Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 2246 2061727 2057084 2026-06-16T21:44:21Z Wikihez 39702 /* Jidayikbûn */ --Stanley Milgram xelet 2061727 wikitext text/x-wiki {{Gotara salê}} == Bûyer == === Cîhan === (Bûyerên ji dîrokê binivîse) === Kurdistan === * [[15ê tebaxê]] - Bi êrîşên li [[Şemzînan]] û [[Eruh]] [[tekoşîna çekdarî]] a [[PKK]]ê dest pê kir. == Jidayikbûn == * [[Ebû Leyla]], fermandarê [[HSD]]yê (m. [[2016]]) * [[Mihemed El Beşîr]], serokwezîrê Sûriyê yê 70an * [[Nihat Özdal]], şairê bi zimanê tirkî ji [[Xelfetî|Xelfêtiyê]] * [[Pina Turco]], aktorê îtalî * [[Rênas Mîran]], hilberînerê kurd * [[Semra Güzel]], siyasetmedara kurd * {{Roj û meh|1|1}} ** [[İbrahim Yumaklı]], siyasetmedarê tirk. ** [[Havîn Funda Saç]], aktrîsa kurd. ** [[Mehmet Fatih Kacır]], siyasetmedar û bazirganê tirk. ** [[Meşale Tolu]], rojnamevana kurd. ** [[Pêşeng Rad]], aktorê kurdî - swêdî. ** [[Serhado]], rapperê Kurd. * {{Roj û meh|8|1}} – [[Kim Jong-un]], serokdewletê Korêya Bakur. * {{Roj û meh|9|1}} – [[Engin Nurşani]], stranbêjê alman bi eslê xwe kurd (m. [[2020]]). * {{Roj û meh|23|1}} – [[Arjen Robben]], lîstikvanê futbolê yê holendî. * {{Roj û meh|25|1}} – [[Robinho]], lîstikvanê futbolê yê brezîlî.. * {{Roj û meh|26|2}} – [[Beren Saat]], aktrîsa tirk. * {{Roj û meh|12|3}} – [[Shreya Ghoshal]], hunermenda hindî. * {{Roj û meh|31|3}} – [[Jack Antonoff]], stranbêjê amerîkî. * {{Roj û meh|3|4}} – [[Maxi López]],lîstikvanê futbolê yê arjantînî. * {{Roj û meh|16|4}} ** [[Claire Foy]], aktrîsa brîtanî. ** [[Paweł Kieszek]], lîstikvanê futbolê yê polonî. * {{Roj û meh|18|4}} – [[America Ferrera]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|22|4}} ** [[Breanne Benson]], pornostêrka albanî-amerîkî. ** [[Michelle Ryan]], aktorê brîtanî. * {{Roj û meh|11|5}} – [[Luis Robles]], lîstikvanê futbolê yê amerîkî. * {{Roj û meh|14|5}} – [[Mark Zuckerberg]], avakerê Facebookê. * {{Roj û meh|4|6}} – [[Priyamani]], aktrîsa hindistanî. * {{Roj û meh|15|6}} – [[Evîn Încîr]], siyasetmedara kurd. * {{Roj û meh|26|6}} – [[Indila]], stranbêja fransî. * {{Roj û meh|12|7}} – [[Natalie Martinez]], lîstikvan û modela amerîkî. * {{Roj û meh|21|7}} – [[Zawe Ashton]], aktrîsa brîtanî. * {{Roj û meh|24|7}} – [[Svetlana Kasyan]], sopranoya rûsî-kurdî. * {{Roj û meh|27|7}} – [[Taylor Schilling]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|7|8}} – [[Yun Hyon-seok]], aktîvîstê heqên însanan (m. [[2003]]). * {{Roj û meh|23|8}} – [[Ashley Williams]], lîstikvanê futbolê. * {{Roj û meh|25|8}} – [[Anya Monzikova]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|6|9}} – [[Jwan Yosef]], hunermend. * {{Roj û meh|22|9}} – [[Laura Vandervoort]], aktrîsa kanadayî. * {{Roj û meh|24|9}} – [[Dharius]], rapperê meksîkî. * {{Roj û meh|25|9}} – [[Ateş Gürpinar]], siyasetmedarê alman. * {{Roj û meh|27|9}} – [[Avril Lavigne]], stranbêj, gotinnivîs û aktrîsa kanadayî. * {{Roj û meh|3|10}} – [[Marcos Pizzelli]], lîstikvanê futbolê yê ermenî. * {{Roj û meh|15|10}} – [[Chris Olivero]], aktorê amerîkî. * {{Roj û meh|23|10}} – [[Izabel Goulart]], modela brezîlî. * {{Roj û meh|25|10}} – [[Katy Perry]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|15|11}} – [[Hevrîn Xelef]], siyasetmedar û mihendisa kurd (m. [[2019]]). * {{Roj û meh|18|11}} – [[Nayanthara]], hunerbaza hindî ye. * {{Roj û meh|21|11}} – [[Andreas Gabalier]], stranbêjê muzîka gelêrî ji Awistiryayê. * {{Roj û meh|22|11}} – [[Scarlett Johansson]], aktrîs û stranbêja amerîkî. * {{Roj û meh|29|11}} – [[Sera Kadıgil]], siyasetmedarê tirk. * {{Roj û meh|22|12}} – [[Basshunter]], stranbêj û DJ * {{Roj û meh|4|5}} – [[Bovar Karim]], lîstikvanê futbolê. * {{Roj û meh|15|8}} – [[Emily Kinney]], aktrîsa amerîkî. == Mirin == (Kesên ku di vê salê de mirî ne.) * [[Enver Ata]], aktîvîstê kurd * [[Kerîm Baytar]], aktîvîstê PKKê (jdb. [[1956]]) * {{Roj û meh|01|01}} ** [[Eladîn Secadî]], nivîskarê kurd (jdb. [[1907]]). ** [[Necmettin Büyükkaya]], aktîvîstê kurd (jdb. [[1943]]). * {{Roj û meh|05|01}} – [[Tewfîq Wehbî]], siyasetmedar û nivîskarê kurd (jdb. [[1891]]). * {{Roj û meh|07|01}} – [[Alfred Kastler]], fizîknasê fransî (jdb. [[1902]]). * {{Roj û meh|21|02}} – [[Mîxaîl Şoloxov]], nivîskar (jdb. [[1905]]). * {{Roj û meh|20|04}} – [[Sheila Burnford]], nivîskarê skotlendî (jdb. [[1918]]). * {{Roj û meh|12|05}} – [[Ebdurezaq Newfel]], nivîskarê misirî (jdb. [[1917]]). * {{Roj û meh|25|06}} – [[Michel Foucault]], fîlozofê fransî (jdb. [[1926]]). * {{Roj û meh|25|08}} – [[Truman Capote]], aktorê amerîkî (jdb. [[1924]]). * {{Roj û meh|09|09}} – [[Yılmaz Güney]], derînerê fîlman, senaryonivîs, romannivîs û aktorê kurd (jdb. [[1937]]). * {{Roj û meh|28|09}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (jdb. [[1911]]). * {{Roj û meh|20|10}} – [[Paul Dirac]], matematîknas û fizîknasê brîtanî (jdb. [[1902]]). * {{Roj û meh|22|10}} – [[Cegerxwîn]], nivîskarê kurd (1903-1984) (jdb. [[1903]]). * {{Roj û meh|31|10}} – [[Indira Gandhi]], serokwezîra Hindistanê (jdb. [[1917]]). * {{Roj û meh|12|11}} – [[Ben Lucien Burman]], nivîskar (jdb. [[1895]]). * {{Roj û meh|14|12}} – [[Vicente Aleixandre]], şairê spanî (jdb. [[1898]]). * {{Roj û meh|20|12}} – [[Stanley Milgram]], psîkologê amerîkî (jdb. [[1933]]). {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Salê kat bike heke sal hebe}} [[Kategorî:Salên duşeşî di teqwîma gregorî de]] [[Kategorî:1984| ]] iybrpbn3i1sggrpy0srq3sfeywr0di8 2061789 2061727 2026-06-16T23:32:37Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--{{Şitil}}, Binê standard kir, --Valahiyên nehewce.) 2061789 wikitext text/x-wiki {{Gotara salê}} == Bûyer == === Cîhan === (Bûyerên ji dîrokê binivîse) === Kurdistan === * [[15ê tebaxê]] - Bi êrîşên li [[Şemzînan]] û [[Eruh]] [[tekoşîna çekdarî]] a [[PKK]]ê dest pê kir. == Jidayikbûn == * [[Ebû Leyla]], fermandarê [[HSD]]yê (m. [[2016]]) * [[Mihemed El Beşîr]], serokwezîrê Sûriyê yê 70an * [[Nihat Özdal]], şairê bi zimanê tirkî ji [[Xelfetî|Xelfêtiyê]] * [[Pina Turco]], aktorê îtalî * [[Rênas Mîran]], hilberînerê kurd * [[Semra Güzel]], siyasetmedara kurd * {{Roj û meh|1|1}} ** [[İbrahim Yumaklı]], siyasetmedarê tirk. ** [[Havîn Funda Saç]], aktrîsa kurd. ** [[Mehmet Fatih Kacır]], siyasetmedar û bazirganê tirk. ** [[Meşale Tolu]], rojnamevana kurd. ** [[Pêşeng Rad]], aktorê kurdî - swêdî. ** [[Serhado]], rapperê Kurd. * {{Roj û meh|8|1}} – [[Kim Jong-un]], serokdewletê Korêya Bakur. * {{Roj û meh|9|1}} – [[Engin Nurşani]], stranbêjê alman bi eslê xwe kurd (m. [[2020]]). * {{Roj û meh|23|1}} – [[Arjen Robben]], lîstikvanê futbolê yê holendî. * {{Roj û meh|25|1}} – [[Robinho]], lîstikvanê futbolê yê brezîlî.. * {{Roj û meh|26|2}} – [[Beren Saat]], aktrîsa tirk. * {{Roj û meh|12|3}} – [[Shreya Ghoshal]], hunermenda hindî. * {{Roj û meh|31|3}} – [[Jack Antonoff]], stranbêjê amerîkî. * {{Roj û meh|3|4}} – [[Maxi López]],lîstikvanê futbolê yê arjantînî. * {{Roj û meh|16|4}} ** [[Claire Foy]], aktrîsa brîtanî. ** [[Paweł Kieszek]], lîstikvanê futbolê yê polonî. * {{Roj û meh|18|4}} – [[America Ferrera]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|22|4}} ** [[Breanne Benson]], pornostêrka albanî-amerîkî. ** [[Michelle Ryan]], aktorê brîtanî. * {{Roj û meh|11|5}} – [[Luis Robles]], lîstikvanê futbolê yê amerîkî. * {{Roj û meh|14|5}} – [[Mark Zuckerberg]], avakerê Facebookê. * {{Roj û meh|4|6}} – [[Priyamani]], aktrîsa hindistanî. * {{Roj û meh|15|6}} – [[Evîn Încîr]], siyasetmedara kurd. * {{Roj û meh|26|6}} – [[Indila]], stranbêja fransî. * {{Roj û meh|12|7}} – [[Natalie Martinez]], lîstikvan û modela amerîkî. * {{Roj û meh|21|7}} – [[Zawe Ashton]], aktrîsa brîtanî. * {{Roj û meh|24|7}} – [[Svetlana Kasyan]], sopranoya rûsî-kurdî. * {{Roj û meh|27|7}} – [[Taylor Schilling]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|7|8}} – [[Yun Hyon-seok]], aktîvîstê heqên însanan (m. [[2003]]). * {{Roj û meh|23|8}} – [[Ashley Williams]], lîstikvanê futbolê. * {{Roj û meh|25|8}} – [[Anya Monzikova]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|6|9}} – [[Jwan Yosef]], hunermend. * {{Roj û meh|22|9}} – [[Laura Vandervoort]], aktrîsa kanadayî. * {{Roj û meh|24|9}} – [[Dharius]], rapperê meksîkî. * {{Roj û meh|25|9}} – [[Ateş Gürpinar]], siyasetmedarê alman. * {{Roj û meh|27|9}} – [[Avril Lavigne]], stranbêj, gotinnivîs û aktrîsa kanadayî. * {{Roj û meh|3|10}} – [[Marcos Pizzelli]], lîstikvanê futbolê yê ermenî. * {{Roj û meh|15|10}} – [[Chris Olivero]], aktorê amerîkî. * {{Roj û meh|23|10}} – [[Izabel Goulart]], modela brezîlî. * {{Roj û meh|25|10}} – [[Katy Perry]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|15|11}} – [[Hevrîn Xelef]], siyasetmedar û mihendisa kurd (m. [[2019]]). * {{Roj û meh|18|11}} – [[Nayanthara]], hunerbaza hindî ye. * {{Roj û meh|21|11}} – [[Andreas Gabalier]], stranbêjê muzîka gelêrî ji Awistiryayê. * {{Roj û meh|22|11}} – [[Scarlett Johansson]], aktrîs û stranbêja amerîkî. * {{Roj û meh|29|11}} – [[Sera Kadıgil]], siyasetmedarê tirk. * {{Roj û meh|22|12}} – [[Basshunter]], stranbêj û DJ * {{Roj û meh|4|5}} – [[Bovar Karim]], lîstikvanê futbolê. * {{Roj û meh|15|8}} – [[Emily Kinney]], aktrîsa amerîkî. == Mirin == (Kesên ku di vê salê de mirî ne.) * [[Enver Ata]], aktîvîstê kurd * [[Kerîm Baytar]], aktîvîstê PKKê (jdb. [[1956]]) * {{Roj û meh|01|01}} ** [[Eladîn Secadî]], nivîskarê kurd (jdb. [[1907]]). ** [[Necmettin Büyükkaya]], aktîvîstê kurd (jdb. [[1943]]). * {{Roj û meh|05|01}} – [[Tewfîq Wehbî]], siyasetmedar û nivîskarê kurd (jdb. [[1891]]). * {{Roj û meh|07|01}} – [[Alfred Kastler]], fizîknasê fransî (jdb. [[1902]]). * {{Roj û meh|21|02}} – [[Mîxaîl Şoloxov]], nivîskar (jdb. [[1905]]). * {{Roj û meh|20|04}} – [[Sheila Burnford]], nivîskarê skotlendî (jdb. [[1918]]). * {{Roj û meh|12|05}} – [[Ebdurezaq Newfel]], nivîskarê misirî (jdb. [[1917]]). * {{Roj û meh|25|06}} – [[Michel Foucault]], fîlozofê fransî (jdb. [[1926]]). * {{Roj û meh|25|08}} – [[Truman Capote]], aktorê amerîkî (jdb. [[1924]]). * {{Roj û meh|09|09}} – [[Yılmaz Güney]], derînerê fîlman, senaryonivîs, romannivîs û aktorê kurd (jdb. [[1937]]). * {{Roj û meh|28|09}} – [[Cîhad Baban]], rojnamevan û siyasetmedarê kurd (jdb. [[1911]]). * {{Roj û meh|20|10}} – [[Paul Dirac]], matematîknas û fizîknasê brîtanî (jdb. [[1902]]). * {{Roj û meh|22|10}} – [[Cegerxwîn]], nivîskarê kurd (1903-1984) (jdb. [[1903]]). * {{Roj û meh|31|10}} – [[Indira Gandhi]], serokwezîra Hindistanê (jdb. [[1917]]). * {{Roj û meh|12|11}} – [[Ben Lucien Burman]], nivîskar (jdb. [[1895]]). * {{Roj û meh|14|12}} – [[Vicente Aleixandre]], şairê spanî (jdb. [[1898]]). * {{Roj û meh|20|12}} – [[Stanley Milgram]], psîkologê amerîkî (jdb. [[1933]]). {{Kontrola otorîteyê}} {{Salê kat bike heke sal hebe}} [[Kategorî:Salên duşeşî di teqwîma gregorî de]] [[Kategorî:1984| ]] 41cd8wwoy24xq0pum0wi9sw8hz7t4dl 0 2549 2061589 1913587 2026-06-16T16:53:54Z Wikihez 39702 /* Jidayikbûn */ 2061589 wikitext text/x-wiki {{Gotara salê}} == Bûyer == === Cîhan === (Bûyerên ji dîrokê binivîse) === Kurdistan === == Jidayikbûn == * {{Roj û meh|01|01}} – [[Harris Mobray]], zimannasê amerîkî. * {{Roj û meh|05|01}} – [[Berkîn Elvan]], xortekî 15 salî bû ku li Stembolê hatiye kuştin. * {{Roj û meh|10|01}} – [[Mason Mount]], futbolvanê îngilîz. * {{Roj û meh|19|01}} – [[Krystyna Pyszková]], modela çekyayî. * {{Roj û meh|23|02}} – [[Warina Hussain]], lîstikvan û modela efxan-kurd. * {{Roj û meh|09|04}} – [[Lil Nas X]], rapperê amerîkî. * {{Roj û meh|11|05}} – [[Sabrina Carpenter]], stranbêj û aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|22|05}} – [[Camren Bicondova]], lîstikvan û dansoza amerîkî. * {{Roj û meh|11|06}} – [[Katelyn Nacon]], aktrîsa amerîkî. * {{Roj û meh|27|06}} – [[Chandler Riggs]], aktorê amerîkî. * {{Roj û meh|22|07}} – [[Jîna Emînî]], keça kurd a ji aliyê polîsê Îranê ve hatiye kuştin. * {{Roj û meh|30|07}} – [[Joey King]], modela amerîkî. * {{Roj û meh|03|08}} – [[Nemo (stranbêj)|Nemo]], stranbêjê swîsreyî. * {{Roj û meh|02|09}} – [[Jiyar Elî]], aktîvîstê kurd. * {{Roj û meh|24|09}} – [[Elîf Elmas]], lîstikvanê futbolê yê makedonî. * {{Roj û meh|11|10}} – [[Adam B]], youtuberê brîtanî. * {{Roj û meh|16|11}} – [[Swe Zin Htet]], modela bîrmanî. == Mirin == * {{Roj û meh|13|01}} – [[Mamlê]], hunermendê kurd. * {{Roj û meh|01|02}} – [[Barış Manço]], stranbêjê tirkiyeyî. * {{Roj û meh|15|02}} – [[Henry Way Kendall]], fizîknasê amerîkî. * {{Roj û meh|19|02}} – [[Mohammad Sadir]], melayê iraqî. * {{Roj û meh|07|03}} – [[Stanley Kubrick]], derhênerê amerîkî. * {{Roj û meh|18|03}} – [[Qadir Dîlan]], hunermendê kurd. * [[10ê nîsanê]] – Gerîllayê Kurd Mehmet yê bi navê xwe yê kod Harun Kato, li Xakurkê jiyana xwe ji dest da. * {{Roj û meh|22|04}} – [[Munîr Ehmed Xan]], fizîknasê pakistanî. * {{Roj û meh|28|04}} – [[Emine Uygun]], milîtanê PKKê. * {{Roj û meh|10|05}} – [[Shel Silverstein]], stranbêjê amerîkî. * {{Roj û meh|12|05}} – [[Osman Ebdulezîz]], alim û siyasetmedarê kurd. * {{Roj û meh|22|07}} – [[Hozan Serhad]], stranbêjê kurd. * {{Roj û meh|29|07}} – [[Anatoliy Solovyanenko]], tenorê rûsyayî. * {{Roj û meh|12|08}} – [[Can Yücel]], şaîrê tirk. * {{Roj û meh|11|09}} – [[Momčilo Đujić]], keşîşekî serbî. * {{Roj û meh|25|09}} – [[Marion Zimmer Bradley]], romannivîs û edîtorê amerîkî. * {{Roj û meh|25|11}} – [[Didier Anzieu]], psîkoanalîstê fransî. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:1999| ]] id1xqlysl2vja2yk4dxp35emqh43uiq 0 4509 2062067 1835209 2026-06-17T11:51:31Z MikaelF 935 2062067 wikitext text/x-wiki '''Kab'''<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> [[hestî|hestiyê]] kaba [[mih|miyê]] ye. Bi van kaban lîstikeke bi heman navî heye. Mîna lîstika [[zar]]ê tê lîstin. === Galerî === <gallery> Wêne:Kap-Diz.jpg|Diz Wêne:Kap-Ker.jpg|Ker Wêne:Kap-Mîr.jpg|Mîr Wêne:Kap-Sofi.jpg|Sofî </gallery> {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Lîstik]] ogf16vllseiwiok5ks0xcifd3yoft8p 0 4609 2061881 2015321 2026-06-17T06:45:26Z MikaelF 935 2061881 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}} {{Agahîdank navçe | nav = Navçeya Kercosê | navê_din = | navê_fermî = Gercüş | wêne = Kercewsê.jpg | sernavê_wêne = Kercosê | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] <!--- KARGÊRIYÎ --------------> | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | serbajar = Kercos | qeymeqam = | hejmara_nahiyeyan = <!--- BINEBEŞ ----------------> | hejmara_bajarokan = 3 | hejmara_taxan = | hejmara_gundan = 56 | hejmara_mezrayan = | nifûs = 26.111<ref>[http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env tuik, 2008]</ref> <!--- GELHE û ERDNÎGAR -------> | sala_nifûsê = [[2008]] | nifûsa_bajarî = | nifûsa_gundewarî = | temamiya_qadê_km2 = 1.070<ref>http://www.gercus.gov.tr/</ref> | berbelaviya_nifûsê_km2 = 24,4 | nifûsa_serbajarê = 5.880 <!--- BAJARÊ NAVENDÎ ---------> | sala_nifûsa_serbajarê = [[2008]] | qada_serbajarê_km2 = | bilindahî_m = 980 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Bakurê Kurdistanê#Batman#Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|33|57|N|41|23|6|E|display=inline, title}} }} '''Kercos''' an jî '''Kercews'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> (bi [[tirkî]], ''Gercüş'') [[bajarok]] û [[navçe]]yeke [[Batman]]ê ([[Bakurê Kurdistanê]]) ye. Li başûrê wê [[Midyad]], li başûrê rojhilat [[Kerboran]], li rojava bi navçeyên [[Bismil]] û [[Stewr]]ê li bakûr bi [[Heskîf]]ê re cîran e. Kercos jî wekî piraniya qezayên cîran di nav mintiqaya torê de cih digire. 59 km'yî dûrî navenda wîlayetê ye. == Dîrok == Derheqê dîroka wê de agahiyên zelal tam nînin. Lê belê li gundê [[Selhê]] yê li ser Midyadê ve kitêbeke ku ji avabûna Kercosê behs dike heye. Li gora vê kitêbê ev bajarok ji wî gelê ku ji zordariya hikûmdarê bi navê [[Kefergevson]] reviyan ve hatiye ava kirin û ji ber wê yekê jî navê Kercos lê hatiye kirin. Ev bûyera navborî berî Îsa bi 400 salî qewimiye. Ango cihekî gelekî kevn e. Lê belê tevî vê kevinbûna xwe jî zêde eserên dîrokî lê nîn in. Encax li hin gundên wê li şikeftinan nivîsine kevin hene. Her çiqasî cihekî cihwarbûnê ê kevin jî be nifûsa wê pir kêm e. Sedema vê jî destnedana îmkanên madî û zilma li ser gel e. Dîsa li gorî melûmata ku gelê bajêr dide, navê wê ji "devera ku gûz lê hene" hatiye. Kercos di tarîxa [[10ê gulanê]] [[1926]]an ji [[Midyad]]ê veqetiyaye û ketiye statûya navçetiyê. Di 18ê temûza 1987an de jî bi ser Elîhê ve hatiye girêdan. Li gundên [[Hesarê]], Arica, Kirkat û Yamanlar cihên cihwariyê yên ku dîroka wan digihe beriya Mîladê jî hene. Lê belê li ser dîroka wê agahiyên berfereh nîn in. Gelê wê bi giştî halekî mihafezekar şanî dide. Dibe ku ev mihafezekariya ha ji ber biçûkbûn û pêşveneçûna wê be. == Gelhenasî == Ji ber zilm û zordariya dewletê nifûsa wê piştî salên 90 î bi lezgînî kêm bûye. Pêkutî tu carî ji vî bajarî kêm nebûye.Bi ser de feqîrî û tuneyî yekcar pişta gel şikandiye û mecbûr mane ku warê bavûkalên xwe terk bikin.îro ji navenda wilayetê (Batman) pê de li qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya li ser [[Sêrt]]ê nifûseke baş a Kercosiyan heye. Jê pê de li Nisêbîna Mêrdînê jî Kercosiyên bicih bûyî hene. Gelê ku ji ber feqîrî û rewşa nebaş a ekonomiyê barkirin jî li herêma Akdenîz, mintiqaya Ege û ya marmarayê bi cih û war bûne. Aboriya bajêr bi giştî li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e. [[Pişesazî]] bi pêş ve neçûye. Nifûsa bajarok bi gelemperî kurdên [[sunî]] ne. Ji xeynî vê kêm [[ereb]] jî lê dijîn. Di salên 90an de şerê qirêjî ê ku li Kurdistanê dihat meşandin Kercos jî xistiye bin tehsîra xwe û gelek [[gund]]ên wê hatine şewitandin. Ev nifûsa ku hatî koçber kirin li navenda parêzgehê a Batmanê û li [[makeşar]]ên (metropolên) Tirkiyeyê bi cih bûne. Niha nifûsa navenda qezayê ji 9 hezari zêdetir e. Nifûsa qezayê her sal teqrîben 16% kêm dibe. Nîsbeta xwendewariyê wek %90 xuya dike. Ev jî li gor Batman û herêma başûrê rojhilat nîsbeteke gelekî bilind e. Tevî gundên wê teqrîben 28-30 hezar nifûs lê dijî. Di serê navdarên vê bajarokê de jî helbestvanê bi nav û deng Seydayê [[Cegerxwîn|Cegerxwin]] cih digirê ku bi eslê xwe ji gundê Kercosê yê bi navê hesarê ye.Ji wê pê de gundê [[Bêcirman]] (Vergili) ku di nav sinorê vê navçeyê de cih digire tirbeya [[Seyîd Bilal]] lê heye û ziyaretgeh e. Her sal bi hezaran ziyaretkar têne serdana tirbê. == Navdarên Bajêr == * [[Cegerxwîn]] * [[Mele Nûriyê Hesarî]] == Galerî == <gallery> Wêne:Deşta Kercewsê.jpg|Deşta Kercosê Wêne:Gercüş Kömürcü Kış.jpg|Silipin Wêne: Gercüş 27 08 2001 Gercüş Barajı im Becken von Gercüş.jpg|Bendava Kercosê Wêne:Deşta Kercewsê-2014.jpg|Deşta Kercosê Wêne:KASIR.jpg|Kesra Dimeymê Wêne:KASIR (2).jpg|Kesra Dimeyme Wêne:Gercüş Kömürcü Bahar.jpg|Silipin Wêne:Kercewsê.jpg|Kercos Wêne:72300 Nurlu-Gercüş-Batman, Turkey - panoramio.jpg|rast|thumb| Wêne:Konak-oteyaka kercews.JPG|rast|thumb|Konax Wêne:Şêrşê-Kercews.JPG|Şêrşê Wêne:Pira Qentarê.jpg|Pira Qentarê Wêne:Qesre Köyü Gunde Qesre.jpg|Qesre Wêne:Baqolînê.JPG|Baqolînê Wêne:Doruk Köyü Genel Çekim.jpg Wêne:Merwaniyê-kercewsê.jpg|Merwaniyê Wêne:Qesrikê.jpg|Qesrikê Wêne:Baqolînê-2.JPG|Baqolînê Wêne:Eski değirmen - panoramio.jpg|Kercews Wêne:Ezdaralı nezir - panoramio.jpg| Wêne:Kırkat Barajı.jpg|Bendava Kirkatê Wêne:Derkfan dera kufare nurlu eski kilise harabesi - panoramio.jpg|Kilîseya Derkfan </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|37|33|57|N|41|23|06|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] ff4uz96lbzt04srqwwakgz563zsn5to 2062011 2061881 2026-06-17T10:48:09Z Wikihez 39702 2062011 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=adar 2024}} {{Agahîdank navçe | nav = Navçeya Kercosê | navê_din = | navê_fermî = Gercüş | wêne = Kercewsê.jpg | sernavê_wêne = Kercosê | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] <!--- KARGÊRIYÎ --------------> | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | serbajar = Kercos | qeymeqam = | hejmara_nahiyeyan = <!--- BINEBEŞ ----------------> | hejmara_bajarokan = 3 | hejmara_taxan = | hejmara_gundan = 56 | hejmara_mezrayan = | nifûs = 26.111<ref>[http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env tuik, 2008]</ref> <!--- GELHE û ERDNÎGAR -------> | sala_nifûsê = [[2008]] | nifûsa_bajarî = | nifûsa_gundewarî = | temamiya_qadê_km2 = 1.070 | çavkaniyên_qada_rûerdê = <ref>http://www.gercus.gov.tr/</ref> | berbelaviya_nifûsê_km2 = 24,4 | nifûsa_serbajarê = 5.880 <!--- BAJARÊ NAVENDÎ ---------> | sala_nifûsa_serbajarê = [[2008]] | qada_serbajarê_km2 = | bilindahî_m = 980 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Bakurê Kurdistanê#Batman#Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|33|57|N|41|23|6|E|display=inline, title}} }} '''Kercos''' an jî '''Kercews'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> (bi [[tirkî]], ''Gercüş'') [[bajarok]] û [[navçe]]yeke [[Batman]]ê ([[Bakurê Kurdistanê]]) ye. Li başûrê wê [[Midyad]], li başûrê rojhilat [[Kerboran]], li rojava bi navçeyên [[Bismil]] û [[Stewr]]ê li bakûr bi [[Heskîf]]ê re cîran e. Kercos jî wekî piraniya qezayên cîran di nav mintiqaya torê de cih digire. 59 km'yî dûrî navenda wîlayetê ye. == Dîrok == Derheqê dîroka wê de agahiyên zelal tam nînin. Lê belê li gundê [[Selhê]] yê li ser Midyadê ve kitêbeke ku ji avabûna Kercosê behs dike heye. Li gora vê kitêbê ev bajarok ji wî gelê ku ji zordariya hikûmdarê bi navê [[Kefergevson]] reviyan ve hatiye ava kirin û ji ber wê yekê jî navê Kercos lê hatiye kirin. Ev bûyera navborî berî Îsa bi 400 salî qewimiye. Ango cihekî gelekî kevn e. Lê belê tevî vê kevinbûna xwe jî zêde eserên dîrokî lê nîn in. Encax li hin gundên wê li şikeftinan nivîsine kevin hene. Her çiqasî cihekî cihwarbûnê ê kevin jî be nifûsa wê pir kêm e. Sedema vê jî destnedana îmkanên madî û zilma li ser gel e. Dîsa li gorî melûmata ku gelê bajêr dide, navê wê ji "devera ku gûz lê hene" hatiye. Kercos di tarîxa [[10ê gulanê]] [[1926]]an ji [[Midyad]]ê veqetiyaye û ketiye statûya navçetiyê. Di 18ê temûza 1987an de jî bi ser Elîhê ve hatiye girêdan. Li gundên [[Hesarê]], Arica, Kirkat û Yamanlar cihên cihwariyê yên ku dîroka wan digihe beriya Mîladê jî hene. Lê belê li ser dîroka wê agahiyên berfereh nîn in. Gelê wê bi giştî halekî mihafezekar şanî dide. Dibe ku ev mihafezekariya ha ji ber biçûkbûn û pêşveneçûna wê be. == Gelhenasî == Ji ber zilm û zordariya dewletê nifûsa wê piştî salên 90 î bi lezgînî kêm bûye. Pêkutî tu carî ji vî bajarî kêm nebûye.Bi ser de feqîrî û tuneyî yekcar pişta gel şikandiye û mecbûr mane ku warê bavûkalên xwe terk bikin.îro ji navenda wilayetê (Batman) pê de li qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya li ser [[Sêrt]]ê nifûseke baş a Kercosiyan heye. Jê pê de li Nisêbîna Mêrdînê jî Kercosiyên bicih bûyî hene. Gelê ku ji ber feqîrî û rewşa nebaş a ekonomiyê barkirin jî li herêma Akdenîz, mintiqaya Ege û ya marmarayê bi cih û war bûne. Aboriya bajêr bi giştî li ser çandinî û xwedîkirina heywanan e. [[Pişesazî]] bi pêş ve neçûye. Nifûsa bajarok bi gelemperî kurdên [[sunî]] ne. Ji xeynî vê kêm [[ereb]] jî lê dijîn. Di salên 90an de şerê qirêjî ê ku li Kurdistanê dihat meşandin Kercos jî xistiye bin tehsîra xwe û gelek [[gund]]ên wê hatine şewitandin. Ev nifûsa ku hatî koçber kirin li navenda parêzgehê a Batmanê û li [[makeşar]]ên (metropolên) Tirkiyeyê bi cih bûne. Niha nifûsa navenda qezayê ji 9 hezari zêdetir e. Nifûsa qezayê her sal teqrîben 16% kêm dibe. Nîsbeta xwendewariyê wek %90 xuya dike. Ev jî li gor Batman û herêma başûrê rojhilat nîsbeteke gelekî bilind e. Tevî gundên wê teqrîben 28-30 hezar nifûs lê dijî. Di serê navdarên vê bajarokê de jî helbestvanê bi nav û deng Seydayê [[Cegerxwîn|Cegerxwin]] cih digirê ku bi eslê xwe ji gundê Kercosê yê bi navê hesarê ye.Ji wê pê de gundê [[Bêcirman]] (Vergili) ku di nav sinorê vê navçeyê de cih digire tirbeya [[Seyîd Bilal]] lê heye û ziyaretgeh e. Her sal bi hezaran ziyaretkar têne serdana tirbê. == Navdarên Bajêr == * [[Cegerxwîn]] * [[Mele Nûriyê Hesarî]] == Galerî == <gallery> Wêne:Deşta Kercewsê.jpg|Deşta Kercosê Wêne:Gercüş Kömürcü Kış.jpg|Silipin Wêne: Gercüş 27 08 2001 Gercüş Barajı im Becken von Gercüş.jpg|Bendava Kercosê Wêne:Deşta Kercewsê-2014.jpg|Deşta Kercosê Wêne:KASIR.jpg|Kesra Dimeymê Wêne:KASIR (2).jpg|Kesra Dimeyme Wêne:Gercüş Kömürcü Bahar.jpg|Silipin Wêne:Kercewsê.jpg|Kercos Wêne:72300 Nurlu-Gercüş-Batman, Turkey - panoramio.jpg|rast|thumb| Wêne:Konak-oteyaka kercews.JPG|rast|thumb|Konax Wêne:Şêrşê-Kercews.JPG|Şêrşê Wêne:Pira Qentarê.jpg|Pira Qentarê Wêne:Qesre Köyü Gunde Qesre.jpg|Qesre Wêne:Baqolînê.JPG|Baqolînê Wêne:Doruk Köyü Genel Çekim.jpg Wêne:Merwaniyê-kercewsê.jpg|Merwaniyê Wêne:Qesrikê.jpg|Qesrikê Wêne:Baqolînê-2.JPG|Baqolînê Wêne:Eski değirmen - panoramio.jpg|Kercews Wêne:Ezdaralı nezir - panoramio.jpg| Wêne:Kırkat Barajı.jpg|Bendava Kirkatê Wêne:Derkfan dera kufare nurlu eski kilise harabesi - panoramio.jpg|Kilîseya Derkfan </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|37|33|57|N|41|23|06|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] jq7mta0i3zsi7m7xvdqv9mh5poza2nh 0 6657 2061723 2061163 2026-06-16T21:30:15Z Penaber49 39672 2061723 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Conquest of Assyria: Excavations in an Antique Land, 1840-1860 |paşnav=Larsen |pêşnav=Mogens Trolle |weşanger=Psychology Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-415-14356-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=jK8c4E2zkUMC }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Rojhilata Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye. Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye. Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye. Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] cvpxn33gvw3v1nwg5355gb2jsmwiljl 2061724 2061723 2026-06-16T21:31:41Z Penaber49 39672 2061724 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Conquest of Assyria: Excavations in an Antique Land, 1840-1860 |paşnav=Larsen |pêşnav=Mogens Trolle |weşanger=Psychology Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-415-14356-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=jK8c4E2zkUMC }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Rojhilata Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye. Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye. Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye. Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] k07mouks7he5u5vny9iwdda1ojvvq52 2061725 2061724 2026-06-16T21:34:28Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061725 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Conquest of Assyria: Excavations in an Antique Land, 1840-1860 |paşnav=Larsen |pêşnav=Mogens Trolle |weşanger=Psychology Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-415-14356-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=jK8c4E2zkUMC }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Rojhilata Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye. Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] gs6v1s9dfphn8jhmu7c7hzato7b42cr 2061726 2061725 2026-06-16T21:38:10Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061726 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Rojhilata Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye. Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] s0nh2i480cwhvdokenk7xb0u01o26it 2061728 2061726 2026-06-16T21:45:29Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061728 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Rojhilata Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] iog06rpg9htx6qg2lfdwnhjof6igozx 2061729 2061728 2026-06-16T21:49:47Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061729 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin. Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] q1aqhwyh4ddbb62s0p7krilnm8mxohq 2061732 2061729 2026-06-16T21:56:35Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061732 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in. [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] okq22wbg90hv3r2zpd6v3666tmqmj5i 2061734 2061732 2026-06-16T22:02:52Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061734 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 9811eudk96vzj5nj1tnzxjc14c3mzoi 2061735 2061734 2026-06-16T22:04:29Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061735 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] ayd9kp4vc7gpcnm8mohywbc464466rc 2061742 2061735 2026-06-16T22:28:41Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061742 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == [[Wêne:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés.jpg|thumb|280px|Di sala 1946an de nexşeya Kurdistanê ku li Qahîreyê ji aliyê Elias Modern Press ve hatiye çêkirin]] Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 328urq6ne1ktshkx4ifv05dqna9saec 2061749 2061742 2026-06-16T22:31:11Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061749 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == [[Wêne:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés (detail of Kurdistan).jpg|thumb|280px|Di sala 1946an de nexşeya Kurdistanê ku li Qahîreyê ji aliyê Elias Modern Press ve hatiye çêkirin]] Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name=":1" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] qo6836ldp8qo879cazlp14lefkkc0l5 2061750 2061749 2026-06-16T22:32:17Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Navên ref-an rast kir.) 2061750 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == [[Wêne:1946 Kurdistan et groupements Kurdes isolés (detail of Kurdistan).jpg|thumb|280px|Di sala 1946an de nexşeya Kurdistanê ku li Qahîreyê ji aliyê Elias Modern Press ve hatiye çêkirin]] Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] clwl3fg68zm7kthpycil3ukr0lwgsyt 2061756 2061750 2026-06-16T22:34:40Z Penaber49 39672 2061756 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] p976ciigztunr24jqylzpe889sslibq 2061809 2061756 2026-06-17T04:35:53Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061809 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Erdnigariya Kurdistanê]] * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 9uugpkox1h7pen6ty5wx87edw47kp7u 2061810 2061809 2026-06-17T04:36:14Z Penaber49 39672 2061810 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye. Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 5rzhicn37krb8q0h0vxfpfp1veckvc8 2061828 2061810 2026-06-17T06:06:40Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061828 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358}}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] nx6o5vdx4l3rvh3h0f56k5on0pj8k1o 2061835 2061828 2026-06-17T06:10:45Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061835 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en}}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures}}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en}}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava}}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 8rrnhttrn3qe1dnbvymmdls22p8ooeu 2061840 2061835 2026-06-17T06:12:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061840 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê di nav xwe de vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 3z00c8s17h3k94w1igh9zz9l36mi8ye 2061848 2061840 2026-06-17T06:17:54Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061848 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] r6wur3qb0npikwptq97vlb2zba7y2o0 2061862 2061848 2026-06-17T06:30:59Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061862 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 6w19n0bx7xam8n1zxp1qz5cjid0h89m 2061871 2061862 2026-06-17T06:34:48Z Penaber49 39672 2061871 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros (rêzeçiya)|Zagros]] ji ezman Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 3duq5pknqxgdqtbmt9n4qe2hj3eeqb9 2061887 2061871 2026-06-17T07:05:31Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061887 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîreçiyayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Newalek ([[Rewandiz]]) Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] cgt6f3ckji38rgyokt2k86u0mp3polw 2061888 2061887 2026-06-17T07:07:15Z Penaber49 39672 2061888 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction =vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîreçiyayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Geliyê Rewandizê Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] 3h934qthjhwqq3kex2uw4ju7gb3fat7 2061981 2061888 2026-06-17T10:09:00Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061981 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction = horizontal | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîreçiyayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Geliyê Rewandizê Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] tl9pplx85mb16kw5tdgwo4c8nbi5cl1 2061982 2061981 2026-06-17T10:11:13Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061982 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=330|caption_align=center | align = right | direction = vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîreçiyayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Geliyê Rewandizê Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] hc5lhlfso63whl9oelf3gr6vbqzytnj 2061983 2061982 2026-06-17T10:11:54Z Penaber49 39672 /* Erdnîgarî */ 2061983 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|rasterast '''Kurdistanê''' rave dike. Ji bo gotare din ên di derbarê '''Kurdistan''' de li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank welat2/wîkîdane | wêneyê mertal = Roj emblem.svg | wêneyê nexşe = Kurdish inhabited areas.svg | nexşe sernav = Balevbûna kurdan li Kurdistanê | wêneyê nexşe2 = Kurdistan map - NironDarwesh.png | nexşe mezinî2 = | }} {{Parastin|small=yes}} '''Kurdistan'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=42:1 }}</ref> ({{ziman|ku-Arab|کوردستان}}; {{IPA-ku|audio=Kurdistan.ogg|k|ʊ|r|d|ɪ|s|t|a:|n}}) welatekî jeoçandî ya li [[Rojhilata Navîn]] e ku bingeha çand, ziman û nasnameya neteweyî ya kurdan li vir hatiye avakirin. Ji aliyê erdnîgarî ve Kurdistan ji girê çiyayê Spîkorê (ji xala herî bakur) ku deştên bilind ên bakurê Torosên rojava vedigire nav xwe û heya bakurê rojavayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] dirêj dibe. Her çiqas bakurê Torosan ji aliyê erdnîgarî ve profîleke çiyayî nîşan bide jî, di nav xwe de çend deştên bilind ên berfireh vegirtiye. Ev profîla çiyayî ya li [[Bakurê Kurdistanê]] ber bi rojava ve an jî li rojavayê [[Toros]]an diguhere û cihê xwe dide deştên berfireh ên mezin heya ku digihîje deştên li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]. Heman erdnîgariya çiyayî ya bakurê Torosan bi ser Zagrosan ve heya xala herî başûr berdewam dike û erdnîgariya çiyayî Zagrosê li seranserê [[Rojhilata Kurdistanê]] tê dîtin. Ji Zagrosan ber bi [[Başûrê Kurdistanê]] ve ev erdnîgariya çiyayî careke din dîsa vediguhere erdnîgariyeke deştî. Kurdistan bi awayekê bê navber ji sala 3000ê berê zayînê ve malavaniya proto kurdên wekê [[gutî]], [[subarto]]yî, [[hurî]], [[mîtanî]], [[lolobî]] û malavaniya [[kurd]] ên nûjen ê îro kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Spread of the Cuneiform Culture to the Urartian North (IX–VII Century BCE) |paşnav=Salvini |pêşnav=Mirjo |weşanger=Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften |tarîx=2014-07-27 |isbn=978-3-945561-00-3 |cih=Berlin |ziman=en |url=https://mprl-series.mpg.de/proceedings/7/16/index.html |series=MPRL – Proceedings }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reddit.com/r/byzantium/comments/1lfircl/the_origin_of_anatolian_kurds/ |sernav=Reddit - Please wait for verification |malper=www.reddit.com |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/397253487_Proto-Kurdish_Historical_Development_and_Linguistic_Distinctiveness_within_the_Northwestern_Iranian_Languages |sernav=Proto-Kurdish Historical Development and Linguistic Distinctiveness within the Northwestern Iranian Languages }}</ref> Herêm ji aliyê [[sumer]]iyan wekê ''kar-da-ka'' (ku tê wateya welatiyên çiyayî) hatiye binavkirin ku ev nav di tabletên sumerî de hatine nivîsandin û dîroka van tabletan vedigere Xanedaniya Sêyem a Urê ({{nêzîkî}} 2100 {{bz}}) ku ji bo danasîna herêmên li bakur û li rojhilatê [[Mezopotamya]]yê hatiye bikar anîn. Navê ''kar-da-ka'' ya ku ji aliyê sumeriyan ve hatiye bikaranîn herêma bakur û herêma başûr û rojhilata Kurdistana îro desnîşan kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.semanticscholar.org/paper/Kar-da-KI-ka-21-st-ce.-B.C.E.-Karda-Land-of-Valiant-Hennerbichler/57930be0cb76815e0710de9994b413c7d3af0603 |sernav=Kar-da KI -ka 21 st ce. B.C.E. Karda Land of Valiant Mountain People Central Zagros East Terminological Analysis |malper=www.semanticscholar.org |roja-gihiştinê=2026-06-04 }}</ref> Di heman demê de di serdemên cihêreng de û ji aliyê gel û civakên cihêreng ên herêmê ve dever û herêmên Kurdistanê bi navên wekê '''Karda''', '''Kur-tî''', '''Kardoxî''' an '''Kardokhî''' û '''Kordyene''' hatiye binavkirin. Di serdema navîn de navê Kurdistanê bi forma îro peyva "Kurdistan" cara yekem di kronîkên sedsala 11ê selçûqiyan de derbas bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford dictionary of the Middle Ages |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2010 |isbn=978-0-19-957483-4 |cih=Oxford |paşnavê-edîtor=Bjork |pêşnavê-edîtor=Robert E. }}</ref> Ji sedsalên 8an heta sedsala 19an gelek xanedan û mîrektiyên kurd ên ji hev cuda hatine damezrandin ku li herêmên cihêreng ên Kurdistanê hikum kirine. Di sedsala 20an de rêveberiyên kurd ên wekê [[Dewleta Kurd (1918–1919)|Dewleta Kurd]] (1918–1919), [[Keyaniya Kurdistanê]] (1921–1924), [[Kurdistana Sor]] (1923–1929), [[Komara Agiriyê]] (1927–1930) û [[Komara Mehabadê]] (1946) hatine damezrandin. Perçebûna Kurdistanê yekemcar di 17 gulana sala 1639an de pêk hatiye ku piştê şerê [[Împeratoriya Osmanî|osmanî]] û [[Dewleta Sefewiyan|sefewîyan]] bi [[Peymana Qesrê Şîrîn|peymana qesrê şirîn]] ku di navbera sefewî û osmaniyan hatibû çêkirin Kurdistan di navbera osmanî û safewiyan de dibe du perçe. Piştre jî piştî hilweşanîna xenadeniya osmaniyan Kurdistan di navbera çar dewletên neteweperest ên ku li ser esasiyên yek-netewe hatine avakirin ku di nav de dewletên wekê [[Tirkiye]], [[Sûrî]], [[Îraq]] û [[Îran]] heye bi çar perçe an beşan hatiye perçe kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.kurdistan24.net/tr/opinion/80591-Lozan-Antla%C5%9Fmas%C4%B1%E2%80%99n%C4%B1n-K%C3%BCrdistan-ve-K%C3%BCrt-milleti-i%C3%A7in-do%C4%9Furdu%C4%9Fu-sonu%C3%A7lar |sernav=Encamên Peymana Lozanê ji bo Kurdistan û netewa Kurd }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/turkish/middleeast/16052016 |sernav=Sed sal derbas bû ku Kurdistan kirine çar perçe |malper=www.rudaw.net |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Piştî [[Peymana Lozanê]] erdnîgariya Kurdistan bi vê peymanê di navbera çar dewletên neteweperest de tê parvekirin. Dewletên ku li ser esasiyên yek-netewe (mîlîtarîst) hatine avakirin, herêmên Kurdistanê ku di bin serweriyên wan de dimîne, ji aliyê van dewletan ve demografiya gelek bajar û gundên Kurdistanê bi neteweyên wekê tirk û ereban hatiye guhertin. Li ser van beşên Kurdistanê ku di bin serweriya van dewletên neteweperest de dimîne bi awayên tund zext û înkarkirin li ser [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda]] kurdan hatine meşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/bianet/siyaset/274531-cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi |sernav=Înkarkirin û qedexeya sed salan li Bakurê Kurdistanê }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://susma24.com/kurtce-diye-bir-dil/ |sernav=Kürtçe diye bir dil |tarîx=2021-11-30 |malper=Susma24 |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2023-03-07 }}</ref> Di roja îro de li gorî dabaşkirinên erdnîgarî Kurdistan bi çar perçeyên erdnîgarî hatiye destnîşankirin û hatiye binavkirin. Beşên erdnigarî yên Kurdistanê wekê [[Bakurê Kurdistanê]], [[Başûrê Kurdistanê]], [[Rojhilata Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê]] hatine binavkirin. Ev beşên erdnigarî di heman demê de perçeyên ku ji aliyê dewletên desthildar ve hatine desteserkirin destnîşan dikin. == Peyvnasî == === Formên kevn ên navê Kurdistanê === Di navbera salên 2100 û sala 90ê berê zayînê de (bi qasê 2.010 sal) Kurdistan ji aliyê gel û civakên cihêreng ve bi navê cihêreng hatiye binavkirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://demokratikmodernite.org/kurt-olgusunun-sosyo-tarihsel-olusumu/ |sernav=Pêkhatina Civakî-Dîrokî ya Fenomena Kurd {{!}} Modernîteya Demokratîk |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2026-06-06 |ziman=tr |paşnav= |pêşnav= }}</ref> Deverên [[Bakurê Kurdistanê|bakur]], [[Başûrê Kurdistanê|başûr]] û [[Rojhilata Kurdistanê|rojhilata]] Kurdistanê li dora 2100ê berê zayînê ji aliyê [[sumer]]iyan ve wekê ''Kar-da'' an jî ''Kar-da-ka'' ku tê wateya welatiyên çiyayî, hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Navê [[Zimanê sumerî|sumerî]] yê Kurdistanê (''Kar-da-ka'') ji serdema Xanedaniya Sêyem a Urê vedigere ku di tabletên sumeriyan de ji bo deverên Kurdistanê hatiye bikaranîn. Di heman de di serdema [[Babîl (dewlet)|babîlîyan]] de jî ({{nêzîkî}} 1894 –539 berê zayînê) deverên Kurdistan bi navên wekê ''Karta'', ''Karda'' an jî ''Kardo'' hatiye binavkirin.<ref name=":0" /> Piştê civakên sumerî li dora salên 189 û 90ê berê zayînê Kurdistan ji aliyê yewnaniyan ve bi navên wekê ''Gordyene'' û ''Kurdyene'' ([[Kardox]])<ref>N. Maxoudian, Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC, Journal of The Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952 , pp. 156–163.</ref><ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>M. Sicker, The pre-Islamic Middle East, 231 pp., Greenwood Publishing Group, 2000, (see p.181)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp., Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp., 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp., Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp., 1966. (see p.342)</ref> û ji aliyê romayiyan ve jî bi navê ''Cordoene'' an jî ''Kordoene'' hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |sernav=The History of the Decline and Fall of The Roman Empire - Vol 2 - Chapter XXIV Part IV |malper=www.worldwideschool.org |roja-gihiştinê=2026-06-06 |roja-arşîvê=2000-01-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20000122232611/http://www.worldwideschool.org/library/books/hst/roman/TheDeclineandFallofTheRomanEmpire-2/chap45.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Navê dema berfirehbûna ereb û îslamê === Piştê berfirehbûna erebên [[misilman]] (633-650 piştî zayînê) Kurdistan bi navên wekê ''Erdu'l-Ekrad'' (axa kurdan) û ''Biladu'l-Ekrad'' (warê kurdan) hatiye binavkirin. Di heman demê de tirkên oẍiz jî navên [[ereb]]î yên Kurdistanê bi kar anîne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} === Navê Kurdistan yê selcûqiyan === Berî dagîrkirina selcûqiyan, dîroknivîs [[Matthiasê Edessayî]] di dîroknameya xwe yê bi ermenî de navê ''K'rdstanac'' dabû herêmeke Kurdistanê ku di nav de [[Amed]] û navçeya îro ya [[Sêwreg]]ê hebû.<ref>Garnik Asatrian: ''Die Ethnogenese der Kurden und frühe kurdisch-armenische Kontakte'', erschienen in ''Iran & the Caucasus'', Vol. 5 (2001), S.&nbsp;41–74</ref> Peyva ''Kurdistan'' tê wateya "welatê kurdan" û cara yekê ji aliye [[selcûqî|selcûqiyan]] ve, di sedsala 11an de hatiye bikaranîn. Selcûqiyan navçêya Bahar li başûrê [[Hamedan]], "Kurdistan" lê nav danîn. Li gorî [[Şerefxanê Bedlîsî|Şerefxan]] herêma mîrgeha [[Melkiş]]î ya [[Dêrsim]]ê wek Kurdistan dihat nasîn. == Erdnîgarî == {{Gotara bingehîn|Erdnîgariya Kurdistanê}} {{Multiple image|perrow=2|total_width=310|caption_align=center | align = right | direction = vertical | header=Erdnîgariya Kurdistanê | image1 = Mountains of Kurdistan,.,.jpg | caption1 = Dîmenek ji çiyayên Colemêrgê ku deverên çiyayî yên Bakurê Kurdistanê nîşan dide. | image2 = Jezirah 0001.jpg | caption2 = Dîmenek ji deşta Hesîçeyê ku deverên deştî yên Rojavaya Kurdistanê nîşan dide | footer= }} Erdnîgariya Kurdistanê<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What is Kurdistan? {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/question/What-is-Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-13 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/237425416_The_Political_Geography_of_Kurdistan |sernav=(PDF) The Political Geography of Kurdistan |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-06-13 |ziman=en }}</ref> xwedî taybetiyên cihêreng e ku [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojhilata Kurdistanê]] xwedî erdnîgariyeke çiyayî yên bilind û asê ne. Ev profîla çiyayî li hinek deverên jêrîn ên Bakurê Kurdistanê û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] vediguherin herêmên deştî yên berfireh. Heman profîla çiyayî û deştî li [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam dike ku herêm xwedî deverên çiyayî yên bilind û asê û xwedî deştên berfireh e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4694456 |sernav=Erdnîgarîya Kurdistanê-1 Agirî }}</ref> Herêma çîyayî ya Bakurê Kurdistanê deverê herî çiyayî ya herî berfireh ê Kurdistanê ye ku bilindahiya navînî ya herêmê li dora 2000-2200 metreye û herêm bi deştên bilind ên berfireh, çiyayên volkanîk ên razandî û bi deştên tektonîkî hatiye karakterîze kirin. Çiyayên volkanîk ên wekê [[Çiyayê Agirî]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0377027398000559 |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |hejmar=1 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> [[Çiyayê Sîpanê]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I |paşnav=Sinclair |pêşnav=T. A. |weşanger=Pindar Press |tarîx=1989-12-31 |isbn=978-0-907132-32-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=EK1EBAAAQBAJ&pg=PA272 }}</ref> [[Çiyayê Tendûrekê]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lebedev |pêşnav=V. A. |paşnav2=Sharkov |pêşnav2=E. V. |paşnav3=Ünal |pêşnav3=E. |paşnav4=Keskin |pêşnav4=M. |tarîx=2016-03-01 |sernav=Late Pleistocene Tendürek Volcano (Eastern Anatolia, Turkey): I. Geochronology and petrographic characteristics of igneous rocks |url=https://doi.org/10.1134/S0869591116020041 |kovar=Petrology |ziman=en |cild=24 |hejmar=2 |rr=127–152 |doi=10.1134/S0869591116020041 |issn=1556-2085 }}</ref> [[Qerejdax|Çiyayê Qerejdaxê]]<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Perennials: over 1250 plants in superb colour photographs. Voume 1: Early perennials |paşnav=Phillips |pêşnav=Roger |weşanger=Macmillan |tarîx=1994 |isbn=978-0-330-32774-9 |çap=Reissued |cih=London |paşnav2=Rix |pêşnav2=Martyn |series=The garden plant series }}</ref> û [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wright |pêşnav=Gary A. |paşnav2=Gordus |pêşnav2=Adon A. |tarîx=1969 |sernav=Distribution and Utilization of Obsidian from Lake Van Sources between 7500 and 3500 B. C. |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.2307/503380 |kovar=American Journal of Archaeology |cild=73 |hejmar=1 |rr=75–77 |doi=10.2307/503380 }}</ref> li Bakurê Kurdistanê ye. Di heman demê de xala herî bilind ê Kurdistanê bi bilindahiya bi bilindahiya 5.137 metreyan Çiyayê Agirî ye. [[Gola Wanê]] ku gola herî mezin ê Kurdistanê ye li Bakurê Kurdistanê ye û xwedî rûbereke 3.713 [[Çargoşê kîlomêtre|km²]] ye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2017-05-01 |sernav=The structural elements and tectonics of the Lake Van basin Northern Kurdistan) from multi-channel seismic reflection profiles |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1464343X1730002X |kovar=Journal of African Earth Sciences |ziman=en-US |cild=129 |doi=10.1016/j.jafrear |issn=1464-343X }}</ref> Çavkaniyên çemê [[Firat]] û çemê [[Dîcle]]yê ku du çemên giring ên stratejîk ên [[Rojhilata Navîn]] nin ji Bakurê Kurdistanê derdikevin ber bi başûr û ber bi rojavayê Kurdistanê ve li seranserê Kurdistanê diherikin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |sernav=Partow, Hassan (2001), The Mesopotamian Marshlands: Demise of an Ecosystem (PDF), Nairobi: UNEP, ISBN 92-807-2069-4, archived from the original (PDF) on 15 December 2017, retrieved 10 August 2010 |roja-gihiştinê=14 hezîran 2026 |roja-arşîvê=15 kanûna pêşîn 2017 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171215044941/http://www.grid.unep.ch/activities/sustainable/tigris/mesopotamia.pdf |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> [[Zagros (rêzeçiya)|Çiyayên Zagrosê]] ku rêzeçiyayên herî mezin û rêzeçiyê herî stratejîk ên Kurdistanê ye bi qasî 1600 kîlometreyan ji Bakurê Kurdistanê ber başûr ve li seranserê Rojhilata Kurdistanê dirêj û berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Reader's Digest natural wonders of the world |weşanger=Reader's Digest Association |tarîx=1980 |isbn=978-0-89577-087-5 |cih=Pleasantville, N.Y. |paşnavê-edîtor=Scheffel |pêşnavê-edîtor=Richard L. |paşnavê-edîtor2=Allen |pêşnavê-edîtor2=Oliver E. |paşnavê-edîtor3=Reader's Digest Association }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |sernav=Geomorphology of the northwestern Kurdistan Region of Iraq: landscapes of the Zagros Mountains drained by the Tigris and Great Zab Rivers |malper=www.tandfonline.com |roja-gihiştinê=2026-06-14 |doi=10.1080/17445647.2021.1906339 }}</ref> [[Gola Ûrmiyeyê|Gola Ûrmiyê]] ku goleke endorheîk e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Synchronized Chronology: Rethinking Middle East Antiquity : a Simple Correction to Egyptian Chronology Resolves the Major Problems in Biblical and Greek Archaeology |paşnav=Henry |pêşnav=Roger |weşanger=Algora Publishing |tarîx=2003 |isbn=978-0-87586-185-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=OXk1dlWp-CUC&pg=PA138 }}</ref> yek golên mezin ên Kurdistanê ne ku xala herî rojhilatê Kurdistanê cih digire. Xalên herî bilind ên Rojhilata Kurdistanê çiyayên bilind ên wekê Şaho, Çehel Çeşme û çiyayê Elvendê ye ku bilindahiya wan ji 3.000 metreyan zêdetirin e. Çemên giring ên wekê Sîrwan (Diyala), Zêyê Biçûk (Zapa Biçûk), Jaghatu (Zarrineh-rud) ji deverên çiyayî yên Rojhilata Kurdistanê derdikevin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Casana |pêşnav=Jesse |paşnav2=Glatz |pêşnav2=Claudia |tarîx=2017 |sernav=THE LAND BEHIND THE LAND BEHIND BAGHDAD: ARCHAEOLOGICAL LANDSCAPES OF THE UPPER DIYALA (SIRWAN) RIVER VALLEY |url=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/land-behind-the-land-behind-baghdad-archaeological-landscapes-of-the-upper-diyala-sirwan-river-valley1/8345679CD8CA9ABB03EC896ACEDA64DF |kovar=IRAQ |ziman=en |cild=79 |rr=47–69 |doi=10.1017/irq.2017.3 |issn=0021-0889 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://grokipedia.com/page/Zarrineh_River |sernav=Zarrineh River |malper=Grokipedia |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdshop.net/en/geography/3496 |sernav=Sirwan is not only the name of a river! |malper=KURDŞOP (kurdshop.net) |tarîx=2023-10-23 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> Di navbera çiyayan de geliyên berhemdar û avî hene ku ji bo çandiniyê guncaw in.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurdistanica.com/482/agriculture/ |sernav=Agriculture - KURDISTANICA |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kordestān {{!}} History, Culture & Geography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kordestan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> [[Çiyayên Qendîlê]] ku beşek ji Zagrosan e ku di nav sinorê Başûrê Kurdistanê de ye ku deverên çiyayî yek ji deverên çiyayî û yek ji deverên asê yên Kurdistanê ye.<ref name="Gunter2011">{{Jêder-kitêb |sernav=Historical dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |tarîx=2011 |isbn=978-0-8108-7507-4 |çap=2 |cih=Lanham, Md. |series=Historical dictionaries of peoples and cultures }}</ref> Bilindeyên girên çiyayên Qendîlê heya 3.500 mêtreyan bilind bûne ku di nav xwe de gelek geliyên asê vegirtiye.<ref name="Gunter2011" /> Ber bi rojava deverên çiyayî yên bilind û asê kêm dibin û deverên berbi rojava ve vedigerin deştên berfireh. Geliyê Şarezorê geliyê herî mezin ê Başûrê Kurdistanê ye ku ji bo çandiniyê ciheke guncaw e. Başûrê Kurdistanê di warê xwedî profîleke nîv deştî ye ku herêm ber bi bakur û rojhilat çiyayî ne û ber bi rojava ve jî xwedî herêmên deştî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://presidency.gov.krd/en/kurdistan-region/ |sernav=Kurdistan |malper=presidency.gov.krd |roja-gihiştinê=2026-06-16 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Kurdistan {{!}} Map, Religion, People, Country, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |roja-gihiştinê=2026-06-16 |xebat=Encyclopedia Britannica |ziman=en }}</ref> Rojavayê Kurdistanê ku ji deştên jêrînên Bakurê Kurdiatanê dest pê dike, hewza çemê Firatê vedigire û xwedî erdnîgaroyeke nîv-hişkê deştî ye. Axa deştên Rojavayê Kurdistanê bi gelemperî ji deşt û erdên çandiniyê yên berhemdar pêk tê. Rojavayê Kurdistanê xwedî taybetmendiyeke avhaweke veguhêz e ku di navbera avhewaya [[Deryaya Navîn]] û avhewaya hişk ê çolê de ye. Herêm ber bi deryaya navîn ve ([[Efrîn]] û navçeyên Efrînê) xwedî deverên çiyayî ne û ber bi rojhilat ve jî ([[Kobanî|Kobanê]], [[Girê Spî|Grê Spî,]] [[Serê Kaniyê, Hesîçe|Serê Kaniyê]], [[Hesîçe]] û [[Qamişlo|Qmişlo]]) xwedî erdnîgariyeke deştî ye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Jongerden |pêşnav=Joost |tarîx=2022 |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava and North and East Syria |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joac.12449 |kovar=Journal of Agrarian Change |ziman=en |cild=22 |hejmar=3 |rr=592–607 |doi=10.1111/joac.12449 |issn=1471-0358 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/354315946_Autonomy_as_a_third_mode_of_ordering_Agriculture_and_the_Kurdish_movement_in_Rojava_and_North_and_East_Syria |sernav=Autonomy as a third mode of ordering: Agriculture and the Kurdish movement in Rojava }}</ref> Piştê peymana qesra şîrîn û piştê peymana Lozanê ku bûye sedema perçebûna Kurdistanê, di roja îro de Kurdsitan bi çar başên erdnîgariyên wekê Bakurê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê, Rojavayê Kurdistanê û Başûrê Kurdistanê hatiye binav kirin. <gallery mode="packed-hover"> Zagros 1992.jpg|Zincîreçiyayê [[Zagros (rêzeçiya)|Zagrosê]] Tigris 2015.jpg|Çemê [[Dîcle]]yê Ferat (Dîlok - Riha).jpg|Çemê [[Firat]]ê Canyon, north eastern Kurdistan.jpg|Geliyê Rewandizê Agri Dağı ve Eteğindeki Köy.jpg|[[Çiyayê Agirî]] </gallery> Welatê kurdan Kurdistan îro welatekî dagirkirî û parçekirî ye. Bi hezaran gundên kurdan hatine şewitandin û bi milyona kurd ji cih û warên wan hatine derxistin, mecbûrî koçberiya derveyî Kurdistanê hatine kirin. Di van sedsalên dawî de bi armaca bidestxistin û kontrolkirina welat û êlên Kurdan gelek êl ji Kurdistanê hatin durxistin û li deverên dûrî Kurdistanê hatin bicihkirin, weke mînak [[Kurdên Anatoliya Navîn]], [[Kurdên Xoresanê]], [[Kurdên Kafkasyayê]] û gelekên din. Di heman demê de bi armaca asîmîlekirina kurdan û dagirkirina cih û warên kurdan gelek êlên ne kurd li Kurdistanê hatin bicihkirin, weke erebkirina [[başûrê Kurdistanê]] ji aliyê [[rejîma Sedam]], [[Kembera erebî]] li [[Rojavayê Kurdistanê]] di van dehsalên dawî de û bicihkirina bi milyonan [[tirk]] û [[tirkoman]] li bakurê Kurdistanê. Ji ber vê rewşê gelek nexşeyên Kurdistanê jî aliyê gelek kes û rêxistinên ne kurd hatin çêkirin û belavkirin, bêgûman heryek bi armancên xwe ên polîtik û şaşagahdarkirina kurdan û raya giştî. Di gelek ji van nexşeyan da, beşên mezin ji Kurdistanê ji Kurdistanê hatine veqetandin û wiha tê nîşandan kû ne Kurdistanin. Ji aliyê piraniya rêxistinên kurdan nexşeya Kurdistanê ku li jor hatiye bicihkirin weke rasttirîn nexşe, kû piraniya herêmên kurdan di nav xwe de digrê, tê dîtin. === Beşên Kurdistanê === ==== Bakurê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Bakurê Kurdistanê}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Kurdên Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê. }} Bakurê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Tirkiyê]] de ye. Bakurê Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara kurdan ve beşê herî mezin ê Kurdistanê ye. Kurdistan welatekî çiyayî ye. Li çiyayên wê [[zozan]] û warên bilind hene. Dema mirov bi jor ve, li nexşeya bakurê Kurdistanê dinerê, rêza çiyayên [[Toros]] ên Başûr, Kurdistanê ji rojava ve, ber bi rojhilat ve dike du cih. Toros ji Rojavayê Kurdistanê, ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heta herêma Colemêrgê diçin. Ji wê pê de jî, [[Zagros]] dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind, gur û tûjik in. Bilindahiya wan digêje 4000 metreyî. Toros ji aliyê Avhewa ve, [[Başûrê Kurdistanê]] ji hevdu diqetîne. Wê dike du cih: Bakur û başûrê Torosan. ==== Başûrê Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Başûrê Kurdistanê}} Başûrê Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îraq]]ê de ye. Piştî ruxandina rejîma [[Sedam Huseyîn]] beşeke mezin ji başûrê Kurdistanê ji aliyê [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] vê tê birêvebirin. <gallery> Wêne:Bashúrí Kurdistan.png|thumb|Başûrê Kurdistanê Wêne:Kurdistan-basur-mezin.png|thumb|Sînorê fermî ê Başûrê Kurdistanê îro û herêmên Kurdistanê ên derveyî desthilatiya kurdî Wêne:Autonome Region Kurdistan (Karte).png|thumb|Başûrê Kurdistanê li gor [[Otonomî|Otonomiya]] 1970'î </gallery> ==== Rojhilata Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojhilata Kurdistanê}} [[Wêne:ڕۆژھەڵاتی کوردستان2.jpg|180px|thumb|Sinorên Rojhilata Kurdistanê]] Rojhilata Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Îran]]ê de ye. Jimara nîştecihên vê perçeya Kurdistanê, zêdetirî 10.000.000 kes e ku nîzêkî 1.500.000 kurd li herêma [[Xorasan]] dijîn. ==== Rojavaya Kurdistanê ==== {{Gotara bingehîn|Rojavaya Kurdistanê}} [[Wêne:Syrian Civil War map (November 24, 2023).svg|thumb|çep|250px|{{Legend|#e2d974|border=1px solid grey|Rojavaya Kurdistanê}}]] Rojavaya Kurdistanê ji wî beşê Kurdistanê rê tê gotin ku di bin desthilatiya [[Sûrî]]yê de ye. Rojavaya Kurdistanê ji aliyê cografîk û hejmara [[kurd]]an ve beşê herî biçûk ê Kurdistanê ye. Rojavaya Kurdistanê parçeya [[Kurdistanê]] ya herî biçûk e: 51.000&nbsp;km² ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2024}} Îro di bin desthilatdariya [[Sûrî|Sûriyê]] de ye. [[Taybetiyeke]] herêma Rojavaya Kurdistanê heye ku axa wê piranî deşt û berrî ye. Ev herêma han ji rojava ber bi rojhilat ve zirav û dirêj e, û her ku diçe qad û çarçova wê berfireh dibe. {{-}} == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} [[Wêne:Near East ancient map.jpg|thumb|Berîzbûnê 63, Şahitî Kurdane: Korduene-Sophene]] Kurd yek ji gelên herî kevnar yên [[Mezopotamya]]yê û Zagrosê ne. Bi kêmayî ji [[Med|Împeratoriya Medya]] û vir ve gelê kurd, cihekî giring di dîroka şaristaniyê de girtiye. Şaristaniya ku li ser riyên bazirganiyê yên giring hatiye avakirin, bi êrîşên [[Helen]], [[Rom]], [[Bîzans]], [[Ereb]], [[Îran]]î û paşiyê jî [[Osmanî]] re rû bi rû maye. Kurdan li hemberî van êrîşan bêwestan ji bo parastina serxwebûn û azadiyê li ber xwe dane; tevî hemû ferman û komkujiyên xwîndar jî, kevneşopiya berxwedanê, mîna yek ji nirxên herî giring yê çand û toreya xwe dîtine û bi berhemên xwe yên gelî re ew dane jiyandinê. Gelê Kurdistanê bi sedan sal şêweyê rêxistinî yê civaka komunal, ku girêdana endaman ji nêzîkahiya xwînê pêk tê domand. Ev dirûvê rêxistinî ku mirov dikare wekî civakî-aborî binav bike, bi taybetî ji êl û eşîran pêk dihat û bingeha xwe ji koçertiyê digirt. Ji ber van taybetiyên civakî ye ku kurdan, ji dêla dewletek yekgirtî ku ji navendekê tê birêvebirin, mîrîtiyên piçûk sazkirine. Berxwedanên van mîrîtiyan li hember êrîşên dijwar yên biyaniyan lawaz mane û ew nikarîne li ser piyan bimînin. Beriya [[Îslamiyet]]ê ola kurdan, li gor hinek çavkaniyan [[Zerdeşt]]î bû. Hinek ji zanayan jî mîna [[Tewfîq Wehbî]] dibêjin ku kurdan ola xwe ya ciyawaz hebûn. Piştî êrîşên ereban û belavbûna îslamiyetê, kurdan dev ji zerdeştiyê, ku yek ji olên yekxwedayî yê ji herî qedîman ya [[Rojhilata Navîn]] e berdan û îslamiyetê hilbijartin û bûn misilman. [[Wêne:Old Kurdistan Map, Ibn Hawqal.png|thumb|225px|çep|Nexşeya Kurdistanê ya [[Îbn Hewqal]] (sala 977an piştî zayînê)]] Li sedsalên yekem ên îslamiyetê da, ku erebên misilman eriş kirin ser [[Împeratoriya Sasanî]], nivîskarên [[ereb]] wekî [[Îbn Nedim]], behsa eşîr û hoz yên başûrê Zagrosê dikin. Ew nav wekî ''Hoz'' jî dihêt nivisandin û gotin. ''Hoz'' jî di [[zimanê kurdî]] de bi manaya ''malbat'' e, û weke ''Xêzan'' jî tê bi kar anîn. Navê kurd jî ku piştî bizir bûna eşir û Hoza ji aliyê nivîskarên ereb ji bo gelê me hatiye bi kar anin, ayni manaye k''lan'' dide. Hînek ji bîrmendên kurd li ser wê baverê ne ku Kurdên îro, ''Hozên'' dema kevnar in, ku piştî îslamiyetê tevi leşkerên erebên misilman, berev (Kurdistana) bakurê-rojava ketin rê u pişkek ji Anatolia ji romiyên xristiyan dagîr kirin u kirin axa xwe. ''Hoz'' navê gelê [[Elam]]iye, ku şaristaniyeta kevnara wan ji aliya Farisan u Asuriyên dijber hat ji nav birin, u li jêr nava ''Hozi'' jiyana koçerî li ser çiyayên başûr-rojhilata Kurdistanê girtin ber. Çavkaniyen ermeniyên kevnar jî kurdan weki ''mar'' qal dikin, ku di zimane wan da ba manayê mar e (mîna kurdî), u mar jî unsireke giring li ola Elamiyan bû. Êrîşên ser Rojava ya [[xiristiyan]]an yên bi navê [[Seferên xaçperestan|Seferên Xaçperestan]] li ser [[Rojhilata Navîn]], ku bi mebesta bidestxistina riyên bazirganiyê dihatin kirin, bi tekoşîn û berxwedanên mîrîtiyên kurdan û bi saya fermandarên kurd yên wekî [[Selehedînê Eyûbî]] hatin rawestandin. Berxwedana kurdan di vê demê de rê li ber dagirkeriya Rojhilata Navîn girtiye. Di sala 1514an de şerekî di navbera Împeratoriyên Osmanî û Îranî de dest pê kir. Tenha sedema vî şerî ew bû, ku kolonyalîstekî nû ji Kurdistanê re bê diyar kirin. Îran di vî şerî de têk çû û Kurdistan tev ket bin desthilatdariya Osmanî. Di vê rewşê de kurdan demekê mafê otonomî hebû û sîstema xwe bi xwe birêve dibirin. Di demên pêwist de kurdan bac û leşker didan Împeratoriya Osmanî û bi vî awayî kurd, demek dirêj di bin desthilatdariya vê împeratoriyê de man. [[Wêne:Kashgari map.jpg|thumb|Nexşeya ku [[Mehmûd Kaşxerî|Mehmûd Qeşqerî]] di pirtûka xwe [[Divânu Lügati't-Türk]] de xêz kirî. Li ser nexşeyê Erdu'l-Ekrad ("Axa Kurdan") lêkirî yê (sedsala 11em).]] [[Wêne:Osmanli Ortadogu.jpg|thumb|Rojhilata Navîn (1883). Kerkûk ji aliyê [[Osmani]]yan weke bajarekî Kurdistanê hatiye destnîşankirin]] Bi [[peymana Qesrî şîrîn]] ya [[1639]]an, Kurdistan carek din di navbera van her du împeratoriyan de hate parvekirin. Bi vê peymanê re dîroka gelê kurd ya parvekirî, ku heya roja me didome dest pê kir. Tevahiya şerên ku piştî vê dîrokê di navbera van herdu dagirkeran de rûdane, li ser xaka Kurdistanê bûne û ji ber vê sedemê, kîjan alî di van şeran de biserketibe, yê binketî her gelê Kurd bûye. Herdû dewletan jî, ji bo ku bikaribin serhildanên Kurdan têk bibin, bastûra (struktura) civakî-aborî ku li ser hîmên êli ava bûye, destek kirine û têkiliyên hilberiyê yên paşmayî tevî pergalên civakî yên eşîrî parastine. Yên ku bi şûr hatine, ji bo berdewamiya têkiliyên hilberiya raborî, hewl dane da ku çavkaniyên pêşvebirina şaristaniya Kurdan biçikînin; hêzên hilberînê wêran kirine û çavkaniyên pêşvebirinê, yên ku hebûne jî xitimandine. Di qirna 19an de ku kapîtalîzm ber bi navnetewebûnê ve bi pêş diket, hewldanên ji bo guherandina nexşeya cîhanê jî zêde dibûn. Hinekî jî bi bandora bizav û tevgerên azadiya neteweyî, Împaratoriya Osmanî ber bi hilweşîne ve rûbirû mabû. Herêma ku împeratorî bi Rojhilat û Asya ve girêdida Kurdistan bû û ji ber vê yekê jî Kurdistan qada herî stratejîk ya împeratoriyê bû. Ji bo cihê xwe yê stratejîk, hebûna Kurdan bala dewletên wê heyamê yên bi hêz dikişand ser xwe. Bi taybetî jî, projeyên Riya Hesinî ya Berlîn-Bexdayê ku diviyabû di Kurdistanê re derbas bibe, ev proje welat kir egera bihevketinên dijwar di navbera dewletên Osmanî, Brîtanî, Fransî, Almanî û Rûsî de. Statuya mêtingeha navneteweyî ya Kurdistana îroj, piştî gengêşî û peymana 18-26ê nîsana 1920an di Konferansa San Remo'de dest pê kir. Partiya "[[Îtihad û Tereqî]]" ku nijadkujiya Ermeniyan bi rêxistin kiribû û peyikandibû, Împaratoriya Osmanî xist nav şerê Cîhanê yê Yekemîn. Piştî ku Împaratoriya Osmanî, ya ku di vî şerî de ciyê xwe li gel Almanya digirt têk çû, derfet kete destê mirovahiyê ku tevahiya neynokên vê dewleta dagirker hilkişîne. Yek ji rêgezên sereke yê sosyalizmê ku li Ewrupa pêş diket û li Rûsya bûbû desthilatdar "rêgeza mafê diyarkirina çarenûsa neteweyan ya xwe bi xwe" bû. Sermayedariya li rojava ku ji hişyariya gelên rojhilat nerihet bû û dixwest wan di bin rêvebiriya xwe de bigre jî, xwedî li vê rêgezê derket. (Di prensîbên Wilson de ku bi Serokkomarê DYA Wilson hatiye binavkirin û ji 14 bendan pêk tê, heman rêgez cih digre.) Belê, Peymana Sewrê, ya di 10ê tebaxa 1920an de, ku bû îlana belavbûna Împaratoriya Osmanî, di demek wiha dîrokî de pêk hate. == Aborî == {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Zimanê kurdî == {{Gotara bingehîn|zimanê kurdî}} {{Gotara bingehîn|Wêjeya kurdî}} {{Gotara bingehîn|Rêzimana kurdî}} Koda [[ISO 639-1]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Koda [[ISO 639-2]] ya kurdî <tt>KUR</tt> e. Koda [[DIN 2335]] ya kurdî <tt>KU</tt> ye. Li gorî belavbûna erdnîgarî, zimanê kurdî ji bilî welatên [[Ewropa]] û yên biyanî bi taybetî li hemû erdnîgariya xwe yanî li hemî herêmên Kurdistanê tê bikaranîn. Tev li navçeyîbûyînê ji nifşê mirovên vê navçeyê, gelek gel, ji rojava heta rojhilatê, li gelek welatan zêde û belav bûn. Lewra ye ku zimanê kurdî, yê ku li ser axeka fireh tê axaftin, ji gelek zaravayan pêk tê. Li gorî pirtûka [[Şerefxanê Bedlîsî]] a [[Şerefname]], [[Zimanê kurdî|zaravayên kurdî]], [[eşîret]], [[komên kurd]] ji aliyê ziman, kevneşopî û rewşên civakî di nav çar beşan de ji hev cuda dibin: * [[Kurmancî]] * [[Soran]] * [[Xwarîn]], [[Kelhur]], [[Feylî]], [[Lek]] * [[Goran]] Kurmanciya bakur ([[kurmancî]]) û kurmanciya başûr ([[soranî]]) du zaravayên sereke ne. Ev her du zarava wekî zaravayên ku xwediyê wêjeyeke nivîskî ne, têne pejirandin. Van demên dawîn, zaravayê kirmanckî (dimilkî-zazakî) jî hêdî hêdî ber bi nivîskîbûnê ve gavan diavêje. Di nav zaravayên kurdî de zaravayê ku herî zêde pê tê axaftin kurmancî ye. Kurmancî li hemû deverên ku kurd lê dijîn pê tê axaftin. Piraniya kurdên ku kurmancî û zazakî diaxivin li [[bakurê Kurdistan]]ê dijîn. Her wiha li [[Qerejdax]]a bakurê Kurdistanê û li çend deverên mîna [[Anatolya Navîn|Anatolîyaya Navîn]] [[şêxbizinî]] lê dijîn. Şêxbizinî devokeke [[Xwarîn]] ye ku li bajarê Kirmaşan û Îlam û Xaneqînê bi heman devokê diaxivin. Tevlihevîya di warê zaravayan de pirî caran jî, ji ber navlêkirinê tê. Bo nimûne, ji bo kurmanciya bakur, li başûr behdînî û li rojhilat jî şikakî tê gotin. Her wiha ji bo zaravayê kurmancîya jêrîn jî, kurmanciya xwarû, soranî tê gotin. Heman tevlihevî di warê dimilkî de jî balê dikişîne. Navên wekî kirdkî, kirmanckî, dimilî, dêrsimkî, sobê û hwd têne bikaranîn. Ji bo hewramî jî navê goranî jî heye. <ref name="Mehmed Uzun 1992">Mehmed Uzun, ''Kürt Edebiyatına Giriş'', Ithaki Publishing, r.38, 1992.</ref> <ref name="Mûrad Ciwan 1992">Mûrad Ciwan, ''Türkçe Açıklamalı Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanc Lehçesi)'', Weşanên Jîna Nû, Çapa Yekemîn, Swêd 1992</ref> <ref name="Ziya Gökalp 1992">Ziya Gökalp, ''Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler'', Sosyal Yayınlar, Çapa Yekemîn, Stenbol 1992.</ref> <ref name="Emîr Hesenpûr 1992">Emîr Hesenpûr, ''Nationalism and Language In Kurdistan'', Mellen Research University Press, Kanada 1992.</ref> === Kurmancî, kurdiya bakur === {{Gotara bingehîn|Kurmancî}} [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Nûbihara Biçûkan by Ahmad Khani (Ehmed Xani), the earliest Kurdish–Arabic dictionary in verse, 18th century (Or. 5932, f. 9r).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek [[Nûbihara biçûkan|''Nûbihara Biçûkan'']] li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 9 ''recto''. ]] [[Wêne:Kurdish manuscript in the British Library – start of the Edîqeya Îmanî by Ahmad Khani (Ehmed Xani), 18th century (Or. 5932, f. 14v).jpg|thumb|Rûpelên yekem ên destnivîsek ''[[Eqîdeya îmanê (pirtûk)|Edîqeya Îmanî]]'' li [[British Library]], ''Or''. 5932, ''folio'' 14 ''verso''.]] Kurmancî jî yek ji zaravayên kurdî ye. Ji bo kurmancî, kirdasî, Bahdînan,û şikakî û kurmanciya bakur jî tê gotin. Kurmancî li her çar parçeyên Kurdistanê jî tê axaftin. Zaravayê kurmancî ew zaravayê kurdî ye ku herî zêde pê tê axaftin. Lê herî zêde li bakur û rojavayê Kurdistanê pê tê axaftin. li başur jî li duhok û şingal û li rojhilat jî li bajêrê ûrmîye tê axeftin. Zaravayê kurmancî her wiha li [[Ermenistan]]ê, li [[Xorasan]]ê, li nav kurdên [[Qefqasya]]yê, li Anatoliya Navîn û li [[Diyaspora]]yê yanî li ([[Ewropa]] û [[Amerîka]])yê pê tê axaftin <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4">Kovara Fêrname hejmar: 4</ref> ==== Rêzimana kurmancî ==== Ji ber ku zimanê kurdî zimanê gelekî bindesthîştî ye, îmkanên pêşdexistina sazî yên neteweyî nebûne û ji aliyê lêkolîn, lêgerîn, pêşxistina [[ziman]] û [[çand]]ê, hebûnên civakî û dîrokî ve bêpar maye. Zimanê kurdî têra xwe nehatiye lêkolînkirin û dewlemendiya wî nehatiye eşkerekirin.".<ref>Abdusamet Yigit, ''Şahmaran'', roman, Weşanên Han</ref> Sazî û dezgehên ku karibin vî zimanî pêş bixin, bi taybetî li hundurê welatî firsenda avabûnê nedîtine. Ji aliyê lêkolîn û lêgerînê ve zimannasên pispor yên bikêrhatî negihîştine. Hinek ronakbîrên ku bi îmkan û hewldanên xwe yên şexsî xwestine derkevin meydanê jî hergav rastî tehdîda dewletên serdest û zordar bûne. Ji ber vê yekê, lêkolînên li ser zimanê kurdî, heke em rewşa îstisnaî ya [[Başûrê Kurdistanê]] negrin ber çavan, bi xebatên van çend ronakbîran hatiye kirin û jixwe wan jî lêkolînên xwe li derveyî welatî kirine. Li Kurdistana Îraqê, ji ber vê serbestiya nisbî ya çandî ko encama têkoşîna neteweyî ya bêwestan û bênavber bûye û piştre jî, ji ber wê îmkana otonomiya mehdûtkirî ya berhema şerê salên 1960'an, li vê perçe ya Kurdistanê, wisa lê hatiye ko hejmara ronakbîr û saziyên ko li ser zimanê kurdî xebat kirine, ta dereceyekê zêdetir bûne. Li vê perçeya welatî mirov dikare behsa hin xebatên hêja bike. Ji bilî van tiştên ku li ser zimanê kurdî hatine nivîsîn, berhemên hin rojhilatnas, zimannas, gerrok û mîsyonerên biyanî hene. Ji xeynî vê, divê em xebatên wan dewletên ku Kurdistan bindest kirine û yên hin derûdorên ku hin hesabên wan li ser Kurdistanê hene jî nîşan bidin. Ev xebatên wiha yên li ser zimanê kurdî ne bi armanca zanistî, lê bi ya siyasî, hatine kirin. Ewan ne ku xwestine rastiyên zanistî derxin holê, lê xwestine îdîa û safseteyên ko xizmeta mexsedên wan ên siyasî dikin li nav gelî belav bikin. Dewleta Tirk ji ber ku heta îro hebûna gelê me înkar kiriye, muhawele kiriye ko kurdan wekî perçeyekê ji qewmên Tirk ên [[Asyaya Navîn]] bide nîşandan. Li ser zimanê kurdî jî îdîa kiriye ko ev ziman, zimanê civakeka tirknîjad (tirkên çiyayî)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Yıldırım |pêşnav=Eslîxan |isbn=978-0-9575612-2-9 |sernav=Di Sedsala 20'an de Kurdistan û Sînor-I-II |weşanger=[[Weşanên Azad]] |rr=302 |cih=Stenbol |roja-weşandinê=2013 |url=https://bnk.institutkurde.org/catalogue/detail.php?pirtuk=3615 |cihê-weşandinê=London }}</ref> e û di netîceya asîmilasyonê da bûye zimanekî destkir (sunî) ku ji çend hezar peyvên erebî, farisî û tirkî pêkhatiye. Misyonerên biyanî jî gelek caran ji ber mexsedên siyasî yên li gor berjewendiyên welatên xwe û hin caran jî ji ber çavdêrî û lêkolînên xwe yên gelek seran serî (sethi) bi şaşî nivîsîne ku kurdî ne zimanekê serbixwe ye û devokeka farisiya kevin an jî ya nû ye. Hijmara yên ku li ser zimanê kurdî tehlîl û şiroveyên şaş ên qestî kirine yan jî bi nezanîn şaş çûne ji yek, du kesan ne zêdetir e, lê ji aliyê devokên zimanê kurdî de hejmara kesên ku bîr û baweriyên cuda cuda nivîsîne û pêşkar kirine gelek zêde ne. Li aliyê din, divê em rastiyekê jî qebûl bikin ku herçî lêkolînên niyetpak û zanistî bi hejmara xwe gelek kêm bin jî, ew bi xwe jî li ser zimanê Kurdî gihîştine bîr û baweriyên newek hev. Ji vî alî de jî nezelaliyek heye. Tevî hemû dijwarî, nezelalî û kêmasiyên lêkolînên ko li ser [[dengzanî]] ([[fonolojî, [[peyvsazî]] ([[morfolojî]]) û [[hevoksazî|hevoksaziya]] ([[sîntaks]]a) zimanê kurdî hatine kirin, nîşan dane ku zimanê Kurdî, zimanekê serbixwe yê xwedî dîrokeka taybetî ya pêşveçûnê ye û vê rastiyê di warê zimannasiyê de xwe daye pejirandin. === Soranî === {{Gotara bingehîn|Soranî}} Soranî zaravayekî zimanê kurdî ye. Di rastiya xwe de ev navê devokekê ye ku li nêzîkî [[Hewlêr (paytext)|Hewlêrê]] tê axaftin, lê di pêvajoya dîrokî de navê xwe li hemû devokên zaravayê [[kurdiya navendî]] kiriye. Îro devokên [[mukrî]], kurdî û yên din bi navê soranî têne nasîn. Bi giştî bi [[tîpên kurdî-erebî]] tê nivîsandin; herwiha, gotarên bi [[tîpên latînî]] jî hene. Soranî zêdetir li Kurdistana başûr û rojhilat tê bikaranîn. === Kirmanckî / zazakî === {{Gotara bingehîn|Zazakî}} Zazakî yanî kirmanckî yek ji zaravayên kurdî ye ku li bakurê Kurdistanê tê axaftin. Kirmanckî herî zêde li Dêrsim, Amed, Semsûr, Çewlig, Riha, Xarpêt, Erzerom, Mûş û Bilîsê tê axaftin. Ji nav van bajaran li navenda Dêrsim û Çewligê herî zêde kirmanckî tê qisekirin. Feqet li navenda bajarên din kurmancî tê qisekirin. Kirmanckî tenê li bakurê Kurdistanê cih digire <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Ji bo kirmanckî; kirdkî, dimilî û zazakî jî tê gotin. === Goranî / hewramî === {{Gotara bingehîn|Hewramî}} {{Multiple image | align = right | header = Destnivîsara ya helbestan goranî li [[British Library]], ''Or''. 6444 (1197–1198 PH/1782–1784 [[PZ]]) | header_align = center | width = 120 | image1 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 11r).jpg | caption1 = ''Or''. 6444, ''folio'' 11 ''recto'' | image2 = Kurdish manuscript in the British Library – Page of poetry in Gorani from the Gorani anthology in safina format, copied in 1197–8 AH 1782–4 CE (Or. 6444, f. 55r).jpg | caption2 = ''Or''. 6444, ''folio'' 55 ''recto'' }} [[Hewramî]] zaravayekî kurdî ye ku li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. Ligorî lêkolînên ku ta niha hatine kirin, hewramî yekemîn zaravayê kurdî ye ku pê nivîs hatîye nivîsîn. Zimanê edebîyata klasîk heta sedsala nozdehem li nav kurdên soranî-axêv, lekî-axêv, kelhurî-axêv û lorî-axêv bi giştî hewramî bûye. Ji vê hewramîyê re, ku ji bo edebîyatê hatîye bikaranîn, goranî hatîye gotin. Lewma jî ji hewramî re gelek caran goranî jî tê gotin. Feqet xelk ji bo vî zaravayî bi piranî hewramî dibêje <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> Hewramî li başûr û rojhilatê Kurdistanê tê axaftin. === Xwarîn (kurdiya başûrî) === {{Gotara bingehîn|Xwarîn}} [[Xwarîn]] ku bi çewtî jê re dibêjin [[Kelhurî]] (Kelhurî bixwe zaravayekî Xwarîn e) yek ji [[zarava]]yên [[kurdî]] ye. Çawa ku ji bo zaravayên din navên cuda cuda tên gotin, her heman tişt ji bo Xwarîn. Ji bo Xwarîn; [[Feylî]], Kirmaşanî, û [[Kelhurî]] û [[Lekî]] tê gotin; lê esasen hemû jî eynî zarava ne yanî Xwarînem di bin banê kelhurîXwarîn a [[şêxbizinî]] jî bikin. Şêxbizinî her çend li hin deverên [[bakur]]ê Kurdistanê li hin gundan bê axaftin jî, zêdetir li [[Anatolya Navîn]] tê axaftin. Li gorî lêkolîneran şêxbizinî jî beşek ji Xwarîn erîXwarîn d bi piranî li [[rojhilat]]ê Kurdistanê bê axaftin jî, li başûrê Kurdistanê jî li [[Xaneqîn]] û [[Mendelî]] tê axaftin. Feqet kelhurî bi [[Kirmaşan]]ê tê naskirin. Li Kirmaşanê, her çend zaravayên [[soranî]], [[lekî]] û [[hewramî]] hebin jî, li wir zaravayê hevpar li nav kurdan kelhurî ye<ref>Kovara Fêrname, hejmar: 4</ref> === Lekî === {{Gotara bingehîn|Lekî}} Zaravayekî din ê [[kurdî]] jî [[lekî]] ye. Lekî li gorî axaftinê û rêziman ji beşa [[Xwarîn]] e, ji ber ku gelekî dişebihe devoka Xizilî ku li Îlamê tê axaftin. Lekî li rojhilatê Kurdistanê, bi giştî li Loristanê tê axaftin lê li hin navçeyên Kirmaşanê jî tê axaftin. Li Loristanê li navçeyên Kûdeşt, Nûrabad, Eleşter, Xoremabad, Birûcird, Endîmişk tê axaftin. Li Kirmaşanê li navçeyên Sehne, Kengawer û Hersînê tê axaftin. Navekî din bo lekî nîne. Lekî her lekî ye <ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> === Lorî / bextiyarî === {{Gotara bingehîn|Lorî}} [[Lorî]] jî wekî [[lekî]] tenê li rojhilatê Kurdistanê li [[Loristan]]ê tê axaftin. Di dîrokê de lor wek [[kurd]] hatine liqelemdan. Li gorî lêkolînan, [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahirê Hemedanî]] bi lorî berhemên xwe dane.<ref name="Kovara Fêrname hejmar: 4"/> == Dîn == {{Gotara bingehîn|Dînên kurdan}} {{Gotara bingehîn|Belavbûna Îslamê li Kurdistanê}} Li Kurdistanê Ji xeynî [[misilman]]an gelek olên dinên cuda jî hene. Weka [[êzîdî]], [[zerdeşt]], [[xiristiyanî]], [[cihû]] û çend olên din jî. Berê Îslamiyetê piraniya kurdan li ser dînê [[Zerdeşt]] bûn navê dînê Zerdeşt [[Zerdeştî|Behdîn]] e, piştî ku [[Îslam]] li Kurdistanê hate belakirin piraniya kurdan hatine misilman kirin. == Civak == Pirraniya neteweyî ya Kurdistanê neteweya kurd e; lê belê neteweyên din jî hene; [[tirk]], [[îranî]] (fars), [[azerî]] (ecem), [[ermen]], [[ereb]], [[Tirkmen (gel)|tirkmen]] û [[asûrî]] jî li Kurdistanê welatî ne. {| class="wikitable sortable alternate" |- !Pêkhateya neteweyî<br> ya rûniştvanên Kurdistanê (1995) <ref>Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.</ref> !% |- |[[Kurd]] || 85,9% |- |[[Tirk]] ||5,3% |- |[[Ereb]] || 3,6% |- |[[Ecem]] || 3,1% |- |[[Fars]] || 2,9% |- |[[Asûrî]] || 2,2% |- |[[Ermen]] || 1,5% |- |[[Tirkmen]] || 1,4% |- |Neteweyên din || 4,1% |- |} == Çand == {{Gotara bingehîn|Çanda kurdî}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Ala == {{Gotara bingehîn|Alaya Kurdistanê}} [[Wêne:Flag of Kurdistan.svg|thumb|Alaya Kurdistanê]] Alaya kurdan ya ku îro tê bikaranîn sor, spî, kesk e û di navîna wê de jî rojek zere bi 21 tîrêjan e. Ev alaye di [[1920]]'a de ji alî [[Teşkîlatî Îctîmaîye Cemîyetî]] ya Kurdan ve hatiye tesbîtkirin. Alaya Kurdistanê ji sê zevîyan pêk tê. Zeviya li jor sor e, navîn spî ye û jêr jî kesk e. Dirêjî ji firehî 3/2 mezintir e. Dirêjî 90&nbsp;cm bibe, firehî jî 60&nbsp;cm dibe. Sîmbola alaya Kurdistanê ji tava rojê (tav) bi rengê zêr û zer pêk tê. Ew di zeviya hundir di navîn da ye. Nîşana rojê bi 21 tîrêjên xwe, ''vejîn/nûjînê'' nîşan didî, hejmara 21 di [[Dîn]]ên kevnên Kurdan de çevenga ''vejînê'' ye.<ref>{{Jêder-malper | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |sernav=The National Flag of Kurdistan |nivîskar=Dr. M. R. Izady |xebat=Encyclopaedia Kurdistanica |tarîxa-gihiştinê=2008-02-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html |tarîxa-arşîvê=2008-05-01 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Carcaran tê gotin ku ew 21 tîrêj nîşana 21 herêmên Kurdistanê ne an jî Newrozê nîşan dide. '''Ramana rengan ji eve:''' * ''Sor'': xwîna canemergên Kurdistanê ye eva hatiye rêjtin. * ''Spî'': [[azadî|azadiya]] li Kurdistanê * ''Kesk'': [[sirûşt]]a Kurdistanê == Sirûda netewî == Sirûda netewi ya Kurdistanê helbesta [[Ey Reqîb]] e. '''Ey Reqîb''' helbestek e ku ji aliyê helbestvanê kurd [[Dildar]] ([[1918]]-[[1948]]) ve di sala [[1946]]an de hatiye nivîsandin. Sirûd di destpêkê de bi zaravayê [[soranî]] hatiye nivîsandin û pişt re jî ji bo zaravayên din ên kurdî hatiye wergerandin. Ev helbest di sala 1946an de di dema [[Komara Mehabadê]] hatiye nivîsandin ku bûye sirûda (marşa) Komara Mehabadê û di roja îro de jî wek sirûda neteweyî ya kurdan tê naskirin û tê bikaranîn. Parlementoya [[Başûrê Kurdistanê]] sirûda “[[Ey Reqîb]]” wek [[sirûda neteweyî]] ya fermî qebûl kiriye û bi fermî ji hêla [[Parlamen|perlemana]] herêmî ve di sala 1992an de hatiye pejirandin.<ref>https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005</ref> == Cihên dîrokî == {{Gotara bingehîn|Cîhên dîrokî yên Amedê}} {{Beşa vala|tarîx=hezîran 2024}} == Galerî == === Galeriya xelk û bajaran === <gallery mode="nolines"> Wêne:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|Bajarê Silêmaniyê (Başûrê Kurdistanê) Wêne:Centrum van Duhok.jpg|Bajarê [[Dihok]]ê ([[Badînan]], Başûrê Kurdistanê) Wêne:SnahCity.JPG|Bajarê [[Sine|Sinayê]], [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Kamishly view.jpg|Bajarê [[Qamişlo]], [[Rojavayê Kurdistanê]] Wêne:Bêrîtanî-4.jpg|Nîştecihekî Kurdistanê (kurd) Wêne:Yazidi Girl tradicional clothes.jpg|Êzidîtî yek ji dînên Kurdistanê ye. </gallery> === Galeriya wêneyan === <gallery mode="nolines"> Wêne:Mount ararat from east of dogubeyazit.jpg|[[Çiyayê Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Van kalesi.jpg|[[Keleha Wanê]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Kars russian architecture.jpg|Avahîsaziya rûsî li [[Qers]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:İshak Paşa Sarayı.jpg|[[Qesra Îshaq Paşa]] li [[Agirî]] ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:NemrutDagiHead.jpeg|Heykelek li [[Çiyayê Nemrûd]] li [[Semsûr]]ê ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Lakevanlandsat.jpeg|[[Gola Wanê]] ji ezman ([[Bakurê Kurdistan]]) Wêne:Hromkla Halfeti.jpg|Kela [[Hromkla]] / Rumkale li [[Xelfetî]] ([[Bakurê Kurdistanê]]) Wêne:Knight-Iran.JPG|Peykerê padişah [[Xusro II.]] li ser [[hesp]] ([[Rojhilatê Kurdistanê]]) Wêne:Kurdistan1.jpg|Wêneyek xwezayî ji [[Rojhilatê Kurdistanê]] Wêne:Zagros 1992.jpg|Zincîra [[Zagros]] ji ezman Wêne:Marivan-zarivar-Iran.jpg|[[Gola Zirêbarê]] Wêne:MarivanFields.JPG|[[Merîvan]] </gallery> == Binêre == * [[Rûerdên bajarên kurdistanî]] * [[Çemên Kurdistanê]] * [[Çiyayên Kurdistanê]] * [[Listeya bajarên Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Kurdistan}} {{Wîkîferheng|Kurdistan}} * [http://www.saradistribution.com/galeri.htm Galeriya wêneyan. Wêneyên mirovên navdar ên Kurd û Xwezaya Kurdistanê] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Çiyayên Kurdistanê}} {{Çemên Kurdistanê}} {{Golên Kurdistanê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêmên çandî]] [[Kategorî:Herêmên dabeşkirî]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî]] [[Kategorî:Kurdistan| ]] he7k57pc8r6ltbz0bh08b0091i5bxyo 0 7676 2062062 1699176 2026-06-17T11:42:01Z MikaelF 935 2062062 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Meyerheim Versteckspiel.jpg|thumb|Veşartok]] '''Veşartok'''<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref>, '''çavgirtonek''' an jî '''çavgirtînk'''<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref>, lîstikeke şahî ya zarokan e, di vê lîstikê de hejmara lîskevanan ne bi [[sînor]] e, lê hertim ji 4 heya 10 lîskevanan tevle vê lîstikê dibin. Bingeha lîstikê wisa ye, ew kesê ku moka wî ye, dê serê xwe tev çavên girtî bi ser hêlanê de xar bike û heya hejmareke li ser lihevkirî bijmêre, di vê navberê de lîskevanên mayî xwe vedişêrin. Piştî jimartinê mokevan dê bi dengekî berz bang li ew kesên xwe veşartine bike û bêje VEKE û dest bi lêgerînê bike, belê heya ku moka mokevan rabe, gerek ew yekî ji ên veşartî bi destên xwe bigre, lê dema mokevan bala xwe dide ser yekî taybet, ên mayî derfetê digrin, û dibezin hêlanê û dibêjin HÊLAN, heya ê ku mokevan jî bala xwe daye ser karê bighîne hêlanê û mokê carik din di stûyê mokevan de bihêle, çimkî dema mokevan dibeze lîskevan bigre, dibe lîskevan ji wî lezgîntir be û xwe nexe destên wî, û bighîne hêlanê û bêje HÊLAN. Heke wisa be, dê mokevan sînaroya derbasbûyî dubare bike, lê heke ew kesekî bi destên xwe bigre, lîskevanê girtî dê bibe mokevan û herweha, lîstik berdewan dike. Hêjayî gotinê ye, ku ev lîstik pir di dana şevê de tê lîstin. Berî ku lîstik dest pê bike, lîskevan di nav hev de peymanê dîdinin, ka dê bi moka kîjanî be, û cihên xweveşartinê li ku bin, derbarî warên veşartinê, ew bi şêweyekî giştî tên nîşan kirin, lê ka dê bibe moka kê, bi şingêra diyar dibe, şingêra jî wisa ye, yek ji zarokan, kevirekî biçûk dixe nav mistên xwe û li paş xwe di yekî ji destên xwe de vedişêre, pêre destên xwe dide pêş û ji ê ku li pêş xwe dipirse di kîjan destî de ye, heke tê derxe, ew ê ji mokê azad bibe û heke berevajî be, ew ê kêvir bibe û ji zarokekî din bipirse, lê zarokê ku cara yekemîn şingêra kirî dê bi fermî ji mokê xilas be û wek lîskevan tevle lîstikê bibe. {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lîstik]] cche1nv5j7ohettcy1jl82a84fjei8h 2062063 2062062 2026-06-17T11:43:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}}; paqijiyên kozmetîk (Nav li ref-ê zêde kir.) 2062063 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Meyerheim Versteckspiel.jpg|thumb|Veşartok]] '''Veşartok'''<ref name=":0">[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref>, '''çavgirtonek''' an jî '''çavgirtînk'''<ref name=":0"/>, lîstikeke şahî ya zarokan e, di vê lîstikê de hejmara lîskevanan ne bi [[sînor]] e, lê hertim ji 4 heya 10 lîskevanan tevle vê lîstikê dibin. Bingeha lîstikê wisa ye, ew kesê ku moka wî ye, dê serê xwe tev çavên girtî bi ser hêlanê de xar bike û heya hejmareke li ser lihevkirî bijmêre, di vê navberê de lîskevanên mayî xwe vedişêrin. Piştî jimartinê mokevan dê bi dengekî berz bang li ew kesên xwe veşartine bike û bêje VEKE û dest bi lêgerînê bike, belê heya ku moka mokevan rabe, gerek ew yekî ji ên veşartî bi destên xwe bigre, lê dema mokevan bala xwe dide ser yekî taybet, ên mayî derfetê digrin, û dibezin hêlanê û dibêjin HÊLAN, heya ê ku mokevan jî bala xwe daye ser karê bighîne hêlanê û mokê carik din di stûyê mokevan de bihêle, çimkî dema mokevan dibeze lîskevan bigre, dibe lîskevan ji wî lezgîntir be û xwe nexe destên wî, û bighîne hêlanê û bêje HÊLAN. Heke wisa be, dê mokevan sînaroya derbasbûyî dubare bike, lê heke ew kesekî bi destên xwe bigre, lîskevanê girtî dê bibe mokevan û herweha, lîstik berdewan dike. Hêjayî gotinê ye, ku ev lîstik pir di dana şevê de tê lîstin. Berî ku lîstik dest pê bike, lîskevan di nav hev de peymanê dîdinin, ka dê bi moka kîjanî be, û cihên xweveşartinê li ku bin, derbarî warên veşartinê, ew bi şêweyekî giştî tên nîşan kirin, lê ka dê bibe moka kê, bi şingêra diyar dibe, şingêra jî wisa ye, yek ji zarokan, kevirekî biçûk dixe nav mistên xwe û li paş xwe di yekî ji destên xwe de vedişêre, pêre destên xwe dide pêş û ji ê ku li pêş xwe dipirse di kîjan destî de ye, heke tê derxe, ew ê ji mokê azad bibe û heke berevajî be, ew ê kêvir bibe û ji zarokekî din bipirse, lê zarokê ku cara yekemîn şingêra kirî dê bi fermî ji mokê xilas be û wek lîskevan tevle lîstikê bibe. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Lîstik]] j6zi2m0e4mv10ktz6ja7hb2r0666t6g 0 9319 2061889 1952324 2026-06-17T07:13:45Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2061889 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Yekta Geylanî | navê_rastî = | wêne = Yekta Uzunoğlu portrait professionnel.jpg | sernavê_wêne = Yekta Uzunoğlu 2017 | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|10|5|1953|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Farqîn]] / [[Diyarbekir]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}}<br> {{Ala|Almanya}} | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Nivîskar]], [[wergêr]] û [[bijîşk]] | malper = {{URL|yektauzunoglu.com}} }} '''Yekta Geylanî''' yan jî '''Yekta Uzunoğlu''' [[bijîşk]], nivîskar, wergêr, [[karmend]] û têkoşerê [[heqên mirovan]] a kurd e ku di sala 1953an li navçeya [[Farqîn]]ê ya [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekirê]] hatiye dinyayê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/jiyana-yekta-uzunoglu/ |sernav=Jiyana Yekta Uzunoğlu |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2017-08-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170812063637/http://yektauzunoglu.com/ku/jiyana-yekta-uzunoglu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |sernav=Yekta Uzunoglu - Blog iDNES.cz |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 |archive-date=2015-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807102210/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |sernav=Oficiální blog Yekta Uzunoglu {{!}} Vaše Věc |malper=vasevec.parlamentnilisty.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 |tarîxa-arşîvê=2017-12-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171223113532/http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Di sala 1953an de li bajarê Farqînê wek zarokê malbatekî welatparezên kurd tê dinê. Salên 1967-1970an de lîse li Siweregê bi [[Mehmed Uzun|Mehmet Uzun]], [[Mehmet Vural]], [[Mahmût Çikman]], Dr. [[Bilal Pişirici]] re xwendiye. Di sala 1970yan de bi [[Necatî Siyahkan]] re rojnameya "Siverek Kültür Gazetesi” de wek xwendekar kar kiriye. Birayê wî parêzer [[Erdinç Uzunoğlu]]<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.cz/books?id=jvZ6DwAAQBAJ&pg=PA172&lpg=PA172&dq=av.+erdin%C3%A7+uzuno%C4%9Flu&source=bl&ots=i9CRxRuWx6&sig=ACfU3U3eQdJBYCkHwhem5WLPR_e1HXzmUA&hl=cs&sa=X&ved=2ahUKEwj6y6v78YHiAhUMfFAKHf4rDZ4Q6AEwBHoECAcQAQ#v=onepage&q=av.%20erdin%C3%A7%20uzuno%C4%9Flu&f=false |sernav=Yoldaş Koçero |paşnav=Üzülmez |pêşnav=Müslüm |tarîx=2011-07-19 |weşanger=artcivic |isbn=9786054513024 |ziman=tr }}</ref><ref>https://www.insanokur.org/uzunoglu-unutulmayacaktir-uzulmez/</ref> ye, helbestvanê [[Rojen Barnas]] û [[Kendal Nezan]] jî kurxalê wî ne. Di sala 1971ê de diçe [[Parîs]]ê. Bi bûrsa rewşenbîrê kurd [[Kamiran Alî Bedirxan]] Beg di navbera salên 1972 -1979an li [[Prag]]ê di [[Zanîngeha Charles]]ê de beşa Bijîşkiyê dixwîne û dibe doktor. Di dema xwendekariyê de dibe endamê Komeleya Xwendekarên Kurd li Ewropayê. Di nav komeleyê de bi [[Tariq Aqrewi|Tariq Aqrewî,]] [[Mîrhem Yiğit]], [[Qadir Dîlan]], [[Muhemed Muhtedî]], [[Selîm Babanzade]], [[Muhemed Zaza]], [[Zagrosê Haco|Zagros Haco]] re kar dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/3531-statecny-prazan-kurd-tariq-aqrawi |sernav=Statečný Pražan - Kurd: Tariq Aqrawi.. |paşnav=Uzunoglu - |pêşnav=-Yekta |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504125000/http://www.rukojmi.cz/clanky/3531-statecny-prazan-kurd-tariq-aqrawi |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dema ku Çekoslovakya ji aliyê Pakta Artêşa Varşovayê ve tê dagirkirin di berxwedanê de dibe aktivîst bo heqên mirovan di [[Çekoslovakya|Komara Çekolovakyayê]] de. Zelalpiştê şikesta şoreşa Mela [[Mistefa Barzanî]] di sala 1975an de [[Sedam Huseyn]] ji dewleta [[Çekoslovakya]]yê xwest ku xwendekarên kurdên başûr bigrin û bişînin [[Bexda]]yê. Dewleta [[Komûnîzm|komunîst]] ku serokkomar [[Gustáv Husák|Gûstav Hûsakê]] stalînîst bû her hefte xwendekarên kurd ji zanîngehan kom dikir û dişand Bexda û li Bexda [[Sedam Huseyn|Sedamî]] ew didan kuştin. Di sala 1973an de [[Ebdurehman Qasimlo|Dr. Ebdurehman Qasimloyî]] li Pragê nas dike, dostaniya wan ta şehîdbûna Dr. Qasimlo di sala 1989 de dom dike, bi salan alîkariya [[Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] dike. Di sala 1975an da Yekta Geylanî û Hacî Ehmedî (pêşeweyê [[Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê|Partiya Jiyana Azadiya Kurdistanê]] - PJAKê) bi ser Konsolsoxaneya Swêde de digrin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://krd.riataza.com/2021/05/10/serdegirtina-sefaretxaneya-swede/ |sernav=SERDEGIRTINA SEFARETXANEYA SWÊDÊ! |tarîx=2021-05-09 |malper=RiaTaza |ziman= |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref> Bi 20-30 xwendekarên kurd re greva birçîbûnê organîze dikin. Di dewra Gûstav Hûsakê Stanîlîst de xwendakarên kurd radestî Sedam dikin. "Swêd welatekî bealî ye” û ev çalakî di dinê de deng dide û şandina xwendekarên Kurdên Başûr li Bexda dide sekinadin, rejîma Sedam bi vê çalakiyê di vê warê de şikest dixwe. Dr. Yekta Geylanî di sala 1976an de bi alîkariya hevalê xwe Prof. Dr. Pavel Martasek <ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=https://s-ic.cz/cs/zamestnanci/prof-mudr-pavel-martasek-drsc/ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504152400/https://s-ic.cz/cs/zamestnanci/prof-mudr-pavel-martasek-drsc/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> û Vladîmîr Korenskî bi navebeynakariya çapxaneya Araratê ya neqanûnî li Komara Çekoslovakya ava dike û dehan pirtûk, namilke, nexşe Kurdistanê û nivîsên xwe, ya Dr. Ebdulrehman Qasimlo,<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kurdishinstitute.be/dr-qasimlo-hevpeyvin-bi-dr-yekta-uzunoglu-re/ |sernav=Dr. Qasimlo, hevpeyvîn bi Dr. Yekta Uzunoglu re |tarîx=2007-08-23 |malper=Kurdish Institute |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |roja-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504152355/http://www.kurdishinstitute.be/dr-qasimlo-hevpeyvin-bi-dr-yekta-uzunoglu-re/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> [[Kendal Nezan]] û yê Prof. Dr. [[Joyce Blau]], bi zimanên cuda-cuda çap dike, diweşîne û li Ewropa belav dike. Çapxaneya Araratê(Agirî) di dîrokê de yekem çapxaneya kurdî ye li Ewropayê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/02/26/serpehatiyeke-xeternek-capxaneya-ararate-u-xofa-sistema-komunist/ |sernav=Serpêhatiyeke xeternek: Çapxaneya Araratê û xofa sîstema Komûnîst |tarîx=2019-02-25 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî di dema ku li koleja bijîşkiyê dixwîne, xortekî li dijî komînîzmê ye. Di wê dewrê da bi serokê [[Çekya|Komara Çekyayê]] [[Václav Havel|Vaclav Havel]] re di nava rêxistina 77an de cîh digre û wê demê di nava çalakiyên siyasî de ye. Dema ku Vaclav Havel tê girtin, Dr. Yekta Geylanî jî sirgûn dikin. Herwiha piştre Dr. Yekta Geylanî li [[Parîs]]ê bi cîh dibe. 1982an lîsansa bilind û mastirê li ser nexweşiyên hundirîn dike. Bi wezîrê berê yê Karên Derveyî yê Fransayê [[Bernard Kouchner]] û bi komek hevalan re Rêxistina [[Bijîşkên Sînornenas]] ava dike. Hikûmeta Fransayê Dr. Yekta Geylanî layiqê Bûrsa [https://www.pasteur.fr/en Enstitûya Pasteur] dibîne. Dr. Yekta Geylanî piştî 5 mehan pispor / îxtîsasê, bi nameyekî spasdariya xwe ji hikûmeta Fransayê re dişîne û bûrs û hemû derfetên ku hikûmeta Fransayê jê re dabûn lê vedigerîne û Dr. Yekta Geylanî, tevî hevalên xwe yên Bijîşkên Sînornenas diçe Kurdistana Îranê (Rojhilat), ji bo alîkariya şervanên Rojhilatê Kurdîstanê. Nexweşxaneyên sahra ava dike, dibistan bo ciwanên kurd li serê çiya vedike, dibe mamosteyên wan, li Kurdistana Rojhilat ji Qoturê ta Soma-Biradost di eniya şerê de wek peşmerge ciyê xwe digre.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-2 |sernav=Yekta Uzunoğlu: Rojhilat'ın Yolunda - 2 |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-2 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-1 |sernav=Yekta Uzunoğlu: Rojhılat'ın Yolunda - 1... |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://mezopotamya24haber.com/2017/07/29/li-ser-reya-rojhilat-2-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |sernav=Li ser rêya Rojhilat – 2 / Dr. Yekta UZUNOĞLU NİVÎSÎ |tarîx=2017-07-28 |malper=Mezopotamya24Haber.com |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://mezopotamya24haber.com/2017/07/29/li-ser-reya-rojhilat-2-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://mezopotamya24haber.com/2017/07/24/li-ser-reya-rojhilat-1-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |sernav=Lİ SER RÊYA ROJHİLAT – 1 / Dr. Yekta UZUNOĞLU NİVÎSÎ. |tarîx=2017-07-24 |malper=Mezopotamya24Haber.com |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://mezopotamya24haber.com/2017/07/24/li-ser-reya-rojhilat-1-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://alchetron.com/Yekta-Uzunoglu |sernav=Yekta Uzunoglu |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=alchetron.com |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Tirkiyeyê bû. Ji ber parastina heqê mirovan û alîkariya însanî ya kurdan û mirovan di sala 1987ê de ji hemwelatiya Tirkiyeyê tê avêtin. Li [[Almanya]]yê xwediyê statûya penaberiyê ye. Di 1983an de [[Enstîtuya Kurdî ya Parîsê|Enstîtûya Kurdî ya Parîsê]] bi [[Kendal Nezan]], [[:tr:Remzi Raşa|Remzi Raşa]] û [[Yilmaz Guney]] re ava kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.cz/books?id=sOukCQAAQBAJ&pg=PA203&lpg=PA203&dq=kendal+nezan+yekta+uzunoglu&source=bl&ots=au1bBqAiqj&sig=ACfU3U0vhMD7XCr2HiUoK6MYNLdIIIZ-yA&hl=cs&sa=X&ved=2ahUKEwiPgYmAh4LiAhUH66QKHffkAscQ6AEwD3oECAgQAQ#v=onepage&q=kendal%20nezan%20yekta%20uzunoglu&f=false |sernav=Wiener Jahrbuch für Kurdische Studien (Ausgabe 2/2014): Schwerpunkt: Die Geschichte von kurdischen Studien und Kurdologie. Nationale Methodologien und transnationale Verflechtungen |paşnav=Kurdologie |pêşnav=Österreichische Gesellschaft zur Förderung der |paşnav2=Studien |pêşnav2=Europäisches Zentrum für kurdische |paşnav3=Schmidinger |pêşnav3=Thomas |paşnav4=Hennerbichler |pêşnav4=Ferdinand |paşnav5=Six-Hohenbalken |pêşnav5=Maria Anna |paşnav6=Osztovics |pêşnav6=Christoph |tarîx=2015-05-22 |weşanger=BoD – Books on Demand |isbn=9783944690322 |ziman=de }}</ref> 1983 - 1988 avakar û rêveberiya [[Enstîtûya Kurdî ya Bonnê]] kiriye. Herwiha Dr. Yekta Geylanî di dema xwendekariyê de mecbûr dimîne çend welatan biguherîne.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.taz.de/!1863398/ |sernav=Türkische Fundamentalisten machen mobil |paşnav=Bauer |pêşnav=Antje |tarîx=1987-07-13 |malper=Die Tageszeitung: taz |rr=5 |ziman=de |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Li sala 1988 de cara yekem di dîroka Kurdîstanê de li Ewropayê li ser pelên kurt de li [[Monte Carlo]] de [https://www.youtube.com/watch?v=eI9oCh3UpOo radyoya kurdî] vekir û dest bi weşanên kurdî kir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/04/29/bi-kurti-ciroka-radyoya-monte-carlo-saxa-kurdi/ |sernav=Bi kurtî çîroka Radyoya Monte Carlo şaxa Kurdî |tarîx=2019-04-28 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-03 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî, bi 10 zimanan bi awayekî herikî diaxive. Piştî têkçûyina komînîzmê vedigere Pragê. 1990î li [[Çekoslovakya]] 17 şîrketan ava dike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rejstrik.penize.cz/yekta-uzunoglu |sernav=Yekta Uzunoglu ⇒ Obchodní rejstřík {{!}} Peníze.cz |malper=rejstrik.penize.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.podnikatel.cz/rejstrik/osoby/yekta-uzunoglu-898298/ |sernav=MUDr. Yekta Uzunoglu, Diazova 305 v obchodním rejstříku |malper=Podnikatel.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 }}</ref> Sala 1994an de dewleta kûr ya Çek û Tirk Dr. Yekta Geylanî tûşî problem û arîşeyan dikin. Herwisa di sala 1994an de rastî êrîşên hemwelatiyên Tirkiyeyê tê. Li [[Çekoslovakya]]yê kesên hemwelatiyên Tirkiyeyê yên ku bi nasnameyên sexte dijîn êrîşî Dr. Yekta Geylanî dikin. Ji vê êrîşê zindî difilite.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.idnes.cz/zpravy/cerna-kronika/yekta-uzunoglu-pripad-o-ktery-uz-nikdo-nestoji.A060824_171901_prilohy_tha |sernav=Yekta Uzunoglu: případ, o který už nikdo nestojí |tarîx=2006-08-24 |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/domaci-politika/3373-mudr-uzunoglu-ma-za-sebou-desive-zazitky-s-ceskou-justici-jako-nevinny-vytvoril-cesky-rekord-v-dobe-trvani-sveho-pobytu-2-5-roku-ve-vazebni-veznici-ve-znameni-policejniho-bezpravi-a-sikany |sernav=MUDr. Uzunoglu má za sebou děsivé zážitky s českou justicí; jako nevinný |paşnav=Olšer - |pêşnav=-Břetislav |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504161924/http://www.rukojmi.cz/clanky/domaci-politika/3373-mudr-uzunoglu-ma-za-sebou-desive-zazitky-s-ceskou-justici-jako-nevinny-vytvoril-cesky-rekord-v-dobe-trvani-sveho-pobytu-2-5-roku-ve-vazebni-veznici-ve-znameni-policejniho-bezpravi-a-sikany |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/ceklerden-2-milyar-euro-istiyor-magazin-1241789/ |sernav=Çeklerden 2 milyar euro istiyor |malper=MİLLİYET HABER - TÜRKİYE'NİN HABER SİTESİ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Bi hevkariya kesên neqanûnî/illegal yên Tirk ji aliyê polîsên Çekê ve tevî 3 kurdên din tê girtin. Dr. Yekta Geylanî ji {{Dîrok|13|îlon|1994}} heta 1997an di zîndane da dimîne. Yek kurdekî bi navê [http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani Gafur Gökmen]<ref>{{Jêder-malper |url=http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani |sernav=Mazlum Kürt Gafur’un Haykıran Kanı… {{!}} Edebiyat Bahçesi |malper=edebiyatbahcesi.net |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nerinaazad.cc/kr/columnists/yekta-uzunoglu/xwina-ku-diqire |sernav=Yekta Uzunoğlu: Xwîna Ku Dıqîre... |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://uzunoglu.blog.idnes.cz/blog.aspx?c=489429 |sernav=Lidská etika a ti kteří způsobili smrt Kurda Gökmena ! část 1 - Blog iDNES.cz |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215615/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/blog.aspx?c=489429 |url-status=dead }}</ref> piêtê berdana xwe 32 saliyê xwe de diçe rehma xwedê ji ber ku di girtigehê de nexweş dikeve û nayê dermakirin, kurdê dinê bi navê Hacî Bulut di girtigehê de dîn dibe.<ref name="Uzunoglu">{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/zivotopis-yekta-uzunoglu/ |sernav=Životopis Yekta Uzunoglu |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-04-08 |roja-arşîvê=2017-08-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170803215924/http://yektauzunoglu.com/zivotopis-yekta-uzunoglu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/792-lidska-etika-a-ti-kteri-zpusobili-smrt-kurda-gokmena-cast-2 |sernav=Lidská etika a ti kteří způsobili smrt Kurda Gökmena ! část 2 |paşnav=Uzunoglu - |pêşnav=-Yekta |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504163515/http://www.rukojmi.cz/clanky/792-lidska-etika-a-ti-kteri-zpusobili-smrt-kurda-gokmena-cast-2 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/02/14/xwina-ku-diqire/ |sernav=XWÎNA KU DIQÎRE... |tarîx=2019-02-13 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.pen-kurd.org/fransi/nous-accusons.html?fbclid=IwAR0IdaVyMpQpVzksgZnPgaUFguDFxp68BXmoZDm5brdRk-kfZZooA2Z3kBA |sernav=Nous accusons … |paşnav= |pêşnav= |tarîx=2007-08-23 |malper=Kurdish Institute |ziman=en-US |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200811185602/http://www.pen-kurd.org/fransi/nous-accusons.html?fbclid=IwAR0IdaVyMpQpVzksgZnPgaUFguDFxp68BXmoZDm5brdRk-kfZZooA2Z3kBA |tarîxa-arşîvê=2020-08-11 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani |sernav=Mazlum Kürt Gafur’un Haykıran Kanı… {{!}} Edebiyat Bahçesi |malper=edebiyatbahcesi.net |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> [[Wêne:S poslanci Kurdského Parlamentu s ředitelem zahraničního odboru prezidenta České republiky Hynkem Kmoníčkem 21.12.2015.png|thumb|258x258px|Bi endamên [[Parlamena Kurdistanê|Parlamena Kurd]] re bi u Birêvebirê Beşa Derve ya Serokê [[Çekya|Komara Çek]] Hynek Kmoníček, ''21.12.2015']] [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî]] (Amnesty International)<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/64000/eur710012007en.pdf |sernav= |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 |tarîxa-arşîvê=2020-03-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200304121058/https://www.amnesty.org/download/Documents/64000/eur710012007en.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> aşkere dike ku Dr. Yekta Geylanî bi awayekî hiqûqî nehatiye dadmendkirin, nehatiye darizandin û careke din doza dadigehkirina wî ya hiqûqî dike<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.amnesty.cz/news/1104/ai-ma-obavy-o-spravedlivy-prubeh-procesu-mudr-uzunoglua |sernav=AI MÁ OBAVY O SPRAVEDLIVÝ PRŮBĚH PROCESU MUDR. UZUNOGLUA |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504124957/https://www.amnesty.cz/news/1104/ai-ma-obavy-o-spravedlivy-prubeh-procesu-mudr-uzunoglua |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.pen-kurd.org/fransi/ali-kilic/yekta-nicole-borvo.html |tarîxa-gihiştinê=2017-06-03 |tarîxa-arşîvê=2020-08-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200811184405/http://www.pen-kurd.org/fransi/ali-kilic/yekta-nicole-borvo.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di sala 2007an de Serokkomarê Çekyayê Vaclav Havel, xwediyê xelata Osakarê {{girêdan|Zdeněk Svěrák|en|Zdeněk Svěrák}} û 160 şexsiyetên herî navdarên [[Çekya|Komara Çek]] ji bo pîştevaniya têkoşîna Dr. Yekta Geylanî dest bi greva birçîbûnê dikin, bi vê riyê êrîşên dewleta kûr a Çekya li ser Dr. Yekta Geylanî ku berdewam e, protesto dikin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://tn.nova.cz/clanek/zpravy/domaci/kurdsky-lekar-uzunoglu-ukoncil-po-11-dnech-hladovku.html |sernav=Kurdský lékař Uzunoglu ukončil po 11 dnech hladovku |tarîx=2007-03-25 |malper=tn.nova.cz |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504162332/https://tn.nova.cz/clanek/zpravy/domaci/kurdsky-lekar-uzunoglu-ukoncil-po-11-dnech-hladovku.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://domaci.ihned.cz/c1-20731220-havel-bude-symbolicky-drzet-hladovku-za-uzunoglua |sernav=Havel bude symbolicky držet hladovku za Uzunoglua |paşnav=a.s |pêşnav=Economia |tarîx=2007-03-22 |malper=Hospodářské noviny |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.katyd.cz/clanky/otresne-svedectvi-kurdskeho-lekare.html |sernav=Otřesné svědectví kurdského lékaře |paşnav=týdeník |pêşnav=Katolický |malper=Katolický Týdeník |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tyden.cz/rubriky/domaci/havel-hladovi-na-podporu-uzunoglua_6580.html |sernav=Havel hladoví na podporu Uzunoglua |paşnav=webmaster@tyden.cz |pêşnav=TYDEN, www tyden cz, e-mail: |tarîx=2007-03-22 |malper=TÝDEN.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.lidovky.cz/domov/havel-bude-hladovet-za-kurdskeho-lekare.A070322_175316_ln_domov_man |sernav=Havel bude hladovět za kurdského lékaře {{!}} Domov |tarîx=2007-03-22 |malper=Lidovky.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Tiştekî ku Dr. Yekta Geylanî bê tawanbarkirin nayê ditîn û di {{Dîrok|31|tîrmeh|2007}} de dosyeya Dr. Yekta Geylanî paqij derdikeve. Dr. Yekta Geylanî dema di zîndanê de ye, rastî gelek miameleyên xirab tê û zerarê dibîne. 56 dozên hiqûqî derbarê berpirsan de vedike. Dozên tazmînatê di sala 2010an de bi dawî dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://kurdove.ecn.cz/dokumenty.shtml?x=1588690&fbclid=IwAR39JziXb48DcXChDsFoQRgiT_ixtefkEVIItUxMwcZtx9Iyu4t9FQ2_z7E |sernav=Kurdové a Kurdistán - dokumenty |malper=kurdove.ecn.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-04-08 }}</ref> Yekta Geylanî di dîroka hiqûqa Komara Çekyayê de tazmînata herî mezin bi dest dixe. Yên ku komara dewleta kûr ya Çekya bi wî dane jiyandin, di pirtûka bi navê [http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ "Îfade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312181501/http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ |date=2016-03-12 }} dinivsîne û pirtûk bi deh hezaran çap dibe û li zimanê almanî jî tê wergerandin û bi almanî jî çap dibe. [http://www.kurdishinstitute.be/13113/ Dr. Yekta Geylanî di 21.01.2015an de di mala xwe da rastî êrîşa kuştinê hatiye. Lê bi zindî filîtiye.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716031001/http://www.kurdishinstitute.be/13113/ |date=2018-07-16 }} Kujer bi aliyê rêxistineke ku dixwazin Dr. Yekta Geylanî bikujin ve hatiye organîzekirin. Doz hîna berdewam dike.<ref name="Uzunoglu"/> Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Almanyayê ye. Bavê du keçan e, 3 zarokên wî hene. Li Pragê li Komara Çekya dijî. Wî bi tevahî 51 pirtûk bi zimanên cuda-cuda nivîsine, wergerandine û weşandine. Dr. Yekta Geylanî 10 zimanan zane.<ref name="Uzunoglu"/> == Xelat == [[Wêne:Yekty Uzunoglu s Václavem Havlem.jpg|thumb|206x206px|Yekta Geylanî bi Václav Havel re, 2006]]Di sala 2006an de saziya herî navdar Harta 77 xeleta herî bi prestîj (Frantîsek Krîegel) ya Komara Çek ji destê serokomar Vaclav Havel bona cesaretê xwe li şerê hember bêedaletiyê, neheqiyê werdigire û dibe biyaniyê yekem li dîroka komara Çek de ku vê xelatê bi dest dixe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ekolist.cz/cz/zpravodajstvi/zpravy/nadace-charty-77-vyhlasuje-cenu-frantiska-kriegla?fbclid=IwAR0BPWHLPKg4xJZNuSYnPf1_6j8HuBf2x8GzUbVvCceSKqpfollfIuMewSA |sernav=Nadace Charty 77 vyhlašuje Cenu Františka Kriegla |malper=Ekolist.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radio.cz/cz/rubrika/zpravy/laureatem-ceny-frantiska-kriegla-se-stal-yekta-uzunoglu?fbclid=IwAR36n_EhDDRkv2qVotNZVy_Ck0cILDSaNjXk_xHQVMinbSEGr49WDliyGj4 |sernav=Laureátem ceny Františka Kriegla se stal Yekta Uzunoglu |malper=Radio Praha |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.pen-kurd.org/kurdi/fuatakpinar/buyereke-diroki-li-praga-paytext.html?fbclid=IwAR0qLxPqAbcj59_x0l1xxWnCcFVXxiRogdadx2K0NBUkcDFXjg6ZQzwTHe0 |sernav=BÛYEREKE DÎROKÎ LI PRAGA PAYTEXT |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=www.pen-kurd.org |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> == 2017 Girtina Yekta Geylanî li Çekyayê == Pişta êrişa DAIŞê di sala 2014 Dr. Yekta Geylanî hember vê êrişê disekine, alîkariya Kurdên Rojava dike, bi cîgirê komîsyona leşkeriya Parlamena Ewropî J. Stetina re diçe Kobanê û [[Nesrîn Abdullah]] ([[Yekîneyên Parastina Jinê|YPJ]]) tîne Komara Çek, dîsa di sala 2015an de dibe sedem ku serok [[Mesûd Barzanî]] tê Komara Çek û 20.12.2015 parlamenterên Kurdistanê tîne Komara Çek. Roja 21.01.2015 de sûcdarekî navdar Vaclav Faktor ku hemkarê polîsê [[Çekya|Komara Çek]] e bi şev dikeve mala Dr. Yekta û dixwaze wî bikuje, polîs wî digre lê rojekî şûn de wî berdide. Yekta Geylanî di {{Dîrok|28|nîsan|2017}} de li Pragê bê sebeb tê girtin (li ser daxwaza Sefîrê tirk). Dotira rojê ew bi biryara dadgehê tê serbestkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://krd.sputniknews.com/ewropa/201704295994528-Yekta-Uzunoglu/ |sernav=Dr Yekta Uzunoglu li Çekyayê hat girtin |paşnav=Sputnik |malper=krd.sputniknews.com |ziman=ku |tarîxa-gihiştinê=2018-07-01 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2024 }}</ref> Li gorî xwe Uzunoğlu li ser daxwaza balyoza tirk li Prag ji alî polîsên ku bi wan re kar dikin hat girtin.<ref>http://www.kurdistana-bakur.com/modules.php?name=News&file=article&sid=9245{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna pêşîn 2021 }}</ref> Dadgeha Ewlekariyê ya Komara Çek bi daxuyaniya {{Dîrok|13|sibat|2018}} de, di binê vê pelê de hatiye belavkirin: III. ÚS 1920/17, bi devê kadî [[Prof. Dr. JUDr. Jan Filip CSc]] ragihand ku girtina Yekta Geylanî di {{Dîrok|28|1|2017}} de dijî qanûna ewlekariyê bû û komara çek mahkûm kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.usoud.cz/program-jednani-soudu/iii-us-192017/ |sernav=Program jednání soudu - Ústavní soud |malper=www.usoud.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2018-04-27 |tarîxa-arşîvê=2019-04-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190423143028/https://www.usoud.cz/program-jednani-soudu/iii-us-192017/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == 2019 - Biryara Dewleta Tirk bo girtina Dr. Yekta Geylanî == Di 2015ê de li ser daxwaza [[Parlamenter]]ê [[Parlamena Ewropayê]] û cîgirê serokê komîsyona parastinê Parlamena Ewropayê MEP [[Jaromir Stetina]] û Yekta Geylanî bi hev re çûne Bakurê Sûriyê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojava]]) da ku li ser şerê dijî DAIŞê bo Parlamena [[Ewropa]] lêkolîn bikin. Piştî vegera xwe, Jaromîr Stetîna hem li ser rûpela xwe û hem jî li ser rûpela fermî ya Parlamena Ewropayê çend wêneyan li gel şerwanên kurd ku li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAÎŞê]] şer dikirin weşandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.eppgroup.eu/newsroom/photos/stetina-visit-to-kobani/visit-of-jaromir-stetina-mep-to-kobani?fbclid=IwAR3rS2uaEpH2P4IvrTqEVFLIfMofkBD9ISjT9nrx0EK0ID4oCaLFlCcNrs8 |sernav=Štĕtina visit to Kobani |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Dr.Yekta Geylanî jî wan wêneyan bi destûra Jaromîr Stetina ser [[Twitter]]ê xwe de parve kiriye. Di kanûna paşîn a 2019an de li Tirkiye Yekta Geylanî ku biraziyê Dr. Yekta Geylanî ye tê girtin. Derdikeve holê ku Tirkiye ji sedema van wêneyan biryara girtina Dr. Yekta Geylanî daye û bi şaşî biraziyê wî berçav kirine ku navê wî jî Yekta Geylanî ye. Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê [[Almanya]]yê ye, çendan parlamenterên Alman, [[Jaromîr Stetina]] û parlamenterên din ya Parlamena Ewropayê, PENa Kurd û gelek kesayetiyên navdarên Çek û Alman vê biryara dewleta Tirkan protesto kirin. Ew wêne ku bûye sedama bîryara girtina Dr. Yekta Geylanî ta roja îro jî li ser malpera fermî ya Parlamena Ewropî de zeliqandî ye û ji her kesî re vekiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.novarepublika.cz/2019/03/turecko-zneuziva-institut-interpolu-k.html |sernav=Turecko zneužívá institut Interpolu k pronásledování novinářů a spisovatelů v zahraničí kritických k Turecku |paşnav=David |pêşnav=Vystavil Ivan |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-04-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190413152140/http://www.novarepublika.cz/2019/03/turecko-zneuziva-institut-interpolu-k.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.vlasteneckenoviny.cz/?p=220470 |sernav=Stanovisko Amnesty International: Turecká republika – MUDr. Yekta Uzunoglu {{!}} Vlastenecké noviny |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2020-04-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200401112700/http://www.vlasteneckenoviny.cz/?p=220470 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://blisty.cz/art/95188-amnesty-international-problematicka-situace-v-turecku-a-yekta-uzunoglu.html |sernav=Amnesty International: Problematická situace v Turecku a Yekta Uzunoglu {{!}} 12. 4. 2019 |tarîx=2019-04-12 |malper=Britské listy |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> == Pirtûk == * Yekta Geylanî : Siverek Kültür Gazetesi ''(Rojnameya Çandî ya Siweregê) -'' Bî Necati Siyahkan, 1970<ref name="Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin">{{Jêder-malper |url=http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html |sernav=Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin. |tarîx=2012-02-18 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |tarîxa-arşîvê=2012-02-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120218095825/http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> * Yekta Geylanî : Ronahî - Kovar, ''1971-1973''<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/publikace/vydavatelska-a-publicisticka-cinnost/ |sernav=Vydavatelská a publicistická činnost |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2016-03-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160312181344/http://yektauzunoglu.com/publikace/vydavatelska-a-publicisticka-cinnost/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Yekta Geylanî : Le Probleme Kurde - ''(Pirsa Kurdan)'' - Bî Prof. Joyce Blau, [[:fr:Sorbonne Université|''Zanîngeha Sorbonne'']] - Prag, 1977 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ Îsa Diçe Qudisê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205144717/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |date=2020-12-05 }} - 1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |sernav=Îsa Diçe Qudisê |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205144717/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |tarîxa-arşîvê=2020-12-05 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ Îsa Can Dide Miriya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804020458/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |date=2020-08-04 }} -1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |sernav=Îsa can dide miriya |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200804020458/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |tarîxa-arşîvê=2020-08-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ Yûnis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804024950/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |date=2020-08-04 }} - 1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |sernav=Yûnis |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200804024950/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |tarîxa-arşîvê=2020-08-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-bi-kurdi-binivisine-hey-le/ Hey lê; Bi kurdî binivîsîne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200908182743/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-bi-kurdi-binivisine-hey-le/ |date=2020-09-08 }} - 1985 * Yekta Geylanî : Kovara Mizgîn ''[http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1983-kovara-mizgin/ 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729061215/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1983-kovara-mizgin/ |date=2018-07-29 }} / [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1984-kovara-mizgin/ 1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423194557/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1984-kovara-mizgin/ |date=2019-04-23 }} / [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-kovara-mizgin-185/ 1985] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804030511/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-kovara-mizgin-185/ |date=2020-08-04 }}'' * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/1984-passion-der-kurden/ Passion der Kurden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203170546/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/1984-passion-der-kurden/ |date=2020-12-03 }} ''(Cefayê Kurdan)'' - Zanîngeha Dortmundê û [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/enst%C3%AEtuya-kurd%C3%AE-ya-bonn%C3%AA/ Enstîtuya Kurdî ya Bonnê] çap kirin. Prof. Pfeipfer jî berpirsiyarê redaksîonê bû.- Bonn, 1984 * Yekta Geylanî : Láska u Kurdů ''(Evîna Kurdan)'' - Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li {{girêdan|pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê|en|Libri Prohibiti}} de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-zeme-kurdu/ Země Kurdů] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420201421/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-zeme-kurdu/ |date=2021-04-20 }} ''(Welatê Kurdan)'' - Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-legenda-o-kurdech/ Legenda o Kurdech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426035741/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-legenda-o-kurdech/ |date=2021-04-26 }} ''(Destana Kurdan)'' -Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ Mehdi Zana Muss Gerettet Werden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401112705/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |date=2020-04-01 }} ''(Mehdî Zana Divê Were Azad Kirinê)'' - Bonn, 1982<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |sernav=09-1982 - MEHDI ZANA MUSS GERETTET WERDEN |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=de-DE |tarîxa-gihiştinê=2019-04-14 |roja-arşîvê=2020-04-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200401112705/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/enst%C3%AEtuya-kurd%C3%AE-ya-bonn%C3%AA/jenos%C3%AEd-hember-%C3%A7anda-kurd%C3%AE-li-turk%C3%AEye-1982/ Der kulturelle Völkermord an den Kurden in der Türkei] ''(Jenosîda Çandêyiya Kurdan li Tirkiye)'' - Bonn, 1982 * Yekta Geylanî : Thomas Bois: Kurdische Volksdichtung ''(Helbestên Gelêrî yên Kurdan'''') -'' Kurdisches Institut - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-musika-kurdi/ Kurdische Musik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123010407/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-musika-kurdi/ |date=2021-01-23 }} ''(Musîka Kurdî)'' - Kurdisches Institut -ISBN 3-925519-02-5 - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : Ferhenga Kurdî-Germenî û Germenî-Nurdence - 1987 * Yekta Geylanî : D. N. MacKenzie: Kurdische Grammatik ''(Rêzimana Kurdî)'' - Xebatekê li ser berhemên Celadet Bedir Xan û Roger Lescott e. - Kurdisches Institut - Bonn, 1986 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1979-kurdske-prislovi/ Kurdská Přísloví] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420081039/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1979-kurdske-prislovi/ |date=2021-04-20 }} ''(Gotinên Pêşiyan yên Kurdî)'' - Yekta Geylanî ji zimanê kurdî wergerandiye zimanê çekî û di weşanxana xwe Merîdîan de daye weşandinê - Prag, 1993 * Yekta Geylanî : Wenn Man ins Krankenhaus Musst ''(Gava ku Hûn Hewce ne ku Biçin Nexweşxanê)'' - ê nivîsandiye Yekta Geylanî ye - Weşanger jî Xaça Sor a Almanî û Enstîtûya Kurdî ya Bonnê ye, 1984<ref name="Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin"/> * Yekta Geylanî : Jinên Kurd li Almanya - Nivîskar û weşanvan : Dr. Yekta Geylanî, 1984 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-plandayina-malbate/ Plandayîna Malbatê]{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : Kurdish Music Anthology ''(Antolojiya Muzîka Kurdî)'' ''- 1984' * Yekta Geylanî : The Destiny of M.Karataş – A Story of a Man in Exile ''(Qedera M.Karataş - Çîrokek mirovek li sirgûnê)'' - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/ein-kurde-im-mahlwerk-des-uberganges/ Ein Kurde im Mahlwerk des Übergangs ; Ein Bericht aus Tschechien] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413175748/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/ein-kurde-im-mahlwerk-des-uberganges/ |date=2019-04-13 }}''(Kurdekî li Nav Çarxên Dîrokê de ; Nûçekî ji Komara Çek)'' - Bi pêşgotinê Bernhard von Grünberg û bi pêşkêşvaniya František Janouch, 2007 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ Výpověd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312181501/http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ |date=2016-03-12 }} ''(Şahidî)'' - Akropolis - Prag, 2008<ref>{{Jêder-malper |url=https://aleph.nkp.cz/F/AY1IXFEAA24C1UMD9GTI1KBE83I83U7XHA7SCAJJG5Q2FEMM18-18992?func=full-set-set&set_number=218003&set_entry=000004&format=999 |sernav=SKC - Úplné zobrazení záznamu |malper=aleph.nkp.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423205040/https://aleph.nkp.cz/F/AY1IXFEAA24C1UMD9GTI1KBE83I83U7XHA7SCAJJG5Q2FEMM18-18992?func=full-set-set&set_number=218003&set_entry=000004&format=999 |url-status=dead }}</ref> * Yekta Geylanî : Ekonomické Perspektivy ČR ''(Perspektîfên Aborî ya Komara Çek)'' - [[:tr:Václav Klaus|V. Klaus (serokvezîr)]], I. Kočárník (wezîrê aboriyê), K. Dyba (wezîrê sanayiyê), J. Zieleniec,(wezîrê karên derva), J. Lux (wezîrê ziratê) -Dr.Yekta Geylanî - Weşanxane Meridian ku ya Yekta Geylanî bû - ISBN 80-901588-0-3- Prag, 1993 * Yekta Geylanî : [https://www.databazeknih.cz/knihy/islamsky-trojsky-kun-v-ceske-republice-353772?show=alldesc Islamistický Trojský Kůň v České Republice] ''(Hespê Troyayê îslamîstan di Komara Çek de)'' -ISBN 978-80-906487-2-2, 2017 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/zindandan-%C3%A7%C4%B1%C4%9Fl%C4%B1klar-qir%C3%AEna-zindanan-yekta-uzuno%C4%9Flu/ Qirîna Zindanan] - Ev pîrtûk yekem pîrtûka Yekta Geylanî ye ku li Tirkiyê hat weşandin'ê -'' Weşanxana Îzan, 2021 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/ap%C3%AA-m%C3%BBsa-100-ya%C5%9F%C4%B1nda/ Apê Mûsa 100 Yaşında!] ''(Mûsa Anter 100 saliya xwe de !) -'' Pîrtuk jîbîranîna Mûsa Anter e ku Dr. Yekta Geylanî wî şexsen naskiribû û bi çendan kesayetên nasdarên Kurd re wî pîrtûkê nivîsandin. Weşanxana Aram - 2020 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/b%C3%AEran%C3%AEn/ Bîranîn] - Ev pirtûk yekem weşanê Dr.Yekta Geylanî'ye ku bi kurdî û li Tirkiye diweşîne. Weşanxana Sitav, 2021<ref>{{Jêder-malper |url=https://cz.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/b%C3%AEran%C3%AEn/ |sernav=2 Best Bîranîn images in 2021 |malper=Pinterest |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-05-01 }}</ref> * Necati Siyahkan : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/nata%C5%9Fa-necati-siyahkan/ Nataşa] - Pirtûka helbestvanê Kurd ê navdar rehmetî Necatî Sîtahkan cardin bi nivîsekî Dr.Yekta Geylanî. Weşanxana Îzan, 2021<ref>{{Jêder-malper |url=https://cz.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/nata%C5%9Fa-necati-siyahkan/ |sernav=NATAŞA - Necati Siyahkan |malper=Pinterest |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-05-01 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nerinaazad.cc/kr/columnists/yekta-uzunoglu/sembola-esaleta-kurd-necati-siyahkan |sernav=Yekta Uzunoğlu: Sembola Esaleta Kurd: Necatî Sıyahkan |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2021-06-04 }}</ref> === Wergerên Di Nav Zimanê Kurdî === * [[Karel Čapek]] ** [[:cs:R.U.R.|R.U.R]] - ''Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** [[:cs:Bílá nemoc|The White Disease]] ''(Birîna Spî)'' ''- Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** [[:cs:Matka (drama)|The Mother]] ''(Dayik)'' - ''Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** 1974 - * [[Molière]] ** The Forced Marriage ''(Zewaca Bê Dil)'' ''- Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** 1979 * [[:cs:Evangelium podle Lukáše|Incîle Luqe]] -1985 * [[:cs:Evangelium podle Marka|Incîlê Marco]] - 1987 * [[:cs:Genesis|Genesis]] - Bonn, 1987 * [[:cs:Exodus|Exodus]] - Bonn, 1987 === Wergerên Di Nav Zimanê Çekî === * 33 Kurşun ''(33 Gule)'' - Ahmed Arif - Ji hêla [[PENa Navneteweyî|Klûba PEN-ê]] ve hatî şandin * [https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 Hasretinden Prangalar Eskittim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423205031/https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |date=2021-04-23 }} - ''(Touhou Po Tobě Mi Pouta Zrezavěla)'' - Ahmed Arif - Ji hêla [[PENa Navneteweyî|Klûba PEN-ê]] ve hatî şandin<ref>{{Jêder-malper |url=https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |sernav=SKC - Úplné zobrazení záznamu |malper=aleph.nkp.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423205031/https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |url-status=dead }}</ref> - 2009 == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Yekta Uzunoglu}} * [https://cs.wikiquote.org/wiki/cs:Yekta_Uzunoglu Yekta Geylanî] - ''Wikiquote(Çekî)'' * [http://yektauzunoglu.com/ku/serupel/ Bloga kesane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180731180752/http://yektauzunoglu.com/ku/serupel/ |date=2018-07-31 }} ya Yekta Geylanî * [https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ Bloga iDNES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807102210/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |date=2015-08-07 }} * [http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu Bloga Parlamena Çek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223113532/http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |date=2017-12-23 }} * [https://web.archive.org/web/20120218095825/http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html Lîsteya weşanên û çapemaniya Yekta Geylanî] * [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/_saved/ Arşîva wêneyên] Yekta Geylanî ya kesane * [https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=xx0071692+or+wkw=xx0071692&func=find-c&local_base=skc Lîsteya weşan û wergerandinên Yekta Geylanî] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421000201/https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=xx0071692+or+wkw=xx0071692&func=find-c&local_base=skc |date=2021-04-21 }} [[:cs:Souborný katalog České republiky|di kataloga gelerî ya Komara Çek de]] == Çavkanî == {{Çavkanî|2}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bijîşkên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1953]] [[Kategorî:Kesên ji Farqînê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] f04fc4b9w2uvswht2hxn2lpegrtxq9r 2061900 2061889 2026-06-17T08:12:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061900 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Yekta Geylanî | navê_rastî = | wêne = Yekta Uzunoğlu portrait professionnel.jpg | sernavê_wêne = Yekta Uzunoğlu 2017 | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|10|5|1953|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Farqîn]] / [[Diyarbekir]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}}<br> {{Ala|Almanya}} | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Nivîskar]], [[wergêr]] û [[bijîşk]] | malper = {{URL|yektauzunoglu.com}} }} '''Yekta Geylanî''' yan jî '''Yekta Uzunoğlu''' [[bijîşk]], nivîskar, wergêr, [[karmend]] û têkoşerê [[heqên mirovan]] a kurd e ku di sala 1953an li navçeya [[Farqîn]]ê ya [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekirê]] hatiye dinyayê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/jiyana-yekta-uzunoglu/ |sernav=Jiyana Yekta Uzunoğlu |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=en-GB |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2017-08-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170812063637/http://yektauzunoglu.com/ku/jiyana-yekta-uzunoglu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |sernav=Yekta Uzunoglu - Blog iDNES.cz |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 |roja-arşîvê=2015-08-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150807102210/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |sernav=Oficiální blog Yekta Uzunoglu {{!}} Vaše Věc |malper=vasevec.parlamentnilisty.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 |tarîxa-arşîvê=2017-12-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20171223113532/http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Di sala 1953an de li bajarê Farqînê wek zarokê malbatekî welatparezên kurd tê dinê. Salên 1967-1970an de lîse li Siweregê bi [[Mehmed Uzun|Mehmet Uzun]], [[Mehmet Vural]], [[Mahmût Çikman]], Dr. [[Bilal Pişirici]] re xwendiye. Di sala 1970yan de bi [[Necatî Siyahkan]] re rojnameya "Siverek Kültür Gazetesi” de wek xwendekar kar kiriye. Birayê wî parêzer [[Erdinç Uzunoğlu]]<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.cz/books?id=jvZ6DwAAQBAJ&pg=PA172&lpg=PA172&dq=av.+erdin%C3%A7+uzuno%C4%9Flu&source=bl&ots=i9CRxRuWx6&sig=ACfU3U3eQdJBYCkHwhem5WLPR_e1HXzmUA&hl=cs&sa=X&ved=2ahUKEwj6y6v78YHiAhUMfFAKHf4rDZ4Q6AEwBHoECAcQAQ#v=onepage&q=av.%20erdin%C3%A7%20uzuno%C4%9Flu&f=false |sernav=Yoldaş Koçero |paşnav=Üzülmez |pêşnav=Müslüm |tarîx=2011-07-19 |weşanger=artcivic |isbn=9786054513024 |ziman=tr }}</ref><ref>https://www.insanokur.org/uzunoglu-unutulmayacaktir-uzulmez/</ref> ye, helbestvanê [[Rojen Barnas]] û [[Kendal Nezan]] jî kurxalê wî ne. Di sala 1971ê de diçe [[Parîs]]ê. Bi bûrsa rewşenbîrê kurd [[Kamiran Alî Bedirxan]] Beg di navbera salên 1972 -1979an li [[Prag]]ê di [[Zanîngeha Charles]]ê de beşa Bijîşkiyê dixwîne û dibe doktor. Di dema xwendekariyê de dibe endamê Komeleya Xwendekarên Kurd li Ewropayê. Di nav komeleyê de bi [[Tariq Aqrewi|Tariq Aqrewî,]] [[Mîrhem Yiğit]], [[Qadir Dîlan]], [[Muhemed Muhtedî]], [[Selîm Babanzade]], [[Muhemed Zaza]], [[Zagrosê Haco|Zagros Haco]] re kar dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/3531-statecny-prazan-kurd-tariq-aqrawi |sernav=Statečný Pražan - Kurd: Tariq Aqrawi.. |paşnav=Uzunoglu - |pêşnav=-Yekta |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504125000/http://www.rukojmi.cz/clanky/3531-statecny-prazan-kurd-tariq-aqrawi |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dema ku Çekoslovakya ji aliyê Pakta Artêşa Varşovayê ve tê dagirkirin di berxwedanê de dibe aktivîst bo heqên mirovan di [[Çekoslovakya|Komara Çekolovakyayê]] de. Zelalpiştê şikesta şoreşa Mela [[Mistefa Barzanî]] di sala 1975an de [[Sedam Huseyn]] ji dewleta [[Çekoslovakya]]yê xwest ku xwendekarên kurdên başûr bigrin û bişînin [[Bexda]]yê. Dewleta [[Komûnîzm|komunîst]] ku serokkomar [[Gustáv Husák|Gûstav Hûsakê]] stalînîst bû her hefte xwendekarên kurd ji zanîngehan kom dikir û dişand Bexda û li Bexda [[Sedam Huseyn|Sedamî]] ew didan kuştin. Di sala 1973an de [[Ebdurehman Qasimlo|Dr. Ebdurehman Qasimloyî]] li Pragê nas dike, dostaniya wan ta şehîdbûna Dr. Qasimlo di sala 1989 de dom dike, bi salan alîkariya [[Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] dike. Di sala 1975an da Yekta Geylanî û Hacî Ehmedî (pêşeweyê [[Partiya Jiyana Azad a Kurdistanê|Partiya Jiyana Azadiya Kurdistanê]] - PJAKê) bi ser Konsolsoxaneya Swêde de digrin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://krd.riataza.com/2021/05/10/serdegirtina-sefaretxaneya-swede/ |sernav=SERDEGIRTINA SEFARETXANEYA SWÊDÊ! |tarîx=2021-05-09 |malper=RiaTaza |ziman= |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref> Bi 20-30 xwendekarên kurd re greva birçîbûnê organîze dikin. Di dewra Gûstav Hûsakê Stanîlîst de xwendakarên kurd radestî Sedam dikin. "Swêd welatekî bealî ye” û ev çalakî di dinê de deng dide û şandina xwendekarên Kurdên Başûr li Bexda dide sekinadin, rejîma Sedam bi vê çalakiyê di vê warê de şikest dixwe. Dr. Yekta Geylanî di sala 1976an de bi alîkariya hevalê xwe Prof. Dr. Pavel Martasek <ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=https://s-ic.cz/cs/zamestnanci/prof-mudr-pavel-martasek-drsc/ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504152400/https://s-ic.cz/cs/zamestnanci/prof-mudr-pavel-martasek-drsc/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> û Vladîmîr Korenskî bi navebeynakariya çapxaneya Araratê ya neqanûnî li Komara Çekoslovakya ava dike û dehan pirtûk, namilke, nexşe Kurdistanê û nivîsên xwe, ya Dr. Ebdulrehman Qasimlo,<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kurdishinstitute.be/dr-qasimlo-hevpeyvin-bi-dr-yekta-uzunoglu-re/ |sernav=Dr. Qasimlo, hevpeyvîn bi Dr. Yekta Uzunoglu re |tarîx=2007-08-23 |malper=Kurdish Institute |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |roja-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504152355/http://www.kurdishinstitute.be/dr-qasimlo-hevpeyvin-bi-dr-yekta-uzunoglu-re/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> [[Kendal Nezan]] û yê Prof. Dr. [[Joyce Blau]], bi zimanên cuda-cuda çap dike, diweşîne û li Ewropa belav dike. Çapxaneya Araratê(Agirî) di dîrokê de yekem çapxaneya kurdî ye li Ewropayê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/02/26/serpehatiyeke-xeternek-capxaneya-ararate-u-xofa-sistema-komunist/ |sernav=Serpêhatiyeke xeternek: Çapxaneya Araratê û xofa sîstema Komûnîst |tarîx=2019-02-25 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî di dema ku li koleja bijîşkiyê dixwîne, xortekî li dijî komînîzmê ye. Di wê dewrê da bi serokê [[Çekya|Komara Çekyayê]] [[Václav Havel|Vaclav Havel]] re di nava rêxistina 77an de cîh digre û wê demê di nava çalakiyên siyasî de ye. Dema ku Vaclav Havel tê girtin, Dr. Yekta Geylanî jî sirgûn dikin. Herwiha piştre Dr. Yekta Geylanî li [[Parîs]]ê bi cîh dibe. 1982an lîsansa bilind û mastirê li ser nexweşiyên hundirîn dike. Bi wezîrê berê yê Karên Derveyî yê Fransayê [[Bernard Kouchner]] û bi komek hevalan re Rêxistina [[Bijîşkên Sînornenas]] ava dike. Hikûmeta Fransayê Dr. Yekta Geylanî layiqê Bûrsa [https://www.pasteur.fr/en Enstitûya Pasteur] dibîne. Dr. Yekta Geylanî piştî 5 mehan pispor / îxtîsasê, bi nameyekî spasdariya xwe ji hikûmeta Fransayê re dişîne û bûrs û hemû derfetên ku hikûmeta Fransayê jê re dabûn lê vedigerîne û Dr. Yekta Geylanî, tevî hevalên xwe yên Bijîşkên Sînornenas diçe Kurdistana Îranê (Rojhilat), ji bo alîkariya şervanên Rojhilatê Kurdîstanê. Nexweşxaneyên sahra ava dike, dibistan bo ciwanên kurd li serê çiya vedike, dibe mamosteyên wan, li Kurdistana Rojhilat ji Qoturê ta Soma-Biradost di eniya şerê de wek peşmerge ciyê xwe digre.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-2 |sernav=Yekta Uzunoğlu: Rojhilat'ın Yolunda - 2 |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-2 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-1 |sernav=Yekta Uzunoğlu: Rojhılat'ın Yolunda - 1... |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://www.nerinaazad.org/tr/columnists/yekta-uzunoglu/rojhilatin-yolunda-1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://mezopotamya24haber.com/2017/07/29/li-ser-reya-rojhilat-2-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |sernav=Li ser rêya Rojhilat – 2 / Dr. Yekta UZUNOĞLU NİVÎSÎ |tarîx=2017-07-28 |malper=Mezopotamya24Haber.com |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://mezopotamya24haber.com/2017/07/29/li-ser-reya-rojhilat-2-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://mezopotamya24haber.com/2017/07/24/li-ser-reya-rojhilat-1-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |sernav=Lİ SER RÊYA ROJHİLAT – 1 / Dr. Yekta UZUNOĞLU NİVÎSÎ. |tarîx=2017-07-24 |malper=Mezopotamya24Haber.com |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504164302/https://mezopotamya24haber.com/2017/07/24/li-ser-reya-rojhilat-1-dr-yekta-uzunoglu-nivisi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://alchetron.com/Yekta-Uzunoglu |sernav=Yekta Uzunoglu |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=alchetron.com |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Tirkiyeyê bû. Ji ber parastina heqê mirovan û alîkariya însanî ya kurdan û mirovan di sala 1987ê de ji hemwelatiya Tirkiyeyê tê avêtin. Li [[Almanya]]yê xwediyê statûya penaberiyê ye. Di 1983an de [[Enstîtuya Kurdî ya Parîsê|Enstîtûya Kurdî ya Parîsê]] bi [[Kendal Nezan]], [[:tr:Remzi Raşa|Remzi Raşa]] û [[Yilmaz Guney]] re ava kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.cz/books?id=sOukCQAAQBAJ&pg=PA203&lpg=PA203&dq=kendal+nezan+yekta+uzunoglu&source=bl&ots=au1bBqAiqj&sig=ACfU3U0vhMD7XCr2HiUoK6MYNLdIIIZ-yA&hl=cs&sa=X&ved=2ahUKEwiPgYmAh4LiAhUH66QKHffkAscQ6AEwD3oECAgQAQ#v=onepage&q=kendal%20nezan%20yekta%20uzunoglu&f=false |sernav=Wiener Jahrbuch für Kurdische Studien (Ausgabe 2/2014): Schwerpunkt: Die Geschichte von kurdischen Studien und Kurdologie. Nationale Methodologien und transnationale Verflechtungen |paşnav=Kurdologie |pêşnav=Österreichische Gesellschaft zur Förderung der |paşnav2=Studien |pêşnav2=Europäisches Zentrum für kurdische |paşnav3=Schmidinger |pêşnav3=Thomas |paşnav4=Hennerbichler |pêşnav4=Ferdinand |paşnav5=Six-Hohenbalken |pêşnav5=Maria Anna |paşnav6=Osztovics |pêşnav6=Christoph |tarîx=2015-05-22 |weşanger=BoD – Books on Demand |isbn=9783944690322 |ziman=de }}</ref> 1983 - 1988 avakar û rêveberiya [[Enstîtûya Kurdî ya Bonnê]] kiriye. Herwiha Dr. Yekta Geylanî di dema xwendekariyê de mecbûr dimîne çend welatan biguherîne.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.taz.de/!1863398/ |sernav=Türkische Fundamentalisten machen mobil |paşnav=Bauer |pêşnav=Antje |tarîx=1987-07-13 |malper=Die Tageszeitung: taz |rr=5 |ziman=de |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Li sala 1988 de cara yekem di dîroka Kurdîstanê de li Ewropayê li ser pelên kurt de li [[Monte Carlo]] de [https://www.youtube.com/watch?v=eI9oCh3UpOo radyoya kurdî] vekir û dest bi weşanên kurdî kir.<ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/04/29/bi-kurti-ciroka-radyoya-monte-carlo-saxa-kurdi/ |sernav=Bi kurtî çîroka Radyoya Monte Carlo şaxa Kurdî |tarîx=2019-04-28 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-03 }}</ref> Dr. Yekta Geylanî, bi 10 zimanan bi awayekî herikî diaxive. Piştî têkçûyina komînîzmê vedigere Pragê. 1990î li [[Çekoslovakya]] 17 şîrketan ava dike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rejstrik.penize.cz/yekta-uzunoglu |sernav=Yekta Uzunoglu ⇒ Obchodní rejstřík {{!}} Peníze.cz |malper=rejstrik.penize.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.podnikatel.cz/rejstrik/osoby/yekta-uzunoglu-898298/ |sernav=MUDr. Yekta Uzunoglu, Diazova 305 v obchodním rejstříku |malper=Podnikatel.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2021-04-27 }}</ref> Sala 1994an de dewleta kûr ya Çek û Tirk Dr. Yekta Geylanî tûşî problem û arîşeyan dikin. Herwisa di sala 1994an de rastî êrîşên hemwelatiyên Tirkiyeyê tê. Li [[Çekoslovakya]]yê kesên hemwelatiyên Tirkiyeyê yên ku bi nasnameyên sexte dijîn êrîşî Dr. Yekta Geylanî dikin. Ji vê êrîşê zindî difilite.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.idnes.cz/zpravy/cerna-kronika/yekta-uzunoglu-pripad-o-ktery-uz-nikdo-nestoji.A060824_171901_prilohy_tha |sernav=Yekta Uzunoglu: případ, o který už nikdo nestojí |tarîx=2006-08-24 |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/domaci-politika/3373-mudr-uzunoglu-ma-za-sebou-desive-zazitky-s-ceskou-justici-jako-nevinny-vytvoril-cesky-rekord-v-dobe-trvani-sveho-pobytu-2-5-roku-ve-vazebni-veznici-ve-znameni-policejniho-bezpravi-a-sikany |sernav=MUDr. Uzunoglu má za sebou děsivé zážitky s českou justicí; jako nevinný |paşnav=Olšer - |pêşnav=-Břetislav |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504161924/http://www.rukojmi.cz/clanky/domaci-politika/3373-mudr-uzunoglu-ma-za-sebou-desive-zazitky-s-ceskou-justici-jako-nevinny-vytvoril-cesky-rekord-v-dobe-trvani-sveho-pobytu-2-5-roku-ve-vazebni-veznici-ve-znameni-policejniho-bezpravi-a-sikany |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/ceklerden-2-milyar-euro-istiyor-magazin-1241789/ |sernav=Çeklerden 2 milyar euro istiyor |malper=MİLLİYET HABER - TÜRKİYE'NİN HABER SİTESİ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Bi hevkariya kesên neqanûnî/illegal yên Tirk ji aliyê polîsên Çekê ve tevî 3 kurdên din tê girtin. Dr. Yekta Geylanî ji {{Dîrok|13|îlon|1994}} heta 1997an di zîndane da dimîne. Yek kurdekî bi navê [http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani Gafur Gökmen]<ref>{{Jêder-malper |url=http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani |sernav=Mazlum Kürt Gafur’un Haykıran Kanı… {{!}} Edebiyat Bahçesi |malper=edebiyatbahcesi.net |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nerinaazad.cc/kr/columnists/yekta-uzunoglu/xwina-ku-diqire |sernav=Yekta Uzunoğlu: Xwîna Ku Dıqîre... |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://uzunoglu.blog.idnes.cz/blog.aspx?c=489429 |sernav=Lidská etika a ti kteří způsobili smrt Kurda Gökmena ! část 1 - Blog iDNES.cz |malper=iDNES.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 |roja-arşîvê=2021-06-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210602215615/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/blog.aspx?c=489429 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> piêtê berdana xwe 32 saliyê xwe de diçe rehma xwedê ji ber ku di girtigehê de nexweş dikeve û nayê dermakirin, kurdê dinê bi navê Hacî Bulut di girtigehê de dîn dibe.<ref name="Uzunoglu">{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/zivotopis-yekta-uzunoglu/ |sernav=Životopis Yekta Uzunoglu |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-04-08 |roja-arşîvê=2017-08-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170803215924/http://yektauzunoglu.com/zivotopis-yekta-uzunoglu/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.rukojmi.cz/clanky/792-lidska-etika-a-ti-kteri-zpusobili-smrt-kurda-gokmena-cast-2 |sernav=Lidská etika a ti kteří způsobili smrt Kurda Gökmena ! část 2 |paşnav=Uzunoglu - |pêşnav=-Yekta |malper=Rukojmi.cz - Internetové noviny |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504163515/http://www.rukojmi.cz/clanky/792-lidska-etika-a-ti-kteri-zpusobili-smrt-kurda-gokmena-cast-2 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://krd.riataza.com/2019/02/14/xwina-ku-diqire/ |sernav=XWÎNA KU DIQÎRE... |tarîx=2019-02-13 |malper=RiaTaza |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.pen-kurd.org/fransi/nous-accusons.html?fbclid=IwAR0IdaVyMpQpVzksgZnPgaUFguDFxp68BXmoZDm5brdRk-kfZZooA2Z3kBA |sernav=Nous accusons … |paşnav= |pêşnav= |tarîx=2007-08-23 |malper=Kurdish Institute |ziman=en-US |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200811185602/http://www.pen-kurd.org/fransi/nous-accusons.html?fbclid=IwAR0IdaVyMpQpVzksgZnPgaUFguDFxp68BXmoZDm5brdRk-kfZZooA2Z3kBA |tarîxa-arşîvê=2020-08-11 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://edebiyatbahcesi.net/kose-yazisi/2146/mazlum-kurt-gafurun-haykiran-kani |sernav=Mazlum Kürt Gafur’un Haykıran Kanı… {{!}} Edebiyat Bahçesi |malper=edebiyatbahcesi.net |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> [[Wêne:S poslanci Kurdského Parlamentu s ředitelem zahraničního odboru prezidenta České republiky Hynkem Kmoníčkem 21.12.2015.png|thumb|258x258px|Bi endamên [[Parlamena Kurdistanê|Parlamena Kurd]] re bi u Birêvebirê Beşa Derve ya Serokê [[Çekya|Komara Çek]] Hynek Kmoníček, ''21.12.2015']] [[Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî]] (Amnesty International)<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/64000/eur710012007en.pdf |sernav= |tarîxa-gihiştinê=2021-06-02 |tarîxa-arşîvê=2020-03-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200304121058/https://www.amnesty.org/download/Documents/64000/eur710012007en.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> aşkere dike ku Dr. Yekta Geylanî bi awayekî hiqûqî nehatiye dadmendkirin, nehatiye darizandin û careke din doza dadigehkirina wî ya hiqûqî dike<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.amnesty.cz/news/1104/ai-ma-obavy-o-spravedlivy-prubeh-procesu-mudr-uzunoglua |sernav=AI MÁ OBAVY O SPRAVEDLIVÝ PRŮBĚH PROCESU MUDR. UZUNOGLUA |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504124957/https://www.amnesty.cz/news/1104/ai-ma-obavy-o-spravedlivy-prubeh-procesu-mudr-uzunoglua |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref><ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.pen-kurd.org/fransi/ali-kilic/yekta-nicole-borvo.html |tarîxa-gihiştinê=2017-06-03 |tarîxa-arşîvê=2020-08-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200811184405/http://www.pen-kurd.org/fransi/ali-kilic/yekta-nicole-borvo.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di sala 2007an de Serokkomarê Çekyayê Vaclav Havel, xwediyê xelata Osakarê {{girêdan|Zdeněk Svěrák|en|Zdeněk Svěrák}} û 160 şexsiyetên herî navdarên [[Çekya|Komara Çek]] ji bo pîştevaniya têkoşîna Dr. Yekta Geylanî dest bi greva birçîbûnê dikin, bi vê riyê êrîşên dewleta kûr a Çekya li ser Dr. Yekta Geylanî ku berdewam e, protesto dikin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://tn.nova.cz/clanek/zpravy/domaci/kurdsky-lekar-uzunoglu-ukoncil-po-11-dnech-hladovku.html |sernav=Kurdský lékař Uzunoglu ukončil po 11 dnech hladovku |tarîx=2007-03-25 |malper=tn.nova.cz |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-05-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190504162332/https://tn.nova.cz/clanek/zpravy/domaci/kurdsky-lekar-uzunoglu-ukoncil-po-11-dnech-hladovku.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://domaci.ihned.cz/c1-20731220-havel-bude-symbolicky-drzet-hladovku-za-uzunoglua |sernav=Havel bude symbolicky držet hladovku za Uzunoglua |paşnav=a.s |pêşnav=Economia |tarîx=2007-03-22 |malper=Hospodářské noviny |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.katyd.cz/clanky/otresne-svedectvi-kurdskeho-lekare.html |sernav=Otřesné svědectví kurdského lékaře |paşnav=týdeník |pêşnav=Katolický |malper=Katolický Týdeník |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tyden.cz/rubriky/domaci/havel-hladovi-na-podporu-uzunoglua_6580.html |sernav=Havel hladoví na podporu Uzunoglua |paşnav=webmaster@tyden.cz |pêşnav=TYDEN, www tyden cz, e-mail: |tarîx=2007-03-22 |malper=TÝDEN.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.lidovky.cz/domov/havel-bude-hladovet-za-kurdskeho-lekare.A070322_175316_ln_domov_man |sernav=Havel bude hladovět za kurdského lékaře {{!}} Domov |tarîx=2007-03-22 |malper=Lidovky.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> Tiştekî ku Dr. Yekta Geylanî bê tawanbarkirin nayê ditîn û di {{Dîrok|31|tîrmeh|2007}} de dosyeya Dr. Yekta Geylanî paqij derdikeve. Dr. Yekta Geylanî dema di zîndanê de ye, rastî gelek miameleyên xirab tê û zerarê dibîne. 56 dozên hiqûqî derbarê berpirsan de vedike. Dozên tazmînatê di sala 2010an de bi dawî dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://kurdove.ecn.cz/dokumenty.shtml?x=1588690&fbclid=IwAR39JziXb48DcXChDsFoQRgiT_ixtefkEVIItUxMwcZtx9Iyu4t9FQ2_z7E |sernav=Kurdové a Kurdistán - dokumenty |malper=kurdove.ecn.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-04-08 }}</ref> Yekta Geylanî di dîroka hiqûqa Komara Çekyayê de tazmînata herî mezin bi dest dixe. Yên ku komara dewleta kûr ya Çekya bi wî dane jiyandin, di pirtûka bi navê [http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ "Îfade"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312181501/http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ |date=2016-03-12 }} dinivsîne û pirtûk bi deh hezaran çap dibe û li zimanê almanî jî tê wergerandin û bi almanî jî çap dibe. [http://www.kurdishinstitute.be/13113/ Dr. Yekta Geylanî di 21.01.2015an de di mala xwe da rastî êrîşa kuştinê hatiye. Lê bi zindî filîtiye.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716031001/http://www.kurdishinstitute.be/13113/ |date=2018-07-16 }} Kujer bi aliyê rêxistineke ku dixwazin Dr. Yekta Geylanî bikujin ve hatiye organîzekirin. Doz hîna berdewam dike.<ref name="Uzunoglu"/> Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê Almanyayê ye. Bavê du keçan e, 3 zarokên wî hene. Li Pragê li Komara Çekya dijî. Wî bi tevahî 51 pirtûk bi zimanên cuda-cuda nivîsine, wergerandine û weşandine. Dr. Yekta Geylanî 10 zimanan zane.<ref name="Uzunoglu"/> == Xelat == [[Wêne:Yekty Uzunoglu s Václavem Havlem.jpg|thumb|206x206px|Yekta Geylanî bi Václav Havel re, 2006]]Di sala 2006an de saziya herî navdar Harta 77 xeleta herî bi prestîj (Frantîsek Krîegel) ya Komara Çek ji destê serokomar Vaclav Havel bona cesaretê xwe li şerê hember bêedaletiyê, neheqiyê werdigire û dibe biyaniyê yekem li dîroka komara Çek de ku vê xelatê bi dest dixe.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ekolist.cz/cz/zpravodajstvi/zpravy/nadace-charty-77-vyhlasuje-cenu-frantiska-kriegla?fbclid=IwAR0BPWHLPKg4xJZNuSYnPf1_6j8HuBf2x8GzUbVvCceSKqpfollfIuMewSA |sernav=Nadace Charty 77 vyhlašuje Cenu Františka Kriegla |malper=Ekolist.cz |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radio.cz/cz/rubrika/zpravy/laureatem-ceny-frantiska-kriegla-se-stal-yekta-uzunoglu?fbclid=IwAR36n_EhDDRkv2qVotNZVy_Ck0cILDSaNjXk_xHQVMinbSEGr49WDliyGj4 |sernav=Laureátem ceny Františka Kriegla se stal Yekta Uzunoglu |malper=Radio Praha |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.pen-kurd.org/kurdi/fuatakpinar/buyereke-diroki-li-praga-paytext.html?fbclid=IwAR0qLxPqAbcj59_x0l1xxWnCcFVXxiRogdadx2K0NBUkcDFXjg6ZQzwTHe0 |sernav=BÛYEREKE DÎROKÎ LI PRAGA PAYTEXT |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=www.pen-kurd.org |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> == 2017 Girtina Yekta Geylanî li Çekyayê == Pişta êrişa DAIŞê di sala 2014 Dr. Yekta Geylanî hember vê êrişê disekine, alîkariya Kurdên Rojava dike, bi cîgirê komîsyona leşkeriya Parlamena Ewropî J. Stetina re diçe Kobanê û [[Nesrîn Abdullah]] ([[Yekîneyên Parastina Jinê|YPJ]]) tîne Komara Çek, dîsa di sala 2015an de dibe sedem ku serok [[Mesûd Barzanî]] tê Komara Çek û 20.12.2015 parlamenterên Kurdistanê tîne Komara Çek. Roja 21.01.2015 de sûcdarekî navdar Vaclav Faktor ku hemkarê polîsê [[Çekya|Komara Çek]] e bi şev dikeve mala Dr. Yekta û dixwaze wî bikuje, polîs wî digre lê rojekî şûn de wî berdide. Yekta Geylanî di {{Dîrok|28|nîsan|2017}} de li Pragê bê sebeb tê girtin (li ser daxwaza Sefîrê tirk). Dotira rojê ew bi biryara dadgehê tê serbestkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://krd.sputniknews.com/ewropa/201704295994528-Yekta-Uzunoglu/ |sernav=Dr Yekta Uzunoglu li Çekyayê hat girtin |paşnav=Sputnik |malper=krd.sputniknews.com |ziman=ku |tarîxa-gihiştinê=2018-07-01 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2024 }}</ref> Li gorî xwe Uzunoğlu li ser daxwaza balyoza tirk li Prag ji alî polîsên ku bi wan re kar dikin hat girtin.<ref>http://www.kurdistana-bakur.com/modules.php?name=News&file=article&sid=9245{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna pêşîn 2021 }}</ref> Dadgeha Ewlekariyê ya Komara Çek bi daxuyaniya {{Dîrok|13|sibat|2018}} de, di binê vê pelê de hatiye belavkirin: III. ÚS 1920/17, bi devê kadî [[Prof. Dr. JUDr. Jan Filip CSc]] ragihand ku girtina Yekta Geylanî di {{Dîrok|28|1|2017}} de dijî qanûna ewlekariyê bû û komara çek mahkûm kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.usoud.cz/program-jednani-soudu/iii-us-192017/ |sernav=Program jednání soudu - Ústavní soud |malper=www.usoud.cz |ziman=cs |tarîxa-gihiştinê=2018-04-27 |tarîxa-arşîvê=2019-04-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190423143028/https://www.usoud.cz/program-jednani-soudu/iii-us-192017/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == 2019 - Biryara Dewleta Tirk bo girtina Dr. Yekta Geylanî == Di 2015ê de li ser daxwaza [[Parlamenter]]ê [[Parlamena Ewropayê]] û cîgirê serokê komîsyona parastinê Parlamena Ewropayê MEP [[Jaromir Stetina]] û Yekta Geylanî bi hev re çûne Bakurê Sûriyê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojava]]) da ku li ser şerê dijî DAIŞê bo Parlamena [[Ewropa]] lêkolîn bikin. Piştî vegera xwe, Jaromîr Stetîna hem li ser rûpela xwe û hem jî li ser rûpela fermî ya Parlamena Ewropayê çend wêneyan li gel şerwanên kurd ku li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAÎŞê]] şer dikirin weşandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.eppgroup.eu/newsroom/photos/stetina-visit-to-kobani/visit-of-jaromir-stetina-mep-to-kobani?fbclid=IwAR3rS2uaEpH2P4IvrTqEVFLIfMofkBD9ISjT9nrx0EK0ID4oCaLFlCcNrs8 |sernav=Štĕtina visit to Kobani |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Dr.Yekta Geylanî jî wan wêneyan bi destûra Jaromîr Stetina ser [[Twitter]]ê xwe de parve kiriye. Di kanûna paşîn a 2019an de li Tirkiye Yekta Geylanî ku biraziyê Dr. Yekta Geylanî ye tê girtin. Derdikeve holê ku Tirkiye ji sedema van wêneyan biryara girtina Dr. Yekta Geylanî daye û bi şaşî biraziyê wî berçav kirine ku navê wî jî Yekta Geylanî ye. Dr. Yekta Geylanî hemwelatiyê [[Almanya]]yê ye, çendan parlamenterên Alman, [[Jaromîr Stetina]] û parlamenterên din ya Parlamena Ewropayê, PENa Kurd û gelek kesayetiyên navdarên Çek û Alman vê biryara dewleta Tirkan protesto kirin. Ew wêne ku bûye sedama bîryara girtina Dr. Yekta Geylanî ta roja îro jî li ser malpera fermî ya Parlamena Ewropî de zeliqandî ye û ji her kesî re vekiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.novarepublika.cz/2019/03/turecko-zneuziva-institut-interpolu-k.html |sernav=Turecko zneužívá institut Interpolu k pronásledování novinářů a spisovatelů v zahraničí kritických k Turecku |paşnav=David |pêşnav=Vystavil Ivan |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2019-04-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190413152140/http://www.novarepublika.cz/2019/03/turecko-zneuziva-institut-interpolu-k.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.vlasteneckenoviny.cz/?p=220470 |sernav=Stanovisko Amnesty International: Turecká republika – MUDr. Yekta Uzunoglu {{!}} Vlastenecké noviny |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 |tarîxa-arşîvê=2020-04-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200401112700/http://www.vlasteneckenoviny.cz/?p=220470 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://blisty.cz/art/95188-amnesty-international-problematicka-situace-v-turecku-a-yekta-uzunoglu.html |sernav=Amnesty International: Problematická situace v Turecku a Yekta Uzunoglu {{!}} 12. 4. 2019 |tarîx=2019-04-12 |malper=Britské listy |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2019-05-04 }}</ref> == Pirtûk == * Yekta Geylanî : Siverek Kültür Gazetesi ''(Rojnameya Çandî ya Siweregê) -'' Bî Necati Siyahkan, 1970<ref name="Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin">{{Jêder-malper |url=http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html |sernav=Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin. |tarîx=2012-02-18 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |tarîxa-arşîvê=2012-02-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120218095825/http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> * Yekta Geylanî : Ronahî - Kovar, ''1971-1973''<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/publikace/vydavatelska-a-publicisticka-cinnost/ |sernav=Vydavatelská a publicistická činnost |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=cs-CZ |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2016-03-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160312181344/http://yektauzunoglu.com/publikace/vydavatelska-a-publicisticka-cinnost/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Yekta Geylanî : Le Probleme Kurde - ''(Pirsa Kurdan)'' - Bî Prof. Joyce Blau, [[:fr:Sorbonne Université|''Zanîngeha Sorbonne'']] - Prag, 1977 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ Îsa Diçe Qudisê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205144717/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |date=2020-12-05 }} - 1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |sernav=Îsa Diçe Qudisê |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201205144717/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-dice-qudise/ |tarîxa-arşîvê=2020-12-05 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ Îsa Can Dide Miriya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804020458/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |date=2020-08-04 }} -1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |sernav=Îsa can dide miriya |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200804020458/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-isa-can-dide-miriya/ |tarîxa-arşîvê=2020-08-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ Yûnis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804024950/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |date=2020-08-04 }} - 1986<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |sernav=Yûnis |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200804024950/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1986-yunis/ |tarîxa-arşîvê=2020-08-04 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-bi-kurdi-binivisine-hey-le/ Hey lê; Bi kurdî binivîsîne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200908182743/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-bi-kurdi-binivisine-hey-le/ |date=2020-09-08 }} - 1985 * Yekta Geylanî : Kovara Mizgîn ''[http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1983-kovara-mizgin/ 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729061215/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1983-kovara-mizgin/ |date=2018-07-29 }} / [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1984-kovara-mizgin/ 1984] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423194557/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1984-kovara-mizgin/ |date=2019-04-23 }} / [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-kovara-mizgin-185/ 1985] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804030511/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-kovara-mizgin-185/ |date=2020-08-04 }}'' * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/1984-passion-der-kurden/ Passion der Kurden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203170546/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/1984-passion-der-kurden/ |date=2020-12-03 }} ''(Cefayê Kurdan)'' - Zanîngeha Dortmundê û [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/enst%C3%AEtuya-kurd%C3%AE-ya-bonn%C3%AA/ Enstîtuya Kurdî ya Bonnê] çap kirin. Prof. Pfeipfer jî berpirsiyarê redaksîonê bû.- Bonn, 1984 * Yekta Geylanî : Láska u Kurdů ''(Evîna Kurdan)'' - Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li {{girêdan|pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê|en|Libri Prohibiti}} de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-zeme-kurdu/ Země Kurdů] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420201421/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-zeme-kurdu/ |date=2021-04-20 }} ''(Welatê Kurdan)'' - Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-legenda-o-kurdech/ Legenda o Kurdech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210426035741/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1977-legenda-o-kurdech/ |date=2021-04-26 }} ''(Destana Kurdan)'' -Li nav salên 1976-1979 de di çaêxana dizî ya Yekta Geylanî bi navê Ararat de li Prag hat weşandin. Nûsxeyê wan li pirtûkxana Libri Prohibri li Çekyayê de heye. Di vê pîrtokxane de tenê pîrtokên ku di dema komunîzmêde dizî hatine çap kirin hene. * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ Mehdi Zana Muss Gerettet Werden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401112705/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |date=2020-04-01 }} ''(Mehdî Zana Divê Were Azad Kirinê)'' - Bonn, 1982<ref>{{Jêder-malper |url=http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |sernav=09-1982 - MEHDI ZANA MUSS GERETTET WERDEN |paşnav=Uzunoglu |pêşnav=Yekta |malper=Yekta Uzunoglu |ziman=de-DE |tarîxa-gihiştinê=2019-04-14 |roja-arşîvê=2020-04-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200401112705/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/09-1982-mehdi-zana-muss-gerettet-werden/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/enst%C3%AEtuya-kurd%C3%AE-ya-bonn%C3%AA/jenos%C3%AEd-hember-%C3%A7anda-kurd%C3%AE-li-turk%C3%AEye-1982/ Der kulturelle Völkermord an den Kurden in der Türkei] ''(Jenosîda Çandêyiya Kurdan li Tirkiye)'' - Bonn, 1982 * Yekta Geylanî : Thomas Bois: Kurdische Volksdichtung ''(Helbestên Gelêrî yên Kurdan'''') -'' Kurdisches Institut - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-musika-kurdi/ Kurdische Musik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123010407/http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-musika-kurdi/ |date=2021-01-23 }} ''(Musîka Kurdî)'' - Kurdisches Institut -ISBN 3-925519-02-5 - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : Ferhenga Kurdî-Germenî û Germenî-Nurdence - 1987 * Yekta Geylanî : D. N. MacKenzie: Kurdische Grammatik ''(Rêzimana Kurdî)'' - Xebatekê li ser berhemên Celadet Bedir Xan û Roger Lescott e. - Kurdisches Institut - Bonn, 1986 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1979-kurdske-prislovi/ Kurdská Přísloví] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420081039/http://yektauzunoglu.com/dokumenty/1979-kurdske-prislovi/ |date=2021-04-20 }} ''(Gotinên Pêşiyan yên Kurdî)'' - Yekta Geylanî ji zimanê kurdî wergerandiye zimanê çekî û di weşanxana xwe Merîdîan de daye weşandinê - Prag, 1993 * Yekta Geylanî : Wenn Man ins Krankenhaus Musst ''(Gava ku Hûn Hewce ne ku Biçin Nexweşxanê)'' - ê nivîsandiye Yekta Geylanî ye - Weşanger jî Xaça Sor a Almanî û Enstîtûya Kurdî ya Bonnê ye, 1984<ref name="Yekta Uzunoglu - Vyd. - publ. čin"/> * Yekta Geylanî : Jinên Kurd li Almanya - Nivîskar û weşanvan : Dr. Yekta Geylanî, 1984 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/ku/ji-arsive/1985-plandayina-malbate/ Plandayîna Malbatê]{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : Kurdish Music Anthology ''(Antolojiya Muzîka Kurdî)'' ''- 1984' * Yekta Geylanî : The Destiny of M.Karataş – A Story of a Man in Exile ''(Qedera M.Karataş - Çîrokek mirovek li sirgûnê)'' - Bonn, 1985 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/de/archiv/ein-kurde-im-mahlwerk-des-uberganges/ Ein Kurde im Mahlwerk des Übergangs ; Ein Bericht aus Tschechien] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413175748/http://yektauzunoglu.com/de/archiv/ein-kurde-im-mahlwerk-des-uberganges/ |date=2019-04-13 }}''(Kurdekî li Nav Çarxên Dîrokê de ; Nûçekî ji Komara Çek)'' - Bi pêşgotinê Bernhard von Grünberg û bi pêşkêşvaniya František Janouch, 2007 * Yekta Geylanî : [http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ Výpověd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312181501/http://yektauzunoglu.com/publikace/vypoved/ |date=2016-03-12 }} ''(Şahidî)'' - Akropolis - Prag, 2008<ref>{{Jêder-malper |url=https://aleph.nkp.cz/F/AY1IXFEAA24C1UMD9GTI1KBE83I83U7XHA7SCAJJG5Q2FEMM18-18992?func=full-set-set&set_number=218003&set_entry=000004&format=999 |sernav=SKC - Úplné zobrazení záznamu |malper=aleph.nkp.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2021-04-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210423205040/https://aleph.nkp.cz/F/AY1IXFEAA24C1UMD9GTI1KBE83I83U7XHA7SCAJJG5Q2FEMM18-18992?func=full-set-set&set_number=218003&set_entry=000004&format=999 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * Yekta Geylanî : Ekonomické Perspektivy ČR ''(Perspektîfên Aborî ya Komara Çek)'' - [[:tr:Václav Klaus|V. Klaus (serokvezîr)]], I. Kočárník (wezîrê aboriyê), K. Dyba (wezîrê sanayiyê), J. Zieleniec,(wezîrê karên derva), J. Lux (wezîrê ziratê) -Dr.Yekta Geylanî - Weşanxane Meridian ku ya Yekta Geylanî bû - ISBN 80-901588-0-3- Prag, 1993 * Yekta Geylanî : [https://www.databazeknih.cz/knihy/islamsky-trojsky-kun-v-ceske-republice-353772?show=alldesc Islamistický Trojský Kůň v České Republice] ''(Hespê Troyayê îslamîstan di Komara Çek de)'' -ISBN 978-80-906487-2-2, 2017 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/zindandan-%C3%A7%C4%B1%C4%9Fl%C4%B1klar-qir%C3%AEna-zindanan-yekta-uzuno%C4%9Flu/ Qirîna Zindanan] - Ev pîrtûk yekem pîrtûka Yekta Geylanî ye ku li Tirkiyê hat weşandin'ê -'' Weşanxana Îzan, 2021 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/ap%C3%AA-m%C3%BBsa-100-ya%C5%9F%C4%B1nda/ Apê Mûsa 100 Yaşında!] ''(Mûsa Anter 100 saliya xwe de !) -'' Pîrtuk jîbîranîna Mûsa Anter e ku Dr. Yekta Geylanî wî şexsen naskiribû û bi çendan kesayetên nasdarên Kurd re wî pîrtûkê nivîsandin. Weşanxana Aram - 2020 * Yekta Geylanî : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/b%C3%AEran%C3%AEn/ Bîranîn] - Ev pirtûk yekem weşanê Dr.Yekta Geylanî'ye ku bi kurdî û li Tirkiye diweşîne. Weşanxana Sitav, 2021<ref>{{Jêder-malper |url=https://cz.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/b%C3%AEran%C3%AEn/ |sernav=2 Best Bîranîn images in 2021 |malper=Pinterest |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-05-01 }}</ref> * Necati Siyahkan : [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/nata%C5%9Fa-necati-siyahkan/ Nataşa] - Pirtûka helbestvanê Kurd ê navdar rehmetî Necatî Sîtahkan cardin bi nivîsekî Dr.Yekta Geylanî. Weşanxana Îzan, 2021<ref>{{Jêder-malper |url=https://cz.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/nata%C5%9Fa-necati-siyahkan/ |sernav=NATAŞA - Necati Siyahkan |malper=Pinterest |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-05-01 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nerinaazad.cc/kr/columnists/yekta-uzunoglu/sembola-esaleta-kurd-necati-siyahkan |sernav=Yekta Uzunoğlu: Sembola Esaleta Kurd: Necatî Sıyahkan |malper=Nerina Azad |ziman=tr |tarîxa-gihiştinê=2021-06-04 }}</ref> === Wergerên Di Nav Zimanê Kurdî === * [[Karel Čapek]] ** [[:cs:R.U.R.|R.U.R]] - ''Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** [[:cs:Bílá nemoc|The White Disease]] ''(Birîna Spî)'' ''- Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** [[:cs:Matka (drama)|The Mother]] ''(Dayik)'' - ''Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** 1974 - * [[Molière]] ** The Forced Marriage ''(Zewaca Bê Dil)'' ''- Dema ku Yekta Geylanî di Zanîngeha Çarlsê li Prag pizijkiyê dixwen vê pîrtokê vegeran zimanê çekî û di çapxana xwe ya dîzî bi navê Ararat de çap kir.'' ** 1979 * [[:cs:Evangelium podle Lukáše|Incîle Luqe]] -1985 * [[:cs:Evangelium podle Marka|Incîlê Marco]] - 1987 * [[:cs:Genesis|Genesis]] - Bonn, 1987 * [[:cs:Exodus|Exodus]] - Bonn, 1987 === Wergerên Di Nav Zimanê Çekî === * 33 Kurşun ''(33 Gule)'' - Ahmed Arif - Ji hêla [[PENa Navneteweyî|Klûba PEN-ê]] ve hatî şandin * [https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 Hasretinden Prangalar Eskittim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423205031/https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |date=2021-04-23 }} - ''(Touhou Po Tobě Mi Pouta Zrezavěla)'' - Ahmed Arif - Ji hêla [[PENa Navneteweyî|Klûba PEN-ê]] ve hatî şandin<ref>{{Jêder-malper |url=https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |sernav=SKC - Úplné zobrazení záznamu |malper=aleph.nkp.cz |tarîxa-gihiştinê=2021-04-23 |roja-arşîvê=2021-04-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210423205031/https://aleph.nkp.cz/F/QSSVEAH93M1QXREQXRVRH55PM5Q8E2H3QHGUK5VJDHJXSQ8RF7-18035?func=full-set-set&set_number=217992&set_entry=000003&format=999 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> - 2009 == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Yekta Uzunoglu}} * [https://cs.wikiquote.org/wiki/cs:Yekta_Uzunoglu Yekta Geylanî] - ''Wikiquote(Çekî)'' * [http://yektauzunoglu.com/ku/serupel/ Bloga kesane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180731180752/http://yektauzunoglu.com/ku/serupel/ |date=2018-07-31 }} ya Yekta Geylanî * [https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ Bloga iDNES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807102210/https://uzunoglu.blog.idnes.cz/ |date=2015-08-07 }} * [http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu Bloga Parlamena Çek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223113532/http://vasevec.parlamentnilisty.cz/uzivatel/uzunoglu |date=2017-12-23 }} * [https://web.archive.org/web/20120218095825/http://www.uzunoglu.info/vydavatelska-publikacni-cinnost.html Lîsteya weşanên û çapemaniya Yekta Geylanî] * [https://tr.pinterest.com/yektauzunoglufarqini/_saved/ Arşîva wêneyên] Yekta Geylanî ya kesane * [https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=xx0071692+or+wkw=xx0071692&func=find-c&local_base=skc Lîsteya weşan û wergerandinên Yekta Geylanî] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421000201/https://aleph.nkp.cz/F/?ccl_term=wau=xx0071692+or+wkw=xx0071692&func=find-c&local_base=skc |date=2021-04-21 }} [[:cs:Souborný katalog České republiky|di kataloga gelerî ya Komara Çek de]] == Çavkanî == {{Çavkanî|2}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bijîşkên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1953]] [[Kategorî:Kesên ji Farqînê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] bth3s12cpdra4k571muh40fzlkrybfe 0 10127 2061527 1803735 2026-06-16T14:58:04Z Kurdanparez 137209 Dengê "a" bi devokên Berfiratî bi piranî bi tîpê "e" tê nivîsandin. Mesela "serî" dibe "sarî" ... 2061527 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| ser '''Markaz''' ''(Pazarcik)'' navçeya Gurgumê (Mereşê) ye. Ji bo wateyên din yên Bazarcix an Pazarcixê, li [[Bazarcix (cudakirin)]] binêre.}} {{Agahîdank navçe | nav = Bazarcix | navê_din = | navê_fermî = | wêne = Kahramanmaraşkurd.png | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Nexşeya navçeyên bajarê Gurgumê | welat = <!--- KARGÊRIYÎ --------------> | dewlet = | parêzgeh = [[Gurgum]] | serbajar = | qeymeqam = | hejmara_nahiyeyan = <!--- BINEBEŞ ----------------> | hejmara_bajarokan = | hejmara_taxan = | hejmara_gundan = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 68,838 <!--- GELHE û ERDNÎGAR -------> | sala_nifûsê = 2018 | nifûsa_bajarî = | nifûsa_gundewarî = | temamiya_qadê_km2 = 1.710 | berbelaviya_nifûsê_km2 = | nifûsa_serbajarê = <!--- BAJARÊ NAVENDÎ ---------> | sala_nifûsa_serbajarê = | qada_serbajarê_km2 = | bilindahî_m = | koda_postayê = 46xxx | koda_telefonê = 344 | nexşeya_reptiyeyê = Bakurê Kurdistanê#Tirkiye | koordînat = }} [[Wêne: Pazarcik1.jpg|thumb|300px|rast| Pazarcık ]] '''Bazarcix''' an jî bi devoka herêmê '''Merkez''' (bi gotin '''Markaz''') yek ji navçeyên [[Gurgum]] a [[Bakurê Kurdistanê]] ye. Navê wê yê di dema osmaniyan de ''Aladînek'' e. Navê wê yê herî kevn jî ''Baxnû'' ye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2024}} Dîroka wê gelek kevn e. Bermahiyên b.z. 3.500-4.000î hatine dîtin. Di dema Osmaniyan de di sala [[1870]]an de digel bajarê Gurgumê bi [[Heleb]]ê ve hatiye girêdan. Ji ber ku kurdên herêmê her dem li dijî dewletê serî hildidan, osmaniyan gelek caran ferman radikir ser herêmê. Gundên eşîra kurd [[Sînemilî]] yên li ber [[Deryaya Spî]] gelek zilm ji aliyê osmaniyan ve dîtine. Her wisa herêma Bazarcixê jî. == Qereyilan == [[Qereyilan]] ê ku tirk wî wekî lehengê xwe nîşan didin jî ji Bazarcixê ye. Mele Mihemed (Karayilan) ji mezra [[Kurd Elîf]] a Bazarcixê ye û di sala 1888an de ji dayik bûye. [[Kazim Karabekîr]] ([[Ataturk]] ew ji holê rakiriye, generalekî navdar ê wê demê ye) soz dide Mele Mihemed da piştî derxistina frensiyan dê mafê kurdan bêne dan û gundên kurdan ên li perê Deryaya Spî û Gurgumê bike bin fermandariya Mele Mihemed. Qereyilan ango Mele Mihemed bi vî awayî dest bi şerê frensiyan dike û li [[Dîlok]]ê navdar dibe. Mixabin wekî her carî tirk dîsa Kurdan dixapînin. == Serhildanên kurdên Deryaya Spî == Serhildanên Kurdên Deryaya Spî û yên eşîrên herêmê gelek in. Serhildana [[Bozan Beg]] ku di [[1918]]'an de dest pê kir, gelek navdar e. Lê belê dîroknasên kurdan li ser serhildanên herêmê û kurdên Deryaya Spî zêde xebat nekirine. == Cografyaya Bazarcixê (Markazê) == Bazarcix di sala 1941ê de bi Gurgumê ve hatiye girêdan. Firehiya erdê navçeyê 1.710 km² ye, bilindahî ji rûyê avê jî 850m ye. Hejmara niştecihên navendê (sala 2000´î) 24.374 û bi giştî jî 72.628 e. === Bugan === Koma Markaze siftiyan [[Bugan]] in: Bugan ji ber ve 2600 salan li dora bajarê Ruha da hatine li ser [[çiyayê Engîzek|çiyayê Engizekê]]. Ji çavkaniyên Asuran diyar dibe ku Bugan di sala 549 berî zayînê de, lı deme Medan belakırrına ji ber desten Pers û Asuran, hatın ravtin ber leşkere Asuriyen. Pişte mamostaye [[M. Salim Sapkıran]]: navdane Quwatan ji bo Bugan, li ser binîvise [[Anabasis]]a [[Ksenofon]] hatine dîtin.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=nîsan 2024}} Li sal dirêjî hatin Bugan nev bere işxaftan cih girtin. Li ber ve 180 sal hatin Bugan nêzîke 3&nbsp;km rohatina Markaz e û diyar e Mamiş çê kirin. Nave Diyar e mamişe sıfti Kuwatan a. Kuwatan navê xwe ji Mamê Kiran da hilgirtiye. Lı deme Cumhûriyet poşnave Mamê Kiran [[Sapkiran]] bûye. Ji ber nivîsa romî an gelê markazî an ji beri zayînê li sal 54an da gele [[Corduene]] na bun. Piste barkirine Bugan 500 sal derbasî bûne. === Gund === ;Lîsteya gundan {{columns-list|colwidth=15em| * ''Akçalar'' - [[Axcon]] * ''Akdemir'' - [[Pûlyone Jerî]] * ''Alibeyuşağı'' - [[Olîbagon]] * ''Armutlu'' - [[Dî Şakoke]] * ''Arslanbey'' (ereb) * ''Aşıklar'' - Gundê [[Gozan]] * ''Bayramgazi'' - [[Şoquliyon]] * ''Bölükçam'' - [[Delizê Gir]] * ''Cennetpınarı'' - [[Mole Ûson]] * ''Çamlıca'' - [[Dî Bêxça]] * ''Çınarlı'' - [[Teron]] * ''Çiçekalanı'' - [[Dî Bilikon]] * ''Çöçelli'' - [[Çoçalon]] * ''Damlatas'' - [[Bûwan]]/[[Xorikan]] * ''Dedepaşa'' (ereb) - * ''Demîrler - [[Damîrçon]] * ''Denizli'' - [[Pûlyone Jûrî]] * ''Doğanlı'' - [[Kîrni]] * ''Doğanlıkarahasan'' - [[Doxanon]] * ''Eğlen'' - * ''Eskinarlı'' - Narlîya Jor * ''Evri'' - [[Mizmîliye]] * ''Ganidağ'' - Ketil * ''Göçer'' - Torinan * ''Hanobası'' - * ''Harmancık'' - * ''Hasankoca'' - [[Dî Mamadî Ûse]]/[[Bûgan]] * ''İğdeli'' - [[Cimikan]] * ''İncirli'' - [[Deravê]] * ''Karaağaç'' - Esmepûr * ''Karahüyük'' - Gundî Kulxêş * ''Kelibişler'' - Kelan * ''Kızkapanlı'' - Zêtikan * ''Kizirli'' - Ovdilon/Kizîron * ''Kurtdere'' - * ''Maksutuşağı'' - Maxsiyon * ''Memişkahya'' - Di Mamiş * ''Mezraa'' - Mêzre * ''Narlı'' - Narli * ''Payamlıbağ'' - Dî Mûse/Musan * ''Sadakalar'' - Sadaqon * ''Salluuşağı'' - Soylon * ''Salmanıpak'' - Salmanî Pok * ''Sarıerik'' - Dî Qawon * ''Seyrantepe'' - Topolon * ''Sivricehüyük'' - [[Terolar]] * ''Soku'' - Mîlyanli * ''Söğütlü'' - Mole Bîyê * ''Şahintepe'' - Dî Xinto * ''Tetirlik'' - Taterlî * ''Tilkiler'' - Rîvyon * ''Turunçlu'' - Turûşon * ''Yarbaşı'' - Bekîran * ''Yeniyurt'' - * ''Yolboyu'' - Xidiran * '' Hürriyet''-Maxikon }} ;Gunde Tirkan ji kurde sunni: Göynuk, Yukarıhöcüklü, Sakarkaya, Kısık, Büyüknacar, Şeker Çiftliği, Bağdınısağır, Ulubahçe, Yumaklıcerit, Taşdemir, (Mixed Sunni Turkish and Alevi Kurdish), Yukarımülk, Aşağımülk, Sarıl, Mezere, Ufacıklı, Salmanlı, Kuzkent, Sultanlar, Keleş, Eğrice, Karagöl, Yiğitler, Akçakoyunlu, Başçeşme, Karabıyıklı, Evri 80 %, Bertizler Kadincik Karahyuyk == Êlên Bazarcixê == * [[Sînemîlî]] * [[Otmî]] an [[Atmî]] * [[Haydaran]] == Navdarên Bazarcixê == * [[Molla Mehmet Karayilan]], Fermandar * [[KC Rebell]], rapvanekî alman {{Navçeyên Mereşê}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bazarcix| ]] fg5ns52pubycja9wsepo1p7gz8fvx9d 0 10325 2061979 2018431 2026-06-17T09:47:29Z MikaelF 935 2061979 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Botijê | navê_din = | navê_fermî = Gürgen | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] | navçe = [[Kerboran]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | demonîm = | nifûs = 20 | sala_nifûsê = [[2014]] | eşîr = | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 1.190 | koda_postayê = 47750 | koda_telefonê = (+90) 482 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|36|47.78|N|41|41|52.57|E|display=inline, title}} }} '''Botijê''' ({{bi-tr|Gürgen}}) gundekî navçeya [[Kerboran]] a bi ser [[Mêrdîn]]ê ve ye. Giredayî eşîra [[basqiliyan]] e. {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|36|47.78|N|41|41|52.57|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kerboranê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Mêrdînê]] 8dizedo092ajxfl5hihml2974bdwc26 0 10326 2061977 1758840 2026-06-17T09:44:31Z MikaelF 935 2061977 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Botika''' ({{langx|tr|Yemişli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. Gund nêzîkî tixûbê [[Sêrt]]ê ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://www.gercus.gov.tr * http://www.haberler.com/batman-in-yemisli-koyu-sakinleri-sandik-basina-haberi{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2024 }} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 3olkrvijpuoudbo9lfyz4xpfz0oy90b 2061978 2061977 2026-06-17T09:44:52Z MikaelF 935 2061978 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Botika''' ({{langx|tr|Yemişli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. Gund nêzîkî tixûbê [[Sêrt]]ê ye. {{Çk}} == Girêdanên derve == * http://www.gercus.gov.tr * http://www.haberler.com/batman-in-yemisli-koyu-sakinleri-sandik-basina-haberi{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2024 }} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] llkhdtco76fehh3zo3073a1vm1dsdg0 2061987 2061978 2026-06-17T10:25:50Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: + nifûsa tarîxî/wd 2061987 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Botika''' ({{langx|tr|Yemişli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. Gund nêzîkî tixûbê [[Sêrt]]ê ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://www.gercus.gov.tr * http://www.haberler.com/batman-in-yemisli-koyu-sakinleri-sandik-basina-haberi{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2024 }} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] tja8f1zyb0lre64dc4i0l73juwi0k5i 2062014 2061987 2026-06-17T10:53:55Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2062014 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Botika''' ({{langx|tr|Yemişli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. Gund nêzîkî tixûbê [[Sêrt]]ê ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * http://www.gercus.gov.tr * http://www.haberler.com/batman-in-yemisli-koyu-sakinleri-sandik-basina-haberi{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=hezîran 2024 }} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Gundên Kercosê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] k8nt4ogjrhoxlu9vo2bxvi2mcg22u7k 0 10333 2061986 2019411 2026-06-17T10:25:12Z MikaelF 935 2061986 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} '''Heştwan''' an jî '''Heyştwan'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{1928| هشتوان |ts=Heştwan}}, {{1946|Haştuvan}}, {{bi-tr|Çalışkan}}) [[gund]]ekî [[Kercews]]ê ye. Di sala 1993yan de ji aliyê dewleta tirkî ve hatiye valakirin. Di hinga valakirinê de gundekî xwedî nifûseke navîn bû. Piştî valakirinê gundî mecbûrî jiyana mihaciriyê bûne. Beşeke mezin li navenda wilayetê Êlih bi cih bûne. Hinan jî koçî bajarê mezin ên Tirkiyeyê kirine. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|39|23|N|41|37|38|E|type:landmark|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] dcbffcxnc0unjslqlm5e91qrbcubip0 0 10340 2061988 1393868 2026-06-17T10:28:52Z MikaelF 935 2061988 wikitext text/x-wiki '''Îzdara''' ({{langx|tr|Dereli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî ku bi navçeya [[Kerboran]]a [[Mêrdîn]]ê ve girêdayî ye. {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kerboranê]] o1nyvvovif03exgg8ow275jxkwggso5 2062002 2061988 2026-06-17T10:43:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}}; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2062002 wikitext text/x-wiki '''Îzdara''' ({{langx|tr|Dereli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî ku bi navçeya [[Kerboran]]a [[Mêrdîn]]ê ve girêdayî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kerboranê]] c174bc8qqg3wyp81euum0juytbh265y 0 10942 2061980 2019437 2026-06-17T09:53:38Z MikaelF 935 2061980 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} '''Berdehol''' an jî '''Berdahol'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{1928| برداهول |ts=Berdahol}}, {{1946|Berdahol}}, {{bi-tr|Poyraz}}), [[gund]]ekî bi [[navçe]]ya [[Kercews]]a [[Batman]]ê ve girêdayî ye ku ji aliyê [[dewlet]]a [[tirk]] ve hatiye valakirin. Qismekî mezin ên gundiyan barkirine navenda Êlihê (Batmanê). Berdehol ji Batmanê 95 km û navçeya Batmanê Kercoşê 35 km dûr e. Di sala 1993an de gund ji destê dewletê hate vala kirin. Berî ku were valakirin dora 90-100 mal tê de dijiya û jiyana xwe tê de derbas dikir. [[Heştwan]] (bi tirkî: ''Çalışkan''), [[Êzdara]] (bi tirkî: ''Dereli'') û [[Xerbekûr]] (bi tirkî: ''Palamut'') cîrane Berdeholê ne. Di navbera çiyayî mava de ye. Geliyê hewka di neqebêna Berdehol û Xerbekûr de ye. Neqebêna Berdehol û Heştwan û Êzdara jî deştê. Aboriya ve pir cotkari bû lê belê ye ku heywana ji xwedî dikin hebûn. Piştî ji deste dewletê hate valakirin û kedexe kirin. Gundiyan pir malên xwe bar kirin Batmanê. Di sala 2003a de kedexe rabû. Gundî çarekî dî vegerane ser milkê xwe. Gund ji deste gundiyan hate avakirin. Extiyarên berê vegerane gund û vega ji 20-25 mal di gund jiyane xwe derbas dikin û aboriya xwe berdewam dikin. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|39|56|N|41|38|09|E|type:landmark|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] pt9qilr8fg27l3931v8b338emiucu3o 0 10943 2061949 2017160 2026-06-17T09:13:47Z MikaelF 935 2061949 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Bêcirman | navê_din = | navê_fermî = Vergili | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | navçe = [[Kercews]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 190<ref name="tuik">{{Jêder |sernav=tuik, 2008 |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2011-09-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110917010154/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | sala_nifûsê = [[2008]] | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 1075 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|36|20|N|41|34|7|E|display=inline, title}} }} '''Bêcirman''' ({{bi-tr|Vergili}}), [[gund]]ekî girêdayî [[navçe]]ya [[Kercews]]ê ye. Bêcirman her çiqasî wekî gelek gundên cîran nehatibe vala kirin jî rewşa ku niha a tê de ye zêde nebaş e. Yek ji van tiştên nebaş windakirina nifûsê ye. Salên ku di gund de şer û berberî hebû qismekî gund ji ber tehdeyî û neçariyê barkirin qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya [[Sêrt]]ê.{{Çavk}} Ji ber bûyerên çeşîtdar nifûsê dide bajarên mezin û navenda wilayeta Batmanê.{{Çavk}} Li gundî tirba [[Seyîd Bilal]] heye. Bi hezaran insan meha îlonê hefteya duyem de têne vê ziyaretgehê û serdana Seyîd Bilal.{{Çavk}} == Gelhe == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe |- |[[2008]] |190<ref name="tuik"/> |- |[[2000]] |209<ref name="yerelnet">{{Jêder |sernav=Yerelnet, Vergili |url=http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2012-05-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120514004025/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[1990]] |225<ref name="yerelnet"/> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|36|20|N|41|34|07|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] ptbdmoi6n3jc3fqtbrmk4qu7b7l9w8b 2061951 2061949 2026-06-17T09:15:36Z MikaelF 935 2061951 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Bêcirman | navê_din = | navê_fermî = Vergili | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | navçe = [[Kercews]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 190<ref name="tuik">{{Jêder |sernav=tuik, 2008 |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2011-09-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110917010154/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | sala_nifûsê = [[2008]] | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 1075 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|36|20|N|41|34|7|E|display=inline, title}} }} '''Bêcirman''' ({{bi-tr|Vergili}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gund]]ekî ku bi [[navçe]]ya [[Kercews]]ê ve girêdayî ye. Bêcirman her çiqasî wekî gelek gundên cîran nehatibe vala kirin jî rewşa ku niha a tê de ye zêde nebaş e. Yek ji van tiştên nebaş windakirina nifûsê ye. Salên ku di gund de şer û berberî hebû qismekî gund ji ber tehdeyî û neçariyê barkirin qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya [[Sêrt]]ê.{{Çavk}} Ji ber bûyerên çeşîtdar nifûsê dide bajarên mezin û navenda wilayeta Batmanê.{{Çavk}} Li gundî tirba [[Seyîd Bilal]] heye. Bi hezaran insan meha îlonê hefteya duyem de têne vê ziyaretgehê û serdana Seyîd Bilal.{{Çavk}} == Gelhe == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe |- |[[2008]] |190<ref name="tuik"/> |- |[[2000]] |209<ref name="yerelnet">{{Jêder |sernav=Yerelnet, Vergili |url=http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2012-05-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120514004025/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[1990]] |225<ref name="yerelnet"/> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|36|20|N|41|34|07|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] qfcuzn75plwfgtmzsme1hkpew5ba2zn 2061953 2061951 2026-06-17T09:16:18Z MikaelF 935 2061953 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Bêcirman | navê_din = | navê_fermî = Vergili | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | navçe = [[Kercews]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 190<ref name="tuik">{{Jêder |sernav=tuik, 2008 |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2011-09-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110917010154/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | sala_nifûsê = [[2008]] | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 1075 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|36|20|N|41|34|7|E|display=inline, title}} }} '''Bêcirman''' ({{bi-tr|Vergili}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gund]]ekî ku bi [[navçe]]ya [[Kercews]]a [[Batman]]ê ve girêdayî ye. Bêcirman her çiqasî wekî gelek gundên cîran nehatibe vala kirin jî rewşa ku niha a tê de ye zêde nebaş e. Yek ji van tiştên nebaş windakirina nifûsê ye. Salên ku di gund de şer û berberî hebû qismekî gund ji ber tehdeyî û neçariyê barkirin qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya [[Sêrt]]ê.{{Çavk}} Ji ber bûyerên çeşîtdar nifûsê dide bajarên mezin û navenda wilayeta Batmanê.{{Çavk}} Li gundî tirba [[Seyîd Bilal]] heye. Bi hezaran insan meha îlonê hefteya duyem de têne vê ziyaretgehê û serdana Seyîd Bilal.{{Çavk}} == Gelhe == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe |- |[[2008]] |190<ref name="tuik"/> |- |[[2000]] |209<ref name="yerelnet">{{Jêder |sernav=Yerelnet, Vergili |url=http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2012-05-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120514004025/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[1990]] |225<ref name="yerelnet"/> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|36|20|N|41|34|07|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] pxt6pqwwxhy5k7srq852ctj0jphoeh0 2061985 2061953 2026-06-17T10:22:51Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Parametreya tarîx lê hat zêdekirin: {{[[Şablon:Çavk|Çavk]]}}; paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, --Valahiyên nehewce.) 2061985 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Bêcirman | navê_din = | navê_fermî = Vergili | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | navçe = [[Kercews]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 190<ref name="tuik">{{Jêder |sernav=tuik, 2008 |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2011-09-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110917010154/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | sala_nifûsê = [[2008]] | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 1075 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|36|20|N|41|34|7|E|display=inline, title}} }} '''Bêcirman''' ({{bi-tr|Vergili}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gund]]ekî ku bi [[navçe]]ya [[Kercews]]a [[Batman]]ê ve girêdayî ye. Bêcirman her çiqasî wekî gelek gundên cîran nehatibe vala kirin jî rewşa ku niha a tê de ye zêde nebaş e. Yek ji van tiştên nebaş windakirina nifûsê ye. Salên ku di gund de şer û berberî hebû qismekî gund ji ber tehdeyî û neçariyê barkirin qezaya [[Misirc]]ê ({{bi-tr|Kurtalan}}) ya [[Sêrt]]ê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}} Ji ber bûyerên çeşîtdar nifûsê dide bajarên mezin û navenda wilayeta Batmanê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}} Li gundî tirba [[Seyîd Bilal]] heye. Bi hezaran insan meha îlonê hefteya duyem de têne vê ziyaretgehê û serdana Seyîd Bilal.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=hezîran 2026}} == Gelhe == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe |- |[[2008]] |190<ref name="tuik"/> |- |[[2000]] |209<ref name="yerelnet">{{Jêder |sernav=Yerelnet, Vergili |url=http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2012-05-14 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120514004025/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265979 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[1990]] |225<ref name="yerelnet"/> |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|36|20|N|41|34|07|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] f9xl5jdk75z57loqvzeokmkewcvu6io 0 10944 2061940 1336279 2026-06-17T09:08:47Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Derifkan]] weke [[Dêrikfan]] guhart 1336279 wikitext text/x-wiki '''Derifkân''', [[gund]]ekî girêdayî [[navçe]]ya [[Êlih]]ê [[Kercews]]ê ye ku ji aliyê [[dewlet]]a [[Tirk]] ve hatiye valakirin. {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] nx4e2ryms55y9db3ga3mqjm3t441th6 2061944 2061940 2026-06-17T09:10:01Z MikaelF 935 2061944 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Dêrikfan''' ({{langx|tr|Nurlu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 8tr4cvuwiwtfyd9pnhibsxm88zdf420 0 10945 2061957 2017235 2026-06-17T09:20:04Z MikaelF 935 2061957 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat= }} '''Hermêsê''' an jî '''Hermês''' ({{bi-tr|Yakıtlı}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gund]]ekî ku bi [[navçe]]ya [[Kercews]]a [[Batman]]ê ve girêdayî ye. Ji aliyê [[dewlet]]a [[tirk]] ve hatiye valakirin. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] fz4642xtmrivdzw4ln6r8sfshtkaewi 0 10947 2061958 2017155 2026-06-17T09:28:02Z MikaelF 935 2061958 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Bilexşê | navê_din = | navê_fermî = Dereiçi | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | dewlet = [[Tirkiye]] | parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | navçe = [[Kercews]] | nahiye = | hejmara_mezrayan = | nifûs = 25<ref name="tuik">{{Jêder |sernav=tuik, 2008 |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2011-09-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110917010154/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=idari_yapi_2008.RDF&p_il1=72&p_yil=2008&p_dil=1&desformat=html&ENVID=adnksdb2Env |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> | sala_nifûsê = [[2008]] | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = 975 | koda_postayê = 72300 | koda_telefonê = (+90) 488 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|37|32|N|41|36|10|E|display=inline, title}} }} '''Bilexşê''' yan jî '''Bileqşê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{bi-tr|Dereiçi}}), [[gund]]ekî girêdayî [[navçe]]ya [[Kercews]]ê ye. Gund di sala 93yan de ji aliyê dewletê ve hatiye valakirin. Di wextê valakirinê de bi qasî 55-60 xanî lê hebûn. Nifûsa gund piştî valakirinê bi giştî li navenda wilayeta Batmanê bi cih bûne. Cîranên gund [[Bêcirman]], [[Heştwan]], [[Seyara]] û [[Xanika]] ye. Gundên wek Seyara û Heştiwan jî bi bilexşê re eynî aqûbetê behr dikin. Ango ew jî ji aliyê dewletê ve hatine şewitandin. Bilexş, gundekî berav û bişînahî bû. Piştî valakirina gund rezên gundiyan û şînahiya mayî ji aliyê eskerên qereqola bêcirman ve hate şewitandin. Her çiqasî piştî salên 2000an ji aliyê dewletê ve ji bo vegera gund sozên arîkirinê hatibe dayîn jî ev pêk nehatin. Dîsa li wilayetê ([[Batman (parêzgeh)|Batman]]) hilbijartina muxtêr û ezayan pêk hat. Di hin belgeyên fermî de ji ber vê yekê gund wek ava xuya dike. Lê di rastiyê de gund di halekî kavil de ye. Piraniya gundiyan li Batmanê bi cih bûbin jî li herêma [[İç Anadolu]], [[Akdeniz]] û [[Marmara]]yê jî bilexşiyên bicihûwar hene. == Gelhe == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe |- |[[2008]] |25<ref name="tuik"/> |- |[[1990]] |263<ref name="yerelnet">{{Jêder |sernav=Yerelnet, Dereiçi |url=http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265956 |roja-gihiştinê=2010-12-05 |roja-arşîvê=2012-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120624110836/http://www.yerelnet.org.tr/koyler/koy.php?koyid=265956 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[1997]] | - |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} {{Koord|37|37|32|N|41|36|10|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] c94ahqhl1fxqszxixhckamlmjcnfi5c 0 16401 2061959 2020468 2026-06-17T09:31:39Z MikaelF 935 2061959 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat= }} '''Sêyarê''' ({{langx|tr|Aydınca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî li ser navçeya Kercewsa [[Batman]]ê ye ku ji aliyê dewletê ve di sala 90î de hatiye valakirin. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] hap1v94vjznvhfzp21o5zhumxkx46j4 2061960 2061959 2026-06-17T09:32:04Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Seyara]] weke [[Sêyarê]] guhart 2061959 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat= }} '''Sêyarê''' ({{langx|tr|Aydınca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî li ser navçeya Kercewsa [[Batman]]ê ye ku ji aliyê dewletê ve di sala 90î de hatiye valakirin. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] hap1v94vjznvhfzp21o5zhumxkx46j4 3 23610 2062031 2061321 2026-06-17T11:37:19Z MikaelF 935 2062031 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe]]<ref>Hüseyn Deniz (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> hloyk70dn4jqnsm63q4h9ivuq41kgfq 2062032 2062031 2026-06-17T11:39:40Z MikaelF 935 /* Lîstik */ 2062032 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe]]<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> 8ljv8zummas9by8vx8wos89hj50fteh 2062064 2062032 2026-06-17T11:46:21Z MikaelF 935 /* Lîstik */ 2062064 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê (lîstik)|Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe]]<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> kk9v2zxe4ehg9fwtwci4b4sj3qxor3y 2062065 2062064 2026-06-17T11:47:07Z MikaelF 935 /* Lîstik */ 2062065 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê (lîstik)|Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab (lîstik}|Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe]]<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> 8mfo3xgyn014u26vfmuhwbn475rhagk 2062066 2062065 2026-06-17T11:49:58Z MikaelF 935 /* Lîstik */ 2062066 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê (lîstik)|Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe]]<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> kk9v2zxe4ehg9fwtwci4b4sj3qxor3y 2062070 2062066 2026-06-17T11:55:01Z MikaelF 935 /* Lîstik */ 2062070 wikitext text/x-wiki {{/Ser}} {{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}} {{Navên mehan}} == Kurdî == Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC) :Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC) == Şildim bildim == * Ez [[lapbatmîş]] bûm * Ez [[duşirmîş]] bûm * [[Tirsmîş]] nedikirin * Hevdû [[şaştimîş]] dikin * Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî == Lîstik == * [[Çavgirtînk]] * [[Veşartok]] * [[Çirê (lîstik)|Çirê]] * [[Mîrheraş]] * [[Çopelik]] * [[Kab]] * [[Xar û pere]] * [[Xar û qumçok]] * [[Lakûleb]] * [[Heftok]] * [[Nikulkê]] * [[Tepa min li te]] * [[Kerkê dûdirêj]] * [[Kortê]] * [[Gog-şepî]] * [[Darkê mewîjê]] * [[Xezale]] * [[Sobe (lîstik)|Sobe]]<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref> gwrxeu0hzosp8skc2h6qxzwvnvctow8 0 27444 2061738 2025023 2026-06-16T22:10:44Z MikaelF 935 2061738 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} [[Wêne:Xan1.jpg|thumb|rast|Xan]] '''Xan''' ({{bi-tr|Han}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. 500 mirov lê dijîn. {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 7ksqp77hdsx36svqczmc0bgx8uqws4s 2061776 2061738 2026-06-16T22:43:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061776 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} [[Wêne:Xan1.jpg|thumb|rast|Xan]] '''Xan''' ({{bi-tr|Han}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. 500 mirov lê dijîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] szz5rglvfscv68jq2bxvh7awm57ymiq 0 27640 2061867 2025031 2026-06-17T06:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gundê Humeyra Ereb]] weke [[Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] guhart 2025031 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gundê Humeyra Ereb''' (tr.: ''A. Doruklu'') gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 3e4efyno069lykwwdc151fv5k1nzat0 2061872 2061867 2026-06-17T06:35:31Z MikaelF 935 2061872 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gundê Humêra Ereb''' an jî '''Humêra''' ({{langx|tr|[Aşağı] Doruklu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 58b5wddmk2tv7y6yn7ete80d1exbdvs 2061879 2061872 2026-06-17T06:43:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061879 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gundê Humêra Ereb''' an jî '''Humêra''' ({{langx|tr|[Aşağı] Doruklu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] o1zsyxsd96v88bqtwmg815cid3ns8l3 0 27641 2061861 2025033 2026-06-17T06:30:18Z MikaelF 935 2061861 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gundê Humêra Kurmanc''' an jî '''Humêra''' ({{langx|tr|[Yukarı] Doruklu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] pqt4k0z6g5648iip5e67p52qhocrmco 2061863 2061861 2026-06-17T06:31:56Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gundê Humeyra Kurmanc]] weke [[Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] guhart 2061861 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gundê Humêra Kurmanc''' an jî '''Humêra''' ({{langx|tr|[Yukarı] Doruklu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] pqt4k0z6g5648iip5e67p52qhocrmco 0 27642 2061740 2025034 2026-06-16T22:13:46Z MikaelF 935 2061740 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Herma''' (bi tirkî: ''Boğalıyı'') gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] pxwnjijseb8qqwdc35wv34s9gs07zk2 2061774 2061740 2026-06-16T22:43:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061774 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Herma''' (bi tirkî: ''Boğalıyı'') gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] bfvzy2qolc94vea2xynljxd37c9oevu 0 27645 2061853 2025036 2026-06-17T06:18:57Z MikaelF 935 Ji bo [[Ridîm]] hat beralîkirin 2061853 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Ridîm]] 9dk56mna51ox3tswlntzt4k1p4ihf5i 0 27646 2061847 1634819 2026-06-17T06:17:33Z MikaelF 935 2061847 wikitext text/x-wiki '''Ridîm''' ({{langx|tr|Taşlıdere}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] trqak6ps4ltc45qq0n8e289ev9mlbdn 2061849 2061847 2026-06-17T06:18:01Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Redim]] weke [[Ridîm]] guhart 2061847 wikitext text/x-wiki '''Ridîm''' ({{langx|tr|Taşlıdere}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] trqak6ps4ltc45qq0n8e289ev9mlbdn 0 27647 2061783 2025037 2026-06-16T22:48:02Z MikaelF 935 2061783 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Zîvkir''' (bi tirkî: ''Gümüş'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] si3000k0mbebqwht9sxcyvm5inp6jyf 2061784 2061783 2026-06-16T22:48:29Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Zifkir]] weke [[Zîvkir]] guhart 2061783 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Zîvkir''' (bi tirkî: ''Gümüş'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] si3000k0mbebqwht9sxcyvm5inp6jyf 2061811 2061784 2026-06-17T04:39:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061811 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Zîvkir''' (bi tirkî: ''Gümüş'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] nolh0d8j7qo7u1ak6uatvn0a1hc0io2 0 27648 2061842 1634703 2026-06-17T06:13:41Z MikaelF 935 2061842 wikitext text/x-wiki '''Ceragê''' ({{langx|tr|Çekirge}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 6de358ojj1167k15rvzj2zj1dz41ko9 2061843 2061842 2026-06-17T06:14:05Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Ceraade]] weke [[Ceragê]] guhart 2061842 wikitext text/x-wiki '''Ceragê''' ({{langx|tr|Çekirge}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 6de358ojj1167k15rvzj2zj1dz41ko9 0 27649 2061751 2025038 2026-06-16T22:32:53Z MikaelF 935 2061751 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbesûf''' (bi tirkî: ''Işıklar'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] tlkvrmfrzd8kjdapx8d7pqqofihwk9t 2061752 2061751 2026-06-16T22:33:32Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Suf]] weke [[Xirbesûf]] guhart 2061751 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbesûf''' (bi tirkî: ''Işıklar'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] tlkvrmfrzd8kjdapx8d7pqqofihwk9t 2061812 2061752 2026-06-17T04:39:39Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061812 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbesûf''' (bi tirkî: ''Işıklar'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] jjknfml4j6erxoxd59q3cd57areccl6 0 27651 2061778 2025040 2026-06-16T22:45:52Z MikaelF 935 2061778 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Miho''' (bi tirkî: ''Tekinler'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] hmzi6lyr012fzi6l2v844hm3rv7bovd 2061779 2061778 2026-06-16T22:46:22Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Miho]] weke [[Xirbê Miho]] guhart 2061778 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Miho''' (bi tirkî: ''Tekinler'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] hmzi6lyr012fzi6l2v844hm3rv7bovd 2061813 2061779 2026-06-17T04:39:42Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061813 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Miho''' (bi tirkî: ''Tekinler'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] erftm7r3atjea6rwnht5vnd7i4c8q56 0 27652 2061777 1634708 2026-06-16T22:44:32Z MikaelF 935 2061777 wikitext text/x-wiki '''Dalya''' (bi tirkî: ''Yenice'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] mkg4iozzx2998vekikggz6tv8xl2x3t 2061790 2061777 2026-06-16T23:43:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}}; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061790 wikitext text/x-wiki '''Dalya''' (bi tirkî: ''Yenice'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] nag0xzmxloaxiocev5u0ibipeh3gqtg 0 27655 2061757 2025041 2026-06-16T22:34:59Z MikaelF 935 2061757 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbepis''' (bi tirkî: ''Yeniköy'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] cr538xnam9qei6v034xko17lpppf4xy 2061758 2061757 2026-06-16T22:35:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Piz]] weke [[Xirbepis]] guhart 2061757 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbepis''' (bi tirkî: ''Yeniköy'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] cr538xnam9qei6v034xko17lpppf4xy 2061814 2061758 2026-06-17T04:39:45Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061814 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbepis''' (bi tirkî: ''Yeniköy'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] t3qkhd5hmq90j3vjvwuiu32kqjzbmf9 0 27656 2061762 2025042 2026-06-16T22:37:52Z MikaelF 935 2061762 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Helobelo''' yan jî '''Tellobello''' (bi tirkî: ''Taşyalak'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] c8dwtfhz5sn9783t0b4f0v58hzlyx4s 2061763 2061762 2026-06-16T22:38:25Z MikaelF 935 2061763 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Helobelo''' yan jî '''Hellobello''' (bi tirkî: ''Taşyalak'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 3fvd8ga1g0pfzvmw3jdijuyzc9lwvyt 2061764 2061763 2026-06-16T22:39:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Helo Belo]] weke [[Helobelo, Serê Kaniyê]] guhart 2061763 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Helobelo''' yan jî '''Hellobello''' (bi tirkî: ''Taşyalak'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 3fvd8ga1g0pfzvmw3jdijuyzc9lwvyt 2061815 2061764 2026-06-17T04:39:48Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061815 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Helobelo''' yan jî '''Hellobello''' (bi tirkî: ''Taşyalak'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 9b734zvugd87y12nnwxzrr7p4fywiap 2061890 2061815 2026-06-17T07:26:07Z Wikihez 39702 2061890 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane |nav=Helobelo | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Helobelo''' yan jî '''Hellobello''' (bi tirkî: ''Taşyalak'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 3pedm3y7kq2nbc3abm0d9kpz0p0imzh 0 27659 2061873 2025044 2026-06-17T06:37:11Z MikaelF 935 2061873 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Mîgren''' ({{langx||Ceylanköy}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 1s8rvvnarovl3z4hzwtqkzh7st59vta 2061874 2061873 2026-06-17T06:37:33Z MikaelF 935 2061874 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Mîgren''' ({{langx|tr|Ceylanköy}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 6bxvm3p2b50mha1azf29wobk8wrsluo 2061875 2061874 2026-06-17T06:38:38Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Migran]] weke [[Mîgren, Serê Kaniyê]] guhart 2061874 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Mîgren''' ({{langx|tr|Ceylanköy}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 6bxvm3p2b50mha1azf29wobk8wrsluo 0 27661 2061547 2025045 2026-06-16T15:51:35Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Ebes]] weke [[Ebês]] guhart 2025045 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Ebes''' (tr.: Yeşiltepe) gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] b4lea5jn11eipwuw8tvyvpc5tnv5ewa 2061551 2061547 2026-06-16T15:52:34Z MikaelF 935 2061551 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Ebês''' (bi tirkî: ''Yeşiltepe'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] hzasv8113ggw1tezgwv4un53ge8q0rh 2061585 2061551 2026-06-16T16:43:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061585 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Ebês''' (bi tirkî: ''Yeşiltepe'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] o9z49gg71wzbl78h3pjczfm13gnjy20 0 27662 2061543 2025046 2026-06-16T15:46:00Z MikaelF 935 2061543 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Tez''' (bi tirkî: Yüksektepe) gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 3w4ffp7w2gmnmhqvenmf7bjd9eqxgza 2061544 2061543 2026-06-16T15:47:08Z MikaelF 935 2061544 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Tez''' (bi tirkî: Yüksektepe)<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 7173y0hdwawd7wbtdah0r3eac1fdwci 2061587 2061544 2026-06-16T16:43:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061587 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Tez''' (bi tirkî: Yüksektepe)<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] ltu4i19b0vyikd4ogjt8kw84mxjbkrd 0 27663 2061829 2025047 2026-06-17T06:07:54Z MikaelF 935 2061829 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şewato''' ({{langx|tr|Aydoğdu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] czfod9kt7wniuy0qvcgfeob98fc7otv 2061830 2061829 2026-06-17T06:08:14Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şawato]] weke [[Şewato]] guhart 2061829 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şewato''' ({{langx|tr|Aydoğdu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] czfod9kt7wniuy0qvcgfeob98fc7otv 0 27664 2061739 2025048 2026-06-16T22:12:26Z MikaelF 935 2061739 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Ebû Hemed''' ({{bi-tr|Yukarı Durmuş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ya [[Riha]]yê ve ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] pvzf9hh01vsdfkqr06imivxxwh73xoq 2061775 2061739 2026-06-16T22:43:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061775 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Ebû Hemed''' ({{bi-tr|Yukarı Durmuş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ya [[Riha]]yê ve ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] dk7nz8g6azup4d4o9tlp9zeag6gzwtp 0 27666 2061541 1986628 2026-06-16T15:40:22Z MikaelF 935 2061541 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] }} '''Axirtoş''' (bi tirkî: ''Yalçınkaya'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Serê Kaniyê]] ya [[Riha]]yê ve ye. Gund 23 kîlometreyan dûrî Serê Kaniyê ye. Xelqê gund hemî tixûbî û mêrdînî nin. Li vî gundî [[peykervanî]] tê kirin. == Galerî == <gallery> Peyker2.jpg|Peykerekî [[Musa Cengiz|Musa Cengiz Solmuş]] li Axirtoşê </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 0rxvvxdj0l3cf6rdc8bgepjwpxy7wzl 0 27667 2061546 2025050 2026-06-16T15:50:31Z MikaelF 935 2061546 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Lebana''', yan jî '''Lebbana''' ({{bi-tr|Düzova}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref>, gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. Di sala 2000ê de hejmara niştecihên gund 6000 kes bû. Wateya "lebana" ji [[mast]] tê. Kesên Lebana bêtir karên cotkariyê û ajokariyê dikin. Xelkê Lebanayê bi piranî ji gundê [[Tixûb]]ê ne. Ji gundê [[Qelendera]] jî kes he ne. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] nl3ennun2kcaq8xa7o3uyj7uo6ovffp 2061586 2061546 2026-06-16T16:43:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061586 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Lebana''', yan jî '''Lebbana''' ({{bi-tr|Düzova}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref>, gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. Di sala 2000ê de hejmara niştecihên gund 6000 kes bû. Wateya "lebana" ji [[mast]] tê. Kesên Lebana bêtir karên cotkariyê û ajokariyê dikin. Xelkê Lebanayê bi piranî ji gundê [[Tixûb]]ê ne. Ji gundê [[Qelendera]] jî kes he ne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] rce6bkamzvezt39la9mtvn3d7k9bqfn 0 27668 2061553 2025051 2026-06-16T15:53:54Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Sabuni]] weke [[Sabûnyê]] guhart 2025051 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Sabuni''' (tr.: Alaca) gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] og4uvi3kya2oi4u9kic4htdhjlhafvx 2061557 2061553 2026-06-16T15:54:56Z MikaelF 935 2061557 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Sabuni''' (bi tirkî: ''Alaca'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] e9kv4evtnrbupj5lnohqwy3qs3tsizq 2061558 2061557 2026-06-16T15:55:25Z MikaelF 935 2061558 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Sabûnyê''' (bi tirkî: ''Alaca'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] k3rev1f2n9c3vskhold2j3rnx6xzz9h 2061584 2061558 2026-06-16T16:43:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061584 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Sabûnyê''' (bi tirkî: ''Alaca'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] oz6r1z27jf01lu88s7dpx7j298tzsjv 0 27670 2061768 1634843 2026-06-16T22:42:37Z MikaelF 935 2061768 wikitext text/x-wiki '''Xirbezehêb''' an jî '''Xirbezehêp''' (bi tirkî: Altınköy)<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] q85z2dbwk5425lb73my479qldp3fxqe 2061769 2061768 2026-06-16T22:43:03Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbez Zeheb]] weke [[Xirbezehêb]] guhart 2061768 wikitext text/x-wiki '''Xirbezehêb''' an jî '''Xirbezehêp''' (bi tirkî: Altınköy)<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] q85z2dbwk5425lb73my479qldp3fxqe 2061816 2061769 2026-06-17T04:39:51Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061816 wikitext text/x-wiki '''Xirbezehêb''' an jî '''Xirbezehêp''' (bi tirkî: Altınköy)<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] aylvsx9nkg3x42nbec2zw2kpo4s0ksx 0 27671 2061854 2025052 2026-06-17T06:20:53Z MikaelF 935 2061854 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Hilobî''' ({{langx|tr|Dikili}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] fse6vhb0jl837splt2xyv6yoqjvcwd6 2061855 2061854 2026-06-17T06:21:27Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Hirobi]] weke [[Hilobî]] guhart 2061854 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Hilobî''' ({{langx|tr|Dikili}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] fse6vhb0jl837splt2xyv6yoqjvcwd6 0 27672 2061834 2025053 2026-06-17T06:10:17Z MikaelF 935 2061834 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Kevirreş''' ({{langx|tr|Karataş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 4bjgv1918h86xzcgkdgdohpwag5hy7c 2061836 2061834 2026-06-17T06:11:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kevir Reş]] weke [[Kevirreş, Serê Kaniyê]] guhart 2061834 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Kevirreş''' ({{langx|tr|Karataş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 4bjgv1918h86xzcgkdgdohpwag5hy7c 0 27674 2061741 2025055 2026-06-16T22:27:35Z MikaelF 935 2061741 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Eynsirac''', '''Eynsirêc''' an jî '''Aynsirêç''' ({{bi-tr|Saraççeşme}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] ce7pk3qnn2mbadzurqrqx6scvqi68rv 2061773 2061741 2026-06-16T22:43:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061773 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Eynsirac''', '''Eynsirêc''' an jî '''Aynsirêç''' ({{bi-tr|Saraççeşme}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] rwcbs8w4vvmsxekutrzpl28hqjseh8v 0 27675 2061860 2025056 2026-06-17T06:26:20Z MikaelF 935 2061860 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Çaxş''' an jî '''Xirbeehş''' ({{langx|tr|Muratlı}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] q59lu4vgiib5vetikebanpss79do2vo 2061880 2061860 2026-06-17T06:43:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061880 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Çaxş''' an jî '''Xirbeehş''' ({{langx|tr|Muratlı}})<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] 6kyf5rsnyoqjek496zdv350bnvv4v3i 0 27678 2061743 2025059 2026-06-16T22:29:52Z MikaelF 935 2061743 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şêx Rucum''' an jî '''Şêxrucum''' (bi tirkî: ''Avcılı'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] bfiojn7wi1gnggufzajg6va5p18wkwx 2061744 2061743 2026-06-16T22:30:33Z MikaelF 935 2061744 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şêx Rucûm''' an jî '''Şêxrucûm''' (bi tirkî: ''Avcılı'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] h3sv1ne0x95n5u9bp9w086cuwegbbeq 2061745 2061744 2026-06-16T22:30:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şêx Rucum]] weke [[Şêx Rucûm]] guhart 2061744 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şêx Rucûm''' an jî '''Şêxrucûm''' (bi tirkî: ''Avcılı'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. {{Çk}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] h3sv1ne0x95n5u9bp9w086cuwegbbeq 2061817 2061745 2026-06-17T04:39:54Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/templsubst.py|Bot]]: Şablonên ku otomatîk were [[Kategorî:Şablonên ku otomatîk were substkirin|subst:kirin]] hat subst:kirin 2061817 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Şêx Rucûm''' an jî '''Şêxrucûm''' (bi tirkî: ''Avcılı'')<ref>[[Hüseyin Deniz]] (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 1:1992, r. 6.</ref> gundekî ser bi navçeya [[Riha]]yê [[Serê Kaniyê, Riha|Serê Kaniyê]] ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Serê Kaniyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riha-şitil}} [[Kategorî:Gundên Serê Kaniyê]] cridcq200cat4uial5w29k4mnuyrmya 0 28313 2061542 1948426 2026-06-16T15:43:08Z MikaelF 935 2061542 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Hüseyin Deniz''' (m. 10 tebax 1992) nivîskar û rojnamevanekî [[kurd]] bû. Deniz rojnamevanî, nivîskarî û endametiya [[PEN]]ê kiriye. Rojnameya [[Welat (rojname)|Welat]] di sala [[1992]]an de [[Musa Anter]] û Hüseyin Deniz bi hevre saz kirine. Rojnameya Welat yekemîn rojnameya bi kurdî bû ya ku li Tirkiyeyê hatiye weşandin. == Mirin == Hüseyin Deniz di 10ê tebaxa 1992an de li [[Serê Kaniyê]] ji aliyê [[kontra]] û hêzên îlegal ên [[dewleta Romê]] ve hate kuştin.<ref>[[Edla Deniz]]. [[Azadiya Welat]], 80:1997, r. 15.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Goriyên mêrkujiyê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] b3qgjm11gy6mijyhc3mft62zut0e5cw 2061602 2061542 2026-06-16T17:33:01Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--{{Sêwî}}, Destpêkê standard kir.) 2061602 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = nivîskar }} '''Hüseyin Deniz''' (m. 10 tebax 1992) nivîskar û rojnamevanekî [[kurd]] bû. Deniz rojnamevanî, nivîskarî û endametiya [[PEN]]ê kiriye. Rojnameya [[Welat (rojname)|Welat]] di sala [[1992]]an de [[Musa Anter]] û Hüseyin Deniz bi hevre saz kirine. Rojnameya Welat yekemîn rojnameya bi kurdî bû ya ku li Tirkiyeyê hatiye weşandin. == Mirin == Hüseyin Deniz di 10ê tebaxa 1992an de li [[Serê Kaniyê]] ji aliyê [[kontra]] û hêzên îlegal ên [[dewleta Romê]] ve hate kuştin.<ref>[[Edla Deniz]]. [[Azadiya Welat]], 80:1997, r. 15.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Nivîskar-kurd-şitil}} [[Kategorî:Goriyên mêrkujiyê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] cbao0t0btzwe2gn0ch9ffopdy1ai0ox 0 34401 2062068 1832169 2026-06-17T11:52:41Z MikaelF 935 2062068 wikitext text/x-wiki '''Heftok'''<ref>[[Hüseyn Deniz]] (1992). Welat, 4:1992, r. 14</ref>, [[leyistin]]ek bi pênc [[kevir]] ên biçûk ji aliyê keçikan ve rûniştî dihê leyistin. {{Çk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Lîstik]] qdscglzz9lpq8nykh92pa85zqomfa82 0 45298 2061999 2044812 2026-06-17T10:39:13Z Avestaboy 34898 /* */ 2061999 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Patrick Amama Mbabazi''' (''jidayîkbûn'' 16'ê çileya 1949'an) piştî [[24'ê gulanê|24'ê gulana]] [[2011]]'an weke serokwezîrê [[Ûganda|Ûgandayê]] hatiye hilbijartin. Karê wî yê sereke parêzerîtî ye. == Dîrok == Di [[16'ê rêbendanê|16'ê çileya]] [[1949]]'an de li gundê [[Mparo]] ya navçeya [[Kabale (navçe)|Kabaleyê]] ya bajaroka [[Rukiga]]yê ji dayîk bûye.<ref>[http://www.geonames.org/226611/rukiga-county.html Location of Rukiga County on Google Maps]</ref> == Perwerdehî == Li [[Zanîngeha Mekerere]]yê di sala [[1975]]'an de destûra hiqûqê stendiye. == Girêdanên derve == * [http://www.ugpulse.com/articles/daily/news.asp?about=NRM%20caucus%20exonerates%20Mbabazi,%20Suruma%20&ID=7053 04 November 2008 NRM Caucus Exonerates Mbabazi ''UGPulse.com''] * [http://www.newvision.co.ug/D/120/123/658507/Amama%20Mbabazi Fallout From Temangalo Scandal]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1949]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Serokwezîrên Ûgandayê]] [[Kategorî:Ûganda]] f5fjz9vh804fyhphr9mndgsfsjdh913 0 58089 2061655 1783001 2026-06-16T19:56:04Z Avestaboy 34898 2061655 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Şevket Arman | wêne = | sernavê_wêne = Wêneyê Arman | roja_jidayikbûnê = [[1918]] | cihê_jidayikbûnê = [[Xelfetî]], [[Riha]], [[Tirkiye]] | roja_mirinê = 17ê adara 1979 | cihê_mirinê = [[Riha]], Tirkiye | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = [[Tirkiye]] | perwerde = [[Zanîngeha Stembolê]] | pîşe = [[Wênesaz]] | salên_çalak = 1937 - 1979 }} '''Şevket Arman''' (jdb. sala [[1918]] li [[Xelfetî]]; m. 17ê adara sala 1979 li [[Riha]]) yek ji yekemîn [[wênesaz]]ên hunermende nûjên ên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ye. == Kurtejiyan == Şevket Arman di sala 1918an de li bajarê Xelfetiyê jidayik bû. Wî di sala 1937an de li [[Stenbol]]ê mamostetiyê qedand û di sala 1940an de jî beşa [[Karên nîgarkêşî]] li [[Enstîtuya Perwerdehiyê ya Gazî]] mezun bû. Dema di sala 1949an de li [[Lîseya Mersînê]] mamostetiya karên tabloyê dikir, ji aliyê [[MEB]]ê ve destûr stend ku ji bo du salan biçe [[Fransa]]yê. Ew li [[Parîs]]ê di [[Academie National Superieur des Beaux Arts]] de weke xwendevanê mêvan tevlî atolyeya [[Jan Sanverbi]] û akademiya [[Andre Lhote]] bû. Ew bi xebatên xwe yên derbarê nîgar û [[pentur]]a nûjên xebatên serkeftî bi dest xist û piştî ku ji her du akademiyan [[sertîfîka]] stend vegeriya welatê xwe. Dema li Fransayê bû, wî ser li muzeyên hunerê yên [[Brîtanya]], [[Îtalya]] û [[Holand]]ê xist û li hunera wê demê koliya. Piştre vegeriya welat û li lîseyên [[Mersîn]] û [[Edirne|Edîrneyê]] mamostetiyê kir.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.avnioztopcu.com/ARMAN/ozgecmis.htm |sernav=Şevket Arman özgeçmişi 1918 Urfa Halfeti'de doğdu |malper=www.avnioztopcu.com |tarîxa-gihiştinê=2023-01-20 }}</ref> Bi îşqalkirina bakurê [[Kîpros]]ê ya ji aliyê dewleta romî, ji bo mamostetiya nîgarkêşiyê ya dibistana navîn û lîseyê Şevket Arman şandin Kîprosê. Arman di sala 1959an de vegeriya erka xwe ya Edîrneyê. Di sala 1960an de ji bo fêrbûna teknîka [[seramîk]] bi înîsiyatîfa xwe ve çû Parîsê û li wir salekê ma. Di sala 1961ê de li [[koleja Ebqerê ya Navenda Perwerdehî ya Tirkiyê]] dest bi mamostetiya nîgarkêşiyê kir. Di sala 1962an de ji aliyê MEBê ve dîsa erka xwe stend û ji bo [[Îzmîr]]ê hate tayînkirin. Li wir wî beşa nîgarkêşiyê û atolyeyên pêwîst ava kir û wek serokê beşê bi erka xwe berdewam kir. Di sala 1968an de ew bi daxwaza xwe derbasî Enstîtuya Perwerdehiyê ya Stembolê bû û li wê derê di beşa nîgarkêşiyê de 10 sal xebitî. Di îlona 1978an de ameliyateke ziravê (safra) derbas kir û piştî xizmeta 33 salî emekdar bû. Hunermend Şevket Arman di roja 17ê adara 1979an de çû ser dilovaniya xwe. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1918]] [[Kategorî:Kesên ji Xelfetiyê]] [[Kategorî:Wênesazên kurd]] bl2uah3937j2gbg85zzak0us33bfsu7 0 59713 2062040 2025220 2026-06-17T11:39:56Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062040 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank fîlm | nav = Defiance | wêne = Defiance Logo Tv Show.jpg | wêne sernav = | wêne mezinî = | derhêner = | çêker = [[Rockne S. O'Bannon]] <br /> [[Kevin Murphy]] <br /> [[Michael Taylor]] | nivîskar = | gotar = | lîstikvan = [[Grant Bowler]] <br /> [[Julie Benz]] <br /> [[Stephanie Leonidas]] <br /> [[Jaimie Murray]] <br /> [[Tony Curran]] <br /> [[Graham Greene]] <br /> [[Mia Kirshner]] <br /> [[Fionnula Flanagan]] | muzîk = [[Bear McCreary]] | derhênêrê dîmenê = | pevxistin/sazk = | çêkirin = Universal Cable Productions | berwara pêşanî = | dom/mawe = 43 xulek (1 beş) | welat = [[DYA]] | ziman = [[Îngîlîzî]] | terazûn = | Sezon = 1 | Beş = 4 | derameta nesafî = | fîlmê yê pêşî = | fîlmê a li dû = | malper = http://www.defiance.com/en/series/ | amg_id = | imdb_id = }} '''Defiance''' rêzefîlmekî [[amerîkî]] ye ku di sala [[2013]]'an de hatiye kişandin. == Karakterên rêzefîlmê == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] mteqfqruqb7qt6mmro1cgq4y242sm2w 0 63149 2062053 2028887 2026-06-17T11:40:02Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062053 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Ridiculousness | Wêne = | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = [[Rob Dyrdek]], [[Steelo Brim|Sterling "Steelo" Brim]] û [[Chanel West Coast]] | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = [[DYA]] | Zimanê orjînal = Înglîzî | Ziman = {{Ala|DYA|nav=Înglîzî}} | Hejmara sezonan = 4 | Hejmara beşan = 68 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = | Şirket = | Belavker = | Kanal = [[MTV]] | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''''Ridiculousness''''' bername û klîpşoveke amerîkî ya komîk e ya ku li kanala televîzyonê [[MTV]]ê ji 29ê gelavêjê 2011'an ve tê çêkirin. Pêşkêşkarê vê bernameyê [[Rob Dyrdek]] e û hev-pêşkêşkarên bernameyê [[Steelo Brim|Sterling "Steelo" Brim]] û [[Chanel West Coast]] in. == Sezon == '''''Mêvanên sezonan''''' === Sezona 1'ê (2011) === * 1: "'''Ryan O'Malley'''" * 2: "'''Johnny Knoxville'''" * 3: "'''Big Black'''" * 4: "'''Travis Pastrana'''" * 5: "'''The Dingo'''" * 6: "'''Matthew Mounce'''" * 7: "'''Jeff Tremaine'''" * 8: "'''Matt Schlager'''" * 9: "'''Chris Drama Pfaff'''" * 10: "'''Judd Leffew'''" * 11: "'''Biker Fox & Caite Upton II'''" * 12: "'''Dan Heaton'''" * 13: "'''Ryan Dunn'''" * 14: "'''Cole Hernandez'''" * 15: "'''The Dingo II'''" * 16: "'''Big Black II'''" === Sezona 2'ê (2012) === * 1: "'''Justin Bieber'''" * 2: "'''Floyd Mayweather Jr.'''" * 3: "'''Sara Jean Underwood:'''" * 4: "'''Quinton "Rampage" Jackson'''" * 5: "'''Duff Goldman'''" * 6: "'''Jason Ellis'''" * 7: "'''Steelo Brim û Chanel West Coast I'''" * 8: "'''Streetbike Tommy'''" * 9: "'''Lil Jon '''" * 10: "'''Tyler the Creator & Taco Bennett '''" * 11: "'''Wiz Khalifa'''" * 12: "''' Katerina Graham '''" * 13: "''' Vaughn Gittin Jr '''" * 14: "''' Chris Cole '''" * 15: "''' Scott "Big Cat" Pfaff '''" * 16: "''' Brie & Nikki Bella '''" * 17: "''' Steelo Brim û Chanel West Coast II '''" * 18: "''' TJ Lavin '''" * 19: "''' Patty & Gene Dyrdek '''" * 20: "''' Wee-Man & Preston Lacy '''" === Sezona 3'ê (2013) === * 1: "'''Pauly D'''" * 2: "'''Mac Miller'''" * 3: "'''Steve-O'''" * 4: "'''Steelo Brim û Chanel West Coast III'''" * 5: "'''Dana White'''" * 6: "'''Bam Marguera'''" * 7: "'''Ryan Sheckler'''" * 8: "'''Carmen Electra'''" * 9: "'''Ken Block'''" * 10: "'''Riff Raff"''' * 11: "'''Dominic Monaghan'''" * 12: "'''A$ap Rocky'''" * 13: "'''Ray J'''" * 14: "'''Steelo Brim û Chanel West Coast IV'''" * 15: "'''Eddie Barbanell'''" * 16: "'''Joanna Krupa'''" * 17: "'''Steelo Brim û Chanel West Coast V'''" * 18: "'''Steve Aoki'''" * 19: "'''Cody Simpson'''" * 20: "'''Tîma Fantasy Factory"''' === Sezona 4'ê (2014) === * 1: "'''Nick Swardson'''" * 2: "'''Snoop Lion"''' * 3: "'''Chanel û Sterling VI"''' * 4: "'''Jamie Lee'''" * 5:''' "Stevie Ryan"''' * 6:''' "Chanel û Sterling VII"''' * 7: "'''Mike Epps'''" * 8: "'''Michael B. Jordan'''" * 9:''' "Jenna Marbles"''' * 10:''' "[[Jackson Nicoll]]"''' * 11: "'''Lil Duval'''" * 12: "'''Chanel û Sterling VIII'''"<ref>{{Jêder-malper |sernav=Ridiculousness: ''Chanel and Sterling VIII'' |url=http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-chanel-and-sterling-viii/EP014000660073?aid=zap2it |xebat=Zap2it |tarîxa-gihiştinê=30 kanûna paşîn 2014 |roja-arşîvê=2014-02-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140203063639/http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-chanel-and-sterling-viii/EP014000660073?aid=zap2it |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * 13: "'''The Dudesons'''"<ref>{{Jêder-malper |sernav=Ridiculousness: ''The Dudesons'' |url=http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-the-dudesons/EP014000660074?aid=zap2it |xebat=Zap2it |tarîxa-gihiştinê=20 sibat 2014 |roja-arşîvê=2014-02-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140227050424/http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-the-dudesons/EP014000660074?aid=zap2it |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * 14: "'''Nyjah Huston'''"<ref>{{Jêder-malper |sernav=Ridiculousness: ''Nyjah Huston'' |url=http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-nyjah-huston/EP014000660075?aid=zap2it |xebat=Zap2it |tarîxa-gihiştinê=20 sibat 2014 |roja-arşîvê=2014-02-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140226214730/http://tvlistings.zap2it.com/tv/ridiculousness-nyjah-huston/EP014000660075?aid=zap2it |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * 15: "'''Lacey Chabert'''" * 16: "'''Derek Hough'''" * 17: "'''Chanel û Sterling'''" * 18: "'''Tyga'''" * 19: "'''Guy Fieri'''" * 20: "'''Harley Morenstein'''" * 21: "'''Chanel û Sterling'''" == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] [[Kategorî:Xelekên televîzyonê]] kmv8kac0qfc1rxo15pdfem6qu34trxd 0 63643 2061525 1631138 2026-06-16T13:49:51Z Penaber49 39672 /* */ Bajarok bi awake fermî hate girêdan 2061525 wikitext text/x-wiki {{Yekkirin|[[Kotnî]]}} {{Agahîdank bajarok | Nav = Qotinî | Navê din = | Navê fermî = Günkırı | Wêne = | Wêne sernav = | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] | Navçe = [[Dêrxas]] | Nahiye = Norşîn (navend) | Navê nîştecihan = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = 4.461<ref>[http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_idari_yapi_10sonrasi.RDF&p_il1=13&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html tuik 2012]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1.302 | Koda postayê = 13800 | Koda telefonê = (+90) 436 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|38|35|20|N|41|58|3|E|display=inline, title}} }} '''Qotinî''' ({{bi-tr|Günkırı}}), bajarokeke bi ser navçeya [[Dêrxasa]]a Mûşê ve ye. == Gelhenasî == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe<ref>{{Jêder |sernav=Yerelnet, Günkırı |url=http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye.php?belediyeid=129199 |roja-gihiştinê=2014-06-03 |roja-arşîvê=2014-07-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140710105734/http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye.php?belediyeid=129199 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[2012]] |4.754 |- |[[2000]] |5.152 |- |[[1990]] |2.671 |- |[[1985]] | - |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Norşînê}} {{Portal bar|Erdnîgarî|Kurdistan|Tirkiye}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|38|35|20|N|41|58|03|E|type:city_scale:500000|display=title}} [[Kategorî:Gundên Norşînê]] 978o2d5r6cptfn81wmvamnp8lzy1qn5 2061526 2061525 2026-06-16T13:50:24Z Penaber49 39672 /* */ 2061526 wikitext text/x-wiki {{Yekkirin|[[Kotnî]]}} {{Agahîdank bajarok | Nav = Qotinî | Navê din = | Navê fermî = Günkırı | Wêne = | Wêne sernav = | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] | Navçe = [[Dêrxas]] | Nahiye = Norşîn (navend) | Navê nîştecihan = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = 4.461<ref>[http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_idari_yapi_10sonrasi.RDF&p_il1=13&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html tuik 2012]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1.302 | Koda postayê = 13800 | Koda telefonê = (+90) 436 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|38|35|20|N|41|58|3|E|display=inline, title}} }} '''Qotinî''' ({{bi-tr|Günkırı}}), bajarokeke bi ser navçeya [[Dêrxas]]a Mûşê ve ye. == Gelhenasî == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:20%;" |+ |- ! scope=col | Sal ! scope=col | Gelhe<ref>{{Jêder |sernav=Yerelnet, Günkırı |url=http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye.php?belediyeid=129199 |roja-gihiştinê=2014-06-03 |roja-arşîvê=2014-07-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140710105734/http://www.yerelnet.org.tr/belediyeler/belediye.php?belediyeid=129199 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[2012]] |4.754 |- |[[2000]] |5.152 |- |[[1990]] |2.671 |- |[[1985]] | - |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Norşînê}} {{Portal bar|Erdnîgarî|Kurdistan|Tirkiye}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|38|35|20|N|41|58|03|E|type:city_scale:500000|display=title}} [[Kategorî:Gundên Norşînê]] phk2nbjfgqixbbhq4a8oatk47ezc4e9 0 64340 2062045 2027766 2026-06-17T11:39:58Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062045 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}} [[Wêne:Liv and Maddie.svg|200px|thumb]] '''Liv and Maddie''' (ango, ''Lîv û Maddie'') navê rêzefîlmekî [[sitcom|sîtkomî]] yê [[amerîkan|amerîkî]] ye ku ji aliyê John Beck û Ron Hart ve ji bo televizyona [[Disney Channel]] hatiye çêkirin. Derhênerê wê [[Andy Fickman]] e. Rêzefîlmê sîtkomî di [[19'ê tîrmehê]] 2013'an de destpê kir. == Lîstikvanên rêzefîlmê == * [[Dove Cameron]] bi navê Liv û Maddie Rooney * [[Joey Bragg]] bi navê Joey Rooney * [[Tenzing Norgay Trainor]] bi navê Parker Rooney * [[Kali Rocha]] bi navê Karen Rooney * [[Benjamin King (kayker)|Benjamin King]] bi navê Pete Rooney == Beşên rêzefîlmê == <onlyinclude> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! style="padding:0 8px;" rowspan="2" colspan="2"| Sezon ! style="padding:0 8px;" rowspan="2"| Beş ! style="padding:0 80px;" colspan="2"| Dîroka nîşandana li [[DYA]]'yê |- ! [[Destpêka sezonê]] ! [[Fînala sezonê]] |- | style="background:purple; color:#483D8B; text-align:center;"| | '''[[Lîsteya beşên Liv and Maddie#Sezona yekem (2013–14)|1]]''' | 21 | [[19'ê tîrmehê]], 2013 | [[27'ê tîrmehê]], 2014 |- | style="background:blue; color:#00CED1; text-align:center;"| | '''[[Lîsteya beşên Liv and Maddie#Sezona duyem (2014-15)|2]]''' | 24 | [[21'ê rezberê]], 2014 | [[23'ê gelawêjê]], 2015 |- | style="background:green; color:#98FB98; text-align:center;"| | '''[[Lîsteya beşên Liv and Maddie#Sezona sêyem (2015–16)|3]]''' | 20 | [[13'ê rezberê]], 2015 | [[19'ê pûşperê]], 2016 |- | style="background:yellow; color:#FBEC5D; text-align:center;"| | '''[[Lîsteya beşên Liv and Maddie#Season 4: Cali Style (2016–17)|4]]''' | 15 | [[23'ê rezberê]], 2016 | [[24'ê adarê]], 2017 |}</onlyinclude> == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] di8q9xtqvjifwm1mukty88m42myetx4 0 65014 2062043 2026258 2026-06-17T11:39:57Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062043 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Lîstika Text <br /> Game of Thrones | Wêne = Game of Thrones 2011 logo.svg | Binwêne = | Cure = [[Fantazî]] <br /> [[Drama]] | Format = [[1080i]] (16:9 HDTV) | Senarîst = | Derhêner = [[David Benioff]],<br />[[D. B. Weiss]] | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = [[Ramin Djawadi]] | Muzîka dawî = | Bestekar = [[Ramin Djawadi]] | Welat = [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîka|DYA]] | Zimanê orjînal = [[Brîtanî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 5 | Hejmara beşan = 48 | Lîsteya beşan = [[Navnîşa pêşan]] | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = Oral Norrey Ottey <br /> Frances Parker <br /> Martin Nicholson <br /> Katie Weiland | Cih = [[Kroatya]] <br />[[Îslenda]] <br />[[Malta]] <br /> [[Merakişî]] <br />[[Bakurê Îrlenda]] <br />[[Skotlenda]] <br />[[Spanya]] <br />[[Dewletên Yekbûyî yên Amerîka|DYA]] | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 50-65 xulek | Şirket = [[HBO]] | Belavker = | Kanal = [[HBO]] | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Game of Thrones''' (bi kurdî: ''Lîstika Textan'') rêzefîlmeke fantezî ye. Rêzefîlm ji Amerîkayê kanala HBO ye da pexşdibî. Ava fîlma ji ser pirtûkên [[George R. R. Martin]] da çe buyî, navên pirtûk jî [[Strana Cemed û Agirê|Strana Cemed û Agirî]] (A Song of Ice and Fire). == Babet == == Lîstikvan û Karakter == {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 51jtf2vunafvi8cgcbg12slysrbq288 0 66553 2062056 2028710 2026-06-17T11:40:03Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062056 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Prison Break | Wêne = Prison Break logo.svg | Mezinahiya wêne = 250px | Binwêne = | Cure = [[Aksiyon]], [[drama]] | Format = | Senarîst = [[Paul Scheuring]] | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = [[Dominic Purcell]]<br />[[Wentworth Miller]]<br />[[Sarah Wayne Callies]]<br />[[Amaury Nolasco]]<br />[[Wade Williams]]<br />[[Robert Knepper]]<br />[[Chris Vance]]<br />[[Robert Wisdom]]<br />[[Danay Garcia]]<br /> [[Jodi Lyn O'Keefe]]<br /> [[William Fichtner]] | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = [[Ramin Djawadi]] | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = [[DYA]] | Zimanê orjînal = [[Inglîzî]]<br />[[Spanî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 5 | Hejmara beşan = 79 + 2 Beşa Taybet | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = [[Marty Adelstein]]<br />[[Neal H. Moritz]]<br />Dawn Parouse<br />[[Brett Ratner]]<br />[[Paul Scheuring]]<br />[[Matt Olmstead]]<br />[[Kevin Hooks]]<br />[[Michael Pavone]] | Hilberîner = | Edîtor = Etienne Des Lauriers<br>Scott Eilers<br>Eric Seaburn<br>Warren Bowman<br>Kaja Fehr<br>James Coblentz | Cih = [[Chicago]]<br />Joliet, Illinois<br />[[Toronto]]<br />[[Dallas|Dallas, Teksas]]<br />[[Panama|Panama City, Panama]]<br />Pensacola, Florîda<br />[[Los Angeles|Los Angeles, Kalîforniya]] | Sînematograf = Fernando Argüelles<br>Jeffrey C. Mygatt<br>Robert LaBonge<br>Chris Manley<br>Robbie Greenberg | Kamera = | Mawe = | Şirket = | Belavker = | Kanal = [[FOX]] | Formata wenê = 480i (SDTV) <br />720p ve 1080i [[HDTV]] | Formata deng = | Weşana ewilî = [[29ê tebaxê]] [[2005]]an | Weşana dawiyê = [[15ê gulanê]] [[2009]]an | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = ''[[Breakout Kings]]'' }} '''''Prison Break''''' (bi kurdî: ''Ji Zindanê Revîn''), rêzefilmeke aksiyonê ya [[amerîkî]] ye. Senaryo ji aliyê [[Paul Scheuring]] ve hatiye nivîsîn û di sala 2005an de di kanala [[FOX]]ê de hate weşandin. Di rolên sereke ya rêzefîlmê de [[Wentworth Miller]], [[Dominic Purcell]], [[Sarah Wayne Callies]] û [[Amaury Nolasco]] cih digire. Sezona ewil - ko ji 22 beşan pêk tê - li DYAyê di [[29ê tebaxê]] [[2005]]an de ser kanala FOXê dest bi nîşandanê hate kirin 6ê tebaxê 2015an de ji aliyê kompanyaya çêker ve derketina sezona pêncem hate piştrastkirin. Û hate ragihandin ku wê ji 10 beşan pêk bê.<ref name="revival">{{Jêder-malper |url=http://deadline.com/2015/08/prison-break-limited-series-go-sequel-fox-1201493521/ |sernav='Prison Break' Sequel Limited Series A Go At Fox |weşanger=Deadline.com |pêşnav=Nellie |paşnav=Andreeva |tarîx=6 tebax 2015 |tarîxa-gihiştinê=6 tebax 2015 }}</ref> == Sezonên rêzefîlmê == === Sezona 1ê === Di vê sezonê de [[Lincoln Burrows]] bêsûc ji îdamê re tê mahkûmkirin, û ji aliyê birayê wî [[Michael Scofield]] ve ji girtîxaneyê tê revandin. Michael ji bo ku kekê xwe ji girtixaneyê xilas bike sûcekê sexte dike. Û dike ko wî bi kekê wî re bixin heman girtîxaneyê. Girtîxaneyê eyaletê a Fox River li [[Chicago]]yê ye. Her wiha Michael endezyarê avahiyê ye. Michael, di rêzefîlmê de bi zîrekiya xwe balê dikişîne ser xwe, nexşeya girtîxaneyê ji pişt û milên xwe re bi şîfreyek veşartî ser leşa xwe deq dike. Bi saya vê deqê li ser laşa wî carcaran hinek aloziyên biçûk derketibe jî kekê xwe ji girtîxaneyê direvîne. === Sezona 2ê === Ev sezon bi 8 seet piştî revînê dest pê dike. Gardiyana bi navê Brad Bellick ji bo ku wana bigre û xelatê bistîne dikeve peyî wan. Ajana federal Alex Mahone jî di pey wan de ye, lê ew ji bo The Company (Kompanya)yê dişixule û dixwaza revoka bikuje. Revok dixwazin bikevin peyî 5 milyon dolarê ku li girtîxaneyê ji D. B. Cooperê cihê wî hîn kiribûn. Pare tê dîtin û ji aliyê T-Bag ve tê revîn. Lê T-Bag pareyê wextekê dirêj nikare bipareze û dîsa ji dest wî diçe û lihevçûnûhatin bi vî awayî didome. Mehkûm her wiha bi revînê re jî mijûl dibin. Hinek ji wan direvin Panamayê û li wir tên girtin. Wan dixin Girtîxaneya Sonayê. === Sezona 3ê === Ev beş li Girtîgeha Sonayê (li Panamayê) - ku Michael û T-Bag reviyabûn wir - dest pê dike. Li vê girtîgehê rêzik pir cuda ne. Li vê girtîgehê gardiyan tine û leşker li derdorê ne. Ji bo ku mehkûm, gardiyana wek rehîneyê hilda ne, leşker derdora girtîgehê têla direhi kişandinê û derdora wî girtine. Girtîgeha Sonayê wek cehennemê ye; li wir sîstema edaletê ya Lecheroyê derbasdar e. Ku di navbera du kesî de alozîyek hebe derdikevin duelloyê û heta ku yekî ji wan mir qirên dikin. Micheal Scofield wextê ku plana revînê dikir dît ku leşker ji Girtîgeha Sonayê - ku pir kevn e - derketina derve a mirovekê na mişkekê ku di nav têla da yê jî yekser pê derdixin û wê dikujin. Wezîfeyek Scofieldê heye, kurê kekê wî di dest The Company (Kompanya)yê de ye û ji Scofieldê dixwazin ku ji Girtîgeha Sonayê yekî birevîne derve. Ji Sonayê direvîn û sezona 4ê dest pê dike. === Sezona 4ê === Bi hînbûna Scofield ku Sara nemirîye dest pê dike û 22 beş didome. Di vê sezonê de ekîba ku ajan Don Self çêkirîye, dixwaza ku dîska bi navê Scylla - ku wek kitêba reş a rêkxistin tê zanîn - bi dest bixe. Di vê dîskê de agahiyên pir taybet henin. Ji ber vê yekê wê di vê rêyê de pir kes tê bikoşin. A rastî, diya Scofieldê nemirîye û di sezona 4ê de rol digire. Bi fîlma "Prison Break: The Final Break" (Ji Zindanê Revîn: Revîna Dawî) diqede. == Beşên rêzefîlmê == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Sezon !! Tevahiya beşan !! Weşana beşa ewil !! Weşana beşa dawî |- | [[Prison Break (Sezona 1ê)#Sezona 1ê: 2005-2006|Sezona 1ê]] | 22 | 29ê tebaxê 2005an | 15ê gulanê 2006an |- | [[Prison Break (Sezona 2ê)#Sezona 2ê: 2006-2007|Sezona 2ê]] | 22 | 21ê tebaxê 2006an | 2ê nîsanê 2007an |- | [[Prison Break (Sezona 3ê)#Sezona 3ê: 2007-2008|Sezona 3ê]] | 13 | 17ê îlonê 2007an | 18ê sibatê 2008an |- | [[Prison Break (Sezona 4ê)#Sezona 4ê: 2008-2009|Sezona 4ê]] | 22+2 (Beşa Taybet) | 1ê îlonê 2008an | 15ê gulanê 2009an |} == Agahiyên weşana navneteweyî == {| class="wikitable" |- ! Welat !! Kanal !! Dîroka nîşandana ewil !! Saetê weşanê |- | {{DYA}} || ''[[Fox Broadcasting Company|Fox]]'' || [[29ê tebaxê]] [[2005]] || Duşem, 20.00 ET |- | {{CAN}} || ''Global Television Network'' || [[29ê tebaxê]] [[2005]] || Duşem, 20.00 ET |- | [[Rojhilata Navîn]] || ''TV Land (Alahob-ı Yamdik-i Müslim)'' || [[14ê kanûna pêşîn]] [[2005]] || Çarşem, 21.00 |- | {{NOR}} || ''TV3 (Viasat)'' || [[5ê kanûna paşîn]] [[2006]] || Pêncşem, 21.30 |- | {{ENG}} || ''Five'' || [[23ê kanûna paşîn]] [[2006]] || Duşem, 22.00 |- | {{AUS}} || ''Seven Network'' || [[1ê sibatê]] [[2006]] || Çarşem, 20.30 |- | {{PHL}} || ''Crime/Suspense'' || [[21ê sibatê]] [[2006]] || Sêşem, 22.00 |- | {{TUR}} || [[CNBC-e]] - [[Star TV]] || [[9ê hezîranê]] [[2009]] || Sêşem, 23.10 |- | {{ISR}} || yesYıldız || [[8ê adarê]] [[2006]] || Çarşem, 22.20 |- | {{NLD}}|| ''RTL 5'' || [[16ê adarê]] [[2006]] || Pêncşem, 21.30 |- | {{DNK}} || ''TV3 (Vasat)'' || [[19ê adarê]] [[2006]] || Yekşem, 20.00 |- | {{IDN}} || ''Antv'' || [[7ê nîsanê]] [[2006]] || Yekşem, 12.00 WIB |- | {{MYS}} || ''8TV (Malezya)'' || [[10ê nîsanê]] [[2006]] || Duşem, 22.30 |- | {{IRL}} || ''Radio Telefís Éireann-RTE'' || [[20ê hezîranê]] [[2006]] || |- | {{FRA}} || ''Métropole 6 (M6)'' || [[31ê tebaxê]] [[2006]] || |- | {{SPA}} || ''Fox'' || [[4ê îlonê]] [[2006]] || Duşem, 21.30 |} == Lîstikvan û karakterên rêzefîlmê == {| class="wikitable" |- ! Lîstikvan !! Karakter !! Sezon !! Hejmara Beşan |- | [[Wentworth Miller]] || [[Michael Scofield]] || 1-2-3-4 || 79 |- | [[Dominic Purcell]] || [[Lincoln Burrows|Lincoln "Linc" Burrows]] || 1-2-3-4 || 79 |- | [[Sarah Wayne Callies]] || [[Sara Tancredi|Doktor Sara Tancredi]] || 1-2-3-4 || 79 |- | [[Robin Tunney]] || [[Veronica Donovan]] || 1-2 || 23 |- | [[Paul Adelstein]] || [[Paul Kellerman|Ajan Paul Kellerman]] || 1-2-4 || 46 |- | [[Robert Knepper]] || [[Theodore "T-Bag" Bagwell]] || 1-2-3-4 || 79 |- | [[Amaury Nolasco]] || [[Fernando Sucre]] || 1-2-3-4 || 79 |- | [[William Fichtner]] || [[Alexander Mahone|Ajan Alexander Mahone]] || 2-3-4 || 57 |- | [[Rockmond Dunbar]] || [[Benjamin Miles "C-Note" Franklin]] || 1-2-4 || 40 |- | [[Chris Vance]] || [[James Whistler]] || 3-4 || 14 |- | [[Peter Stormare]] || [[John Abruzzi]] || 1-2 || 20 |- | [[Wade Williams]] || [[Brad Bellick|Serpel Brad Bellick]] || 1-2-3-4 || 67 |- | [[Marshall Allman]] || [[L. J. Burrows|Lincoln 'LJ' Burrows, Jr.]] || 1-2-3 || 44 |- | [[Danay Garcia]] || [[Sofia Lugo]] || 3-4 || 15 |- | [[Robert Wisdom]] || [[Lechero]] || 3 || 13 |- | [[Jodi Lyn O'Keefe]] || [[Gretchen Morgan]] || 3-4 || 35 |- | [[James Hiroyuki Liao]] || [[Roland Glenn]] || 4 || 7 |- | [[Michael Rapaport]] || [[Don Self|Ajan Don Self]] || 4 || 22 |- |} == Xelat == === Xelatên stendî === * ''2007 Australian Film Institute'' ** Aktora Herî Baş - [[Dominic Purcell]] * ''2006 People's Choice Award'' ** Favorite New TV Drama * ''2006 American Latino Media Arts Awards'' ** Televizyon Komedi ve Drama Dalında En İyi Çıkış Yapan Yönetmen - [[Jesús Salvador Treviño]] === Namzetî === * ''2008 American Latino Media Arts Awards'' ** Di Şaxa Dramayê Televizyonê de Aktora ku Bilindbûna Herî Baş Kir - [[Amaury Nolasco]] * ''2007 Motion Picture Sound Editors, USA'' ** Di Rêzefîlmên Televizyonê de Tertîbkirina Dengê ya Herî Baş - [[Ramin Djawadi]] * ''2006 Golden Globe Award (Xelatên Gerdûna Zerrîn)'' ** Di Şaxa Dramayê de Rêzefîlma TVyê ya Herî Baş ** Rêzefîlma TVyê ya Dramayê Lîstikvanê ku Performansa herî baş nîşan Da - [[Wentworth Miller]] * ''2006 Eddie Award'' ** Best Edited One-Hour Series for Commercial Television - ''Mark Helfrich'' * ''2006 Saturn Award (Xelatên Saturnê)'' ** Aktorê Herî Baş - [[Wentworth Miller]] ** Best Network Television Series * ''2006 Television Critics Association Award'' ** Rêzefîlma TVyê ya Herî Baş * ''2006 Emmy Award (Xelatên Emmy'yê)'' ** Outstanding Main Title Theme Music - ''Ramin Djawadi'' == Girêdanên derve == * [http://www.imdb.com/title/tt0455275/?ref_=nv_sr_1 Prison Break li ser IMDB'yê] * [http://www.tv.com/shows/prison-break/ Prison Break li ser tv.comê] * [https://www.facebook.com/PrisonBreak Prison Break li ser Facebookê] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] kbmgetobeod66qp0o7kpnrv57qbpfrf 0 67017 2061883 2017339 2026-06-17T06:50:07Z MikaelF 935 2061883 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Êsê | Navê din = | Navê fermî = Gökçepınar | Wêne = | Wêne sernav = Êsê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Êlih (parêzgeh)|Êlih]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1.230 | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|35|23.13|N|41|31|14.28|E|display=inline, title}} }} '''Êsê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{1928| ایسی |ts=Esî}}, {{1946|Esi}}, {{bi-tr|Gökçepınar}}) gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|37|35|23.13|N|41|31|14.28|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] q4n9cgtrccg3v9cfsltuu9o9qenbdxi 2061886 2061883 2026-06-17T06:52:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061886 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Êsê | Navê din = | Navê fermî = Gökçepınar | Wêne = | Wêne sernav = Êsê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Êlih (parêzgeh)|Êlih]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1.230 | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37|35|23.13|N|41|31|14.28|E|display=inline, title}} }} '''Êsê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{1928| ایسی |ts=Esî}}, {{1946|Esi}}, {{bi-tr|Gökçepınar}}) gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|37|35|23.13|N|41|31|14.28|E|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] oivpdu1omj34b3z4m6moxrwkq6lo2qn 0 67559 2061920 2022360 2026-06-17T08:42:58Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Binkelbê]] weke [[Binkêlbê]] guhart 2022360 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Binkelbê | Navê din = | Navê fermî = Çukuryurt | Wêne = | Wêne sernav = Binkelbê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = }} '''Binkelbê''' ({{bi-tr|Çukuryurt}}) gundekî girêdayî [[Kercos]]ê ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] pta6k1xmckk26kndk6tlicbjzm9i3k1 2061925 2061920 2026-06-17T08:46:51Z MikaelF 935 2061925 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Binkêlbê | Navê din = | Navê fermî = Çukuryurt | Wêne = | Wêne sernav = Binkêlbê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = }} '''Binkêlbê''' ({{bi-tr|Çukuryurt}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] iu3enexslwvjmcmqt56awl1de43e2lu 2061927 2061925 2026-06-17T08:47:28Z MikaelF 935 2061927 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Binkêlbê | Navê din = | Navê fermî = Çukuryurt | Wêne = | Wêne sernav = Binkêlbê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = }} '''Binkêlbê''' ({{langx|tr|Çukuryurt}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] d1ar75vg2ndkhw0890cwlpd90s7817h 2061930 2061927 2026-06-17T08:49:38Z MikaelF 935 2061930 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Binkêlbê | Navê din = | Navê fermî = Çukuryurt | Wêne = | Wêne sernav = Binkêlbê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = | Gelhe sal = [[2012]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = | Koda postayê = 72000 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = }} '''Binkêlbê''' ({{langx|tr|Çukuryurt}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî ku bi [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve girêdayî ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] ekpvn6x7dpznq85m8kd8i6fu6xwfaxl 0 67580 2062041 2026154 2026-06-17T11:39:56Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062041 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Fîneas û Ferb''' (bi îngilîzî: ''Phineas and Ferb'') [[rêzefîlm]]ekî li ser kanala televîzyonê [[Disney Channel]] e. Ew yekem carî di TVyê de di 1ê sibata 2008an de bû. Ew ji bo [[xelata Emmy]] hate berbijar kirin. Ew li [[Disney XD]] û kanalên pêwendîdar tê weşandin. Bername li ser du birayên ji [[malbatek têkel]] digel heywanek [[pozmişk]] e, yên ku planên ne gengaz dikin. Du demsalên yekem ji 2015an heya 2018an bi [[Zarok TV]] bi kurdî derket. Di her beşê de, Fîneas û Ferb di hewşa paşiya xwe de makîneyên mezin diafirînin, mîna trenek an şemitokek mezin. Xwişka wan, Candace, hewl dide ku makîneyan nîşanî dayika xwe bide. Lê her dem dema ku dayik li hewşa paşîn e, makîneyên wenda bûne. Hema bêje di hemî beşan de stranek heye ku karakter dibêjin. Di heman demê de du fîlim, "Fîneas û Ferb Fîlim: Li Hemberê Pîvana 2an" û "Fîneas û Ferb: Candace dijî Gerdûnê". == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Fîlm-şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 64ltjqh8cycohidy185oejaxukod8rg 0 68308 2061793 1977364 2026-06-17T02:03:42Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2061793 wikitext text/x-wiki {{Kêm|tarîx=gulan 2024}} {{Kurd}} '''Tevkariya kurdan di tarîxa zanistê de''', rola zanayên kurd di tarîxa zanistê de ye. Tê dîtin ku di kûrahiya dîrokê de herdem [[zanistvan]] ji nava kurdan derketine û di gelek şaxên zanistê yên weke [[stêrnasî]], [[civaknasî]], [[muzîknasî]], [[fizîk]], [[kîmya]], [[dîrok]] û [[matematîk]] û [[felsefe|felsefê]] de xebitîne û bi pêş ve birine.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} == Kronolojî == === Berî belavkirina îslamê === Di van demên dawiyê de [[civaknasî|civaknasê]] faris [[Elî Şerîetî]] (1933 - 1977) li ser xebata zanayên kurd rawestiyaye û gotiye: {{Jêgirtin|''Şaristaniya Yewnanê koka xwe digehîne zanayên kurd.''<ref>{{Jêder-malper |url=http://m.ilkehaber.com/haber/ali-seriati-kurt-medeniyetinden-yunan-ve-cagdas-amerikan-medeniyetine-25567.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2016-07-11 |archive-date=2015-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831042248/http://m.ilkehaber.com/haber/ali-seriati-kurt-medeniyetinden-yunan-ve-cagdas-amerikan-medeniyetine-25567.htm |url-status=dead }}</ref>}} Ji dema kurdên [[gutî]] û [[Med û Medya|Împeratoriya Medê]] heta dema [[Îslam]]iyetê jî, [[zanistvan]]ên mezin ji kurdan rabûne, xasma jî di [[Serdema zêrîn a îslamê]] de pir têne dîtin. [[Wêne:Gutian inscription AO4783 mp3h9060.jpg|150px|thumb|Tabletekî gutiyan, Bi zimanê akadiyan ve nivîsandiye]] Hunermend û muzîknas [[Ziryab]] (789 - 857 {{pz}}) têla pêncem li [[ûd]]ê zêde kir û yekem car bi pirtikekî êlo li ûdê da. Wî tesîreke mezin li muzîka herêmê kir û weke damezrênerê kevneşopiya muzîka [[Endulus]]î tê nasîn. Ziryab ne tenê li ser muzîkê di şaxên zanistê ên wek coxrafya û kozmolojiyê de jî pispor bû.<ref>Mehrdad Izady (1991). The Kurds: a concise handbook. Taylor & Francis. ISBN 978-0-8448-1727-9.</ref> === Piştî belavkirina îslamê === [[Wêne:Maler der Geschichte von Bayâd und Riyâd 002.jpg|thumb|220px|Ziryab li gorî minyaturekê]] [[Dînewerî]] (820 - 896) di sedsala 9an de li ser [[stêrnas]]iyê, girtina berê rojê, meteorolojî, [[Kanza|lajwerd]], [[riweknasî]], [[erdnîgarî]], [[matematîk]], [[dîrok]] û di gellekî şaxên zanistê de pirtûk nivisiye. Pirtûka wî a herî navdar [[Kitabu'l-Nebat]] e li ser [[riweknasî|riweknasiyê]] ye û 6 cîld e, ji ber wî yekê weke ''"Bavê riweknasiyê''" tê nasîn. Pirtûka wî a yek jî "Kitabu'l-qible we'z-Zewal" (''Pirtûka pozîzyona stêrkan'') e ku ji bo astronomiyê gellekî girîng e. Dînewerî xwediyê [[Çavdêrîxaneya Dînewerî|çavdêriya]] astronomiyê bû ku ew çavdêriya nêzikî du sed sal hatiye xebitandin û piştî erişên [[Mongol|moxolan]] ve hatiye xirabkirin.<ref>http://bedelboseli.com/ebu-hanif-dineweri-dunya-tarihini-etkileyen-buyuk-kurt-filozof/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> [[Îbn Fedlan]] gerok û niviskarekî sedsala 10an e, Berhema wî ya giring ''Kitab ilî Malik Seqalîb'' e, Îbn Fedlan di vê pirtûka xwe de behsa welatên ku li digere hemî di berhema xwe de nivîsiye.<ref>Marius Canard, Ibn Faḍlān. In: Encyclopedia of Islam, Leiden 2003 III</ref> [[Wêne:Ibn Fadhlan manuscript.jpg|thumb|200px|Nivîsekî Îbn Fedlan, bi zimanê erebî]] [[Şihabedînê Suhrewerdî]] (1155 - 1191) damezrênerê [[Îşraqîtî]]yê ye, felsefeya [[Rojhilata navîn]] ya Îslamê de fîlozofê herî bandordar e. Bi fikr û ramanên xwe rê li pêş piraniya fîlozofên [[misilman]] û gelek fîlozofên [[Ewropa]]yî vekiriye.<ref>Muḥammad Kamāl (2006). Mulla Sadra's transcendent philosophy. Ashgate Publishing. s. 12. ISBN 9780754652717</ref> Ji Amedê [[Îbnûl Ezraq]] (1116-1176) ku ji [[Farqîn]]ê bû pirtûkek bi navê ''Tarîxî Meyafarkin'' (Dîroka Meyafarqînê) bi zimanê erebî dinivîse û tê de behsa Dîroka Farqînê û dîroka [[dewletên kurdan]] dike. [[Fizîk]]nasê navdar [[Îsmaîlê Cizîrî]] (1153 - 1233) bingeha zanistiya robot û [[Sîbernetîk]]ê, di sedsala 12an de avêtê. Cizîrî pirtûkek bi navê Kitabu'l-Hiyel ([[Kitab el-Hiyel|Pirtûka Huneran]]) nivîsiye û tê de digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkê jî kiriye. Herçiqas pirtûka wî a orjînal xwe negihandibe dema me ya niha jî, lê kopyaya 15 ji wan xwe gehandine roja me, deh ji wan berhemên wî, di mûzeyên [[Ewropa]]yê de, 5 jî di mûzeyên [[Tirkiye]] de li Stenbolê di mûzeya Suleymaniye û Topkapıyê de ne.<ref>http://www.ilkehaberajansi.com.tr/haber/kurd-muslumanlarin-bilime-katkilari.html{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> Pirtûka Cizîrî ji şeş beşan pêk tê. Di beşa pêşîn de deh tarîfên cuda yên di derbarê çêkirina saetên avê de hene. Di beşa duyem de derbarê çêkirina hin firaqan deh tarîfên cuda hene. Di beşa sêyem de ji bo çêkirina [[misîn]] û amûrên [[destnimêj]]ê û [[tas]]an, deh tarîfên cuda hene. Di beşa çarem de di derbarê çêkirina [[hewz]], [[fiskiye]] û çêkirina otomatên muzîkê de deh tarîf hene. Di beşa pêncem de pênc tarîfên di derbarê amûrên ku ava [[çal]]ên ne gelek kûr û agahiyên ava zêdekirina çemekî de hene. Di beşa şeşem de pênc tarîfên derbarê şiklên ku naşibin hev û agahiyên çêkirina hene. Bi kurtasî di pirtûka wî de agahiyên di derbarê [[Saet (yeke)|saeta avê]], aman û avhilavêjên xwekar û otomatîk, amûrên avdana ji [[robar]] û [[cok]]an, amûrên lêdan û jenîna xwekar û otomatîk a bilûrê de hene. [[Wêne:Al-jazari elephant clock.png|200px|thumb|çep| Saeta fîlê a Elcizîrî]] [[Wêne:Al-jazari water device.jpg|200px|thumb|çep| |Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî, Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê, (Ev li Stenbolê ye)]] [[Wêne:Al-Jazari Automata 1205.jpg|200px|Çêkirina ElCizîrî ya ji bo rakirina avê|thumb|çep]] [[Kemaledînê Yûnis]] (1156 - 1241) yek ji zanyarekî kurd ê mezin e ku pisporê stêrnasî, fizîk, û matematîkê bû. Di sedsala 12e û 13an de pirsgrêkên matematîk yên ku kesî nizanibiya wî serrast dikir.<ref>http://rehber.ihya.org/yenirehber/kemaleddin-ibni-yunus.html</ref> Gelek xebatên balkêş li ser zanistê kiriye û li pê xwe pirtûkên girîng hîştiye.<ref>[[Îbn Xelikan]], [[Mirina Zadegan (pirtûk)|Mirina Zadegan]] (Wefatul Ayan) cild-5, r. 311- 318</ref> Ji [[Îbn Esîr|Malbata Îbnûl Esîr]] ku bi xwe ji [[Cizîr]]ê bûn, ([[Mecdedîn îbn Elesîr|Mecdedîn]], [[Elî îbn Elesîr|Elî]] û [[Diyadîn îbn Elesîr|Diyadîn]]) sê bira hersê jî nivîskarên serdema navîn yên Îslamê bûn. Ji van birayan yê navdar [[Elî ibn el-Esîr|Elî]] ye ku bi berhema xwe a bi navê "[[El Kamîl fî tarîx]]" tê nas kirin. Elî evî pirtûka xwe di navbera salên 1230-1231'an li bajarê [[Mûsil]]ê nivîsiye.<ref>Abdulkerim, Özaydın (1987). Al-kamil fi al-Tarikh (derketina 1.), İstanbul.</ref> [[Îbn Xelikan]] (1211 - 1282) dîroknas û nivîskarê biyografiyê ye li pê xwe pirtûka xwe a bi navê [[Mirina Zadegan (pirtûk)|Mirina Zadegan]] ku tê de qala jiyana 865 kesan dike hîştiye.<ref>TDV İslam Ansiklopedisi cild 20 r. 18</ref> Di sedsala 13an de [[Fexredînê Exlatî]] li bajarê [[Bedlîs]]ê ji bo astronomiyê resetxanekî ava dike. Rohahiya ku ji kulekan dertê li gorî wî seat tesbît kiriye.<ref>Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures r. 1333</ref> Exlatî, xebatên xwe yê li ser astronomiyê bi zanyarê fars bi [[Nesîredînê Tûsî]] ve dike.[[Nejmedînê Eyûb]] ku bi navê Muhasibê Xalatî jî tê naskirin (m. 1238) bi xwe kurdê [[Xelat]]ê ye, Di dewleta kurd a [[Eyûbî]] de xebitiye û li ser stêrnasiyê berhem nivîsandiye. [[Wêne:Safiyeedin Urmavi.jpg|thumb|Temsîlê wêneyê Sefiyedînê Ûrmewî]] [[Sefiyedînê Ûrmewî]] (1216 - 1294) Muzîknas û bestekarê navdar yê ji bajarê [[Urmiye|Ûrmiyeyê]] ye, muzîka bi navê "Nuzhe" wî deraniye, Berhemên wî yên girîng ''Risalet'ş-Şerefiyye fi'n-Nisabi't-Telifiyye'' û ''Kitab'ul-Edwar'' e. [[Şemsedînê Şehrezûrî]] dîroka jidayîkbûn û mirina wî ne kifş be jî tê zanîn di salên 1280î de jiyaye, li ser [[felsefe]], [[dîrok]] û [[Bijîşk|tibê]], xebitiye û felsefeya Şihabedînê Suhrewerdî a îşraqîtiyê berdewam kiriye li pê xwe pênc berhem hîştiye. [[Ebûlfida]] fermandarê [[Dewleta Eyûbiyan]] bû li ser xweza, dîrok û astronomiyê xebat kiriye. ''[[Kratera Ebûlfida]]'' ya li ser heyvê bi navê Ebûlfida ve hatiye binavkirin. Du berhemên wî yên giring hene, yek ''Muxtasarû Tarixîl Beşer'' a dîrokê ye û a din jî ''Teqwîmûl Buldan'' e ku ji 28 beşan pêk tê û li ser [[erdnîgarî|erdnîgariyê]] ye. Nivîskar û dîroknasê [[fransî]] [[Bernard Carra de Vaux]] (1867 - 1953), behsa Ebûlfida dike, dibêje: {{Jêgirtin|<br>Ew bi fermandariya xwe û bi biriqandina pênûsa xwe, hêza [[şûr]]an di binê siya pênûsê de hîşt.}} [[Sebtê Mardînî]] ku bi xwe zanyarê sedsala 15an ê navdar e ku li ser matematîk, stêrnasî û endezyarî berhemên wî hene di pirtûkxaneya Misirê de ne. Sebtê Mardînî bi xwe di [[Zanîngeha Elezherê]] de mamostetî kiriye û gelekî berhemên wî yên li ser stêrnasiyê li welatan hatine wergerandin.<ref>Baba Merdûxê Rûhanî, Tarîxî Meşahirî Kurd, Werger Hatice Yilmaz Arslan û Kenan Subaşi, r. 172</ref> Hunermend [[Mehmûdê Kurdî]], di Sedsala 15an de jiyaye û gelek berhemên girîng ên cuda afirandiye, ew berhemên wî niha li gelek welatan bi piranî li Ewropayê têne dîtin. Hemî berhemên wî bi [[kurdî]]tî têne nas kirin. Di sedsala 17an de jî [[Ehmedê Xanî]] (1650 - 1707) li ser [[erdnîgarî]] û [[Stêrnasî|stêrnasiyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] bi navê ''[[Erdê Xweda (pirtûk)|Erdê Xweda]]'' dinivîse û tê de behsa [[Gerstêrk]]an dike. Lê mixabin ku ev berhema Xanî negihiştiye roja me.<ref>Mehmed Uzun, Kürt edebiyatına giriş, r. 28</ref> [[Îbrahîm Heqiyê Erziromî]] (1703 - 1780) di [[Medreseya kurdî|Medreseyên Kurdî]] xwendiye zanyarekî girîng e. Erziromî li ser stêrnasî, [[civaknasî]] û fizîkê xebitiye. pirtûka wî a navdar [[Merîfetname]] ye. Erziromî tê de qala pergala rojî kiriye. Di sedsala 19an de [[Melayê Erwasî]] pirtûkek bi zimanê kurdî li ser [[Bijîşk|tibê]] nivîsandiye, Erwasî di pirtûka xwe de qala nexweşiyan dike û dermanê her nexweşiyê û çêkirina dermanên jî dibêje.<ref>http://www.kurmesliler.com/index.php/kueltuerasanat/serbest-yazlar/1004-edebyata-klask-a-kurd{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2026 }}</ref> Dîsa [[Nalî]] (1801-1855) li ser zimannasî û matematîkê hizre xwe tîne serziman û fikir kolaye, Lê Nalî li ser matematîkê berhem nivisadibe jî, vê gavê negihiştiye destê me.<ref>Keith Hitchins, "Nali" in Encyclaopedia Iranica</ref> [[Ebdurehmanê Axtepî]] (1850 - 1905) yek ji zanistvanên herî mezin ên kurd ên sedsala 19an e, li ser [[fiqih]], [[mentiq]], [[Bijîşk|tib]], [[felsefe]] û [[Stêrnasî|stêrnasiyê]] xebat kiriye. Axtepî di pirtûka xwe a li ser astronomiyê de tevgera [[stêrk]], [[hîv]], [[roj]] û ya exteran şirove dike, herwiha Ebdurehmanê Axtepî gutlek di rengê dinyayê de ji dara gûzê çêkiriye û li serê parzemînan jî daye nîşandan.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.trtnuce.com/haber/perwerdehi/sex-evdirehmane-axtepi-hate-bibiranin-3970.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2016-04-14 |roja-arşîvê=2016-08-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160817023026/http://www.trtnuce.com/haber/perwerdehi/sex-evdirehmane-axtepi-hate-bibiranin-3970.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Axtepî li ser mentiq û felsefê jî du cild nivîsiye. [[Ebdulsemî Kurdî]] dîroka jidayîkbûna wî ne kifş e, di sala 1820'an de wefat kiriye. Ebdulsemiyê Kurdî li ser zanista astronomiyê xwedî îlm bû, lê mixabin ku berhemên wî vê gavê negihiştiye destê me, bi xwe li ser zimannasiya kurdî (gramera [[zimanê kurdî]]) weke behr bû. [[Emîn Fewzî]] (? - 1928) li ser matematîk, fizîk û kîmyayê xebitiye. Bi xwe kurdê [[Başûrê Kurdistanê]] ye ji dûre hatiye [[Stembol]]ê, di [[Împeratoriya Osmanî]] de ketiye wezifeye mezin û girîng. Li dû xwe gelek pirtûkên hêja hîştiye.<ref>Mihemed Emîn Zekî, Dîroka Kurdistanê</ref>[[Zanistvan]]ê sedsala 19an yê herî mezin yek jî [[Resûlê Mistê]] (1866 - 1908) li ser fizîkê xebitiye û ji bo kişandina [[av]]ê makînekî îcad kiriye û li ser fizîkê pirtûk nivîsiye. Kurdên Rojhilata Kurdistanê [[Ebdullah Pîrebab]] (? - 1900) û [[Edeb]] (1862 − 1912) li ser [[matematîk]], [[geometrî]], [[topografya]] û cebîrê pir zane bûn û gelek xebat kirine. Pirtûka ku Edeb li ser matematîkê nivîsiye li paytexta [[Îran]]ê [[Tehran]]ê hatiye weşandin.<ref>Mehmet Çaglayan, Şark Ulemasi</ref> === Di zanista hevserdem de === {{Beşa vala|tarîx=gulan 2024}} == Wêne == <gallery> Abulfeda lunar crater map.jpg|Kratera Ebûlfida Mu'Allim Mahmud ibn al-Kurdi - Tray (Salver) - Walters 54527 (2).jpg|Firaqekî Mehmûdê Kurdî Statue_of_Kurdish_poet_and_writer_Ahmadi_Xani_in_Sulaymaniyah,_Kurdistan,_Iraq.JPG|Peykerê Ehmedê Xanî li Başûrê Kurdistanê World-Map-Ismail-Hakki-Erzurumi-1756.png|Ji pirtûka Merîfetnamê a Erziromî (Nexşeya dinyayê) Pirtûka Şêx Ebdurehmanê Axtepî.jpg|Pirtûk û gutlek ji bo stêrnasiyê a Şêx Ebdurehmanê Axtepî Bilim clip image016-1.jpg|Ji pirtûka Axtepî ya li ser stêrnasiyê </gallery> == Mijarên têkildar == * [[Zanistên civakî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Zanist]] 4yt97miwazns87rmkud0gt9vk97z90b 2061794 2061793 2026-06-17T02:12:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061794 wikitext text/x-wiki {{Kêm|tarîx=gulan 2024}} {{Kurd}} '''Tevkariya kurdan di tarîxa zanistê de''', rola zanayên kurd di tarîxa zanistê de ye. Tê dîtin ku di kûrahiya dîrokê de herdem [[zanistvan]] ji nava kurdan derketine û di gelek şaxên zanistê yên weke [[stêrnasî]], [[civaknasî]], [[muzîknasî]], [[fizîk]], [[kîmya]], [[dîrok]] û [[matematîk]] û [[felsefe|felsefê]] de xebitîne û bi pêş ve birine.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} == Kronolojî == === Berî belavkirina îslamê === Di van demên dawiyê de [[civaknasî|civaknasê]] faris [[Elî Şerîetî]] (1933 - 1977) li ser xebata zanayên kurd rawestiyaye û gotiye: {{Jêgirtin|''Şaristaniya Yewnanê koka xwe digehîne zanayên kurd.''<ref>{{Jêder-malper |url=http://m.ilkehaber.com/haber/ali-seriati-kurt-medeniyetinden-yunan-ve-cagdas-amerikan-medeniyetine-25567.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2016-07-11 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831042248/http://m.ilkehaber.com/haber/ali-seriati-kurt-medeniyetinden-yunan-ve-cagdas-amerikan-medeniyetine-25567.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>}} Ji dema kurdên [[gutî]] û [[Med û Medya|Împeratoriya Medê]] heta dema [[Îslam]]iyetê jî, [[zanistvan]]ên mezin ji kurdan rabûne, xasma jî di [[Serdema zêrîn a îslamê]] de pir têne dîtin. [[Wêne:Gutian inscription AO4783 mp3h9060.jpg|150px|thumb|Tabletekî gutiyan, Bi zimanê akadiyan ve nivîsandiye]] Hunermend û muzîknas [[Ziryab]] (789 - 857 {{pz}}) têla pêncem li [[ûd]]ê zêde kir û yekem car bi pirtikekî êlo li ûdê da. Wî tesîreke mezin li muzîka herêmê kir û weke damezrênerê kevneşopiya muzîka [[Endulus]]î tê nasîn. Ziryab ne tenê li ser muzîkê di şaxên zanistê ên wek coxrafya û kozmolojiyê de jî pispor bû.<ref>Mehrdad Izady (1991). The Kurds: a concise handbook. Taylor & Francis. ISBN 978-0-8448-1727-9.</ref> === Piştî belavkirina îslamê === [[Wêne:Maler der Geschichte von Bayâd und Riyâd 002.jpg|thumb|220px|Ziryab li gorî minyaturekê]] [[Dînewerî]] (820 - 896) di sedsala 9an de li ser [[stêrnas]]iyê, girtina berê rojê, meteorolojî, [[Kanza|lajwerd]], [[riweknasî]], [[erdnîgarî]], [[matematîk]], [[dîrok]] û di gellekî şaxên zanistê de pirtûk nivisiye. Pirtûka wî a herî navdar [[Kitabu'l-Nebat]] e li ser [[riweknasî|riweknasiyê]] ye û 6 cîld e, ji ber wî yekê weke ''"Bavê riweknasiyê''" tê nasîn. Pirtûka wî a yek jî "Kitabu'l-qible we'z-Zewal" (''Pirtûka pozîzyona stêrkan'') e ku ji bo astronomiyê gellekî girîng e. Dînewerî xwediyê [[Çavdêrîxaneya Dînewerî|çavdêriya]] astronomiyê bû ku ew çavdêriya nêzikî du sed sal hatiye xebitandin û piştî erişên [[Mongol|moxolan]] ve hatiye xirabkirin.<ref>http://bedelboseli.com/ebu-hanif-dineweri-dunya-tarihini-etkileyen-buyuk-kurt-filozof/{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> [[Îbn Fedlan]] gerok û niviskarekî sedsala 10an e, Berhema wî ya giring ''Kitab ilî Malik Seqalîb'' e, Îbn Fedlan di vê pirtûka xwe de behsa welatên ku li digere hemî di berhema xwe de nivîsiye.<ref>Marius Canard, Ibn Faḍlān. In: Encyclopedia of Islam, Leiden 2003 III</ref> [[Wêne:Ibn Fadhlan manuscript.jpg|thumb|200px|Nivîsekî Îbn Fedlan, bi zimanê erebî]] [[Şihabedînê Suhrewerdî]] (1155 - 1191) damezrênerê [[Îşraqîtî]]yê ye, felsefeya [[Rojhilata navîn]] ya Îslamê de fîlozofê herî bandordar e. Bi fikr û ramanên xwe rê li pêş piraniya fîlozofên [[misilman]] û gelek fîlozofên [[Ewropa]]yî vekiriye.<ref>Muḥammad Kamāl (2006). Mulla Sadra's transcendent philosophy. Ashgate Publishing. s. 12. ISBN 9780754652717</ref> Ji Amedê [[Îbnûl Ezraq]] (1116-1176) ku ji [[Farqîn]]ê bû pirtûkek bi navê ''Tarîxî Meyafarkin'' (Dîroka Meyafarqînê) bi zimanê erebî dinivîse û tê de behsa Dîroka Farqînê û dîroka [[dewletên kurdan]] dike. [[Fizîk]]nasê navdar [[Îsmaîlê Cizîrî]] (1153 - 1233) bingeha zanistiya robot û [[Sîbernetîk]]ê, di sedsala 12an de avêtê. Cizîrî pirtûkek bi navê Kitabu'l-Hiyel ([[Kitab el-Hiyel|Pirtûka Huneran]]) nivîsiye û tê de digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkê jî kiriye. Herçiqas pirtûka wî a orjînal xwe negihandibe dema me ya niha jî, lê kopyaya 15 ji wan xwe gehandine roja me, deh ji wan berhemên wî, di mûzeyên [[Ewropa]]yê de, 5 jî di mûzeyên [[Tirkiye]] de li Stenbolê di mûzeya Suleymaniye û Topkapıyê de ne.<ref>http://www.ilkehaberajansi.com.tr/haber/kurd-muslumanlarin-bilime-katkilari.html{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> Pirtûka Cizîrî ji şeş beşan pêk tê. Di beşa pêşîn de deh tarîfên cuda yên di derbarê çêkirina saetên avê de hene. Di beşa duyem de derbarê çêkirina hin firaqan deh tarîfên cuda hene. Di beşa sêyem de ji bo çêkirina [[misîn]] û amûrên [[destnimêj]]ê û [[tas]]an, deh tarîfên cuda hene. Di beşa çarem de di derbarê çêkirina [[hewz]], [[fiskiye]] û çêkirina otomatên muzîkê de deh tarîf hene. Di beşa pêncem de pênc tarîfên di derbarê amûrên ku ava [[çal]]ên ne gelek kûr û agahiyên ava zêdekirina çemekî de hene. Di beşa şeşem de pênc tarîfên derbarê şiklên ku naşibin hev û agahiyên çêkirina hene. Bi kurtasî di pirtûka wî de agahiyên di derbarê [[Saet (yeke)|saeta avê]], aman û avhilavêjên xwekar û otomatîk, amûrên avdana ji [[robar]] û [[cok]]an, amûrên lêdan û jenîna xwekar û otomatîk a bilûrê de hene. [[Wêne:Al-jazari elephant clock.png|200px|thumb|çep| Saeta fîlê a Elcizîrî]] [[Wêne:Al-jazari water device.jpg|200px|thumb|çep| |Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî, Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê, (Ev li Stenbolê ye)]] [[Wêne:Al-Jazari Automata 1205.jpg|200px|Çêkirina ElCizîrî ya ji bo rakirina avê|thumb|çep]] [[Kemaledînê Yûnis]] (1156 - 1241) yek ji zanyarekî kurd ê mezin e ku pisporê stêrnasî, fizîk, û matematîkê bû. Di sedsala 12e û 13an de pirsgrêkên matematîk yên ku kesî nizanibiya wî serrast dikir.<ref>http://rehber.ihya.org/yenirehber/kemaleddin-ibni-yunus.html</ref> Gelek xebatên balkêş li ser zanistê kiriye û li pê xwe pirtûkên girîng hîştiye.<ref>[[Îbn Xelikan]], [[Mirina Zadegan (pirtûk)|Mirina Zadegan]] (Wefatul Ayan) cild-5, r. 311- 318</ref> Ji [[Îbn Esîr|Malbata Îbnûl Esîr]] ku bi xwe ji [[Cizîr]]ê bûn, ([[Mecdedîn îbn Elesîr|Mecdedîn]], [[Elî îbn Elesîr|Elî]] û [[Diyadîn îbn Elesîr|Diyadîn]]) sê bira hersê jî nivîskarên serdema navîn yên Îslamê bûn. Ji van birayan yê navdar [[Elî ibn el-Esîr|Elî]] ye ku bi berhema xwe a bi navê "[[El Kamîl fî tarîx]]" tê nas kirin. Elî evî pirtûka xwe di navbera salên 1230-1231'an li bajarê [[Mûsil]]ê nivîsiye.<ref>Abdulkerim, Özaydın (1987). Al-kamil fi al-Tarikh (derketina 1.), İstanbul.</ref> [[Îbn Xelikan]] (1211 - 1282) dîroknas û nivîskarê biyografiyê ye li pê xwe pirtûka xwe a bi navê [[Mirina Zadegan (pirtûk)|Mirina Zadegan]] ku tê de qala jiyana 865 kesan dike hîştiye.<ref>TDV İslam Ansiklopedisi cild 20 r. 18</ref> Di sedsala 13an de [[Fexredînê Exlatî]] li bajarê [[Bedlîs]]ê ji bo astronomiyê resetxanekî ava dike. Rohahiya ku ji kulekan dertê li gorî wî seat tesbît kiriye.<ref>Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures r. 1333</ref> Exlatî, xebatên xwe yê li ser astronomiyê bi zanyarê fars bi [[Nesîredînê Tûsî]] ve dike.[[Nejmedînê Eyûb]] ku bi navê Muhasibê Xalatî jî tê naskirin (m. 1238) bi xwe kurdê [[Xelat]]ê ye, Di dewleta kurd a [[Eyûbî]] de xebitiye û li ser stêrnasiyê berhem nivîsandiye. [[Wêne:Safiyeedin Urmavi.jpg|thumb|Temsîlê wêneyê Sefiyedînê Ûrmewî]] [[Sefiyedînê Ûrmewî]] (1216 - 1294) Muzîknas û bestekarê navdar yê ji bajarê [[Urmiye|Ûrmiyeyê]] ye, muzîka bi navê "Nuzhe" wî deraniye, Berhemên wî yên girîng ''Risalet'ş-Şerefiyye fi'n-Nisabi't-Telifiyye'' û ''Kitab'ul-Edwar'' e. [[Şemsedînê Şehrezûrî]] dîroka jidayîkbûn û mirina wî ne kifş be jî tê zanîn di salên 1280î de jiyaye, li ser [[felsefe]], [[dîrok]] û [[Bijîşk|tibê]], xebitiye û felsefeya Şihabedînê Suhrewerdî a îşraqîtiyê berdewam kiriye li pê xwe pênc berhem hîştiye. [[Ebûlfida]] fermandarê [[Dewleta Eyûbiyan]] bû li ser xweza, dîrok û astronomiyê xebat kiriye. ''[[Kratera Ebûlfida]]'' ya li ser heyvê bi navê Ebûlfida ve hatiye binavkirin. Du berhemên wî yên giring hene, yek ''Muxtasarû Tarixîl Beşer'' a dîrokê ye û a din jî ''Teqwîmûl Buldan'' e ku ji 28 beşan pêk tê û li ser [[erdnîgarî|erdnîgariyê]] ye. Nivîskar û dîroknasê [[fransî]] [[Bernard Carra de Vaux]] (1867 - 1953), behsa Ebûlfida dike, dibêje: {{Jêgirtin|<br>Ew bi fermandariya xwe û bi biriqandina pênûsa xwe, hêza [[şûr]]an di binê siya pênûsê de hîşt.}} [[Sebtê Mardînî]] ku bi xwe zanyarê sedsala 15an ê navdar e ku li ser matematîk, stêrnasî û endezyarî berhemên wî hene di pirtûkxaneya Misirê de ne. Sebtê Mardînî bi xwe di [[Zanîngeha Elezherê]] de mamostetî kiriye û gelekî berhemên wî yên li ser stêrnasiyê li welatan hatine wergerandin.<ref>Baba Merdûxê Rûhanî, Tarîxî Meşahirî Kurd, Werger Hatice Yilmaz Arslan û Kenan Subaşi, r. 172</ref> Hunermend [[Mehmûdê Kurdî]], di Sedsala 15an de jiyaye û gelek berhemên girîng ên cuda afirandiye, ew berhemên wî niha li gelek welatan bi piranî li Ewropayê têne dîtin. Hemî berhemên wî bi [[kurdî]]tî têne nas kirin. Di sedsala 17an de jî [[Ehmedê Xanî]] (1650 - 1707) li ser [[erdnîgarî]] û [[Stêrnasî|stêrnasiyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] bi navê ''[[Erdê Xweda (pirtûk)|Erdê Xweda]]'' dinivîse û tê de behsa [[Gerstêrk]]an dike. Lê mixabin ku ev berhema Xanî negihiştiye roja me.<ref>Mehmed Uzun, Kürt edebiyatına giriş, r. 28</ref> [[Îbrahîm Heqiyê Erziromî]] (1703 - 1780) di [[Medreseya kurdî|Medreseyên Kurdî]] xwendiye zanyarekî girîng e. Erziromî li ser stêrnasî, [[civaknasî]] û fizîkê xebitiye. pirtûka wî a navdar [[Merîfetname]] ye. Erziromî tê de qala pergala rojî kiriye. Di sedsala 19an de [[Melayê Erwasî]] pirtûkek bi zimanê kurdî li ser [[Bijîşk|tibê]] nivîsandiye, Erwasî di pirtûka xwe de qala nexweşiyan dike û dermanê her nexweşiyê û çêkirina dermanên jî dibêje.<ref>http://www.kurmesliler.com/index.php/kueltuerasanat/serbest-yazlar/1004-edebyata-klask-a-kurd{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2026 }}</ref> Dîsa [[Nalî]] (1801-1855) li ser zimannasî û matematîkê hizre xwe tîne serziman û fikir kolaye, Lê Nalî li ser matematîkê berhem nivisadibe jî, vê gavê negihiştiye destê me.<ref>Keith Hitchins, "Nali" in Encyclaopedia Iranica</ref> [[Ebdurehmanê Axtepî]] (1850 - 1905) yek ji zanistvanên herî mezin ên kurd ên sedsala 19an e, li ser [[fiqih]], [[mentiq]], [[Bijîşk|tib]], [[felsefe]] û [[Stêrnasî|stêrnasiyê]] xebat kiriye. Axtepî di pirtûka xwe a li ser astronomiyê de tevgera [[stêrk]], [[hîv]], [[roj]] û ya exteran şirove dike, herwiha Ebdurehmanê Axtepî gutlek di rengê dinyayê de ji dara gûzê çêkiriye û li serê parzemînan jî daye nîşandan.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.trtnuce.com/haber/perwerdehi/sex-evdirehmane-axtepi-hate-bibiranin-3970.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2016-04-14 |roja-arşîvê=2016-08-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160817023026/http://www.trtnuce.com/haber/perwerdehi/sex-evdirehmane-axtepi-hate-bibiranin-3970.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Axtepî li ser mentiq û felsefê jî du cild nivîsiye. [[Ebdulsemî Kurdî]] dîroka jidayîkbûna wî ne kifş e, di sala 1820'an de wefat kiriye. Ebdulsemiyê Kurdî li ser zanista astronomiyê xwedî îlm bû, lê mixabin ku berhemên wî vê gavê negihiştiye destê me, bi xwe li ser zimannasiya kurdî (gramera [[zimanê kurdî]]) weke behr bû. [[Emîn Fewzî]] (? - 1928) li ser matematîk, fizîk û kîmyayê xebitiye. Bi xwe kurdê [[Başûrê Kurdistanê]] ye ji dûre hatiye [[Stembol]]ê, di [[Împeratoriya Osmanî]] de ketiye wezifeye mezin û girîng. Li dû xwe gelek pirtûkên hêja hîştiye.<ref>Mihemed Emîn Zekî, Dîroka Kurdistanê</ref>[[Zanistvan]]ê sedsala 19an yê herî mezin yek jî [[Resûlê Mistê]] (1866 - 1908) li ser fizîkê xebitiye û ji bo kişandina [[av]]ê makînekî îcad kiriye û li ser fizîkê pirtûk nivîsiye. Kurdên Rojhilata Kurdistanê [[Ebdullah Pîrebab]] (? - 1900) û [[Edeb]] (1862 − 1912) li ser [[matematîk]], [[geometrî]], [[topografya]] û cebîrê pir zane bûn û gelek xebat kirine. Pirtûka ku Edeb li ser matematîkê nivîsiye li paytexta [[Îran]]ê [[Tehran]]ê hatiye weşandin.<ref>Mehmet Çaglayan, Şark Ulemasi</ref> === Di zanista hevserdem de === {{Beşa vala|tarîx=gulan 2024}} == Wêne == <gallery> Abulfeda lunar crater map.jpg|Kratera Ebûlfida Mu'Allim Mahmud ibn al-Kurdi - Tray (Salver) - Walters 54527 (2).jpg|Firaqekî Mehmûdê Kurdî Statue_of_Kurdish_poet_and_writer_Ahmadi_Xani_in_Sulaymaniyah,_Kurdistan,_Iraq.JPG|Peykerê Ehmedê Xanî li Başûrê Kurdistanê World-Map-Ismail-Hakki-Erzurumi-1756.png|Ji pirtûka Merîfetnamê a Erziromî (Nexşeya dinyayê) Pirtûka Şêx Ebdurehmanê Axtepî.jpg|Pirtûk û gutlek ji bo stêrnasiyê a Şêx Ebdurehmanê Axtepî Bilim clip image016-1.jpg|Ji pirtûka Axtepî ya li ser stêrnasiyê </gallery> == Mijarên têkildar == * [[Zanistên civakî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Zanist]] rcq3nn60x7mpghenmqhoolx77g7jjq3 4 70679 2061917 2061243 2026-06-17T08:39:08Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên bikarhêneran hat rojanekirin 2061917 wikitext text/x-wiki {{/ser}} <center> {|class="wikitable sortable" ! # ! Bikarhêner ! Hejmara guhartinan |- | 1 | {{b|Penaber49}} | 109862 |- | 2 | {{b|Avestaboy}} | 87877 |- | 3 | {{b|MikaelF}} | 85637 |- | 4 | {{b|Wikihez}} | 79768 |- | 5 | {{b|Ghybu}} | 57486 |- | 6 | {{b|Erdal Ronahi}} | 21894 |- | 7 | {{b|Gomada}} | 16454 |- | 8 | {{b|Xwedêda}} | 12200 |- | 9 | {{b|Kurê Acemî}} | 11396 |- | 10 | {{b|Sayit25}} | 9905 |- | 11 | {{b|Bablekan}} | 9690 |- | 12 | {{b|Luqman}} | 9281 |- | 13 | {{b|Mohajeer}} | 8746 |- | 14 | {{b|Mors maku}} | 7848 |- | 15 | {{b|Baran Agir}} | 7542 |- | 16 | {{b|Bangin}} | 7395 |- | 17 | {{b|Şêr}} | 7348 |- | 18 | {{b|GPinkerton}} | 6523 |- | 19 | {{b|Ramikurd}} | 6298 |- | 20 | {{b|Takabeg}} | 5720 |- | 21 | {{b|Ferrus}} | 5671 |- | 22 | {{b|Alkd}} | 4570 |- | 23 | {{b|Dilovan Gervan}} | 3949 |- | 24 | {{b|Biyolojiyabikurdi}} | 3659 |- | 25 | {{b|Kurdodino}} | 3563 |- | 26 | {{b|Baran Ruciyar}} | 3123 |- | 27 | {{b|Cyrus the virus}} | 2994 |- | 28 | {{b|Bikarhêner}} | 2573 |- | 29 | {{b|Ahmetbeg}} | 2464 |- | 30 | {{b|Têmavo}} | 2182 |- | 31 | {{b|Guherto}} | 1888 |- | 32 | {{b|Rasti}} | 1853 |- | 33 | {{b|Mehk63}} | 1758 |- | 34 | {{b|Diyako~kuwiki}} | 1725 |- | 35 | {{b|Cirano}} | 1689 |- | 36 | {{b|ئاسۆ}} | 1685 |- | 37 | {{b|Haco}} | 1654 |- | 38 | {{b|VikiAzad}} | 1532 |- | 39 | {{b|Bibliophile}} | 1464 |- | 40 | {{b|Cuneytewrares}} | 1458 |- | 41 | {{b|Purbo T}} | 1435 |- | 42 | {{b|QazîKurd}} | 1423 |- | 43 | {{b|Xani~kuwiki}} | 1420 |- | 44 | {{b|Merivan}} | 1333 |- | 45 | {{b|Klk737dldj636do377eki3737}} | 1328 |- | 46 | {{b|KurdoChali}} | 1325 |- | 47 | {{b|Ilamxan}} | 1179 |- | 48 | {{b|Xweka}} | 1078 |- | 49 | {{b|Jiju}} | 1045 |- | 50 | {{b|Aras-real}} | 966 |- | 51 | {{b|Calak}} | 947 |- | 52 | {{b|Dilo2121}} | 937 |- | 53 | {{b|Zanistvan}} | 876 |- | 54 | {{b|Zeki}} | 851 |- | 55 | {{b|Piling}} | 749 |- | 56 | {{b|Cyrus abdi}} | 734 |- | 57 | {{b|Makenzis}} | 690 |- | 58 | {{b|RewşenBaran}} | 689 |- | 59 | {{b|Thothr}} | 671 |- | 60 | {{b|KureCewlik81}} | 663 |- | 61 | {{b|RezanTovjin}} | 660 |- | 62 | {{b|Bûraẍ Derdilî}} | 633 |- | 63 | {{b|KurdîmHeval}} | 605 |- | 64 | {{b|Silêman}} | 596 |- | 65 | {{b|Hamid}} | 591 |- | 66 | {{b|Sebriko}} | 587 |- | 67 | {{b|PanchoS}} | 573 |- | 68 | {{b|Ehmedbeg}} | 561 |- | 69 | {{b|Alsace38}} | 552 |- | 70 | {{b|Reality006}} | 541 |- | 71 | {{b|Talizok}} | 538 |- | 72 | {{b|EmrahÖ}} | 521 |- | 73 | {{b|Webmaster}} | 520 |- | 74 | {{b|Baaqo92}} | 503 |- | 75 | {{b|Key Mîrza}} | 496 |- | 76 | {{b|Welat}} | 484 |- | 77 | {{b|Benyadem}} | 478 |- | 78 | {{b|Ternarius}} | 475 |- | 79 | {{b|Zêtkar}} | 466 |- | 80 | {{b|Ferhad y}} | 459 |- | 81 | {{b|Aza}} | 450 |- | 83 | {{b|Khoshhat}} | 437 |- | 82 | {{b|Wejevan}} | 437 |- | 84 | {{b|MIKAEELL}} | 425 |- | 85 | {{b|Pathoschild}} | 416 |- | 86 | {{b|PowerBUL}} | 410 |- | 87 | {{b|Kurdî27}} | 409 |- | 88 | {{b|Pill}} | 407 |- | 89 | {{b|Irecmehrbexs}} | 399 |- | 90 | {{b|Sakura emad}} | 397 |- | 91 | {{b|Cobar~kuwiki}} | 393 |- | 92 | {{b|Jiyanalpirani}} | 363 |- | 93 | {{b|E2m}} | 360 |- | 94 | {{b|Bohater~kuwiki}} | 323 |- | 95 | {{b|Mêzgir}} | 320 |- | 96 | {{b|Paraw}} | 312 |- | 98 | {{b|LA2}} | 302 |- | 97 | {{b|Derbaz}} | 302 |- | 99 | {{b|Rokarali}} | 300 |- | 100 | {{b|Nesimis}} | 297 |} b6baxdmcvycrm0es8sza9flnlu0qz1y 3 74720 2061680 1983943 2026-06-16T20:30:45Z Avestaboy 34898 /* Wergera Myocarditis û Pneumonia */ beşeke nû 2061680 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:14, 13 pûşper 2017 (UTC)}} == Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS) == {{r|Biyolojiyabikurdi}} Bi silav û rêz mamoste, tu çawan î? Gelo tu dizanî "Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS)" (pî-em-ay-es) bi kurdî çawa dibêjin? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 12:34, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Silav, ez heta niha derbarê vê nexweşiyê de rastê tu zanyariyên bi kurdî nehatim e. Lê heke rojek gotarek binivîsîm ezê ji van herdu hevokan yekê bi kar bînim. Nîşaneya hewkirdina firekoendam li zarokan Nîşaneya kulbûna firekoendam li zarokan bimîne nav xêr û xweşiyê de. -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 16:08, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) :{{Silav| Biyolojiyabikurdi}}, gelek spas ji bo pêşniyaza te ya wergera kurdî ya navê nexweşiya PMISê. Min îro der barê vê nexweşiyê de ev gotar dît: [https://www.rudaw.net/kurmanci/sa7a/191020201]. Ez li hêviya gotara te dimînim, mamoste... :) --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 17:36, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) == Wîkîpediya Meha Asyayê/2020 == <div style="margink-和right:1em; float:right;">[[Wêne:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|center]]</div> :Silav Biyolojiyabikurdî, : : Em te vedixwînin ji bo beşdarîkirina wîkîmaratona Meha Asyayê. : :'''Wîkîpediya Meha Asyayê''' pêşbaziyeke Wîkîpediyayê yê salane ye ku pêşdederxistina naverokên asyayê bi zimanên curbicur armanc digire. Her civateke beşdar li ser wîkîpediya xwe û bi zimanê xwe di meha çiriya paşîn de maratoneke wîkiyê (edit-a-thon) bi rê ve dibe. Meqseda vê wîkîmaratonê ji xeynî welatê xwe, çêkirin û pêşxistina gotarên nû ên derbarê mijarên asyayê de ye. Kurdistan û zimanê kurdî jî yek ji welatên Asyayê tê qebûlkirin. Lewma di wîkiyên kurdî de gotarên derbarê Kurdistanê de ji bo vê wîkîmaratonê nayên hejmartin. Beşdarî ne tenê bi welatên Asyayê sînordar e, welatên ne li Asyayê jî dikarin vê maratonê li ser wîkiya xwe li dar bixin û bi vî awayî naverokên di derbarê Asyayê de çêkin an bi pêş bixin. : :''Ka were û em di vê maratonê de pevre ala Wîkîpediyayê bilind bikin û gotarên bi zimanê xwe bi pêş bixin.'' -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 17:55, 12 çiriya paşîn 2020 (UTC) : <div style="text-align:center;"> <!-- please edit the "url" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{clickable button 2|Vêga qeyd bibe|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020/be%c5%9fdar |class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Beşdariyan bişîne|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-ku|class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Qaîdeyan bixwîne|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020#qa%c3%aede|class=mw-ui-progressive}} </div> == Guhertina girêdana gotarê == {{r|MikaelF}} Silav, Min gotarek bi navê çermê mirov çê kir û li ser gotarek berê zêdekir. Navê gotara berê “çerm” bû. Min navê gotarê wekî “Çermê mirov” guherand. Divê girêdana gotarê bi gotara enwiki ya bi navê ”Human skin” ve were guhertin. Gelo tu dikarî girêdana gotarê ji “Skin” biguherînî wekî “Human skin”. {{Îmze|Biyolojiyabikurdi}} :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, baş e, girêdana nivîsarê bû Human skin. Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:04, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Mala te ava be.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:07, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) == Liver failure == {{Silav|Biyolojiyabikurdi}} tu çawan î, baş i? "Liver failure" bi kurdî çi ye? Wîkiya soranî "Sistiya cergê" (Sistîy cerg) bi kar tîne, bi kurmancî heman peyv tê bikaranîn yan na? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:18, 5 adar 2021 (UTC) {{Silav|MikaelF}} Heke kezeb hin erkên xwe bi cih bîne lê ji bo hin erkên xwe têk çûyî be, mirov dikare bibêjê ko sistiya kezebê rû daye. Mînak berhemanîna zerav (zirav) û fîbrînojen karê kezebê ye. Heke kezeb zeravê berhem bike lê nikaribe fîbrînojenê berhem bike vê gavê kezeb di karê xwe de sist bûye. Lê heke hîç karekî neke wê gavê em dibêjin kezeb têk çûye. Ango mirov dikare li gor rewşê, di nav hevokê de “sistiya kezebê” an jî “têkçûna kezebê” bi kar bîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 08:46, 5 adar 2021 (UTC) :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, tu her hebî, mamostayê hêja. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 16:09, 5 adar 2021 (UTC) == Translation == I see that you are using English-language sources for your citations in biology/anatomy articles, so can I ask for you to prepare a translation for [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]]? There doesn't appear to be an article on this subject on this Wikipedia, and that's a big ''lacuna''. On English Wikipedia, the article [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]] is about to be the main-page featured article, which means it's one of the best articles on Wikipedia, and all the citations and text should be as good as can be. That should mean that it should be easy to prepare a Kurdî translation and copy over all the images and citations. Of course, the subject is one of the most for important human biology everywhere, so it's a shame that there is no coverage of the subject on Ku.Wiki. I hope you're well, and keep up your good work! [[Bikarhêner:GPinkerton|GPinkerton]] ([[Gotûbêja bikarhêner:GPinkerton|gotûbêj]]) 17:49, 27 gulan 2021 (UTC) {{Silav|GPinkerton}}, spas ji bo pêşniyara te. Ez niha li ser babetê masûlkeyan dixebitim. Ez gotarên wikipediyayê rasterast wernagerinim kurdî. Her car ji çavkaniyên cor be cor gotarek nû û resen amade dikim. Ezê di rojên pêş de li ser sîstema zayendê jî gotarek binivîsim. Wê demê ezê gotarek derbarê sûra mehî (menstrulal cycle) amade bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyêde.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 20:01, 27 gulan 2021 (UTC) == Zêdekirina zanyariyên şaş li ser gotara Mejî (mejiyê mezin) == {{Ragihandin|Ghybu}} Silav, bikarhênerê “185.84.71.98” bi kurdiyek xirap,hin zanyariyên şaş û bêçavkanî li gotara [[Mejî (mejiyê mezin)]] zêde dike. Herwisa tiştên ko ev bikarhêner li gotarê zêde dike hin agahiyên derbarê demaxê mirov de ye,ne ko mejiyê mirov. Min rûpelê sereast kir lê heman kes dîsa li gotarê zanyariyên şaş zêde kiriye. Ji kerema xwe vê bikarhênerê asteng bike bila rûpelê bi vî awayê neguherîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 10:37, 21 gulan 2022 (UTC) == Dengdan == Êvar baş hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} .Tu çawanî ? Başî ? Em dixwazin sernav û kategoriyên du gotaran standard bikin. Mixabin nêrînên me yên cuda hene. Ji ber vê yekê min pêşniyara dengdanê kir.Ez ê kêfxweş bibim ku tu beşdarê dengdanê bibî.Silav û rêz https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadmend%C3%AE#Barkirina_Dadmend%C3%AE_01-2023 https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE#Barkirina_Dadwer%C3%AE_01-2023 [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:07, 24 kanûna paşîn 2023 (UTC) Êvar baş {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} Te dengê xwe de ji bo gotûbêja dadmendî/edalet. Gelo tu dikarî li vir jî bêşdar bibî ? https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:22, 25 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Gotina Zelam == Silav hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Biyolojî pisporiya te ye. Bi dîtina min sernavê gotarê [[zelam]] çewt e. Zelam tê maneya zilam. salmezin an gihîştî dê rast be. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 01:28, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :Silav, @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] : Em di qonaxên geşebûn û peresînê de ji mirovên nû jidayikbûyî re dibêjin nûza (0-1 mehî), yên 1-12 mehî re dibêjin dergûş, yên 1-12 salî re dibêjin zarok, yên 12-21 salî re dibêjin herzekar. Piştî temenê herzekariyê, heta temenê 65ê mirov wekî “mirovên pêgehiştî”, di salên şûnve jî êdî wekî kalûpîr tên navkirin. Loma divê sernavê gotarê jî wekî “mirovê pêgihiştî” an “temenê pêgihîştî” an jî “pêgihîştî “ be.[[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gav%C3%AAn_ge%C5%9Feb%C3%BBn_%C3%BB_peres%C3%AEna_mirov_ku.png]] [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:42, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) Roj baş{{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Ez peyva nûza dizanim. Lê min heta niha nizanibû ku meriv ji mirov re jî dibêje dergûş. Heya niha min ew tenê wekî wateya nivînên zarokan dizanibû. Lê min di ferhenga xwe ya dîjîtal de lê nihêrî û tu rast dibêjî. Tu kîjan ji pêşniyarên xwe tercîh dikî? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:11, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]: Silav, bila "mirovê pêgihîştî "be. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 11:13, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Spasî (2024) == {{Zêr| Biyolojiyabikurdi|karê te yê bêhempa li ser Wîkîpediya kurdî,<br>tu her hebî!|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]}}--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:49, 15 kanûna paşîn 2024 (UTC) == Yekem niqte, dûr ve çavkanî == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], zor spas ji bo xebatên te a kalîtelî. Gelo, min di xebatên te de dît ku tu her cara niqte piştî çavkaniyan nivîs dikî. Wek her zimanên wîkîpediya de, baştir û rast e ku tu yekem niqte bi nivîs bidî û dûrve çavkanî pêk re zêde dikî. Spas ji bo xwendina ve mesaje. Gelek rêz. [[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ereğlı24|gotûbêj]]) 13:34, 17 sibat 2024 (UTC) :@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ev dema te xweş be û gelek spas ji bo gotarên te yên balkêş û rêkûpêk. Di warê niqte û çavkaniyan de, tu baş dinivîsî, yekem çavkanî û piştre bi niqte hevokê kuta dikî, tu rast î û Wikipedia şaş e. Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:00, 21 sibat 2024 (UTC) ::Silav hevalê @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], gotina te teyê kiçar mane? Çawa platforma wîkîpediya şaş e gelo? Di Wîkîpediya standartên nivîsê heye û van li vir mecbûr in. Heger ku mecbûr nebe û biraderê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] bi ve nivîsê berdewam bike bi sedan çewtî dibin. Bi kerema xwe standartên wîkîpediya re miqate bin. Spas dikim. [[Taybet:Beşdarî/213.162.73.107|213.162.73.107]] 12:43, 21 sibat 2024 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] Baş e, gelek spas, ez şaş bûm. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:26, 21 sibat 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Biyolojiyabikurdi. Can you translate and create the article [[:en:Campi Flegrei]], which is Europe's only supervolcano, in Kurdish Wikipedia? Can you translate and create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after [[:en:Campi Flegrei]] and [[:en:Santorini]], in Kurdish Wikipedia? Yours sincerely, [[Bikarhêner:Oirattas|Oirattas]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Oirattas|gotûbêj]]) 20:36, 21 îlon 2024 (UTC) == Sêwî == {{ş|Sêwî}} == [[:en:Wikipedia:Orphan]] --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 21:42, 23 îlon 2024 (UTC) :[https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link]https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:32, 24 îlon 2024 (UTC) ::Te fêm nekiriye sêwî çi ye. Xêra xwe sayfeya îngilîzî dîsa bixwîne. Te eynî tiştî bi [[şebenga ronahiya bînraw]] jî kir. Wextê min li sayfeya [[Şebenga karomiqnatîsî]] lînkeke ber bi [[şebenga ronahiya bînraw]] çêkir, problem xilas bû. Îcar divê ji sayfeyeke Wîkiya kurdî lînkeke li ser [[Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî]] çekî. --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 13:14, 24 îlon 2024 (UTC) :::Heyran ji kerema xwe dev ji van tiştan berde. Di gotarê de tû pirsgirek nîne. Min bi karê beredayî newestîne. Tu li ser xebatên min bîlesebeb şablonan zêde dikî. Gava kesek gotarê dixwînê ji ber van şablonan dikeve gumanê ka gelo naveroka gotarê şaş e an kêm e. Her wîsa hin caran jî bîlesebeb şablona "şitîl" li rûpelê tê zêdekirin. Naveroka hin gotarên min ji heman gotara di wîkîpediyaya frensî û ya romî dirêjtir û firehtir e, lê dîsa jî li gotarê şablona "şitîl" tê zêdekirin. Gava em li wîkîpedyaya wan dinêrên şablona "şitîl" lê zêdekirî nîne. Ji ber ko nîvîsên kurdî yên li ser biyolojiyê ne zêde ne, nabe ko standardên wîkîpediyaya înglîzî ji bo wikipediyaya kurdî werin bikaranîn. Divê enerjiya me ne ji bo van formalîteyan, lê ji bo dewlemendkirina naverok û çavkaniya gotaran were xerckirin. :::Ha vaye wîkîpediya jî dibêje ev şablon ne girîng e. Ji kerema xwe bikaranîna vê şablona bêkêr rawestîne. :::"An article is orphaned if no other articles link to it. :::In Wikipedia's early days, editors added Template:Orphan to mark both orphaned articles and articles with relatively few incoming links. The use of the template has since been restricted. It is now recommended to only place the {{Orphan}} tag if the article has zero incoming links from other articles. The template is only shown temporarily, under certain circumstances. Adding this template to any article is not strictly necessary, and many editors prefer to add it only when they believe that the article should be linked from many others. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 14:07, 24 îlon 2024 (UTC) ::::Ev robot e otomatîk dixebite loma ranaweste. Şablon piştî du mehan xwe vedişêre û kes nabîne. Ji bo her gotarê herî kêm lînkek hewce ye. Eger link were çêkirin, robot şablonê Radike. Xwe nexwestîne bila Şablon bimîne --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 15:41, 24 îlon 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 kanûna paşîn 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==Pêşniyar== Keko merheba çawanî ? hêvîdar in ku tu baş bî. Keko di bin gotara [[Erdnigariya Kurdistanê]] de min Faunaya Kurdistanê û Floraya Kurdistanê tevlî kir. Lê bi rastî ez wek te mijaran nizanim. Eger wextê te hebe ez dixwazim tu van her du gotaran binivîsî. Nivîskar Edîp Polat li ser fauna û floraya kurdistanê pirtûkek hebû. [[Bikarhêner:Mohajeer|Mohajeer]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Mohajeer|gotûbêj]]) 12:35, 2 hezîran 2025 (UTC) :Silav, ez li gor planek dixebitim û niha li ser erk û pêkhateya karokan dinivîsim. Lê di rojên pêş de gava min dest bi xebata li ser babetên jîngehzaniyê (ekolojî) kir, ezê behsa flora û faunyê bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyê de. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 09:18, 3 hezîran 2025 (UTC) == Help == Hello, there is an article in English called "[[en:Gaza Genocide]]". I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[Bikarhêner:جودت|جودت]] ([[Gotûbêja bikarhêner:جودت|gotûbêj]]) 17:43, 22 sibat 2026 (UTC) == Wergera Myocarditis û Pneumonia == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ez dixwazim nivîsandina [[George Frederick Harris (wênesaz)]] xilas bikim. Gelo tu wateyên peyvên '''Myocarditis''' ( bi tirkî Miyokardît ) û '''Pneumonia''' (bi tirkî Zatürre ) . Heke ez şaş nabim Pneumonia bi kurdî '''Satircemî''','''Setlican''' an jî '''Zatûre''' ye. Gelo ew rast e ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:30, 16 hezîran 2026 (UTC) ntt1myogx0gx0lkvxqj1vdbub2itux8 2061736 2061680 2026-06-16T22:09:01Z Biyolojiyabikurdi 31567 /* Wergera Myocarditis û Pneumonia */ Bersiv 2061736 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:14, 13 pûşper 2017 (UTC)}} == Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS) == {{r|Biyolojiyabikurdi}} Bi silav û rêz mamoste, tu çawan î? Gelo tu dizanî "Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS)" (pî-em-ay-es) bi kurdî çawa dibêjin? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 12:34, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Silav, ez heta niha derbarê vê nexweşiyê de rastê tu zanyariyên bi kurdî nehatim e. Lê heke rojek gotarek binivîsîm ezê ji van herdu hevokan yekê bi kar bînim. Nîşaneya hewkirdina firekoendam li zarokan Nîşaneya kulbûna firekoendam li zarokan bimîne nav xêr û xweşiyê de. -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 16:08, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) :{{Silav| Biyolojiyabikurdi}}, gelek spas ji bo pêşniyaza te ya wergera kurdî ya navê nexweşiya PMISê. Min îro der barê vê nexweşiyê de ev gotar dît: [https://www.rudaw.net/kurmanci/sa7a/191020201]. Ez li hêviya gotara te dimînim, mamoste... :) --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 17:36, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) == Wîkîpediya Meha Asyayê/2020 == <div style="margink-和right:1em; float:right;">[[Wêne:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|center]]</div> :Silav Biyolojiyabikurdî, : : Em te vedixwînin ji bo beşdarîkirina wîkîmaratona Meha Asyayê. : :'''Wîkîpediya Meha Asyayê''' pêşbaziyeke Wîkîpediyayê yê salane ye ku pêşdederxistina naverokên asyayê bi zimanên curbicur armanc digire. Her civateke beşdar li ser wîkîpediya xwe û bi zimanê xwe di meha çiriya paşîn de maratoneke wîkiyê (edit-a-thon) bi rê ve dibe. Meqseda vê wîkîmaratonê ji xeynî welatê xwe, çêkirin û pêşxistina gotarên nû ên derbarê mijarên asyayê de ye. Kurdistan û zimanê kurdî jî yek ji welatên Asyayê tê qebûlkirin. Lewma di wîkiyên kurdî de gotarên derbarê Kurdistanê de ji bo vê wîkîmaratonê nayên hejmartin. Beşdarî ne tenê bi welatên Asyayê sînordar e, welatên ne li Asyayê jî dikarin vê maratonê li ser wîkiya xwe li dar bixin û bi vî awayî naverokên di derbarê Asyayê de çêkin an bi pêş bixin. : :''Ka were û em di vê maratonê de pevre ala Wîkîpediyayê bilind bikin û gotarên bi zimanê xwe bi pêş bixin.'' -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 17:55, 12 çiriya paşîn 2020 (UTC) : <div style="text-align:center;"> <!-- please edit the "url" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{clickable button 2|Vêga qeyd bibe|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020/be%c5%9fdar |class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Beşdariyan bişîne|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-ku|class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Qaîdeyan bixwîne|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020#qa%c3%aede|class=mw-ui-progressive}} </div> == Guhertina girêdana gotarê == {{r|MikaelF}} Silav, Min gotarek bi navê çermê mirov çê kir û li ser gotarek berê zêdekir. Navê gotara berê “çerm” bû. Min navê gotarê wekî “Çermê mirov” guherand. Divê girêdana gotarê bi gotara enwiki ya bi navê ”Human skin” ve were guhertin. Gelo tu dikarî girêdana gotarê ji “Skin” biguherînî wekî “Human skin”. {{Îmze|Biyolojiyabikurdi}} :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, baş e, girêdana nivîsarê bû Human skin. Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:04, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Mala te ava be.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:07, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) == Liver failure == {{Silav|Biyolojiyabikurdi}} tu çawan î, baş i? "Liver failure" bi kurdî çi ye? Wîkiya soranî "Sistiya cergê" (Sistîy cerg) bi kar tîne, bi kurmancî heman peyv tê bikaranîn yan na? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:18, 5 adar 2021 (UTC) {{Silav|MikaelF}} Heke kezeb hin erkên xwe bi cih bîne lê ji bo hin erkên xwe têk çûyî be, mirov dikare bibêjê ko sistiya kezebê rû daye. Mînak berhemanîna zerav (zirav) û fîbrînojen karê kezebê ye. Heke kezeb zeravê berhem bike lê nikaribe fîbrînojenê berhem bike vê gavê kezeb di karê xwe de sist bûye. Lê heke hîç karekî neke wê gavê em dibêjin kezeb têk çûye. Ango mirov dikare li gor rewşê, di nav hevokê de “sistiya kezebê” an jî “têkçûna kezebê” bi kar bîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 08:46, 5 adar 2021 (UTC) :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, tu her hebî, mamostayê hêja. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 16:09, 5 adar 2021 (UTC) == Translation == I see that you are using English-language sources for your citations in biology/anatomy articles, so can I ask for you to prepare a translation for [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]]? There doesn't appear to be an article on this subject on this Wikipedia, and that's a big ''lacuna''. On English Wikipedia, the article [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]] is about to be the main-page featured article, which means it's one of the best articles on Wikipedia, and all the citations and text should be as good as can be. That should mean that it should be easy to prepare a Kurdî translation and copy over all the images and citations. Of course, the subject is one of the most for important human biology everywhere, so it's a shame that there is no coverage of the subject on Ku.Wiki. I hope you're well, and keep up your good work! [[Bikarhêner:GPinkerton|GPinkerton]] ([[Gotûbêja bikarhêner:GPinkerton|gotûbêj]]) 17:49, 27 gulan 2021 (UTC) {{Silav|GPinkerton}}, spas ji bo pêşniyara te. Ez niha li ser babetê masûlkeyan dixebitim. Ez gotarên wikipediyayê rasterast wernagerinim kurdî. Her car ji çavkaniyên cor be cor gotarek nû û resen amade dikim. Ezê di rojên pêş de li ser sîstema zayendê jî gotarek binivîsim. Wê demê ezê gotarek derbarê sûra mehî (menstrulal cycle) amade bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyêde.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 20:01, 27 gulan 2021 (UTC) == Zêdekirina zanyariyên şaş li ser gotara Mejî (mejiyê mezin) == {{Ragihandin|Ghybu}} Silav, bikarhênerê “185.84.71.98” bi kurdiyek xirap,hin zanyariyên şaş û bêçavkanî li gotara [[Mejî (mejiyê mezin)]] zêde dike. Herwisa tiştên ko ev bikarhêner li gotarê zêde dike hin agahiyên derbarê demaxê mirov de ye,ne ko mejiyê mirov. Min rûpelê sereast kir lê heman kes dîsa li gotarê zanyariyên şaş zêde kiriye. Ji kerema xwe vê bikarhênerê asteng bike bila rûpelê bi vî awayê neguherîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 10:37, 21 gulan 2022 (UTC) == Dengdan == Êvar baş hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} .Tu çawanî ? Başî ? Em dixwazin sernav û kategoriyên du gotaran standard bikin. Mixabin nêrînên me yên cuda hene. Ji ber vê yekê min pêşniyara dengdanê kir.Ez ê kêfxweş bibim ku tu beşdarê dengdanê bibî.Silav û rêz https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadmend%C3%AE#Barkirina_Dadmend%C3%AE_01-2023 https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE#Barkirina_Dadwer%C3%AE_01-2023 [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:07, 24 kanûna paşîn 2023 (UTC) Êvar baş {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} Te dengê xwe de ji bo gotûbêja dadmendî/edalet. Gelo tu dikarî li vir jî bêşdar bibî ? https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:22, 25 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Gotina Zelam == Silav hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Biyolojî pisporiya te ye. Bi dîtina min sernavê gotarê [[zelam]] çewt e. Zelam tê maneya zilam. salmezin an gihîştî dê rast be. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 01:28, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :Silav, @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] : Em di qonaxên geşebûn û peresînê de ji mirovên nû jidayikbûyî re dibêjin nûza (0-1 mehî), yên 1-12 mehî re dibêjin dergûş, yên 1-12 salî re dibêjin zarok, yên 12-21 salî re dibêjin herzekar. Piştî temenê herzekariyê, heta temenê 65ê mirov wekî “mirovên pêgehiştî”, di salên şûnve jî êdî wekî kalûpîr tên navkirin. Loma divê sernavê gotarê jî wekî “mirovê pêgihiştî” an “temenê pêgihîştî” an jî “pêgihîştî “ be.[[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gav%C3%AAn_ge%C5%9Feb%C3%BBn_%C3%BB_peres%C3%AEna_mirov_ku.png]] [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:42, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) Roj baş{{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Ez peyva nûza dizanim. Lê min heta niha nizanibû ku meriv ji mirov re jî dibêje dergûş. Heya niha min ew tenê wekî wateya nivînên zarokan dizanibû. Lê min di ferhenga xwe ya dîjîtal de lê nihêrî û tu rast dibêjî. Tu kîjan ji pêşniyarên xwe tercîh dikî? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:11, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]: Silav, bila "mirovê pêgihîştî "be. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 11:13, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Spasî (2024) == {{Zêr| Biyolojiyabikurdi|karê te yê bêhempa li ser Wîkîpediya kurdî,<br>tu her hebî!|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]}}--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:49, 15 kanûna paşîn 2024 (UTC) == Yekem niqte, dûr ve çavkanî == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], zor spas ji bo xebatên te a kalîtelî. Gelo, min di xebatên te de dît ku tu her cara niqte piştî çavkaniyan nivîs dikî. Wek her zimanên wîkîpediya de, baştir û rast e ku tu yekem niqte bi nivîs bidî û dûrve çavkanî pêk re zêde dikî. Spas ji bo xwendina ve mesaje. Gelek rêz. [[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ereğlı24|gotûbêj]]) 13:34, 17 sibat 2024 (UTC) :@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ev dema te xweş be û gelek spas ji bo gotarên te yên balkêş û rêkûpêk. Di warê niqte û çavkaniyan de, tu baş dinivîsî, yekem çavkanî û piştre bi niqte hevokê kuta dikî, tu rast î û Wikipedia şaş e. Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:00, 21 sibat 2024 (UTC) ::Silav hevalê @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], gotina te teyê kiçar mane? Çawa platforma wîkîpediya şaş e gelo? Di Wîkîpediya standartên nivîsê heye û van li vir mecbûr in. Heger ku mecbûr nebe û biraderê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] bi ve nivîsê berdewam bike bi sedan çewtî dibin. Bi kerema xwe standartên wîkîpediya re miqate bin. Spas dikim. [[Taybet:Beşdarî/213.162.73.107|213.162.73.107]] 12:43, 21 sibat 2024 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] Baş e, gelek spas, ez şaş bûm. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:26, 21 sibat 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Biyolojiyabikurdi. Can you translate and create the article [[:en:Campi Flegrei]], which is Europe's only supervolcano, in Kurdish Wikipedia? Can you translate and create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after [[:en:Campi Flegrei]] and [[:en:Santorini]], in Kurdish Wikipedia? Yours sincerely, [[Bikarhêner:Oirattas|Oirattas]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Oirattas|gotûbêj]]) 20:36, 21 îlon 2024 (UTC) == Sêwî == {{ş|Sêwî}} == [[:en:Wikipedia:Orphan]] --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 21:42, 23 îlon 2024 (UTC) :[https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link]https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:32, 24 îlon 2024 (UTC) ::Te fêm nekiriye sêwî çi ye. Xêra xwe sayfeya îngilîzî dîsa bixwîne. Te eynî tiştî bi [[şebenga ronahiya bînraw]] jî kir. Wextê min li sayfeya [[Şebenga karomiqnatîsî]] lînkeke ber bi [[şebenga ronahiya bînraw]] çêkir, problem xilas bû. Îcar divê ji sayfeyeke Wîkiya kurdî lînkeke li ser [[Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî]] çekî. --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 13:14, 24 îlon 2024 (UTC) :::Heyran ji kerema xwe dev ji van tiştan berde. Di gotarê de tû pirsgirek nîne. Min bi karê beredayî newestîne. Tu li ser xebatên min bîlesebeb şablonan zêde dikî. Gava kesek gotarê dixwînê ji ber van şablonan dikeve gumanê ka gelo naveroka gotarê şaş e an kêm e. Her wîsa hin caran jî bîlesebeb şablona "şitîl" li rûpelê tê zêdekirin. Naveroka hin gotarên min ji heman gotara di wîkîpediyaya frensî û ya romî dirêjtir û firehtir e, lê dîsa jî li gotarê şablona "şitîl" tê zêdekirin. Gava em li wîkîpedyaya wan dinêrên şablona "şitîl" lê zêdekirî nîne. Ji ber ko nîvîsên kurdî yên li ser biyolojiyê ne zêde ne, nabe ko standardên wîkîpediyaya înglîzî ji bo wikipediyaya kurdî werin bikaranîn. Divê enerjiya me ne ji bo van formalîteyan, lê ji bo dewlemendkirina naverok û çavkaniya gotaran were xerckirin. :::Ha vaye wîkîpediya jî dibêje ev şablon ne girîng e. Ji kerema xwe bikaranîna vê şablona bêkêr rawestîne. :::"An article is orphaned if no other articles link to it. :::In Wikipedia's early days, editors added Template:Orphan to mark both orphaned articles and articles with relatively few incoming links. The use of the template has since been restricted. It is now recommended to only place the {{Orphan}} tag if the article has zero incoming links from other articles. The template is only shown temporarily, under certain circumstances. Adding this template to any article is not strictly necessary, and many editors prefer to add it only when they believe that the article should be linked from many others. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 14:07, 24 îlon 2024 (UTC) ::::Ev robot e otomatîk dixebite loma ranaweste. Şablon piştî du mehan xwe vedişêre û kes nabîne. Ji bo her gotarê herî kêm lînkek hewce ye. Eger link were çêkirin, robot şablonê Radike. Xwe nexwestîne bila Şablon bimîne --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 15:41, 24 îlon 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 kanûna paşîn 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==Pêşniyar== Keko merheba çawanî ? hêvîdar in ku tu baş bî. Keko di bin gotara [[Erdnigariya Kurdistanê]] de min Faunaya Kurdistanê û Floraya Kurdistanê tevlî kir. Lê bi rastî ez wek te mijaran nizanim. Eger wextê te hebe ez dixwazim tu van her du gotaran binivîsî. Nivîskar Edîp Polat li ser fauna û floraya kurdistanê pirtûkek hebû. [[Bikarhêner:Mohajeer|Mohajeer]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Mohajeer|gotûbêj]]) 12:35, 2 hezîran 2025 (UTC) :Silav, ez li gor planek dixebitim û niha li ser erk û pêkhateya karokan dinivîsim. Lê di rojên pêş de gava min dest bi xebata li ser babetên jîngehzaniyê (ekolojî) kir, ezê behsa flora û faunyê bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyê de. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 09:18, 3 hezîran 2025 (UTC) == Help == Hello, there is an article in English called "[[en:Gaza Genocide]]". I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[Bikarhêner:جودت|جودت]] ([[Gotûbêja bikarhêner:جودت|gotûbêj]]) 17:43, 22 sibat 2026 (UTC) == Wergera Myocarditis û Pneumonia == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ez dixwazim nivîsandina [[George Frederick Harris (wênesaz)]] xilas bikim. Gelo tu wateyên peyvên '''Myocarditis''' ( bi tirkî Miyokardît ) û '''Pneumonia''' (bi tirkî Zatürre ) . Heke ez şaş nabim Pneumonia bi kurdî '''Satircemî''','''Setlican''' an jî '''Zatûre''' ye. Gelo ew rast e ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:30, 16 hezîran 2026 (UTC) :Silav, :Pneumonia: pişikkulî, kulbûna pişikan (zatûre) :Myocarditis: kulbûna masûlkeya dil, kulbûna dilemasûlkeyê (miyokardît) [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 22:09, 16 hezîran 2026 (UTC) erbvkwpp022bo464qacb61gezb83tnx 2061737 2061736 2026-06-16T22:10:22Z Biyolojiyabikurdi 31567 2061737 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:14, 13 pûşper 2017 (UTC)}} == Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS) == {{r|Biyolojiyabikurdi}} Bi silav û rêz mamoste, tu çawan î? Gelo tu dizanî "Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS)" (pî-em-ay-es) bi kurdî çawa dibêjin? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 12:34, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Silav, ez heta niha derbarê vê nexweşiyê de rastê tu zanyariyên bi kurdî nehatim e. Lê heke rojek gotarek binivîsîm ezê ji van herdu hevokan yekê bi kar bînim. Nîşaneya hewkirdina firekoendam li zarokan Nîşaneya kulbûna firekoendam li zarokan bimîne nav xêr û xweşiyê de. -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 16:08, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) :{{Silav| Biyolojiyabikurdi}}, gelek spas ji bo pêşniyaza te ya wergera kurdî ya navê nexweşiya PMISê. Min îro der barê vê nexweşiyê de ev gotar dît: [https://www.rudaw.net/kurmanci/sa7a/191020201]. Ez li hêviya gotara te dimînim, mamoste... :) --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 17:36, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) == Wîkîpediya Meha Asyayê/2020 == <div style="margink-和right:1em; float:right;">[[Wêne:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|center]]</div> :Silav Biyolojiyabikurdî, : : Em te vedixwînin ji bo beşdarîkirina wîkîmaratona Meha Asyayê. : :'''Wîkîpediya Meha Asyayê''' pêşbaziyeke Wîkîpediyayê yê salane ye ku pêşdederxistina naverokên asyayê bi zimanên curbicur armanc digire. Her civateke beşdar li ser wîkîpediya xwe û bi zimanê xwe di meha çiriya paşîn de maratoneke wîkiyê (edit-a-thon) bi rê ve dibe. Meqseda vê wîkîmaratonê ji xeynî welatê xwe, çêkirin û pêşxistina gotarên nû ên derbarê mijarên asyayê de ye. Kurdistan û zimanê kurdî jî yek ji welatên Asyayê tê qebûlkirin. Lewma di wîkiyên kurdî de gotarên derbarê Kurdistanê de ji bo vê wîkîmaratonê nayên hejmartin. Beşdarî ne tenê bi welatên Asyayê sînordar e, welatên ne li Asyayê jî dikarin vê maratonê li ser wîkiya xwe li dar bixin û bi vî awayî naverokên di derbarê Asyayê de çêkin an bi pêş bixin. : :''Ka were û em di vê maratonê de pevre ala Wîkîpediyayê bilind bikin û gotarên bi zimanê xwe bi pêş bixin.'' -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 17:55, 12 çiriya paşîn 2020 (UTC) : <div style="text-align:center;"> <!-- please edit the "url" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{clickable button 2|Vêga qeyd bibe|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020/be%c5%9fdar |class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Beşdariyan bişîne|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-ku|class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Qaîdeyan bixwîne|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020#qa%c3%aede|class=mw-ui-progressive}} </div> == Guhertina girêdana gotarê == {{r|MikaelF}} Silav, Min gotarek bi navê çermê mirov çê kir û li ser gotarek berê zêdekir. Navê gotara berê “çerm” bû. Min navê gotarê wekî “Çermê mirov” guherand. Divê girêdana gotarê bi gotara enwiki ya bi navê ”Human skin” ve were guhertin. Gelo tu dikarî girêdana gotarê ji “Skin” biguherînî wekî “Human skin”. {{Îmze|Biyolojiyabikurdi}} :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, baş e, girêdana nivîsarê bû Human skin. Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:04, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Mala te ava be.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:07, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) == Liver failure == {{Silav|Biyolojiyabikurdi}} tu çawan î, baş i? "Liver failure" bi kurdî çi ye? Wîkiya soranî "Sistiya cergê" (Sistîy cerg) bi kar tîne, bi kurmancî heman peyv tê bikaranîn yan na? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:18, 5 adar 2021 (UTC) {{Silav|MikaelF}} Heke kezeb hin erkên xwe bi cih bîne lê ji bo hin erkên xwe têk çûyî be, mirov dikare bibêjê ko sistiya kezebê rû daye. Mînak berhemanîna zerav (zirav) û fîbrînojen karê kezebê ye. Heke kezeb zeravê berhem bike lê nikaribe fîbrînojenê berhem bike vê gavê kezeb di karê xwe de sist bûye. Lê heke hîç karekî neke wê gavê em dibêjin kezeb têk çûye. Ango mirov dikare li gor rewşê, di nav hevokê de “sistiya kezebê” an jî “têkçûna kezebê” bi kar bîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 08:46, 5 adar 2021 (UTC) :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, tu her hebî, mamostayê hêja. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 16:09, 5 adar 2021 (UTC) == Translation == I see that you are using English-language sources for your citations in biology/anatomy articles, so can I ask for you to prepare a translation for [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]]? There doesn't appear to be an article on this subject on this Wikipedia, and that's a big ''lacuna''. On English Wikipedia, the article [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]] is about to be the main-page featured article, which means it's one of the best articles on Wikipedia, and all the citations and text should be as good as can be. That should mean that it should be easy to prepare a Kurdî translation and copy over all the images and citations. Of course, the subject is one of the most for important human biology everywhere, so it's a shame that there is no coverage of the subject on Ku.Wiki. I hope you're well, and keep up your good work! [[Bikarhêner:GPinkerton|GPinkerton]] ([[Gotûbêja bikarhêner:GPinkerton|gotûbêj]]) 17:49, 27 gulan 2021 (UTC) {{Silav|GPinkerton}}, spas ji bo pêşniyara te. Ez niha li ser babetê masûlkeyan dixebitim. Ez gotarên wikipediyayê rasterast wernagerinim kurdî. Her car ji çavkaniyên cor be cor gotarek nû û resen amade dikim. Ezê di rojên pêş de li ser sîstema zayendê jî gotarek binivîsim. Wê demê ezê gotarek derbarê sûra mehî (menstrulal cycle) amade bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyêde.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 20:01, 27 gulan 2021 (UTC) == Zêdekirina zanyariyên şaş li ser gotara Mejî (mejiyê mezin) == {{Ragihandin|Ghybu}} Silav, bikarhênerê “185.84.71.98” bi kurdiyek xirap,hin zanyariyên şaş û bêçavkanî li gotara [[Mejî (mejiyê mezin)]] zêde dike. Herwisa tiştên ko ev bikarhêner li gotarê zêde dike hin agahiyên derbarê demaxê mirov de ye,ne ko mejiyê mirov. Min rûpelê sereast kir lê heman kes dîsa li gotarê zanyariyên şaş zêde kiriye. Ji kerema xwe vê bikarhênerê asteng bike bila rûpelê bi vî awayê neguherîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 10:37, 21 gulan 2022 (UTC) == Dengdan == Êvar baş hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} .Tu çawanî ? Başî ? Em dixwazin sernav û kategoriyên du gotaran standard bikin. Mixabin nêrînên me yên cuda hene. Ji ber vê yekê min pêşniyara dengdanê kir.Ez ê kêfxweş bibim ku tu beşdarê dengdanê bibî.Silav û rêz https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadmend%C3%AE#Barkirina_Dadmend%C3%AE_01-2023 https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE#Barkirina_Dadwer%C3%AE_01-2023 [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:07, 24 kanûna paşîn 2023 (UTC) Êvar baş {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} Te dengê xwe de ji bo gotûbêja dadmendî/edalet. Gelo tu dikarî li vir jî bêşdar bibî ? https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:22, 25 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Gotina Zelam == Silav hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Biyolojî pisporiya te ye. Bi dîtina min sernavê gotarê [[zelam]] çewt e. Zelam tê maneya zilam. salmezin an gihîştî dê rast be. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 01:28, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :Silav, @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] : Em di qonaxên geşebûn û peresînê de ji mirovên nû jidayikbûyî re dibêjin nûza (0-1 mehî), yên 1-12 mehî re dibêjin dergûş, yên 1-12 salî re dibêjin zarok, yên 12-21 salî re dibêjin herzekar. Piştî temenê herzekariyê, heta temenê 65ê mirov wekî “mirovên pêgehiştî”, di salên şûnve jî êdî wekî kalûpîr tên navkirin. Loma divê sernavê gotarê jî wekî “mirovê pêgihiştî” an “temenê pêgihîştî” an jî “pêgihîştî “ be.[[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gav%C3%AAn_ge%C5%9Feb%C3%BBn_%C3%BB_peres%C3%AEna_mirov_ku.png]] [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:42, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) Roj baş{{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Ez peyva nûza dizanim. Lê min heta niha nizanibû ku meriv ji mirov re jî dibêje dergûş. Heya niha min ew tenê wekî wateya nivînên zarokan dizanibû. Lê min di ferhenga xwe ya dîjîtal de lê nihêrî û tu rast dibêjî. Tu kîjan ji pêşniyarên xwe tercîh dikî? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:11, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]: Silav, bila "mirovê pêgihîştî "be. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 11:13, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Spasî (2024) == {{Zêr| Biyolojiyabikurdi|karê te yê bêhempa li ser Wîkîpediya kurdî,<br>tu her hebî!|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]}}--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:49, 15 kanûna paşîn 2024 (UTC) == Yekem niqte, dûr ve çavkanî == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], zor spas ji bo xebatên te a kalîtelî. Gelo, min di xebatên te de dît ku tu her cara niqte piştî çavkaniyan nivîs dikî. Wek her zimanên wîkîpediya de, baştir û rast e ku tu yekem niqte bi nivîs bidî û dûrve çavkanî pêk re zêde dikî. Spas ji bo xwendina ve mesaje. Gelek rêz. [[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ereğlı24|gotûbêj]]) 13:34, 17 sibat 2024 (UTC) :@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ev dema te xweş be û gelek spas ji bo gotarên te yên balkêş û rêkûpêk. Di warê niqte û çavkaniyan de, tu baş dinivîsî, yekem çavkanî û piştre bi niqte hevokê kuta dikî, tu rast î û Wikipedia şaş e. Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:00, 21 sibat 2024 (UTC) ::Silav hevalê @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], gotina te teyê kiçar mane? Çawa platforma wîkîpediya şaş e gelo? Di Wîkîpediya standartên nivîsê heye û van li vir mecbûr in. Heger ku mecbûr nebe û biraderê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] bi ve nivîsê berdewam bike bi sedan çewtî dibin. Bi kerema xwe standartên wîkîpediya re miqate bin. Spas dikim. [[Taybet:Beşdarî/213.162.73.107|213.162.73.107]] 12:43, 21 sibat 2024 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] Baş e, gelek spas, ez şaş bûm. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:26, 21 sibat 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Biyolojiyabikurdi. Can you translate and create the article [[:en:Campi Flegrei]], which is Europe's only supervolcano, in Kurdish Wikipedia? Can you translate and create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after [[:en:Campi Flegrei]] and [[:en:Santorini]], in Kurdish Wikipedia? Yours sincerely, [[Bikarhêner:Oirattas|Oirattas]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Oirattas|gotûbêj]]) 20:36, 21 îlon 2024 (UTC) == Sêwî == {{ş|Sêwî}} == [[:en:Wikipedia:Orphan]] --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 21:42, 23 îlon 2024 (UTC) :[https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link]https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:32, 24 îlon 2024 (UTC) ::Te fêm nekiriye sêwî çi ye. Xêra xwe sayfeya îngilîzî dîsa bixwîne. Te eynî tiştî bi [[şebenga ronahiya bînraw]] jî kir. Wextê min li sayfeya [[Şebenga karomiqnatîsî]] lînkeke ber bi [[şebenga ronahiya bînraw]] çêkir, problem xilas bû. Îcar divê ji sayfeyeke Wîkiya kurdî lînkeke li ser [[Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî]] çekî. --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 13:14, 24 îlon 2024 (UTC) :::Heyran ji kerema xwe dev ji van tiştan berde. Di gotarê de tû pirsgirek nîne. Min bi karê beredayî newestîne. Tu li ser xebatên min bîlesebeb şablonan zêde dikî. Gava kesek gotarê dixwînê ji ber van şablonan dikeve gumanê ka gelo naveroka gotarê şaş e an kêm e. Her wîsa hin caran jî bîlesebeb şablona "şitîl" li rûpelê tê zêdekirin. Naveroka hin gotarên min ji heman gotara di wîkîpediyaya frensî û ya romî dirêjtir û firehtir e, lê dîsa jî li gotarê şablona "şitîl" tê zêdekirin. Gava em li wîkîpedyaya wan dinêrên şablona "şitîl" lê zêdekirî nîne. Ji ber ko nîvîsên kurdî yên li ser biyolojiyê ne zêde ne, nabe ko standardên wîkîpediyaya înglîzî ji bo wikipediyaya kurdî werin bikaranîn. Divê enerjiya me ne ji bo van formalîteyan, lê ji bo dewlemendkirina naverok û çavkaniya gotaran were xerckirin. :::Ha vaye wîkîpediya jî dibêje ev şablon ne girîng e. Ji kerema xwe bikaranîna vê şablona bêkêr rawestîne. :::"An article is orphaned if no other articles link to it. :::In Wikipedia's early days, editors added Template:Orphan to mark both orphaned articles and articles with relatively few incoming links. The use of the template has since been restricted. It is now recommended to only place the {{Orphan}} tag if the article has zero incoming links from other articles. The template is only shown temporarily, under certain circumstances. Adding this template to any article is not strictly necessary, and many editors prefer to add it only when they believe that the article should be linked from many others. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 14:07, 24 îlon 2024 (UTC) ::::Ev robot e otomatîk dixebite loma ranaweste. Şablon piştî du mehan xwe vedişêre û kes nabîne. Ji bo her gotarê herî kêm lînkek hewce ye. Eger link were çêkirin, robot şablonê Radike. Xwe nexwestîne bila Şablon bimîne --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 15:41, 24 îlon 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 kanûna paşîn 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==Pêşniyar== Keko merheba çawanî ? hêvîdar in ku tu baş bî. Keko di bin gotara [[Erdnigariya Kurdistanê]] de min Faunaya Kurdistanê û Floraya Kurdistanê tevlî kir. Lê bi rastî ez wek te mijaran nizanim. Eger wextê te hebe ez dixwazim tu van her du gotaran binivîsî. Nivîskar Edîp Polat li ser fauna û floraya kurdistanê pirtûkek hebû. [[Bikarhêner:Mohajeer|Mohajeer]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Mohajeer|gotûbêj]]) 12:35, 2 hezîran 2025 (UTC) :Silav, ez li gor planek dixebitim û niha li ser erk û pêkhateya karokan dinivîsim. Lê di rojên pêş de gava min dest bi xebata li ser babetên jîngehzaniyê (ekolojî) kir, ezê behsa flora û faunyê bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyê de. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 09:18, 3 hezîran 2025 (UTC) == Help == Hello, there is an article in English called "[[en:Gaza Genocide]]". I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[Bikarhêner:جودت|جودت]] ([[Gotûbêja bikarhêner:جودت|gotûbêj]]) 17:43, 22 sibat 2026 (UTC) == Wergera Myocarditis û Pneumonia == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ez dixwazim nivîsandina [[George Frederick Harris (wênesaz)]] xilas bikim. Gelo tu wateyên peyvên '''Myocarditis''' ( bi tirkî Miyokardît ) û '''Pneumonia''' (bi tirkî Zatürre ) . Heke ez şaş nabim Pneumonia bi kurdî '''Satircemî''','''Setlican''' an jî '''Zatûre''' ye. Gelo ew rast e ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:30, 16 hezîran 2026 (UTC) :Silav, :Pneumonia: pişikkulî, kulbûna pişikan, zatûre :Myocarditis: kulbûna masûlkeya dil, kulbûna dilemasûlkeyê, miyokardît [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 22:09, 16 hezîran 2026 (UTC) 2l33wqo1bprv6ozvl4s4eaj27ejyb7o 2061904 2061737 2026-06-17T08:19:58Z Avestaboy 34898 /* Wergera Myocarditis û Pneumonia */ Bersiv 2061904 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:14, 13 pûşper 2017 (UTC)}} == Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS) == {{r|Biyolojiyabikurdi}} Bi silav û rêz mamoste, tu çawan î? Gelo tu dizanî "Paediatric multisystem inflammatory syndrome (PMIS)" (pî-em-ay-es) bi kurdî çawa dibêjin? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 12:34, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Silav, ez heta niha derbarê vê nexweşiyê de rastê tu zanyariyên bi kurdî nehatim e. Lê heke rojek gotarek binivîsîm ezê ji van herdu hevokan yekê bi kar bînim. Nîşaneya hewkirdina firekoendam li zarokan Nîşaneya kulbûna firekoendam li zarokan bimîne nav xêr û xweşiyê de. -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 16:08, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) :{{Silav| Biyolojiyabikurdi}}, gelek spas ji bo pêşniyaza te ya wergera kurdî ya navê nexweşiya PMISê. Min îro der barê vê nexweşiyê de ev gotar dît: [https://www.rudaw.net/kurmanci/sa7a/191020201]. Ez li hêviya gotara te dimînim, mamoste... :) --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 17:36, 31 çiriya pêşîn 2020 (UTC) == Wîkîpediya Meha Asyayê/2020 == <div style="margink-和right:1em; float:right;">[[Wêne:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|center]]</div> :Silav Biyolojiyabikurdî, : : Em te vedixwînin ji bo beşdarîkirina wîkîmaratona Meha Asyayê. : :'''Wîkîpediya Meha Asyayê''' pêşbaziyeke Wîkîpediyayê yê salane ye ku pêşdederxistina naverokên asyayê bi zimanên curbicur armanc digire. Her civateke beşdar li ser wîkîpediya xwe û bi zimanê xwe di meha çiriya paşîn de maratoneke wîkiyê (edit-a-thon) bi rê ve dibe. Meqseda vê wîkîmaratonê ji xeynî welatê xwe, çêkirin û pêşxistina gotarên nû ên derbarê mijarên asyayê de ye. Kurdistan û zimanê kurdî jî yek ji welatên Asyayê tê qebûlkirin. Lewma di wîkiyên kurdî de gotarên derbarê Kurdistanê de ji bo vê wîkîmaratonê nayên hejmartin. Beşdarî ne tenê bi welatên Asyayê sînordar e, welatên ne li Asyayê jî dikarin vê maratonê li ser wîkiya xwe li dar bixin û bi vî awayî naverokên di derbarê Asyayê de çêkin an bi pêş bixin. : :''Ka were û em di vê maratonê de pevre ala Wîkîpediyayê bilind bikin û gotarên bi zimanê xwe bi pêş bixin.'' -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 17:55, 12 çiriya paşîn 2020 (UTC) : <div style="text-align:center;"> <!-- please edit the "url" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{clickable button 2|Vêga qeyd bibe|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020/be%c5%9fdar |class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Beşdariyan bişîne|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-ku|class=mw-ui-progressive}} {{clickable button 2|Qaîdeyan bixwîne|url=https://ku.wikipedia.org/wiki/w%c3%aek%c3%aepediya:w%c3%aek%c3%aepediya_meha_asyay%c3%aa/2020#qa%c3%aede|class=mw-ui-progressive}} </div> == Guhertina girêdana gotarê == {{r|MikaelF}} Silav, Min gotarek bi navê çermê mirov çê kir û li ser gotarek berê zêdekir. Navê gotara berê “çerm” bû. Min navê gotarê wekî “Çermê mirov” guherand. Divê girêdana gotarê bi gotara enwiki ya bi navê ”Human skin” ve were guhertin. Gelo tu dikarî girêdana gotarê ji “Skin” biguherînî wekî “Human skin”. {{Îmze|Biyolojiyabikurdi}} :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, baş e, girêdana nivîsarê bû Human skin. Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:04, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) {{r|MikaelF}} Mala te ava be.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:07, 22 kanûna pêşîn 2020 (UTC) == Liver failure == {{Silav|Biyolojiyabikurdi}} tu çawan î, baş i? "Liver failure" bi kurdî çi ye? Wîkiya soranî "Sistiya cergê" (Sistîy cerg) bi kar tîne, bi kurmancî heman peyv tê bikaranîn yan na? Bimîne di xweşiyê de. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:18, 5 adar 2021 (UTC) {{Silav|MikaelF}} Heke kezeb hin erkên xwe bi cih bîne lê ji bo hin erkên xwe têk çûyî be, mirov dikare bibêjê ko sistiya kezebê rû daye. Mînak berhemanîna zerav (zirav) û fîbrînojen karê kezebê ye. Heke kezeb zeravê berhem bike lê nikaribe fîbrînojenê berhem bike vê gavê kezeb di karê xwe de sist bûye. Lê heke hîç karekî neke wê gavê em dibêjin kezeb têk çûye. Ango mirov dikare li gor rewşê, di nav hevokê de “sistiya kezebê” an jî “têkçûna kezebê” bi kar bîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 08:46, 5 adar 2021 (UTC) :{{Silav|Biyolojiyabikurdi}}, tu her hebî, mamostayê hêja. --[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 16:09, 5 adar 2021 (UTC) == Translation == I see that you are using English-language sources for your citations in biology/anatomy articles, so can I ask for you to prepare a translation for [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]]? There doesn't appear to be an article on this subject on this Wikipedia, and that's a big ''lacuna''. On English Wikipedia, the article [[en:Menstrual cycle|menstrual cycle]] is about to be the main-page featured article, which means it's one of the best articles on Wikipedia, and all the citations and text should be as good as can be. That should mean that it should be easy to prepare a Kurdî translation and copy over all the images and citations. Of course, the subject is one of the most for important human biology everywhere, so it's a shame that there is no coverage of the subject on Ku.Wiki. I hope you're well, and keep up your good work! [[Bikarhêner:GPinkerton|GPinkerton]] ([[Gotûbêja bikarhêner:GPinkerton|gotûbêj]]) 17:49, 27 gulan 2021 (UTC) {{Silav|GPinkerton}}, spas ji bo pêşniyara te. Ez niha li ser babetê masûlkeyan dixebitim. Ez gotarên wikipediyayê rasterast wernagerinim kurdî. Her car ji çavkaniyên cor be cor gotarek nû û resen amade dikim. Ezê di rojên pêş de li ser sîstema zayendê jî gotarek binivîsim. Wê demê ezê gotarek derbarê sûra mehî (menstrulal cycle) amade bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyêde.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 20:01, 27 gulan 2021 (UTC) == Zêdekirina zanyariyên şaş li ser gotara Mejî (mejiyê mezin) == {{Ragihandin|Ghybu}} Silav, bikarhênerê “185.84.71.98” bi kurdiyek xirap,hin zanyariyên şaş û bêçavkanî li gotara [[Mejî (mejiyê mezin)]] zêde dike. Herwisa tiştên ko ev bikarhêner li gotarê zêde dike hin agahiyên derbarê demaxê mirov de ye,ne ko mejiyê mirov. Min rûpelê sereast kir lê heman kes dîsa li gotarê zanyariyên şaş zêde kiriye. Ji kerema xwe vê bikarhênerê asteng bike bila rûpelê bi vî awayê neguherîne. Bimîne nav xêr û xweşiyê de.[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 10:37, 21 gulan 2022 (UTC) == Dengdan == Êvar baş hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} .Tu çawanî ? Başî ? Em dixwazin sernav û kategoriyên du gotaran standard bikin. Mixabin nêrînên me yên cuda hene. Ji ber vê yekê min pêşniyara dengdanê kir.Ez ê kêfxweş bibim ku tu beşdarê dengdanê bibî.Silav û rêz https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadmend%C3%AE#Barkirina_Dadmend%C3%AE_01-2023 https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE#Barkirina_Dadwer%C3%AE_01-2023 [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:07, 24 kanûna paşîn 2023 (UTC) Êvar baş {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} Te dengê xwe de ji bo gotûbêja dadmendî/edalet. Gelo tu dikarî li vir jî bêşdar bibî ? https://ku.m.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Dadwer%C3%AE [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:22, 25 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Gotina Zelam == Silav hevalê {{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Biyolojî pisporiya te ye. Bi dîtina min sernavê gotarê [[zelam]] çewt e. Zelam tê maneya zilam. salmezin an gihîştî dê rast be. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 01:28, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :Silav, @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] : Em di qonaxên geşebûn û peresînê de ji mirovên nû jidayikbûyî re dibêjin nûza (0-1 mehî), yên 1-12 mehî re dibêjin dergûş, yên 1-12 salî re dibêjin zarok, yên 12-21 salî re dibêjin herzekar. Piştî temenê herzekariyê, heta temenê 65ê mirov wekî “mirovên pêgehiştî”, di salên şûnve jî êdî wekî kalûpîr tên navkirin. Loma divê sernavê gotarê jî wekî “mirovê pêgihiştî” an “temenê pêgihîştî” an jî “pêgihîştî “ be.[[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gav%C3%AAn_ge%C5%9Feb%C3%BBn_%C3%BB_peres%C3%AEna_mirov_ku.png]] [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:42, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) Roj baş{{Ragihandin|Biyolojiyabikurdi}} . Ez peyva nûza dizanim. Lê min heta niha nizanibû ku meriv ji mirov re jî dibêje dergûş. Heya niha min ew tenê wekî wateya nivînên zarokan dizanibû. Lê min di ferhenga xwe ya dîjîtal de lê nihêrî û tu rast dibêjî. Tu kîjan ji pêşniyarên xwe tercîh dikî? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:11, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]: Silav, bila "mirovê pêgihîştî "be. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 11:13, 31 kanûna paşîn 2023 (UTC) == Spasî (2024) == {{Zêr| Biyolojiyabikurdi|karê te yê bêhempa li ser Wîkîpediya kurdî,<br>tu her hebî!|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]}}--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:49, 15 kanûna paşîn 2024 (UTC) == Yekem niqte, dûr ve çavkanî == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], zor spas ji bo xebatên te a kalîtelî. Gelo, min di xebatên te de dît ku tu her cara niqte piştî çavkaniyan nivîs dikî. Wek her zimanên wîkîpediya de, baştir û rast e ku tu yekem niqte bi nivîs bidî û dûrve çavkanî pêk re zêde dikî. Spas ji bo xwendina ve mesaje. Gelek rêz. [[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ereğlı24|gotûbêj]]) 13:34, 17 sibat 2024 (UTC) :@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ev dema te xweş be û gelek spas ji bo gotarên te yên balkêş û rêkûpêk. Di warê niqte û çavkaniyan de, tu baş dinivîsî, yekem çavkanî û piştre bi niqte hevokê kuta dikî, tu rast î û Wikipedia şaş e. Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:00, 21 sibat 2024 (UTC) ::Silav hevalê @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], gotina te teyê kiçar mane? Çawa platforma wîkîpediya şaş e gelo? Di Wîkîpediya standartên nivîsê heye û van li vir mecbûr in. Heger ku mecbûr nebe û biraderê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] bi ve nivîsê berdewam bike bi sedan çewtî dibin. Bi kerema xwe standartên wîkîpediya re miqate bin. Spas dikim. [[Taybet:Beşdarî/213.162.73.107|213.162.73.107]] 12:43, 21 sibat 2024 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Ereğlı24|Ereğlı24]] Baş e, gelek spas, ez şaş bûm. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:26, 21 sibat 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Biyolojiyabikurdi. Can you translate and create the article [[:en:Campi Flegrei]], which is Europe's only supervolcano, in Kurdish Wikipedia? Can you translate and create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after [[:en:Campi Flegrei]] and [[:en:Santorini]], in Kurdish Wikipedia? Yours sincerely, [[Bikarhêner:Oirattas|Oirattas]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Oirattas|gotûbêj]]) 20:36, 21 îlon 2024 (UTC) == Sêwî == {{ş|Sêwî}} == [[:en:Wikipedia:Orphan]] --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 21:42, 23 îlon 2024 (UTC) :[https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link]https://drive.google.com/file/d/1zB62ZvQWQfXNK-mZ70ZeDO6cNvLnHbGY/view?usp=drive_link [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 07:32, 24 îlon 2024 (UTC) ::Te fêm nekiriye sêwî çi ye. Xêra xwe sayfeya îngilîzî dîsa bixwîne. Te eynî tiştî bi [[şebenga ronahiya bînraw]] jî kir. Wextê min li sayfeya [[Şebenga karomiqnatîsî]] lînkeke ber bi [[şebenga ronahiya bînraw]] çêkir, problem xilas bû. Îcar divê ji sayfeyeke Wîkiya kurdî lînkeke li ser [[Bomaweya têkçûnên bezîw ên bi kromozoma X-ê ve girêdayî]] çekî. --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 13:14, 24 îlon 2024 (UTC) :::Heyran ji kerema xwe dev ji van tiştan berde. Di gotarê de tû pirsgirek nîne. Min bi karê beredayî newestîne. Tu li ser xebatên min bîlesebeb şablonan zêde dikî. Gava kesek gotarê dixwînê ji ber van şablonan dikeve gumanê ka gelo naveroka gotarê şaş e an kêm e. Her wîsa hin caran jî bîlesebeb şablona "şitîl" li rûpelê tê zêdekirin. Naveroka hin gotarên min ji heman gotara di wîkîpediyaya frensî û ya romî dirêjtir û firehtir e, lê dîsa jî li gotarê şablona "şitîl" tê zêdekirin. Gava em li wîkîpedyaya wan dinêrên şablona "şitîl" lê zêdekirî nîne. Ji ber ko nîvîsên kurdî yên li ser biyolojiyê ne zêde ne, nabe ko standardên wîkîpediyaya înglîzî ji bo wikipediyaya kurdî werin bikaranîn. Divê enerjiya me ne ji bo van formalîteyan, lê ji bo dewlemendkirina naverok û çavkaniya gotaran were xerckirin. :::Ha vaye wîkîpediya jî dibêje ev şablon ne girîng e. Ji kerema xwe bikaranîna vê şablona bêkêr rawestîne. :::"An article is orphaned if no other articles link to it. :::In Wikipedia's early days, editors added Template:Orphan to mark both orphaned articles and articles with relatively few incoming links. The use of the template has since been restricted. It is now recommended to only place the {{Orphan}} tag if the article has zero incoming links from other articles. The template is only shown temporarily, under certain circumstances. Adding this template to any article is not strictly necessary, and many editors prefer to add it only when they believe that the article should be linked from many others. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 14:07, 24 îlon 2024 (UTC) ::::Ev robot e otomatîk dixebite loma ranaweste. Şablon piştî du mehan xwe vedişêre û kes nabîne. Ji bo her gotarê herî kêm lînkek hewce ye. Eger link were çêkirin, robot şablonê Radike. Xwe nexwestîne bila Şablon bimîne --[[Bikarhêner:Balyozxane|Balyozxane]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozxane|gotûbêj]]). 15:41, 24 îlon 2024 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 kanûna paşîn 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> ==Pêşniyar== Keko merheba çawanî ? hêvîdar in ku tu baş bî. Keko di bin gotara [[Erdnigariya Kurdistanê]] de min Faunaya Kurdistanê û Floraya Kurdistanê tevlî kir. Lê bi rastî ez wek te mijaran nizanim. Eger wextê te hebe ez dixwazim tu van her du gotaran binivîsî. Nivîskar Edîp Polat li ser fauna û floraya kurdistanê pirtûkek hebû. [[Bikarhêner:Mohajeer|Mohajeer]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Mohajeer|gotûbêj]]) 12:35, 2 hezîran 2025 (UTC) :Silav, ez li gor planek dixebitim û niha li ser erk û pêkhateya karokan dinivîsim. Lê di rojên pêş de gava min dest bi xebata li ser babetên jîngehzaniyê (ekolojî) kir, ezê behsa flora û faunyê bikim. Bimîne nav xêr û xweşiyê de. [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 09:18, 3 hezîran 2025 (UTC) == Help == Hello, there is an article in English called "[[en:Gaza Genocide]]". I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[Bikarhêner:جودت|جودت]] ([[Gotûbêja bikarhêner:جودت|gotûbêj]]) 17:43, 22 sibat 2026 (UTC) == Wergera Myocarditis û Pneumonia == Silav hevalê @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ez dixwazim nivîsandina [[George Frederick Harris (wênesaz)]] xilas bikim. Gelo tu wateyên peyvên '''Myocarditis''' ( bi tirkî Miyokardît ) û '''Pneumonia''' (bi tirkî Zatürre ) . Heke ez şaş nabim Pneumonia bi kurdî '''Satircemî''','''Setlican''' an jî '''Zatûre''' ye. Gelo ew rast e ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:30, 16 hezîran 2026 (UTC) :Silav, :Pneumonia: pişikkulî, kulbûna pişikan, zatûre :Myocarditis: kulbûna masûlkeya dil, kulbûna dilemasûlkeyê, miyokardît [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi#top|gotûbêj]]) 22:09, 16 hezîran 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] gelek spas ji bo bersiv û alîkariya te mamoste. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 08:19, 17 hezîran 2026 (UTC) isz5pxhcg3as2aj2sv4bjhfwvy8hgc5 3 76051 2061373 2061360 2026-06-16T12:15:27Z Avestaboy 34898 /* Vebijêrk */ Bersiv 2061373 wikitext text/x-wiki == Vebijêrk == Birayê ezîz, "vebijêrk" navdêr e nabe ku wekî sifet bi kar bînî, hem jî tê maneya opsiyon, di nav çend opsiyonan de tiştekî hildibijêrî. Loma Dîroka_li vir tiştekî dinivîsim ji bo ku nekeve netîceyên Googlê_vebijêrk nabe li ser Googlê "Dîroka alternatîf" gelek netîce dide. Ji kerema xwe vê xeletiyê rast bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:01, 12 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Heval tu jî '''Heqên însanan''' an jî '''Artîst''' û '''ne''' [[Mafên mirovan]] an jî [[Hunermend]] dinivîsî .Dema min peyva '''Nederlenda''' wek [[Holenda]] bi sedem guherandibû ew ji bo te problem bû û te nivîsandibû ku heqê kesî tune peyvên kesekî din biguhêrîn e . Her wiha peyva vêbijêrk di gelek ferhengên nûjen de tomarkirî ye . :https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:11, 12 hezîran 2026 (UTC) ::Binêre https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m dibêje "vebijêrk (m)" yanî îsmê ku bi cinsiyeta "mê" ye yanî îsm/navdêr e. Ne rengdêr/sifet e. Ji kerema xwe ji kesekî ewle pirs bike ka ferqa îsm û sifet çi ye, û çawa tên bikaranîn. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:21, 12 hezîran 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Wîkîferheng]] bi almanî '''Alternative û''' :::'''alternativ''' dinivîs e. '''Alternative [[Navdêr]]''' û hemû navdêr bi almanî mezin tên nivîsandin û '''alternativ''' rengdêr e û lewma bi almanî biçûk tê nivîsandin. Bi zimanê tirkî '''alternatif''' dikare hem rengdêr û hem jî navdêr be - li gorî ka di hevokê de çawa tê bikar anîn. Ev dişibihe zimanên almanî an îngilîzî. :::https://ku.wiktionary.org/wiki/vebij%C3%AArk [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:47, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::Li ser [[:wikt:vebijêrk]] ^?alternativ dibêje yanî ev tercime gumanbar e bi botê hatiye îlawekirin. Maalesef hin kes gelek kelîme û sayfe (wekî [[:wikt:alternativ]]) bi botê li ser Wîkîferhengê çêkirine, problema mezintir jî bi bikaranîna botê kelîmeyên kurdî, îngilîzî, tirkî, almanî hatine miqayesekirin û li gorî netîceya ku nehatiye kontrolkirin gelek tercime li qismê Wergerê hatiye dayîn. Loma gereg gelek dîqet bikî wextê Wîkîferhengê bi kar tînî. Alternativ dikare sifet be lê vebijêrk tercimeya "seçenek" a tirkî ya ve + bijêr(bijartin)+ -k [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:02, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez şer naxwazim. Min '''vêbijêrk''' hildabû ji ber ku bi kurdî du rastnivîs hene '''alternatîv''' û '''alternatîf'''. Nivîsandina '''îf''' :::::bi bandora zimanê tirkî çê bûyê .Wîkîpediyaya bi kurdî -'''îv''' tercîh dike . Lewma heke tu dixwazî em dikarin sernav wek '''Dîroka alternatîv''' biguhêrîn in. Baş bûya em bizanin ger '''dîroka vêbijêrk''' wek hemwate derbasdar an çewt e . Lê ez ne zimannas im û ez texmîn ku tu jî ne zimannas î. Helwesta pisporan li vir pêwîst e [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 20:36, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::::Belkî dîplomaya min a ji yek ji unîversîteyên herî mezin ên Tirkiyeyê nabêje zimannas lê min beşeke gelek nêzîkî zimannasiya îngilîzî xwendiye, dersên me gişt li ser zimannasiyê bûn. Loma ez li ser xisûsên zimanî zêdetir bala xwe didim. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:47, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ji bo te aniha rastnivîsa kroatî wek xirwat / xirwatî ji bo te sensûr e ? Her wiha te berê bi xwe gotibû ku [[Xirwatistan|Xirwat]] û [[Xirwatistan]] rastnivîsa derbasdar e . Te xwe sernavê Kroatya wek [[Xirwatistan]] guherandibû . Li gorî mentiqa te tu jî sensûrkarî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:00, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rastnivîs û hemmane cuda ne. Min zanebûnî dest neda bikaranînên kroatya di vê maddeyê de lê tu çûyî gî kiriye xirwat. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:06, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu xwe di sernavan de peyva kitêb û wek roman diguherin î .Yanî ez nabêjim ku ew guhertin baş an xirab e . Heta te peyvên îcadkirî wek '''Nederlenda''' betal kir . Dema tu tiştî diguherînî temam e . Ema heke kesek din vê dike ew paşê dibe [[sensûr]], tiştê wisa [[Durû|durûtî]] ye. Ez nabêjim ku ez bê çewtî xeletî me. Li ser Wîkîpediyayê pêwîst e ku mirov bi hev re û ne li dijê hev bixebitin. Û aniha min dît ku ew mixabin ew wisa nebûye . :::::::::Berî ku ez gelek saeten jiyana xwe li vir bêwate winda bikim, ez tercîh dikim ku pirtûkek baş bixwînim an rêzefîlmek an fîlmek temaşe bikim. @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ,@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ez guneh xwe nakim, hincet nakim ema piştî 8 salan ez dixwazim xatirê xwe ji we bixwazim . Silav û rêz :::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:39, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::Silav, ne hewceye ko tu ji ber kiryarên wîkîhez, dev ji xebatên xwe berdî. Heval Wîkîhez hewl dide li dewsa kurdî, kurd peyvên bi tirkî û erebî bi kar bînin da ko hêdî hêdî kurdî nêzîkê wan zimanan bibe û di nav wan de bihele. Wîkîhez di peyamên vê rûpelê de van peyvan bikar aniye. ::::::::::“sifet, mane, netîce, îsm, cinsîyet, ferq, îlawekirin, kelîme, sayfe, miqayese, xisûs “ Gelo zimanê kurdî ji bo van peyvan têr nakê ? Mirov çima li dewsa van peyvan peyvên kurdî bi kar naîne? ::::::::::-- rengdêr, wate, encam, nav, zayend, cudahî, lê zêdekirin, peyv, rûpel, berhevdanîn, mijar- babet -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|gotûbêj]]) 18:19, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] Êvar baş . Ez nabêjim ku min berê çewtî û xeletî ne kiriye. Lê aniha ez li ser guhertinan gotûbêj dikim . Da ku zêde şer der nekeve . Berê min vê jî zêde nekir . Ew jî çewt û xelet bû. Aniha ew lîste çê dike bi tiştên ku ew wek sensûr bi nav dike. Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike . Eşkere ye ku ew kesek e ku dixwaze min aciz bike an jî provoke bike. Ez jî dikarim lîstek bi guhertinên wî çê bikim û navê wî îşaret bikim. Lê ez wê nakim. Ne hewce ye ku her kes ji her kesê din hez bike, lê li Wîkîpediyaya Kurdî gelek kêm nivîskar û rêveber hene. Eger em ji hev nefret bikin, em ê nikaribin bi hev re bixebitin. Ez vê yekê xebat ne ji bo xwe dikim, lê ji bo ku ziman û çanda kurdî nemirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:57, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081 sansûra te ya kelîmeyeke min] û yên herî nû [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User_talk:Avestaboy&oldid=2506165688] {{dîwar}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:34, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Qiral, Qral, Qiralîçe an Qralîçe ? :::::::::::::Min kêmasiyên van peyvan bi hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] re gotûbêj kiribû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 21:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::Silav ji her kesê re. Di vî warî de ez hê jî li ser fikrê xwe yê berê me. Mixabin di warên xebatên ziman de hemî saziyên kurdî bi kêmasî ne. Fikreke min ê ji bo projeyeke nû yê rêzimana Wîkîpediya kurdî heye an jî ji bo berfirehkirina Rupela Wîkîpediya şêwaz. Wekê ku hûn dizanin zimanê kurdî şaxeke ji zimanên îranî ye. Ji bo parastina reseniya kurmancî divê em tenê li ser van zimanan lêkolîn bikin ger peyvek deyn bigirin divê ji van zimanan deyn bigirin ne ji zimanên semîtîk an jî altayî. Di heman demê de mirov dikare ji xeynî soranî (ji ber ku gelek peyvên soranî têne bikaranîn) lêkolîn li ser zaravayên din ên kurdî jî bike. Di heman demê de divê ev peyv li gorî xwezaya zimanê kurmancî be. Wek mînak di van demên dawî de ez li cihê peyva lûtke peya bilinde bikar tînim. Ev peyv li gorî peyva lûtke êdî li gorî xwezaya kurmancî ye. Mirov dikare van mînakan zêde bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:16, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], tu yek ji xebatkarên herî newestanbar ê Wîkîpediya Kurdî yî... û ez hêvîdar im ku tu bi awayekî bêtirs û bi sebrî karê xwe yê tê de berdewam bikî. Hertim wêrek bî! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::{{r|Wikihez}} Belkî tu ferq nakî feqet tu atmosferek xirab û nebaş di Wîkîpediyayê de çêdikî... Her ku diçe difikirim ku tu nikanî bi yên din re di komê de bişuxilî. Bo mînak, te hemû parametreyên şablonan bi botê û li gorî daxwaza xwe guherandiye; feqet te qet di nav rupela gotûbêjê de tiştek li ser vê xebatê nenivîsiye: te "nexşeya_ciyan" kiriye "[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaxak%C3%AE&diff=prev&oldid=1652471 nexşeya_reptiyeyê]", problem nîne feqet te nêrînên bikaranên din pirs kir? Tevgera te ne tiştekî nû ye (gelek kesan berê jî te re gotine): [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Balyozxane&diff=prev&oldid=1131978]. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 03:53, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] weleh ez jî bi rastî naxwazim dev jî nivîsandinê ber dim .Bi vî awayî ema nikare bidome. Berê betalkirinên wî hîn mafdar bûn. Ema aniha betalkirinên wî ne normal in. Berê bi xwe gotibû ku peyvên Kroat û Kroatya di ferhengê de tune . ::::::::::::[[Gotûbêja kategoriyê:Xirwat]] ::::::::::::Niha wî lîsteyek amade kiriye ku navê min jî tê de ye û bêguman navê min jî destnîşan kiriye. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] berê jî pêşniyar kiribû ku navê gotara Kîpros were guhartin û bibe [[Qibris]] û me jî ew pejirand. Min jî paşê di gotarên xwe de nivîsa Kîpros guhart û kir Qibris. ::::::::::::Di her Wîkîpedyayekê de mirov li gorî standardeke rastnivîsê tevdigere. Ez li dijî rexneya avaker û konstruktîv nînim, lê tiştê ku @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] dike ne rexne ye; ew zêdetir biçûkxistin û kêmnirxkirina kesekî ye. Dibe ku ew bi xwe jî vê yekê fam neke. ::::::::::::Bi rastî, ez êdî tu hewesê vê yekê nînim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 09:51, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]/@[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] bi dîtina min, eve kampanyayeke mobîng û biçûkkirina xebatkarekî Wîkîpediyê ya jimêjveyî ye. Rêbazên Wikipedia li ser çi dibêjin? Hûn wek rêveberên projeya me çi dibêjin û çi dikarin bikin? Nehêlin van êrişên ser @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] berdewam bikin û piştguh nexin. Gelek spas, silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:26, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min got ez ê cewabê nedim ji ber ku ez çi bibêjim hûn dibêjin usliba te xirab e tevî ku gelek bala xwe didim. Gotinên min yên herî normal [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Philadelphia#c-Wikihez-20260610083000-Sernav] bi navê tinaz û îronî [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Kal%C3%AEforniya#c-Ghybu-20260610173400-Wikihez-20260610082700] tên tarîfkirin. :::::::::::::Avestaboy bi dehan caran hatibû hişyarkirin ku kelîmeyên kesên din neguherîne lê dîsa jî diçe kelîmeyên min diguherîne ew [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q173065&diff=prev&oldid=2503674476] ne li dijî min êrîş e lê betalkirinên min ên Avestaboyî mobîng e. Helal be ji we re. Min ev sayfeya sansûrên Avestaboyî di 2024an de çêkiribû, ji ber ku bi hezaran guhartinên wî yên kêfî hene, diviyabû ez tiştekî wisa çêkim. Wî cara pêşî bi xwe guhartina min a kelîmeyeke wî bi navê "sensûr" tarîf kiribû. Li vir ti problem nîne. Ez ti car kelîmeyên te naguherînim, tu jî yên min naguherînî çi heqê Avestaboy heye kelîmeyên min diguherîne bi behaneya rastnivîsînê? [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081] Eger qiral an qral xelet be, însan yek ji wan tercîh dike, naçe kelîmeyeke din naxe sayfeyê. Me li ser vê yekê gî gotibûn bila ti kes kelîmeyên kesên din neguherîne, Avestaboyî hîn jî diguhere, ez vî tiştî fêm nakim hûn çima piştgîrî didin wî tevî ku xeletiya mezin wî dike? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:12, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q19526&diff=prev&oldid=2500634688], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q458750&diff=prev&oldid=2500634265], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q188093&diff=prev&oldid=2500632354], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q298703&diff=prev&oldid=2500631080] Vana ne êrîşên li ser zimanê min e? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:19, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q270728&diff=prev&oldid=2500629322] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:22, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q40930&diff=prev&oldid=2475659037], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q9685&diff=prev&oldid=2468708353] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:24, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q2519376&diff=prev&oldid=2481457613] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:25, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q1073256&diff=prev&oldid=2481455142] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q10132&diff=prev&oldid=2461465527] ::::::::::::::::::Ma ez mecbûr im her daîm li paşiya xwe binêrim ka tiştekî ku min nivisiye hatibe sansûrkirin an na? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:27, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::Min di 2024an de [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1693346] sansûra wî betal kiriye dîsa çûye [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1986317] qraliyet kiriye keyanî. Ma ev tiştekî normal e? Wextê ez butona "betal bike" bi kar tînim jî, dibêje "Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike." Ez ê tabî kî navê wî etîket bikim da ku bibîne, bi dizî guhartin xelettir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:57, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez di hin tiştan de maf didim te . Pirr caran te ema li Wîkîdaneyê (Wikidata) bê kontrol kopî û bê dil çewtî parve kiribû . Li gorî danasîna te [[Împeratoriya Osmanî]] Qiraliyet û ne Împeratorî û Siltanat bû . Li gorî te [[Împeratoriya Rûsî]] Qraliyetek li Ewropayê bû û ne Împeratoriyek li Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur bû. Her wiha te di gelek danasînên xwe de dewletên ewropî bi '''Copypaste''' wek dewlet an Qiraliyetên xiristiyanî bi nav kiribû. Şirovekirinên û danasînên te wisa nîşan dide ku hemû wan dewletên olî bûn, mîna [[Vatîkan|Vatîkanê]]. ::::::::::::::Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) ::::::::::::::bê dil hatiye '''Şaîr , Şairê/a''' an '''Nivîskarê / a''' hatine nivîsandin. Dema ku ew kêmasî tên guhertin paşê ew li gorî te dibe sensûr ? Me ne gotûbû ku em qet neguherînin. Me gotibû ku em '''bê gotûbêj''' ne guherînin .Lê heke em durist bin, ne tu û ne jî ez her dem bi tevahî li gorî vê yekê tevdigeriyan. Hin caran ji bo hin guhertinan ji min re destûr hatiye dayîn, her çend tu wê demê li ser malperê ne çalak bûyî. Her weha, gelek nivîskar û rêveberên Wîkîpediya kurdî bi rêkûpêk ne çalak in, ji ber vê yekê ez gelek caran neçar dimînim ku demeke dirêj li benda bersivê bimînim. ::::::::::::::Wek ku @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] jî li jorê ji got, te jî bê destûr hin guhertin kir. Li gorî mantiqa te, ez jî dikarim bi heman awayî wek te lîsteyekê amade bikim û sernavê wê bikim “Sensûra Wikihez” û paşê navê te îşaret bikim ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 12:15, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::: khcbren7qyc8go13nhf4loexu7o12d0 2061385 2061373 2026-06-16T12:30:34Z Wikihez 39702 /* Vebijêrk */ Bersiv 2061385 wikitext text/x-wiki == Vebijêrk == Birayê ezîz, "vebijêrk" navdêr e nabe ku wekî sifet bi kar bînî, hem jî tê maneya opsiyon, di nav çend opsiyonan de tiştekî hildibijêrî. Loma Dîroka_li vir tiştekî dinivîsim ji bo ku nekeve netîceyên Googlê_vebijêrk nabe li ser Googlê "Dîroka alternatîf" gelek netîce dide. Ji kerema xwe vê xeletiyê rast bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:01, 12 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Heval tu jî '''Heqên însanan''' an jî '''Artîst''' û '''ne''' [[Mafên mirovan]] an jî [[Hunermend]] dinivîsî .Dema min peyva '''Nederlenda''' wek [[Holenda]] bi sedem guherandibû ew ji bo te problem bû û te nivîsandibû ku heqê kesî tune peyvên kesekî din biguhêrîn e . Her wiha peyva vêbijêrk di gelek ferhengên nûjen de tomarkirî ye . :https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:11, 12 hezîran 2026 (UTC) ::Binêre https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m dibêje "vebijêrk (m)" yanî îsmê ku bi cinsiyeta "mê" ye yanî îsm/navdêr e. Ne rengdêr/sifet e. Ji kerema xwe ji kesekî ewle pirs bike ka ferqa îsm û sifet çi ye, û çawa tên bikaranîn. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:21, 12 hezîran 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Wîkîferheng]] bi almanî '''Alternative û''' :::'''alternativ''' dinivîs e. '''Alternative [[Navdêr]]''' û hemû navdêr bi almanî mezin tên nivîsandin û '''alternativ''' rengdêr e û lewma bi almanî biçûk tê nivîsandin. Bi zimanê tirkî '''alternatif''' dikare hem rengdêr û hem jî navdêr be - li gorî ka di hevokê de çawa tê bikar anîn. Ev dişibihe zimanên almanî an îngilîzî. :::https://ku.wiktionary.org/wiki/vebij%C3%AArk [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:47, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::Li ser [[:wikt:vebijêrk]] ^?alternativ dibêje yanî ev tercime gumanbar e bi botê hatiye îlawekirin. Maalesef hin kes gelek kelîme û sayfe (wekî [[:wikt:alternativ]]) bi botê li ser Wîkîferhengê çêkirine, problema mezintir jî bi bikaranîna botê kelîmeyên kurdî, îngilîzî, tirkî, almanî hatine miqayesekirin û li gorî netîceya ku nehatiye kontrolkirin gelek tercime li qismê Wergerê hatiye dayîn. Loma gereg gelek dîqet bikî wextê Wîkîferhengê bi kar tînî. Alternativ dikare sifet be lê vebijêrk tercimeya "seçenek" a tirkî ya ve + bijêr(bijartin)+ -k [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:02, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez şer naxwazim. Min '''vêbijêrk''' hildabû ji ber ku bi kurdî du rastnivîs hene '''alternatîv''' û '''alternatîf'''. Nivîsandina '''îf''' :::::bi bandora zimanê tirkî çê bûyê .Wîkîpediyaya bi kurdî -'''îv''' tercîh dike . Lewma heke tu dixwazî em dikarin sernav wek '''Dîroka alternatîv''' biguhêrîn in. Baş bûya em bizanin ger '''dîroka vêbijêrk''' wek hemwate derbasdar an çewt e . Lê ez ne zimannas im û ez texmîn ku tu jî ne zimannas î. Helwesta pisporan li vir pêwîst e [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 20:36, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::::Belkî dîplomaya min a ji yek ji unîversîteyên herî mezin ên Tirkiyeyê nabêje zimannas lê min beşeke gelek nêzîkî zimannasiya îngilîzî xwendiye, dersên me gişt li ser zimannasiyê bûn. Loma ez li ser xisûsên zimanî zêdetir bala xwe didim. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:47, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ji bo te aniha rastnivîsa kroatî wek xirwat / xirwatî ji bo te sensûr e ? Her wiha te berê bi xwe gotibû ku [[Xirwatistan|Xirwat]] û [[Xirwatistan]] rastnivîsa derbasdar e . Te xwe sernavê Kroatya wek [[Xirwatistan]] guherandibû . Li gorî mentiqa te tu jî sensûrkarî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:00, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rastnivîs û hemmane cuda ne. Min zanebûnî dest neda bikaranînên kroatya di vê maddeyê de lê tu çûyî gî kiriye xirwat. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:06, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu xwe di sernavan de peyva kitêb û wek roman diguherin î .Yanî ez nabêjim ku ew guhertin baş an xirab e . Heta te peyvên îcadkirî wek '''Nederlenda''' betal kir . Dema tu tiştî diguherînî temam e . Ema heke kesek din vê dike ew paşê dibe [[sensûr]], tiştê wisa [[Durû|durûtî]] ye. Ez nabêjim ku ez bê çewtî xeletî me. Li ser Wîkîpediyayê pêwîst e ku mirov bi hev re û ne li dijê hev bixebitin. Û aniha min dît ku ew mixabin ew wisa nebûye . :::::::::Berî ku ez gelek saeten jiyana xwe li vir bêwate winda bikim, ez tercîh dikim ku pirtûkek baş bixwînim an rêzefîlmek an fîlmek temaşe bikim. @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ,@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ez guneh xwe nakim, hincet nakim ema piştî 8 salan ez dixwazim xatirê xwe ji we bixwazim . Silav û rêz :::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:39, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::Silav, ne hewceye ko tu ji ber kiryarên wîkîhez, dev ji xebatên xwe berdî. Heval Wîkîhez hewl dide li dewsa kurdî, kurd peyvên bi tirkî û erebî bi kar bînin da ko hêdî hêdî kurdî nêzîkê wan zimanan bibe û di nav wan de bihele. Wîkîhez di peyamên vê rûpelê de van peyvan bikar aniye. ::::::::::“sifet, mane, netîce, îsm, cinsîyet, ferq, îlawekirin, kelîme, sayfe, miqayese, xisûs “ Gelo zimanê kurdî ji bo van peyvan têr nakê ? Mirov çima li dewsa van peyvan peyvên kurdî bi kar naîne? ::::::::::-- rengdêr, wate, encam, nav, zayend, cudahî, lê zêdekirin, peyv, rûpel, berhevdanîn, mijar- babet -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|gotûbêj]]) 18:19, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] Êvar baş . Ez nabêjim ku min berê çewtî û xeletî ne kiriye. Lê aniha ez li ser guhertinan gotûbêj dikim . Da ku zêde şer der nekeve . Berê min vê jî zêde nekir . Ew jî çewt û xelet bû. Aniha ew lîste çê dike bi tiştên ku ew wek sensûr bi nav dike. Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike . Eşkere ye ku ew kesek e ku dixwaze min aciz bike an jî provoke bike. Ez jî dikarim lîstek bi guhertinên wî çê bikim û navê wî îşaret bikim. Lê ez wê nakim. Ne hewce ye ku her kes ji her kesê din hez bike, lê li Wîkîpediyaya Kurdî gelek kêm nivîskar û rêveber hene. Eger em ji hev nefret bikin, em ê nikaribin bi hev re bixebitin. Ez vê yekê xebat ne ji bo xwe dikim, lê ji bo ku ziman û çanda kurdî nemirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:57, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081 sansûra te ya kelîmeyeke min] û yên herî nû [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User_talk:Avestaboy&oldid=2506165688] {{dîwar}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:34, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Qiral, Qral, Qiralîçe an Qralîçe ? :::::::::::::Min kêmasiyên van peyvan bi hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] re gotûbêj kiribû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 21:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::Silav ji her kesê re. Di vî warî de ez hê jî li ser fikrê xwe yê berê me. Mixabin di warên xebatên ziman de hemî saziyên kurdî bi kêmasî ne. Fikreke min ê ji bo projeyeke nû yê rêzimana Wîkîpediya kurdî heye an jî ji bo berfirehkirina Rupela Wîkîpediya şêwaz. Wekê ku hûn dizanin zimanê kurdî şaxeke ji zimanên îranî ye. Ji bo parastina reseniya kurmancî divê em tenê li ser van zimanan lêkolîn bikin ger peyvek deyn bigirin divê ji van zimanan deyn bigirin ne ji zimanên semîtîk an jî altayî. Di heman demê de mirov dikare ji xeynî soranî (ji ber ku gelek peyvên soranî têne bikaranîn) lêkolîn li ser zaravayên din ên kurdî jî bike. Di heman demê de divê ev peyv li gorî xwezaya zimanê kurmancî be. Wek mînak di van demên dawî de ez li cihê peyva lûtke peya bilinde bikar tînim. Ev peyv li gorî peyva lûtke êdî li gorî xwezaya kurmancî ye. Mirov dikare van mînakan zêde bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:16, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], tu yek ji xebatkarên herî newestanbar ê Wîkîpediya Kurdî yî... û ez hêvîdar im ku tu bi awayekî bêtirs û bi sebrî karê xwe yê tê de berdewam bikî. Hertim wêrek bî! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::{{r|Wikihez}} Belkî tu ferq nakî feqet tu atmosferek xirab û nebaş di Wîkîpediyayê de çêdikî... Her ku diçe difikirim ku tu nikanî bi yên din re di komê de bişuxilî. Bo mînak, te hemû parametreyên şablonan bi botê û li gorî daxwaza xwe guherandiye; feqet te qet di nav rupela gotûbêjê de tiştek li ser vê xebatê nenivîsiye: te "nexşeya_ciyan" kiriye "[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaxak%C3%AE&diff=prev&oldid=1652471 nexşeya_reptiyeyê]", problem nîne feqet te nêrînên bikaranên din pirs kir? Tevgera te ne tiştekî nû ye (gelek kesan berê jî te re gotine): [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Balyozxane&diff=prev&oldid=1131978]. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 03:53, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] weleh ez jî bi rastî naxwazim dev jî nivîsandinê ber dim .Bi vî awayî ema nikare bidome. Berê betalkirinên wî hîn mafdar bûn. Ema aniha betalkirinên wî ne normal in. Berê bi xwe gotibû ku peyvên Kroat û Kroatya di ferhengê de tune . ::::::::::::[[Gotûbêja kategoriyê:Xirwat]] ::::::::::::Niha wî lîsteyek amade kiriye ku navê min jî tê de ye û bêguman navê min jî destnîşan kiriye. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] berê jî pêşniyar kiribû ku navê gotara Kîpros were guhartin û bibe [[Qibris]] û me jî ew pejirand. Min jî paşê di gotarên xwe de nivîsa Kîpros guhart û kir Qibris. ::::::::::::Di her Wîkîpedyayekê de mirov li gorî standardeke rastnivîsê tevdigere. Ez li dijî rexneya avaker û konstruktîv nînim, lê tiştê ku @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] dike ne rexne ye; ew zêdetir biçûkxistin û kêmnirxkirina kesekî ye. Dibe ku ew bi xwe jî vê yekê fam neke. ::::::::::::Bi rastî, ez êdî tu hewesê vê yekê nînim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 09:51, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]/@[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] bi dîtina min, eve kampanyayeke mobîng û biçûkkirina xebatkarekî Wîkîpediyê ya jimêjveyî ye. Rêbazên Wikipedia li ser çi dibêjin? Hûn wek rêveberên projeya me çi dibêjin û çi dikarin bikin? Nehêlin van êrişên ser @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] berdewam bikin û piştguh nexin. Gelek spas, silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:26, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min got ez ê cewabê nedim ji ber ku ez çi bibêjim hûn dibêjin usliba te xirab e tevî ku gelek bala xwe didim. Gotinên min yên herî normal [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Philadelphia#c-Wikihez-20260610083000-Sernav] bi navê tinaz û îronî [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Kal%C3%AEforniya#c-Ghybu-20260610173400-Wikihez-20260610082700] tên tarîfkirin. :::::::::::::Avestaboy bi dehan caran hatibû hişyarkirin ku kelîmeyên kesên din neguherîne lê dîsa jî diçe kelîmeyên min diguherîne ew [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q173065&diff=prev&oldid=2503674476] ne li dijî min êrîş e lê betalkirinên min ên Avestaboyî mobîng e. Helal be ji we re. Min ev sayfeya sansûrên Avestaboyî di 2024an de çêkiribû, ji ber ku bi hezaran guhartinên wî yên kêfî hene, diviyabû ez tiştekî wisa çêkim. Wî cara pêşî bi xwe guhartina min a kelîmeyeke wî bi navê "sensûr" tarîf kiribû. Li vir ti problem nîne. Ez ti car kelîmeyên te naguherînim, tu jî yên min naguherînî çi heqê Avestaboy heye kelîmeyên min diguherîne bi behaneya rastnivîsînê? [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081] Eger qiral an qral xelet be, însan yek ji wan tercîh dike, naçe kelîmeyeke din naxe sayfeyê. Me li ser vê yekê gî gotibûn bila ti kes kelîmeyên kesên din neguherîne, Avestaboyî hîn jî diguhere, ez vî tiştî fêm nakim hûn çima piştgîrî didin wî tevî ku xeletiya mezin wî dike? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:12, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q19526&diff=prev&oldid=2500634688], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q458750&diff=prev&oldid=2500634265], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q188093&diff=prev&oldid=2500632354], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q298703&diff=prev&oldid=2500631080] Vana ne êrîşên li ser zimanê min e? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:19, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q270728&diff=prev&oldid=2500629322] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:22, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q40930&diff=prev&oldid=2475659037], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q9685&diff=prev&oldid=2468708353] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:24, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q2519376&diff=prev&oldid=2481457613] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:25, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q1073256&diff=prev&oldid=2481455142] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q10132&diff=prev&oldid=2461465527] ::::::::::::::::::Ma ez mecbûr im her daîm li paşiya xwe binêrim ka tiştekî ku min nivisiye hatibe sansûrkirin an na? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:27, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::Min di 2024an de [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1693346] sansûra wî betal kiriye dîsa çûye [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1986317] qraliyet kiriye keyanî. Ma ev tiştekî normal e? Wextê ez butona "betal bike" bi kar tînim jî, dibêje "Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike." Ez ê tabî kî navê wî etîket bikim da ku bibîne, bi dizî guhartin xelettir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:57, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez di hin tiştan de maf didim te . Pirr caran te ema li Wîkîdaneyê (Wikidata) bê kontrol kopî û bê dil çewtî parve kiribû . Li gorî danasîna te [[Împeratoriya Osmanî]] Qiraliyet û ne Împeratorî û Siltanat bû . Li gorî te [[Împeratoriya Rûsî]] Qraliyetek li Ewropayê bû û ne Împeratoriyek li Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur bû. Her wiha te di gelek danasînên xwe de dewletên ewropî bi '''Copypaste''' wek dewlet an Qiraliyetên xiristiyanî bi nav kiribû. Şirovekirinên û danasînên te wisa nîşan dide ku hemû wan dewletên olî bûn, mîna [[Vatîkan|Vatîkanê]]. ::::::::::::::Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) ::::::::::::::bê dil hatiye '''Şaîr , Şairê/a''' an '''Nivîskarê / a''' hatine nivîsandin. Dema ku ew kêmasî tên guhertin paşê ew li gorî te dibe sensûr ? Me ne gotûbû ku em qet neguherînin. Me gotibû ku em '''bê gotûbêj''' ne guherînin .Lê heke em durist bin, ne tu û ne jî ez her dem bi tevahî li gorî vê yekê tevdigeriyan. Hin caran ji bo hin guhertinan ji min re destûr hatiye dayîn, her çend tu wê demê li ser malperê ne çalak bûyî. Her weha, gelek nivîskar û rêveberên Wîkîpediya kurdî bi rêkûpêk ne çalak in, ji ber vê yekê ez gelek caran neçar dimînim ku demeke dirêj li benda bersivê bimînim. ::::::::::::::Wek ku @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] jî li jorê ji got, te jî bê destûr hin guhertin kir. Li gorî mantiqa te, ez jî dikarim bi heman awayî wek te lîsteyekê amade bikim û sernavê wê bikim “Sensûra Wikihez” û paşê navê te îşaret bikim ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 12:15, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Na, me got ti kelîme neyê guhartin ji xeynî sernavê made û kategoriyan. Dîsa jî, piştî wê gotûbêjê, ji xeynî Gelhe/Gelhenasî ku navên beşên vala ne, te li ku derê dîtiye min kelîmeyeke kesekî din guhartiye? Xêra xwe wana yek bi yek li vir rêz bike, ez ê bixwe li ser wan binivîsim "min sansûra xwe vegerand". :::::::::::::::Sererastkirinên te yên [[Împeratoriya Rûsî]], [[Împeratoriya Osmanî]] baş in, wextê bi niyeteke baş diguherînî ez wana betal nakim, tu dibêjî "dewleta tarîxî" tenê ne bes e, wê demê gereg tu jî tenê "dewleta dîrokî" [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q4833446&diff=prev&oldid=2505044207] nenivîsî. Ez bi copy-paste naxebitim, lîsteya madeyan li gorî kategoriyan derdixim û bi riya [https://quickstatements.toolforge.org/#/batch quickstatements] wana carekê de dinivîsim. Ne tiştekî zor e tu jî dikarî vê yekê hîn bibî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:30, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::: jl3pwoq6mn7k8fs93m4r1sphvf86gbh 2061500 2061385 2026-06-16T12:35:40Z Wikihez 39702 /* Vebijêrk */ Bersiv 2061500 wikitext text/x-wiki == Vebijêrk == Birayê ezîz, "vebijêrk" navdêr e nabe ku wekî sifet bi kar bînî, hem jî tê maneya opsiyon, di nav çend opsiyonan de tiştekî hildibijêrî. Loma Dîroka_li vir tiştekî dinivîsim ji bo ku nekeve netîceyên Googlê_vebijêrk nabe li ser Googlê "Dîroka alternatîf" gelek netîce dide. Ji kerema xwe vê xeletiyê rast bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:01, 12 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Heval tu jî '''Heqên însanan''' an jî '''Artîst''' û '''ne''' [[Mafên mirovan]] an jî [[Hunermend]] dinivîsî .Dema min peyva '''Nederlenda''' wek [[Holenda]] bi sedem guherandibû ew ji bo te problem bû û te nivîsandibû ku heqê kesî tune peyvên kesekî din biguhêrîn e . Her wiha peyva vêbijêrk di gelek ferhengên nûjen de tomarkirî ye . :https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:11, 12 hezîran 2026 (UTC) ::Binêre https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m dibêje "vebijêrk (m)" yanî îsmê ku bi cinsiyeta "mê" ye yanî îsm/navdêr e. Ne rengdêr/sifet e. Ji kerema xwe ji kesekî ewle pirs bike ka ferqa îsm û sifet çi ye, û çawa tên bikaranîn. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:21, 12 hezîran 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Wîkîferheng]] bi almanî '''Alternative û''' :::'''alternativ''' dinivîs e. '''Alternative [[Navdêr]]''' û hemû navdêr bi almanî mezin tên nivîsandin û '''alternativ''' rengdêr e û lewma bi almanî biçûk tê nivîsandin. Bi zimanê tirkî '''alternatif''' dikare hem rengdêr û hem jî navdêr be - li gorî ka di hevokê de çawa tê bikar anîn. Ev dişibihe zimanên almanî an îngilîzî. :::https://ku.wiktionary.org/wiki/vebij%C3%AArk [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:47, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::Li ser [[:wikt:vebijêrk]] ^?alternativ dibêje yanî ev tercime gumanbar e bi botê hatiye îlawekirin. Maalesef hin kes gelek kelîme û sayfe (wekî [[:wikt:alternativ]]) bi botê li ser Wîkîferhengê çêkirine, problema mezintir jî bi bikaranîna botê kelîmeyên kurdî, îngilîzî, tirkî, almanî hatine miqayesekirin û li gorî netîceya ku nehatiye kontrolkirin gelek tercime li qismê Wergerê hatiye dayîn. Loma gereg gelek dîqet bikî wextê Wîkîferhengê bi kar tînî. Alternativ dikare sifet be lê vebijêrk tercimeya "seçenek" a tirkî ya ve + bijêr(bijartin)+ -k [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:02, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez şer naxwazim. Min '''vêbijêrk''' hildabû ji ber ku bi kurdî du rastnivîs hene '''alternatîv''' û '''alternatîf'''. Nivîsandina '''îf''' :::::bi bandora zimanê tirkî çê bûyê .Wîkîpediyaya bi kurdî -'''îv''' tercîh dike . Lewma heke tu dixwazî em dikarin sernav wek '''Dîroka alternatîv''' biguhêrîn in. Baş bûya em bizanin ger '''dîroka vêbijêrk''' wek hemwate derbasdar an çewt e . Lê ez ne zimannas im û ez texmîn ku tu jî ne zimannas î. Helwesta pisporan li vir pêwîst e [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 20:36, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::::Belkî dîplomaya min a ji yek ji unîversîteyên herî mezin ên Tirkiyeyê nabêje zimannas lê min beşeke gelek nêzîkî zimannasiya îngilîzî xwendiye, dersên me gişt li ser zimannasiyê bûn. Loma ez li ser xisûsên zimanî zêdetir bala xwe didim. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:47, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ji bo te aniha rastnivîsa kroatî wek xirwat / xirwatî ji bo te sensûr e ? Her wiha te berê bi xwe gotibû ku [[Xirwatistan|Xirwat]] û [[Xirwatistan]] rastnivîsa derbasdar e . Te xwe sernavê Kroatya wek [[Xirwatistan]] guherandibû . Li gorî mentiqa te tu jî sensûrkarî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:00, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rastnivîs û hemmane cuda ne. Min zanebûnî dest neda bikaranînên kroatya di vê maddeyê de lê tu çûyî gî kiriye xirwat. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:06, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu xwe di sernavan de peyva kitêb û wek roman diguherin î .Yanî ez nabêjim ku ew guhertin baş an xirab e . Heta te peyvên îcadkirî wek '''Nederlenda''' betal kir . Dema tu tiştî diguherînî temam e . Ema heke kesek din vê dike ew paşê dibe [[sensûr]], tiştê wisa [[Durû|durûtî]] ye. Ez nabêjim ku ez bê çewtî xeletî me. Li ser Wîkîpediyayê pêwîst e ku mirov bi hev re û ne li dijê hev bixebitin. Û aniha min dît ku ew mixabin ew wisa nebûye . :::::::::Berî ku ez gelek saeten jiyana xwe li vir bêwate winda bikim, ez tercîh dikim ku pirtûkek baş bixwînim an rêzefîlmek an fîlmek temaşe bikim. @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ,@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ez guneh xwe nakim, hincet nakim ema piştî 8 salan ez dixwazim xatirê xwe ji we bixwazim . Silav û rêz :::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:39, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::Silav, ne hewceye ko tu ji ber kiryarên wîkîhez, dev ji xebatên xwe berdî. Heval Wîkîhez hewl dide li dewsa kurdî, kurd peyvên bi tirkî û erebî bi kar bînin da ko hêdî hêdî kurdî nêzîkê wan zimanan bibe û di nav wan de bihele. Wîkîhez di peyamên vê rûpelê de van peyvan bikar aniye. ::::::::::“sifet, mane, netîce, îsm, cinsîyet, ferq, îlawekirin, kelîme, sayfe, miqayese, xisûs “ Gelo zimanê kurdî ji bo van peyvan têr nakê ? Mirov çima li dewsa van peyvan peyvên kurdî bi kar naîne? ::::::::::-- rengdêr, wate, encam, nav, zayend, cudahî, lê zêdekirin, peyv, rûpel, berhevdanîn, mijar- babet -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|gotûbêj]]) 18:19, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] Êvar baş . Ez nabêjim ku min berê çewtî û xeletî ne kiriye. Lê aniha ez li ser guhertinan gotûbêj dikim . Da ku zêde şer der nekeve . Berê min vê jî zêde nekir . Ew jî çewt û xelet bû. Aniha ew lîste çê dike bi tiştên ku ew wek sensûr bi nav dike. Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike . Eşkere ye ku ew kesek e ku dixwaze min aciz bike an jî provoke bike. Ez jî dikarim lîstek bi guhertinên wî çê bikim û navê wî îşaret bikim. Lê ez wê nakim. Ne hewce ye ku her kes ji her kesê din hez bike, lê li Wîkîpediyaya Kurdî gelek kêm nivîskar û rêveber hene. Eger em ji hev nefret bikin, em ê nikaribin bi hev re bixebitin. Ez vê yekê xebat ne ji bo xwe dikim, lê ji bo ku ziman û çanda kurdî nemirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:57, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081 sansûra te ya kelîmeyeke min] û yên herî nû [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User_talk:Avestaboy&oldid=2506165688] {{dîwar}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:34, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Qiral, Qral, Qiralîçe an Qralîçe ? :::::::::::::Min kêmasiyên van peyvan bi hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] re gotûbêj kiribû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 21:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::Silav ji her kesê re. Di vî warî de ez hê jî li ser fikrê xwe yê berê me. Mixabin di warên xebatên ziman de hemî saziyên kurdî bi kêmasî ne. Fikreke min ê ji bo projeyeke nû yê rêzimana Wîkîpediya kurdî heye an jî ji bo berfirehkirina Rupela Wîkîpediya şêwaz. Wekê ku hûn dizanin zimanê kurdî şaxeke ji zimanên îranî ye. Ji bo parastina reseniya kurmancî divê em tenê li ser van zimanan lêkolîn bikin ger peyvek deyn bigirin divê ji van zimanan deyn bigirin ne ji zimanên semîtîk an jî altayî. Di heman demê de mirov dikare ji xeynî soranî (ji ber ku gelek peyvên soranî têne bikaranîn) lêkolîn li ser zaravayên din ên kurdî jî bike. Di heman demê de divê ev peyv li gorî xwezaya zimanê kurmancî be. Wek mînak di van demên dawî de ez li cihê peyva lûtke peya bilinde bikar tînim. Ev peyv li gorî peyva lûtke êdî li gorî xwezaya kurmancî ye. Mirov dikare van mînakan zêde bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:16, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], tu yek ji xebatkarên herî newestanbar ê Wîkîpediya Kurdî yî... û ez hêvîdar im ku tu bi awayekî bêtirs û bi sebrî karê xwe yê tê de berdewam bikî. Hertim wêrek bî! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::{{r|Wikihez}} Belkî tu ferq nakî feqet tu atmosferek xirab û nebaş di Wîkîpediyayê de çêdikî... Her ku diçe difikirim ku tu nikanî bi yên din re di komê de bişuxilî. Bo mînak, te hemû parametreyên şablonan bi botê û li gorî daxwaza xwe guherandiye; feqet te qet di nav rupela gotûbêjê de tiştek li ser vê xebatê nenivîsiye: te "nexşeya_ciyan" kiriye "[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaxak%C3%AE&diff=prev&oldid=1652471 nexşeya_reptiyeyê]", problem nîne feqet te nêrînên bikaranên din pirs kir? Tevgera te ne tiştekî nû ye (gelek kesan berê jî te re gotine): [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Balyozxane&diff=prev&oldid=1131978]. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 03:53, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] weleh ez jî bi rastî naxwazim dev jî nivîsandinê ber dim .Bi vî awayî ema nikare bidome. Berê betalkirinên wî hîn mafdar bûn. Ema aniha betalkirinên wî ne normal in. Berê bi xwe gotibû ku peyvên Kroat û Kroatya di ferhengê de tune . ::::::::::::[[Gotûbêja kategoriyê:Xirwat]] ::::::::::::Niha wî lîsteyek amade kiriye ku navê min jî tê de ye û bêguman navê min jî destnîşan kiriye. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] berê jî pêşniyar kiribû ku navê gotara Kîpros were guhartin û bibe [[Qibris]] û me jî ew pejirand. Min jî paşê di gotarên xwe de nivîsa Kîpros guhart û kir Qibris. ::::::::::::Di her Wîkîpedyayekê de mirov li gorî standardeke rastnivîsê tevdigere. Ez li dijî rexneya avaker û konstruktîv nînim, lê tiştê ku @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] dike ne rexne ye; ew zêdetir biçûkxistin û kêmnirxkirina kesekî ye. Dibe ku ew bi xwe jî vê yekê fam neke. ::::::::::::Bi rastî, ez êdî tu hewesê vê yekê nînim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 09:51, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]/@[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] bi dîtina min, eve kampanyayeke mobîng û biçûkkirina xebatkarekî Wîkîpediyê ya jimêjveyî ye. Rêbazên Wikipedia li ser çi dibêjin? Hûn wek rêveberên projeya me çi dibêjin û çi dikarin bikin? Nehêlin van êrişên ser @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] berdewam bikin û piştguh nexin. Gelek spas, silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:26, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min got ez ê cewabê nedim ji ber ku ez çi bibêjim hûn dibêjin usliba te xirab e tevî ku gelek bala xwe didim. Gotinên min yên herî normal [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Philadelphia#c-Wikihez-20260610083000-Sernav] bi navê tinaz û îronî [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Kal%C3%AEforniya#c-Ghybu-20260610173400-Wikihez-20260610082700] tên tarîfkirin. :::::::::::::Avestaboy bi dehan caran hatibû hişyarkirin ku kelîmeyên kesên din neguherîne lê dîsa jî diçe kelîmeyên min diguherîne ew [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q173065&diff=prev&oldid=2503674476] ne li dijî min êrîş e lê betalkirinên min ên Avestaboyî mobîng e. Helal be ji we re. Min ev sayfeya sansûrên Avestaboyî di 2024an de çêkiribû, ji ber ku bi hezaran guhartinên wî yên kêfî hene, diviyabû ez tiştekî wisa çêkim. Wî cara pêşî bi xwe guhartina min a kelîmeyeke wî bi navê "sensûr" tarîf kiribû. Li vir ti problem nîne. Ez ti car kelîmeyên te naguherînim, tu jî yên min naguherînî çi heqê Avestaboy heye kelîmeyên min diguherîne bi behaneya rastnivîsînê? [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081] Eger qiral an qral xelet be, însan yek ji wan tercîh dike, naçe kelîmeyeke din naxe sayfeyê. Me li ser vê yekê gî gotibûn bila ti kes kelîmeyên kesên din neguherîne, Avestaboyî hîn jî diguhere, ez vî tiştî fêm nakim hûn çima piştgîrî didin wî tevî ku xeletiya mezin wî dike? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:12, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q19526&diff=prev&oldid=2500634688], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q458750&diff=prev&oldid=2500634265], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q188093&diff=prev&oldid=2500632354], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q298703&diff=prev&oldid=2500631080] Vana ne êrîşên li ser zimanê min e? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:19, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q270728&diff=prev&oldid=2500629322] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:22, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q40930&diff=prev&oldid=2475659037], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q9685&diff=prev&oldid=2468708353] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:24, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q2519376&diff=prev&oldid=2481457613] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:25, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q1073256&diff=prev&oldid=2481455142] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q10132&diff=prev&oldid=2461465527] ::::::::::::::::::Ma ez mecbûr im her daîm li paşiya xwe binêrim ka tiştekî ku min nivisiye hatibe sansûrkirin an na? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:27, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::Min di 2024an de [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1693346] sansûra wî betal kiriye dîsa çûye [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1986317] qraliyet kiriye keyanî. Ma ev tiştekî normal e? Wextê ez butona "betal bike" bi kar tînim jî, dibêje "Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike." Ez ê tabî kî navê wî etîket bikim da ku bibîne, bi dizî guhartin xelettir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:57, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez di hin tiştan de maf didim te . Pirr caran te ema li Wîkîdaneyê (Wikidata) bê kontrol kopî û bê dil çewtî parve kiribû . Li gorî danasîna te [[Împeratoriya Osmanî]] Qiraliyet û ne Împeratorî û Siltanat bû . Li gorî te [[Împeratoriya Rûsî]] Qraliyetek li Ewropayê bû û ne Împeratoriyek li Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur bû. Her wiha te di gelek danasînên xwe de dewletên ewropî bi '''Copypaste''' wek dewlet an Qiraliyetên xiristiyanî bi nav kiribû. Şirovekirinên û danasînên te wisa nîşan dide ku hemû wan dewletên olî bûn, mîna [[Vatîkan|Vatîkanê]]. ::::::::::::::Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) ::::::::::::::bê dil hatiye '''Şaîr , Şairê/a''' an '''Nivîskarê / a''' hatine nivîsandin. Dema ku ew kêmasî tên guhertin paşê ew li gorî te dibe sensûr ? Me ne gotûbû ku em qet neguherînin. Me gotibû ku em '''bê gotûbêj''' ne guherînin .Lê heke em durist bin, ne tu û ne jî ez her dem bi tevahî li gorî vê yekê tevdigeriyan. Hin caran ji bo hin guhertinan ji min re destûr hatiye dayîn, her çend tu wê demê li ser malperê ne çalak bûyî. Her weha, gelek nivîskar û rêveberên Wîkîpediya kurdî bi rêkûpêk ne çalak in, ji ber vê yekê ez gelek caran neçar dimînim ku demeke dirêj li benda bersivê bimînim. ::::::::::::::Wek ku @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] jî li jorê ji got, te jî bê destûr hin guhertin kir. Li gorî mantiqa te, ez jî dikarim bi heman awayî wek te lîsteyekê amade bikim û sernavê wê bikim “Sensûra Wikihez” û paşê navê te îşaret bikim ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 12:15, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Na, me got ti kelîme neyê guhartin ji xeynî sernavê made û kategoriyan. Dîsa jî, piştî wê gotûbêjê, ji xeynî Gelhe/Gelhenasî ku navên beşên vala ne, te li ku derê dîtiye min kelîmeyeke kesekî din guhartiye? Xêra xwe wana yek bi yek li vir rêz bike, ez ê bixwe li ser wan binivîsim "min sansûra xwe vegerand". :::::::::::::::Sererastkirinên te yên [[Împeratoriya Rûsî]], [[Împeratoriya Osmanî]] baş in, wextê bi niyeteke baş diguherînî ez wana betal nakim, tu dibêjî "dewleta tarîxî" tenê ne bes e, wê demê gereg tu jî tenê "dewleta dîrokî" [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q4833446&diff=prev&oldid=2505044207] nenivîsî. Ez bi copy-paste naxebitim, lîsteya madeyan li gorî kategoriyan derdixim û bi riya [https://quickstatements.toolforge.org/#/batch quickstatements] wana carekê de dinivîsim. Ne tiştekî zor e tu jî dikarî vê yekê hîn bibî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:30, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/wiki/Q20610247] li vir tenê dibêje helbestvan, ez herim niha "şairê kurd" serarast bikim, ma ev nabe sansûrkirin? ez tiştek wisa nakim lê tu her tim dikî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::: 2e8r1avp5l5ck5auqh7itemc9byge97 2061516 2061500 2026-06-16T12:41:12Z Wikihez 39702 /* Vebijêrk */ Bersiv 2061516 wikitext text/x-wiki == Vebijêrk == Birayê ezîz, "vebijêrk" navdêr e nabe ku wekî sifet bi kar bînî, hem jî tê maneya opsiyon, di nav çend opsiyonan de tiştekî hildibijêrî. Loma Dîroka_li vir tiştekî dinivîsim ji bo ku nekeve netîceyên Googlê_vebijêrk nabe li ser Googlê "Dîroka alternatîf" gelek netîce dide. Ji kerema xwe vê xeletiyê rast bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:01, 12 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Heval tu jî '''Heqên însanan''' an jî '''Artîst''' û '''ne''' [[Mafên mirovan]] an jî [[Hunermend]] dinivîsî .Dema min peyva '''Nederlenda''' wek [[Holenda]] bi sedem guherandibû ew ji bo te problem bû û te nivîsandibû ku heqê kesî tune peyvên kesekî din biguhêrîn e . Her wiha peyva vêbijêrk di gelek ferhengên nûjen de tomarkirî ye . :https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:11, 12 hezîran 2026 (UTC) ::Binêre https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m dibêje "vebijêrk (m)" yanî îsmê ku bi cinsiyeta "mê" ye yanî îsm/navdêr e. Ne rengdêr/sifet e. Ji kerema xwe ji kesekî ewle pirs bike ka ferqa îsm û sifet çi ye, û çawa tên bikaranîn. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:21, 12 hezîran 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Wîkîferheng]] bi almanî '''Alternative û''' :::'''alternativ''' dinivîs e. '''Alternative [[Navdêr]]''' û hemû navdêr bi almanî mezin tên nivîsandin û '''alternativ''' rengdêr e û lewma bi almanî biçûk tê nivîsandin. Bi zimanê tirkî '''alternatif''' dikare hem rengdêr û hem jî navdêr be - li gorî ka di hevokê de çawa tê bikar anîn. Ev dişibihe zimanên almanî an îngilîzî. :::https://ku.wiktionary.org/wiki/vebij%C3%AArk [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:47, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::Li ser [[:wikt:vebijêrk]] ^?alternativ dibêje yanî ev tercime gumanbar e bi botê hatiye îlawekirin. Maalesef hin kes gelek kelîme û sayfe (wekî [[:wikt:alternativ]]) bi botê li ser Wîkîferhengê çêkirine, problema mezintir jî bi bikaranîna botê kelîmeyên kurdî, îngilîzî, tirkî, almanî hatine miqayesekirin û li gorî netîceya ku nehatiye kontrolkirin gelek tercime li qismê Wergerê hatiye dayîn. Loma gereg gelek dîqet bikî wextê Wîkîferhengê bi kar tînî. Alternativ dikare sifet be lê vebijêrk tercimeya "seçenek" a tirkî ya ve + bijêr(bijartin)+ -k [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:02, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez şer naxwazim. Min '''vêbijêrk''' hildabû ji ber ku bi kurdî du rastnivîs hene '''alternatîv''' û '''alternatîf'''. Nivîsandina '''îf''' :::::bi bandora zimanê tirkî çê bûyê .Wîkîpediyaya bi kurdî -'''îv''' tercîh dike . Lewma heke tu dixwazî em dikarin sernav wek '''Dîroka alternatîv''' biguhêrîn in. Baş bûya em bizanin ger '''dîroka vêbijêrk''' wek hemwate derbasdar an çewt e . Lê ez ne zimannas im û ez texmîn ku tu jî ne zimannas î. Helwesta pisporan li vir pêwîst e [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 20:36, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::::Belkî dîplomaya min a ji yek ji unîversîteyên herî mezin ên Tirkiyeyê nabêje zimannas lê min beşeke gelek nêzîkî zimannasiya îngilîzî xwendiye, dersên me gişt li ser zimannasiyê bûn. Loma ez li ser xisûsên zimanî zêdetir bala xwe didim. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:47, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ji bo te aniha rastnivîsa kroatî wek xirwat / xirwatî ji bo te sensûr e ? Her wiha te berê bi xwe gotibû ku [[Xirwatistan|Xirwat]] û [[Xirwatistan]] rastnivîsa derbasdar e . Te xwe sernavê Kroatya wek [[Xirwatistan]] guherandibû . Li gorî mentiqa te tu jî sensûrkarî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:00, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rastnivîs û hemmane cuda ne. Min zanebûnî dest neda bikaranînên kroatya di vê maddeyê de lê tu çûyî gî kiriye xirwat. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:06, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu xwe di sernavan de peyva kitêb û wek roman diguherin î .Yanî ez nabêjim ku ew guhertin baş an xirab e . Heta te peyvên îcadkirî wek '''Nederlenda''' betal kir . Dema tu tiştî diguherînî temam e . Ema heke kesek din vê dike ew paşê dibe [[sensûr]], tiştê wisa [[Durû|durûtî]] ye. Ez nabêjim ku ez bê çewtî xeletî me. Li ser Wîkîpediyayê pêwîst e ku mirov bi hev re û ne li dijê hev bixebitin. Û aniha min dît ku ew mixabin ew wisa nebûye . :::::::::Berî ku ez gelek saeten jiyana xwe li vir bêwate winda bikim, ez tercîh dikim ku pirtûkek baş bixwînim an rêzefîlmek an fîlmek temaşe bikim. @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ,@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ez guneh xwe nakim, hincet nakim ema piştî 8 salan ez dixwazim xatirê xwe ji we bixwazim . Silav û rêz :::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:39, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::Silav, ne hewceye ko tu ji ber kiryarên wîkîhez, dev ji xebatên xwe berdî. Heval Wîkîhez hewl dide li dewsa kurdî, kurd peyvên bi tirkî û erebî bi kar bînin da ko hêdî hêdî kurdî nêzîkê wan zimanan bibe û di nav wan de bihele. Wîkîhez di peyamên vê rûpelê de van peyvan bikar aniye. ::::::::::“sifet, mane, netîce, îsm, cinsîyet, ferq, îlawekirin, kelîme, sayfe, miqayese, xisûs “ Gelo zimanê kurdî ji bo van peyvan têr nakê ? Mirov çima li dewsa van peyvan peyvên kurdî bi kar naîne? ::::::::::-- rengdêr, wate, encam, nav, zayend, cudahî, lê zêdekirin, peyv, rûpel, berhevdanîn, mijar- babet -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|gotûbêj]]) 18:19, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] Êvar baş . Ez nabêjim ku min berê çewtî û xeletî ne kiriye. Lê aniha ez li ser guhertinan gotûbêj dikim . Da ku zêde şer der nekeve . Berê min vê jî zêde nekir . Ew jî çewt û xelet bû. Aniha ew lîste çê dike bi tiştên ku ew wek sensûr bi nav dike. Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike . Eşkere ye ku ew kesek e ku dixwaze min aciz bike an jî provoke bike. Ez jî dikarim lîstek bi guhertinên wî çê bikim û navê wî îşaret bikim. Lê ez wê nakim. Ne hewce ye ku her kes ji her kesê din hez bike, lê li Wîkîpediyaya Kurdî gelek kêm nivîskar û rêveber hene. Eger em ji hev nefret bikin, em ê nikaribin bi hev re bixebitin. Ez vê yekê xebat ne ji bo xwe dikim, lê ji bo ku ziman û çanda kurdî nemirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:57, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081 sansûra te ya kelîmeyeke min] û yên herî nû [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User_talk:Avestaboy&oldid=2506165688] {{dîwar}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:34, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Qiral, Qral, Qiralîçe an Qralîçe ? :::::::::::::Min kêmasiyên van peyvan bi hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] re gotûbêj kiribû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 21:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::Silav ji her kesê re. Di vî warî de ez hê jî li ser fikrê xwe yê berê me. Mixabin di warên xebatên ziman de hemî saziyên kurdî bi kêmasî ne. Fikreke min ê ji bo projeyeke nû yê rêzimana Wîkîpediya kurdî heye an jî ji bo berfirehkirina Rupela Wîkîpediya şêwaz. Wekê ku hûn dizanin zimanê kurdî şaxeke ji zimanên îranî ye. Ji bo parastina reseniya kurmancî divê em tenê li ser van zimanan lêkolîn bikin ger peyvek deyn bigirin divê ji van zimanan deyn bigirin ne ji zimanên semîtîk an jî altayî. Di heman demê de mirov dikare ji xeynî soranî (ji ber ku gelek peyvên soranî têne bikaranîn) lêkolîn li ser zaravayên din ên kurdî jî bike. Di heman demê de divê ev peyv li gorî xwezaya zimanê kurmancî be. Wek mînak di van demên dawî de ez li cihê peyva lûtke peya bilinde bikar tînim. Ev peyv li gorî peyva lûtke êdî li gorî xwezaya kurmancî ye. Mirov dikare van mînakan zêde bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:16, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], tu yek ji xebatkarên herî newestanbar ê Wîkîpediya Kurdî yî... û ez hêvîdar im ku tu bi awayekî bêtirs û bi sebrî karê xwe yê tê de berdewam bikî. Hertim wêrek bî! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::{{r|Wikihez}} Belkî tu ferq nakî feqet tu atmosferek xirab û nebaş di Wîkîpediyayê de çêdikî... Her ku diçe difikirim ku tu nikanî bi yên din re di komê de bişuxilî. Bo mînak, te hemû parametreyên şablonan bi botê û li gorî daxwaza xwe guherandiye; feqet te qet di nav rupela gotûbêjê de tiştek li ser vê xebatê nenivîsiye: te "nexşeya_ciyan" kiriye "[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaxak%C3%AE&diff=prev&oldid=1652471 nexşeya_reptiyeyê]", problem nîne feqet te nêrînên bikaranên din pirs kir? Tevgera te ne tiştekî nû ye (gelek kesan berê jî te re gotine): [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Balyozxane&diff=prev&oldid=1131978]. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 03:53, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] weleh ez jî bi rastî naxwazim dev jî nivîsandinê ber dim .Bi vî awayî ema nikare bidome. Berê betalkirinên wî hîn mafdar bûn. Ema aniha betalkirinên wî ne normal in. Berê bi xwe gotibû ku peyvên Kroat û Kroatya di ferhengê de tune . ::::::::::::[[Gotûbêja kategoriyê:Xirwat]] ::::::::::::Niha wî lîsteyek amade kiriye ku navê min jî tê de ye û bêguman navê min jî destnîşan kiriye. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] berê jî pêşniyar kiribû ku navê gotara Kîpros were guhartin û bibe [[Qibris]] û me jî ew pejirand. Min jî paşê di gotarên xwe de nivîsa Kîpros guhart û kir Qibris. ::::::::::::Di her Wîkîpedyayekê de mirov li gorî standardeke rastnivîsê tevdigere. Ez li dijî rexneya avaker û konstruktîv nînim, lê tiştê ku @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] dike ne rexne ye; ew zêdetir biçûkxistin û kêmnirxkirina kesekî ye. Dibe ku ew bi xwe jî vê yekê fam neke. ::::::::::::Bi rastî, ez êdî tu hewesê vê yekê nînim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 09:51, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]/@[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] bi dîtina min, eve kampanyayeke mobîng û biçûkkirina xebatkarekî Wîkîpediyê ya jimêjveyî ye. Rêbazên Wikipedia li ser çi dibêjin? Hûn wek rêveberên projeya me çi dibêjin û çi dikarin bikin? Nehêlin van êrişên ser @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] berdewam bikin û piştguh nexin. Gelek spas, silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:26, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min got ez ê cewabê nedim ji ber ku ez çi bibêjim hûn dibêjin usliba te xirab e tevî ku gelek bala xwe didim. Gotinên min yên herî normal [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Philadelphia#c-Wikihez-20260610083000-Sernav] bi navê tinaz û îronî [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Kal%C3%AEforniya#c-Ghybu-20260610173400-Wikihez-20260610082700] tên tarîfkirin. :::::::::::::Avestaboy bi dehan caran hatibû hişyarkirin ku kelîmeyên kesên din neguherîne lê dîsa jî diçe kelîmeyên min diguherîne ew [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q173065&diff=prev&oldid=2503674476] ne li dijî min êrîş e lê betalkirinên min ên Avestaboyî mobîng e. Helal be ji we re. Min ev sayfeya sansûrên Avestaboyî di 2024an de çêkiribû, ji ber ku bi hezaran guhartinên wî yên kêfî hene, diviyabû ez tiştekî wisa çêkim. Wî cara pêşî bi xwe guhartina min a kelîmeyeke wî bi navê "sensûr" tarîf kiribû. Li vir ti problem nîne. Ez ti car kelîmeyên te naguherînim, tu jî yên min naguherînî çi heqê Avestaboy heye kelîmeyên min diguherîne bi behaneya rastnivîsînê? [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081] Eger qiral an qral xelet be, însan yek ji wan tercîh dike, naçe kelîmeyeke din naxe sayfeyê. Me li ser vê yekê gî gotibûn bila ti kes kelîmeyên kesên din neguherîne, Avestaboyî hîn jî diguhere, ez vî tiştî fêm nakim hûn çima piştgîrî didin wî tevî ku xeletiya mezin wî dike? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:12, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q19526&diff=prev&oldid=2500634688], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q458750&diff=prev&oldid=2500634265], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q188093&diff=prev&oldid=2500632354], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q298703&diff=prev&oldid=2500631080] Vana ne êrîşên li ser zimanê min e? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:19, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q270728&diff=prev&oldid=2500629322] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:22, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q40930&diff=prev&oldid=2475659037], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q9685&diff=prev&oldid=2468708353] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:24, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q2519376&diff=prev&oldid=2481457613] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:25, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q1073256&diff=prev&oldid=2481455142] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q10132&diff=prev&oldid=2461465527] ::::::::::::::::::Ma ez mecbûr im her daîm li paşiya xwe binêrim ka tiştekî ku min nivisiye hatibe sansûrkirin an na? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:27, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::Min di 2024an de [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1693346] sansûra wî betal kiriye dîsa çûye [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1986317] qraliyet kiriye keyanî. Ma ev tiştekî normal e? Wextê ez butona "betal bike" bi kar tînim jî, dibêje "Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike." Ez ê tabî kî navê wî etîket bikim da ku bibîne, bi dizî guhartin xelettir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:57, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez di hin tiştan de maf didim te . Pirr caran te ema li Wîkîdaneyê (Wikidata) bê kontrol kopî û bê dil çewtî parve kiribû . Li gorî danasîna te [[Împeratoriya Osmanî]] Qiraliyet û ne Împeratorî û Siltanat bû . Li gorî te [[Împeratoriya Rûsî]] Qraliyetek li Ewropayê bû û ne Împeratoriyek li Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur bû. Her wiha te di gelek danasînên xwe de dewletên ewropî bi '''Copypaste''' wek dewlet an Qiraliyetên xiristiyanî bi nav kiribû. Şirovekirinên û danasînên te wisa nîşan dide ku hemû wan dewletên olî bûn, mîna [[Vatîkan|Vatîkanê]]. ::::::::::::::Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) ::::::::::::::bê dil hatiye '''Şaîr , Şairê/a''' an '''Nivîskarê / a''' hatine nivîsandin. Dema ku ew kêmasî tên guhertin paşê ew li gorî te dibe sensûr ? Me ne gotûbû ku em qet neguherînin. Me gotibû ku em '''bê gotûbêj''' ne guherînin .Lê heke em durist bin, ne tu û ne jî ez her dem bi tevahî li gorî vê yekê tevdigeriyan. Hin caran ji bo hin guhertinan ji min re destûr hatiye dayîn, her çend tu wê demê li ser malperê ne çalak bûyî. Her weha, gelek nivîskar û rêveberên Wîkîpediya kurdî bi rêkûpêk ne çalak in, ji ber vê yekê ez gelek caran neçar dimînim ku demeke dirêj li benda bersivê bimînim. ::::::::::::::Wek ku @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] jî li jorê ji got, te jî bê destûr hin guhertin kir. Li gorî mantiqa te, ez jî dikarim bi heman awayî wek te lîsteyekê amade bikim û sernavê wê bikim “Sensûra Wikihez” û paşê navê te îşaret bikim ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 12:15, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Na, me got ti kelîme neyê guhartin ji xeynî sernavê made û kategoriyan. Dîsa jî, piştî wê gotûbêjê, ji xeynî Gelhe/Gelhenasî ku navên beşên vala ne, te li ku derê dîtiye min kelîmeyeke kesekî din guhartiye? Xêra xwe wana yek bi yek li vir rêz bike, ez ê bixwe li ser wan binivîsim "min sansûra xwe vegerand". :::::::::::::::Sererastkirinên te yên [[Împeratoriya Rûsî]], [[Împeratoriya Osmanî]] baş in, wextê bi niyeteke baş diguherînî ez wana betal nakim, tu dibêjî "dewleta tarîxî" tenê ne bes e, wê demê gereg tu jî tenê "dewleta dîrokî" [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q4833446&diff=prev&oldid=2505044207] nenivîsî. Ez bi copy-paste naxebitim, lîsteya madeyan li gorî kategoriyan derdixim û bi riya [https://quickstatements.toolforge.org/#/batch quickstatements] wana carekê de dinivîsim. Ne tiştekî zor e tu jî dikarî vê yekê hîn bibî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:30, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/wiki/Q20610247] li vir tenê dibêje helbestvan, ez herim niha "şairê kurd" serarast bikim, ma ev nabe sansûrkirin? ez tiştek wisa nakim lê tu her tim dikî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:35, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::Kanî "Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) bê dil hatiye Şaîr , Şairê/a an Nivîskarê / a" ?? ::::::::::::::::: tenê [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:Search&limit=20&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fniv%C3%AEskar%C3%AA%5C%2Fa%2F 171] nivîskarê/a hene, yek [https://www.wikidata.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%C5%9Fa%C3%AEr%C3%AA%5C%2Fa%2F&title=Special%3ASearch&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 şairê/a] tine ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:41, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::: eauuta1x96a8plmtpneq76t1xnz56cy 2061523 2061516 2026-06-16T13:18:30Z Avestaboy 34898 /* Vebijêrk */ Bersiv 2061523 wikitext text/x-wiki == Vebijêrk == Birayê ezîz, "vebijêrk" navdêr e nabe ku wekî sifet bi kar bînî, hem jî tê maneya opsiyon, di nav çend opsiyonan de tiştekî hildibijêrî. Loma Dîroka_li vir tiştekî dinivîsim ji bo ku nekeve netîceyên Googlê_vebijêrk nabe li ser Googlê "Dîroka alternatîf" gelek netîce dide. Ji kerema xwe vê xeletiyê rast bike. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:01, 12 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Heval tu jî '''Heqên însanan''' an jî '''Artîst''' û '''ne''' [[Mafên mirovan]] an jî [[Hunermend]] dinivîsî .Dema min peyva '''Nederlenda''' wek [[Holenda]] bi sedem guherandibû ew ji bo te problem bû û te nivîsandibû ku heqê kesî tune peyvên kesekî din biguhêrîn e . Her wiha peyva vêbijêrk di gelek ferhengên nûjen de tomarkirî ye . :https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:11, 12 hezîran 2026 (UTC) ::Binêre https://ferhengkurdi.org/peyv/vebij%C3%AArk-m dibêje "vebijêrk (m)" yanî îsmê ku bi cinsiyeta "mê" ye yanî îsm/navdêr e. Ne rengdêr/sifet e. Ji kerema xwe ji kesekî ewle pirs bike ka ferqa îsm û sifet çi ye, û çawa tên bikaranîn. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 19:21, 12 hezîran 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Wîkîferheng]] bi almanî '''Alternative û''' :::'''alternativ''' dinivîs e. '''Alternative [[Navdêr]]''' û hemû navdêr bi almanî mezin tên nivîsandin û '''alternativ''' rengdêr e û lewma bi almanî biçûk tê nivîsandin. Bi zimanê tirkî '''alternatif''' dikare hem rengdêr û hem jî navdêr be - li gorî ka di hevokê de çawa tê bikar anîn. Ev dişibihe zimanên almanî an îngilîzî. :::https://ku.wiktionary.org/wiki/vebij%C3%AArk [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:47, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::Li ser [[:wikt:vebijêrk]] ^?alternativ dibêje yanî ev tercime gumanbar e bi botê hatiye îlawekirin. Maalesef hin kes gelek kelîme û sayfe (wekî [[:wikt:alternativ]]) bi botê li ser Wîkîferhengê çêkirine, problema mezintir jî bi bikaranîna botê kelîmeyên kurdî, îngilîzî, tirkî, almanî hatine miqayesekirin û li gorî netîceya ku nehatiye kontrolkirin gelek tercime li qismê Wergerê hatiye dayîn. Loma gereg gelek dîqet bikî wextê Wîkîferhengê bi kar tînî. Alternativ dikare sifet be lê vebijêrk tercimeya "seçenek" a tirkî ya ve + bijêr(bijartin)+ -k [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:02, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez şer naxwazim. Min '''vêbijêrk''' hildabû ji ber ku bi kurdî du rastnivîs hene '''alternatîv''' û '''alternatîf'''. Nivîsandina '''îf''' :::::bi bandora zimanê tirkî çê bûyê .Wîkîpediyaya bi kurdî -'''îv''' tercîh dike . Lewma heke tu dixwazî em dikarin sernav wek '''Dîroka alternatîv''' biguhêrîn in. Baş bûya em bizanin ger '''dîroka vêbijêrk''' wek hemwate derbasdar an çewt e . Lê ez ne zimannas im û ez texmîn ku tu jî ne zimannas î. Helwesta pisporan li vir pêwîst e [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 20:36, 12 hezîran 2026 (UTC) ::::::Belkî dîplomaya min a ji yek ji unîversîteyên herî mezin ên Tirkiyeyê nabêje zimannas lê min beşeke gelek nêzîkî zimannasiya îngilîzî xwendiye, dersên me gişt li ser zimannasiyê bûn. Loma ez li ser xisûsên zimanî zêdetir bala xwe didim. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:47, 12 hezîran 2026 (UTC) :::::::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ji bo te aniha rastnivîsa kroatî wek xirwat / xirwatî ji bo te sensûr e ? Her wiha te berê bi xwe gotibû ku [[Xirwatistan|Xirwat]] û [[Xirwatistan]] rastnivîsa derbasdar e . Te xwe sernavê Kroatya wek [[Xirwatistan]] guherandibû . Li gorî mentiqa te tu jî sensûrkarî ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:00, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rastnivîs û hemmane cuda ne. Min zanebûnî dest neda bikaranînên kroatya di vê maddeyê de lê tu çûyî gî kiriye xirwat. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 13:06, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu xwe di sernavan de peyva kitêb û wek roman diguherin î .Yanî ez nabêjim ku ew guhertin baş an xirab e . Heta te peyvên îcadkirî wek '''Nederlenda''' betal kir . Dema tu tiştî diguherînî temam e . Ema heke kesek din vê dike ew paşê dibe [[sensûr]], tiştê wisa [[Durû|durûtî]] ye. Ez nabêjim ku ez bê çewtî xeletî me. Li ser Wîkîpediyayê pêwîst e ku mirov bi hev re û ne li dijê hev bixebitin. Û aniha min dît ku ew mixabin ew wisa nebûye . :::::::::Berî ku ez gelek saeten jiyana xwe li vir bêwate winda bikim, ez tercîh dikim ku pirtûkek baş bixwînim an rêzefîlmek an fîlmek temaşe bikim. @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ,@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ez guneh xwe nakim, hincet nakim ema piştî 8 salan ez dixwazim xatirê xwe ji we bixwazim . Silav û rêz :::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:39, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::Silav, ne hewceye ko tu ji ber kiryarên wîkîhez, dev ji xebatên xwe berdî. Heval Wîkîhez hewl dide li dewsa kurdî, kurd peyvên bi tirkî û erebî bi kar bînin da ko hêdî hêdî kurdî nêzîkê wan zimanan bibe û di nav wan de bihele. Wîkîhez di peyamên vê rûpelê de van peyvan bikar aniye. ::::::::::“sifet, mane, netîce, îsm, cinsîyet, ferq, îlawekirin, kelîme, sayfe, miqayese, xisûs “ Gelo zimanê kurdî ji bo van peyvan têr nakê ? Mirov çima li dewsa van peyvan peyvên kurdî bi kar naîne? ::::::::::-- rengdêr, wate, encam, nav, zayend, cudahî, lê zêdekirin, peyv, rûpel, berhevdanîn, mijar- babet -- [[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|gotûbêj]]) 18:19, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] Êvar baş . Ez nabêjim ku min berê çewtî û xeletî ne kiriye. Lê aniha ez li ser guhertinan gotûbêj dikim . Da ku zêde şer der nekeve . Berê min vê jî zêde nekir . Ew jî çewt û xelet bû. Aniha ew lîste çê dike bi tiştên ku ew wek sensûr bi nav dike. Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike . Eşkere ye ku ew kesek e ku dixwaze min aciz bike an jî provoke bike. Ez jî dikarim lîstek bi guhertinên wî çê bikim û navê wî îşaret bikim. Lê ez wê nakim. Ne hewce ye ku her kes ji her kesê din hez bike, lê li Wîkîpediyaya Kurdî gelek kêm nivîskar û rêveber hene. Eger em ji hev nefret bikin, em ê nikaribin bi hev re bixebitin. Ez vê yekê xebat ne ji bo xwe dikim, lê ji bo ku ziman û çanda kurdî nemirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 19:57, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081 sansûra te ya kelîmeyeke min] û yên herî nû [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=User_talk:Avestaboy&oldid=2506165688] {{dîwar}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:34, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Qiral, Qral, Qiralîçe an Qralîçe ? :::::::::::::Min kêmasiyên van peyvan bi hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] re gotûbêj kiribû. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 21:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::Silav ji her kesê re. Di vî warî de ez hê jî li ser fikrê xwe yê berê me. Mixabin di warên xebatên ziman de hemî saziyên kurdî bi kêmasî ne. Fikreke min ê ji bo projeyeke nû yê rêzimana Wîkîpediya kurdî heye an jî ji bo berfirehkirina Rupela Wîkîpediya şêwaz. Wekê ku hûn dizanin zimanê kurdî şaxeke ji zimanên îranî ye. Ji bo parastina reseniya kurmancî divê em tenê li ser van zimanan lêkolîn bikin ger peyvek deyn bigirin divê ji van zimanan deyn bigirin ne ji zimanên semîtîk an jî altayî. Di heman demê de mirov dikare ji xeynî soranî (ji ber ku gelek peyvên soranî têne bikaranîn) lêkolîn li ser zaravayên din ên kurdî jî bike. Di heman demê de divê ev peyv li gorî xwezaya zimanê kurmancî be. Wek mînak di van demên dawî de ez li cihê peyva lûtke peya bilinde bikar tînim. Ev peyv li gorî peyva lûtke êdî li gorî xwezaya kurmancî ye. Mirov dikare van mînakan zêde bike. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:16, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], tu yek ji xebatkarên herî newestanbar ê Wîkîpediya Kurdî yî... û ez hêvîdar im ku tu bi awayekî bêtirs û bi sebrî karê xwe yê tê de berdewam bikî. Hertim wêrek bî! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:10, 15 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::{{r|Wikihez}} Belkî tu ferq nakî feqet tu atmosferek xirab û nebaş di Wîkîpediyayê de çêdikî... Her ku diçe difikirim ku tu nikanî bi yên din re di komê de bişuxilî. Bo mînak, te hemû parametreyên şablonan bi botê û li gorî daxwaza xwe guherandiye; feqet te qet di nav rupela gotûbêjê de tiştek li ser vê xebatê nenivîsiye: te "nexşeya_ciyan" kiriye "[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Babaxak%C3%AE&diff=prev&oldid=1652471 nexşeya_reptiyeyê]", problem nîne feqet te nêrînên bikaranên din pirs kir? Tevgera te ne tiştekî nû ye (gelek kesan berê jî te re gotine): [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:R%C3%AAveber/Balyozxane&diff=prev&oldid=1131978]. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 03:53, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] weleh ez jî bi rastî naxwazim dev jî nivîsandinê ber dim .Bi vî awayî ema nikare bidome. Berê betalkirinên wî hîn mafdar bûn. Ema aniha betalkirinên wî ne normal in. Berê bi xwe gotibû ku peyvên Kroat û Kroatya di ferhengê de tune . ::::::::::::[[Gotûbêja kategoriyê:Xirwat]] ::::::::::::Niha wî lîsteyek amade kiriye ku navê min jî tê de ye û bêguman navê min jî destnîşan kiriye. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] berê jî pêşniyar kiribû ku navê gotara Kîpros were guhartin û bibe [[Qibris]] û me jî ew pejirand. Min jî paşê di gotarên xwe de nivîsa Kîpros guhart û kir Qibris. ::::::::::::Di her Wîkîpedyayekê de mirov li gorî standardeke rastnivîsê tevdigere. Ez li dijî rexneya avaker û konstruktîv nînim, lê tiştê ku @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] dike ne rexne ye; ew zêdetir biçûkxistin û kêmnirxkirina kesekî ye. Dibe ku ew bi xwe jî vê yekê fam neke. ::::::::::::Bi rastî, ez êdî tu hewesê vê yekê nînim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 09:51, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]/@[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] bi dîtina min, eve kampanyayeke mobîng û biçûkkirina xebatkarekî Wîkîpediyê ya jimêjveyî ye. Rêbazên Wikipedia li ser çi dibêjin? Hûn wek rêveberên projeya me çi dibêjin û çi dikarin bikin? Nehêlin van êrişên ser @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] berdewam bikin û piştguh nexin. Gelek spas, silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:26, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min got ez ê cewabê nedim ji ber ku ez çi bibêjim hûn dibêjin usliba te xirab e tevî ku gelek bala xwe didim. Gotinên min yên herî normal [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Philadelphia#c-Wikihez-20260610083000-Sernav] bi navê tinaz û îronî [https://ku.wikipedia.org/wiki/Got%C3%BBb%C3%AAj:Kal%C3%AEforniya#c-Ghybu-20260610173400-Wikihez-20260610082700] tên tarîfkirin. :::::::::::::Avestaboy bi dehan caran hatibû hişyarkirin ku kelîmeyên kesên din neguherîne lê dîsa jî diçe kelîmeyên min diguherîne ew [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q173065&diff=prev&oldid=2503674476] ne li dijî min êrîş e lê betalkirinên min ên Avestaboyî mobîng e. Helal be ji we re. Min ev sayfeya sansûrên Avestaboyî di 2024an de çêkiribû, ji ber ku bi hezaran guhartinên wî yên kêfî hene, diviyabû ez tiştekî wisa çêkim. Wî cara pêşî bi xwe guhartina min a kelîmeyeke wî bi navê "sensûr" tarîf kiribû. Li vir ti problem nîne. Ez ti car kelîmeyên te naguherînim, tu jî yên min naguherînî çi heqê Avestaboy heye kelîmeyên min diguherîne bi behaneya rastnivîsînê? [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=1997&diff=next&oldid=1988081] Eger qiral an qral xelet be, însan yek ji wan tercîh dike, naçe kelîmeyeke din naxe sayfeyê. Me li ser vê yekê gî gotibûn bila ti kes kelîmeyên kesên din neguherîne, Avestaboyî hîn jî diguhere, ez vî tiştî fêm nakim hûn çima piştgîrî didin wî tevî ku xeletiya mezin wî dike? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:12, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]@[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q19526&diff=prev&oldid=2500634688], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q458750&diff=prev&oldid=2500634265], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q188093&diff=prev&oldid=2500632354], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q298703&diff=prev&oldid=2500631080] Vana ne êrîşên li ser zimanê min e? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:19, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q270728&diff=prev&oldid=2500629322] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:22, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q15616513&diff=prev&oldid=2481462599], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q40930&diff=prev&oldid=2475659037], [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q9685&diff=prev&oldid=2468708353] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:24, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q2519376&diff=prev&oldid=2481457613] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:25, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q1073256&diff=prev&oldid=2481455142] [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q10132&diff=prev&oldid=2461465527] ::::::::::::::::::Ma ez mecbûr im her daîm li paşiya xwe binêrim ka tiştekî ku min nivisiye hatibe sansûrkirin an na? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:27, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::Min di 2024an de [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1693346] sansûra wî betal kiriye dîsa çûye [https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Diana,_prensesa_W%C3%AAls%C3%AA&diff=prev&oldid=1986317] qraliyet kiriye keyanî. Ma ev tiştekî normal e? Wextê ez butona "betal bike" bi kar tînim jî, dibêje "Yanî ew guhertin bêdeng nake her tim navê min îşaret dike." Ez ê tabî kî navê wî etîket bikim da ku bibîne, bi dizî guhartin xelettir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:57, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ez di hin tiştan de maf didim te . Pirr caran te ema li Wîkîdaneyê (Wikidata) bê kontrol kopî û bê dil çewtî parve kiribû . Li gorî danasîna te [[Împeratoriya Osmanî]] Qiraliyet û ne Împeratorî û Siltanat bû . Li gorî te [[Împeratoriya Rûsî]] Qraliyetek li Ewropayê bû û ne Împeratoriyek li Ewropa, Asya û Amerîkaya Bakur bû. Her wiha te di gelek danasînên xwe de dewletên ewropî bi '''Copypaste''' wek dewlet an Qiraliyetên xiristiyanî bi nav kiribû. Şirovekirinên û danasînên te wisa nîşan dide ku hemû wan dewletên olî bûn, mîna [[Vatîkan|Vatîkanê]]. ::::::::::::::Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) ::::::::::::::bê dil hatiye '''Şaîr , Şairê/a''' an '''Nivîskarê / a''' hatine nivîsandin. Dema ku ew kêmasî tên guhertin paşê ew li gorî te dibe sensûr ? Me ne gotûbû ku em qet neguherînin. Me gotibû ku em '''bê gotûbêj''' ne guherînin .Lê heke em durist bin, ne tu û ne jî ez her dem bi tevahî li gorî vê yekê tevdigeriyan. Hin caran ji bo hin guhertinan ji min re destûr hatiye dayîn, her çend tu wê demê li ser malperê ne çalak bûyî. Her weha, gelek nivîskar û rêveberên Wîkîpediya kurdî bi rêkûpêk ne çalak in, ji ber vê yekê ez gelek caran neçar dimînim ku demeke dirêj li benda bersivê bimînim. ::::::::::::::Wek ku @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] jî li jorê ji got, te jî bê destûr hin guhertin kir. Li gorî mantiqa te, ez jî dikarim bi heman awayî wek te lîsteyekê amade bikim û sernavê wê bikim “Sensûra Wikihez” û paşê navê te îşaret bikim ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 12:15, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Na, me got ti kelîme neyê guhartin ji xeynî sernavê made û kategoriyan. Dîsa jî, piştî wê gotûbêjê, ji xeynî Gelhe/Gelhenasî ku navên beşên vala ne, te li ku derê dîtiye min kelîmeyeke kesekî din guhartiye? Xêra xwe wana yek bi yek li vir rêz bike, ez ê bixwe li ser wan binivîsim "min sansûra xwe vegerand". :::::::::::::::Sererastkirinên te yên [[Împeratoriya Rûsî]], [[Împeratoriya Osmanî]] baş in, wextê bi niyeteke baş diguherînî ez wana betal nakim, tu dibêjî "dewleta tarîxî" tenê ne bes e, wê demê gereg tu jî tenê "dewleta dîrokî" [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q4833446&diff=prev&oldid=2505044207] nenivîsî. Ez bi copy-paste naxebitim, lîsteya madeyan li gorî kategoriyan derdixim û bi riya [https://quickstatements.toolforge.org/#/batch quickstatements] wana carekê de dinivîsim. Ne tiştekî zor e tu jî dikarî vê yekê hîn bibî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:30, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::[https://www.wikidata.org/wiki/Q20610247] li vir tenê dibêje helbestvan, ez herim niha "şairê kurd" serarast bikim, ma ev nabe sansûrkirin? ez tiştek wisa nakim lê tu her tim dikî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:35, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::Kanî "Li ser 1000 gotaran li ser Wiķîdane (Wikidata) bê dil hatiye Şaîr , Şairê/a an Nivîskarê / a" ?? ::::::::::::::::: tenê [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:Search&limit=20&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2Fniv%C3%AEskar%C3%AA%5C%2Fa%2F 171] nivîskarê/a hene, yek [https://www.wikidata.org/w/index.php?search=insource%3A%2F%C5%9Fa%C3%AEr%C3%AA%5C%2Fa%2F&title=Special%3ASearch&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 şairê/a] tine ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 12:41, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] mala te ew wek îronî bû . Wek mînak X him tîp him jî wek tiştên nenas e . 171 jî pirr in. Lê gorî min ew sîstemek ne rind e û bê dil û çêkirî ye . Her wiha te pir cara @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] di gotara [[E. E. Cummings]] de te li ser Wikidatayê şaîr/a amerîkî nivîsandibû . Paşê min jî peyvên helbestvan, wênesaz û şanonîvsekî amerîkî ji gotara bingehîn tomar kir. Ji ber ku ew ne tenê helbestvan bû. Ew jî çewt e . Te jî danasînê wek şaîrê û nivîskarê guherand [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy#top|gotûbêj]]) 13:18, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::: 4p3qr8lavs0nb0jzkhprcjq43u1gsdg 2 76187 2061545 2060721 2026-06-16T15:49:02Z Avestaboy 34898 /* */ 2061545 wikitext text/x-wiki {{babîl|kurd|Agirî|Berlîn dijî|Mêr|Dîrokhez|ku-3|tr-3|en-3|de-3|footer=}} {{Zêr|Avestaboy|karê te yê qenc li Wîkîpediya kurdî,<br>tu her hebî!|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 22:47, 14 tîrmeh 2019 (UTC)}} {{Stêrka kurdî|Avestaboy|xebata wî ya bêhempa ya bo zimanê kurdî|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 06:59, 25 nîsan 2020 (UTC)}} * '''Gotarên min''': [//xtools.wmflabs.org/pages/ku.wikipedia.org/Avestaboy] * '''Statîstîk''': [https://xtools.wmflabs.org/ec/ku.wikipedia.org/Avestaboy#general-stats] nqi617zfj27ietskpdsveiqz9zewzxg 0 76545 2062051 2028422 2026-06-17T11:40:01Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062051 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Once Upon a Time<br>(Hebû tune bû) | Wêne = Once Upon a Time Logo.png | Binwêne = | Cure = Fantezî, nehênî, çîrok, drama, serpêhatî | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = <span> * [[Ginnifer Goodwin]] * [[Jennifer Morrison]] * [[Lana Parrilla]] * [[Josh Dallas]] * [[Jared S. Gilmore]] * [[Raphael Sbarge]] * [[Jamie Dornan]] * [[Robert Carlyle]] * [[Eion Bailey]] * [[Emilie de Ravin]] * [[Meghan Ory]] * [[Colin O'Donoghue]] * [[Michael Raymond-James]] * [[Michael Socha]] * [[Rebecca Mader]] * [[Sean Maguire]] * [[Andrew J. West]] * [[Dania Ramirez]] * [[Gabrielle Anwar]] * [[Alison Fernandez]] * [[Mekia Cox]] </span> | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = [[Îngilîzî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 7 | Hejmara beşan = 155 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = <span> * Edward Kitsis * Adam Horowitz * [[Steve Pearlman]] * [[David H. Goodman]] * [[Andrew Chambliss]] </span> | Hilberîner = <span> * [[Damon Lindelof]] * [[Christine Boylan]] * [[Robert Hull]] * [[Kalinda Vazquez]] * [[Jane Espenson]] * [[Daniel T. Thomsen]] * Brian Wankum * Kathy Gilroy * [[Ian B. Goldberg|Ian Goldberg]] * [[Liz Tigelaar]] * Samantha Thomas * [[Jerome Schwartz]] * Helga Ungurait </span> | Edîtor <span> = * Geofrey Hildrew * Mark Goldman * Scot J. Kelly * Joe Talbot Hall </span> | Cih = | Sînematograf = <span> * Steven Fierberg * Stephen Jackson * Tony Mirza </span> | Kamera = | Mawe = 43 hûrdem | Şirket = [[ABC Studios]] * [[Edward Kitsis|Kitsis]]/[[Adam Horowitz (screenwriter)|Horowitz]] | Belavker = | Kanal = | Formata wenê = [[720p]] ([[16:9]] [[HDTV]]) | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = Once Upon a Time in Wonderland (Hebû tune bû li welatê derhozeyan) }} '''Once Upon a Time''' (bi wateya "Hebû tune bû") [[rêzefîlm]]ekî fanteziya amerîkan yê [[Edward Kitsis]] û [[Adam Horowitz]]e û ji aliye [[ABC Studios]] ve ji bo kanala amerikan [[ABC]] hatibû hilberandin. Naveroka rêzefîlmê derbarê Emma Swan de ye ku kurê xwe yê zikmakî berê li pey zayîna wê de dabû pêsikandin û kûrê Emma Henryê 10 salî di rojbûna wê ya 28'ê ewî serdan dike. Ew Emma dibe li Storybrooke li [[Maine]] ê. Bi gotina Henry hemû rûniştvanên wê cihê berê kesên çîrokî bûn ku paşê bîranînên xwe winda kirin. Di [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] de rêzefîlm di [[23'ê kewçêrê]] [[2011]] li ser kanala ABC despê kir . Di reşemiya 2018 meriv agahdarî dihîşt ji ber ku rêzefîlm peyra re bi sezona heftemîn dawî dibe . Dawiya rêzefîlm li [[DYA]] di [[18'ê gulanê]] 2018 dihat weşandin<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://ew.com/tv/2018/02/06/once-upon-a-time-ending-season-7-series-finale/ |sernav='Once Upon a Time' to end after season 7 |malper=EW.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2018-09-17 }}</ref><ref>https://de.m.wikipedia.org/wiki/Once_Upon_a_Time_–_Es_war_einmal_…<nowiki/></ref>. == Naverok == === Sezona yekem === Di roja zewaca "[[Berfînxan û her heft bejnbihost|Snow" White]] û Prens David "Charming" de, keybanûya dilreş di merasîmê de dikeve û radigihîne ku ew nifirek li ser wan bike. Hin dem şûnda, Snow White ya niha ducanî ji ber nifirê mereq dike û ji ber vê yekê li zîndanê [[Rumpelstiltskin]] serdan dike. Ew pêşbîn dike ku, nifira keybanûyê (ku ew ji bo wê afirand) dê hemî li cîhekî tirsnak bigerin ku li wir biqewime û dawiyên kêfxweş nabin. Lê ew jî eşkere dike ku zaroka wê ya nezayînbûyî, Emma, ​​dê roja 28ê rojbûna xwe vegere û hemî wan bifilitîne . Li ser pêşniyara periya şîn , Geppetto û [[Pînokyo]] ji darika sêrbaz dolabek çê dikin ku dikare kesek ji nifira keybanûya dilreş biparêz e. Prens Charming armanc heye ku dolabê ji bo Snow û zaroka wê ya nezayînbûyî bikar bîne, lê Emma ji beriya çekirina dolabê zayîn dibe . Di vê rojê de, nifir dest pê dike ku pêk were, da ku Prens keça xwe dixe hindirê dolabê û wisa ew jiyana wê difilitîn e . Wekî encamek, ew ji hêla şervanên keybanûya dilreş bi giranî birîndar dibe. Di Bostona îroyîn de, Emma Swan jiyanek tenêtiyê dijî û wekî ajana mewdûatê û nêçîrvana xelat tê de dixebite. Di 28 saliya xwe de, xortek deh-salî yê bi navê Henry wê re serdanek dike. Ew xwe wekî kurê biyolojîkî pêşkeş dike, ku Emma ji bo pesikandinê berda bû. Emma nexwaze ku bi wî re têkiliyek ava bike û wî pişta xwe davêje mala wî li Storybrooke, Maine. Di rê de, Henry wê re pirtûkek mezin bi çîrokan nîşan dide, ku ew israr dike ku hemî çîrok rast in. Dema ku gihîştibû Storybrooke, Henry wê agahdar dike ku hemî niştecîhên bajêr di rastiyê de kesên çîrokî ne, ku ji hêla nifir ve hatine qewirandin û bê bîranînek jîyana xwe li daristana çîrokan ne. Ew angaşt jî dike ku dem qefilî ye û runiştvan nekarin bajêr biterikînin, lê nifir were kestin ji ber ku Emma keça Snow White û Prens David e. Emmaya gumanbar Henry li cem dayika wê ya pêsikandinê Regina Mills re, şaredara bajêr, ku di rastiyê de keybanûya dilreş e, tîne. Emma Henry dibîne, ku ew dîsa ji mala xwe direve, û biryar dide ku bi kêmî ve hefteyek li Storybrooke bimîne. Dûv re mîlên demjimêra xaçxaneyê ji bo cara yekê xwe dilivînin. Di demajoê de bêtir û bêtir agahdarî di derbarê pêşçîroka kesên cure de têne zanîn. Bi taybetî Rumpelstiltskin/ Birêz Gold girîng e. Ew di cîhana çîrokî de evîna xwe Belle winda kir , ya ku ew bi mirî şaş kir, . Her wiha ew kurê xwe Baelfire diger e , yê ku bi dergeha efsûnî ket di cîhaneke din . Rumpelstiltskin berê nifirê bi îksîrek evîna rastîn tevlihev kir , ji ber vê yekê ew dikare her tiştî li Storybrooke bi bîr bîne, lê tenê piştî Emma hat li vir. Gava Henry di dawiya sezonê de li nexweşxaneyê mirî ye, Emma, ​​ku niha di teoriyên wî de bi bawerî ye, bi ramûsanek li ser eniya wê nifir dişiken e. Beşa dawî ya sezonê li ser Rumpelstiltskin ku bi Belle re vedigere, efsûnê gêrî dîne Storybrookeê da ku hêzên xwe yên sêrbaz gêrî bistîne. Ev, xwe nîşan dide ku , pilana wî ji destpêkê ve bû: Ji ber ku Storybrooke li cîhana ku kurê wî winda bû ye. === Sezona duyem === Tevî ku nalet hatiye şikandin jî, niştecihên Storybrook li vî cîhî dimînin û venagerin daristana çîrokan. Derdikeve holê ku beşek ji cîhana çîrokan ji nifiran xilas bû, lê 28 salan di celebek felcê de derbas kir û niha dîsa bi girseyî ji hêla ogres ve tê tehdît kirin. Sedema vê yekê efsûnek parastinê ya ji dayika Regina Cora bû. Rumpelstiltskin dixwaze ku Regina bikuje, ji bo tolhildana Belle, ku keybanûya dilreş pêşî li daristana çîrokan girtibû û dûv re jî 28 salan di Storybrooke de di saziya giyanî de, û ji ber vê sedemê giyanmêjek tîne bîra xwe. Dema ku ew êrîşî Regina dike, ew dikare bi riya dergeha kulikçêker vegere daristana çîrokan. Bi rasthatinek bêbext, Emma û Mary Margaret jî di dergeha xeterê de derbasî nav daristana çîrokan dibin, ji ku derê li rêyek vegerê digerin. Ew bi Mulan, Prenses Aurora û Prens Phillip re hevdîtin dikin, ku ji wan re dibe alîkar ku riya vegerê bibînin. Di heman demê de, Cora û Kapîtan Hook jî hewl didin ku ji cîhana çîrokan derbasî Storybrooke bibin. Hook yekcar evîndara jina Rumpelstiltskin Milah bû, lê yê paşîn ew kuşt piştî ku dev ji wî berda. Wî jî destê Hook birî, û Hook ji wê demê ve hesreta tolhildanê ye. Her çar jî di dawîyê de, her çend bi awayên cihêreng, karibin dev ji cîhana çîrokan berdin. Emma û Regina hewl didin ku ji bo xatirê Henry, di destpêkê de bi serfirazî li hev bikin. Dîsa paşvekişînek jî nîşan dide ku bavê Henry kî ye. Ew di derbarê Neal Cassidy de, tawanbarekî piçûk ê ku Emma piştî Augustê terikandî wî ji wî re qala cîhana çîrokan û têkiliya Emma bi wê re kir. Ji hêla Neal ve hat terikandin, Emma ket girtîgehê, li wê derê welidî û zarokê xwe danî ber pejirandinê. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 557fs0o7ta4tkbjm9kzrggeozamrlq6 0 76676 2062034 2023292 2026-06-17T11:39:53Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062034 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Avatar | Wêne = Avatar Logo 4c.svg | Binwêne = | Cure = Aksiyon, serpêhatî û fantezî | Format = | Senarîst = | Derhêner = {{Lîsteya sade| *[[Aaron Ehasz]] *[[Lauren MacMullan]] <small>(sezon 1–2)</small> *[[Dave Filoni]] <small>(sezon 1)</small> *[[Giancarlo Volpe]] *Anthony Lioi <small>(sezon 1)</small> *[[Ethan Spaulding]] <small>(sezon 2–3)</small> *Michael Dante DiMartino <small>("The Crossroads of Destiny")</small> *[[Joaquim Dos Santos]] <small>(sezon 3)</small> }} | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = [[Zarok TV]], [[Pelistank TV]] | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = [[Jeremy Zuckerman]]<br>[[Benjamin Wynn]] | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = [[Îngilîzî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 3 | Hejmara beşan = 61 beş | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = | Şirket = [[Nickelodeon]] | Belavker = | Kanal = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = The Legend of Korra }} '''Avatar''' <ref>{{Jêder |paşnav=REDSEA REKLAM |sernav=Avatar on Pelistank TV |tarîx=2013-03-28 |url=https://www.youtube.com/watch?v=YHLB890Lenc&feature=youtu.be |tarîxa-gihiştinê=2018-06-19 }}</ref> (sernavê resen: ''Avatar: The Last Airbender, an jî navnetewî Avatar: The Legend of Aang)'', rêzefîlmekî kertonî ye ku ji aliyê şirketa Nickelodeon ve hatiye hilberandin û weşandin. Ew rêzefîlm bi kurdî li ser kanalên [[Zarok TV]]<ref>{{Jêder-malper |url=http://zaroktv.com.tr/Kurmanci/Program/Avatar |sernav=Zarok TV |paşnav=TV |pêşnav=Zarok |malper=zaroktv.com.tr |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2018-06-19 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}</ref> û [[Pelistank TV]] hatine weşandin. Ew rêzefîlm di herdu kanala de bi zarava û dûblajvanên din weşandî bûne.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Rêzefîlm li cîhanek aşopî ku piranî li ser bingeha Rojhilata Asyayê ye, dileyize. Şêwaza rêzefîlmê bi bandora anîmeyên japonî ve girêdayî ye û bi vî awayî xwe ji rêze anîmasyonên dinên amerîkî veqetîne, lê şêwazek anîme ya paqij nine. Di vê rêzefîlmê de, Aangê 12 salî divê bi aştiyê û hevsengiyê bi cîhanê re bîne û bi dawî anîna şerê li dijî Netewê agirî yê bi ya cîhanê. Di dema naverokê de, ew bi heval, rêheval û hevalbendên ku piştgiriyê didin wî re dike, lê bi berdewamî ji hêla Neteweya agirê ve tête şopandin. Li şûna Avatar rêzefîlmê [[The Legend Korra ( rêzefîlm)|The Legend Korra]], ku naveroka wî 70 sal şûnda tê danîn, di bernamê de, naverok di vê heyamê de di xêzeromanan de berdewam dibe. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 9me95g45nbqct8j72dwg9aii71t64vh 0 76705 2062039 2025002 2026-06-17T11:39:56Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062039 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Darbirên hêrsok | Wêne = The Angry Beavers.jpg | Binwêne = | Cure = Comedy, Slapstick | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = Ingilîzî | Ziman = | Hejmara sezonan = 4 | Hejmara beşan = 63 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 22 hûrdem | Şirket = Gunther-Wahl Productions Nickelodeon Animation Studios | Belavker = | Kanal = [[Zarok TV]] | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Darbirên hêrsok'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://zaroktv.com.tr/Kurmanci/Program/Darbiren-Hersok |sernav=Zarok TV |paşnav=TV |pêşnav=Zarok |malper=zaroktv.com.tr |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2018-06-23 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}</ref> ( sernavê resen ''The Angry Beavers'') anîmasyoneke destkir e ku ji hêla [[Mitch Schauer]] ve hatiye afirandin û ku li ser Norbert û Daggetê du birayên dînoke ye ku hem ji hev hez dikin hem jî hez dikin şerê hev bikin. == Naverok == Rêzefîlm di derbarê birayên darbir Daggett û Norbert de ye, ku du xwişkên piçûk hatine dayîn û ji ber vê yekê ji hêla dêûbavên xwe ve ji malê hatine avêtin. Naha ew di bendava xwe de wek bekar dijîn û serpêhatîyên ecêb li wê derê û li derûdora wê dijîn. Car carinan, her du bira jî li bajêr an jî li deverên din ên ku berê darbirek nedîtine, rêwîtiyê dikin. Di serpêhatiyên xwe de, ew pir caran dikevin nav cedelên hişk û dûv re aliyên xwe bed zer re nîşan didin, ku sernavê diyar dike. Norbert û Daggett bi gelemperî kesên ku bi wan re hevdîtin dikin weke batînok têne hesibandin. == Kesên rêzefîlmê == == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 11udbcmec80l98tq4re1bo9wc4vzeiw 0 76983 2062050 2028208 2026-06-17T11:40:01Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062050 wikitext text/x-wiki {{sernavê îtalîk}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Mummies Alive! | Wêne = | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = Seth Kearsley | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = [[Bill Switzer]]<br />[[Dale Wilson (actor)|Dale Wilson]]<br />[[Scott McNeil]]<br />Graeme Kingston<br />[[Cree Summer]]<br />Gerard Plunkett | Kurdî dublaj = Tune | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = John Campbell Ron Wasserman | Welat = {{ala|Kanada}} , {{ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = | Hejmara sezonan = 1 | Hejmara beşan = 42 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = [[Andy Heyward]]<br />Robby London<br />Michael Maliani<br />[[Janice Sonski]]<br />[[Ivan Reitman]]<br />[[Joe Medjuck]]<br />[[Daniel Goldberg (producer)|Daniel Goldberg]] | Hilberîner = [[Seth Kearsley]] | Edîtor = Mike DePatie Gail McIntyre | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 22 hûrdem | Şirket = [[DIC Entertainment|DiC Entertainment, L.P.]]<br />[[Ivan Reitman|Northern Lights Entertainment]]<br /> [[Mook Animation]] | Belavker = [[Claster Television]]<br />[[Buena Vista International, Inc]]. (navneteweyî)<br/>[[DHX Media]] | Kanal = | Formata wenê = [[NTSC]] / [[480i]] | Formata deng = Stereo | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = Xelas bûye | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''''Mummies Alive!''''' (Mumiyên zindî) xêzefîlmeke kanadayî-amerîkî ji sala 1997an de ye ku ji aliyê şirketên [[DIC Entertainment]] û [[Northern Lights Entertainment]] hatiye hilberandin. Ew esasen ji bo sezonek weşandî bû. == Naverok == Li Misira kevnar, efsûnkarekî dilreş a bi navê Scarab kurê firawîn, Prens Rapses dikuje, ku bibe nemir. Ji bo sûcê xwe zindî bijî (laşê Rapses jî nehatiye dîtin), Scarab di cîhana nûjen de zindî dibe û dest bi lêgerîna ji bo vejîna Rapses, ciwanek li San Francisco-rûniştevanek bi navê Presley Carnovan dike, da ku canê Rapses bistîne da ku ew bibe nemir. Cerdevanên Rapses (Presley), Ja-Kal, Rath, Armon û Nefer-Tina, ligel pisîka Rapses, Kahti, ji miriyan hişyar dibin da ku wî ji Scarab biparêzin. Ew hêza Ra bikar tînin da ku bibin cerdevanên bi hêz. Her yekî mumî bi hêza xwedêrek Misirê ve girêdayî ye. Ja-Kal canê baz bikartîne, Rath canê marê bikar tîne, Armon canê hogeç bikar tîne, û Nefer-Tina canê pisîkê bikar tîne. Ew dikarin li ser wê bang bikin ku ji bo artêşên mûjî û hêzan werin ku li dijî xirabkarên sermirovanî şer bikin. Her çend, gava ku hêza wan tewandî bibe, ew pêdivî ye ku di gorên mumiyayan de rûnin da ku şiyariyê bistînin. Ji bo gihîştina van hêzan, dayikan bangê "Bi Hêza Serê Ra!" re, ku veguherîna wan vedibêje. Gengaz jî xwedî hêz in ku rûyê tirsnak çêbikin, bi gelemperî ji bo tirsandina rêberên nazik dikirin. Wekî din ji Scarab, gengaz bi gelemperî neçar ma ku bi xwedan û giyanên ji mîtolojiya Misirê re werin gazî kirin li cîhana nûjen, di nav de Anubis, Set, Geb, Apep, Bast, Sekhmet, Bes, û gelekên din, bi gelemperî wekî beşek ji yek ji Skarab-ê ,pîlanên ku ji kontrola wî derketin == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 0jnr8t43jussr8ysbgfbtikc0rucr28 0 77260 2062052 2058847 2026-06-17T11:40:02Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062052 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Pasadena | Wêne = Pasadena (Sony TV series) logo.svg | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = {{Lîsteya sade| * [[Dana Delany]] * [[Martin Donovan]] * [[Balthazar Getty]] * [[Alison Lohman]] * [[Chris Marquette]] * [[Nicole Paggi]] * [[Alan Simpson]] * [[Mark Valley]] * [[Natasha Gregson Wagner]] }} | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = Tune | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = [[Mark Snow]] | Welat = {{ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = | Hejmara sezonan = 1 | Hejmara beşan = 13 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = [[Mike White (filmmaker)|Mike White]] | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 60 hûrdem | Şirket = | Belavker = [[Sony Pictures Television]] | Kanal = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = Xelas | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Pasadena''' [[rêzefîlm]]eke [[amerîkan]] e ku di navbera mehên rêzber û sermaweza sala 2001 ji aliyê [[Fox Broadcasting Company]] ve dihat weşandin. == Naverok == Malbata rêzdar Greeley ji Pasadena her tişt heye ku meriv dikare bixwaze: Ji çend nifşan de wan împaratoriyek saz kirine, serbilindiya wan ev e "L.A. Sun, rojnameya herî xwendî ya li Kalîforniya ye . Lê sîyek tarî li ser malbatê dimeşe - di heman demê de Lily McAllister, neviya serokê pargîdaniyê, hest dike ku tiştek çewt e. Rojek, mêrek biyanî tê di xaniyê McAllisteran de û di odeya xwarinê de û gule ber xwe dide. Bi hemdibistanî û paşê hevalê xwe Henry Bellow re ew dest bi vekolîna veşartinên ku malbata wê vedişêrin dikin. == Lîstikvanên rêzefîlmê == * [[Alison Lohman]] di rola Lily McAllister de * [[Alan Simpson]] di rola Henry Bellow de * [[Martin Donovan]] di rola Will McAllister de * [[Dana Delany]] di rola Catherine McAllister de * [[Chris Marquette]] di rola Mason McAllister de * [[Natasha Gregson Wagner]] di rola Beth Greeley de * [[Mark Valley]] di rola Robert Greeley de * [[Nicole Paggi]] di rola Jennie Bradbury de * [[Balthazar Getty]] di rola Nate Greeley de == Hilberîn == === Desteya karî === Pasadena ji hêla [[Mike White]] ve hat afirandin, ku li [[Pasadena]], [[Kalîforniya]] ku , dibistana seretayî û lîse de xwend. Actress / derhêner Diane Keaton beşa pîlotî deranî, û di nav de hilberînerên kargêr ên pêşandanê bû. Di nav hilberînerên din de [[Mark B. Perry]], Dana Baratta, [[R. W. Goodwin]], û Bill Robinson hene. Beşa pîlotî ji hêla [[Tatiana S. Riegel]] ve hat sererastkirin. <br /> === Bişûndekirinî === Her çend pêşandan bi baldarî hat rexne kirin, lê tenê ji 4.3 mîlyon temaşevanan hate temaşekirin. Pêşbîniya giştî di wê demê de ew bû ku, digel vê pêşangehê du hefte piştî [[êrîşên 11ê Îlonê]], 2001, temaşevanên amerîkî ne amade bûn ku temaşe bikin pêşandanek wek Pasadena, bi atmosfera xwe ya tarî û xeta çîrokê sînist. == Girêdanên derve == {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] mmnbgaqttysz8qavhbxr4labxw4krc8 0 77264 2062044 2026791 2026-06-17T11:39:58Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062044 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = John Doe | Wêne = | Binwêne = | Cure = [[Drama]]<br />[[Nehênî]], [[Polisye]] | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = * [[Dominic Purcell]]: John Doe * [[Jayne Brook]]: Jamie Avery * [[John Marshall Jones]]: Frank Hayes * [[William Forsythe (lîstikvan)|William Forsythe]]: Digger * [[Sprague Grayden]]: Karen Kawalski | Jûrî = | Dublaj = | Dublajkirina kurdî = Tune ye | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{ala|DYA}} | Zimanê orjînal = [[Îngilîzî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 1 | Hejmara beşan = 21 beş | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = Brandon Camp<br />[[Mimi Leder]]<br />Mike Thompson | Hilberîner = Brandon Camp Mike Thompson | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 44 hûrdem | Şirket = Camp-Thompson Productions<br>[[Regency Television]]<br>[[Fox 21 Television Studios|Fox Television Studios]] | Belavker = | Kanal = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = Xelas | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''John Doe''' [[rêzefîlm]]ekî [[amerîkan]] ji sala 2002an e. == Naverok == Mêrekî ciwan tazî û bi bîrwindakrineke tam li ser giravek hişyar dibe. Ew dibîne ku ew rengkor ê û li ser singê wî jî nîşaneke ecêb he ye. Her wiha ew zanîna tam ya cîhanê li xwe tomarkirî ye . Di beşan de ew zanîna xwe bikar tîne ji bo alîkariya polisan bike û dozên tawanî çareser bike. Armanca wê naskirina nasnameya xwe ye. == Motîva bingehî == Rêzefîlm li ser kok an jî nasnamê mêrê ku tazî li ser giravek hişiyar bû ye û lê çima bîrwindakrineke tam he ye xwe John Doe binavdike . Ji Theresa, kesek ku ew bi rengî dibîne, û ku ew wisa dixuye ku ji paşeroja xwe dizanin, jê re Tommy tê gotin.Theresa jî her wiha xuya dike ku mirovek bi karînên taybetî ye. Koma Phoenixê li seranserê vê yekê tiştek digerin. Di vê lêgerînê de, koma Phoenix di nav wan de jî teknolojiya xêvjimêrê ya bilind bikar tîne. Di dawiya dawîn de, ew temaşevanên dûr in ku John Doe dixin binê dara veşartinê ya Koma Phoenix. === Rengkorî === John Doe bîranîna xwe ya yekem rengkor e. Ji demên din, lêbelê, ew dibe ku tiştên din an mirov bi reng bibînin e. Wan tiştan / mirovan dixuye ku wateyek taybetî heye û agahiyên derbarê pêşeroja wî didin. Di rêzeyê de sedemek nayête diyar kirin ku çima John Doe tenê dikare hin mirovên bi reng bibîne.Beriya her tiştî, tiştê balkêş ev e ku mirovên ku ew di derbasa rêzefîlmê de bi reng dibîne eşkere ye ku têkiliya wan bi hevûdu re tune. Yek ji wan wêneyan keçek revandî ye ku wî alîkar dike ku bibîne, duyemîn wêneya hevalê şervan ê ji Digger e û wêneyê sêyemîn yê Theresa ye. Taybetmendiyek taybet a Koma Phoenix ev e ku endamên vê komê tenê bi [[zimanê nîşankirinê]] agahdar dikin . === Phoenix === Di vê komê de di nîvê duyemîn a rêzefîlmê de tê gotin. Ev kom çi dike, kîjan armancê dikeve mebestê an jî armanca wî çi ye, bi piranî ne diyar e. Taybetmendiyek taybet a Koma Phoenix ev e ku endamên vê komê tenê bi zimanê nîşankirinê agahdar dikin . == Çavkanî == {{werger çavkanî|de|Der Fall John Doe!}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] aw98vka1ntsr8b7e2rip4a6ujm6yadr 0 82188 2062055 2028967 2026-06-17T11:40:03Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062055 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Roswelll | Wêne = Roswell logo.jpg | Binwêne = | Cure = [[Drama]], [[Aşop]], [[Honaka zanistî]] | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Dublajkirina kurdî = Tune | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = [[Dido (stranbêj)|Dido]] – Here with me | Muzîka dawî = | Bestekar = * [[Joseph Williams (muzîkvan)|Joseph Williams]] * Will Edwards *Jon Ernst | Welat = {{ala|DYA}} | Zimanê orjînal = [[Îngilîzî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 3 | Hejmara beşan = 61 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 42 hûrdem | Şirket = | Belavker = | Kanal = [[The WB]] | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = 6 kewçera 1999 | Weşana dawiyê = | Rewşe = Xelas | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = ''[[Roswell, New Mexico ( rêzefîlm)|Roswell, New Mexico]]'' }} '''Roswell''' [[rêzefîlm]]ekî [[honaka zanistî]] ya amerîkî ji hêla [[Jason Katims]] ve ye. Fîlmê pîlotî li ser bingeha pirtûkê "Roswell High" e, ku ji hêla Laura J. Burns û Melinda Metz ve hatî nivîsandin û ji hêla Pocket Books (DYA) ve hat çapandin. Li Keyaniya Yekbûyî, pêşandan hem wek Roswell High û hem jî wek Roswell hat weşandin. Rêzefîlm yekem car ji sala 1999an heta 2002an li televîzyonê hate weşandin. Ew li ser xwendekarên dibistana bilind Max û Isabel Evans û Michael Guerin, ku ne mirov lê candarên derasayî ne ku li Roswell, New Mexico di 1947an de bi keştiyek esmanî li ser erdê hilweşandin. Rojek Max jiyana hevdibistaniya xwe Liz Parker difilîtîne, ew balê li ser rayedaran dikişîne - û jiyana bêdeng ku rê li sê ciwanên li Roswell girtiye, xwedan dawiya nişkek e. == Çîroka çarçoveyî == Zan, Vilandra, Rath û Ava (piştre di rêzefîlmê de wekî "çarên keyaniyê" tên zanîn) carekê endamên malbata keyî ya rojgera Antarê bûn. Antar parçeyek pergala rojgerî ye ku ji pênc rojgerên ku ji hêla hestên hişmend ve hatine vebirin ku di destpêkê de bi hev re di nav aşitiyê de bûn. Serwerê dijmin Kivar rojekê êrişî rojgerên cîranê xwe kir û kontrola Antar girt. Zan, ku wê demê de keyê Antar bû, jina wî Ava û xwişka wî Vilandra, û her wiha cîgirê Zan, Rath, bûne qurban. Piştî mirina wan, DNAyê wan û DNA yê mirovanî ji bo afirandina du komên durehên biyanî-mirov an klonên çarên keyî hatin bikaranîn.Di rêzefílmê de, ev Max (Zan) û Isabel Evans (Vilandra), Michael Guerin (Rath) û Tess Harding (Ava) ne. Ew klon hatin şandin ku ew ji Kivar biparêzin. Ew ê rojekê vegerin û aşitiya Antar vegerînin. Keştiya esmanî bi Max, Isabel, Michael û Tess (û komek din a klonan û çar parêzkar wan re) di sala 1947an de li Roswell, New Mexico hat hilweşandin. Artêşa Dewletên Yekbûyî kapsûlên enkubê yên deresayî û du Antariyan sax dîtin, û ji bo vekolîna xwe avêtin bingehek leşkerî. Bi alîkariya balafirvanekî hewayî ya ciwan, candarên deresayî dikar bûn bi kapsûlê birevin. Nasedo (yek ji wan du parêzkarên sax) li ser çolê New Mexico di komek keviran de veşartiya.Zêdeyî 40 sal şûnda, Max, Isabel û Michael bi temenê şeş-salî de kapsulên xwe hiştin. Klona çaremîn, Tess, ku di kapsûla xwe de ma bû, paşê ji hêla Nasedo ve hat dîtin û mezin kirin. Max û Isabel digel dêûbavên xwe yên birêz Philip û Diane Evans xaniyek dilovanî û aram dîtin. Ji aliyekî ve, Michael, di lênêrîna bavê manewî ku bi kotekî ye û her wiha alkolîk e. Di destpêka rêzefîlmê de, Max, Isabel û Michael niha 16 salî ne û xwendekarên li Dibistana Bilind a Roswell in. Ew gelek baldar in ku balê nedin û her gav li cem hevdû bimînin. Ew dizanin ku ewna candarên deresayî ne, lê ne ku ew ji ku derê tên û çima ew li ser Erdê ne. <br /> == Şêwaza vegotinê == Her çend ku naverok di rêzefîlm de li ser çarenûsa Max, Isabel û Michael e, lê Liz Parker bi giranî rola vebêjerê digire.Hema hema her beş bi kêmanî sehneyek heye ku Liz nîşan dide dema ku ew di rojnivîska xwe de dinivîse. <br /> {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Rêzefîlmên honaka zanistî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] p0d40yly86h0iflm01oo1ve1xlmc0p2 0 82782 2062057 2044975 2026-06-17T11:40:03Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062057 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | wergera_kurdî = Pelyapim, [[Zarok TV]] }} '''Sifinc Bob''' <ref>{{Jêder-malper |url=http://zaroktv.com.tr/Kurmanci/Program/Sifinc-Bob |sernav=Sifinc Bob |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}</ref>( sernavê resen: SpongeBob SquarePants) rêzefîlmekî filme kertonî ya amerîkî ye ku ji hêla pedagog û deryanasê amerîkan [[Stephen Hillenburg]] ve ji bo [[Nickelodeon]] hat afirandin. [[Rêzefîlm]] derbarê serpêhatî û hewildanên ji karakterê sernavê û hevalên wî yên avê li bajarokê aşopî ya Bîkîniyê de ye. Fîlma kertonî ya amerîkî ya pêncem-dirêj-xebitîn, populerbûna wê ev yek wekî [[franchise]]k medyayî çêkiriye. Ew xwedan pirtirîn belavkirî ya Nickelodeon û Viacom Media Networks ye, rêza herî bilind a hewa ye. Heya dawiya sala 2017, pargîdaniya medyayê ji bo Nickelodeon dahata bazirganiyê 13 mîlyar [[dolar]] hilberand. == Kesên rêzefîlm == * [[Sifinc Bob Çarçik Şort]] (bi îngilîzî: ''SpongeBob'') * [[Patrick]] (bi îngilîzî: ''Patrick'') * [[Squiward|Squidward]] (bi îngilîzî: ''Squiward'') * Kewjal (bi îngilîzî: ''Mr..Krabs'') * Sandy (bi îngilîzî: ''Sandy'') * Plankton (bi îngilîzî: ''Plankton'')<ref>{{Jêder-malper |url=https://spongebob.fandom.com/wiki/SifincBob_ÇarçikSort |sernav=SifincBob ÇarçikSort |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] i6munyp56k6v3hqyfgxtl4r6jzecqgx 0 84002 2061656 2056375 2026-06-16T20:00:45Z Avestaboy 34898 2061656 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Gulşîfte Ferahanî | hevjîn = 1. Amin Mahdavi (2003-2013)<br>2. Christos Dorje Walker (2015-2017) | salên_çalak = Ji 1997 heya roja me | pîşe = [[Lîstikvan]], [[stranbêj]] | navê_rastî = Golshifte Farahani | cihê_jidayikbûnê = Tehran, Îran | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|10|7|1983|temen=erê}} | mezinahiya_wêne = 185px | wêne = Golshifteh Farahani at Berlinale 2023.jpg }} '''Gulşîfte Ferahanî''' (bi [[Zimanê farisî|farisî]]: گلشیفته فراهانی, ''Golshifteh Farahani'', jdb.[[10ê tîrmehê|10ê tîrmeha]] [[1983]] li [[Tehran]], [[Îran]]), [[lîstikvan]] û [[stranbêj]]eke [[îran]]î ye. Ew ji sala 2009an ve li Fransayê dijî û gelek xelatên fîlman wergirtine, di nav de xelata [[Teyrê Sîmir|Sîmirê]] Belûr ya Festîvala Navneteweyî ya Fajr a Fîlm a li Tehranê. == Jiyana wê == Gulşîfte Ferahanî keça lîstikvan û derhênerê şanoyê Behzad Ferahanî û xwişka lîstikvanê Şaghayeg Ferahanî ye. Di pênc saliya xwe de, wê dest bi muzîkkirina piyanoyê û fêrbûna muzîkê kir. Di 12 saliya xwe de beşdarî dibistanek muzîkê li Tehranê bû, di 14 saliya xwe de li fîlmê Dariş Mehrjui Derakht-e Golābī (sernavê îngilîzî ''The Pear Tree''), ku ew ji bo Xelata Sîmirê Belûr ya 16emîn Fêstivala Navneteweyî ya Fajr ya Fîlman da wek lîstikvana baştirîn xelat kir. == Kariyer == Di salên 2000an de, wê gelek caran di fîlmên xelatgir de lîst. Ji bo fîlmê Boutique, ew di 26emîn Festîvala Sê Parzemîn li Nantes de Xelata lîstikvana baştirîn wergirt. Ew gelek caran di fîlmên derhênerên navdar ên îranî de, mîna fîlmê nakokî ya Dariush Mehrjui, Santouri, [[Nîvê Heyvê (fîlm)|Nîvê Heyvê]] ya [[Behmen Qubadî]] (Xelata Mîdyeya Zêrîn di Festival International de Cine de San Sebastián 2006), Mim Mesle Madar (sernavê îngilîzî M for Mother) ya Rasoul Mollagholipour xelatkirina Oscarê ji bo Îranê di kategoriya "Fîlma Ziman a Biyanî ya Baştirîn") û ''Darbāre-ye Elī ya'' Asghar Farhadis (Ew fîlm Xelata Hirçê Zîvîn ji bo Derhêneriya baştirîn li Berlînale di sala 2009 û her wiha Xelata Fîlma baştirîn li Festîvala Tribeca ya Nû Yorkê de wergirt). Gulşifte Ferahanî ji parastina jîngehê dilsoz e û di heman demê de balyoza ji bo şerê dijî [[Tuberkuloz]] li Îranê bû. Demek kurt piştî beşdarbûna wê di fîlma amerîkî Body of Lies, hatibû ragihandin ku rayedarên îranî wî nehiştin ew ji welêt derkeve,<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast?gusrc=rss&feed=worldnews |sernav=Hollywood postponed Golshifteh Farahani has been prevented from heading to the US to discuss future film roles. It's a pointless waste of talent |paşnav=Tehrani |pêşnav=Souraya |tarîx= |malper=theguardian.com |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> lê hevkarên wê ev înkar kirin, û demek kurt pişti wê di pêşandana fîlimê de li Dewletên Yekbûyî de xuya bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hJR2seeEdpLdiOm4C16iCZnC9z2g |sernav=Colleague denies Iran actress faced travel ban: report |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081010063758/http://afp.google.com/article/ALeqM5hJR2seeEdpLdiOm4C16iCZnC9z2g |tarîxa-arşîvê=2008-10-10 |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Lê di hevpeyvînekê de bi Spiegel Online re, ew dijwariyên xwe bi rayedarên îranî re ji ber fîlim diyar kir; Tête gotin ku ji wan re heft mehan di bin zextek girseyî de ye. Ew tê gotin ku hilberîna sûcdarkirina hikumeta Îranê jî negatîf tawanbar kiriye. Dema ku ew pişt re ji bo rola Prenses Tamina di adaptasyona lîstika vîdyoyê ya Prince of Persia: The Sands of Time de hatiye pêşwazîkirin, ew neçû pêşiya derketina ji welêt, piştî ku ew hat bangî dadgeheke şoreşgerî û hatiye tawanbarkirin bi vî rengî, xeterek ewlehiyê ji bo îranê; ew jî ji ber ku bi CIA re xebitiye hatiye tawanbar kirin. Dema ku wê hat hiştin ku welatî ji dûv xwe derkeve, wê balafirê ji London berda û bi vî awayî kastî kir, û rol di dawiyê de ji [[Gemma Arterton]] a Brîtanî dagirtî bû.<ref name="Mein Schmerz ist mein Motor">{{Jêder-malper |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/irans-filmstar-farahani-mein-schmerz-ist-mein-motor-a-806960.html |sernav="Mein Schmerz ist mein Motor" |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Spiegel.de |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Ji ber van ezmûnan, ew Îranê hişt û li Parîsê dijî.Ji bo fîlmê [[Poulet aux Prunes]], fîlma yekem a rastîn ji hêla xêzkarê xêzeromanê ve û Marjane Satrapi ku ew ji îraniya sirgûnî ye, ew li pêş kamerayê di studyoyên li Potsdam-Babelsberg de bû.<ref name="Mein Schmerz ist mein Motor"/> Ferahanî di muzîkê de jî çalak e; li Îranê ew beşek ji koma rockê ya nehenî bi navê Kooch Neshin 'Koçer' bû û piştî derketina Îranê ew bi Mohsen Namjoo, yekî din ê îraniyê sirgûn û muzîkvanê re hati bû xebitandin, û piştgiriya wî li ser albuma Oy, li ser Farahani. Piyanoyê dilîze û carinan jî distre. Di 2017 de, ew [[Akademiya Huner û Zanistên Sînemayê]] de, ku salane Oscar xelat dike, hatiye pejirandin. == Fîlmnîgarî == {| class="wikitable sortable" !Sal !Sernav !Rol !Têbinî |- |1997 !''Derakht e Golabie''(''The Pear Tree'') |Mim (Mitra) |Simorgh Prize for Best Actress at the Fajr Film Festival |- |2000 !''Haft Parde''(''Seven Acts'') |The Angel |Banned in Iran |- |2001 !''Zamaneh''(''Times'') |Zamaneh | |- |2002 !''Jayee Digar''(''Somewhere Else'') |Raha | |- | rowspan="2" |2003 !''Deux fereshté''(''Two Angels'') |Azar |Banned in Iran Selected for the Semaine de la Critique at Cannes Film Festival |- !''Boutique'' |Eti |Best Actress at the Nantes Three Continents Festival Best Actress at the House of Cinema Festival (Tehran) |- | rowspan="2" |2004 !''Ashk-e Sarma'' (''The Tear of the Cold'') |Ronak |Best Actress at the Kazan International Film Festival Best Actress at the House of Cinema Festival (Tehran) |- !''Bab'Aziz: Le prince qui contemplait son âme'' |Noor |Banned in Iran |- | rowspan="2" |2005 !''The Fish Fall in Love'' |Touka |Selected at Rotterdam Film Festival |- !''Be Nam-e Pedar'' (''In the Name of the Father'') |Habibeh | |- | rowspan="2" |2006 !''Gis Borideh'' |Maryam | |- !''[[Nîvê Heyvê (fîlm)|Nîvê Heyvê]]'' |Niwemang |Banned in Iran Selected at the Toronto Film Festival and the Tribeca Film Festival |- | rowspan="3" |2007 !''Mim Mesle Madar'' (''M for Mother'') |Sepideh |Best Actress at the Kazan Film Festival |- !''To Each His Cinema'' |Self |Short film Banned in Iran Shown at the Cannes Film Festival |- !''Santouri''(''The Music Man'') |Hanieh |Banned in Iran |- | rowspan="4" |2008 !''Shirin'' |Self |Shown at the Venice Film Festival |- !''Hamisheh Paye Yek Zan Dar Miyan Ast''(''There's Always a Woman in Between'') |Maryam | |- !''Divar'' (''The Wall'') |Setareh |Selected at the Tokyo Film Festivaland the Taormina Film Festival |- !''Body of Lies'' |Aisha | |- |2009 !''About Elly''(''Darbareye Elly'') |Sepideh | |- |2010 !''Si Tu Meurs, Je Te Tue''(''I'll Kill You If You Die'') |Siba | |- | rowspan="2" |2011 !''There Be Dragons'' |Leila | |- !''Chicken With Plums''(''Poulet Aux Prunes'') |Iran | |- | rowspan="2" |2012 !''Just Like a Woman'' |Mona | |- !''The Patience Stone'' |The Woman | |- |2013 !''[[My Sweet Pepper Land (fîlm)|My Sweet Pepperland]]'' |Govend | |- | rowspan="3" |2014 !''Eden'' |Yasmin | |- !''Exodus: Gods and Kings'' |Nefertari | |- !''Rosewater'' |Maryam Bahari | |- | rowspan="3" |2015 !''Les Deux Amis'' |Mona | |- !''Go Home'' |Nada | |- !''Ports of Calls'' |Clara | |- | rowspan="3" |2016 !''Altamira'' |Conchita | |- !''Paterson'' |Laura | |- !''Sophie's Misfortunes'' |Madame de Réan | |- | rowspan="5" |2017 !''Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales'' |Shansa | |- !''The Song of Scorpions'' |Nooran | |- !''Shelter'' |Mona/Lina Haddad | |- !''The Upside'' |Maggie | |- !''Santa & Cie'' |Amélie | |- | rowspan="3" |2018 ![[Keçên rojê]] |Bahar | |- !''The Night Eats the World'' |Sarah | |- !''Red Snake'' |Rebel | |- | rowspan="1" |2019 !''Gen:Lock'' |Yasamin "Yaz" Madrani |Web series Voice only |- |2019 !''Arab Blues'' |Selma Derwich | |- |2019 !Blind Spot (L'Angle mort) |Elham |- |rowspan="1" |2020 !''Extraction'' |Nik Khan | |} == Şano == {| class="wikitable" !Sal !Şanoname !Rol !Têbinî |- !2003 |''Maryam and Mardavij'' |Mayan | |- !2004 |''The Black Narcissus'' | |Workshop |- !2005 |''Mofatesh (The Inspector)'' |Firoozeh |Banned in Iran |- !2013 |''A Private Dream'' |Sarah |Toured North America (March–April 2013) |- !2016 |''Anna Karenina'' |Anna Karenina |Toured around the France and in Paris at the Théâtre de la Tempête directed by Gaëtan Vassart |} {| class="wikitable" |Toured around the France and in Paris at the Théâtre de la Tempête directed by Gaëtan Vassart |} == Muzîka vîdyoyî == {| class="wikitable" !Sal !Stran !Hûnermend !Têbinî |- |2014 !"Pola" |Jabberwocky (featuring Clara Cappgli) | |- |2018 !"Paradis" |Orelsan |} == Konser == {| class="wikitable" !Dîrok !Venue !Têbinî |- !10' ê tebaxa 2009 |Sala Verdi, Milan Conservatory |With Mohsen Namjoo, presentation of the new album ''Oy'' |- !9ê çiriya paşîn a 2009an |Lido, Venice |With Mohsen Namjoo, during the Venice Film Festival |} == Girêdanên derve == * https://www.rudaw.net/kurmanci/culture/22102018?keyword=DAIŞ * http://diyarname.com/news.php?Idx=5542 * https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/9-emin-festivala-filmen-kurdi-li-berline-dest-pe-kir-116514 * https://buyerpress.com/kurdi/?p=15176 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217215133/http://buyerpress.com/kurdi/?p=15176 |date=2020-02-17 }} * {{IMDb name|0267042}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên fîlman ên fransî]] [[Kategorî:Aktrîsên ji Parîsê]] [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemayê yên îranî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Şanogerên îranî yên jin]] 7wrpud1yu224r6e5cpu298rmm1lhao4 2061822 2061656 2026-06-17T05:27:22Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] ber bi [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2061822 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Gulşîfte Ferahanî | hevjîn = 1. Amin Mahdavi (2003-2013)<br>2. Christos Dorje Walker (2015-2017) | salên_çalak = Ji 1997 heya roja me | pîşe = [[Lîstikvan]], [[stranbêj]] | navê_rastî = Golshifte Farahani | cihê_jidayikbûnê = Tehran, Îran | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|10|7|1983|temen=erê}} | mezinahiya_wêne = 185px | wêne = Golshifteh Farahani at Berlinale 2023.jpg }} '''Gulşîfte Ferahanî''' (bi [[Zimanê farisî|farisî]]: گلشیفته فراهانی, ''Golshifteh Farahani'', jdb.[[10ê tîrmehê|10ê tîrmeha]] [[1983]] li [[Tehran]], [[Îran]]), [[lîstikvan]] û [[stranbêj]]eke [[îran]]î ye. Ew ji sala 2009an ve li Fransayê dijî û gelek xelatên fîlman wergirtine, di nav de xelata [[Teyrê Sîmir|Sîmirê]] Belûr ya Festîvala Navneteweyî ya Fajr a Fîlm a li Tehranê. == Jiyana wê == Gulşîfte Ferahanî keça lîstikvan û derhênerê şanoyê Behzad Ferahanî û xwişka lîstikvanê Şaghayeg Ferahanî ye. Di pênc saliya xwe de, wê dest bi muzîkkirina piyanoyê û fêrbûna muzîkê kir. Di 12 saliya xwe de beşdarî dibistanek muzîkê li Tehranê bû, di 14 saliya xwe de li fîlmê Dariş Mehrjui Derakht-e Golābī (sernavê îngilîzî ''The Pear Tree''), ku ew ji bo Xelata Sîmirê Belûr ya 16emîn Fêstivala Navneteweyî ya Fajr ya Fîlman da wek lîstikvana baştirîn xelat kir. == Kariyer == Di salên 2000an de, wê gelek caran di fîlmên xelatgir de lîst. Ji bo fîlmê Boutique, ew di 26emîn Festîvala Sê Parzemîn li Nantes de Xelata lîstikvana baştirîn wergirt. Ew gelek caran di fîlmên derhênerên navdar ên îranî de, mîna fîlmê nakokî ya Dariush Mehrjui, Santouri, [[Nîvê Heyvê (fîlm)|Nîvê Heyvê]] ya [[Behmen Qubadî]] (Xelata Mîdyeya Zêrîn di Festival International de Cine de San Sebastián 2006), Mim Mesle Madar (sernavê îngilîzî M for Mother) ya Rasoul Mollagholipour xelatkirina Oscarê ji bo Îranê di kategoriya "Fîlma Ziman a Biyanî ya Baştirîn") û ''Darbāre-ye Elī ya'' Asghar Farhadis (Ew fîlm Xelata Hirçê Zîvîn ji bo Derhêneriya baştirîn li Berlînale di sala 2009 û her wiha Xelata Fîlma baştirîn li Festîvala Tribeca ya Nû Yorkê de wergirt). Gulşifte Ferahanî ji parastina jîngehê dilsoz e û di heman demê de balyoza ji bo şerê dijî [[Tuberkuloz]] li Îranê bû. Demek kurt piştî beşdarbûna wê di fîlma amerîkî Body of Lies, hatibû ragihandin ku rayedarên îranî wî nehiştin ew ji welêt derkeve,<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast?gusrc=rss&feed=worldnews |sernav=Hollywood postponed Golshifteh Farahani has been prevented from heading to the US to discuss future film roles. It's a pointless waste of talent |paşnav=Tehrani |pêşnav=Souraya |tarîx= |malper=theguardian.com |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> lê hevkarên wê ev înkar kirin, û demek kurt pişti wê di pêşandana fîlimê de li Dewletên Yekbûyî de xuya bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hJR2seeEdpLdiOm4C16iCZnC9z2g |sernav=Colleague denies Iran actress faced travel ban: report |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper= |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20081010063758/http://afp.google.com/article/ALeqM5hJR2seeEdpLdiOm4C16iCZnC9z2g |tarîxa-arşîvê=2008-10-10 |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Lê di hevpeyvînekê de bi Spiegel Online re, ew dijwariyên xwe bi rayedarên îranî re ji ber fîlim diyar kir; Tête gotin ku ji wan re heft mehan di bin zextek girseyî de ye. Ew tê gotin ku hilberîna sûcdarkirina hikumeta Îranê jî negatîf tawanbar kiriye. Dema ku ew pişt re ji bo rola Prenses Tamina di adaptasyona lîstika vîdyoyê ya Prince of Persia: The Sands of Time de hatiye pêşwazîkirin, ew neçû pêşiya derketina ji welêt, piştî ku ew hat bangî dadgeheke şoreşgerî û hatiye tawanbarkirin bi vî rengî, xeterek ewlehiyê ji bo îranê; ew jî ji ber ku bi CIA re xebitiye hatiye tawanbar kirin. Dema ku wê hat hiştin ku welatî ji dûv xwe derkeve, wê balafirê ji London berda û bi vî awayî kastî kir, û rol di dawiyê de ji [[Gemma Arterton]] a Brîtanî dagirtî bû.<ref name="Mein Schmerz ist mein Motor">{{Jêder-malper |url=https://www.spiegel.de/kultur/kino/irans-filmstar-farahani-mein-schmerz-ist-mein-motor-a-806960.html |sernav="Mein Schmerz ist mein Motor" |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Spiegel.de |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Ji ber van ezmûnan, ew Îranê hişt û li Parîsê dijî.Ji bo fîlmê [[Poulet aux Prunes]], fîlma yekem a rastîn ji hêla xêzkarê xêzeromanê ve û Marjane Satrapi ku ew ji îraniya sirgûnî ye, ew li pêş kamerayê di studyoyên li Potsdam-Babelsberg de bû.<ref name="Mein Schmerz ist mein Motor"/> Ferahanî di muzîkê de jî çalak e; li Îranê ew beşek ji koma rockê ya nehenî bi navê Kooch Neshin 'Koçer' bû û piştî derketina Îranê ew bi Mohsen Namjoo, yekî din ê îraniyê sirgûn û muzîkvanê re hati bû xebitandin, û piştgiriya wî li ser albuma Oy, li ser Farahani. Piyanoyê dilîze û carinan jî distre. Di 2017 de, ew [[Akademiya Huner û Zanistên Sînemayê]] de, ku salane Oscar xelat dike, hatiye pejirandin. == Fîlmnîgarî == {| class="wikitable sortable" !Sal !Sernav !Rol !Têbinî |- |1997 !''Derakht e Golabie''(''The Pear Tree'') |Mim (Mitra) |Simorgh Prize for Best Actress at the Fajr Film Festival |- |2000 !''Haft Parde''(''Seven Acts'') |The Angel |Banned in Iran |- |2001 !''Zamaneh''(''Times'') |Zamaneh | |- |2002 !''Jayee Digar''(''Somewhere Else'') |Raha | |- | rowspan="2" |2003 !''Deux fereshté''(''Two Angels'') |Azar |Banned in Iran Selected for the Semaine de la Critique at Cannes Film Festival |- !''Boutique'' |Eti |Best Actress at the Nantes Three Continents Festival Best Actress at the House of Cinema Festival (Tehran) |- | rowspan="2" |2004 !''Ashk-e Sarma'' (''The Tear of the Cold'') |Ronak |Best Actress at the Kazan International Film Festival Best Actress at the House of Cinema Festival (Tehran) |- !''Bab'Aziz: Le prince qui contemplait son âme'' |Noor |Banned in Iran |- | rowspan="2" |2005 !''The Fish Fall in Love'' |Touka |Selected at Rotterdam Film Festival |- !''Be Nam-e Pedar'' (''In the Name of the Father'') |Habibeh | |- | rowspan="2" |2006 !''Gis Borideh'' |Maryam | |- !''[[Nîvê Heyvê (fîlm)|Nîvê Heyvê]]'' |Niwemang |Banned in Iran Selected at the Toronto Film Festival and the Tribeca Film Festival |- | rowspan="3" |2007 !''Mim Mesle Madar'' (''M for Mother'') |Sepideh |Best Actress at the Kazan Film Festival |- !''To Each His Cinema'' |Self |Short film Banned in Iran Shown at the Cannes Film Festival |- !''Santouri''(''The Music Man'') |Hanieh |Banned in Iran |- | rowspan="4" |2008 !''Shirin'' |Self |Shown at the Venice Film Festival |- !''Hamisheh Paye Yek Zan Dar Miyan Ast''(''There's Always a Woman in Between'') |Maryam | |- !''Divar'' (''The Wall'') |Setareh |Selected at the Tokyo Film Festivaland the Taormina Film Festival |- !''Body of Lies'' |Aisha | |- |2009 !''About Elly''(''Darbareye Elly'') |Sepideh | |- |2010 !''Si Tu Meurs, Je Te Tue''(''I'll Kill You If You Die'') |Siba | |- | rowspan="2" |2011 !''There Be Dragons'' |Leila | |- !''Chicken With Plums''(''Poulet Aux Prunes'') |Iran | |- | rowspan="2" |2012 !''Just Like a Woman'' |Mona | |- !''The Patience Stone'' |The Woman | |- |2013 !''[[My Sweet Pepper Land (fîlm)|My Sweet Pepperland]]'' |Govend | |- | rowspan="3" |2014 !''Eden'' |Yasmin | |- !''Exodus: Gods and Kings'' |Nefertari | |- !''Rosewater'' |Maryam Bahari | |- | rowspan="3" |2015 !''Les Deux Amis'' |Mona | |- !''Go Home'' |Nada | |- !''Ports of Calls'' |Clara | |- | rowspan="3" |2016 !''Altamira'' |Conchita | |- !''Paterson'' |Laura | |- !''Sophie's Misfortunes'' |Madame de Réan | |- | rowspan="5" |2017 !''Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales'' |Shansa | |- !''The Song of Scorpions'' |Nooran | |- !''Shelter'' |Mona/Lina Haddad | |- !''The Upside'' |Maggie | |- !''Santa & Cie'' |Amélie | |- | rowspan="3" |2018 ![[Keçên rojê]] |Bahar | |- !''The Night Eats the World'' |Sarah | |- !''Red Snake'' |Rebel | |- | rowspan="1" |2019 !''Gen:Lock'' |Yasamin "Yaz" Madrani |Web series Voice only |- |2019 !''Arab Blues'' |Selma Derwich | |- |2019 !Blind Spot (L'Angle mort) |Elham |- |rowspan="1" |2020 !''Extraction'' |Nik Khan | |} == Şano == {| class="wikitable" !Sal !Şanoname !Rol !Têbinî |- !2003 |''Maryam and Mardavij'' |Mayan | |- !2004 |''The Black Narcissus'' | |Workshop |- !2005 |''Mofatesh (The Inspector)'' |Firoozeh |Banned in Iran |- !2013 |''A Private Dream'' |Sarah |Toured North America (March–April 2013) |- !2016 |''Anna Karenina'' |Anna Karenina |Toured around the France and in Paris at the Théâtre de la Tempête directed by Gaëtan Vassart |} {| class="wikitable" |Toured around the France and in Paris at the Théâtre de la Tempête directed by Gaëtan Vassart |} == Muzîka vîdyoyî == {| class="wikitable" !Sal !Stran !Hûnermend !Têbinî |- |2014 !"Pola" |Jabberwocky (featuring Clara Cappgli) | |- |2018 !"Paradis" |Orelsan |} == Konser == {| class="wikitable" !Dîrok !Venue !Têbinî |- !10' ê tebaxa 2009 |Sala Verdi, Milan Conservatory |With Mohsen Namjoo, presentation of the new album ''Oy'' |- !9ê çiriya paşîn a 2009an |Lido, Venice |With Mohsen Namjoo, during the Venice Film Festival |} == Girêdanên derve == * https://www.rudaw.net/kurmanci/culture/22102018?keyword=DAIŞ * http://diyarname.com/news.php?Idx=5542 * https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/9-emin-festivala-filmen-kurdi-li-berline-dest-pe-kir-116514 * https://buyerpress.com/kurdi/?p=15176 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217215133/http://buyerpress.com/kurdi/?p=15176 |date=2020-02-17 }} * {{IMDb name|0267042}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên fîlman ên fransî]] [[Kategorî:Aktrîsên ji Parîsê]] [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemayê yên îranî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Şanogerên îranî yên jin]] fylwluduvhf7dj48ka5a6bzp6246bit 0 85136 2062048 2027573 2026-06-17T11:40:00Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062048 wikitext text/x-wiki {{Wergera xirab|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Kyle XY | Wêne = Kyle XY.png | Binwêne = | Cure = [[Honaka zanistî]] | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = Tune | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = [[Michael Suby]] | Welat = {{ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = [[Îngilîzî]] | Hejmara sezonan = 3 | Hejmara beşan = 43 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = [[Julie Plec]]<br />Charlie Gogolak<br />Curtis Kheel<br />Richard Heus<br />Chad Fiveash<br />S. Lily Hui<br />James Patrick Stoteraux | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 41 hûrdem | Şirket = | Belavker = | Kanal = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = 2006 | Weşana dawiyê = 2009 | Rewşe = Xelas | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Kyle XY''' sernavê rêzefîlmê [[Honaka zanistî|honaka zanistiyê]] ye ku ji 2006an heta 2009an hat çêkirin, ku ew her wiha elementên rêzefîlmên [[The X Files]] û [[John Doe (rêzefîlm)|John Doe]] jî tê de ne. == Naverok == Lawekî dora 16 salî tazî li daristaneke li nêzî [[Seattle]] li eyaleta [[Washington (District of Columbia)|Washingtonê]] hişyar dibe . Ew nikare ji tiştek ji bîr bike û ew nikare biaxive. Ji ber ku tazîbûna wî di nav rûniştevanên Seattle de dibe sedema bêhn û nerazîbûnê, kurik ji navendek binçavkirinê ya ciwanan re tê şandin.Derûnnas Nicole Trager, ku tê de tê de, xort digire û li mala xwe de debarê wî dike. Ji ber ku navê wî bidinê, jê re dibêjin Kyle, wek birayê çavdêrê navenda binçavkirinê ya ciwanan. Destpêkê, zarokên Trageran, Lori û Josh, ji ramana pejirandina hevokerek paşvekirî hişmendî hez nakin, lê Kyle dizane ku çawa fêr dibe ku meriv fêr bibe ku meriv di malbatê de yek bibe û bi demê re hevaltî bike. Lê Nicole Trager hîn jî ji paşeroja Kyle re eleqedar e; nemaze ji ber ku kurik jêhatîyên ecêb pêşkeftî ye û pir hişmend e. Her wiha Kyle tenê şaşiya fîzîkî ya ku ne xwediyê nuwaze ye, ya ku nezîkbûna bav û kalên wî yê laşî zêde dike. Tenê di demê de ew ê dizî eşkere bike, ya ku dê di dawiya sezona yekem de ji bo temaşevanan re eşkere be. Wekî ku ew diyar dibe, Kyle ji ezmûnek derket holê ku di nav de, mirov divê bi hêla ducaniyek dirêjtir ve werin pêşve xistin. Ev jî di encamê de keçeke bi navê Jessie XX bû. == Paşxan == Pêşandan di 26ê hezîranê, 2006an de, li kanala kabloya ABC Family hate pêşandan. Di heman demê de sezonên pêşîn jî li ser torê ABC de weşan hat weşandin, lê tenê ji bo beşek ji sezona duyem, piştî ku ew tenê li ser ABC Family xuya bû. Piştî sezona pêşîn a 10-serpêhatî li ser ABC Family di havîna 2006 de, nûçe ragihand ku ji bo sezona duyemîn, ku di 11ê hezîrana 2007an de, di 11ê hezîrana 2007an de dest pê kir, digel nûvekirina weşanên ABC-yê, di 15ê hezîrana 2007-an de, dest pê kir ku ji bo 23 dabeşên nû. sezona 13emîn, "Leap of Faith", weşanê Duşemî, 3 îlon, 2007; 10 mayî di 12ê kanûna paşîn a 2008an de dest bi hewayê kirin. Guhertoya almanî hate weşandin 8ê kanûna pêşîn a 2007. Pêşandan sezona duyem li Brîtanya ji Duşem, 3 îlon, 2007 dest pê kir û di 5ê nîsanê de, yekem sezona li ser M6 li Fransayê hate weşandin. 5ê cotmehî, 2007, Rêbernameya TV ragihand ku malbata ABC ji bo sezona sêyem a ji 10 beşan, ku di 12ê kanûna paşîn de dest bi weşanê kir, Kyle XY nû kir. Di 31 kanûna paşîn a, 2009, ABC Family ragihand ku Kyle XY dê ji bo sezona çarem venegere. Pêşandana fînalê ya werzîşê roja Duşemiyê, 16ê adarê, 2009, di saet 9 / 8c li ser ABC Family, ku çend çîçikên dramatîk ên nehatî çareser kirin, vedide. Li dû serpêhatiya paşîn, nivîskarê Julie Plec eşkere kir ku ji bo sezonên din plan kiribû. Wê her weha bala xwe kir ku sezona sê DVD-ê ji bo series "taybetmendiyek mini-lêdanê" vedigire. "Kevir" tê gotin "Kyle XY: Future Revealed", digel ku nivîskar û aktor planên xwe yên ji bo beşên pêşerojê rave dikin û tiştê ku ew ê di dawiya rêzeçoyê de çêbibûya çi bû. == Lîstikvan û rol == === Lîstikvanên serekî === * [[Matt Dallas]] wek [[List of Kyle XY characters|Kyle Trager]] * [[Marguerite MacIntyre]] wek [[List of Kyle XY characters|Nicole Trager]] * [[Bruce Thomas]] wek [[List of Kyle XY characters|Stephen Trager]] * [[April Matson]] wek [[List of Kyle XY characters|Lori Trager]] * [[Jean-Luc Bilodeau]] wek [[List of Kyle XY characters|Josh Trager]] * [[Chris Olivero]] wek [[List of Kyle XY characters|Declan McDonough]] * [[Kirsten Prout]] wek [[List of Kyle XY characters|Amanda Bloom]] * [[Jaimie Alexander]] wek [[List of Kyle XY characters|Jessi Hollander]] (sezonên 2–3) === Rolên dubare === * [[Chelan Simmons]] wek [[Hillary (Kyle XY)|Hillary]] * [[Nicholas Lea]] wek [[List of Kyle XY characters|Tom Foss]] * [[Teryl Rothery]] wek [[List of Kyle XY characters|Carol Bloom]] * [[Cory Monteith]] wek [[List of Kyle XY characters|Charlie Tanner]] (sezonên 1–2) * [[J. Eddie Peck]] wek [[List of Kyle XY characters|Adam Baylin]] (sezonên 1–2) * [[Sarah-Jane Redmond]] wek Rebecca Thatcher (sezonên 1–2) * [[Andrew Jackson (actor)|Andrew Jackson]] wek Cyrus Reynolds (sezonên 1–2) * [[Bill Dow]] wek Profesor William Kern (sezonên 1–2) * Kurt Max Runte wek Detective Jason Breen (sezona 1) * [[Magda Apanowicz]] wek Andy Jensen (sezonên 2–3) * [[Martin Cummins]] wek Brian Taylor (sezon 2) * [[Ally Sheedy]] wek Sarah Emerson (sezonên 2–3) * [[Leah Cairns]] wek Emily Hollander (sezona 2) * [[Conrad Coates]] wek Julian Ballantine (sezon 2) * [[Josh Zuckerman (actor)|Josh Zuckerman]] wek Mark (sezonên 2–3) * [[Jesse Hutch]] wek Nate Harrison (sezona 3) * [[Hal Ozsan]] wek Michael Cassidy (sezona 3) == Medyayên din == === Roman === Heya niha du romanên ku bingeha wan rêzan hene, hem ji nivîskarê S. G. Wilkins re. Romana yekem, Kyle XY: ''Nowhere to Hide'' , li ser Haloweena yekem-a-ya Kyle-yê ye , romana duyem, Kyle XY: Under Radar, ji hilbijartina serokatiyê ya dibistanê re behs dike, bi Kyle re jî wekî berendam. {| class="wikitable" !Roman # !Sernav !Rûpel !Weşandin |- |Roman #1 |''Kyle XY: Nowhere to Hide'' |192 |30' ê tebaxê 2007 |- |Rolan <nowiki>#</nowiki>2 |''Kyle XY: Under the Radar'' |189 |1ê kanûna paşîn 2008 |} === Soundtrack û muzîk === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kyle XY: The Soundtrack |- ! colspan="2" |Soundtrack albûm ji Various artists |- !Derketin |22 ê gulan 2007 |- !Jenr |Alternative rock, Pop, pop rock |- !Label |MySpace |} <br />Di 22ê gulana 2007ê de soundtrackek ji bo Kyle XY hat derxistin. Ew serbestberdana sezona yekem di heman rojê de derket. Lîsteya trackê wiha ye # "Hide Another Mistake" – [[The 88]] # "Nevermind the Phonecalls" – [[Earlimart]] # "Surround" – [[In-Flight Safety]] # "I'll Write the Song, You Sing For Me" – [[Irving]] # "Wonderful Day" – [[O.A.R.]] # "Bug Bear" – Climber # "Honestly" – [[Cary Brothers]] # "So Many Ways" – [[Mates of State]] # "Middle Of the Night" – [[Sherwood]] # "Alibis" – [[Marianas Trench]] # "It’s Only Life" – [[Kate Voegele]] # "3 A.M." – [[Sean Hayes]] # "Born On the Cusp" – [[American Analog Set]] # "Will You Remember Me (Lori's Song)" – [[April Matson]] # "Alley Cat (Demo)" – [[Sherwood]] (iTunes Bonus Track) Supervisorê muzîkê ji bo pêşandanê [[Chris Mollere]] e. Michael Suby mijara vekirinê nivîsand, û piraniya deng û nîşanên. Ne mijar û ne jî xalên li ser CDya dengbêjan xuya dike. ; Muzîk ji Kyle XY {| class="wikitable" !Sezona yekem ! |- | colspan="2" | # "Hide Another Mistake" – The 88 # "So Many Ways" – Mates of State # "Honestly" – Cary Brothers # "Bug Bear" – Climber # "Wonderful Day" – O.A.R. # "I'll Write the Song, You Sing For Me" – Irving # "Surround" – In-Flight Safety # "Nevermind the Phonecalls" – Earlimart # "Welcome to the Family" – Michael Suby (Main Theme) |} {| class="wikitable" !Sezona duyem ! |- | colspan="2" | # "Will You Remember Me (Lori's Song)" – April Matson # "Born on the Cusp" – American Analog Set # "3 A.M." – Sean Hayes # "It's Only Life" – Kate Voegele # "Alibis" – Marianas Trench # "Middle of the Night" – Sherwood # "She Could Be You" – Shawn Hlookoff # "Alley Cat (Demo)" – Sherwood # "Frozen" – The Good Luck Joes |} {| class="wikitable" !Sezona sêyem ! |- | colspan="2" |Episode 3.01 It Happened One Night # "Burn the Good Ones Down" – Red Letter Agent # "Hide Your Love Away" – Red Letter Agent # "Lighting Candles" – The Weepies # "Queensploitation" – Devin Lima # "Sunshine and Cinnamon" – Kid Lightning # "Radio Christiane" – The Virgins # "Thinking It Over" – Freddy Litwiniuk # "Rich Girls" – The Virgins # "Home" – Thirteen Senses Episode 3.02 Psychic Friend # "Story" – Willoughby # "Anne" – Santogold # "Birds Collide" – Trances Arc # "Show Me What I'm Looking For" – Carolina Liar # "Killin' Me" – Faber Drive # "Summer Fades To Fall" – Faber Drive # "Fresh Pair Of Eyes" – Brooke Waggoner # "Out of the Shadows" – Matthew Perryman Jones Episode 3.03 Electric Kiss # "Fine is Fine" – Peasant # "I Should Be Lost Without You" – David Condos # "Keep It a Secret" – Malbec # "Those Days" – Peasant # "Still Lost" – Tom McRae Episode 3.04 In the Company of Men # "Wish I Could Forget" – The Weepies # "Breaking Out The Windows- Matthew Perryman Jones Episode 3.05 Life Support # "Anywhere But Here" – Safetysuit # "A Bad Dream" – Keane Episode 3.07 Chemistry 101 # "Best Defense" – 16 Frames Episode 3.08 Tell Tale Heart # "Reasons To Love You" – Meiko # "Sweet And Low" – Augustana # "Let's Not Pretend" – 16 Frames |} === Lîstika rastiya alternatîv === Kyle XY wekî rêzefîlm di heman demê de lîstikeke rastiya alternatîv a ku di nav de lîstikvan dikar e ji bo nasûta kê Kyle bi rastî ye çareser bike. Malpera Mada Corporation qulika kerguh a lîstikê ye - danasîna gerdûna lîstikê. Bi tikandina li ser "Our Jobs" ( Karbendên me ) di menuyê de, lîstikvan tê birin an Bloga li dijî Madacorp, ku agahiyên ji bo eşkerekirina rastiya Kyle ne . Ew ji promyera sezona duyem ve hat derxistin û malpera Mada Corporation bi tevahî ji nû ve hat çêkirin da ku wekî malperek rastînek xebitandinê tevbigere. Lîstik malper ji bo komek bi navê "The Latnok Society" û jûreyek şopînerê nû ya nîgarkirî, ya ku ji ya berê interaktîvtir dike, malperê bikar tîne. == Her wiha binêr e == * ''[[D.A.R.Y.L.]]'' * ''[[John Doe (rêzefîlm)|John Doe]]'' * ''[[John From Cincinnati ( rêzefîlm)|John From Cincinnati]]'' * [[Benjaman Kyle]] * XY sex-determination system == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 0oay10nlu0r316nqvfabyq1ugjmmn4n 0 85778 2062042 2026221 2026-06-17T11:39:57Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062042 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | cûre = Sîtkom | Nav = Friends | Derhêner = [[David Crane (producer)|David Crane]]<br />[[Marta Kauffman]] | Welat = [[DYA]] | Lîstikvan = [[Jennifer Aniston]]<br />[[Courteney Cox]]<br />[[Lisa Kudrow]]<br />[[Matt LeBlanc]]<br />[[Matthew Perry]]<br />[[David Schwimmer]] | Wêne = Friends logo.svg | Ziman = [[Ingîlîzî]] | Hejmara sezonan = 10 | Hejmara beşan = 236 | Muzîka vebûnê = "[[I'll Be There for You (The Rembrandts song)|I'll Be There for You]]"<br />ji aliyê [[The Rembrandts]] | Weşana ewilî = 1994 | Weşana dawiyê = 2004 }} '''Friends''' (bi kurdî: ''[[Heval]]'') rêzefîlmekî [[sîtkom]] ê ku ji aliyê [[David Crane]] û [[Marfa Kauffman]] ve hatiye derhênandin û ji aliyê [[NBC]] ve di navbera salên 1994-2004an de deh [[sezon]] û 236 [[beş]] hatine weşandin. [[Wêne:Friends actors montage.jpg|thumb|Lîstîkvanên rêzefîlmê]] == Mijara rêzefîlmî == Mijara rêzefîlm li ser serpêhatî û jiyanên 6 hevalên 20 saliyên xwe de ne û li [[Manhattan]], [[New York City|New Yorkê]] dijîn hatiye honandin. Lîstikvanên rêzefîlmî wiha ne: [[Jennifer Aniston]] ([[Rachel Green]]), [[Courteney Cox]] ([[Monica Geller]]), [[Lisa Kudrow]] ([[Phoebe Buffay]]), [[Matt LeBlanc]] ([[Joey Tribbiani]]), [[Matthew Perry]] ([[Chandler Bing]]) û [[David Schwimmer]] ([[Ross Geller]]). == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Sîtkomên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 33qn9vrw3bvtfjrr3b888ue6nb9ybef 0 88096 2062016 1765858 2026-06-17T11:09:31Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/tagger.js|T:]] +{{[[Şablon:Agahîdank wargeh/wîkîdane|Agahîdank wargeh/wîkîdane]]}} 2062016 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = }} '''Şaristana Borûcerd''' yek ji navçeyên parêzgeha [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]] ye li Rojhilatê Kurdistanê, bi dewleta Îranê ve girêdayî ye û navenda vê navçeyê bajarê Borûcerd e. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Borûcerd (navçe)| ]] [[Kategorî:Luristan (parêzgeh)]] 73zekb4c50mklu6k3hic09ww6bkq0er 0 91149 2062038 2023634 2026-06-17T11:39:55Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062038 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Kêm|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank fîlm | nav = Breaking Bad | navê rastî = Breaking bad | wêne = Breaking Bad logo.svg | sernûçe = | wêne mezinî = | derhêner = | çêker = | nivîskar = | senaryo = | akterkvan = | muzîk = | derhênêrê dîmenê = | pevxistin/sazk = | çêkirin = | berwara pêşanî = | çapkirin = | dem = | welat = Amerîka | ziman = Îngilîzî | terazûn = | derameta nesafî = | fîlma dawîn = | fîlma piştre = | malper = | amg_id = | imdb_id = }} '''''Breaking Bad''''' rêzefîlmek televîzyonÎ ya amrîkî ye. ji hêla [[Vince Gilligan]] ve hatiye afirandin û çêkirine. Hatine li ser screena TV û belavkirin wê di 20.1.2008 heya 29.9.2013 li ser kenalê [[AMC]] hat bû weşandin û belvakirin, ku rêzfilm ji pênc heyaman pêk tê, bi tevahî 62 beş in. Ew li [[Albuquerque|Albuquerque, New Mexico]] yê hat bû sazkirin û çêkirin. û çîroka filim dest pê dike bi navê kesekî ku Walter White ( Bryan Cranston ), Ew mamosteyê kîmyayêya li dibistana navîn. lê ew Nexweş dikeva bi naxweşiya [[penceşêra pişikê]] (Seratana sîha). piştî ku ew bi vê Nixweşiya dikeve. ew gelek bi xem dilşikestî dibe û dikeve di xemaşên malbat xwe û jin û zarokên xwe de, ew di Fikira ku ew bikar tiştekî bike û bikara maliyetake baş kom bike, daku gava ew dimira malbat wî para û maliyatek ji bo jiyan xwe hebin û bikarin jiyanek xweş biborîn in, lewma [[Walter White]] Neçer dibe kû berê xwe bide jiyanek din û karê xirab bike daku bikar maliyetekê û para ji bo malbate xwe bi cî bihêla piştî mirine xwe. Walter White wek mamosteyekê kîmayê berê xwe dide xwendekarê xweyê berê. yê bi navê Jesse Pinkman ( Aaron Paul ) , daku herdû madên bêhişker (Tilyakî) çebikin û bi froşin. ew wesa difikira bi vê riyê dikar piştî mirin xwe maliyetekê ji bo malbata xwe bi cîbihêla. <ref>{{Jêder-nûçe |url=http://entertainment.time.com/2013/09/23/breaking-bad-what-does-that-phrase-actually-mean/ |sernav=Breaking Bad: What Does That Phrase Actually Mean? |paşnav=Rothman |pêşnav=Lily |tarîx=23 îlon 2013 |malper=Time |tarîxa-gihiştinê=11 gulan 2017 |roja-arşîvê=2014-01-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140124120843/http://entertainment.time.com/2013/09/23/breaking-bad-what-does-that-phrase-actually-mean/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Serkeftin û Xelat == Breaking Bad - wekî yek ji rêzefîlmên herî mezin û baş tê li qelimdan. ew di sê werzên xweyên ewil de di temaşekirineka nerim de bû, lê demsalên çaremîn û pêncemîn dema ku li Netflix- heta pêşandana sezona çaremîn hate belavkirin. zêdebûnek pir temeşevan bi xwe ve dît. Gava ku fînala rêzefîlmê hate xweykirin û weşandin, ew di televîzyonên amerîkî de di nav Temeşevane de bû Rêzefilma herî beş yaku xelkê zaf lê  temaşe kirbe. Vi rêzefimê  gelek xelat stendin, di nav de 16 Xelatên Emmy Primetime, weka heşt Xelatên Satelaytê, du [[Xelatên Golden Globe]], du Xelatên Peabody, du Xelatên Hilbijartina Rexnevanan, û çar Xelatên Komeleya Rexnevanên Televîzyonê . Cranston di Rêzefîlmek Drama de çar carî Xelata Lîstikvanê Pêşengê Berz yê Primetime Emmy stendiya, di heman demê de '''Aaron Paul''' sê caran Xelata Lîstikvanê Piştevaniya Bilind a Primetime Emmy standiye. Û '''Anna Gunn''' du caran Xelata Primetime Emmy ya ji bo Lîstikvana Herî Serketî di Rêzefîlmek Drama de standiya . Herwesa di 2013 de, Breaking Bad wekî yekem Rêzefim yaku herî Zahf Temeşevan lê temaşekribe di dîroka hemû filmên amrîkî de. Her jiber vê sedemê jî Navê vê Rêzfilim kete di [[Kitêba Guinness]] de. Ji ber Serketin vê rêzafilmê. piştî neman û xilas bûne vê rêza filmê. Du filmên din li ser vî rengî wek çav lêkirn têne dirustkirin. lê bi Çîrok û rengekî cuda tir. Ewşî rêzafilma ''Better Call Saul'' yaku 2015an de li ser AMC hate pêşkêşkirin û weşendin. herwesa Fîlima din jî bi navê ''El Camino: yaku di 11ê Çiriya Pêşîn a 2019an de li Netflix û di salonan de hate weşandin. di filme ''El Camino de bahs jiyan Aaron Paul, dike piştî mirin walter'' <ref name="ElCaminoFilm">{{Jêder-nûçe |url=https://www.nytimes.com/2019/08/24/arts/television/breaking-bad-movie-starring-aaron-paul-coming-to-netflix-in-october.html |sernav='Breaking Bad' Movie, Starring Aaron Paul, Coming to Netflix in October |paşnav=Itzkoff |pêşnav=Dave |tarîx=24 tebax 2019 |malper=The New York Times |tarîxa-gihiştinê=24 tebax 2019 }}</ref> == Karakter û ekter == Di film de ev ekter yên herî muhimin di rol gêrandina filmê breaking bad de. Walter û Jesse Plemons wekî qehrmanên film. Anna Gunn wekî jina Walter bi (Skyler) tê naskirin. RJ Mitte weka kurê Walter. û Betsy Brandt û Dean Norris wekî xwişka Skyler tê naskirin. Marie Schrader û mêrê wê Hank weka nûnerê '''DEA''' dezgehê nehêlane tilyekî ne. bi vî rengî têne naskirin.[[Wêne:PaleyFest_2010_-_Breaking_Bad.jpg|rast|thumb| Cast and crew ''Bad'' (ji çepê ber bi rastê): afirîner Vince Gilligan, RJ Mitte (Walter Jr.), Aaron Paul ( Jesse Pinkman ), Anna Gunn ( Skyler White ), Bryan Cranston ( Walter White ), Dean Norris ( Hank Schrader ), û hilberîner Mark Johnson]] === Karakterên sereke === * [[Bryan Cranston]] bi navê [[Walter White]] &nbsp; rolê digêrîne -ku mamosteyekî kîmyayê ye. ew piştî 50 saliya xwe bi nexweşiya pençeşêra pişikê dikeve û ji bo ewlehiya maliya malbata xwe berê xwe dide çêkirina metanê madê hişber. * [[Anna Gunn]] bi navê [[Skyler White]] &nbsp; - Jina Walter a ku berî teşxîsa wî bi zarokê xweyê duyemîn re ducanî bû û piştî ku wî dest bi tevgerên bi awayên nenas kir ji mêrê xwe bêtir guman dibe. * [[Aaron Paul]] bi navê [[Jesse Pinkman]]&nbsp; - xwendekarê berê yê Walter. ew qehramnê dûyê ye di film de piştî White &nbsp;. * [[Dean Norris]] bi navê [[Hank Schrader]]&nbsp; - Mêrê Marie ye, kekê Walter û Skyler û nûnerê DEA ye jî. * [[Betsy Brandt]] bi navê [[Marie Schrader]]- xwişka Skyler û jina [[kleptomaniac]]a Hank. * [[RJ Mitte]] bi navê [[Walter White, Jr.]] &nbsp; - Kurê Walter û Skyler, ku felcê mejî heye . Ew piştî daxuyaniya penceşêrê ya Walter dest bi lêdanê dike. Mîna Walter Jr., Mitte felca mejî heye. * [[Bob Odenkirk]] bi navê [[Saul Goodman]](Dansala dubare 2, Dansala sereke ya lîstikvaniyê 3-5) &nbsp; - parêzerek stripe ya kirêt a ku Walt û Jesse temsîl dike. Odenkirk ji Goodman îlham ji hilberînerê fîlim Robert Evans girt . * [[Giancarlo Esposito]] bi navê [[Gustavo "Gus" Fring]] ( Dansala dubare, 2, Dansala sereke 3-4) . * [[Jonathan Banks]] bi navê [[Mike Ehrmantraut]] (di sezona 2-an stêrka mêvan, demsala lîstikvaniya sereke 3-5: beş 1) &nbsp; - ji bo Gus wekî paqijker û lêdanê ya herî bi armancê dixebite, û her weha ji bo Saul wekî lêpirsînerê taybetî dixebite''.'' * [[Laura Fraser]] bi navê [[Lydia Rodarte-Quayle]] (Dansala dubare 5: beş 1, Dansala sereke 5: Dabeşa 2) &nbsp; - karmendê payebilind ê Madrigal Electromotive û hevkarê berê yê Gus Fring. Ew bi neçarî dest bi peydakirina metaltîn a Walt û Jesse dike û alîkariya Walt dike ku emeliyata xwe li derveyî welat bike. * [[Jesse Plemons]] bi navê [[Todd Alquist]] (demsala dubare 5: beş 1, demsala sereke ya kasta 5: beş 2) &nbsp; - xebatkarek ''Vamonos Pest Control'' ku dibe hevkarê Walt û Jesse. === Karakterên dubare === * [[Steven Michael]] Quezada bi navê Steven "Gomey" Gomez &nbsp; - Hevkarê '''HAN''' û hevalê çêtirîn yê Hank ku di şopandin û fêrbûna nasnameya Heisenberg de dibe alîkar. Di rewşên komikî yên navbera wî û Hank de, Gomez wekî " mirovê rast " kar dike. * [[Matt Jones]] bi navê Brandon "Badger" Mayhew &nbsp; - Hevalê jesse û junkie yê Jesse . * [[Charles Baker]] wek [[Skinny Pete]] &nbsp; - Hevalê Jesse û pusher. * [[Rodney Rush]] bi navê Christian "Combo" Ortega &nbsp; - Di heman demê de hevalek Jesse û hevalek pusher. * [[Jessica Hecht]] û [[Adam Godley]] bi navên [[Gretchen]] û [[Elliott Schwartz]] &nbsp; - Hev-xwedan Grey Matter, pargîdaniyek ku ew digel Walter, ku berî serfiraziya wê ya mezin karsaz terk kir, hev-damezrandin. Gretchen pêta berê ya Walt bû û qismî jî sedema ku ew hişt. * [[Raymond Cruz]] bi navê [[Tuco Salamanca]] &nbsp; - Pîrek dermanê meksîkî yê. Ew dibe belavkara tiryak û metanê û firotina dermanê bêhişker ji boyî Walt û Jesse. * [[Mark Margolis]] bi navê [[Hector Salamanca]] &nbsp; - Endamek payebilind ê berê yê Juarez Cartel ku naha ji ber derbeyê nikare bimeşe an biaxive, bi alîkariya zengilek têkiliyê dide. Ew apê Tuco, Marco, û Leonel Salamanca ye. * [[Christopher Cousins]] bi navê [[Ted Beneke]] &nbsp; - Serekê Skyler û serokê Fabrîkerên Beneke ku dest bi pêşxistina pirsgirêkên darayî dike, û di encamê de destwerdanek ji Skyler tê. * [[Krysten Ritter]] bi navê [[Jane Margolis]] &nbsp; - Gerînendeyê apartmanê û hevala Jesse, ku têkilder bi tiryakek re . * [[John de Lancie]] bi navê Donald Margolis &nbsp; - Bavê Jane Margolis, çavdêrek trafîka hewayî . * [[David Costabile]] bi navê [[Gale Boetticher]] &nbsp; - Kîmyewiyek ji hêla Gus Fring ve hatî kirê da ku li kêleka Walter bixebite. * [[Daniel Moncada]] û [[Luis Moncada]] bi navênLeonel û Marco Salamanca &nbsp; - Du mirovkuj û bêdeng kujekên ji bo Juarez Cartel ku pismam ji Tuco Salamanca û biraziyên ji Hector Salamanca in. * [[Emily Rios]] bi navê [[Andrea Cantillo]] &nbsp; - Hevala Duyemîn a Jesse, ku ew jî tiryakek baş dibe. Kurê wê yê ciwan heye ku navê wî Brock e. * [[Jeremiah Bitsui]] bi navê Victor &nbsp; - Zindanek dilsozê Gus ku digel Mike wek sepandina wî kar dike. * [[Ray Campbell]] bi navê [[Tyrus Kitt]] &nbsp; - Damezrênerê Gus digel Mike di demsala 4-an de. * [[Lavell Crawford]] bi navê [[Huell Babineaux]] &nbsp; - Parêzvanê Saul ku pirsgirêkên ku Walter hewce dike ku sererast bike jî mijûl dike. * [[Tina Parker]] bi navê [[Francesca Liddy]] * [[Bill Burr]] bi navê [[Patrick Kuby]] &nbsp; - A bi peran man con ji Şawûl e ku destên erkên hestyar cuda hebe û hemû cure devkî, zext, û misdirection. * [[Michael Bowen]] bi navê [[Jack Welker]] &nbsp; - Apê Todd û serokê Biratiya Aryen, çeteyek serwerê spî . * [[Kevin Rankin]] bi navê Kenny &nbsp; - Fermana duyemîn a Jack. === Diyardeyên mêvan ên taybetî === * [[Danny Trejo]] bi navê [[Tortuga]] &nbsp; - Endamek kartêlê Meksîkî û agahdarê DEA. * [[DJ Qualls]] bi navê [[Getz]] &nbsp; - Karmendek polîsê Albuquerque ku Badger tîne binçavkirin, Walt dike ku serî li Saul Goodman bide. * [[Jim Beaver]] bi navê [[Lawson]] &nbsp; - Firoşyarek çekên Albuquerque ku gelek çek ji bo Walt peyda dike. * [[Steven Bauer]] bi navê [[Don Eladio Vuente]] &nbsp; - Rêberê Cartel Juarez ku bi Gus re xwedî dîrokek e. * [[Robert Forster]] bi navê [[Ed Galbraith]] &nbsp; - Tamîrek valahiya valahiyê ku karsaziya wê ya veşartî pisporek nû ya nasnameyê ye. * [[Charlie Rose]] her bi navê xwe. == Helqa (Episodes) == {| class="wikitable" |+ !Heyam !Helqe !Destpêkirin !Xilasbûn |- |1 |7 |20.1.2008 |9.3.2008 |- |2 |13 |8.3.2009 |31.3.2009 |- |3 |13 |21.3.2010 |13.6.2010 |- |4 |13 |17.7.2011 |9.10.2011 |- |5 |8 8 |15.7.2012 11.8.2013 |2.9.2012 29.9.2013 |} {{:List of Breaking Bad episodes}} === Heyama 1 (2008) === Dansala yekem di destpêkê de armanc bû ku neh beş be, lê ji ber greva Nivîskarên Guild ya America 2007-2008 tenê heft beş hatin kişandin. Ew ji 20ê Çile heya 9ê adarê 2008 bû. Walter, ku bi pençeşêra pişikê ya keftiya, Dema digel havlingê xew hans di pirosyekê de ji bo girtin kesên tilyek çêker ew xwendkerê xweyê berê dibîne bi navê Jesse lê ew xwe bê deng dike. heya peşî ew diçe qesta jesse fike û jê daxaz dike ku herdû bi jevta têlyekê çêk bikin. === Heyama 2 (2009) === === Heyama 3 (2010) === === Heyama 4 (2011) === === Heyama 5 (2012–13) === == Reception and legacy == === Resepsiyona krîtîk === {| class="wikitable floatright" |+{{Reng|green|Metacritic}}<ref name="MetacriticS1">{{Jêder-malper |url=http://www.metacritic.com/tv/breaking-bad/season-1 |sernav=Breaking Bad: Season 1 |weşanger=Metacritic |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref name="MetacriticS2">{{Jêder-malper |url=http://www.metacritic.com/tv/breaking-bad/season-2 |sernav=Breaking Bad: Season 2 |weşanger=Metacritic |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref name="MetacriticS3">{{Jêder-malper |url=http://www.metacritic.com/tv/breaking-bad/season-3 |sernav=Breaking Bad: Season 3 |weşanger=Metacritic |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref name="MetacriticS4">{{Jêder-malper |url=http://www.metacritic.com/tv/breaking-bad/season-4 |sernav=Breaking Bad: Season 4 |weşanger=Metacritic |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref name="MetacriticS5">{{Jêder-malper |url=http://www.metacritic.com/tv/breaking-bad/season-5 |sernav=Breaking Bad: Season 5 |weşanger=Metacritic |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref> and {{Reng|orange|Rotten Tomatoes}}<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/breaking_bad/s01 |sernav=Breaking Bad: Season 1 |weşanger=Rotten Tomatoes |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/breaking_bad/s02 |sernav=Breaking Bad: Season 2 |weşanger=Rotten Tomatoes |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/breaking_bad/s03 |sernav=Breaking Bad: Season 3 |weşanger=Rotten Tomatoes |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/breaking_bad/s04 |sernav=Breaking Bad: Season 4 |weşanger=Rotten Tomatoes |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/breaking_bad/s05 |sernav=Breaking Bad: Season 5 |weşanger=Rotten Tomatoes |tarîxa-gihiştinê=3 nîsan 2019 }}</ref> scores per season | <span></span> |} === Temaşeker === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="2" | Heyam ! rowspan="2" |Timeslot (ET) ! rowspan="2" |Episodes ! colspan="2" |Premiered ! colspan="2" |Ended ! rowspan="2" |Average viewers<br /><br />(in millions) |- !Date ! style="font-size: smaller; line-height: 100%;" |Premiere viewers<br /><br />(in millions) !Date ! style="font-size: smaller; line-height: 100%;" |Finale viewers<br /><br />(in millions) |- ! Heyama 1 | rowspan="5" |Sunday 10:00 pm |'''7''' |<small>January 20, 2008</small> |'''1.41'''<ref name="thr finale ratings">{{Jêder-malper |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/tv-ratings-breaking-bad-finale-639093 |sernav=TV Ratings: 'Breaking Bad' Finale Smashes Records With 10.3 Million Viewers |paşnav=O'Connell |pêşnav=Michael |tarîx=30 îlon 2013 |malper=Hollywood Reporter |tarîxa-gihiştinê=16 tîrmeh 2015 }}</ref> |<small>March 9, 2008</small> |'''1.50'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2008-03-11-nielsens-analysis_N.htm |sernav=Nielsens: 'Runway' finale rules on cable |paşnav=Levin |pêşnav=Gary |tarîx=11 adar 2008 |malper=USA Today |tarîxa-gihiştinê=19 çiriya paşîn 2013 }}</ref> |'''1.23'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.adweek.com/news/television/breaking-bad-finale-draws-103-million-viewers-152804 |sernav=Breaking Bad Finale Draws 10.3 Million Viewers |paşnav=Crupi |pêşnav=Anthony |tarîx=30 îlon 2013 |malper=Adweek |tarîxa-gihiştinê=15 hezîran 2015 }}</ref> |- ! Heyama 2 |'''13''' |<small>March 8, 2009</small> |'''1.66'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2009/03/10/icarly-burn-notice-and-wwe-raw-top-cable-charts/14228/ |sernav=iCarly, Burn Notice and WWE RAW top cable charts |paşnav=Seidman |pêşnav=Robert |tarîx=10 adar 2009 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=20 hezîran 2011 |tarîxa-arşîvê=16 tebax 2012 |urlya-arşîvê=https://www.webcitation.org/69xFsvCHx?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2009/03/10/icarly-burn-notice-and-wwe-raw-top-cable-charts/14228/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |<small>May 31, 2009</small> |'''1.50'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2009-06-02-nielsen-analysis_N.htm |sernav=Nielsens: 'Jon & Kate' plus big ratings |paşnav=Levin |pêşnav=Gary |tarîx=5 hezîran 2009 |malper=USA Today |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130921054657/http://usatoday30.usatoday.com/life/television/news/2009-06-02-nielsen-analysis_N.htm |tarîxa-arşîvê=21 îlon 2013 |tarîxa-gihiştinê=3 tîrmeh 2015 }}</ref> |'''1.30'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ew.com/article/2012/07/16/breaking-bad-ratings-2 |sernav='Breaking Bad' returns to record premiere ratings |paşnav=Hibberd |pêşnav=James |tarîx=16 tîrmeh 2012 |malper=Entertainment Weekly |tarîxa-gihiştinê=16 hezîran 2015 |roja-arşîvê=2015-03-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150312224453/http://www.ew.com/article/2012/07/16/breaking-bad-ratings-2 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- ! Heyama 3 |'''13''' |<small>March 21, 2010</small> |'''1.95'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/04/07/breaking-bad-season-3-ratings/47698 |sernav=''Breaking Bad'' Season 3 Ratings |paşnav=Julia |tarîx=7 nîsan 2010 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=10 çiriya paşîn 2010 |tarîxa-arşîvê=26 çiriya paşîn 2010 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101126033903/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/04/07/breaking-bad-season-3-ratings/47698 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |<small>June 13, 2010</small> |'''1.56'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/15/sunday-cable-ratings-true-blood-breaking-bad-army-wives-drop-dead-diva-much-more/54242 |sernav=Sunday Cable Ratings: ''True Blood'', ''Breaking Bad'', ''Army Wives'', ''Drop Dead Diva'' & Much More |paşnav=Gorman |pêşnav=Bill |tarîx=15 hezîran 2010 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=8 çiriya paşîn 2010 |tarîxa-arşîvê=15 tebax 2012 |urlya-arşîvê=https://www.webcitation.org/69vzwuFy2?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/15/sunday-cable-ratings-true-blood-breaking-bad-army-wives-drop-dead-diva-much-more/54242 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |'''1.52'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/01/24/2010-year-in-review-2011-year-in-preview-amc-558111/9082/ |sernav=2010 Year in Review/2011 Year in Preview: AMC |tarîx=24 kanûna paşîn 2011 |weşanger=The Futon Critic |tarîxa-gihiştinê=15 hezîran 2015 }}</ref> |- ! Heyama 4 |'''13''' |<small>July 17, 2011</small> |'''2.58'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/19/sunday-cable-ratings-true-blood-slips-falling-skies-steady-breaking-bad-leverage-in-plain-sight-the-glades-more/98316/ |sernav=Sunday Cable Ratings: 'True Blood' Slips, 'Falling Skies' Steady + 'Breaking Bad,' 'Leverage,' 'In Plain Sight,' 'The Glades' & More |paşnav=Seidman |pêşnav=Robert |tarîx=19 tîrmeh 2011 |malper=TV by the Numbers |urlya-arşîvê=https://www.webcitation.org/60InnwDHB?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/07/19/sunday-cable-ratings-true-blood-slips-falling-skies-steady-breaking-bad-leverage-in-plain-sight-the-glades-more/98316/ |tarîxa-arşîvê=19 tîrmeh 2011 |tarîxa-gihiştinê=19 tîrmeh 2011 }}</ref> |<small>October 9, 2011</small> |'''1.90'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/10/11/sunday-cable-ratings-nothing-keeps-up-with-kardashians-plus-housewives-nj-finale-boardwalk-empire-breaking-bad-dexter-more/106761/ |sernav=Sunday Cable Ratings: Nothing Keeps Up With Kardashians; Plus 'Housewives NJ' Finale, 'Boardwalk Empire,' 'Breaking Bad,' 'Dexter' & More |paşnav=Gorman |pêşnav=Bill |tarîx=11 çiriya pêşîn 2011 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=11 çiriya pêşîn 2011 |tarîxa-arşîvê=2 tîrmeh 2012 |urlya-arşîvê=https://www.webcitation.org/68qervukX?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/10/11/sunday-cable-ratings-nothing-keeps-up-with-kardashians-plus-housewives-nj-finale-boardwalk-empire-breaking-bad-dexter-more/106761/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |'''1.87'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2011/10/10/amcs-breaking-bad-breaks-records-by-growing-more-than-any-other-season-4-drama-in-basic-cable-history-for-adults-18-49-935013/20111010amc01/ |sernav=AMC's "Breaking Bad" Breaks Records by Growing More Than Any Other Season 4 Drama in Basic Cable History for Adults 18–49 |tarîx=10 çiriya pêşîn 2011 |weşanger=The Futon Critic |tarîxa-gihiştinê=15 hezîran 2015 }}</ref> |- ! Heyama 5A |'''8''' |<small>July 15, 2012</small> |'''2.93'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/07/17/sunday-cable-ratings-true-blood-beats-breaking-bad-premiere-keeping-up-with-the-kardashians-verry-funny-news-real-housewives-of-new-jersey-falling-skies-more/141785/ |sernav=Sunday Cable Ratings: 'True Blood' Beats 'Breaking Bad' Premiere, + 'Keeping Up With the Kardashians', 'Very Funny News', 'Real Housewives of New Jersey', 'Falling Skies' & More |paşnav=Kondolojy |pêşnav=Amanda |tarîx=17 tîrmeh 2012 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=17 tîrmeh 2012 |tarîxa-arşîvê=15 tebax 2012 |urlya-arşîvê=https://www.webcitation.org/69w07dKKi?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/07/17/sunday-cable-ratings-true-blood-beats-breaking-bad-premiere-keeping-up-with-the-kardashians-verry-funny-news-real-housewives-of-new-jersey-falling-skies-more/141785/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |<small>September 2, 2012</small> |'''2.78'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/05/sunday-cable-ratings-nascar-wins-night-breaking-bad-keeping-up-with-the-kardashians-leverage-hell-on-wheels-married-to-jonas-more/147079/ |sernav=Sunday Cable Ratings: NASCAR Wins Night, 'Breaking Bad', 'Keeping Up With the Kardashians', 'Leverage', 'Hell on Wheels', 'Married to Jonas', & More |paşnav=Bibel |pêşnav=Sara |tarîx=5 îlon 2012 |malper=TV by the Numbers |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120908072110/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/09/05/sunday-cable-ratings-nascar-wins-night-breaking-bad-keeping-up-with-the-kardashians-leverage-hell-on-wheels-married-to-jonas-more/147079/ |tarîxa-arşîvê=8 îlon 2012 |tarîxa-gihiştinê=5 îlon 2012 }}</ref> | rowspan="2" |'''4.32'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvseriesfinale.com/tv-show/breaking-bad-season-five-ratings-23805/ |sernav=Breaking Bad: Season Five Ratings |tarîx=2 çiriya pêşîn 2013 |weşanger=TV Series Finale |tarîxa-gihiştinê=14 hezîran 2015 }}</ref> |- ! Heyama 5B |Sunday 9:00 pm |'''8''' |<small>August 11, 2013</small> |'''5.92'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/13/sunday-cable-ratings-breaking-bad-wins-night-true-blood-low-winter-sun-devious-maids-dexter-the-newsroom-more/197129/ |sernav=Sunday Cable Ratings: 'Breaking Bad' Wins Night, 'True Blood', 'Low Winter Sun', 'Devious Maids', 'Dexter', 'The Newsroom' & More |paşnav=Bibel |pêşnav=Sara |tarîx=13 tebax 2013 |malper=TV by the Numbers |tarîxa-gihiştinê=13 tebax 2013 |tarîxa-arşîvê=10 hezîran 2016 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160610155335/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/13/sunday-cable-ratings-breaking-bad-wins-night-true-blood-low-winter-sun-devious-maids-dexter-the-newsroom-more/197129/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |<small>September 29, 2013</small> |'''10.28'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-cable-ratingsbreaking-bad-wins-big-talking-bad-homeland-boardwalk-empiremasters-of-sex-more/205986/ |sernav=Sunday Cable Ratings: 'Breaking Bad' Wins Big, 'Talking Bad', 'Homeland', 'Boardwalk Empire','Masters of Sex' & More |paşnav=Bibel |pêşnav=Sara |tarîx=1 çiriya pêşîn 2013 |malper=TV by the Numbers |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131024033044/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-cable-ratingsbreaking-bad-wins-big-talking-bad-homeland-boardwalk-empiremasters-of-sex-more/205986/ |tarîxa-arşîvê=24 çiriya pêşîn 2013 |tarîxa-gihiştinê=1 çiriya pêşîn 2013 }}</ref> |} [[Wêne:Breaking_Bad_Viewership_Chart.jpeg|none|600x600px|Bar plot of viewership for each episode of ''Breaking Bad'']] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] mo8ycgtnu5c2jl8zeua9thq708gx5q1 0 92188 2061859 2046876 2026-06-17T06:25:47Z Wikihez 39702 2061859 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank gund | nav = Post | navê_din = | navê_fermî = | wêne = | sernavê_wêne = | welat = [[Rojhilatê Kurdistanê]] | dewlet = [[Îran]] | parêzgeh = [[Azerbaycana Rojava (parêzgeh)|Azerbaycana Rojava]] | navçe = [[Ûrmiye (navçe)|Ûrmiye]] | nahiye = Soma Biradost | gundistan = | nifûs = 16 | nexşeya_reptiyeyê = Îran | koordînat = }} '''Post''' ({{bi-fa|پست}}) gundekî ser bi nahya Soma Biradostê bajarê Ûrmiyeyê li Azerbaycana Rojava ya Îranê ye. == Nifûsa gund == Ev gund li gorî serjimêriya Navenda Amara Îranê di 2016an de, nifûsa wî 16 kes (4 malbat) bûn. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Bajar û gundên Ûrmiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Îran-gund-şitil}} [[Kategorî:Gundên Soma Biradostê]] rslmsusno03cqg69949ks9cbwve64am 0 95969 2061684 2055437 2026-06-16T20:42:34Z Avestaboy 34898 2061684 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Smallville''' rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê [[xêzeroman]]ê [[Superman]] hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin. Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û [[superleheng]]ên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin. == Hilberîn û weşandin == Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin. Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê [[The WB]] ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku [[WB]] bi şebekeya [[UPN]]-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan. == Naverok == === Çavlêgerandin === [[Wêne:Smallville-sign1.jpg|alt=Hinweisschild der Stadt Cloverdale.|thumb|Nîşana pêşwaziya bajarê Cloverdale Smallville nîşan dide.]]Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, [[Kansas]]) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne . Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên Superman]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan yên amerîkî yên salên 2010an]] [[Kategorî:Smallville (rêzefîlm)| ]] [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] qhczmuqviqztlvmh360tqpfu8i5d8e1 2061697 2061684 2026-06-16T20:58:11Z Avestaboy 34898 2061697 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Smallville''' rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê [[xêzeroman]]ê [[Superman]] hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin. Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û [[superleheng]]ên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin. == Hilberîn û weşandin == Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin. Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê [[The WB]] ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku [[WB]] bi şebekeya [[UPN]]-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan. == Naverok == === Çavlêgerandin === [[Wêne:Smallville-sign1.jpg|alt=Hinweisschild der Stadt Cloverdale.|thumb|Nîşana pêşwaziya bajarê Cloverdale Smallville nîşan dide.]]Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, [[Kansas]]) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne . Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên Superman]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] [[Kategorî:Smallville (rêzefîlm)| ]] [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ts11swmp5fzz33fsbntl5z5mdshgch7 2061708 2061697 2026-06-16T21:10:22Z Avestaboy 34898 2061708 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Smallville''' rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê [[xêzeroman]]ê [[Superman]] hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin. Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û [[superleheng]]ên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin. == Hilberîn û weşandin == Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin. Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê [[The WB]] ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku [[WB]] bi şebekeya [[UPN]]-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan. == Naverok == === Çavlêgerandin === [[Wêne:Smallville-sign1.jpg|alt=Hinweisschild der Stadt Cloverdale.|thumb|Nîşana pêşwaziya bajarê Cloverdale Smallville nîşan dide.]]Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, [[Kansas]]) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne . Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên Superman]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengên ciwan]] [[Kategorî:Smallville (rêzefîlm)| ]] [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] obr622sg36rfee56jjl8unq7za5mwpl 2062012 2061708 2026-06-17T10:50:20Z Avestaboy 34898 2062012 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Smallville''' rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê [[xêzeroman]]ê [[Superman]] hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin. Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û [[superleheng]]ên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin. == Hilberîn û weşandin == Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin. Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê [[The WB]] ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku [[WB]] bi şebekeya [[UPN]]-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan. == Naverok == === Çavlêgerandin === [[Wêne:Smallville-sign1.jpg|alt=Hinweisschild der Stadt Cloverdale.|thumb|Nîşana pêşwaziya bajarê Cloverdale Smallville nîşan dide.]]Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, [[Kansas]]) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne . Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên Superman]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengên ciwan]] [[Kategorî:Smallville (rêzefîlm)| ]] [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] oy8sqte7o8hyh88maxemmz4nsbsfv7v 2062030 2062012 2026-06-17T11:33:44Z Avestaboy 34898 2062030 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''Smallville''' rêzefîlmeke televîzyonî ya amerîkî ye ku li ser karakterê [[xêzeroman]]ê [[Superman]] hatiye damezrandin û ji 2001 heta 2011 hate çêkirin. Têgihiştina rêzefîlmê vegotina ciwaniya leheng, ku wekî Clark Kent li bajarokê biçûk ê aşopî Smallville li Kansas mezin dibe û tenê di şiyana rêzê, jêderk û bangkirina wî de agahdar dibe, pêşbîn dike. Wekî din, ronîkirina têkiliya bi dijminê paşê Lex Luthor re roleke diyarker digire. Ji bilî karakterên nû, hevalên naskirî, dijmin û [[superleheng]]ên din ên gerdûna Superman jî ji nû ve têne şîrove kirin. == Hilberîn û weşandin == Rêzefîlm ji havîna 2001 heya bihara 2011 li Vancouver, Kanada hate kişandin. Li dora Vancouver cîhên din hene ku ji bo fîşekên li der hatine bikar anîn. Dîmenên kolana Smallville û derveyî Talon li Cloverdale, Kolombiyaya Brîtanî, hatin kişandin. Derveyê Luthor Estate bi rastî Hatley Castle in Colwood e, ku ji bo hilberên fîlmên din jî bi rêkûpêk tê bikar anîn. Dîmenên derveyî zeviya malbata Kent li çandiniyek rûniştiye li Aldergrove hatin kişandin. Avahî bi taybetî bi zer hate boyax kirin. Rêzefîlma televîzyonê di destpêkê de ji hêla tora televîzyonê [[The WB]] ve hate çêkirin û weşandin. Piştî ku [[WB]] bi şebekeya [[UPN]]-ya pêşbaz re têkildar bû û di 2006an de CW ava kir, hilberîn dê bidome. Rêzefîlm di 16ê çiriya pêşîn a 2001an de di televîzyona Dewletên Yekbûyî de hate pêşandan. == Naverok == === Çavlêgerandin === [[Wêne:Smallville-sign1.jpg|alt=Hinweisschild der Stadt Cloverdale.|thumb|Nîşana pêşwaziya bajarê Cloverdale Smallville nîşan dide.]]Rêzefîlm bi hatina Supermanê paşerojî di barana meteor a li ser Erdê (li Smallville, [[Kansas]]) û girtina wî ji hêla coteyara Kent ve dest pê dike. Her sezon serdemek di jiyana Clarkê ciwan de vedibêje. Ew bêtir û bêtir bi hêzên mezin ên xwe nas dibe û gav bi gav çarenûsa xwe wekî rizgarkerê cîhanê vedibîne . Mijarek girîng a rêzefîlmê çarenûs û rasthatin ne: Clark bi alîkariya superhêzên xwe jiyana Lex Luthorê ciwan difilitîn e û her çend li Smallville xwedan navûdengek neyînî ya Luthoran be jî, lê bi wî re dibe heval. Lêbelê, Clark bi wî û kesek din ew qas bawer nake ku rastiyê di derbarê koka xwe de eşkere bike. Lex dîsa û dîsa, li ser xêra hevaltiyê, hewl dide ku raza Clark, carinan bi metodên neheq fêr bibe. Vê sira ku ji dêûbavên Clark (û ji çend hevalan re di rêzefîlmê de) tê zanîn, di heman demê de berpirsyarê zêdebûna xerîbiya di navbera Clark û Lana Lang de, evîna wî ya dibistanî ye. Clark û Lex jî hewl didin ku mîna "bavên" xwe di dijminatiyê de nemînin, lê nikarin ji çîroka pêşbînkirî ya ku heftê salê xêzeromanên Superman dane, birevin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên Superman]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengên ciwan]] [[Kategorî:Smallville (rêzefîlm)| ]] 8tnh5vcvt3d5x2uehubf67p93xnu0sl 0 95992 2062054 2028542 2026-06-17T11:40:02Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062054 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdanka giştî | Nav = Pengûenên Madagaskar<br>Penguenên ''Madagascar'' | Belavker = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 11 hûrdem | Şirket = | Kanal = | Lîsteya beşan = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hejmara beşan = 149 | Wêne = | Jûrî = | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Dublaj = | Hejmara sezonan = 3 | Kurdî dublaj = Heye | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Pengûenên Madagaskar''' [[rêzefîlm]]eke wêneguhêzî-anîmasyonî ya amerîkî ye. Şaxa fîlma [[Madagascar (fîlm)|''Madagascar'']] a ji 2005an ve li gerdûneke paralel a fîlmê pêk tê. Vêga, studyo ji civîna [[pengûen]]an li ser [[lemûr]]an ne xem bû û di berdewamiyê de dabeşkirinek taybetî nehesibandibû. Ew rêzefîlm li ser serpê hatiyên çar penguenan Skipper, Kowalski, Private û Rico Central Parka Baxçeyê Ajalan li New York Сity ye. Rêzefîlm ji 29ê çiriya paşîn a 2008an heya 19ê kanûna pêşîn 2015an li Dewletên Yekbûyî dihatweşandin. [[Zarok TV]] yekem car rêzefîlm bi [[dûblaj]]a kurdî nîşan da<ref>{{Jêder-malper |url=http://zarok.tv/Kurmanci/Program/Penguenen-Madagaskare |sernav=Pengûenên Madagaskar |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Zarok TV |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}</ref>. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] jnid2aw4lntjg8u5tgdzm32vamgd2rf 0 96025 2062046 2027849 2026-06-17T11:39:59Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062046 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Mala periyan | Belavker = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = | Şirket = | Kanal = [[Zarok TV]] | Lîsteya beşan = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hejmara beşan = 26 | Wêne = Fairy World Spin5.JPG | Jûrî = | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Dublaj = | Hejmara sezonan = | Kurdî dublaj = He ye | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Mala periyan'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://zaroktv.com.tr/Kurmanci/Program/Mala-Periyan |sernav=Mala Periyan |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Zarok TV |urlya-arşîvê= |tarîxa-arşîvê= |rewşa-urlyê= |tarîxa-gihiştinê= }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=adar 2021 }}</ref>(sernavê resen îngilîzî The Fairly OddParents) rêzefîlmeke kartonî ye ku ji hêla weşanxaneya amerîkî [[Nickelodeon]] û [[Viacom]] ve hat çêkirin, ji hêla [[Butch Hartman]] ve hatî çêkirin. Mîna [[Xwelîxan]] a [[Charles Perrault]], ew li ser [[Perî|periyên]] baş ne ku di mercên tengasiyê de li rex zarokan disekinin. == Naverok == Timmy Turner ê 10 salî digel dêûbavên xwe li bajarokê aşopî, bakurê Kalîforniya Dimmsdale dijî. Dêûbavên wî di derbarê mezinkirina xwe de pir xemsar in û timûtim Timmy ber bi pitika pitgir a sadîst Vicky ve dikin. Timmy li dibistanê jî hema hema berdewam tê çewisandin. Ji ber vê yekê periyên Cosmo û Wanda ji wî re wekî dêûbavên efsûnî hatine peywirdarkirin, ji ber ku her zarokek ku bi taybetî wextek dijwar derbas dibe, periyên wisa arîkar werdigire, ku ew dikarin her gav daxwazê ​​ji wan bikin. Timmy bi gelemperî daxwazên xwe bikar tîne da ku pirsgirêkên rojane çareser bike an jî bi hêsanî fikrên sabit rast bike. Lêbelê, zirara ku ew dide pirî caran ji sûdweriya ku hêvî dike re mezintir e. An jî tevlihevî hene ku Timmy ji berê de nedifikirî. Ji ber vê yekê, di dawiya gelek çîrokan de, ew dixwaze ku her tişt wekî berê be. Ev carinan ji hêla hin qaîdeyên daxwazê ​​ve dijwar dibe an jî tê asteng kirin, ji ber vê yekê Timmy neçar e ku li awayên nû bifikire. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] sks0xp29tfgpo972uifnx15mqp5vfvb 0 98804 2061803 1809634 2026-06-17T03:24:59Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2061803 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Tîgranê Mezin | dîn = [[Zerdeştî]] | hevjîn = Kleopatraya Pontî (Kleopatraya Pontosê) | zarok = Çar kur: * Zariadres *bênav *[[Tigranê ciwan|Tîgran]]<br/> *[[Artavazd II]] Sê keç: *[[Ariazate]] *bênav *bênav | pênasê_paşîn = {{Unbulleted list|[[şahanşah]]|{{ziman|grc|Βασιλεὺς βασιλέω|basileús basiléōn}}}} }} '''Tîgran ll''' an jî '''Tîgranê Mezin'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |sernav=Navê Kurd û Kurdistanê di Dîrokê de – Xerzî Xerzan |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Çandname |ziman=ku |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210209153149/http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |tarîxa-arşîvê=2021-02-09 |rewşa-urlyê=dead |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> (bi [[Zimanê ermenî|ermenî]] Տիգրան Մեծ, ''Tigran Metz''<ref>{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/bub_gb_B9hv-GoOmEkC |sernav=Appendix genealogica illustrando operi chronologico adjecta, ad eundem nobilissimum & amplissimum virum d. Abelem Coenderum ab Helpen, autore eodem Vbbone Emmio .. |paşnav=Ubbo Emmius |tarîx=1620 |weşanger=excudebat Ioannes Sassius typographus ordinarius |kesên-din=National Library of Naples |ziman=ru }}</ref>, {{bi-grc|Τιγράνης ὁ Μέγας|Tigrā́nēs ho Mégas}}, jdb. 140 berî zayînê – 55 berî zayînê) kurê [[Tîgran I]] û prenseseke [[alan (kevnar)|alanî]], [[key]]ê herî girîng ê [[xanedana Artaksîadan]]ê ye û serwer e, li ser Ermenistana Mezin li dora 95-55 berî zayînê. Di hevalbendiya Mithridates VI ê Pontosî ew demek kurt rabû keyê herî bihêz ê rojhilatê [[Deryaya Navîn|deryaya navîn]], lê dûv re ji hêla Romayê ve hate têkbirin û dîsa gelek serketinên xwe winda kir. == Rehîn û salên yekem wekî key == Piştî Ermenistanê di binê apê wî Artavasdes I de berî zayînê 120 an i hêla keyê mezin Mithridates II (Berî Zayînê 123-88) [[Împeratoriya Eşkanî]] ve hatibû êrîş kirin û têk birin, Tîgran II neçar ma ku gelek salan di dîwana eşkanî de bi rehîn li meydana serweriya [[Tîsfûn]] bijî. Berî Zayînê heya 96/95 an Beriya Zayînê, piştî mirina bavê wî Tîgran I, destûr hate dayîn ku ew vegere [[Artaksata]] - ku hilkişe ser text - bi şertê ku ew hevalê eşkaniyan bimîne û ji wan re (li gorî [[Strabon]]) "heftê gelî" bihêle . Wekî keyê nû, Tîgran tavilê dest bi berfirehkirina hêza xwe kir: li dor sala 94 berî zayînê wî [[Sofênê]] fetih kir û bi Mithridates VI ê Pontosî re ket hevalbendiyê û keça wî ya şazdeh salî Kleopatra wî kir jina xweya sereke. Di berdêla vê zewacê de, Tîgran daxwazên xezûrê xwe yê nû di 93 zayînî de bicîh anî û leşkerê xwe ber bi cîrana [[Kapadokya]]yê ve meşiya. Padîşahê wê [[Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê]], kuklayekekî Romayî, dûv re reviya û Tîgran piştrast bû ku bi Ariarathes IX re. - Pismamê Mithridates, ku berê ji hêla generalê Roman [[Sulla]] ve hatibû derxistin - namzetê Pontî dîsa wek ku hatibû plankirin, li Mazaka hate ser text, berî ku leşkerên Ermenî bi talanê xwe û berî her tiştî, girtiyan vekişînin Artaksata. == Hilkişîna Şahinşah == [[Wêne:Maps_of_the_Armenian_Empire_of_Tigranes-pt.svg|thumb|Împaratoriya Tîgranê Mezin ]]Piştî mirina Mithridates II Mezin (88 Berî Zayînê) Tîgran împaratoriya xwe ber bi Parthiya ve fireh kir: heya Ekbatana welatê Med, [[Hewlêr|Arbela]] a [[Asûr]] û [[Deryaya Qezwînê]], wî "heftê geliyên" paşde û her weha [[Mîgdonya]] dagir kir (digel [[Nisêbîn|Nisibis]]), [[Kardox]], [[Hezewan]] û [[Osroene]] li bakurê [[Mezopotamya]] û [[Atropatena]] li [[Azerbaycan]]. Heya 83 sal Berî Zayînê, Şahinşa, wekî Tîgran ji xwe re digot, Sûriya jî bindest kir ([[Antîoxeia]]), [[Fenîke|Fenîkya]], deverên [[Kîlîkya]] û [[Komagênê]], ku wî hêza [[Împeratoriya Seleukî]] şikand û ber bi deryaya navîn ve pêşve çû. Bi şêwirmendiya bi Mithridates VI re. Dûv re Tîgran berî zayînê 77 sal berê dîsa Kapadokya dagir kir. Wî dora 300,000 girtiyên ku wî û herweha gelên din jî dersînor kir da ku wan li paytexta xweya ku nû hatî çêkirin Tigranokerta ("Bajarê Tîgran") bicîh bike bicîh bike, ku dibe ku bi Martyropolis re yeksan be. == Şer û têkçûna li dijî Romayê == [[Wêne:Tigranes_four_Kings.jpg|thumb|Tîgranê Mezin bi çar zevîdar]]Serdariya spehî ya Tîgran wekî şahê mezin dom nekir. Piştî Mithridates VI. Di 71-ê zayînê de di dirêjahiya Şerê 3-yê Mithridatî de çû Ermenistanê û Tîgranes red kiribû ku hevalê xwe radestî Romayê bike, ji 69 BZ ew li dijî Romayê di şer de bû û, digel serweriya hejmarî ya hêzên xwe yên çekdar, Tigranokerta û Nisibis winda kir ji [[Lucullûs]] re. Dema ku kurê Tîgran 66 sal berî zayînê li dijî bavê xwe serî hilda û Pompeiûs bi artêşek nû ber bi Artaksata ve meşiya, Tîgran di dawiyê de berê xwe da û pêşniyara Romê ya raradestkirinê pejirand.<ref>{{Jêder-malper |url=http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |sernav=Navê Kurd û Kurdistanê di Dîrokê de – Xerzî Xerzan |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Çandname |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210209153149/http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |tarîxa-arşîvê=2021-02-09 |rewşa-urlyê=dead |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Wî ji xeynî Ermenistanê hemî mal û milkê xwe winda kir û heya mirina xwe wek "hevalê Roma" serwerî kir. [[Artavazd II]] şûnda domdarê wî bû. == Wêje == * [[Adolf Baumgartner]]: ''Artavasdes 1.'' In: ''Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft'' (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Sp. 1308 f. * [[Werner Huß]]: ''Ägypten in hellenistischer Zeit''. C. H. Beck, München 2001, <nowiki>ISBN 3-406-47154-4</nowiki>, S. 738f.; 740. * [[Christoph Schäfer]]: ''Kleopatra''. Darmstadt 2006, S. 163f.; 175f.; 178; 188. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] [[Kategorî:Key]] [[Kategorî:Komagênê]] [[Kategorî:Mirin 55 b.z.]] a723z80vlws3gddkyfwgj5sckl1dptw 2061808 2061803 2026-06-17T04:12:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061808 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Tîgranê Mezin | dîn = [[Zerdeştî]] | hevjîn = Kleopatraya Pontî (Kleopatraya Pontosê) | zarok = Çar kur: * Zariadres *bênav *[[Tigranê ciwan|Tîgran]]<br/> *[[Artavazd II]] Sê keç: *[[Ariazate]] *bênav *bênav | pênasê_paşîn = {{Unbulleted list|[[şahanşah]]|{{ziman|grc|Βασιλεὺς βασιλέω|basileús basiléōn}}}} }} '''Tîgran ll''' an jî '''Tîgranê Mezin'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |sernav=Navê Kurd û Kurdistanê di Dîrokê de – Xerzî Xerzan |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Çandname |ziman=ku |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210209153149/http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |tarîxa-arşîvê=2021-02-09 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> (bi [[Zimanê ermenî|ermenî]] Տիգրան Մեծ, ''Tigran Metz''<ref>{{Jêder-kitêb |url=http://archive.org/details/bub_gb_B9hv-GoOmEkC |sernav=Appendix genealogica illustrando operi chronologico adjecta, ad eundem nobilissimum & amplissimum virum d. Abelem Coenderum ab Helpen, autore eodem Vbbone Emmio .. |paşnav=Ubbo Emmius |tarîx=1620 |weşanger=excudebat Ioannes Sassius typographus ordinarius |kesên-din=National Library of Naples |ziman=ru }}</ref>, {{bi-grc|Τιγράνης ὁ Μέγας|Tigrā́nēs ho Mégas}}, jdb. 140 berî zayînê – 55 berî zayînê) kurê [[Tîgran I]] û prenseseke [[alan (kevnar)|alanî]], [[key]]ê herî girîng ê [[xanedana Artaksîadan]]ê ye û serwer e, li ser Ermenistana Mezin li dora 95-55 berî zayînê. Di hevalbendiya Mithridates VI ê Pontosî ew demek kurt rabû keyê herî bihêz ê rojhilatê [[Deryaya Navîn|deryaya navîn]], lê dûv re ji hêla Romayê ve hate têkbirin û dîsa gelek serketinên xwe winda kir. == Rehîn û salên yekem wekî key == Piştî Ermenistanê di binê apê wî Artavasdes I de berî zayînê 120 an i hêla keyê mezin Mithridates II (Berî Zayînê 123-88) [[Împeratoriya Eşkanî]] ve hatibû êrîş kirin û têk birin, Tîgran II neçar ma ku gelek salan di dîwana eşkanî de bi rehîn li meydana serweriya [[Tîsfûn]] bijî. Berî Zayînê heya 96/95 an Beriya Zayînê, piştî mirina bavê wî Tîgran I, destûr hate dayîn ku ew vegere [[Artaksata]] - ku hilkişe ser text - bi şertê ku ew hevalê eşkaniyan bimîne û ji wan re (li gorî [[Strabon]]) "heftê gelî" bihêle . Wekî keyê nû, Tîgran tavilê dest bi berfirehkirina hêza xwe kir: li dor sala 94 berî zayînê wî [[Sofênê]] fetih kir û bi Mithridates VI ê Pontosî re ket hevalbendiyê û keça wî ya şazdeh salî Kleopatra wî kir jina xweya sereke. Di berdêla vê zewacê de, Tîgran daxwazên xezûrê xwe yê nû di 93 zayînî de bicîh anî û leşkerê xwe ber bi cîrana [[Kapadokya]]yê ve meşiya. Padîşahê wê [[Aryo Barzanê yekê yê Kapadokyayê]], kuklayekekî Romayî, dûv re reviya û Tîgran piştrast bû ku bi Ariarathes IX re. - Pismamê Mithridates, ku berê ji hêla generalê Roman [[Sulla]] ve hatibû derxistin - namzetê Pontî dîsa wek ku hatibû plankirin, li Mazaka hate ser text, berî ku leşkerên Ermenî bi talanê xwe û berî her tiştî, girtiyan vekişînin Artaksata. == Hilkişîna Şahinşah == [[Wêne:Maps_of_the_Armenian_Empire_of_Tigranes-pt.svg|thumb|Împaratoriya Tîgranê Mezin ]]Piştî mirina Mithridates II Mezin (88 Berî Zayînê) Tîgran împaratoriya xwe ber bi Parthiya ve fireh kir: heya Ekbatana welatê Med, [[Hewlêr|Arbela]] a [[Asûr]] û [[Deryaya Qezwînê]], wî "heftê geliyên" paşde û her weha [[Mîgdonya]] dagir kir (digel [[Nisêbîn|Nisibis]]), [[Kardox]], [[Hezewan]] û [[Osroene]] li bakurê [[Mezopotamya]] û [[Atropatena]] li [[Azerbaycan]]. Heya 83 sal Berî Zayînê, Şahinşa, wekî Tîgran ji xwe re digot, Sûriya jî bindest kir ([[Antîoxeia]]), [[Fenîke|Fenîkya]], deverên [[Kîlîkya]] û [[Komagênê]], ku wî hêza [[Împeratoriya Seleukî]] şikand û ber bi deryaya navîn ve pêşve çû. Bi şêwirmendiya bi Mithridates VI re. Dûv re Tîgran berî zayînê 77 sal berê dîsa Kapadokya dagir kir. Wî dora 300,000 girtiyên ku wî û herweha gelên din jî dersînor kir da ku wan li paytexta xweya ku nû hatî çêkirin Tigranokerta ("Bajarê Tîgran") bicîh bike bicîh bike, ku dibe ku bi Martyropolis re yeksan be. == Şer û têkçûna li dijî Romayê == [[Wêne:Tigranes_four_Kings.jpg|thumb|Tîgranê Mezin bi çar zevîdar]]Serdariya spehî ya Tîgran wekî şahê mezin dom nekir. Piştî Mithridates VI. Di 71-ê zayînê de di dirêjahiya Şerê 3-yê Mithridatî de çû Ermenistanê û Tîgranes red kiribû ku hevalê xwe radestî Romayê bike, ji 69 BZ ew li dijî Romayê di şer de bû û, digel serweriya hejmarî ya hêzên xwe yên çekdar, Tigranokerta û Nisibis winda kir ji [[Lucullûs]] re. Dema ku kurê Tîgran 66 sal berî zayînê li dijî bavê xwe serî hilda û Pompeiûs bi artêşek nû ber bi Artaksata ve meşiya, Tîgran di dawiyê de berê xwe da û pêşniyara Romê ya raradestkirinê pejirand.<ref>{{Jêder-malper |url=http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |sernav=Navê Kurd û Kurdistanê di Dîrokê de – Xerzî Xerzan |paşnav= |pêşnav= |tarîx= |malper=Çandname |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210209153149/http://candname.com/nave-kurd-u-kurdistane-di-diroke-de-xerzi-xerzan/5/ |tarîxa-arşîvê=2021-02-09 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê= }}</ref> Wî ji xeynî Ermenistanê hemî mal û milkê xwe winda kir û heya mirina xwe wek "hevalê Roma" serwerî kir. [[Artavazd II]] şûnda domdarê wî bû. == Wêje == * [[Adolf Baumgartner]]: ''Artavasdes 1.'' In: ''Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft'' (RE). Band II,1, Stuttgart 1895, Sp. 1308 f. * [[Werner Huß]]: ''Ägypten in hellenistischer Zeit''. C. H. Beck, München 2001, <nowiki>ISBN 3-406-47154-4</nowiki>, S. 738f.; 740. * [[Christoph Schäfer]]: ''Kleopatra''. Darmstadt 2006, S. 163f.; 175f.; 178; 188. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] [[Kategorî:Key]] [[Kategorî:Komagênê]] [[Kategorî:Mirin 55 b.z.]] 5fiu8z632jtdg7zmka2l6i98h3zk11y 0 100638 2061934 2023207 2026-06-17T09:04:14Z MikaelF 935 2061934 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}} {{Agahîdank gund | nav = Zêliye | dewlet = Tirkiye | parêzgeh = Batman | navçe = Kercos | nifûs = 227 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye }} '''Zêliye''' yan jî '''Zêliyê''' ({{langx|tr|Ulaş)<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] 5cfmdau7aga6xbtckoxc89586d74tzg 2061935 2061934 2026-06-17T09:04:36Z MikaelF 935 2061935 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}} {{Agahîdank gund | nav = Zêliye | dewlet = Tirkiye | parêzgeh = Batman | navçe = Kercos | nifûs = 227 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye }} '''Zêliye''' yan jî '''Zêliyê''' ({{langx|tr|Ulaş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] 0zfqmskocykkykmd3q5ejyvcj0zv1ql 2061936 2061935 2026-06-17T09:07:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Zêliye]] weke [[Zêliyê]] guhart 2061935 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}} {{Agahîdank gund | nav = Zêliye | dewlet = Tirkiye | parêzgeh = Batman | navçe = Kercos | nifûs = 227 | nexşeya_reptiyeyê = Tirkiye }} '''Zêliye''' yan jî '''Zêliyê''' ({{langx|tr|Ulaş}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurdistan-erdnîgarî-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] 0zfqmskocykkykmd3q5ejyvcj0zv1ql 0 104255 2061791 1893654 2026-06-17T00:02:58Z Rahmetli 47136 2061791 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Atatürk in Istanbul University Faculty of Law.jpg|thumb|[[Mustafa Kemal Atatürk]], damezrînerê îdeolojiya kemalîzmê, li gel xwendekarên Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Stembolê (1930)]] '''Kemalîzma lîberal''' fikra parastina nêrîna [[Lîberalîzm|lîberal]] û [[Kemalîzm|Kemalîzmê]], ku îdeolojiya damezrêner a [[Komara Tirkiyeyê]] ye, bi hev re îfade dike. Ev yek dikare wekî şîroveya [[Ahmet Ağaoğlu]] ya li ser Kemalîzmê ya ji perspektîfeke lîberal bê pênasekirin.<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20210705225814/https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12575/31809/tez2222.pdf?sequence=1 |sernav="Atatürk Dönemi Düşünürlerinin Gözüyle Kemalizm ve Türk İnkılabı"}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20200325110830/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/382956 |sernav="Tek Partili Türkiye'de Liberal Gelişmeler"}}</ref> Kemalîstên lîberal bi gelemperî kesên ku berê kemalîst an lîberal bûn. Gelek kemalîstên lîberal jî piştgiriya ramanên [[laîkbûn]], [[komarîparêzî]] û [[şoreş]]ê dikin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |sernav=Kemalîzm di kovara 'Ülkü' de |roja-gihiştinê=2021-07-08 |roja-arşîvê=2021-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210624211549/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dîroka gelên tirkî]] [[Kategorî:Îdeolojî]] [[Kategorî:Lîberalîzm]] [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] kkxb6t1ttig7jzs56n87s3zp1n3phmt 2061792 2061791 2026-06-17T00:12:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 2061792 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Atatürk in Istanbul University Faculty of Law.jpg|thumb|[[Mustafa Kemal Atatürk]], damezrînerê îdeolojiya kemalîzmê, li gel xwendekarên Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Stembolê (1930)]] '''Kemalîzma lîberal''' fikra parastina nêrîna [[Lîberalîzm|lîberal]] û [[Kemalîzm]]ê, ku îdeolojiya damezrêner a [[Komara Tirkiyeyê]] ye, bi hev re îfade dike. Ev yek dikare wekî şîroveya [[Ahmet Ağaoğlu]] ya li ser Kemalîzmê ya ji perspektîfeke lîberal bê pênasekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20210705225814/https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12575/31809/tez2222.pdf?sequence=1 |sernav="Atatürk Dönemi Düşünürlerinin Gözüyle Kemalizm ve Türk İnkılabı" }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20200325110830/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/382956 |sernav="Tek Partili Türkiye'de Liberal Gelişmeler" }}</ref> Kemalîstên lîberal bi gelemperî kesên ku berê kemalîst an lîberal bûn. Gelek kemalîstên lîberal jî piştgiriya ramanên [[laîkbûn]], [[komarîparêzî]] û [[şoreş]]ê dikin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |sernav=Kemalîzm di kovara 'Ülkü' de |roja-gihiştinê=2021-07-08 |roja-arşîvê=2021-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210624211549/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dîroka gelên tirkî]] [[Kategorî:Îdeolojî]] [[Kategorî:Lîberalîzm]] [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] 353bqimbog11ab4vxmzmy085h05ivux 2061818 2061792 2026-06-17T04:42:46Z Penaber49 39672 /* */ 2061818 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} [[Wêne:Atatürk in Istanbul University Faculty of Law.jpg|thumb|[[Mustafa Kemal Atatürk]], damezrînerê îdeolojiya kemalîzmê, li gel xwendekarên Fakulteya Hiqûqê ya Zanîngeha Stembolê (1930)]] '''Kemalîzma lîberal''' fikra parastina nêrîna [[Lîberalîzm|lîberal]] û [[Kemalîzm]]ê ku îdeolojiya damezrêner a [[Komara Tirkiyeyê]] ye, bi hev re îfade dike. Ev yek dikare wekî şîroveya [[Ahmet Ağaoğlu]] ya li ser Kemalîzmê ya ji perspektîfeke lîberal bê pênasekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20210705225814/https://dspace.ankara.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12575/31809/tez2222.pdf?sequence=1 |sernav="Atatürk Dönemi Düşünürlerinin Gözüyle Kemalizm ve Türk İnkılabı" }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://web.archive.org/web/20200325110830/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/382956 |sernav="Tek Partili Türkiye'de Liberal Gelişmeler" }}</ref> Kemalîstên lîberal bi gelemperî kesên ku berê kemalîst an lîberal bûn. Gelek kemalîstên lîberal jî piştgiriya ramanên [[laîkbûn]], [[komarîparêzî]] û [[şoreş]]ê dikin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |sernav=Kemalîzm di kovara 'Ülkü' de |roja-gihiştinê=2021-07-08 |roja-arşîvê=2021-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210624211549/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/90274/T08710.pdf?sequence=1 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dîroka gelên tirkî]] [[Kategorî:Îdeolojî]] [[Kategorî:Lîberalîzm]] [[Kategorî:Mustafa Kemal Atatürk]] sc5stldg6e5o2or1wmhcrz9fk90hcrj 10 104298 2061984 2045252 2026-06-17T10:16:58Z Wikihez 39702 2061984 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh | nav = {{{nav|{{PAGENAMEBASE}}}}} | navê_fermî = {{#ifeq:{{{nav|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#Property:P1448}}|<!-- tiştek neke -->|{{#invoke: WikidataIB|getValue|P1448|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=navê fermî|{{{navê_fermî|{{{navê fermî|}}}}}} }}}} | navê_rastî = {{#ifeq:{{{nav|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#Property:P1705}}|<!-- tiştek neke -->|{{#invoke: WikidataIB|getValue|P1705|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=navê rastî|{{{navê_rastî|{{{navê rastî|}}}}}} }}}} | zimanê_navê_rastî = {{{zimanê_navê_rastî|{{{navê rastî ziman|}}}}}} | navê_din = {{{navê_din|{{{navê din|}}}}}} | statû = {{herfêgir| {{#invoke: WikidataIB|getValue|P31|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=wargeh|rank=best|list=prose|{{{statû|{{{wargeh|}}}}}} }} }} | zimanê_translît1 = {{{zimanê_translît1|{{{translit_lang1|}}}}}} | etîketa1_zimanê_translît1 = {{{etîketa1_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type1|}}}}}} | etîketa_zimanê_translît1 = {{{etîketa_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type|}}}}}} | agahiya_zimanê_translît1 = {{{agahiya_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info|}}}}}} | etîketa2_zimanê_translît1 = {{{etîketa2_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type2|}}}}}} | agahiya1_zimanê_translît1 = {{{agahiya1_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info1|}}}}}} | etîketa3_zimanê_translît1 = {{{etîketa3_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type3|}}}}}} | agahiya2_zimanê_translît1 = {{{agahiya2_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info2|}}}}}} | etîketa4_zimanê_translît1 = {{{etîketa4_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type4|}}}}}} | agahiya3_zimanê_translît1 = {{{agahiya3_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info3|}}}}}} | etîketa5_zimanê_translît1 = {{{etîketa5_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type5|}}}}}} | agahiya4_zimanê_translît1 = {{{agahiya4_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info4|}}}}}} | etîketa6_zimanê_translît1 = {{{etîketa6_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_type6|}}}}}} | agahiya5_zimanê_translît1 = {{{agahiya5_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info5|}}}}}} | agahiya6_zimanê_translît1 = {{{agahiya6_zimanê_translît1|{{{translit_lang1_info6|}}}}}} | zimanê_translît2 = {{{zimanê_translît2|{{{translit_lang2|}}}}}} | etîketa1_zimanê_translît2 = {{{etîketa1_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type1|}}}}}} | etîketa_zimanê_translît2 = {{{etîketa_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type|}}}}}} | agahiya_zimanê_translît2 = {{{agahiya_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info|}}}}}} | etîketa2_zimanê_translît2 = {{{etîketa2_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type2|}}}}}} | agahiya1_zimanê_translît2 = {{{agahiya1_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info1|}}}}}} | etîketa3_zimanê_translît2 = {{{etîketa3_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type3|}}}}}} | agahiya2_zimanê_translît2 = {{{agahiya2_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info2|}}}}}} | etîketa4_zimanê_translît2 = {{{etîketa4_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type4|}}}}}} | agahiya3_zimanê_translît2 = {{{agahiya3_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info3|}}}}}} | etîketa5_zimanê_translît2 = {{{etîketa5_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type5|}}}}}} | agahiya4_zimanê_translît2 = {{{agahiya4_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info4|}}}}}} | etîketa6_zimanê_translît2 = {{{etîketa6_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_type6|}}}}}} | agahiya5_zimanê_translît2 = {{{agahiya5_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info5|}}}}}} | agahiya6_zimanê_translît2 = {{{agahiya6_zimanê_translît2|{{{translit_lang2_info6|}}}}}} | wêneyê_asoyê = {{#invoke:WikidataIB | getValue | rank=best |P18 |name=wêneyê aso |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{wdneyîne|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes | maxvals=1|{{{wêneyê_asoyê|{{{wêne|{{{wêneyê aso|}}}}}}}}}}} | mezinahiya_wêne = {{{mezinahiya_wêne|{{{wêne mezinahî|}}}}}} | alt_wêne = {{{alt_wêne|{{{wêne binnivîs|}}}}}} | sernavê_wêne = {{{sernavê_wêne|{{{sernavê_wêne|{{{wêne sernûçe|}}}}}}}}} | wêneyê_alayê = {{#invoke:WikidataIB | getValue | rank=best |P41 |name=wêneyê ala |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{wdneyîne|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes | maxvals=1 |{{{wêneyê_alayê|{{{wêneyê ala|}}}}}}}} | wêneyê_nîşanê = {{#invoke:WikidataIB | getValue | rank=best |P158 |name=wêneyê nîşan|qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{wdneyîne|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes | maxvals=1 |{{{wêneyê_nîşanê|{{{wêneyê nîşan|}}}}}}}} | wêneyê_mertal = {{#invoke:WikidataIB | getValue | rank=best |P94 |name=wêneyê mertal|qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{wdneyîne|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes | maxvals=1 |{{{wêneyê_mertal|{{{wêneyê mertal|}}}}}} }} | wêneyê_amblemê = {{{wêneyê_amblemê|{{{wêneyê dirûşma vala|}}}}}} | mezinahiya_alayê = {{{mezinahiya_alayê|{{{ala mezinahî|}}}}}} | sînora_alayê = {{{sînora_alayê|{{{sînorkirina ala|}}}}}} | alt_alayê = {{{alt_alayê|{{{binnivîsa ala|}}}}}} | lînka_alayê = {{{lînka_alayê|{{{gotara ala|}}}}}} | mezinahiya_nîşanê = {{{mezinahiya_nîşanê|{{{nîşan mezinahî|}}}}}} | alt_nîşanê = {{{alt_nîşanê|{{{binnivîsa nîşan|}}}}}} | etîketa_nîşanê = {{{etîketa_nîşanê|{{{teşeyê nîşan|}}}}}} | lînka_nîşanê = {{{lînka_nîşanê|{{{gotara nîşan|}}}}}} | mezinahiya_mertal = {{{mezinahiya_mertal|{{{mertal mezinahî|70px}}}}}} | alt_metal = {{{alt_metal|{{{binnivîsa mertal|}}}}}} | lînka_mertal = {{{lînka_mertal|{{{gotara mertal|}}}}}} | mezinahiya_amblemê = {{{mezinahiya_amblemê|{{{dirûşma vala mezinahî|}}}}}} | alt_amblem = {{{alt_amblem|{{{binnivîsa dirûşma vala|}}}}}} | etîketa_amblemê = {{{etîketa_amblemê|{{{teşeyê dirûşma vala|}}}}}} | lînka_amblemê = {{{lînka_amblemê|{{{gotara dirûşma vala|}}}}}} | wêneyê_nexşeyê = {{#if: {{{wêneyê_nexşeyê|{{{wêneyê nexşe|}}}}}}|{{{wêneyê_nexşeyê|{{{wêneyê nexşe|}}}}}}<!-- -->|{{#ifeq:{{{mapframe|}}}|na|{{#ifeq:{{{wêneyê_nexşeyê|{{{wêneyê nexşe|}}}}}}|na||{{GirêdanWikidata|{{{wêneyê_nexşeyê|{{{wêneyê nexşe|}}}}}}|P242|penûs=na}}}}|{{#if: {{Infobox mapframe}} <!-- -->|<b>{{{nav|{{PAGENAMEBASE}}}}} li ser nexşeyê</b><br/>{{Infobox mapframe|marker={{{mapframe-marker|}}}|point={{{point|on}}}|zoom={{{mapframe-zoom|{{{zoom|}}}}}}|area_km2={{#ifeq: {{wikidata|property|unit|P2046}} | square metre | {{#expr: {{wikidata|property|raw|P2046}} / 10^6 }} | {{wikidata|property|raw|P2046}} }}}}<!-- -->|{{GirêdanWikidata|{{{wêneyê_nexşeyê|{{{wêneyê nexşe|}}}}}}|P242|penûs=na}}}} }} }} | mezinahiya_nexşeyê = {{{mezinahiya_nexşeyê|{{{nexşe mezinahî|}}}}}} | sernavê_nexşeyê = {{{sernavê_nexşeyê|{{{nexşe binnivîs|}}}}}} | nexşeya_reptiyeyê = {{#if:{{{nexşeya_reptiyeyê|{{{çespandina nexşeyê|{{{çespandina nexşeyê teng|}}}}}}}}}|{{{nexşeya_reptiyeyê|{{{çespandina nexşeyê|{{{çespandina nexşeyê teng|}}}}}}}}}|{{#ifeq:{{wikidata|property|P17}}|Tirkiye||{{wikidata|property|P17}}}}}} |sernavê_reptiyeyê = {{{sernavê_reptiyeyê|}}} | alt_reptiyeyê = {{{alt_reptiyeyê|{{{çespandina nexşeyê binnivîs|}}}}}} | mezinahiya_reptiyeyê = {{{mezinahiya_reptiyeyê|{{{çespandina nexşeyê mezinahî|}}}}}} | nexşeya_topografî = {{{nexşeya_topografî|{{{çespandina bilindahî|}}}}}} | wêneyê_reptiyeyê = {{{wêneyê_reptiyeyê|{{{çespandina wêneyê|}}}}}} | kiraskirina_reptiyeyê = {{{kiraskirina_reptiyeyê|{{{çespandina rûgirtin|}}}}}} | aliyê_etîketa_reptiyeyê = {{{aliyê_etîketa_reptiyeyê|{{{çespandina etîketa hêl|}}}}}} | etîketa_reptiyeyê = {{{etîketa_reptiyeyê|{{{çespandina etîket|}}}}}} | etîmolojî = {{{etîmolojî|{{{etîmolojî|}}}}}} | bernav = {{#ifeq:{{{nav|{{PAGENAMEBASE}}}}}|{{#Property:P1449}}|<!-- tiştek neke -->|{{#invoke: WikidataIB|getValue|P1449|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=bernavk|{{{bernav|{{{bernavk|}}}}}} }}}} | dirûşm = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P1451|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|qual=ALL|osd=no|name=dirûşm|{{{dirûşm|}}} }}{{#if:{{#Property:P1451}}|<br/>}}{{{tercimeya_dirûşmê|{{{wergera_dirûşmê|{{{wergera dirûşmê|}}}}}}}}} | sirûd = {{GirêdanWikidata|{{{sirûd|}}}|P51|penûs=na}} | wêneyê_nexşeyê1 = {{{wêneyê_nexşeyê1|{{{wêneyê nexşe1|}}}}}} | mezinahiya_nexşeyê1 = {{{mezinahiya_nexşeyê1|{{{nexşe mezinahî1|}}}}}} | sernavê_nexşeyê1 = {{{sernavê_nexşeyê1|{{{nexşe binnivîs1|}}}}}} | koordînat = {{#if:{{{koordînat|}}}|{{{koordînat|}}}| {{#if:{{#Property:P625}}|{{WikidataCoord|display=inline,title}}}}}} | detaya_koordînatê = {{{detaya_koordînatê|{{{koord serderzî|{{{teşeyê koord|}}}}}}}}} | çavkaniyên_koordînatê = {{{çavkaniyên_koordînatê|{{{jêrenotên koordînat|}}}}}} | navê_grîdê = {{{navê_grîdê|{{{navê deravê|}}}}}} | cihê_grîdê = {{{cihê_grîdê|{{{deravê hêl|{{{grid_position|}}}}}}}}} | etîketa_binebeşê = {{#if:{{{etîketa_binebeşê|{{{awayê binebeş|}}}}}}|{{{etîketa_binebeşê|{{{awayê binebeş|}}}}}}|Parzemîn}} | navê_binebeşê = {{#if:{{{navê_binebeşê|{{{navê binebeş|{{{parzemîn|}}}}}}}}}|{{{navê_binebeşê|{{{navê binebeş|{{{parzemîn|}}}}}}}}}|{{#invoke: WikidataIB|getValue|P30|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|noicon=no|name=Parzemîn|{{{navê_binebeşê|{{{parzemîn|{{{navê binebeş|}}}}}}}}} }} }} | etîketa_binebeşê1 = {{#if:{{{etîketa_binebeşê2|{{{awayê binebeş2|}}}}}}|{{{etîketa_binebeşê2|{{{awayê binebeş2|}}}}}}|Welat}} | navê_binebeşê1 = {{#if:{{{navê_binebeşê2|{{{navê binebeş2|}}}}}}|{{{navê_binebeşê2|{{{navê binebeş2|}}}}}}|{{#if:{{{welat|}}}|{{{welat|}}}}}}} | etîketa_binebeşê2 = {{#if:{{{etîketa_binebeşê1|{{{awayê binebeş1|}}}}}}|{{{etîketa_binebeşê1|{{{awayê binebeş1|}}}}}}|Dewlet}} | navê_binebeşê2 = {{#if:{{{navê_binebeşê1|{{{navê binebeş1|}}}}}}<!-- -->|{{{navê_binebeşê1|{{{navê binebeş1|}}}}}}<!-- -->|{{#invoke: WikidataIB|getValue|P17|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|noicon=no|name=Dewlet|{{{dewlet|{{{dûgel|}}}}}}<!-- -->}}<!-- -->}} | etîketa_binebeşê3 = Herêm | navê_binebeşê3 = {{{herêm|}}} | etîketa_binebeşê4 = {{{etîketa_binebeşê3|{{{awayê binebeş3|Parêzgeh}}}}}} | navê_binebeşê4 = {{{navê_binebeşê3|{{{navê binebeş3|{{{parêzgeh|}}}}}}}}} | etîketa_binebeşê5 = {{#if:{{{etîketa_binebeşê4|{{{awayê binebeş4|}}}}}}|{{{etîketa_binebeşê4|{{{awayê binebeş4|}}}}}}|Li beşa îdarî}} | navê_binebeşê5 = {{#if:{{{navê_binebeşê4|{{{navê binebeş4|}}}}}}|{{{navê_binebeşê4|{{{navê binebeş4|}}}}}}<!-- ##Eger navê beşa îdarî û yê dewletê eynî be tiştek neke: -->|{{#ifeq:{{wikidata|property|P17}}|{{wikidata|property|P131}}| | {{#invoke: WikidataIB|getValue|P131|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|qual=All|osd=no|list=blist|name=Beşa îdarî|{{{beşa_îdarî|{{{Beşa îdarî|}}}}}} }} }} }} | etîketa_binebeşê6 = {{#if:{{{navçe|}}}|Navçe|{{{etîketa_binebeşê5|{{{awayê binebeş5|}}}}}} }} | navê_binebeşê6 = {{#if:{{{navçe|}}}|{{{navçe|}}}| {{#if:{{{navê_binebeşê5|{{{navê binebeş5|}}}}}}|{{{navê_binebeşê5|{{{navê binebeş5|}}}}}}}} }} | etîketa_binebeşê7 = {{#if:{{{etîketa_binebeşê6|{{{awayê binebeş6|}}}}}}|{{{etîketa_binebeşê6|{{{awayê binebeş6|}}}}}}|Paytexta}} | navê_binebeşê7 = {{#if:{{{navê_binebeşê6|{{{navê binebeş6|}}}}}}|{{{navê_binebeşê6|{{{navê binebeş6|}}}}}}| {{#invoke: WikidataIB|getValue|P1376|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|qual=ALL|osd=no|list=blist|name=Paytexta|{{{paytexta|}}} }} }} | etîketa_avakirinê = {{#if:{{{etîketa_avakirinê|}}}|{{{etîketa_avakirinê|}}}|Dema avabûnê}} | dema_avakirinê = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P571|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=Dema avabûnê|{{{dema avabûnê|{{{dema_avakirinê|}}}}}} }} | etîketa_avakirinê1 = {{{etîketa_avakirinê1|{{{sernavê damezrandinê1|}}}}}} | dema_avakirinê1 = {{{dema_avakirinê1|}}} | etîketa_avakirinê2 = {{{etîketa_avakirinê2|{{{sernavê damezrandinê2|}}}}}} | dema_avakirinê2 = {{{dema_avakirinê2|{{{dema damezrandinê2|}}}}}} | etîketa_avakirinê3 = {{{etîketa_avakirinê3|{{{sernavê damezrandinê3|}}}}}} | dema_avakirinê3 = {{{dema_avakirinê3|{{{dema damezrandinê3|}}}}}} | etîketa_avakirinê4 = {{{etîketa_avakirinê4|{{{sernavê damezrandinê4|}}}}}} | dema_avakirinê4 = {{{dema_avakirinê4|{{{dema damezrandinê4|}}}}}} | etîketa_avakirinê5 = {{{etîketa_avakirinê5|{{{sernavê damezrandinê5|}}}}}} | dema_avakirinê5 = {{{dema_avakirinê5|{{{dema damezrandinê5|}}}}}} | etîketa_avakirinê6 = {{{etîketa_avakirinê6|{{{sernavê damezrandinê6|}}}}}} | dema_avakirinê6 = {{{dema_avakirinê6|{{{dema damezrandinê6|}}}}}} | etîketa_avakirinê7 = {{{etîketa_avakirinê7|{{{sernavê damezrandinê7|}}}}}} | dema_avakirinê7 = {{{dema_avakirinê7|{{{dema damezrandinê7|}}}}}} | etîketa_bidawîbûnê = {{{etîketa_bidawîbûnê|{{{sernavê nemayî|}}}}}} | dema_bidawîbûnê = {{{dema_bidawîbûnê|{{{dema nemayî|}}}}}} | damezrîner = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P112|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=damezrîner|{{{damezrîner|{{{damezrandin|}}}}}} }} | nav_lê_kirî = {{{nav_lê_kirî|{{{bi navê|}}}}}} | etîketa_merkeza_îdarî = {{#if:{{{etîketa_merkeza_îdarî|{{{etîketa_navenda_îdarî|}}}}}}|{{{etîketa_merkeza_îdarî|{{{etîketa_navenda_îdarî|}}}}}}|Merkeza îdarî}} | merkeza_îdarî = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P36|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|qual=ALL|osd=no|list=ubl|name=Navenda îdarî|{{{navenda_îdarî|{{{Paytext|{{{navenda_îdarî|}}}}}}}}} }} | etîketa_navenda_îdarî1 = {{{etîketa_merkeza_îdarî1|{{{teşeyê rûniştek1|}}}}}} | navenda_îdarî1 = {{{merkeza_îdarî1|{{{rûniştek1|}}}}}} | stîla_qism = {{{stîla_qism|{{{awayê beşê|{{{awayî beşê|}}}}}}}}} | qism = {{{qism|{{{beş|}}}}}} | q1 = {{{q1|{{{p1|}}}}}} | q2 = {{{q2|{{{p2|}}}}}} | q3 = {{{q3|{{{p3|}}}}}} | q4 = {{{q4|{{{p4|}}}}}} | q5 = {{{q5|{{{p5|}}}}}} | q6 = {{{q6|{{{p6|}}}}}} | q7 = {{{q7|{{{p7|}}}}}} | q8 = {{{q8|{{{p8|}}}}}} | q9 = {{{q9|{{{p9|}}}}}} | q10 = {{{q10|{{{p10|}}}}}} | q11 = {{{q11|{{{p11|}}}}}} | q12 = {{{q12|{{{p12|}}}}}} | q13 = {{{q13|{{{p13|}}}}}} | q14 = {{{q14|{{{p14|}}}}}} | q15 = {{{q15|{{{p15|}}}}}} | q16 = {{{q16|{{{p16|}}}}}} | q17 = {{{q17|{{{p17|}}}}}} | q18 = {{{q18|{{{p18|}}}}}} | q19 = {{{q19|{{{p19|}}}}}} | q20 = {{{q20|{{{p20|}}}}}} | q21 = {{{q21|{{{p21|}}}}}} | q22 = {{{q22|{{{p22|}}}}}} | q23 = {{{q23|{{{p23|}}}}}} | q24 = {{{q24|{{{p24|}}}}}} | q25 = {{{q25|{{{p25|}}}}}} | q26 = {{{q26|{{{p26|}}}}}} | q27 = {{{q27|{{{p27|}}}}}} | q28 = {{{q28|{{{p28|}}}}}} | q29 = {{{q29|{{{p29|}}}}}} | q30 = {{{q30|{{{p30|}}}}}} | q31 = {{{q31|{{{p31|}}}}}} | q32 = {{{q32|{{{p32|}}}}}} | q33 = {{{q33|{{{p33|}}}}}} | q34 = {{{q34|{{{p34|}}}}}} | q35 = {{{q35|{{{p35|}}}}}} | q36 = {{{q36|{{{p36|}}}}}} | q37 = {{{q37|{{{p37|}}}}}} | q38 = {{{q38|{{{p38|}}}}}} | q39 = {{{q39|{{{p39|}}}}}} | q40 = {{{q40|{{{p40|}}}}}} | q41 = {{{q41|{{{p41|}}}}}} | q42 = {{{q42|{{{p42|}}}}}} | q43 = {{{q43|{{{p43|}}}}}} | q44 = {{{q44|{{{p44|}}}}}} | q45 = {{{q45|{{{p45|}}}}}} | q46 = {{{q46|{{{p46|}}}}}} | q47 = {{{q47|{{{p47|}}}}}} | q48 = {{{q48|{{{p48|}}}}}} | q49 = {{{q49|{{{p49|}}}}}} | q50 = {{{q50|{{{p50|}}}}}} | cureyê_hikûmetê = {{{cureyê_hikûmetê|{{{teşeyê hikumetê|}}}}}} | encumena_îdarî = {{{encumena_îdarî|{{{komîteya kargêriyê|}}}}}} | etîketa_serok = {{{etîketa_serok|{{{sernavê rêber|Şaredar}}}}}} | navê_serok = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P6|qual=ALL|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=navê rêber|{{{navê_serok|{{{navê rêber|}}}}}} }} | partiya_serok = {{{partiya_serok|{{{partiya rêber|}}}}}} | navê_serok1 = {{{navê_serok1|{{{navê rêber1|}}}}}} | navê_serok2 = {{{navê_serok2|{{{navê rêber2|}}}}}} | navê_serok3 = {{{navê_serok3|{{{navê rêber3|}}}}}} | navê_serok4 = {{{navê_serok4|{{{navê rêber4|}}}}}} | çavkaniyên_hikûmetê = {{{çavkaniyên_hikûmetê|{{{jêrenotên hikumetê|}}}}}} | etîketa_serok1 = {{{etîketa_serok1|{{{sernavê rêber1|}}}}}} | etîketa_serok2 = {{{etîketa_serok2|{{{sernavê rêber2|}}}}}} | etîketa_serok3 = {{{etîketa_serok3|{{{sernavê rêber3|}}}}}} | etîketa_serok4 = {{{etîketa_serok4|{{{sernavê rêber4|}}}}}} | temamiya_qadê_km2 = {{#if:{{{temamiya_qadê_km2|{{{rûerd|}}}}}}|{{{temamiya_qadê_km2|{{{rûerd|}}}}}}|{{#ifeq: {{wikidata|property|unit|P2046}} | kîlometre çargoşe | {{wikidata|property|raw|P2046}} }}}} | temamiya_qadê_ha = {{{temamiya_qadê_ha|{{{rûerd ha|}}}}}} | temamiya_qadê_acre = {{{temamiya_qadê_acre|{{{rûerd acre|}}}}}} | temamiya_qadê_donim = {{{temamiya_qadê_donim|{{{rûerd dunam|}}}}}} | qada_erdî_km2 = {{{qada_erdî_km2|{{{rûerd welat km2|}}}}}} | qada_erdî_ha = {{{qada_erdî_ha|{{{rûerd welat ha|}}}}}} | qada_erdî_acre = {{{qada_erdî_acre|{{{rûerd welat acre|}}}}}} | qada_avî_km2 = {{{qada_avî_km2|{{{rûerd av km2|}}}}}} | qada_avî_ha = {{{qada_avî_ha|{{{rûerd av ha|}}}}}} | qada_avî_acre = {{{qada_avî_acre|{{{rûerd av acre|}}}}}} | qada_bajarî_km2 = {{{qada_bajarî_km2|{{{rûerd bajarvanî km2|}}}}}} | qada_bajarî_ha = {{{qada_bajarî_ha|{{{rûerd bajarvanî ha|}}}}}} | qada_bajarî_acre = {{{qada_bajarî_acre|{{{rûerd bajarvanî acre|}}}}}} | qada_gundewarî_ha = {{{qada_gundewarî_ha|{{{rûerd gundewarî ha|}}}}}} | qada_gundewarî_acre = {{{qada_gundewarî_acre|{{{rûerd gundewarî acre|}}}}}} | qada_gundewarî_km2 = {{{qada_gundewarî_km2|{{{rûerd gundewarî km2|}}}}}} | qada_metro_km2 = {{{qada_metro_km2|{{{rûerd metro km2|}}}}}} | qada_metro_ha = {{{qada_metro_ha|{{{rûerd metro ha|}}}}}} | qada_metro_acre = {{{qada_metro_acre|{{{rûerd metro acre|}}}}}} | qad_vala1_km2 = {{{qad_vala1_km2|{{{rûerd vala1 km2|}}}}}} | qad_vala1_ha = {{{qad_vala1_ha|{{{rûerd vala1 ha|}}}}}} | qad_vala1_acre = {{{qad_vala1_acre|{{{rûerd vala1 acre|}}}}}} | etîketa_temamiya_qadê = {{{etîketa_temamiya_qadê|{{{teşeyê giştî|}}}}}} | çavkaniyên_qada_rûerdê = {{{çavkaniyên_qada_rûerdê|{{{çavkaniyên_qadê|{{{jêrenotên rûerd|}}}}}}}}} | lînka_donimê = {{{lînka_donimê|{{{girêdana dunam|}}}}}} | tercîha_yekeyê = {{{tercîha_yekeyê|{{{pêşbendika yekbûn|}}}}}} | qada_erdî_donim = {{{qada_erdî_donim|{{{rûerd welat dunam|}}}}}} | qada_avî_donim = {{{qada_avî_donim|{{{rûerd av dunam|}}}}}} | qada_avî_jisedî = {{{qada_avî_jisedî|{{{ji sedî rûerd av|}}}}}} | çavkaniyên_qada_bajarî = {{{çavkaniyên_qada_bajarî|{{{jêrenotên rûerd bajarvanî|}}}}}} | qada_bajarî_donim = {{{qada_bajarî_donim|{{{rûerd bajarvanî dunam|}}}}}} | çavkaniyên_qada_gundewarî = {{{çavkaniyên_qada_gundewarî|{{{jêrenotên rûerd gundewarî|}}}}}} | qada_gundewarî_donim = {{{qada_gundewarî_donim|{{{rûerd gundewarî dunam|}}}}}} | çavkaniyên_qada_metro = {{{çavkaniyên_qada_metro|{{{jêrenotên rûerd metro|}}}}}} | qada_metro_donim = {{{qada_metro_donim|{{{rûerd metro dunam|}}}}}} | rêza_qada_rûerdê = {{{rêza_qada_rûerdê|{{{rûerd rêzandin|}}}}}} | etîketa_qadê_vala1 = {{{etîketa_qadê_vala1|{{{sernavê rûerd vala1|}}}}}} | qad_vala1_donim = {{{qad_vala1_donim|{{{rûerd vala1 dunam|}}}}}} | etîketa_qadê_vala2 = {{{etîketa_qadê_vala2|{{{sernavê rûerd vala2|}}}}}} | qad_vala2_km2 = {{{qad_vala2_km2|{{{rûerd vala2 km2|}}}}}} | qad_vala2_ha = {{{qad_vala2_ha|{{{rûerd vala2 ha|}}}}}} | qad_vala2_acre = {{{qad_vala2_acre|{{{rûerd vala2 acre|}}}}}} | qad_vala2_donim = {{{qad_vala2_donim|{{{rûerd vala2 dunam|}}}}}} | notên_qada_rûerdê = {{{notên_qada_rûerdê|{{{nîşeyên rûerd|}}}}}} | dirêjahî_km = {{{dirêjahî_km|{{{dirêjahî km|}}}}}} | dirêjahî_mi = {{{dirêjahî_mi|{{{dirêjahî mi|}}}}}} | firehî_km = {{{firehî_km|{{{firehî km|}}}}}} | firehî_mi = {{{firehî_mi|{{{firehî mi|}}}}}} | çavkaniyên_dirêjahî_firehî = {{{çavkaniyên_dirêjahî_firehî|{{{jêrenotên mezinahî|}}}}}} | bilindahî_m ={{#if:{{{bilindahî|{{{bilindahî m|{{{bilindahî_m|}}}}}}}}}<!-- -->|{{{bilindahî|{{{bilindahî m|{{{bilindahî_m|}}}}}}}}}<!-- -->|{{#ifeq: {{wikidata|property|unit|P2044}} | metre | {{wikidata|property|raw|P2044}} }}<!-- -->}} | çavkaniyên_bilindahiyê = {{{çavkaniyên_bilindahiyê|{{{jêrenotên bilindahî|}}}}}} | niqteya_bilindahiyê = {{{niqteya_bilindahiyê|{{{xala bilindahî|}}}}}} | çavkaniyên_bilindahiya_maks = {{{çavkaniyên_bilindahiya_maks|{{{jêrenotên herî bilindahî|}}}}}} | niqteya_bilindahiya_maks = {{{niqteya_bilindahiya_maks|{{{xala herî bilindahî|}}}}}} | bilindahiya_maks_m = {{{bilindahiya_maks_m|{{{herî bilindahî m|}}}}}} | bilindahiya_maks_ft = {{{bilindahiya_maks_ft|{{{herî bilindahî ft|}}}}}} | rêza_bilindahiya_maks = {{{rêza_bilindahiya_maks|{{{herî bilindahî rêz|}}}}}} | rêza_bilindahiya_mîn = {{{rêza_bilindahiya_mîn|{{{bilindahî nizmtir rêz|}}}}}} | çavkaniyên_bilindahiya_mîn = {{{çavkaniyên_bilindahiya_mîn|{{{jêrenotên bilindahî nizmtir|}}}}}} | niqteya_bilindahiya_mîn = {{{niqteya_bilindahiya_mîn|{{{xala bilindahî nizmtir|}}}}}} | bilindahiya_mîn_m = {{{bilindahiya_mîn_m|{{{bilindahî nizmtir m|}}}}}} | bilindahiya_mîn_ft = {{{bilindahiya_mîn_ft|{{{bilindahî nizmtir ft|}}}}}} | gelhe = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P1082|qual=P585|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=gelhe|{{{nifûs|{{{gelhe|}}}}}} }} | sala_nifûsê = {{{sala_nifûsê|{{{gelhe sal|{{{gelhe_sal|{{{sala_gelheyê|}}}}}}}}}}}} | çavkaniyên_nifûsê = {{{çavkaniyên_nifûsê|{{{jêrenotên gelhe|}}}}}} | rêza_nifûsê = {{{rêza_nifûsê|{{{gelhe rêz|}}}}}} | notên_nifûsê = {{{notên_nifûsê|{{{nîşeyên gelhe|}}}}}} | texmîna_nifûsê = {{{texmîna_nifûsê|{{{gelhe texmînkirin|}}}}}} | sala_texmîna_nifûsê = {{{sala_texmîna_nifûsê|{{{gelhe texmînkirin sal|}}}}}} | çavkaniyên_texmîna_nifûsê = {{{çavkaniyên_texmîna_nifûsê|{{{jêrenotên gelhe texmînkirin|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_km2 = {{{berbelaviya_nifûsê_km2|{{{gelhe tîrbûn km2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsê_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn sq/mi|}}}}}} | rêza_berbelaviya_nifûsê = {{{rêza_berbelaviya_nifûsê|{{{gelhe tîrbûn rêz|}}}}}} | çavkaniyên_nifûsa_bajarî = {{{çavkaniyên_nifûsa_bajarî|{{{jêrenotên gelhe bajarvanî|}}}}}} | nifûsa_bajarî = {{{nifûsa_bajarî|{{{gelhe bajarvanî|}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_bajarî_km2 = {{{berbelaviya_nifûsa_bajarî_km2|{{{gelhe tîrbûn bajarvanî km2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_bajarî_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsa_bajarî_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn bajarvanî sq/mi|}}}}}} | çavkaniyên_nifûsa_gundewarî = {{{çavkaniyên_nifûsa_gundewarî|{{{jêrenotên gelhe gundewarî|}}}}}} | nifûsa_gundewarî = {{{nifûsa_gundewarî|{{{gelhe gundewarî|}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_gundewarî_km2 = {{{berbelaviya_nifûsa_gundewarî_km2|{{{gelhe tîrbûn gundewarî km2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_gundewarî_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsa_gundewarî_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn gundewarî sq/mi|}}}}}} | nifûsa_metroyê = {{{nifûsa_metroyê|{{{nifûsa metro|}}}}}} | çavkaniyên_nifûsa_metroyê = {{{çavkaniyên_nifûsa_metroyê|{{{jêrenotên nifûsa metro|}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_metro_km2 = {{{berbelaviya_nifûsa_metro_km2|{{{gelhe tîrbûn metro km2|{{{gelhe tîrbûna metro km2|}}}}}}}}} | berbelaviya_nifûsa_metro_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsa_metro_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn metro sq/mi|}}}}}} | etîketa_nifûsê_vala1 = {{{etîketa_nifûsê_vala1|{{{sernavê nifûsa vala1|Mêr}}}}}} | çavkaniyên_nifûsê_vala1 = {{{çavkaniyên_nifûsê_vala1|{{{jêrenotên nifûsa vala1|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_vala1_km2 = {{{berbelaviya_nifûsê_vala1_km2|{{{gelhe tîrbûn vala1 km2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_vala1_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsê_vala1_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn vala1 sq/mi|}}}}}} | nifûs_vala1 = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P1540|qual=P585|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=nifûsa_mêr|{{{nifûs_vala1|{{{nifûsa vala1|{{{nifûsa_mêr|}}}}}}}}} }} | etîketa_nifûsê_vala2 = {{{etîketa_nifûsê_vala2|{{{sernavê nifûsa vala2|Jin}}}}}} | çavkaniyên_nifûsê_vala2 = {{{çavkaniyên_nifûsê_vala2|{{{jêrenotên nifûsa vala2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_vala2_km2 = {{{berbelaviya_nifûsê_vala2_km2|{{{gelhe tîrbûn vala2 km2|}}}}}} | berbelaviya_nifûsê_vala2_sq_mi = {{{berbelaviya_nifûsê_vala2_sq_mi|{{{gelhe tîrbûn vala2 sq/mi|}}}}}} | nifûs_vala2 = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P1539|qual=P585|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|rank=best|name=nifûsa_jin|{{{nifûs_vala2|{{{nifûsa vala2|{{{nifûsa_jin|}}}}}}}}} }} | qada_metro_sq_mi = {{{qada_metro_sq_mi|{{{rûerd metro sq/mi|}}}}}} | qada_bajarî_sq_mi = {{{qada_bajarî_sq_mi|{{{rûerd bajarvanî sq/mi|}}}}}} | qada_gundewarî_sq_mi = {{{qada_gundewarî_sq_mi|{{{rûerd gundewarî sq/mi|}}}}}} | temamiya_qadê_sq_mi = {{{temamiya_qadê_sq_mi|{{{rûerd sq/mi|}}}}}} | qad_vala1_sq_mi = {{{qad_vala1_sq_mi|{{{rûerd vala1 sq/mi|}}}}}} | qad_vala2_sq_mi = {{{qad_vala2_sq_mi|{{{rûerd vala2 sq mi|}}}}}} | demonîm = {{{demonîm|{{{navê_niştecihan|{{{navê niştecihan|{{{Navê_nîştecihan|}}}}}}}}}}}} | cureyê_demografiyê = {{{cureyê_demografiyê|{{{teşeyê demografîk1|}}}}}} | çavkaniyên_demografiyê = {{{çavkaniyên_demografiyê|{{{jêrenotên demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê1 = {{{1etîketa_demografiyê1|{{{sernav1 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê1 = {{{1agahiya_demografiyê1|{{{agahi1 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê2 = {{{1etîketa_demografiyê2|{{{sernav2 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê2 = {{{1agahiya_demografiyê2|{{{agahi2 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê3 = {{{1etîketa_demografiyê3|{{{sernav3 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê3 = {{{1agahiya_demografiyê3|{{{agahi3 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê4 = {{{1etîketa_demografiyê4|{{{sernav4 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê4 = {{{1agahiya_demografiyê4|{{{agahi4 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê5 = {{{1etîketa_demografiyê5|{{{sernav5 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê5 = {{{1agahiya_demografiyê5|{{{agahi5 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê6 = {{{1etîketa_demografiyê6|{{{sernav6 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê6 = {{{1agahiya_demografiyê6|{{{agahi6 demografîk1|}}}}}} | 1etîketa_demografiyê7 = {{{1etîketa_demografiyê7|{{{sernav7 demografîk1|}}}}}} | 1agahiya_demografiyê7 = {{{1agahiya_demografiyê7|{{{agahi7 demografîk1|}}}}}} | cureyê_demografiyê2 = {{{cureyê_demografiyê2|{{{teşeyê demografîk2|}}}}}} | çavkaniyên_demografiyê2 = {{{çavkaniyên_demografiyê2|{{{jêrenotên demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê1 = {{{2etîketa_demografiyê1|{{{sernav1 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê1 = {{{2agahiya_demografiyê1|{{{agahi1 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê2 = {{{2etîketa_demografiyê2|{{{sernav2 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê2 = {{{2agahiya_demografiyê2|{{{agahi2 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê3 = {{{2etîketa_demografiyê3|{{{sernav3 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê3 = {{{2agahiya_demografiyê3|{{{agahi3 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê4 = {{{2etîketa_demografiyê4|{{{sernav4 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê4 = {{{2agahiya_demografiyê4|{{{agahi4 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê5 = {{{2etîketa_demografiyê5|{{{sernav5 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê5 = {{{2agahiya_demografiyê5|{{{agahi5 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê6 = {{{2etîketa_demografiyê6|{{{sernav6 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê6 = {{{2agahiya_demografiyê6|{{{agahi6 demografîk2|}}}}}} | 2etîketa_demografiyê7 = {{{2etîketa_demografiyê7|{{{sernav7 demografîk2|}}}}}} | 2agahiya_demografiyê7 = {{{2agahiya_demografiyê7|{{{agahi7 demografîk2|}}}}}} | dem1 = {{wdib<!-- -->|qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}<!-- -->|P421<!-- -->|onlysourced=no<!-- -->|list=hlist<!-- -->|rank=best<!-- -->|name=Dem|{{{dem1|{{{saet|{{{demjimêr|}}}}}}}}}<!-- -->}} | hejmara_utc1 = {{{hejmara_utc1|{{{utc offset|{{{utc offset1|}}}}}}}}} | hejmara_utc2 = {{{hejmara_utc2|{{{utc offset2|}}}}}} | dem1_havîn = {{{dem1_havîn|{{{navçeya demjimêrî1 DH|{{{navçeya demjimêrî DH|}}}}}}}}} | hejmara_utc1_havîn = {{{hejmara_utc1_havîn|{{{utc offset1 DH|{{{utc offset DH|}}}}}}}}} | dem2 = {{{dem2|{{{navçeya demjimêrî2|}}}}}} | dem2_havîn = {{{dem2_havîn|{{{navçeya demjimêrî2 DH|}}}}}} | hejmara_utc2_havîn = {{{hejmara_utc2_havîn|{{{utc offset2 DH|}}}}}} | cureyê_koda_postayê = {{{cureyê_koda_postayê|{{{cureyê koda postayê|Koda postayê}}}}}} | koda_postayê = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P281|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=Koda postayê|{{{koda_postayê|{{{koda postayê|}}}}}} }} | cureyê_koda_postayê2 = {{{cureyê_koda_postayê2|{{{cureyê koda postayê2|}}}}}} | koda_postayê2 = {{{koda_postayê2|{{{koda postayê2|}}}}}} | cureyê_koda_telefonê = {{{cureyê_koda_telefonê|{{{cureyê koda telefonê|}}}}}} | koda_telefonê = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P473|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=Koda telefonê|{{{koda_telefonê|{{{koda telefonê|}}}}}} }} | geocode = {{{geocode|{{{pergala agahiyên navnîşana dîjîtal|}}}}}} | koda_îsoyê = {{{koda_îsoyê|{{{iso kod|}}}}}} | cureyê_plakaya_erebeyê = {{{cureyê_plakaya_erebeyê|{{{cureyê nîşana erebeyê|}}}}}} | plakaya_erebeyê = {{#invoke: WikidataIB|getValue|P395|qid={{{qid|}}} |fwd={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|osd=no|name=Plakaya erebeyê|{{{plakaya_erebeyê|{{{nîşana erebeyê|}}}}}} }} | beş1_etîketa_vala = {{{beş1_etîketa_vala|{{{navê vala sec1|{{{navê vala|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala = {{{beş1_agahiya_vala|{{{agahiyên vala sec1|{{{agahiyên vala|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala1 = {{{beş1_etîketa_vala1|{{{navê vala1 sec1|{{{navê vala1|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala1 = {{{beş1_agahiya_vala1|{{{agahiyên vala1 sec1|{{{agahiyên vala1|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala2 = {{{beş1_etîketa_vala2|{{{navê vala2 sec1|{{{navê vala2|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala2 = {{{beş1_agahiya_vala2|{{{agahiyên vala2 sec1|{{{agahiyên vala2|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala3 = {{{beş1_etîketa_vala3|{{{navê vala3 sec1|{{{navê vala3|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala3 = {{{beş1_agahiya_vala3|{{{agahiyên vala3 sec1|{{{agahiyên vala3|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala4 = {{{beş1_etîketa_vala4|{{{navê vala4 sec1|{{{navê vala4|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala4 = {{{beş1_agahiya_vala4|{{{agahiyên vala4 sec1|{{{agahiyên vala4|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala5 = {{{beş1_etîketa_vala5|{{{navê vala5 sec1|{{{navê vala5|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala5 = {{{beş1_agahiya_vala5|{{{agahiyên vala5 sec1|{{{agahiyên vala5|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala6 = {{{beş1_etîketa_vala6|{{{navê vala6 sec1|{{{navê vala6|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala6 = {{{beş1_agahiya_vala6|{{{agahiyên vala6 sec1|{{{agahiyên vala6|}}}}}}}}} | beş1_etîketa_vala7 = {{{beş1_etîketa_vala7|{{{navê vala7 sec1|{{{navê vala7|}}}}}}}}} | beş1_agahiya_vala7 = {{{beş1_agahiya_vala7|{{{agahiyên vala7 sec1|{{{agahiyên vala7|}}}}}}}}} | beş2_etîketa_vala = {{{beş2_etîketa_vala|{{{navê vala sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala = {{{beş2_agahiya_vala|{{{agahiyên vala sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala1 = {{{beş2_etîketa_vala1|{{{navê vala1 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala1 = {{{beş2_agahiya_vala1|{{{agahiyên vala1 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala2 = {{{beş2_etîketa_vala2|{{{navê vala2 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala2 = {{{beş2_agahiya_vala2|{{{agahiyên vala2 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala3 = {{{beş2_etîketa_vala3|{{{navê vala3 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala3 = {{{beş2_agahiya_vala3|{{{agahiyên vala3 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala4 = {{{beş2_etîketa_vala4|{{{navê vala4 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala4 = {{{beş2_agahiya_vala4|{{{agahiyên vala4 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala5 = {{{beş2_etîketa_vala5|{{{navê vala5 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala5 = {{{beş2_agahiya_vala5|{{{agahiyên vala5 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala6 = {{{beş2_etîketa_vala6|{{{navê vala6 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala6 = {{{beş2_agahiya_vala6|{{{agahiyên vala6 sec2|}}}}}} | beş2_etîketa_vala7 = {{{beş2_etîketa_vala7|{{{navê vala7 sec2|}}}}}} | beş2_agahiya_vala7 = {{{beş2_agahiya_vala7|{{{agahiyên vala7 sec2|}}}}}} | malper = {{#if:{{{malper|}}}|{{{malper|}}}|{{#invoke:WikidataIB |getWebsite|qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{wdbîne|ALL}}}|suppressfields={{{wdneyîne|}}}|name=malper|{{{malper|}}}}}}} | jêrenot = {{{jêrenot|}}} | bin = {{Infobox/Bin|Şablon:Agahîdank wargeh/wîkîdane|wikidata=erê}} }}<includeonly>{{main other|{{#if:{{#Property:P17}}|<!-- dûgel hebe tiştek neke -->|{{#if:{{{dûgel|{{{dewlet|}}}}}}||[[Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]]}}}}}}<!-- -->{{#invoke:Parametreyên nenas venêre|check|unknown={{main other|[[Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank wargeh/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview = Parametreya "_VALUE_" di şablona [[Şablon:Agahîdank wargeh/wîkîdane|Agahîdank wargeh/wîkîdane]] de tine ye.|nav|qid|wdbîne|wdneyîne|navê_fermî|navê fermî|navê_rastî|navê rastî|zimanê_navê_rastî|navê rastî ziman|navê_din|navê din|statû|wargeh|zimanê_translît1|translit_lang1|etîketa1_zimanê_translît1|translit_lang1_type1|etîketa_zimanê_translît1|translit_lang1_type|agahiya_zimanê_translît1|translit_lang1_info|etîketa2_zimanê_translît1|translit_lang1_type2|agahiya1_zimanê_translît1|translit_lang1_info1|etîketa3_zimanê_translît1|translit_lang1_type3|agahiya2_zimanê_translît1|translit_lang1_info2|etîketa4_zimanê_translît1|translit_lang1_type4|agahiya3_zimanê_translît1|translit_lang1_info3|etîketa5_zimanê_translît1|translit_lang1_type5|agahiya4_zimanê_translît1|translit_lang1_info4|etîketa6_zimanê_translît1|translit_lang1_type6|agahiya5_zimanê_translît1|translit_lang1_info5|agahiya6_zimanê_translît1|translit_lang1_info6|zimanê_translît2|translit_lang2|etîketa1_zimanê_translît2|translit_lang2_type1|etîketa_zimanê_translît2|translit_lang2_type|agahiya_zimanê_translît2|translit_lang2_info|etîketa2_zimanê_translît2|translit_lang2_type2|agahiya1_zimanê_translît2|translit_lang2_info1|etîketa3_zimanê_translît2|translit_lang2_type3|agahiya2_zimanê_translît2|translit_lang2_info2|etîketa4_zimanê_translît2|translit_lang2_type4|agahiya3_zimanê_translît2|translit_lang2_info3|etîketa5_zimanê_translît2|translit_lang2_type5|agahiya4_zimanê_translît2|translit_lang2_info4|etîketa6_zimanê_translît2|translit_lang2_type6|agahiya5_zimanê_translît2|translit_lang2_info5|agahiya6_zimanê_translît2|translit_lang2_info6|suppressfields|fetchwikidata|wêneyê_asoyê|wêne|wêneyê aso|mezinahiya_wêne|wêne mezinahî|alt_wêne|wêne binnivîs|sernavê_wêne|wêne sernûçe|wêneyê_alayê|wêneyê ala|wêneyê_nîşanê|wêneyê nîşan|wêneyê_mertal|wêneyê mertal|wêneyê_amblemê|wêneyê dirûşma vala|mezinahiya_alayê|ala mezinahî|sînora_alayê|sînorkirina ala|alt_alayê|binnivîsa ala|lînka_alayê|gotara ala|mezinahiya_nîşanê|nîşan mezinahî|alt_nîşanê|binnivîsa nîşan|etîketa_nîşanê|teşeyê nîşan|lînka_nîşanê|gotara nîşan|mezinahiya_mertal|mertal mezinahî|alt_metal|binnivîsa mertal|lînka_mertal|gotara mertal|mezinahiya_amblemê|dirûşma vala mezinahî|alt_amblem|binnivîsa dirûşma vala|etîketa_amblemê|teşeyê dirûşma vala|lînka_amblemê|gotara dirûşma vala|wêneyê_nexşeyê|wêneyê nexşe|mapframe|mapframe-marker|point|mapframe-zoom|zoom|mezinahiya_nexşeyê|nexşe mezinahî|sernavê_nexşeyê|nexşe binnivîs|nexşeya_reptiyeyê|çespandina nexşeyê|çespandina nexşeyê teng|alt_reptiyeyê|çespandina nexşeyê binnivîs|mezinahiya_reptiyeyê|çespandina nexşeyê mezinahî|nexşeya_topografî|çespandina bilindahî|wêneyê_reptiyeyê|çespandina wêneyê|kiraskirina_reptiyeyê|çespandina rûgirtin|aliyê_etîketa_reptiyeyê|çespandina etîketa hêl|etîketa_reptiyeyê|çespandina etîket|etîmolojî|bernav|bernavk|dirûşm|tercimeya_dirûşmê|wergera_dirûşmê|wergera dirûşmê|sirûd|wêneyê_nexşeyê1|wêneyê nexşe1|mezinahiya_nexşeyê1|nexşe mezinahî1|sernavê_nexşeyê1|nexşe binnivîs1|koordînat|detaya_koordînatê|koord serderzî|teşeyê koord|çavkaniyên_koordînatê|jêrenotên koordînat|navê_grîdê|navê deravê|cihê_grîdê|deravê hêl|grid_position|etîketa_binebeşê|awayê binebeş|navê_binebeşê|navê binebeş|parzemîn|etîketa_binebeşê1|awayê binebeş1|navê_binebeşê1|navê binebeş1|welat|etîketa_binebeşê2|awayê binebeş2|navê_binebeşê2|navê binebeş2|dewlet|dûgel|etîketa_binebeşê3|awayê binebeş3|navê_binebeşê3|navê binebeş3|parêzgeh|etîketa_binebeşê4|awayê binebeş4|navê_binebeşê4|navê binebeş4|beşa_îdarî|Beşa îdarî|navçe|etîketa_binebeşê5|awayê binebeş5|navê_binebeşê5|navê binebeş5|etîketa_binebeşê6|awayê binebeş6|navê_binebeşê6|navê binebeş6|paytexta|etîketa_avakirinê|dema avabûnê|dema_avakirinê|damezrîner|dema_avakirinê1|etîketa_avakirinê2|sernavê damezrandinê2|dema_avakirinê2|dema damezrandinê2|etîketa_avakirinê3|sernavê damezrandinê3|dema_avakirinê3|dema damezrandinê3|etîketa_avakirinê4|sernavê damezrandinê4|dema_avakirinê4|dema damezrandinê4|etîketa_avakirinê5|sernavê damezrandinê5|dema_avakirinê5|dema damezrandinê5|etîketa_avakirinê6|sernavê damezrandinê6|dema_avakirinê6|dema damezrandinê6|etîketa_avakirinê7|sernavê damezrandinê7|dema_avakirinê7|dema damezrandinê7|etîketa_bidawîbûnê|sernavê nemayî|dema_bidawîbûnê|dema nemayî|damezrandin|nav_lê_kirî|bi navê|etîketa_merkeza_îdarî|etîketa_navenda_îdarî|merkeza_îdarî|Paytext|navenda_îdarî|etîketa_merkeza_îdarî1|teşeyê rûniştek1|merkeza_îdarî1|rûniştek1|stîla_qism|awayê beşê|awayî beşê|qism|beş|q1|p1|q2|p2|q3|p3|q4|p4|q5|p5|q6|p6|q7|p7|q8|p8|q9|p9|q10|p10|q11|p11|q12|p12|q13|p13|q14|p14|q15|p15|q16|p16|q17|p17|q18|p18|q19|p19|q20|p20|q21|p21|q22|p22|q23|p23|q24|p24|q25|p25|q26|p26|q27|p27|q28|p28|q29|p29|q30|p30|q31|p31|q32|p32|q33|p33|q34|p34|q35|p35|q36|p36|q37|p37|q38|p38|q39|p39|q40|p40|q41|p41|q42|p42|q43|p43|q44|p44|q45|p45|q46|p46|q47|p47|q48|p48|q49|p49|q50|p50|cureyê_hikûmetê|teşeyê hikumetê|encumena_îdarî|komîteya kargêriyê|etîketa_serok|sernavê rêber|navê rêber|partiya_serok|partiya rêber|navê_serok1|navê rêber1|navê_serok2|navê rêber2|navê_serok3|navê rêber3|navê_serok4|navê rêber4|çavkaniyên_hikûmetê|jêrenotên hikumetê|etîketa_serok1|sernavê rêber1|etîketa_serok2|sernavê rêber2|etîketa_serok3|sernavê rêber3|etîketa_serok4|sernavê rêber4|temamiya_qadê_km2|rûerd|temamiya_qadê_ha|rûerd ha|temamiya_qadê_acre|rûerd acre|temamiya_qadê_donim|rûerd dunam|qada_erdî_km2|rûerd welat km2|qada_erdî_ha|rûerd welat ha|qada_erdî_acre|rûerd welat acre|qada_avî_km2|rûerd av km2|qada_avî_ha|rûerd av ha|qada_avî_acre|rûerd av acre|qada_bajarî_km2|rûerd bajarvanî km2|qada_bajarî_ha|rûerd bajarvanî ha|qada_bajarî_acre|rûerd bajarvanî acre|qada_gundewarî_ha|rûerd gundewarî ha|qada_gundewarî_acre|rûerd gundewarî acre|qada_gundewarî_km2|rûerd gundewarî km2|qada_metro_km2|rûerd metro km2|qada_metro_ha|rûerd metro ha|qada_metro_acre|rûerd metro acre|qad_vala1_km2|rûerd vala1 km2|qad_vala1_ha|rûerd vala1 ha|qad_vala1_acre|rûerd vala1 acre|etîketa_temamiya_qadê|teşeyê giştî|çavkaniyên_qadê|jêrenotên rûerd|lînka_donimê|girêdana dunam|tercîha_yekeyê|pêşbendika yekbûn|qada_erdî_donim|rûerd welat dunam|qada_avî_donim|rûerd av dunam|qada_avî_jisedî|ji sedî rûerd av|çavkaniyên_qada_bajarî|jêrenotên rûerd bajarvanî|qada_bajarî_donim|rûerd bajarvanî dunam|çavkaniyên_qada_gundewarî|jêrenotên rûerd gundewarî|qada_gundewarî_donim|rûerd gundewarî dunam|çavkaniyên_qada_metro|jêrenotên rûerd metro|qada_metro_donim|rûerd metro dunam|rêza_qada_rûerdê|rûerd rêzandin|etîketa_qadê_vala1|sernavê rûerd vala1|qad_vala1_donim|rûerd vala1 dunam|etîketa_qadê_vala2|sernavê rûerd vala2|qad_vala2_km2|rûerd vala2 km2|qad_vala2_ha|rûerd vala2 ha|qad_vala2_acre|rûerd vala2 acre|qad_vala2_donim|rûerd vala2 dunam|çavkaniyên_qada_rûerdê|nîşeyên rûerd|dirêjahî_km|dirêjahî km|dirêjahî_mi|dirêjahî mi|firehî_km|firehî km|firehî_mi|firehî mi|çavkaniyên_dirêjahî_firehî|jêrenotên mezinahî|bilindahî|bilindahî m|bilindahî_m|çavkaniyên_bilindahiyê|jêrenotên bilindahî|niqteya_bilindahiyê|xala bilindahî|çavkaniyên_bilindahiya_maks|jêrenotên herî bilindahî|niqteya_bilindahiya_maks|xala herî bilindahî|bilindahiya_maks_m|herî bilindahî m|bilindahiya_maks_ft|herî bilindahî ft|rêza_bilindahiya_maks|herî bilindahî rêz|rêza_bilindahiya_mîn|bilindahî nizmtir rêz|çavkaniyên_bilindahiya_mîn|jêrenotên bilindahî nizmtir|niqteya_bilindahiya_mîn|xala bilindahî nizmtir|bilindahiya_mîn_m|bilindahî nizmtir m|bilindahiya_mîn_ft|bilindahî nizmtir ft|nifûs|gelhe|sala_nifûsê|gelhe sal|gelhe_sal|çavkaniyên_nifûsê|jêrenotên gelhe|rêza_nifûsê|gelhe rêz|notên_nifûsê|nîşeyên gelhe|texmîna_nifûsê|gelhe texmînkirin|sala_texmîna_nifûsê|gelhe texmînkirin sal|çavkaniyên_texmîna_nifûsê|jêrenotên gelhe texmînkirin|berbelaviya_nifûsê_km2|gelhe tîrbûn km2|berbelaviya_nifûsê_sq_mi|gelhe tîrbûn sq/mi|rêza_berbelaviya_nifûsê|gelhe tîrbûn rêz|çavkaniyên_nifûsa_bajarî|jêrenotên gelhe bajarvanî|nifûsa_bajarî|gelhe bajarvanî|berbelaviya_nifûsa_bajarî_km2|gelhe tîrbûn bajarvanî km2|berbelaviya_nifûsa_bajarî_sq_mi|gelhe tîrbûn bajarvanî sq/mi|çavkaniyên_nifûsa_gundewarî|jêrenotên gelhe gundewarî|nifûsa_gundewarî|gelhe gundewarî|berbelaviya_nifûsa_gundewarî_km2|gelhe tîrbûn gundewarî km2|berbelaviya_nifûsa_gundewarî_sq_mi|gelhe tîrbûn gundewarî sq/mi|nifûsa_metroyê|nifûsa metro|çavkaniyên_nifûsa_metroyê|jêrenotên nifûsa metro|berbelaviya_nifûsa_metro_km2|gelhe tîrbûn metro km2|gelhe tîrbûna metro km2|berbelaviya_nifûsa_metro_sq_mi|gelhe tîrbûn metro sq/mi|etîketa_nifûsê_vala1|sernavê nifûsa vala1|çavkaniyên_nifûsê_vala1|jêrenotên nifûsa vala1|berbelaviya_nifûsê_vala1_km2|gelhe tîrbûn vala1 km2|berbelaviya_nifûsê_vala1_sq_mi|gelhe tîrbûn vala1 sq/mi|nifûs_vala1|nifûsa vala1|nifûs_vala2|nifûsa vala2|qada_metro_sq_mi|rûerd metro sq/mi |qada_bajarî_sq_mi|rûerd bajarvanî sq/mi|qada_gundewarî_sq_mi|rûerd gundewarî sq/mi|temamiya_qadê_sq_mi|rûerd sq/mi|qad_vala1_sq_mi|rûerd vala1 sq/mi|etîketa_nifûsê_vala2|sernavê nifûsa vala2|çavkaniyên_nifûsê_vala2|jêrenotên nifûsa vala2|berbelaviya_nifûsê_vala2_km2|gelhe tîrbûn vala2 km2|berbelaviya_nifûsê_vala2_sq_mi|gelhe tîrbûn vala2 sq/mi|qad_vala2_sq_mi|rûerd vala2 sq mi|demonîm|navê_niştecihan|navê niştecihan|Navê_nîştecihan|cureyê_demografiyê|teşeyê demografîk1|çavkaniyên_demografiyê|jêrenotên demografîk1|1etîketa_demografiyê1|sernav1 demografîk1|1agahiya_demografiyê1|agahi1 demografîk1|1etîketa_demografiyê2|sernav2 demografîk1|1agahiya_demografiyê2|agahi2 demografîk1|1etîketa_demografiyê3|sernav3 demografîk1|1agahiya_demografiyê3|agahi3 demografîk1|1etîketa_demografiyê4|sernav4 demografîk1|1agahiya_demografiyê4|agahi4 demografîk1|1etîketa_demografiyê5|sernav5 demografîk1|1agahiya_demografiyê5|agahi5 demografîk1|1etîketa_demografiyê6|sernav6 demografîk1|1agahiya_demografiyê6|agahi6 demografîk1|1etîketa_demografiyê7|sernav7 demografîk1|1agahiya_demografiyê7|agahi7 demografîk1|cureyê_demografiyê2|teşeyê demografîk2|çavkaniyên_demografiyê2|jêrenotên demografîk2|2etîketa_demografiyê1|sernav1 demografîk2|2agahiya_demografiyê1|agahi1 demografîk2|2etîketa_demografiyê2|sernav2 demografîk2|2agahiya_demografiyê2|agahi2 demografîk2|2etîketa_demografiyê3|sernav3 demografîk2|2agahiya_demografiyê3|agahi3 demografîk2|2etîketa_demografiyê4|sernav4 demografîk2|2agahiya_demografiyê4|agahi4 demografîk2|2etîketa_demografiyê5|sernav5 demografîk2|2agahiya_demografiyê5|agahi5 demografîk2|2etîketa_demografiyê6|sernav6 demografîk2|2agahiya_demografiyê6|agahi6 demografîk2|2etîketa_demografiyê7|sernav7 demografîk2|2agahiya_demografiyê7|agahi7 demografîk2|dem1|saet|demjimêr|hejmara_utc1|utc offset|utc offset1|hejmara_utc2|utc offset2|dem1_havîn|navçeya demjimêrî1 DH|navçeya demjimêrî DH|hejmara_utc1_havîn|utc offset1 DH|utc offset DH|dem2|navçeya demjimêrî2|dem2_havîn|navçeya demjimêrî2 DH|hejmara_utc2_havîn|utc offset2 DH|cureyê_koda_postayê|cureyê koda postayê|koda_postayê|koda postayê|cureyê_koda_postayê2|cureyê koda postayê2|koda_postayê2|koda postayê2|cureyê_koda_telefonê|cureyê koda telefonê|koda_telefonê|koda telefonê|geocode|pergala agahiyên navnîşana dîjîtal|koda_îsoyê|iso kod|cureyê_plakaya_erebeyê|cureyê nîşana erebeyê|plakaya_erebeyê|nîşana erebeyê|beş1_etîketa_vala|navê vala sec1|navê vala|beş1_agahiya_vala|agahiyên vala sec1|agahiyên vala|beş1_etîketa_vala1|navê vala1 sec1|navê vala1|beş1_agahiya_vala1|agahiyên vala1 sec1|agahiyên vala1|beş1_etîketa_vala2|navê vala2 sec1|navê vala2|beş1_agahiya_vala2|agahiyên vala2 sec1|agahiyên vala2|beş1_etîketa_vala3|navê vala3 sec1|navê vala3|beş1_agahiya_vala3|agahiyên vala3 sec1|agahiyên vala3|beş1_etîketa_vala4|navê vala4 sec1|navê vala4|beş1_agahiya_vala4|agahiyên vala4 sec1|agahiyên vala4|beş1_etîketa_vala5|navê vala5 sec1|navê vala5|beş1_agahiya_vala5|agahiyên vala5 sec1|agahiyên vala5|beş1_etîketa_vala6|navê vala6 sec1|navê vala6|beş1_agahiya_vala6|agahiyên vala6 sec1|agahiyên vala6|beş1_etîketa_vala7|navê vala7 sec1|navê vala7|beş1_agahiya_vala7|agahiyên vala7 sec1|agahiyên vala7|beş2_etîketa_vala|navê vala sec2|beş2_agahiya_vala|agahiyên vala sec2|beş2_etîketa_vala1|navê vala1 sec2|beş2_agahiya_vala1|agahiyên vala1 sec2|beş2_etîketa_vala2|navê vala2 sec2|beş2_agahiya_vala2|agahiyên vala2 sec2|beş2_etîketa_vala3|navê vala3 sec2|beş2_agahiya_vala3|agahiyên vala3 sec2|beş2_etîketa_vala4|navê vala4 sec2|beş2_agahiya_vala4|agahiyên vala4 sec2|beş2_etîketa_vala5|navê vala5 sec2|beş2_agahiya_vala5|agahiyên vala5 sec2|beş2_etîketa_vala6|navê vala6 sec2|beş2_agahiya_vala6|agahiyên vala6 sec2|beş2_etîketa_vala7|navê vala7 sec2|beş2_agahiya_vala7|agahiyên vala7 sec2|malper|jêrenot|sala_gelheyê|navê_serok|herêm|sernavê_reptiyeyê}}</includeonly><noinclude> {{belgekirin}} </noinclude> fxb001f2d1kiopchm9y1or41v5r39sd 14 116248 2061443 1638368 2026-06-16T12:33:16Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061443 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119975 2061415 1638338 2026-06-16T12:32:05Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061415 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119976 2061416 1638339 2026-06-16T12:32:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061416 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119977 2061417 1638340 2026-06-16T12:32:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061417 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119978 2061418 1638341 2026-06-16T12:32:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061418 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119979 2061419 1638342 2026-06-16T12:32:16Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061419 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119980 2061420 1638343 2026-06-16T12:32:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061420 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119982 2061421 1638344 2026-06-16T12:32:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061421 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119983 2061422 1638345 2026-06-16T12:32:23Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061422 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119984 2061423 1638346 2026-06-16T12:32:26Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061423 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119985 2061424 1638347 2026-06-16T12:32:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061424 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119986 2061425 1638349 2026-06-16T12:32:31Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061425 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119987 2061426 1638350 2026-06-16T12:32:34Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061426 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119989 2061427 1638351 2026-06-16T12:32:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061427 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119990 2061428 1638352 2026-06-16T12:32:38Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061428 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119991 2061429 1638353 2026-06-16T12:32:41Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061429 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119992 2061430 1638354 2026-06-16T12:32:43Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061430 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119993 2061431 1638355 2026-06-16T12:32:46Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061431 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119994 2061432 1638356 2026-06-16T12:32:48Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061432 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119995 2061433 1638357 2026-06-16T12:32:51Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061433 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119997 2061434 1638358 2026-06-16T12:32:54Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061434 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 119998 2061435 1638360 2026-06-16T12:32:56Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061435 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120000 2061436 1638361 2026-06-16T12:32:59Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061436 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120002 2061437 1638362 2026-06-16T12:33:01Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061437 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120004 2061438 1638363 2026-06-16T12:33:04Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061438 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120006 2061439 1638364 2026-06-16T12:33:06Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061439 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120007 2061440 1638365 2026-06-16T12:33:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061440 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120008 2061441 1638366 2026-06-16T12:33:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061441 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120009 2061442 1638367 2026-06-16T12:33:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061442 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120010 2061444 1638369 2026-06-16T12:33:19Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061444 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120011 2061445 1638371 2026-06-16T12:33:22Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061445 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120012 2061446 1638372 2026-06-16T12:33:24Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061446 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120013 2061447 1638373 2026-06-16T12:33:27Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061447 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120014 2061448 1638374 2026-06-16T12:33:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061448 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120015 2061449 1638375 2026-06-16T12:33:32Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061449 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120016 2061450 1638376 2026-06-16T12:33:34Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061450 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120017 2061451 1638377 2026-06-16T12:33:37Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061451 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120018 2061452 1638378 2026-06-16T12:33:40Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061452 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120019 2061453 1638379 2026-06-16T12:33:42Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061453 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120020 2061454 1638380 2026-06-16T12:33:45Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061454 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120022 2061455 1638382 2026-06-16T12:33:48Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061455 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120024 2061456 1638383 2026-06-16T12:33:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061456 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120026 2061457 1638384 2026-06-16T12:33:53Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061457 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120029 2061458 1638385 2026-06-16T12:33:55Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061458 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120031 2061459 1638386 2026-06-16T12:33:57Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061459 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120034 2061460 1638387 2026-06-16T12:34:00Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061460 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120035 2061461 1638389 2026-06-16T12:34:02Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061461 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120038 2061462 1638390 2026-06-16T12:34:04Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061462 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120041 2061463 1638391 2026-06-16T12:34:07Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061463 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120043 2061464 1638392 2026-06-16T12:34:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061464 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120045 2061465 1638393 2026-06-16T12:34:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061465 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120047 2061466 1638394 2026-06-16T12:34:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061466 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120048 2061467 1638395 2026-06-16T12:34:17Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061467 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120049 2061468 1638396 2026-06-16T12:34:19Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061468 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120050 2061469 1638397 2026-06-16T12:34:22Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061469 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120051 2061470 1638398 2026-06-16T12:34:24Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061470 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120052 2061471 1638399 2026-06-16T12:34:27Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061471 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120053 2061472 1638400 2026-06-16T12:34:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061472 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120054 2061473 1638401 2026-06-16T12:34:32Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061473 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120055 2061474 1638402 2026-06-16T12:34:35Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061474 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120056 2061475 1638404 2026-06-16T12:34:37Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061475 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120057 2061476 1638405 2026-06-16T12:34:40Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061476 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120058 2061477 1638406 2026-06-16T12:34:42Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061477 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120059 2061478 1638407 2026-06-16T12:34:45Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061478 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120060 2061479 1638408 2026-06-16T12:34:47Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061479 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120063 2061480 1638409 2026-06-16T12:34:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061480 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120064 2061481 1638410 2026-06-16T12:34:52Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061481 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120067 2061482 1638411 2026-06-16T12:34:54Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061482 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120069 2061483 1638412 2026-06-16T12:34:57Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061483 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120071 2061484 1638413 2026-06-16T12:35:00Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061484 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120073 2061485 1638415 2026-06-16T12:35:02Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061485 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120074 2061486 1638416 2026-06-16T12:35:05Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061486 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120075 2061487 1638417 2026-06-16T12:35:07Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061487 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120078 2061488 1638418 2026-06-16T12:35:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061488 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120081 2061489 1638419 2026-06-16T12:35:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061489 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120083 2061490 1638420 2026-06-16T12:35:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061490 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120085 2061491 1638421 2026-06-16T12:35:17Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061491 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120090 2061492 1638422 2026-06-16T12:35:20Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061492 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120093 2061493 1638423 2026-06-16T12:35:22Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061493 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120095 2061494 1638424 2026-06-16T12:35:25Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061494 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120097 2061495 1638426 2026-06-16T12:35:28Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061495 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120100 2061496 1638427 2026-06-16T12:35:30Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061496 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120102 2061497 1638429 2026-06-16T12:35:34Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061497 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120103 2061498 1638430 2026-06-16T12:35:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061498 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120104 2061499 1638431 2026-06-16T12:35:39Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061499 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120105 2061501 1638432 2026-06-16T12:35:41Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061501 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120106 2061502 1638433 2026-06-16T12:35:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061502 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120107 2061503 1638434 2026-06-16T12:35:46Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061503 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120108 2061504 1638435 2026-06-16T12:35:49Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061504 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120109 2061505 1638437 2026-06-16T12:35:52Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061505 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120110 2061506 1638438 2026-06-16T12:35:54Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061506 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120111 2061507 1638439 2026-06-16T12:35:56Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061507 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120112 2061508 1638440 2026-06-16T12:35:58Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061508 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120113 2061509 1638441 2026-06-16T12:36:01Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061509 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120114 2061510 1638442 2026-06-16T12:36:03Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061510 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120115 2061511 1638443 2026-06-16T12:36:06Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061511 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120116 2061512 1638444 2026-06-16T12:36:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061512 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120117 2061513 1638445 2026-06-16T12:36:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061513 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120118 2061514 1638447 2026-06-16T12:36:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061514 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 120780 2061387 1639020 2026-06-16T12:30:39Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061387 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120781 2061395 1639026 2026-06-16T12:30:59Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061395 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120782 2061399 1639029 2026-06-16T12:31:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061399 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120783 2061402 1639031 2026-06-16T12:31:20Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061402 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120784 2061404 1639032 2026-06-16T12:31:25Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061404 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120785 2061405 1639034 2026-06-16T12:31:27Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061405 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 120786 2061414 1639037 2026-06-16T12:31:51Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061414 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122736 2061412 1639036 2026-06-16T12:31:46Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061412 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122738 2061396 1639027 2026-06-16T12:31:02Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061396 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122739 2061393 1639023 2026-06-16T12:30:55Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061393 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122740 2061380 1639018 2026-06-16T12:30:23Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061380 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122742 2061377 1639016 2026-06-16T12:30:15Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061377 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 122743 2061374 1639014 2026-06-16T12:30:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061374 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 0 123168 2062049 2028114 2026-06-17T11:40:01Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062049 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Monsters at Work | Wêne = Monsters at Work logo.svg | Binwêne = | Cure = | Format = [[Xêzefîlm]] | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Jûrî = | Dublaj = | Kurdî dublaj = | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]] | Zimanê orjînal = [[Îngilîzî]] | Ziman = | Hejmara sezonan = 2 | Hejmara beşan = 20 | Lîsteya beşan = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = | Şirket = | Belavker = | Kanal = [[Disney Channel]] | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Monsters at Work''' [[rêzefîlm]]ekî li ser kanala televîzyonê [[Disney Channel]] e. Ew yekem carî di TVyê de di 7ê tîrmeha 2021ê de bû. Bername li ser Sulley û Mike, berpirsiyarên pargîdaniyê ye. Rojek piştî girtina birêz Waternoose, fabrîka Monsters, Inc. derbasbûna hêza kenê dike. Tylor Tuskmon, ku ji Zanîngeha Monstersê mezûn bû Scare Major, wekî mekanîkî di tîmê tesîsên kargehê de dixebite, xeyal dike ku li gel Sulley û Mike bixebite. Di vê navberê de, Sulley û Mike bi ceribandin û tengasiyên birêvebirina pargîdaniyê re rû bi rû dimînin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Fîlm-şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlm]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 2pt14jrx906uh5e380juatq58xpqgyt 0 126477 2061641 2009113 2026-06-16T19:07:44Z Avestaboy 34898 2061641 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Mehmûd Ferşciyan''' (bi farisî محمود فرشچیان, Maḥmūd-e Farščīyân; 24ê kanûna paşîn 1930 li [[Îsfehan]]ê) wênesazekî îranî û hosteyê wênesaziya mînyatûra farisî ye. == Jiyan û berhem == Mehmûd Ferşçîyan di malbateke hunermendên îranî de hatiye dinê. Hê di xortaniya xwe de li Îsfehanê ji aliyê wênesazên mînyaturê ve hatiye hînkirin.Li cem mamostayên îranî Hac Axa Mîrza Axa Emamî (1880-1955) û Îsa Behadorî (1905-1986) xwendiye û dibistana hunerî ya pîşeyî ya Îsfehanê qedandiye.Di sala 1980 de li Îtalyayê dest bi xwendina hunerê kir û li wir çend dîploma wergirt.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.iranchamber.com/art/mfarshchian/mahmoud_farshchian.php |sernav=Mahmoud Farshchian |malper=Iran Chamber Society |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-06 }}</ref> Piştî ku vedigere Îranê, di Dezgeha Giştî ya Hunerên Bedew de, ku piştre bû Wezareta Rewşenbîrî û Hunerê, kar dike. Mehmûd Ferşçîyan niha li DYAyê dijî.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.irangazette.com/en/about-iran/2-uncategorised/552-history-mahmoud-farshchian.html |sernav=Mahmoud Farshchian, Master of Persian Miniature |weşanger=Iran Gazette |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-06 }}</ref> Mehmûd Ferşçîyan berhemên klasîkên farisî yên wekî Şahnameya [[Firdewsî]], Çarîna [[Omer Xeyam]] û çapên lawebêjên [[Hafizê Şîrazî]] wêne kir.Wêneyên wî di gelek muzexane û pêşangehên cîhanê de hatine nîşandan û di berhevokên navneteweyî de ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.yjc.news/en/news/2167 |sernav=Farshchian's latest work unveiled as Iranian art work - IN PHOTOS |paşnav=Young Journalists Club {{!}} Latest news of Iran and world |tarîx=2013-09-18 |malper=en |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-06 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2025 }}</ref> Di sala 2001 de wî muzexaneya xwe li Tehranê vekir, Muzeya Ferşçîyan li Kompleksa Çandî û Dîrokî ya Se'dabad.<ref>{{Jêder-malper |url=https://iranparadise.com/farshchian-museum/ |sernav=Farshchian Museum |tarîx=2021-03-13 |malper=Iran Paradise |ziman=en |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2022-05-06 |roja-arşîvê=2022-07-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220701140135/https://iranparadise.com/farshchian-museum/ }}</ref> Di sala 2008an de zêdetirî 70 berhemên Ferşçîyan li wir hatin nîşandan.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.payvand.com/news/08/may/1161.html |sernav=Farshchian adds four new works to his museum |tarîx=2008-05-17 |malper=Payvand.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-06 |roja-arşîvê=2017-09-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170922145130/http://www.payvand.com/news/08/may/1161.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ; [[Wêne:Farshchyanmuseum01.jpg|thumb|Muzeya Ferşçiyan li Teheranê]] ; Wênekirina pirtûkan * [[Hafizê Şîrazî|Shamseddin Mohammad Hafez]]: ''The Ghazals of Hafiz'' (inglîzî û farisî). Weşanger [[Arthur John Arberry]], Afshin Sadeghi. Wêneyên Mehmûd Ferşçîyan û Amir Ahmad Falsafi. Gooya 2020. ISBN 978-964761068-1 * [[Omer Xeyam|Omar Chayyām]]: ''Rubaiyat of Omar Khayyam''. Ill. Mahmoud Farshchian; weşanger H. Amir-Khani, M.A. Eslami-Nodooshan und H. Sadeghi (Übersetzer). Tehran, 1999. ISBN 979649213903 * [[Firdewsî|Firdausi]]: ''The Shahnameh (Book of Kings)''. Epic Poem in Persian. Illustrations Mahmoud Farshchian. Negar Publ. 1993. == Bazirganî == Wêneyên bi boyaxê avî, guaj, tabloyên zêtî û akrilîk ên Mehmûd Ferşçîyan li bazirganiya hunerê bi bihayê 20 hezar dolaran heta 475 hezar dolarî ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mutualart.com/Artist/Mahmoud-Farshchian/6BE11008B3DACEE9 |sernav=Mahmoud Farshchian |malper=.mutualart.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-06 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bid.shapiroauctions.com/lots/view/1-111IJW/mahmoud-farshchian-iranian-b-1930 |sernav=MAHMOUD FARSHCHIAN (IRANIAN B. 1930) |malper=Shapiro Auctions |ziman=en |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=2022-05-06 |roja-arşîvê=2021-10-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211027010308/https://bid.shapiroauctions.com/lots/view/1-111IJW/mahmoud-farshchian-iranian-b-1930 }}</ref> == Pirtûk == * ''Mahmoud Farshchian. Paintings.''Homai, New York 1991. <nowiki>ISBN 978-0-9631660-1-2</nowiki> * ''Barguzidah-yi asar-i naqqashiy-i Mahmud Farshchiyan. A Selection of the Miniatures by Mahmoud Farshchian.'' Zarin va Simin books, Teheran, 2006. <nowiki>ISBN 964-5520-95-9</nowiki> * Azra Ghandeharion: The Bridge between Popular and Elite. Iran Mahmoud Farshchian's Painting ACLA Conference 2016, Annual Meetings. Havard University, 17. März 2020, abgerufen am 27. April 2022 * Mahmoud Mohsen Farshchian, Shahnaz Pahlavi, Hashtrudi [Hrsg.]: ''Paintings and Drawings by Mahmoud Farshchian.'' Bongahe Tarjomeh Va Nashre Ketab 1976. * Zeinab Rajabi, Syyed Abutorab Ahmadpanah: ''The Explanation of the Frame in Traditional Persian Paintings and Its Innovation in the Artworks of Mahmoud Farshchian'', in: Negreth Journal, Vol. 15, Ausgabe 55, November 2020, S. 87–85. == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê|Mahmoud Farshchian}} * [https://tehranauction.com/en/auction/mahmoud-farshchian-b-1929/ Mahmoud Farshchian, About Art Work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012073620/https://tehranauction.com/en/auction/mahmoud-farshchian-b-1929/ |date=2022-10-12 }} tehranauction.com, roja wergirtiye 26ê nîsanê 2022. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1930]] [[Kategorî:Mirin 2025]] [[Kategorî:Wênesazên îranî yên mêr]] eigov6smvyn69qli949dpbq3pc3bsb5 0 134280 2061731 1877519 2026-06-16T21:54:41Z MikaelF 935 2061731 wikitext text/x-wiki '''Welat''' rojnameya kurdî ya hefteyî ku di meha sibat a 1992yan de dest bi weşana xwe kir.<ref>Welat, hejmar: 1, 22-28 sibat 1992.</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021-10-24 |sernav=Azadiya Welat |url=https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Azadiya_Welat&oldid=1055636 |kovar=Wîkîpediya |ziman=ku }}</ref> Ev rojname, ji aliyê [[Musa Anter|Musa Anter (Apê Musa)]], [[Feqî Huseyîn Sagniç]], [[Serhat Bucak]], [[Zübeyir Aydar|Zubeyir Aydar]] û gelek rewşenbîrên din ve li [[Stembol]]ê hat avakirin. Piştî ku di sala 1994an de ev rojname hat girtin, xebatkarên wê dest bi weşandina rojnameyeke din a hefteyî ya bi navê [[Welatê Me (rojname)|Welatê Me]] kir. == Mijarên têkildar == * [[Azadiya Welat (rojname)|Azadiya Welat]] * [[Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî]] * [[Welatê Me (rojname)|Welat Me]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} hw2zrbyz812vropzghivyjnoiaosihs 2061733 2061731 2026-06-16T21:56:59Z MikaelF 935 2061733 wikitext text/x-wiki '''Welat''' rojnameya kurdî ya hefteyî ku di meha sibat a 1992yan de dest bi weşana xwe kir.<ref>Welat, hejmar: 1, 22-28 sibat 1992.</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021-10-24 |sernav=Azadiya Welat |url=https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Azadiya_Welat&oldid=1055636 |kovar=Wîkîpediya |ziman=ku }}</ref> Ev rojname, ji aliyê [[Musa Anter|Musa Anter (Apê Musa)]], [[Feqî Huseyîn Sagniç]], [[Serhat Bucak]], [[Zübeyir Aydar|Zubeyir Aydar]] û gelek rewşenbîrên din ve li [[Stembol]]ê hat avakirin. Piştî ku di sala 1994an de ev rojname hat girtin, xebatkarên wê dest bi weşandina rojnameyeke din a hefteyî ya bi navê [[Welatê Me (rojname)|Welatê Me]] kir. == Mijarên têkildar == * [[Azadiya Welat (rojname)|Azadiya Welat]] * [[Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî]] * [[Welatê Me (rojname)|Welat Me]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Welat (rojname)]] [[Kategorî:Rojnameyên kurdî]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} tm7bffevjzjo6iedtlug0hrhhz0bqqq 2061788 2061733 2026-06-16T23:32:32Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061788 wikitext text/x-wiki '''Welat''' rojnameya kurdî ya hefteyî ku di meha sibat a 1992yan de dest bi weşana xwe kir.<ref>Welat, hejmar: 1, 22-28 sibat 1992.</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021-10-24 |sernav=Azadiya Welat |url=https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Azadiya_Welat&oldid=1055636 |kovar=Wîkîpediya |ziman=ku }}</ref> Ev rojname, ji aliyê [[Musa Anter|Musa Anter (Apê Musa)]], [[Feqî Huseyîn Sagniç]], [[Serhat Bucak]], [[Zübeyir Aydar|Zubeyir Aydar]] û gelek rewşenbîrên din ve li [[Stembol]]ê hat avakirin. Piştî ku di sala 1994an de ev rojname hat girtin, xebatkarên wê dest bi weşandina rojnameyeke din a hefteyî ya bi navê [[Welatê Me (rojname)|Welatê Me]] kir. == Mijarên têkildar == * [[Azadiya Welat (rojname)|Azadiya Welat]] * [[Lîsteya kovar û rojnameyên kurdî]] * [[Welatê Me (rojname)|Welat Me]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rojnameyên kurdî]] [[Kategorî:Welat (rojname)| ]] 8v590ap46dwk6rf0oenmapcwjvaqypv 3 134571 2061891 2061320 2026-06-17T07:27:43Z Wikihez 39702 /* Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî */ Bersiv 2061891 wikitext text/x-wiki {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d |algo = old(30d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}} <!-- Template:Setup auto archiving --> == Pirsek ji [[User:Spencerio10|Spencerio10]] (17:22, 11 sibat 2026) == Hello --[[Bikarhêner:Spencerio10|Spencerio10]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Spencerio10|gotûbêj]]) 17:22, 11 sibat 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:VikiAzad|VikiAzad]] (23:48, 3 adar 2026) == Silav û rêz, tû aktîfî? --[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 23:48, 3 adar 2026 (UTC) == Yekrengiya agahîdankên gundan == Silav bira @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu bi xêr hatî. Ji ber sansûrên li hemberê Bakurê Kurdistanê ez difikirim ku navê Bakurê Kurdistanê di nav Agahîdankan de cih bigire gelek baştir be. Di heman demê ji ber gund wargehên lokal in li cihê nexşeya Tirkiyeyê nexşeyên parêzgehan di nav Agahîdankan de hebin êdî baştir e, tu çi difikirî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:35, 19 gulan 2026 (UTC) :Silav bira. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]: Bi botê ne mimkûn e ez zanibim kîjan gotar dikeve Bakurê Kurdistanê û kîjan xerîteya parêzgehan hene an tine loma divê em yek bi yek {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bidlîs}}, {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bakurê Kurdistanê}} binivîsin heta em çareyek bibînin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:42, 19 gulan 2026 (UTC) ::Herwiha wisa jî mimkûn e {{param|nexşeya_reptiyeyê|Mûş#Bakurê Kurdistanê}} Her du xerîte nîşan dide [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:44, 19 gulan 2026 (UTC) ::rast e bira. Ji bo gundan tenê nexşeya parêzgehan hebe, bes e. Ger ku bi awayek manuel were çêkirin jî li gorî kategoriya navçeyan mirov dikare nexşeya parêzgehan li Agahîdankê zêde bike. Qet nebe navê Bakurê Kurdistanê li parametreya welat were zêde kirin gelek baş dibe. Ger ku te rêyeke bidîta û hemî Agahîdank bi yek rengiyeke bihata çêkirin ew dem xebatek gelek bi kalîte derdiket holê. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:57, 19 gulan 2026 (UTC) == Kurdîkirina nexşeyê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ? Baş î ? Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e . Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ? Mixabin ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi xwe çê bikira . Navê dewlet : [[Keyaniya Yekbûyî]] Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]], [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC) == Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê == Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir? Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC) ::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC) :::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC) == Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî == Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC) :Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin. ::Çend tiştên din: ::bandor > tesîr ::kesayet > şexsiyet ::mijar > mesele, mewzû ::giringî > ehemmiyet, muhîmî ::berhem > eser ::serdem > çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin "maf" ne "zimanê aqademîq maqademîq" e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::parêzgeh > wîlayet ::::::::navçe > qeza ::::::::perwerde > tehsîl ::::::::dewlemend > zengîn ::::::::wêne > resm, foto, fotograf ::::::::wênesaz > resam ::::::::wênegir/wênekêş > fotografgir ::::::::peykersaz > heykeltraş ::::::::nexşe > xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî "nivîskarê" binivîse ne "nivîskarekî" ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC) juzf09o1nk33p8uj9ltr1wvbz2b3wtx 2061897 2061891 2026-06-17T08:03:21Z Kurê Acemî 105128 /* Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî */ Bersiv 2061897 wikitext text/x-wiki {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d |algo = old(30d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}} <!-- Template:Setup auto archiving --> == Pirsek ji [[User:Spencerio10|Spencerio10]] (17:22, 11 sibat 2026) == Hello --[[Bikarhêner:Spencerio10|Spencerio10]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Spencerio10|gotûbêj]]) 17:22, 11 sibat 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:VikiAzad|VikiAzad]] (23:48, 3 adar 2026) == Silav û rêz, tû aktîfî? --[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 23:48, 3 adar 2026 (UTC) == Yekrengiya agahîdankên gundan == Silav bira @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu bi xêr hatî. Ji ber sansûrên li hemberê Bakurê Kurdistanê ez difikirim ku navê Bakurê Kurdistanê di nav Agahîdankan de cih bigire gelek baştir be. Di heman demê ji ber gund wargehên lokal in li cihê nexşeya Tirkiyeyê nexşeyên parêzgehan di nav Agahîdankan de hebin êdî baştir e, tu çi difikirî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:35, 19 gulan 2026 (UTC) :Silav bira. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]: Bi botê ne mimkûn e ez zanibim kîjan gotar dikeve Bakurê Kurdistanê û kîjan xerîteya parêzgehan hene an tine loma divê em yek bi yek {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bidlîs}}, {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bakurê Kurdistanê}} binivîsin heta em çareyek bibînin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:42, 19 gulan 2026 (UTC) ::Herwiha wisa jî mimkûn e {{param|nexşeya_reptiyeyê|Mûş#Bakurê Kurdistanê}} Her du xerîte nîşan dide [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:44, 19 gulan 2026 (UTC) ::rast e bira. Ji bo gundan tenê nexşeya parêzgehan hebe, bes e. Ger ku bi awayek manuel were çêkirin jî li gorî kategoriya navçeyan mirov dikare nexşeya parêzgehan li Agahîdankê zêde bike. Qet nebe navê Bakurê Kurdistanê li parametreya welat were zêde kirin gelek baş dibe. Ger ku te rêyeke bidîta û hemî Agahîdank bi yek rengiyeke bihata çêkirin ew dem xebatek gelek bi kalîte derdiket holê. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:57, 19 gulan 2026 (UTC) == Kurdîkirina nexşeyê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ? Baş î ? Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e . Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ? Mixabin ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi xwe çê bikira . Navê dewlet : [[Keyaniya Yekbûyî]] Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]], [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC) == Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê == Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir? Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC) ::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC) :::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC) == Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî == Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC) :Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin. ::Çend tiştên din: ::bandor > tesîr ::kesayet > şexsiyet ::mijar > mesele, mewzû ::giringî > ehemmiyet, muhîmî ::berhem > eser ::serdem > çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin "maf" ne "zimanê aqademîq maqademîq" e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::parêzgeh > wîlayet ::::::::navçe > qeza ::::::::perwerde > tehsîl ::::::::dewlemend > zengîn ::::::::wêne > resm, foto, fotograf ::::::::wênesaz > resam ::::::::wênegir/wênekêş > fotografgir ::::::::peykersaz > heykeltraş ::::::::nexşe > xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî "nivîskarê" binivîse ne "nivîskarekî" ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC) 40ss9s3u4lnobu70kf6fbw9lf5gqdrx 2062027 2061897 2026-06-17T11:27:40Z Balyozbot 42414 Agahdarî: guherandina [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] → [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] çêbû 2062027 wikitext text/x-wiki {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d |algo = old(30d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}} <!-- Template:Setup auto archiving --> == Pirsek ji [[User:Spencerio10|Spencerio10]] (17:22, 11 sibat 2026) == Hello --[[Bikarhêner:Spencerio10|Spencerio10]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Spencerio10|gotûbêj]]) 17:22, 11 sibat 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:VikiAzad|VikiAzad]] (23:48, 3 adar 2026) == Silav û rêz, tû aktîfî? --[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 23:48, 3 adar 2026 (UTC) == Yekrengiya agahîdankên gundan == Silav bira @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu bi xêr hatî. Ji ber sansûrên li hemberê Bakurê Kurdistanê ez difikirim ku navê Bakurê Kurdistanê di nav Agahîdankan de cih bigire gelek baştir be. Di heman demê ji ber gund wargehên lokal in li cihê nexşeya Tirkiyeyê nexşeyên parêzgehan di nav Agahîdankan de hebin êdî baştir e, tu çi difikirî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:35, 19 gulan 2026 (UTC) :Silav bira. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]: Bi botê ne mimkûn e ez zanibim kîjan gotar dikeve Bakurê Kurdistanê û kîjan xerîteya parêzgehan hene an tine loma divê em yek bi yek {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bidlîs}}, {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bakurê Kurdistanê}} binivîsin heta em çareyek bibînin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:42, 19 gulan 2026 (UTC) ::Herwiha wisa jî mimkûn e {{param|nexşeya_reptiyeyê|Mûş#Bakurê Kurdistanê}} Her du xerîte nîşan dide [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:44, 19 gulan 2026 (UTC) ::rast e bira. Ji bo gundan tenê nexşeya parêzgehan hebe, bes e. Ger ku bi awayek manuel were çêkirin jî li gorî kategoriya navçeyan mirov dikare nexşeya parêzgehan li Agahîdankê zêde bike. Qet nebe navê Bakurê Kurdistanê li parametreya welat were zêde kirin gelek baş dibe. Ger ku te rêyeke bidîta û hemî Agahîdank bi yek rengiyeke bihata çêkirin ew dem xebatek gelek bi kalîte derdiket holê. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:57, 19 gulan 2026 (UTC) == Kurdîkirina nexşeyê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ? Baş î ? Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e . Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ? Mixabin ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi xwe çê bikira . Navê dewlet : [[Keyaniya Yekbûyî]] Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]], [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC) == Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê == Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir? Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC) ::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC) :::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC) == Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî == Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC) :Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin. ::Çend tiştên din: ::bandor > tesîr ::kesayet > şexsiyet ::mijar > mesele, mewzû ::giringî > ehemmiyet, muhîmî ::berhem > eser ::serdem > çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin "maf" ne "zimanê aqademîq maqademîq" e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::parêzgeh > wîlayet ::::::::navçe > qeza ::::::::perwerde > tehsîl ::::::::dewlemend > zengîn ::::::::wêne > resm, foto, fotograf ::::::::wênesaz > resam ::::::::wênegir/wênekêş > fotografgir ::::::::peykersaz > heykeltraş ::::::::nexşe > xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî "nivîskarê" binivîse ne "nivîskarekî" ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC) == Daxwaza guherandina rûpelê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]! Daxwaza te ya guherandina rûpelê çêbû: * [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] → [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] [[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 11:27, 17 hezîran 2026 (UTC) j8y0etjt10pst5n64iv58hr8evbfbk3 2062059 2062027 2026-06-17T11:40:05Z Wikihez 39702 Rakirina [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062059 wikitext text/x-wiki {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d |algo = old(30d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}} <!-- Template:Setup auto archiving --> == Pirsek ji [[User:Spencerio10|Spencerio10]] (17:22, 11 sibat 2026) == Hello --[[Bikarhêner:Spencerio10|Spencerio10]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Spencerio10|gotûbêj]]) 17:22, 11 sibat 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:VikiAzad|VikiAzad]] (23:48, 3 adar 2026) == Silav û rêz, tû aktîfî? --[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 23:48, 3 adar 2026 (UTC) == Yekrengiya agahîdankên gundan == Silav bira @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu bi xêr hatî. Ji ber sansûrên li hemberê Bakurê Kurdistanê ez difikirim ku navê Bakurê Kurdistanê di nav Agahîdankan de cih bigire gelek baştir be. Di heman demê ji ber gund wargehên lokal in li cihê nexşeya Tirkiyeyê nexşeyên parêzgehan di nav Agahîdankan de hebin êdî baştir e, tu çi difikirî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:35, 19 gulan 2026 (UTC) :Silav bira. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]: Bi botê ne mimkûn e ez zanibim kîjan gotar dikeve Bakurê Kurdistanê û kîjan xerîteya parêzgehan hene an tine loma divê em yek bi yek {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bidlîs}}, {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bakurê Kurdistanê}} binivîsin heta em çareyek bibînin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:42, 19 gulan 2026 (UTC) ::Herwiha wisa jî mimkûn e {{param|nexşeya_reptiyeyê|Mûş#Bakurê Kurdistanê}} Her du xerîte nîşan dide [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:44, 19 gulan 2026 (UTC) ::rast e bira. Ji bo gundan tenê nexşeya parêzgehan hebe, bes e. Ger ku bi awayek manuel were çêkirin jî li gorî kategoriya navçeyan mirov dikare nexşeya parêzgehan li Agahîdankê zêde bike. Qet nebe navê Bakurê Kurdistanê li parametreya welat were zêde kirin gelek baş dibe. Ger ku te rêyeke bidîta û hemî Agahîdank bi yek rengiyeke bihata çêkirin ew dem xebatek gelek bi kalîte derdiket holê. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:57, 19 gulan 2026 (UTC) == Kurdîkirina nexşeyê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ? Baş î ? Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e . Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ? Mixabin ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi xwe çê bikira . Navê dewlet : [[Keyaniya Yekbûyî]] Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]], [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC) == Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê == Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir? Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC) ::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC) :::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC) == Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî == Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC) :Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin. ::Çend tiştên din: ::bandor > tesîr ::kesayet > şexsiyet ::mijar > mesele, mewzû ::giringî > ehemmiyet, muhîmî ::berhem > eser ::serdem > çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin "maf" ne "zimanê aqademîq maqademîq" e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::parêzgeh > wîlayet ::::::::navçe > qeza ::::::::perwerde > tehsîl ::::::::dewlemend > zengîn ::::::::wêne > resm, foto, fotograf ::::::::wênesaz > resam ::::::::wênegir/wênekêş > fotografgir ::::::::peykersaz > heykeltraş ::::::::nexşe > xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî "nivîskarê" binivîse ne "nivîskarekî" ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC) == Daxwaza guherandina rûpelê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]! Daxwaza te ya guherandina rûpelê çêbû: * → [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] [[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 11:27, 17 hezîran 2026 (UTC) cftt02orsduk0h05u0rlvv139izty5y 2062061 2062059 2026-06-17T11:41:47Z Wikihez 39702 /* Daxwaza guherandina rûpelê */ 2062061 wikitext text/x-wiki {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Gotûbêja bikarhêner:Wikihez/Arşîv %(counter)d |algo = old(30d) |counter = 2 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}{{Serê gotûbêjê|search=yes|arpol=no|wp=no|disclaimer=no|bottom=no|age=30|units=roj|bot=Balyozbot|minthreadsleft=5|archieves=yes}} <!-- Template:Setup auto archiving --> == Pirsek ji [[User:Spencerio10|Spencerio10]] (17:22, 11 sibat 2026) == Hello --[[Bikarhêner:Spencerio10|Spencerio10]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Spencerio10|gotûbêj]]) 17:22, 11 sibat 2026 (UTC) == Pirsek ji [[User:VikiAzad|VikiAzad]] (23:48, 3 adar 2026) == Silav û rêz, tû aktîfî? --[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 23:48, 3 adar 2026 (UTC) == Yekrengiya agahîdankên gundan == Silav bira @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] tu bi xêr hatî. Ji ber sansûrên li hemberê Bakurê Kurdistanê ez difikirim ku navê Bakurê Kurdistanê di nav Agahîdankan de cih bigire gelek baştir be. Di heman demê ji ber gund wargehên lokal in li cihê nexşeya Tirkiyeyê nexşeyên parêzgehan di nav Agahîdankan de hebin êdî baştir e, tu çi difikirî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:35, 19 gulan 2026 (UTC) :Silav bira. @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]: Bi botê ne mimkûn e ez zanibim kîjan gotar dikeve Bakurê Kurdistanê û kîjan xerîteya parêzgehan hene an tine loma divê em yek bi yek {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bidlîs}}, {{param|nexşeya_reptiyeyê|Bakurê Kurdistanê}} binivîsin heta em çareyek bibînin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:42, 19 gulan 2026 (UTC) ::Herwiha wisa jî mimkûn e {{param|nexşeya_reptiyeyê|Mûş#Bakurê Kurdistanê}} Her du xerîte nîşan dide [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 21:44, 19 gulan 2026 (UTC) ::rast e bira. Ji bo gundan tenê nexşeya parêzgehan hebe, bes e. Ger ku bi awayek manuel were çêkirin jî li gorî kategoriya navçeyan mirov dikare nexşeya parêzgehan li Agahîdankê zêde bike. Qet nebe navê Bakurê Kurdistanê li parametreya welat were zêde kirin gelek baş dibe. Ger ku te rêyeke bidîta û hemî Agahîdank bi yek rengiyeke bihata çêkirin ew dem xebatek gelek bi kalîte derdiket holê. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:57, 19 gulan 2026 (UTC) == Kurdîkirina nexşeyê == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] .Tu çawa nî ? Baş î ? Di Wîkîpediyaya bi kurdî de gelek nexşe bi zimanên biyanî hatine çêkirin. Ev pir xemgîn e . Gelo tu dikarî ji kerema xwe re guherto û varyanteke bi kurdî ya nexşe çê bikî ? Mixabin ez nizanim ew çawa çê dibe. Minê an jî bi xwe çê bikira . Navê dewlet : [[Keyaniya Yekbûyî]] Navê welatan: [[Îrlendaya Bakur]], [[Skotlenda]], [[Înglistan]] û [[Wêls]] in . https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Kingdom_labelled_map7_vector.svg#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:29, 20 gulan 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] dikarî vê amûrê https://svgtranslate.toolforge.org/ bi kar bînî, tercimekirina dosyeyên bi Formata .svg gelek hêsan dike. Eger ez bikim ez ê Qiraliyeta Yekbûyî binivîsim. Loma dibêjim tu bikî çêtir e [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:41, 20 gulan 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Gelek spas . Ez bawerim ku nexşe temam e. Ez dixwazim nexşeya [[Keyaniya Kurdistanê]] jî bi kurdî wergerînim . Lê mixabin nabe. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kingdom_of_kurdistan_1923.png#mw-jump-to-license [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:00, 20 gulan 2026 (UTC) :::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] çunkî bi.png dawî dibe. Divê.svg be. Wê xerîteyê jê bibe yekî din bibîne [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 14:04, 20 gulan 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] Nexşeya [[Keyaniya Orşelîmê]] ema svg ye û ew jî mixabin nabe. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 20 gulan 2026 (UTC) == Gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê == Merhaba @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], tu çawa yî? Min dîtiye ku tu gelek bi bot-an dişoxlî û daxwaz ku pirs bikim ma eleqeya tê ji bo Wîkîpediyaya kurdî heye ku, bi wan bot-an hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê zêde bikî? Kurd li her deverê Anadolyayê de hene, dibe ku ev jî mimkun e sewê vir? Silav û rêz! [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 16:52, 2 hezîran 2026 (UTC) :silav @[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] Min pirsa te fêm nekir. Ez van maddeyan çênakim, tenê yên heyî rast dikim. Pirsa te çi bû? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:01, 2 hezîran 2026 (UTC) ::Bibore @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], yanî pirsa min bû ku eleqe û dema te heye ku tu bi “bot“ hemî gund, navçe û bajarên Tirkiyeyê li Wîkîpediyaya kurdî çê bikî, dema ku kurd li nêzîkî her derê li Tirkiyeyê hene. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:05, 2 hezîran 2026 (UTC) :::Van roja wexta min heye, erê feqat çêkirina wan maddeyan bi botê zehmet e. Ji me re lîsteyeke baş hewce ye. Fikrê te çi ye? Em çawa dikarin hemî gundan çêkin? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 17:08, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::Gotina tê rast e, hinek zehmet e. Mesele li ser wîkîpediya inglîzî gotara “Districts of Turkey“ heye, dibe ku yekem ew gotar were çêkirin, di vir de lîsteyên hemî navçeyên Tirkiyeyê heye. Bi eynî rê jî, hemî gundan, eger ku gotar an kategoriyên ve hebin. Ji bikaranîna bot-an ez pir nizanim. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:12, 2 hezîran 2026 (UTC) :::::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] jî wiha gotaran çêkirî da. Belkî ew baştir dizane. [[Bikarhêner:Têmavo|Têmavo]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Têmavo|gotûbêj]]) 17:13, 2 hezîran 2026 (UTC) == Kelîmên kurdî ku tu bikar tînî == Silav hevalê birêz @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], ez bi mehan gotarên te dişopînim. Ji ziman ve, ji min re xuya dike ku ev zimanê ku her yek ji me kurdan fêm dike ye. Ji ber vê yekê min xwest bipirsim gelo mimkun e ku ez vê versiyona zimanê fêr bibim? Ferheng an malperekî? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 22:46, 12 hezîran 2026 (UTC) :Na tine ye lê Podcasta Perxuderestpodcast a [[Ömer Faruk Baran]] û nivîskar [[Roşan Lezgîn]] dikarî teqip bikî, wana bi giştî kelîmeyên eseh bi kar tînin. Tu kurdî dûre hîn bû an jî ji dê û bavê xwe hîn bû? Ez dûre xwe bi xwe elîmim loma ji min re zor e ferq bikim kîjan kelîme sexte kîjan heqîqî ye, lê eger tu ji dê û bavê xwe elimî, hemû kelîmeyên ku bav û diya te bi kar tînin, helal in. Pêşî bifikire ew kîjan gotinê fêm dikin, dûre li înternetê bigere ka ev gotin di çavkaniyên kurdî de hatine bikaranîn an na. Eger tên bikaranîn, ferq nake tirkî, erebî, farisî an çînî be, ji me giyan re helal e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:10, 13 hezîran 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] -tirîn di kurmancî de tine ye, kurmanc dibêjin herî /tewrî mezin. ::Çend tiştên din: ::bandor > tesîr ::kesayet > şexsiyet ::mijar > mesele, mewzû ::giringî > ehemmiyet, muhîmî ::berhem > eser ::serdem > çax, dewr, [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:12, 14 hezîran 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], gelek sipas ji bo hişyarkirinê, min ve yekê guhart. Peyvên ku te li jêr nivîsand, ma ez karim niha peyvên wekên ''tesîr'', ''şexsiyet'' an ''mesele'' bikar bînim an na? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:17, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::Çimgî jî ji bo pêşarojê min mesele daxwaz ku dev ji kelîma ''berhem'' berdim û bi ''eser'' berdewam bikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:20, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Erê tu dikarî kelîmeyên xwe biguherînî, ne problem e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:21, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Not: hin kes dibêjin "maf" ne "zimanê aqademîq maqademîq" e lê derew e ti kes fêm nake ji xeynî medyaya purîst. Loma heq herî baş e, li çar aliyên welêt dikarî bi kar bînî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:23, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Te dev ji bandor bernadî? {{=D}} Li gorî Etîmolojiya Tsabolov, kelîmeyeke tirkî ye ji bandira çêbûye, lê ew ne problem e, problem zêde kes nizane çi ye, soran li şûna wê kelîmeyeke din çêkirine lê min ji bîr kir çi bû, karîger/kartêker tiştek wisa [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:27, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::Gelek spas ji bo agahdariyê @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Ji bîr nekin ku min niha agahî wergirt û biryarek da; di pêşerojê de, xebata min dê bêtir kelîmên ku ji bo her kesê li Bakur têgihîştî ne, bikar tînim. Ji ber ve yekê kelîmeyên wekê ''bandor'' hîn di gotarên min de ne. Lê yekem lazim e ku ez fêr bim kîjar kelîman jî derbasdar in di zimanê kurdî. Bi mesele, ez ne dixwazim binivîsim ku kesek ''yazilmîş'' dikî. Ez lîsteyeke çêdikim û zimanê ku ez li mala xwe fêr bûmê ji kelîmeyên ''tirkmançî'' paqij dikim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:32, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::Not: Û têne kelîmeyên zêde dikim ku ji aliyê her kesî dikare were fêm kirin, nemaze ji kîjar kokê ew kelîmeyan ne. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:34, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::parêzgeh > wîlayet ::::::::navçe > qeza ::::::::perwerde > tehsîl ::::::::dewlemend > zengîn ::::::::wêne > resm, foto, fotograf ::::::::wênesaz > resam ::::::::wênegir/wênekêş > fotografgir ::::::::peykersaz > heykeltraş ::::::::nexşe > xerîte kelîmeyeke ewqas beredayî kirine bela serê me, nexş jî xerîte jî her du erebî ne û dibêjin nexşe kurdîtir e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:37, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::Min di heyata xwe de ti cara nexş ne bihîstiye, ji bilî di medyayên kurdî de. Lê tê bîra min wexte ku em biçûk bûn li gund, meelm bi me re jî kelîmeyên wekê xerîte, resm, qeza an wîlayet jî fêr kir. Ji dest medyayê an “kurdîkirina” kelîmeyên ku ne kurdî ne lê erebî an tirkî, ez di wexteke dirêj ne emîn bûme ku çi bikar anî bidim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 13:44, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Malxirabno zimanê me xistine halekî wisa ku êdî her kurd ji zimanê xwe şerm û fêdî dikin, dibêjin kurdiya me ne ya heqîqî ye, loma kurdî xeber nadin. Bi qasî tesîra asîmîlasyona tirkan, tesîra purîstan jî gelek zêde ye [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 13:48, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Di kurdî de ti kelîmeya wekî helbest tine ye, bi sedan salan şairên kurd şi'r/şiîr nivisandine, ew tev gotine şi'r çi heqê wan xwînheraman hebû ku kelîmeyeke ewqas berbelav dane jibîrkirin û niha tenê dibêjin helbest ku Cara ewil bi şiklê helbeste di soranî de hatiye çêkirin lê dûre derket holê ku di devokên soranî de helbeste tê maneya iftira. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 16:35, 14 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::Rast e. Mîna şiîrên [[Şerefxanê Bidlîsî]] ji nivîsandin. Divê ku em wan kelîmeyan biparêzin li vir. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 17:53, 14 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira kurmanc yekem duyem nabêjin yan dibêjin ya yekê ya duyê ya seyê, yan jî dibêjin ya yekê ya diduya(n) ya sisêyan... Hay jê hebe, malbata te kîjan şiklî bi kar tînin ? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 22:30, 15 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] em duyem bikar tînin, ez têne jî wekî wiha nas dikim û min gelek caran di xebatên din ên bikarhêneran li vir dîtiye. Muhkim e ku duyem an duyê ye, her du ne derbasdar ne? [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 05:28, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Welleh tu û kêfa xwe yî, min tenê fikrê xwe got. Derbasdarbûn qerara te ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 05:35, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::Welleh heval di herêma me de duyem pir tê bikaranîn, bi almanî dibêjin ji bo duyem ''Zweiter'' û duyê ''zweit''. Bi mînak ''zweit-rangig'' an ''Zweiter Platz''. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 06:11, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Bira şano tirkî ye [[wikt:şano#Tirkî]] tiyatro ji bo min çêtir e. Tenê tewsiye, ez li ser derbasdarbûnê tiştek nabêjim. Ji bo hemû kelîmeyan wisa ye. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:44, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Not: kurteya danasînê ya wîkîdatayê wekî "nivîskarê" binivîse ne "nivîskarekî" ew standarda wîkîdatayê ye. bi ingilizî û tirkî jî nabêjin a writer an bir yazar, tenê writer dinivîsin. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::Min dît. Spas ji bo hişyarkirine. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:46, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Çima şiîrnivîs û ne şair/şaîr? [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:20, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] min ve kelîmeyê wekî wiha nas kir. Ez dikarim jî bi şair/şaîr bişoxlim. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 09:23, 16 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::lyricist dibe şiîrnivîs lê poet her daim şair/şaîr e. Kîjan rastnivîs tercîh dikî kêfa te yî. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 09:27, 16 hezîran 2026 (UTC) ::::::::::::::::::::::Hûn li Wanê dibêjin Behra Wanê an Deryaya Wanê? :) [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez#top|gotûbêj]]) 07:27, 17 hezîran 2026 (UTC) :::::::::::::::::::::::Rojbaş @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], di gundên [[Ecem|acemiyan]] de dibêjin ''Gola Wanê'', lê hinek ji gundên kurdan jî dibêjin ''Behra Wanê''. ''Deryaya Wanê'' ti kes bikar nake. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:03, 17 hezîran 2026 (UTC) 40ss9s3u4lnobu70kf6fbw9lf5gqdrx 0 134870 2061361 2061356 2026-06-16T11:59:09Z Wikihez 39702 2061361 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane |hevwelatî = [[Qraliyeta Yekbûyî]] | xizm = Adam Shand Kydd (zirbira) John Shand Kydd (zirbira) Angela Shand Kydd (zirxwîşk) }} '''Diana, prensesa Wêlsê''' (bi navê xwe yê fermî '''Diana Frances Spencer'''; 1 [[Tîrmeh]] [[1961]] - 31 [[Tebax]] [[1997]]) endamek malbata qraliyeta [[Brîtanî]] bû. Ew jina yekem a [[Charles III]] (paşê [[Prince of Wales]]) û diya prensên [[William]] û [[Harry]] bû. Heya roja îro, Diana bi gelemperî ne tenê wekî prenses Diana, lê di heman demê de pir caran wekî '''Lady Diana''' an '''Lady Di''' jî tê binav kirin, her çend wê sernavê "Lady" bikar neaniye. Çalakî û gewriya wê ew kir îkonek navneteweyî. Wê populerbûneke domdar û çavdêriya gelemperî ya hema hema nedîtî bi dest xist. == Kurtejiyan == Diana di nav [[esilzade]]ya Brîtanî de ji dayik bû û li sîteya xwe ya [[Sandringham]] nêzî malbata qral mezin bû. Di sala [[1981]] de, dema ku wek alîkara mamosteya zarokxaneyê dixebitî, wê prensê Wêlsê, kurê mezin ê keybanû [[Elizabeth II]], nas kir. Zewaca wan di sala 1981an de li [[Katedrala St Paul]] pêk hat û wê kir prensesa Wêlsê, rolek ku tê de ew ji hêla gel ve bi coş dihate pêşwazî kirin. Du kurên wan çêbûn, William û Harry, ku wê hingê di rêza paşguhkirina textê Brîtanî de duyem û sêyem bûn. Zewaca Diana bi Charles re ji ber nehevhatina wan û têkiliyên derveyî zewacê zirar dît. Ew di sala [[1992]]an de ji hev veqetiyan, zû piştî ku têkçûna têkiliya wan bû zanîna gelemperî. Zehmetiyên wan ên zewacê bi berfirehî hatin belav kirin, û ew di sala [[1996]] de ji hev berdan. Wekî prensesa Wêlsê, Diana li ser navê Qral erkên padîşah girt û nûnertiya wê li fonksiyonên li seranserê deverên [[Commonwealth realm|Commonwealth]] kir. Ew di medyayê de ji ber nêzîkatiya xwe ya ne kevneşopî ya ji bo xebata xêrxwaziyê hate pîroz kirin. Piştgiriyên wê di destpêkê de li ser zarok û kal û pîran bûn, lê piştre ew bi tevlêbûna xwe di du kampanyayên taybetî de hate nas kirin: yek helwestên civakî yên li hember nexweşên [[AIDS]]ê û pejirandina wan, û ya din jî ji bo [[rakirina mayînan]], ku bi rêya [[Xaça Sor|Xaça Sor a Navdewletî]] dihat pêşxistin. Wê her weha hişyariyê zêde kir û ji bo awayên alîkariya mirovên ku ji [[penceşêr]]ê û [[nexweşiya derûnî]] bandor bûne parêzvanî kir. Diana di destpêkê de ji ber [[Şermînî|şermîniya]] xwe dihate nas kirin, lê karîzma û hevaltiya wê ew di nav gel de populer kir û bû alîkar ku navûdengê wê ji hilweşîna dijwar a zewaca xwe xilas bibe. Ew wekî fotojenîk dihate hesibandin û di salên [[1980]] û [[1990]]an de pêşengek modayê bû. Di sala 1997an de mirina Diana di [[Qezaya trafîkê|qezayek trafîkê]] de li [[Parîs]]ê bû sedema şîna giştî û bala [[medya]]ya cîhanî. Lêpirsînek piştî Operasyona Paget, ku ji hêla Polîsê Bajarê Mezin ve hatî vekolîn, biryara "kuştina neqanûnî" vegerand. Mîrateya wê bandoreke kûr li ser malbata qral û civaka Brîtanî kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2017/08/30/world/europe/princess-diana-death-anniversary.html |sernav=Diana's Legacy: A Reshaped Monarchy, a More Emotional U.K. |tarîx=30 tebax 2017 |xebat=[[The New York Times]] |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170831052748/https://www.nytimes.com/2017/08/30/world/europe/princess-diana-death-anniversary.html |roja-arşîvê=31 tebax 2017 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çalakvanên brîtanî yên jin]] [[Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê| ]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1961]] [[Kategorî:Mirin 1997]] [[Kategorî:Windsor]] g66pv5qaaktj5gj5cpr91snnedntlk7 0 135119 2062058 2054427 2026-06-17T11:40:04Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062058 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | sernavê_îtalîk = erê }} '''''The Good Place''' (Cihê Baş)'' rêzefîlmeke televîzyonê ya amerîkî ye ku cureyê wê [[Pêkenok|komediya]] fantastîk e û ji aliyê [[Michael Schur]] ve hatiye afirandin. Ew cara pêşîn di 19ê îlona 2016an de li ser [[NBC]]ê hatiye nîşandan, û di 30ê kanûna paşîn a 2020an de piştî çar sezonan û 53<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-end-season-4-nbc-1207303 |sernav='The Good Place' to End With Season 4 on NBC (Exclusive) |paşnav=Goldberg |pêşnav=Lesley |tarîx=7 hezîran 2019 |malper=The Hollywood Reporter |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200408094146/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/good-place-end-season-4-nbc-1207303 |roja-arşîvê=8 nîsan 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=15 sibat 2020 |jêgirtin=We've gotten to do for 53 episodes – because we're doing 14 episodes this season and doing an hourlong series finale. }}</ref> beşan bi dawî bû. Tevî ku hedîseyên di fîlmê de heta dawiya wê gelek diguhere, çîroka destpêkê Eleanor Shellstropê ([[Kristen Bell]]) dişopîne. Eleanor jinek e ku piştî mirina wê wekî xelatekê ji bo jiyana wê ya rast li ''Cihê Baş'' tê pêşwazîkirin. Cihê Baş mîna [[Bihuşt]]ê utopyayeke pir bijarte ye ku ji aliyê "mîmar" Michael ([[Ted Danson]]) ve hatiye çêkirin û birêvebirin e. Lêbelê Eleanor fêm dike ku ew bi xeletî hatiye şandin Cihê Baş û divê tevgera xwe ya bi kêmasiyên exlaqî ya berê veşêre û hewl bide ku bibe keseke çêtir û [[etîk]]tir. [[William Jackson Harper]], [[Jameela Jamil]], û [[Manny Jacinto]], wekî niştecihên din ên Cihê Baş, [[D'Arcy Carden]] bi rola Janetê (hebûneke çêkirî ya ku alîkariya niştecihan dike) rolên sereke yên din dilîzin. ''The Good Place'' ji bo orîjînalbûn, nivîsandin, lîstikvanî, mekan û ahenga xwe pesnê rexnegiran girt. Bi taybetî dawiya nehêvîkirî ya sezona yekem, vekolîn û bikaranîna afirîner a [[Exlaq|etîk]] û [[felsefe]]yê hatine pesinkirin. Ji xeyni xelatên din, rêzefîlmê [[Xelata Peabody]] û çar [[Xelata Hugo|Xelatên Hugoyê]] ji bo Pêşkêşkirina Dramatîk a Herî Baş (Forma Kurt) wergirtin. Ew ji bo 14 [[Primetime Emmy Award|Xelatên Primetime Emmy]], di nav wan de Rêzefîlma Komediyê ya Bijarte ji bo sezona xwe ya sêyem û çarem, hatiye namzedkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Firîşte di televîzyonê de]] [[Kategorî:Honaka felsefî]] [[Kategorî:Sîtkomên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 57aiveoa0wt816edxm8tc9seidjklyy 2 136158 2062015 2060415 2026-06-17T11:08:09Z Wikihez 39702 Sorted wikilinks from [[:en:Template:Borujerd County]] 2062015 wikitext text/x-wiki == [[:en:Template:Borujerd County|Borujerd County]] == # [[:en:Ab Dar, Lorestan|Ab Dar, Lorestan]] # [[:en:Ab Sardeh-ye Alai|Ab Sardeh-ye Alai]] # [[:en:Abbasabad, Borujerd|Abbasabad, Borujerd]] # [[:en:Administrative divisions of Iran|Administrative divisions of Iran]] # [[:en:Agricultural Institute, Borujerd|Agricultural Institute, Borujerd]] # [[:en:Aileh|Aileh]] # [[:en:Aliabad, Borujerd|Aliabad, Borujerd]] # [[:en:Alkabad|Alkabad]] # [[:en:Amirabad, Borujerd|Amirabad, Borujerd]] # [[:en:Angoshteh|Angoshteh]] # [[:en:Aqai, Borujerd|Aqai, Borujerd]] # [[:en:Asad Khani|Asad Khani]] # [[:en:Asgharabad, Borujerd|Asgharabad, Borujerd]] # [[:en:Badeh, Borujerd|Badeh, Borujerd]] # [[:en:Balut Beyg|Balut Beyg]] # [[:en:Barakatabad, Lorestan|Barakatabad, Lorestan]] # [[:en:Bardbol, Shirvan|Bardbol, Shirvan]] # [[:en:Bardbol, Valanjerd|Bardbol, Valanjerd]] # [[:en:Bardeh Sareh|Bardeh Sareh]] # [[:en:Bardesareh Rural District|Bardesareh Rural District]] # [[:en:Bayatan, Borujerd|Bayatan, Borujerd]] # [[:en:Bazgir, Lorestan|Bazgir, Lorestan]] # [[:en:Besri, Lorestan|Besri, Lorestan]] # [[:en:Bichun-e Pain|Bichun-e Pain]] # [[:en:Bid Kalmeh|Bid Kalmeh]] # [[:en:Bondizeh|Bondizeh]] # [[:en:Borujerd|Borujerd]] # [[:en:Borujerd County|Borujerd County]] # [[:en:Boz Hal|Boz Hal]] # [[:en:Boz-e Azna|Boz-e Azna]] # [[:en:Buryabaf|Buryabaf]] # [[:en:Capital city|Capital city]] # [[:en:Central District (Borujerd County)|Central District (Borujerd County)]] # [[:en:Chahar Barreh|Chahar Barreh]] # [[:en:Cham Seyyedi-ye Olya|Cham Seyyedi-ye Olya]] # [[:en:Cham Seyyedi-ye Sofla|Cham Seyyedi-ye Sofla]] # [[:en:Cham Seyyedi-ye Vosta|Cham Seyyedi-ye Vosta]] # [[:en:Chapdar|Chapdar]] # [[:en:Chaqabol, Borujerd|Chaqabol, Borujerd]] # [[:en:Chegini Kosh|Chegini Kosh]] # [[:en:Chenarestan, Lorestan|Chenarestan, Lorestan]] # [[:en:Cheshmeh Kabud, Borujerd|Cheshmeh Kabud, Borujerd]] # [[:en:Darb-e Astaneh Khalid Ebn Ali|Darb-e Astaneh Khalid Ebn Ali]] # [[:en:Darreh Bidad-e Olya|Darreh Bidad-e Olya]] # [[:en:Darreh Bidad-e Sofla|Darreh Bidad-e Sofla]] # [[:en:Darreh Chapi, Lorestan|Darreh Chapi, Lorestan]] # [[:en:Darreh Garm, Borujerd|Darreh Garm, Borujerd]] # [[:en:Darreh Kabud|Darreh Kabud]] # [[:en:Darreh Morad|Darreh Morad]] # [[:en:Darreh Naqdi|Darreh Naqdi]] # [[:en:Darreh Seydi|Darreh Seydi]] # [[:en:Darreh Seydi Rural District|Darreh Seydi Rural District]] # [[:en:Darreh Zagheh-ye Bala|Darreh Zagheh-ye Bala]] # [[:en:Darti, Borujerd|Darti, Borujerd]] # [[:en:Deh Kord, Lorestan|Deh Kord, Lorestan]] # [[:en:Deh Now-ye Moqaddasi|Deh Now-ye Moqaddasi]] # [[:en:Deh Now, Borujerd|Deh Now, Borujerd]] # [[:en:Deh Riz|Deh Riz]] # [[:en:Deh Sefid, Borujerd|Deh Sefid, Borujerd]] # [[:en:Deh Sorkheh, Borujerd|Deh Sorkheh, Borujerd]] # [[:en:Deh Tushmal|Deh Tushmal]] # [[:en:Deh-e Sheykhan, Lorestan|Deh-e Sheykhan, Lorestan]] # [[:en:Deh-e Torkan, Lorestan|Deh-e Torkan, Lorestan]] # [[:en:Deh-e Yusof Ali|Deh-e Yusof Ali]] # [[:en:Dehgah, Borujerd|Dehgah, Borujerd]] # [[:en:Deliabad|Deliabad]] # [[:en:Dinarabad, Lorestan|Dinarabad, Lorestan]] # [[:en:Dorudgaran|Dorudgaran]] # [[:en:Dow Dangeh, Lorestan|Dow Dangeh, Lorestan]] # [[:en:Duran Darreh|Duran Darreh]] # [[:en:Eslamabad, Borujerd|Eslamabad, Borujerd]] # [[:en:Fakhrabad-e Olya|Fakhrabad-e Olya]] # [[:en:Falak od Din|Falak od Din]] # [[:en:Fathabad, Borujerd|Fathabad, Borujerd]] # [[:en:Fial, Iran|Fial, Iran]] # [[:en:Gand Ab, Borujerd|Gand Ab, Borujerd]] # [[:en:Ganjineh|Ganjineh]] # [[:en:Gijali-ye Bala|Gijali-ye Bala]] # [[:en:Gijali-ye Pain|Gijali-ye Pain]] # [[:en:Gol Zard, Borujerd|Gol Zard, Borujerd]] # [[:en:Golchehran|Golchehran]] # [[:en:Goldasht, Lorestan|Goldasht, Lorestan]] # [[:en:Gonarvand|Gonarvand]] # [[:en:Gondal Gilan|Gondal Gilan]] # [[:en:Gudarzi Rural District|Gudarzi Rural District]] # [[:en:Gusheh-ye Mohsen Ebn-e Ali|Gusheh-ye Mohsen Ebn-e Ali]] # [[:en:Hajjiabad, Darreh Seydi|Hajjiabad, Darreh Seydi]] # [[:en:Hajjiabad, Hemmatabad|Hajjiabad, Hemmatabad]] # [[:en:Hemmatabad Rural District|Hemmatabad Rural District]] # [[:en:Hemmatabad, Borujerd|Hemmatabad, Borujerd]] # [[:en:Hezar Jerib, Lorestan|Hezar Jerib, Lorestan]] # [[:en:Hirab|Hirab]] # [[:en:Industrial Sector, Borujerd|Industrial Sector, Borujerd]] # [[:en:Jafarabad, Borujerd|Jafarabad, Borujerd]] # [[:en:Jahanabad, Borujerd|Jahanabad, Borujerd]] # [[:en:Janbolaq|Janbolaq]] # [[:en:Jujeh Heydar|Jujeh Heydar]] # [[:en:Kabutarlan|Kabutarlan]] # [[:en:Kafshgiran|Kafshgiran]] # [[:en:Kahriz, Borujerd|Kahriz, Borujerd]] # [[:en:Kalan, Lorestan|Kalan, Lorestan]] # [[:en:Kalateh Absardeh|Kalateh Absardeh]] # [[:en:Kalleh, Lorestan|Kalleh, Lorestan]] # [[:en:Kamareh-ye Bala|Kamareh-ye Bala]] # [[:en:Kapar Judaki|Kapar Judaki]] # [[:en:Kapargah|Kapargah]] # [[:en:Karkhaneh-ye Hakim|Karkhaneh-ye Hakim]] # [[:en:Karkikhan|Karkikhan]] # [[:en:Kartabad, Lorestan|Kartabad, Lorestan]] # [[:en:Karvaneh, Lorestan|Karvaneh, Lorestan]] # [[:en:Keydan|Keydan]] # [[:en:Keyvareh|Keyvareh]] # [[:en:Khan Amir, Lorestan|Khan Amir, Lorestan]] # [[:en:Khayan|Khayan]] # [[:en:Kheshtianak|Kheshtianak]] # [[:en:Khvoabad|Khvoabad]] # [[:en:Korkor, Borujerd|Korkor, Borujerd]] # [[:en:Kushk, Borujerd|Kushk, Borujerd]] # [[:en:Kushki-ye Olya|Kushki-ye Olya]] # [[:en:Kushki-ye Sofla|Kushki-ye Sofla]] # [[:en:Liqenab|Liqenab]] # [[:en:Magasan-e Olya|Magasan-e Olya]] # [[:en:Malekabad, Borujerd|Malekabad, Borujerd]] # [[:en:Malmijan|Malmijan]] # [[:en:Maru, Lorestan|Maru, Lorestan]] # [[:en:Nabiabad, Lorestan|Nabiabad, Lorestan]] # [[:en:Nasirabad, Borujerd|Nasirabad, Borujerd]] # [[:en:Nel Khvast-e Olya|Nel Khvast-e Olya]] # [[:en:Oshtorinan|Oshtorinan]] # [[:en:Oshtorinan District|Oshtorinan District]] # [[:en:Oshtorinan Rural District|Oshtorinan Rural District]] # [[:en:Pa Pulak|Pa Pulak]] # [[:en:Pelkan-e Olya|Pelkan-e Olya]] # [[:en:Pelkan-e Sofla|Pelkan-e Sofla]] # [[:en:Pir Sharif|Pir Sharif]] # [[:en:Qaed Taher|Qaed Taher]] # [[:en:Qaleh Kazem|Qaleh Kazem]] # [[:en:Qaleh Now-ye Hakim|Qaleh Now-ye Hakim]] # [[:en:Qaleh Now-ye Showkati|Qaleh Now-ye Showkati]] # [[:en:Qaleh Shekar|Qaleh Shekar]] # [[:en:Qaleh-ye Absardeh|Qaleh-ye Absardeh]] # [[:en:Qaleh-ye Hatam|Qaleh-ye Hatam]] # [[:en:Qaleh-ye Mirza Ali|Qaleh-ye Mirza Ali]] # [[:en:Qaleh-ye Mohammad Zia|Qaleh-ye Mohammad Zia]] # [[:en:Qaleh-ye Samur Khan|Qaleh-ye Samur Khan]] # [[:en:Qaleh-ye Shamsi|Qaleh-ye Shamsi]] # [[:en:Qapanvari|Qapanvari]] # [[:en:Qarah Su, Lorestan|Qarah Su, Lorestan]] # [[:en:Qeshlaq, Lorestan|Qeshlaq, Lorestan]] # [[:en:Qoroq, Lorestan|Qoroq, Lorestan]] # [[:en:Rah Band-e Olya|Rah Band-e Olya]] # [[:en:Rah Band-e Sofla|Rah Band-e Sofla]] # [[:en:Rahimabad, Borujerd|Rahimabad, Borujerd]] # [[:en:Rezaabad, Borujerd|Rezaabad, Borujerd]] # [[:en:Rezaabad, Oshtorinan|Rezaabad, Oshtorinan]] # [[:en:Rural Districts of Iran|Rural Districts of Iran]] # [[:en:Sang-e Sefid, Borujerd|Sang-e Sefid, Borujerd]] # [[:en:Sar Chaqa|Sar Chaqa]] # [[:en:Sar Tappeh (Sar Tappeh-ye Olya)|Sar Tappeh (Sar Tappeh-ye Olya)]] # [[:en:Sar Tappeh (Sar Tappeh-ye Sofla)|Sar Tappeh (Sar Tappeh-ye Sofla)]] # [[:en:Sarab-e Panbeh|Sarab-e Panbeh]] # [[:en:Sarab-e Zarem|Sarab-e Zarem]] # [[:en:School of Technology, Hemmatabad|School of Technology, Hemmatabad]] # [[:en:Shab Mah|Shab Mah]] # [[:en:Shah Viran-e Bala|Shah Viran-e Bala]] # [[:en:Shah Viran-e Pain|Shah Viran-e Pain]] # [[:en:Shahrak-e Shahid Moḩammad-e Borujerdi|Shahrak-e Shahid Moḩammad-e Borujerdi]] # [[:en:Shamsabad, Lorestan|Shamsabad, Lorestan]] # [[:en:Sheykh Miri-ye Kalhor|Sheykh Miri-ye Kalhor]] # [[:en:Sheykh Miri-ye Sadat|Sheykh Miri-ye Sadat]] # [[:en:Shirvan Rural District|Shirvan Rural District]] # [[:en:Shirvan, Lorestan|Shirvan, Lorestan]] # [[:en:Shisheh, Lorestan|Shisheh, Lorestan]] # [[:en:Sinabad, Lorestan|Sinabad, Lorestan]] # [[:en:Sirinjeh, Borujerd|Sirinjeh, Borujerd]] # [[:en:Tabarijan|Tabarijan]] # [[:en:Taheriabad|Taheriabad]] # [[:en:Takdarkhat|Takdarkhat]] # [[:en:Tang-e Loreh|Tang-e Loreh]] # [[:en:Tang-e Mohammad Haji|Tang-e Mohammad Haji]] # [[:en:Tanjur, Iran|Tanjur, Iran]] # [[:en:Tappeh Mowla|Tappeh Mowla]] # [[:en:Tudeh Zan|Tudeh Zan]] # [[:en:Ud-e Molla|Ud-e Molla]] # [[:en:Vajihabad, Lorestan|Vajihabad, Lorestan]] # [[:en:Valanjerd|Valanjerd]] # [[:en:Valanjerd Rural District|Valanjerd Rural District]] # [[:en:Valashan|Valashan]] # [[:en:Valian, Lorestan|Valian, Lorestan]] # [[:en:Vanai, Lorestan|Vanai, Lorestan]] # [[:en:Vazirabad, Lorestan|Vazirabad, Lorestan]] # [[:en:Zarem|Zarem]] # [[:en:Zavarijan|Zavarijan]] # [[:en:Zereshgeh|Zereshgeh]] # [[:en:Zeynali|Zeynali]] symoiy4ybq4ahbvcxwbkn1mn5ky39mw 14 136462 2061389 1639021 2026-06-16T12:30:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061389 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 0 137605 2061804 1946384 2026-06-17T03:30:39Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2061804 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | wêne = Мөгелер биле Даңгыналар2. 2016.jpg | gelhe = 280.000 | herêm1 = {{Ala|Rûsya}}<ref name="RUcensus2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Russian Census 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160105043245/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2016-01-05 }} {{In lang|ru}}</ref> | gelhe1 = 260.000 | herêm2 = {{Ala|Çîn}} | gelhe2 = 15.000 | herêm3 = {{Ala|Mongolya}} | gelhe3 = 2.000<ref>[https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020-Main-report.pdf&ln=Mn Mongolian Census 2020 Main report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220109213702/https://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=Census2020-Main-report.pdf&ln=Mn |date=2022-01-09 }} {{In lang|mn}}</ref> | dîn = [[budîzm]], [[tengrîzm]]<br />[[xristiyanî]], [[bê bawerî]] | langs = zimanê tûvayî, [[zimanê rûsî]], [[zimanê mongolî]], [[zimanê qazaxî]], [[zimanê cînî]]<ref>[https://brill.com/view/journals/inas/5/2/article-p163_5.xml The Tuvans of Mongolia: Peculiarities of Contemporary Ethnic Development]</ref> }} '''Tûvayî''' komeke [[Gelên tirkî|tirkî]] ne ku li [[Komara Tûvayê]] ya [[Federasyona Rûsyayê]] û her wiha li [[Mongolya]] û [[Çîn]]ê dijîn. Ew [[zimanê tûvayî]] diaxivin.<ref>"Uriyangqad, which is the plural form of Uriyangqan, itself originally a plural of Uriyangqai."{{Jêder-kitêb |sernav=Tuvan Manual |paşnav=KRUEGER |pêşnav=John |sal=1977 |rûpel=10 }} Which quotes from Henry Serruy's "The Mongols in China during the Hung-wu Period", Melanges chinois et bouddhiques, vol 11. pp. 282–283, Brussels 1959.</ref><ref name="Otto2">Otto Maenchen-Helfen, Journey to Tuva, p. 169</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://indo-european.eu/2018/08/y-dna-haplogroups-of-tuvinian-tribes-show-little-effect-of-the-mongol-expansion/ |sernav=Y-DNA haplogroups of Tuvinian tribes show little effect of the Mongol expansion |tarîx=12 tebax 2018 |malper=Indo-European.eu |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=15 tîrmeh 2020 |roja-arşîvê=2020-12-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201230000854/https://indo-european.eu/2018/08/y-dna-haplogroups-of-tuvinian-tribes-show-little-effect-of-the-mongol-expansion/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.everyculture.com/wc/Norway-to-Russia/Tatars.html |sernav=CNBC Asia-Pacific: Network Schedule |xebat=Advameg, Inc |weşanger=everyculture.com }}</ref> == Dîrok == Tûvan di dîrokê de koçerên heywanan bûne, di hezarên salên borî de keriyên bizin, pez, deve, rewan, dewar û yaqan diçêrînin.<ref>The Uralic and Altaic Series By Denis Sinor, John R. Krueger, Jüri Kurman, Larry Moses, Robert Arthur Rupen, Vasilij Vasilevič Radlov, Kaare Grłnbech, George Kurman, Joshua A. Fishman, Stephen A. Halkovic, Robert W. Olson, V Diószegi, American Council of Learned Societies, Melvin J. Luthy, [[Luc Kwanten]], Karl Nickul, A. A. Popov, Susan Hesse, Routledge, 1996.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Gelên tirkî]] [[Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Mongolyayê]] [[Kategorî:Komên etnîk li Rûsyayê]] 98xzlpqwuwgh44i1z8o0199gh7ob09q 0 144288 2061919 2017231 2026-06-17T08:40:46Z MikaelF 935 2061919 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Kerkin | Navê din = Kerkinnê | Navê fermî = Koçak | Wêne = | Wêne sernav = Kerkinnê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = 444 | Gelhe sal = [[2021]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1276 | Koda postayê = 72302 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37.572|41.516|display=inline,title}} }} '''Kerkin''' an jî '''Kerkinê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{bi-tr|Koçak}}) gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Dîrok == Navê gundê li gor qeydiyên sala 1928an ji zimanê suryankî tê. Bi suryankî Kfarkine. "Kfar" tê maneya gund, mezra; "kine" tê maneya kesên rast. {{Çk}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|37.572|41.516|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] q4ib02dx10hpia2d4b9jg5qzljgdmx7 2061924 2061919 2026-06-17T08:43:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}} 2061924 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Kerkin | Navê din = Kerkinnê | Navê fermî = Koçak | Wêne = | Wêne sernav = Kerkinnê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = 444 | Gelhe sal = [[2021]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1276 | Koda postayê = 72302 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37.572|41.516|display=inline,title}} }} '''Kerkin''' an jî '''Kerkinê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{bi-tr|Koçak}}) gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Dîrok == Navê gundê li gor qeydiyên sala 1928an ji zimanê suryankî tê. Bi suryankî Kfarkine. "Kfar" tê maneya gund, mezra; "kine" tê maneya kesên rast. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|37.572|41.516|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] 3xnp0sd695hseeki1nboa2jt228mmgx 2061932 2061924 2026-06-17T08:52:35Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061932 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank bajarok | Nav = Kerkin | Navê din = Kerkinnê | Navê fermî = Koçak | Wêne = | Wêne sernav = Kerkinnê | Welat = [[Bakurê Kurdistanê]] | Dûgel = [[Tirkiye]] | Parêzgeh = [[Batman (parêzgeh)|Batman]] | Navçe = [[Kercews]] | Nahiye = | Şaredar = | Hejmara mezran = | Gelhe = 444 | Gelhe sal = [[2021]] | Berbelavî = | Rûerd = | Bilindayî = 1276 | Koda postayê = 72302 | Koda telefonê = (+90) 488 | nexşeya_cihan = Tirkiye | koordînat = {{Koord|37.572|41.516|display=inline,title}} }} '''Kerkin''' an jî '''Kerkinê'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> ({{bi-tr|Koçak}}) gundekî ku bi [[Kercos]]ê ve girêdayî ye. == Dîrok == Navê gundê li gor qeydiyên sala 1928an ji zimanê suryankî tê. Bi suryankî Kfarkine. "Kfar" tê maneya gund, mezra; "kine" tê maneya kesên rast. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercewsê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|37.572|41.516|type:city|display=title}} [[Kategorî:Civakên siryanî yên tarîxî li parêzgeha Êlihê]] [[Kategorî:Gundên Kercewsê]] [[Kategorî:Kercews| ]] [[Kategorî:Tor]] [[Kategorî:Wargehên kurdan li parêzgeha Batmanê]] qz93x5mfuj8itge7tbccckxa7yr2wxg 0 145705 2061659 2033313 2026-06-16T20:03:55Z Avestaboy 34898 2061659 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = sînema | nav = | navê_rastî = <!-- navê bi zimanê zikmakî --> | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1988|05|19}} | cihê_jidayikbûnê = [[Tehran]], [[Îran]], | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Îranî]] | hevwelatî = | pîşe = [[Lîstikvan]], [[model]], | sedema_navdarbûnê = | bejn = {{Bejn|m=1,78}} | televîzyon = <!-- bernameyên navdêr yên pêşkêş kiriye --> | salên_çalak = 2010-roja me | xebatên_navdar = <!-- Dewsa |xebat= tê bikaranîn, ji bo fîlm/rêzefîlm hwd --> | sermiyana_net = | hevjîn = {{Zewac |Gaurav Gupta|2017|2021|end=div}} | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Mandana Karimi''' (jdb. bi navê rastî '''Manizeh Karimi ;'''19ê gulana 1988an li Tehran,Îran) lîstikvan û modeleke îranî ye ku li Hindistanê dijî.Piştî çend projeyên wek modela serkeftî li seranserê cîhanê, wê di fîlma [[Bollywood]]ê ''[[Bhaag Johnny]]'' de rola sereke lîst. Ew beşdarî pêşandana televîzyonê ya rastîn a binavûdeng ''[[Bigg Boss|Bigg Boss 9]]'' bû û di sala 2015an de bû duyem. == Jiyana berî == Karimi di 19ê gulana 1988an de li Tehrana Îranê di malbateke misilman de ji dayik bû. Bavê wê bi regeza xwe îranî û hindî ye û diya wê jî faris e.Ew li Tehranê mezin bû. Li ser pêwendiya xwe bi Hindistanê re, wê got: "Ez gelek caran çûme Hindistanê ji bo serdana malbata xwe an ji bo betlaneyê." == Kariyera wê == Karimi dest bi kariyera xwe kir wek hostes, ku paşê dev ji kariyera xwe ya modelê berda. Karimi dest bi kariyera xwe kir wekî hostesa hewayê û dûv re dev ji wî karî berda da ku li pey kariyera modelsaziyê bibe. == Jiyana kesane == Karimi di hevpeyvînekê de wiha got: “Yekem fîlma ku min lê temaşe kir di 8-9 saliya xwe de fîlma Sholay bû.Bavê min yek ji wan kêm kesan bû li Îranê ku xwediyê kaseteke fîlmê bû, tevî ku Hikûmetê destûr neda ku kasetên vîdyoyê bihêlin. == Fîlmnîgarî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" | Sal ! scope="col" | Sernav ! scope="col" | Rol ! scope="col" | Ziman |- | rowspan="3" |2015 | scope="row" | ''[[Roy (2015 film)|Roy]]'' | Anita | rowspan="4" | [[Hindî]] |- | scope="row" | ''[[Bhaag Johnny]]'' | Rachel D'costa |- | scope="row" | ''[[Main Aur Charles]]'' | Liz |- | rowspan="2" |2016 | scope="row" |''[[Kyaa Kool Hain Hum 3]]'' | Shalu |- | scope="row" |''[[Xuanzang (film)|Xuanzang]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/110416/sonu-sood-and-mandana-karimi-throw-farewell-for-xuanzang-team.html |sernav=Sonu Sood and Mandana Karimi throw farewell for Xuanzang team |paşnav=Chronicle |pêşnav=Deccan |tarîx=2016-04-11 |malper=Deccan Chronicle |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> |Rajyashri |[[Mandarin language|Mandarin]], [[Hindi]] |- | 2022 | scope="row" |''[[Thar (film)|Thar]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://wordstreetjournal.com/thar-movie-review-the-kapoors-and-jitendra-joshi-elevate-this-killing-thrilling-and-chilling-story/ |sernav=Thar Movie Review: The Kapoors and Jitendra Joshi Elevate this Killing, Thrilling, and Chilling Story |paşnav1=Deepak |paşnav2=Deepak |tarîx=2022-05-06 |malper=Word Street Journal |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> | Cheryl | Fîlma [[Netflix]]ê |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" ! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe |- | 2015–2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 9)|Bigg Boss 9]]'' | Contestant | 2nd runner-up |- | 2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 10)|Bigg Boss 10]]'' | Herself | Guest |- | 2018 | ''[[Ishqbaaz]]'' | Nancy Malhotra | |- |2022 |''[[Lock Upp (season 1)|Lock Upp]]'' |Contestant |Entered in Day 23 and Evicted on Day 49 |} === Web series === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Sal ! Sernav ! Rol |- | 2020 | [[The Casino (Indian Web series)|''The Casino'']] | Rehana Chaudhari |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Aktrîsên sînemaya hindistanî]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemayê yên îranî]] [[Kategorî:Jinên îranî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên îranî yên jin]] 54voym9pcsk5oogyp1yffj3867hz3g6 2061692 2061659 2026-06-16T20:53:51Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061692 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = sînema | nav = | navê_rastî = <!-- navê bi zimanê zikmakî --> | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1988|05|19}} | cihê_jidayikbûnê = [[Tehran]], [[Îran]], | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Îranî]] | hevwelatî = | pîşe = [[Lîstikvan]], [[model]], | sedema_navdarbûnê = | bejn = {{Bejn|m=1,78}} | televîzyon = <!-- bernameyên navdêr yên pêşkêş kiriye --> | salên_çalak = 2010-roja me | xebatên_navdar = <!-- Dewsa |xebat= tê bikaranîn, ji bo fîlm/rêzefîlm hwd --> | sermiyana_net = | hevjîn = {{Zewac |Gaurav Gupta|2017|2021|end=div}} | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Mandana Karimi''' (jdb. bi navê rastî '''Manizeh Karimi ;'''19ê gulana 1988an li Tehran,Îran) lîstikvan û modeleke îranî ye ku li Hindistanê dijî.Piştî çend projeyên wek modela serkeftî li seranserê cîhanê, wê di fîlma [[Bollywood]]ê ''[[Bhaag Johnny]]'' de rola sereke lîst. Ew beşdarî pêşandana televîzyonê ya rastîn a binavûdeng ''[[Bigg Boss|Bigg Boss 9]]'' bû û di sala 2015an de bû duyem. == Jiyana berî == Karimi di 19ê gulana 1988an de li Tehrana Îranê di malbateke misilman de ji dayik bû. Bavê wê bi regeza xwe îranî û hindî ye û diya wê jî faris e.Ew li Tehranê mezin bû. Li ser pêwendiya xwe bi Hindistanê re, wê got: "Ez gelek caran çûme Hindistanê ji bo serdana malbata xwe an ji bo betlaneyê." == Kariyera wê == Karimi dest bi kariyera xwe kir wek hostes, ku paşê dev ji kariyera xwe ya modelê berda. Karimi dest bi kariyera xwe kir wekî hostesa hewayê û dûv re dev ji wî karî berda da ku li pey kariyera modelsaziyê bibe. == Jiyana kesane == Karimi di hevpeyvînekê de wiha got: “Yekem fîlma ku min lê temaşe kir di 8-9 saliya xwe de fîlma Sholay bû.Bavê min yek ji wan kêm kesan bû li Îranê ku xwediyê kaseteke fîlmê bû, tevî ku Hikûmetê destûr neda ku kasetên vîdyoyê bihêlin. == Fîlmnîgarî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" | Sal ! scope="col" | Sernav ! scope="col" | Rol ! scope="col" | Ziman |- | rowspan="3" |2015 | scope="row" | ''[[Roy (2015 film)|Roy]]'' | Anita | rowspan="4" | [[Hindî]] |- | scope="row" | ''[[Bhaag Johnny]]'' | Rachel D'costa |- | scope="row" | ''[[Main Aur Charles]]'' | Liz |- | rowspan="2" |2016 | scope="row" |''[[Kyaa Kool Hain Hum 3]]'' | Shalu |- | scope="row" |''[[Xuanzang (film)|Xuanzang]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/110416/sonu-sood-and-mandana-karimi-throw-farewell-for-xuanzang-team.html |sernav=Sonu Sood and Mandana Karimi throw farewell for Xuanzang team |paşnav=Chronicle |pêşnav=Deccan |tarîx=2016-04-11 |malper=Deccan Chronicle |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> |Rajyashri |[[Mandarin language|Mandarin]], [[Hindi]] |- | 2022 | scope="row" |''[[Thar (film)|Thar]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://wordstreetjournal.com/thar-movie-review-the-kapoors-and-jitendra-joshi-elevate-this-killing-thrilling-and-chilling-story/ |sernav=Thar Movie Review: The Kapoors and Jitendra Joshi Elevate this Killing, Thrilling, and Chilling Story |paşnav1=Deepak |paşnav2=Deepak |tarîx=2022-05-06 |malper=Word Street Journal |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> | Cheryl | Fîlma [[Netflix]]ê |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" ! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe |- | 2015–2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 9)|Bigg Boss 9]]'' | Contestant | 2nd runner-up |- | 2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 10)|Bigg Boss 10]]'' | Herself | Guest |- | 2018 | ''[[Ishqbaaz]]'' | Nancy Malhotra | |- |2022 |''[[Lock Upp (season 1)|Lock Upp]]'' |Contestant |Entered in Day 23 and Evicted on Day 49 |} === Web series === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Sal ! Sernav ! Rol |- | 2020 | [[The Casino (Indian Web series)|''The Casino'']] | Rehana Chaudhari |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemaya hindistanî]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemayê yên îranî]] [[Kategorî:Jinên îranî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên îranî yên jin]] k5nun7ryfwb2t74jj070w98vdgulmpl 2061823 2061692 2026-06-17T05:27:22Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] ber bi [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2061823 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = sînema | nav = | navê_rastî = <!-- navê bi zimanê zikmakî --> | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1988|05|19}} | cihê_jidayikbûnê = [[Tehran]], [[Îran]], | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Îranî]] | hevwelatî = | pîşe = [[Lîstikvan]], [[model]], | sedema_navdarbûnê = | bejn = {{Bejn|m=1,78}} | televîzyon = <!-- bernameyên navdêr yên pêşkêş kiriye --> | salên_çalak = 2010-roja me | xebatên_navdar = <!-- Dewsa |xebat= tê bikaranîn, ji bo fîlm/rêzefîlm hwd --> | sermiyana_net = | hevjîn = {{Zewac |Gaurav Gupta|2017|2021|end=div}} | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Mandana Karimi''' (jdb. bi navê rastî '''Manizeh Karimi ;'''19ê gulana 1988an li Tehran,Îran) lîstikvan û modeleke îranî ye ku li Hindistanê dijî.Piştî çend projeyên wek modela serkeftî li seranserê cîhanê, wê di fîlma [[Bollywood]]ê ''[[Bhaag Johnny]]'' de rola sereke lîst. Ew beşdarî pêşandana televîzyonê ya rastîn a binavûdeng ''[[Bigg Boss|Bigg Boss 9]]'' bû û di sala 2015an de bû duyem. == Jiyana berî == Karimi di 19ê gulana 1988an de li Tehrana Îranê di malbateke misilman de ji dayik bû. Bavê wê bi regeza xwe îranî û hindî ye û diya wê jî faris e.Ew li Tehranê mezin bû. Li ser pêwendiya xwe bi Hindistanê re, wê got: "Ez gelek caran çûme Hindistanê ji bo serdana malbata xwe an ji bo betlaneyê." == Kariyera wê == Karimi dest bi kariyera xwe kir wek hostes, ku paşê dev ji kariyera xwe ya modelê berda. Karimi dest bi kariyera xwe kir wekî hostesa hewayê û dûv re dev ji wî karî berda da ku li pey kariyera modelsaziyê bibe. == Jiyana kesane == Karimi di hevpeyvînekê de wiha got: “Yekem fîlma ku min lê temaşe kir di 8-9 saliya xwe de fîlma Sholay bû.Bavê min yek ji wan kêm kesan bû li Îranê ku xwediyê kaseteke fîlmê bû, tevî ku Hikûmetê destûr neda ku kasetên vîdyoyê bihêlin. == Fîlmnîgarî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" | Sal ! scope="col" | Sernav ! scope="col" | Rol ! scope="col" | Ziman |- | rowspan="3" |2015 | scope="row" | ''[[Roy (2015 film)|Roy]]'' | Anita | rowspan="4" | [[Hindî]] |- | scope="row" | ''[[Bhaag Johnny]]'' | Rachel D'costa |- | scope="row" | ''[[Main Aur Charles]]'' | Liz |- | rowspan="2" |2016 | scope="row" |''[[Kyaa Kool Hain Hum 3]]'' | Shalu |- | scope="row" |''[[Xuanzang (film)|Xuanzang]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/110416/sonu-sood-and-mandana-karimi-throw-farewell-for-xuanzang-team.html |sernav=Sonu Sood and Mandana Karimi throw farewell for Xuanzang team |paşnav=Chronicle |pêşnav=Deccan |tarîx=2016-04-11 |malper=Deccan Chronicle |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> |Rajyashri |[[Mandarin language|Mandarin]], [[Hindi]] |- | 2022 | scope="row" |''[[Thar (film)|Thar]]''<ref>{{Jêder-malper |url=https://wordstreetjournal.com/thar-movie-review-the-kapoors-and-jitendra-joshi-elevate-this-killing-thrilling-and-chilling-story/ |sernav=Thar Movie Review: The Kapoors and Jitendra Joshi Elevate this Killing, Thrilling, and Chilling Story |paşnav1=Deepak |paşnav2=Deepak |tarîx=2022-05-06 |malper=Word Street Journal |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-11-14 }}</ref> | Cheryl | Fîlma [[Netflix]]ê |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" ! Sal !! Sernav !! Rol !! Nîşe |- | 2015–2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 9)|Bigg Boss 9]]'' | Contestant | 2nd runner-up |- | 2016 | ''[[Bigg Boss (Hindi season 10)|Bigg Boss 10]]'' | Herself | Guest |- | 2018 | ''[[Ishqbaaz]]'' | Nancy Malhotra | |- |2022 |''[[Lock Upp (season 1)|Lock Upp]]'' |Contestant |Entered in Day 23 and Evicted on Day 49 |} === Web series === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Sal ! Sernav ! Rol |- | 2020 | [[The Casino (Indian Web series)|''The Casino'']] | Rehana Chaudhari |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemaya hindistanî]] [[Kategorî:Aktrîsên sînemayê yên îranî]] [[Kategorî:Jinên îranî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên îranî yên jin]] 2ymjsv9diohew1wwk3biio70ff3jhe9 2 156563 2061905 2061223 2026-06-17T08:20:50Z Balyozbot 42414 Bota sererastkirina beralîkirinên kategoriyan 2061905 wikitext text/x-wiki == 2026-06-17T08:20:49Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-06-16T08:20:39Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-06-15T08:20:42Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-06-14T08:20:53Z == * [[:Kategorî:Pussycat Dolls]]: 1 hat(in) dîtin, 1 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:Pussycat Dolls]] → [[:Kategorî:The Pussycat Dolls]] == 2026-06-13T08:20:51Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Şablona [[Şablon:Beralîkirina kategoriyê]] li rûpela [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] hat zêdekirin * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-06-12T08:20:32Z == * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-06-11T11:52:59Z == * Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]] * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 44 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Sûcan]]: 1 hat(in) dîtin, 1 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1920î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1926 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1926 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1960 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1960î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1970î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1970î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1980î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1989 li Kîprosê]] → [[:Kategorî:1989 li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] *# [[:Kategorî:2020î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:2020î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]] *# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]] *# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]] *# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]] *# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktorên kîprosî]] → [[:Kategorî:Aktorên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên Afro-amerîkî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Aktrîsên afro-amerîkî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]] *# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]] *# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]] *# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên ketelan]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên ketelan]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên swîsrî]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]] *# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]] *# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]] *# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]] *# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]] *# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]] *# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]] *# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Arma]] → [[:Kategorî:Nîşan]] *# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]] *# [[:Kategorî:Articles which use infobox templates with no data rows]] → [[:Kategorî:Articles using infobox templates with no data rows]] *# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]] *# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]] *# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]] *# [[:Kategorî:Arşîvên li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Arşîvên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]] *# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]] *# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]] *# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]] *# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Astronomên ereb]] → [[:Kategorî:Stêrnasên ereb]] *# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]] *# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]] *# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]] *# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]] *# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]] *# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]] *# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li Norwêcê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1920î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1926an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1960î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1980î li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kîprosê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Qibrisê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]] *# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Avahiyên li Kîprosê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Qibrisê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]] *# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]] *# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]] *# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]] *# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]] *# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]] *# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]] *# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]] *# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]] *# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]] *# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]] *# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]] *# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]] *# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]] *# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojava (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava]] *# [[:Kategorî:Bajarên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Azerbaycana Rojava]] *# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]] *# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]] *# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]] *# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]] *# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]] *# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]] *# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]] *# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]] *# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Bestekarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]] *# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]] *# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]] *# [[:Kategorî:Blogerên polon]] → [[:Kategorî:Blogerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Blogerên walesî]] → [[:Kategorî:Blogerên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]] *# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]] *# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]] *# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]] *# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]] *# [[:Kategorî:Brîtanya Mezin]] → [[:Kategorî:Brîtanyaya Mezin]] *# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]] *# [[:Kategorî:Bîlard]] → [[:Kategorî:Bîlardo]] *# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]] *# [[:Kategorî:Bûdîzm]] → [[:Kategorî:Budîzm]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]] *# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]] *# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]] *# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]] *# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]] *# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]] *# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]] *# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]] *# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]] *# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]] *# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]] *# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]] *# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]] *# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]] *# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Albanyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Albanyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên li Kenya]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Kenyayê]] *# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]] *# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]] *# [[:Kategorî:Danserên kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Danserên kambocayî]] *# [[:Kategorî:Danserên kîprosî]] → [[:Kategorî:Danserên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Danserên skotlendî mêr]] → [[:Kategorî:Danserên skotlendî yên mêr]] *# [[:Kategorî:Danserên yewnan yên jin]] → [[:Kategorî:Danserên yewnan ên jin]] *# [[:Kategorî:Danserên îngilîz yên mêr]] → [[:Kategorî:Danserên îngilîz ên mêr]] *# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]] *# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]] *# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]] *# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]] *# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]] *# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]] *# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]] *# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Dotmîrên swîsreyî]] → [[:Kategorî:Dotmîrên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]] *# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]] *# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]] *# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]] *# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]] *# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]] *# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kîprosê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Qibrisê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]] *# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]] *# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]] *# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]] *# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]] *# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]] *# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]] *# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]] *# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]] *# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]] *# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] *# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]] *# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]] *# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]] *# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]] *# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]] *# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]] *# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]] *# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]] *# [[:Kategorî:Esmangerên polon]] → [[:Kategorî:Esmangerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]] *# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]] *# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]] *# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]] *# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]] *# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]] *# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]] *# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]] *# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]] *# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]] *# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]] *# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]] *# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]] *# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]] *# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]] *# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Folklor li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Zargotin li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Folklora Rojhilata Navîn]] → [[:Kategorî:Zargotina Rojhilata Navîn]] *# [[:Kategorî:Folklora asyayî]] → [[:Kategorî:Zargotina asyayî]] *# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]] *# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]] *# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]] *# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]] *# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]] *# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]] *# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]] *# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]] *# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]] *# [[:Kategorî:Giravên Salomon]] → [[:Kategorî:Giravên Silêman]] *# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]] *# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]] *# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûr]] → [[:Kategorî:Gotarên bi kurdiya başûr]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]] *# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]] *# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank Bajar" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank bajar" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Infobox Navçe" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank navçe" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]] *# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] *# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]] *# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]] *# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]] *# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]] *# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]] *# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]] *# [[:Kategorî:Gundên Zêdkanê]] → [[:Kategorî:Gundên Zêtkayê]] *# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] *# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gîtarvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Gîtarvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]] *# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]] *# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]] *# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]] *# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên otonom]] → [[:Kategorî:Herêmên xweser]] *# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]] *# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]] *# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]] *# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]] *# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]] *# [[:Kategorî:Honak li ser efsûnkaran]] → [[:Kategorî:Honak li ser efsûngeran]] *# [[:Kategorî:Huner li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Huner li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]] *# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]] *# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]] *# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]] *# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]] *# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1228]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1228]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1449]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1449]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1459]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1459]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 600]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 600]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jin li Antarktîka]] → [[:Kategorî:Jin li Antarktîkayê]] *# [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyê]] → [[:Kategorî:Jin li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]] *# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]] *# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]] *# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]] *# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]] *# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]] *# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]] *# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]] *# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]] *# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]] *# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]] *# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]] *# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]] *# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Liceyê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Licêyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]] *# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]] *# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]] *# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]] *# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]] *# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]] *# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirkî ya Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]] *# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]] *# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]] *# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]] *# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]] *# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]] *# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]] *# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]] *# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]] *# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]] *# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]] *# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]] *# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]] *# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]] *# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]] *# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]] *# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]] *# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]] *# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîprosî li gorî sedsal û pîşeyan]] → [[:Kategorî:Qibrisî li gorî sedsal û pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kîprosî li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Qibrisî li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]] *# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]] *# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]] *# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]] *# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]] *# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]] *# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]] *# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]] *# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]] *# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]] *# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanê bîlardê]] → [[:Kategorî:Lîstikvanên bîlardoyê]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]] *# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]] *# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]] *# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]] *# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]] *# [[:Kategorî:Medyaya Kîprosê]] → [[:Kategorî:Medyaya Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]] *# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]] *# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]] *# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]] *# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]] *# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an b.z.]] → [[:Kategorî:Mirinên di sedsala 8an a b.z. de]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]] *# [[:Kategorî:Mirovnasî]] → [[:Kategorî:Antropolojî]] *# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]] *# [[:Kategorî:Modelên kîprosî]] → [[:Kategorî:Modelên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]] *# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]] *# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]] *# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]] *# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]] *# [[:Kategorî:Muzîka Kîprosê]] → [[:Kategorî:Muzîka Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlí]] → [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên kîprosî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]] *# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]] *# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Mêrên kîprosî]] → [[:Kategorî:Mêrên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Mîmarî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]] *# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] *# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]] *# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]] *# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]] *# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]] *# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]] *# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]] *# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]] *# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên parêzgeha Azerbaycana Rojava]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]] *# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]] *# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]] *# [[:Kategorî:Nemrûd (qeralê sumerî)]] → [[:Kategorî:Nemrûd (key)]] *# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]] *# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]] *# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]] *# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] *# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]] *# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]] *# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]] *# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]] *# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]] *# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]] *# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]] *# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]] *# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]] *# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]] *# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]] *# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]] *# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]] *# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]] *# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]] *# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]] *# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Parlamena Kîprosê]] → [[:Kategorî:Parlamena Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]] *# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]] *# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]] *# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]] *# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]] *# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]] *# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]] *# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên polon]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên walesî]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên zimanê azerî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên azerî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]] *# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]] *# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]] *# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]] *# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]] *# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]] *# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]] *# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]] *# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]] *# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]] *# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]] *# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]] *# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Ragihandin li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Ragihandin li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]] *# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]] *# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]] *# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]] *# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]] *# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]] *# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]] *# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]] *# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]] *# [[:Kategorî:Rûpelên ku agahîdanka pirtûkê bi parametreyên nakokî bikar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdanka pirtûk bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]] *# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]] *# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]] *# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]] *# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 21ê li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sansûr]] → [[:Kategorî:Sensûr]] *# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]] *# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]] *# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]] *# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]] *# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]] *# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]] *# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]] *# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]] *# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ekuadorê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ekwadorê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguay]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]] *# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]] *# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]] *# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]] *# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên kîprosî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]] *# [[:Kategorî:Strannivîsên kîprosî]] → [[:Kategorî:Strannivîsên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]] *# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Superlehengên polon]] → [[:Kategorî:Superlehengên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]] *# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]] *# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]] *# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]] *# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]] *# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]] *# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]] *# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]] *# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]] *# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]] *# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]] *# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Mecaristanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Misirê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Misirê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]] *# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]] *# [[:Kategorî:Tirşe]] → [[:Kategorî:Asîd]] *# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]] *# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]] *# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]] *# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]] *# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]] *# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]] *# [[:Kategorî:Tîmên superlehengên Marvel]] → [[:Kategorî:Tîmên superlehengan ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]] *# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]] *# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]] *# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]] *# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]] *# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]] *# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]] *# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]] *# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]] *# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]] *# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]] *# [[:Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî werçerxan]] → [[:Kategorî:Wezîrên Hikûmeta Tirkiyeyê li gorî dewran]] *# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] *# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]] *# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]] *# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]] *# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]] *# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Wêjeya ermenî ya sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Wêjeya ermenî ya sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Wêjeya sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]] *# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]] *# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên ewropî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeyî yên ewropî]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]] *# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]] *# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Xulamtî li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Xulamtî li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]] *# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Yewnanistan (Wêje)]] → [[:Kategorî:Wêjeya Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]] *# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]] *# [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanist û teknolojî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]] *# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]] *# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanyarên kîprosî]] → [[:Kategorî:Zanyarên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Kîprosê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]] *# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]] *# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]] *# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]] *# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]] *# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]] *# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]] *# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]] *# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]] *# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zêdikan]] → [[:Kategorî:Zêtka]] *# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên kîprosî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên qibrisî]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên bûrkînafasoyî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên burkînafasoyî]] *# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]] *# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]] *# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]] *# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]] *# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]] *# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]] *# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]] *# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]] *# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]] *# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]] *# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]] *# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]] *# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]] *# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]] *# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]] *# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]] *# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]] *# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]] *# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]] *# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]] *# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]] *# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]] *# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şahên efsanewî]] → [[:Kategorî:Keyên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Şahî li Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şahî li Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]] *# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kîprosê]] → [[:Kategorî:Şerên Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]] *# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]] *# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]] *# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]] *# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]] *# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] '''[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Bikarh%C3%AAner%3ABalyozbot%2Fkontrol%2Fberal%C3%AEkirin%C3%AAn_kategoriyan&oldid=2055278 Qeydên kevn]''' h4cx3icr9xemkbhjemi123tzqzkda6t 1 182527 2061922 1443194 2026-06-17T08:42:58Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Binkelbê]] weke [[Gotûbêj:Binkêlbê]] guhart 1443194 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} 3gif6aym3izfditoazbm2f505h4gq33 1 183046 2061962 1475996 2026-06-17T09:32:05Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Seyara]] weke [[Gotûbêj:Sêyarê]] guhart 1475996 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 183197 2061938 1482667 2026-06-17T09:07:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zêliye]] weke [[Gotûbêj:Zêliyê]] guhart 1482667 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 187200 2061845 1445750 2026-06-17T06:14:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Ceraade]] weke [[Gotûbêj:Ceragê]] guhart 1445750 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 187678 2061942 1448757 2026-06-17T09:08:47Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Derifkan]] weke [[Gotûbêj:Dêrikfan]] guhart 1448757 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 188316 2061549 1450024 2026-06-16T15:51:35Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Ebes]] weke [[Gotûbêj:Ebês]] guhart 1450024 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 190001 2061869 1454280 2026-06-17T06:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gundê Humeyra Ereb]] weke [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] guhart 1454280 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 190002 2061865 1454281 2026-06-17T06:31:57Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gundê Humeyra Kurmanc]] weke [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] guhart 1454281 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 190472 2061766 1455527 2026-06-16T22:39:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Helo Belo]] weke [[Gotûbêj:Helobelo, Serê Kaniyê]] guhart 1455527 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 190863 2061857 1456169 2026-06-17T06:21:28Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Hirobi]] weke [[Gotûbêj:Hilobî]] guhart 1456169 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 192858 2061838 1458109 2026-06-17T06:11:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kevir Reş]] weke [[Gotûbêj:Kevirreş, Serê Kaniyê]] guhart 1458109 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 194657 2061877 1464266 2026-06-17T06:38:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Migran]] weke [[Gotûbêj:Mîgren, Serê Kaniyê]] guhart 1464266 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 197260 2061851 1471266 2026-06-17T06:18:01Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Redim]] weke [[Gotûbêj:Ridîm]] guhart 1471266 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 197552 2061555 1472399 2026-06-16T15:53:54Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Sabuni]] weke [[Gotûbêj:Sabûnyê]] guhart 1472399 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 200050 2061781 1481502 2026-06-16T22:46:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Miho]] weke [[Gotûbêj:Xirbê Miho]] guhart 1481502 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 200051 2061760 1481503 2026-06-16T22:35:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Piz]] weke [[Gotûbêj:Xirbepis]] guhart 1481503 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 200054 2061754 1481506 2026-06-16T22:33:32Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Suf]] weke [[Gotûbêj:Xirbesûf]] guhart 1481506 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 200073 2061771 1481527 2026-06-16T22:43:03Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbez Zeheb]] weke [[Gotûbêj:Xirbezehêb]] guhart 1481527 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 200724 2061786 1482449 2026-06-16T22:48:30Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zifkir]] weke [[Gotûbêj:Zîvkir]] guhart 1482449 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 202145 2061832 1484276 2026-06-17T06:08:14Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şawato]] weke [[Gotûbêj:Şewato]] guhart 1484276 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 1 202573 2061747 1484860 2026-06-16T22:30:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şêx Rucum]] weke [[Gotûbêj:Şêx Rucûm]] guhart 1484860 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ataw1obicopiot5pk6sw0ct4evegvur 14 202883 2061397 1647124 2026-06-16T12:31:07Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061397 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205785 2061388 1434939 2026-06-16T12:30:41Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061388 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205786 2061390 1434940 2026-06-16T12:30:47Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061390 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205787 2061407 1434941 2026-06-16T12:31:33Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061407 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205788 2061408 1434942 2026-06-16T12:31:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061408 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205789 2061409 1434943 2026-06-16T12:31:38Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061409 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 205790 2061413 1434944 2026-06-16T12:31:48Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061413 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 4 208682 2061366 2035084 2026-06-16T12:11:47Z Wikihez 39702 2061366 wikitext text/x-wiki {{shortcut|WP:GB/4/M|WP:GB/4/Mirov}} [[File:Círculos Concéntricos.svg|60px|Vital articles|left]] Niha li ser Wîkîpediyaya kurdî [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] gotar hene. Çend ji wan wekî '''gotara bingehîn''' hatine hilbijartin. Ev gotarên bingehîn jî di nav çar levelan de hatine parkirin. Di Level 1 de deh gotarên bingehîn ên herî muhîm cih digirin, û her level li ser levela pêşiya wê mezin dibe: [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1|Level 1]] (10 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2|Level 2]] (100 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn|Level 3]] (1.000 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4|Level 4]] (10.000 gotar) Divê rûpelê de lîsteya Mirovan ya level 4 hene. Ji bo guhartina lîsteyê, pêşî li [[Gotûbêja Wîkîpediyayê:Gotarên bingehîn|rûpela gotûbêjê]] nîqaşekê bidin destpêkirin. Lîsteya gotarên bingehîn rêberî dike ku kîjan gotar pêşî were baştirkirin û herwiha kalîteya gotarên bingehîn jî bi vî awayî [[Special:Recentchangeslinked/Wîkîpediya:Gotarên bingehîn|tên teqîpkirin]]. Lîste pêşî ji rûpela Wîkîpediyaya îngilîzî hatiye kopîkirin û li gorî hewcedariyên Wîkîpediyaya kurdî divê werin sererastkirin. Lîste ji aliyê [[Wîkîpediya:Wîkîproje Gotarên bingehîn|Wîkîprojeya Gotarên bingehîn]] vê tên kontrolkirin. {{Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/Nav bar}} {{center|{{Clickable button 2|Gotareke bingehîn a bi levela 4 pêş bixe|class=mw-ui-progressive|url=https://randomincategory.toolforge.org/?category=Gotarên%20bingehîn%20ên%20Wîkîpediyayê%20bi%20level%204&server=ku.wikipedia.org&cmnamespace=&cmtype=&returntype=subject}}}} == Kurte == {{TOC right|limit=4}} Tabloya li jêr kalîteya gotarên di vê lîsteyê de nîşan dide. Ji aliyê [[User:Balyozbot|Balyozbot]] ve her roj tê rojanekirin. <!-- update summary table: The text between update comments will be automatically overwritten by the bot. --> Hemû 1992 gotar. Ji bo statîstîkên berfirehtir binêrin [[Wîkîpediya:Wîkîproje Gotarên bingehîn/Statîstîk|Rûpela statîstîkê]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Sinif !! #Gotar |- | {{class/icon|B}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa B|B]] || 1 |- | {{class/icon|C}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa C|C]] || 15 |- | {{class/icon|Destpêkî}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa Destpêkî|Destpêkî]] || 193 |- | {{class/icon|Şitil}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa Şitil|Şitil]] || 474 |- | {{class/icon|Xwestî}} <span title="Gotarên ku divê werin çêkirin">Xwestî</span> || 1309 |} <!-- update end: summary table --> = Mirov = {{Vital article count|1993}} == Mirovên şahiyê == {{Vital article count|88}} {{Div col|colwidth=15em}} === Aktor === {{Vital article count|59}} # {{lgb|en=Julie Andrews|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lauren Bacall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Amitabh Bachchan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Brigitte Bardot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ingrid Bergman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sarah Bernhardt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Humphrey Bogart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marlon Brando|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Cagney|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jackie Chan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Claudette Colbert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sean Connery|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gary Cooper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joan Crawford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bette Davis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Doris Day|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert De Niro|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alain Delon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marlene Dietrich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clint Eastwood|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Fonda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jean Gabin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clark Gable|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Greta Garbo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Judy Garland|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Gielgud|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lillian Gish|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cary Grant|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alec Guinness|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tom Hanks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Setsuko Hara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rita Hayworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Audrey Hepburn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Katharine Hepburn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grace Kelly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Klaus Kinski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vivien Leigh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sophia Loren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Madhubala|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcello Mastroianni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Toshiro Mifune|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marilyn Monroe|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jeanne Moreau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jack Nicholson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Laurence Olivier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter O'Toole|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory Peck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary Pickford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sidney Poitier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rajinikanth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Barbara Stanwyck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Stewart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Meryl Streep|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Elizabeth Taylor|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Shirley Temple|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Spencer Tracy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolph Valentino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Wayne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mae West|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Danser û koreografer === {{Vital article count|15}} {{Div col|colwidth=15em}} ==== Balet ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=George Balanchine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mikhail Baryshnikov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Margot Fonteyn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vaslav Nijinsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolf Nureyev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anna Pavlova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marius Petipa|îkon=Xwestî}} ==== Dansên din ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Fred Astaire|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Josephine Baker|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isadora Duncan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bob Fosse|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Martha Graham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gene Kelly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Izumo no Okuni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ginger Rogers|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Komedyen === {{Vital article count|9}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Lucille Ball|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carol Burnett|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Carlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bill Cosby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis de Funès|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Laurel and Hardy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marx Brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Monty Python|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Richard Pryor|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Tiyatrovan === {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Johnny Carson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harry Houdini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marcel Marceau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ed Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oprah Winfrey|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Hunerên dîtbarî == {{Vital article count|124}} {{Div col|colwidth=15em}} === Resam û îlustratorên rojavayî === {{Vital article count|72}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Giotto|îkon=Xwestî}} ====Ronesans û çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|en=Sandro Botticelli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hieronymus Bosch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pieter Bruegel the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caravaggio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jacques-Louis David|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Albrecht Dürer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Artemisia Gentileschi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=El Greco|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francisco Goya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Hogarth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hans Holbein the Younger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leonardo da Vinci|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Masaccio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicolas Poussin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Raffaello Sanzio|îkon=Şitil}} # {{lgb|Rembrandt|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Peter Paul Rubens|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Titian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jan van Eyck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Diego Velázquez|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johannes Vermeer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antoine Watteau|îkon=Xwestî}} ====Çaxa modern a paşîn (resam) ==== {{Vital article count|40}} # {{lgb|en=Paul Cézanne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marc Chagall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Constable|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustave Courbet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Salvador Dalí|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edgar Degas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eugène Delacroix|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Max Ernst|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caspar David Friedrich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paul Gauguin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vincent van Gogh|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Edward Hopper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean Auguste Dominique Ingres|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Frida Kahlo|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Wassily Kandinsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Paul Klee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=René Magritte|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kazimir Malevich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Édouard Manet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Franz Marc|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henri Matisse|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joan Miró|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Piet Mondrian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Claude Monet|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Edvard Munch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georgia O'Keeffe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pablo Picasso|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Camille Pissarro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackson Pollock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre-Auguste Renoir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ilya Repin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gerhard Richter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Diego Rivera|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Henri Rousseau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Singer Sargent|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georges Seurat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri de Toulouse-Lautrec|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=J. M. W. Turner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Andy Warhol|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James McNeill Whistler|îkon=Xwestî}} ====Îllustrator ==== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Aubrey Beardsley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=M. C. Escher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Will Eisner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hergé|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack Kirby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Winsor McCay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Norman Rockwell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dr. Seuss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Osamu Tezuka|îkon=Xwestî}} === Hunerên dîtbarî yên din === {{Vital article count|46}} ==== Peykertraş==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Gian Lorenzo Bernini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Constantin Brâncuși|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Donatello|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alberto Giacometti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michelangelo|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Henry Moore|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Phidias|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Auguste Rodin|îkon=Xwestî}} ==== Mîmar ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|Alvar Aalto|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Leon Battista Alberti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Filippo Brunelleschi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Le Corbusier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Buckminster Fuller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antoni Gaudí|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frank Gehry|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Gropius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zaha Hadid|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Imhotep|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Kahn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ludwig Mies van der Rohe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oscar Niemeyer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrea Palladio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=I. M. Pei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîmar Sînan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Albert Speer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vitruvius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Christopher Wren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frank Lloyd Wright|îkon=Xwestî}} ====Resamên konseptî ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Joseph Beuys|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcel Duchamp|îkon=Xwestî}} ==== Dîzayner==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Coco Chanel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yves Saint Laurent|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Raymond Loewy|îkon=Xwestî}} ==== Fotografvan ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ansel Adams|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri Cartier-Bresson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eadweard Muybridge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergey Prokudin-Gorsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Man Ray|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Weston|îkon=Xwestî}} ==== Çêkerên enstrûmanan ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Antonio Stradivari|îkon=Xwestî}} ====Plansazên bajaran ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Georges-Eugène Haussmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jane Jacobs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Moses|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Law Olmsted|îkon=Xwestî}} === Tradisyonên ne rojavayî === {{Vital article count|6}} # {{lgb|Hokusai|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hiroshige|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kanō Masanobu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sesshū Tōyō|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shitao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wang Xizhi|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Nivîskar== {{Vital article count|255}} {{Div col|colwidth=15em}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|17}} ==== Asya ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Kalidasa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Qu Yuan|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|15}} # {{lgb|Esxîlos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arîstofanês|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Catullus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Eurîpîdês|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hêsîodos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Homêros|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Horatius|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Lucian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menander|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ovidius|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Plautus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sappho|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sofoklês|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Terence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vergilius|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|29}} ==== Asya ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|en=Bai Juyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bhavabhuti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Du Fu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Firdewsî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hafizê Şîrazî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Han Yu|îkon=Şitil}} # {{lgb|Camî (helbestvan)|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kabir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Omer Xeyam|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Amir Khusrau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Li Bai|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mirabai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Murasaki Shikibu|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîzamî Gencewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebû Nuwas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ouyang Xiu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rudaki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Celaledînê Rûmî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Sedî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Su Shi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tao Yuanming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wang Wei (Tang dynasty)|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Dante Alighieri|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giovanni Boccaccio|îkon=Şitil}} # {{lgb|Geoffrey Chaucer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Chrétien de Troyes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Christine de Pizan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francesco Petrarca|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Villon|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|33}} ==== Asya ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Fuzûlî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Matsuo Bashō|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mir Taqi Mir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tukaram|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tulsidas|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|28}} # {{lgb|en=Pedro Calderón de la Barca|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Burns|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luís de Camões|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giacomo Casanova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Miguel de Cervantes|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pierre Corneille|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Daniel Defoe|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Donne|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Dryden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry Fielding|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ben Jonson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Christopher Marlowe|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Milton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michel de Montaigne|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas More|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Molière|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nostradamus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Perrault|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander Pope|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=François Rabelais|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Racine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marquis de Sade|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Shakespeare|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Edmund Spencer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jonathan Swift|îkon=Şitil}} # {{lgb|Lope de Vega|îkon=Şitil}} # {{lgb|Voltaire|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|176}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Chinua Achebe|îkon=Şitil}} # {{lgb|John M. Coetzee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Nadine Gordimer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nacîb Mahfûz|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ben Okri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wole Soyinka|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ngũgĩ wa Thiong'o|îkon=Xwestî}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|49}} ===== DYA û Kanada ===== {{Vital article count|40}} # {{lgb|Maya Angelou|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isaac Asimov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Margaret Atwood|îkon=Şitil}} # {{lgb|Saul Bellow|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ray Bradbury|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William S. Burroughs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raymond Chandler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Emily Dickinson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Thomas Stearns Eliot|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ralph Waldo Emerson|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Faulkner|îkon=Şitil}} # {{lgb|Francis Scott Fitzgerald|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert Frost|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Allen Ginsberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nathaniel Hawthorne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert A. Heinlein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Hemingway|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Langston Hughes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Henry James|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack Kerouac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Stephen King|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Ursula K. Le Guin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Stan Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jack London|îkon=Şitil}} # {{lgb|H. P. Lovecraft|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Herman Melville|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Miller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Toni Morrison|îkon=Şitil}} # {{lgb|Vladimir Nabokov|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sylvia Plath|îkon=Şitil}} # {{lgb|Edgar Allan Poe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ezra Pound|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ayn Rand|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Upton Sinclair|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Steinbeck|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mark Twain|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Kurt Vonnegut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edith Wharton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walt Whitman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tennessee Williams|îkon=Xwestî}} ===== Amerîkaya latîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Jorge Amado|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jorge Luis Borges|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alejo Carpentier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carlos Fuentes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gabriel García Márquez|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Machado de Assis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=José Martí|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pablo Neruda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mario Vargas Llosa|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|101}} =====Gelemper===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Konstantînos Kavafîs|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya navendî===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Adam Mickiewicz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ismail Kadare|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Conrad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sándor Petőfi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henryk Sienkiewicz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Taras Şevçenko|îkon=Şitil}} # {{lgb|Elie Wiesel|îkon=Destpêkî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|16}} # {{lgb|en=Anna Akhmatova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph Brodsky|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mîxaîl Bûlgakov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îvan Bunîn|îkon=Şitil}} # {{lgb|Anton Çexov|îkon=C}} # {{lgb|Fyodor Dostoyevskî|îkon=B}} # {{lgb|Maksîm Gorkî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîkolay Gogol|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mikhail Lermontov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vladîmîr Mayakovskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Borîs Pasternak|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Aleksandr Pûşkîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mîxaîl Şoloxov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Aleksandr Soljenîtsin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lev Tolstoy|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îvan Turgenyev|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|40}} # {{lgb|Hans Christian Andersen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Antonin Artaud|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Honoré de Balzac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Baudelaire|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Karen Blixen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bertolt Brecht|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Albert Camus|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Alexandre Dumas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Umberto Eco|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gustave Flaubert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Anne Frank|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Federico García Lorca|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|André Gide|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Johann Wolfgang von Goethe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Birayên Grimm|îkon=Şitil}} # {{lgb|Knut Hamsun|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Heinrich Heine|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hermann Hesse|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Victor Hugo|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henrik Ibsen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eugène Ionesco|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Kafka|îkon=Şitil}} # {{lgb|Selma Lagerlöf|îkon=Şitil}} # {{lgb|Halldór Laxness|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Astrid Lindgren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Mann|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Stéphane Mallarmé|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guy de Maupassant|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernando Pessoa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Luigi Pirandello|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Marcel Proust|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arthur Rimbaud|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Rainer Maria Rilke|îkon=Şitil}} # {{lgb|José Saramago|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Friedrich Schiller|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stendhal|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=August Strindberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tristan Tzara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jules Verne|îkon=Şitil}} # {{lgb|Émile Zola|îkon=Destpêkî}} ===== Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda ===== {{Vital article count|37}} # {{lgb|Jane Austen|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Samuel Beckett|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Blake|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enid Blyton|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Brontë family|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lord Byron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lewis Carroll|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Agatha Christie|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Arthur C. Clarke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Taylor Coleridge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roald Dahl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Dickens|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arthur Conan Doyle|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=George Eliot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Golding|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas Hardy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Joyce|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John Keats|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rudyard Kipling|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=D. H. Lawrence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=C. S. Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|V. S. Naipaul|îkon=Şitil}} # {{lgb|George Orwell|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Salman Rushdie|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Walter Scott|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Bernard Shaw|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mary Shelley|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Percy Bysshe Shelley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Louis Stevenson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred, Lord Tennyson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dylan Thomas|îkon=Şitil}} # {{lgb|J. R. R. Tolkien|îkon=Şitil}} # {{lgb|H. G. Wells|îkon=Şitil}} # {{lgb|Oscar Wilde|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=William Wordsworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Virginia Woolf|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Butler Yeats|îkon=Şitil}} ==== Asya ==== {{Vital article count|17}} # {{lgb|en=Chinghiz Aitmatov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ryūnosuke Akutagawa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xalîbê Dehlewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cibran Xelîl Cibran|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Muhemmed Îqbal|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kazuo Ishiguro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jin Yong|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kawabata Yasunari|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lao She|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lu Xun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yukio Mishima|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Haruki Murakami|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Natsume Sōseki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kenzaburo Oe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Orhan Pamuk|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Premchand|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rabindranath Tagore|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ==== Okyanusya ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Banjo Paterson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Patrick White|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Rojnamevan == {{Vital article count|14}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Svetlana Alexievich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Attenborough|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nellie Bly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Cronkite|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Horace Greeley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Randolph Hearst|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Lippmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rupert Murdoch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward R. Murrow|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Pulitzer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ida Tarbell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hunter S. Thompson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anna Wintour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bob Woodward|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Muzîsyen == {{Vital article count|149}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Muzîka hunera rojavayî === {{Vital article count|71}} ==== Kompozîtor ==== {{Vital article count|53}} ===== Tarîxa piştî klasîkê û Ronesans ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Hildegard of Bingen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guillaume de Machaut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josquin des Prez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guillaume Du Fay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Giovanni Pierluigi da Palestrina|îkon=Xwestî}} ===== Barok ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Johann Sebastian Bach|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|George Frideric Handel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claudio Monteverdi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Purcell|îkon=Şitil}} # {{lgb|Antonio Vivaldi|îkon=Destpêkî}} ===== Klasîk ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Ludwig van Beethoven|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Joseph Haydn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Wolfgang Amadeus Mozart|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ===== Romantîk ===== {{Vital article count|21}} # {{lgb|Hector Berlioz|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johannes Brahms|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anton Bruckner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frédéric Chopin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Antonín Dvořák|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Elgar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gilbert and Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Liszt|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Gustav Mahler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Felix Mendelssohn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Modest Mussorgsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nikolai Rimsky-Korsakov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gioachino Rossini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Schubert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clara Schumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Schumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johann Strauss II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Richard Strauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pyotr Çaykovskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giuseppe Verdi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Richard Wagner|îkon=Xwestî}} ===== Sedsala 20an ===== {{Vital article count|19}} # {{lgb|en=Béla Bartók|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benjamin Britten|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aaron Copland|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Debussy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gabriel Fauré|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giacomo Puccini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergei Prokofiev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergei Rachmaninoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maurice Ravel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arnold Schoenberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dmitri Shostakovich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Sibelius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îgor Stravînskî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ralph Vaughan Williams|îkon=Xwestî}} ====== Avant-garde/postmodern ====== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Pierre Boulez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Cage|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip Glass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=György Ligeti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karlheinz Stockhausen|îkon=Xwestî}} ====Pedagog ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Nadia Boulanger|îkon=Xwestî}} ====Tiyatrovan==== {{Vital article count|17}} ===== Çelovan ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Pau Casals|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mstislav Rostropovich|îkon=Xwestî}} ===== Rêberên orkestrayê ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Leonard Bernstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Herbert von Karajan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arturo Toscanini|îkon=Xwestî}} ===== Piyanîst ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Glenn Gould|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir Horowitz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sviatoslav Richter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Rubinstein|îkon=Xwestî}} ===== Singers ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Maria Callas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Enrico Caruso|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Plácido Domingo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dietrich Fischer-Dieskau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kirsten Flagstad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Luciano Pavarotti|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joan Sutherland|îkon=Xwestî}} ===== Kemanvan===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Niccolò Paganini|îkon=Xwestî}} === Muzîka hunera ne-rojavayî === {{Vital article count|7}} ==== Klasîka karnatîk ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Muthuswami Dikshitar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Syama Sastri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tyagaraja|îkon=Xwestî}} ==== Klasîka hindistanî ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Ali Akbar Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ravi Shankar|îkon=Xwestî}} ==== Qewalî ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Nusrat Fateh Ali Khan|îkon=Xwestî}} ==== Tradisyona farisî ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Mohammad-Reza Shajarian|îkon=Xwestî}} === Cez === {{Vital article count|11}} # {{lgb|Louis Armstrong|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Miles Davis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Duke Ellington|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ella Fitzgerald|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=George Gershwin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benny Goodman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billie Holiday|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antônio Carlos Jobim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Scott Joplin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charlie Parker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Django Reinhardt|îkon=Xwestî}} === Muzîka populer === {{Vital article count|60}} # {{lgb|ABBA|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bing Crosby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen Foster|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michael Jackson|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Madonna|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Miriam Makeba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bob Marley|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frank Sinatra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Barbra Streisand|îkon=C}} ==== Stranbêjên bi zimanên din ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Charles Aznavour|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Serge Gainsbourg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ûm Kulsûm|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lata Mangeshkar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Édith Piaf|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Teresa Teng|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir Vysotsky|îkon=Xwestî}} ==== Afrobeat ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Fela Kuti|îkon=Xwestî}} ==== Blues, R&B, û soul ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ray Charles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aretha Franklin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marvin Gaye|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=B. B. King|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=The Supremes|îkon=Xwestî}} ==== Muzîka elektro ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Brian Eno|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kraftwerk|îkon=Xwestî}} ==== Folk and country ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Joan Baez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johnny Cash|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Woody Guthrie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joni Mitchell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dolly Parton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hank Williams|îkon=Xwestî}} ====Funk ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=James Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Prince|îkon=Şitil}} ==== Hip-hop û rap ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Tupac Shakur|îkon=Destpêkî}} ==== Latin ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Celia Cruz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Julio Iglesias|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Astor Piazzolla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Selena Quintanilla-Pérez|îkon=Şitil}} ==== Flamenko ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Paco de Lucía|îkon=Xwestî}} ==== Komediya muzîkal û nivîskarên gotinên stranan ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Irving Berlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rodgers and Hammerstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Lloyd Webber|îkon=Xwestî}} ==== Rock ==== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=The Beach Boys|îkon=Xwestî}} # {{lgb|The Beatles|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ## {{lgb|John Lennon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Black Sabbath|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chuck Berry|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Bowie|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|The Doors|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bob Dylan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jimi Hendrix|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Buddy Holly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Janis Joplin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Led Zeppelin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Little Richard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pink Floyd|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Elvis Presley|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Queen|îkon=Şitil}} # {{lgb|The Rolling Stones|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=The Velvet Underground|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Direktor, çêker and senarvonivîs == {{Vital article count|61}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Anîmator û kuklabaz === {{Vital article count|3}} # {{lgb|Walt Disney|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hayao Miyazakî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jim Henson|îkon=Xwestî}} === Direktor === {{Vital article count|53}} # {{lgb|en=Woody Allen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Michelangelo Antonioni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ingmar Bergman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert Bresson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luis Buñuel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Cameron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frank Capra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charlie Chaplin|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Jean Cocteau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Francis Ford Coppola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cecil B. DeMille|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vittorio De Sica|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Theodor Dreyer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guru Dutt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sergei Eisenstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Federico Fellini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Ford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Miloš Forman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean-Luc Godard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=D. W. Griffith|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Howard Hawks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Werner Herzog|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Hitchcock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raj Kapoor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elia Kazan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Buster Keaton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abbas Kiarostami|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Akira Kurosawa|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stanley Kubrick|îkon=Şitil}} # {{lgb|Fritz Lang|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=David Lean|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ang Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Lucas|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Auguste and Louis Lumière|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ida Lupino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Lynch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georges Méliès|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yasujirō Ozu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roman Polanski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Satyajit Ray|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Renoir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leni Riefenstahl|îkon=C}} # {{lgb|en=Martin Scorsese|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ousmane Sembène|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Steven Spielberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Quentin Tarantino|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrei Tarkovsky|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Truffaut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Agnès Varda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Orson Welles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billy Wilder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wong Kar-wai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Wyler|îkon=Xwestî}} === Çêker û rêveber === {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Samuel Goldwyn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis B. Mayer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irving Thalberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack L. Warner|îkon=Xwestî}} === Senaryonivîs === {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Frances Marion|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Ticar == {{Vital article count|29}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=John Jacob Astor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=P. T. Barnum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Warren Buffett|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Al Capone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Carnegie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcus Licinius Crassus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pablo Escobar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Ford|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jakob Fugger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bill Gates|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Howard Hughes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Steve Jobs|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Estée Lauder (businesswoman)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Li Ka-shing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Mellon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shigeru Miyamoto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=J. P. Morgan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John D. Rockefeller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rothschild family|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Sarnoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carlos Slim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Soros|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leland Stanford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jamsetji Tata|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ted Turner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cornelius Vanderbilt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sam Walton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josiah Wedgwood|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Westinghouse|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Kaşif == {{Vital article count|30}} {{Div col|colwidth=15em}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Hanno the Navigator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhang Qian|îkon=Xwestî}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|5}} # {{lgb|Îbn Betûte|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Leif Erikson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marco Polo|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Xuanzang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zheng He|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Vitus Bering|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pedro Álvares Cabral|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jacques Cartier|îkon=Şitil}} # {{lgb|Krîstofor Kolumbus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James Cook|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vasco da Gama|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ferdinand Magellan|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Juan Ponce de León|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hernando de Soto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Abel Tasman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Amerigo Vespucci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Willem Barentsz|îkon=Xwestî}} === Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|11}} # {{lgb|Roald Amundsen|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Neil Armstrong|îkon=Şitil}} # {{lgb|Amelia Earhart|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yurî Gagarîn|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander von Humboldt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Lindbergh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Livingstone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Fridtjof Nansen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert Falcon Scott|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ernest Shackleton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Valentina Tereshkova|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Fîlozof, tarîxnas, alimên civakî û siyasetê == {{Vital article count|162}} === Fîlozof === {{Vital article count|68}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|21}} # {{lgb|Arîstotelês|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Augustînus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cicero|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Konfuçyus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Demokrîtos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Diyojenê Sînopî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Epicurus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Han Fei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hêrakleitos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kaṇāda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Lao Zî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Li Si|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lucretius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mencius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Platon|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Plotînos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Seneca|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Shang Yang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sokratês|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Talês|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Xunzi (philosopher)|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Peter Abelard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îbnî Ruşd|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Duns Scotus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Farabî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Thomas Aquinas|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Wang Yangming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William of Ockham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zhu Xi|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|Francis Bacon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jeremy Bentham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Berkeley|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giordano Bruno|îkon=Şitil}} # {{lgb|René Descartes|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Denis Diderot|îkon=Şitil}} # {{lgb|Erasmus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johann Gottlieb Fichte|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Hume|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Immanuel Kant|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Jean-Jacques Rousseau|îkon=Şitil}} # {{lgb|Baruch Spinoza|îkon=Destpêkî}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|27}} # {{lgb|Hannah Arendt|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Simone de Beauvoir|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henri Bergson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isaiah Berlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Auguste Comte|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Jacques Derrida|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Dewey|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Frantz Fanon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michel Foucault|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jürgen Habermas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Georg Wilhelm Friedrich Hegel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Martin Heidegger|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edmund Husserl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William James|îkon=Şitil}} # {{lgb|Søren Kierkegaard|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marshall McLuhan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Stuart Mill|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Friedrich Nietzsche|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles Sanders Peirce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Popper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Rawls|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bertrand Russell|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jean-Paul Sartre|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Arthur Schopenhauer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henry David Thoreau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred North Whitehead|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ludwig Wittgenstein|îkon=Şitil}} {{Div col end}} === Tarîxnas === {{Vital article count|22}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Eusebios|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hêrodotos|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Josephus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Plutarch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sima Qian|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tacitus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tûkudîdes|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ksenofon|îkon=Şitil}} ==== Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Bede|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Froissart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Geoffreyê Monmouthî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Xeldûn|level=3|stûr=erê|îkon=C}} ==== Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Edward Gibbon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nikolay Karamzin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giorgio Vasari|îkon=Xwestî}} ==== Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Charles A. Beard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernand Braudel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eric Hobsbawm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Theodor Mommsen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Leopold von Ranke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=A. J. P. Taylor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Jackson Turner|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Zanyarên civakî, ekonomîst û nivîskarên siyasetê === {{Vital article count|52}} {{Div col|colwidth=15em}} ==== Antîk ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Çanakya|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pāṇini|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Niccolò Machiavelli|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|10}} # {{lgb|en=Cesare Beccaria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edmund Burke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hugo Grotius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Hobbes|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Gotthold Ephraim Lessing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Locke|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Montesquieu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Paine|îkon=Şitil}} # {{lgb|Adam Smith|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mary Wollstonecraft|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|39}} # {{lgb|Theodor Adorno|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mikhail Bakunin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Bernays|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eduard Bernstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Franz Boas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre Bourdieu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis Braille|îkon=Şitil}} # {{lgb|Noam Chomsky|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=W. E. B. Du Bois|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Émile Durkheim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Friedrich Engels|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Milton Friedman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Kenneth Galbraith|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clifford Geertz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio Gramsci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Friedrich Hayek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Maynard Keynes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Peter Kropotkin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Lévi-Strauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karl Marx|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|en=Marcel Mauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bronisław Malinowski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Robert Malthus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Margaret Mead|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maria Montessori|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vilfredo Pareto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Talcott Parsons|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pierre-Joseph Proudhon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred Radcliffe-Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Ricardo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Edward Said|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Paul Samuelson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand de Saussure|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Heinrich Schliemann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sequoyah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Herbert Spencer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alexis de Tocqueville|îkon=Şitil}} # {{lgb|Max Weber|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Noah Webster|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Psîkolog === {{Vital article count|20}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Gordon Allport|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Albert Bandura|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raymond Cattell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Albert Ellis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erik Erikson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leon Festinger|îkon=Şitil}} # {{lgb|Anna Freud|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sigmund Freud|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Karl Gustav Jung|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Kurt Lewin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Abraham Maslow|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=George Armitage Miller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îvan Pavlov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jean Piaget|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Rogers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=B. F. Skinner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Thorndike|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lev Vygotsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John B. Watson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wilhelm Wundt|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Kesên dînî == {{Vital article count|124}} :<small>Ji bo kesên mîtolojîk binêrin: [[Wîkîpediya:Gotarên_bingehîn/Level/4/Felsefe_û_dîn#Mîtolojî|Felsefe û dîn: Mîtolojî]].</small> === Hinduîzm === {{Vital article count|17}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Kapila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Patanjali|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Valmiki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vyasa|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Adi Shankara|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Basava|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaudapada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kumārila Bhaṭṭa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Madhvacharya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramanuja|îkon=Xwestî}} ==== Tarîxa modern ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chaitanya Mahaprabhu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paramahansa Yogananda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramakrishna|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramana Maharshi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sri Aurobindo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Swami Vivekananda|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Budîzm=== {{Vital article count|15}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|Buda|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=14th Dalai Lama|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nagarjuna|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Padmasambhava|îkon=Xwestî}} ====Budîzma çînî==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Bodhidharma|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kumārajīva|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lushan Huiyuan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhiyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Huineng|îkon=Xwestî}} ====Budîzma hindistanî==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Ānanda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maudgalyayana|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Śāriputra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vasubandhu|îkon=Xwestî}} ====Budîzma japonî==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Dōgen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kūkai|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Dînên îbrahîmî=== {{Vital article count|85}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Cihûtî==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Baal Shem Tov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rabbi Akiva|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Judah Loew ben Bezalel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îbn Meymûn|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rashi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vilna Gaon|îkon=Xwestî}} ====Xiristiyanî==== {{Vital article count|60}} ===== Kesên Ahîta Nû ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Îsa|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Meryem|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Meryema Mejdelanî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yûhenayê Noqkar|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Judas Iscariot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pawlos|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Saint Peter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John the Apostle|îkon=Xwestî}} ===== Beriya Veqetana Dêran ===== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=Ambrose|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Athanasius of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Basil of Caesarea|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benedict of Nursia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clement of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cyril of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Saint George|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory of Nazianzus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory of Nyssa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irenaeus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jerome|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Chrysostom|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John of Damascus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kîrîl û Metodiyos|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Saint Nicholas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Origen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tertullian|îkon=Xwestî}} ===== Dêra katolîk ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Anselm of Canterbury|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bonaventure|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis of Assisi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jan Hus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ignatius of Loyola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John of the Cross|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mader Teresa|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Teresa of Ávila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tomás de Torquemada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Wycliffe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis Xavier|îkon=Xwestî}} ===== Papa ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Papa Klement I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Pope Gregory I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope Leo I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope John XXIII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Yûhena Pawlos II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Pius IX|îkon=Xwestî}} ===== Dêra ortodoks ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Patriarch Nikon of Moscow|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grigori Rasputin|îkon=Xwestî}} ===== Protestanî ===== {{Vital article count|13}} # {{lgb|en=Jacobus Arminius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karl Barth|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Dietrich Bonhoeffer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean Calvin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas Cranmer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jonathan Edwards (theologian)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billy Graham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Knox|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Martin Luther|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Philip Melanchthon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Desmond Tutu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Wesley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Huldrych Zwingli|îkon=Xwestî}} ===== Yên din ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Mary Baker Eddy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph Smith|îkon=Şitil}} ==== Îslam ==== {{Vital article count|19}} # {{lgb|Muhemmed|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Eyşe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Fatime|îkon=Şitil}} # {{lgb|Xedîce bint Xuweylid|îkon=Destpêkî}} ===== Îslama şiî ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Elî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Huseyn bin Elî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ja'far al-Sadiq|îkon=Xwestî}} ===== Îslama Sunî ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Ehmed bin Henbel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebû Henîfe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Malik bin Enes|îkon=Şitil}} # {{lgb|Buxarî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Muslîm bin Hecac|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îmam Şafiî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Îbn Teymiye|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Al-Nawawi|îkon=Xwestî}} ===== Yên din ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Muhammad ibn Abd al-Wahhab|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xezalî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Erebî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sedredîn Şîrazî|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Yên din === {{Vital article count|7}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Caynîzm==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Mahavira|îkon=Xwestî}} ==== Hereketên dînî yên nû==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Baháʼu'lláh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helena Blavatsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aleister Crowley|îkon=Xwestî}} ====Sîkhîzm==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Guru Gobind Singh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guru Nanak|îkon=Xwestî}} ====Zerdeştî==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Zerdeşt|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} == Siyasetmedar û serok == {{Vital article count|502}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|72}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|13}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Ezana of Axum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaiseric|îkon=Xwestî}} ===== Misir ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Narmer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thutmose I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hatshepsut|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thutmose III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Akhenaten|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nefertîtî|îkon=C}} # {{lgb|Tutankhamun|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ramses II|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ramesses III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ptolemaîos I Sotêr|îkon=Şitil}} # {{lgb|Kleopatra VII|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|28}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Cao Cao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Han Gaozu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gwanggaeto the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Modu Chanyu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Qin Shi Huang|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emperor Wu of Han|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yu the Great|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Ajatashatru|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Aşokayê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Chandragupta II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chandragupta Maurya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kanishka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menander I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samudragupta|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Ashurbanipal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kûruşê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Daryûsê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hamurabî|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Mithridates VI Eupator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nebuchadnezzar II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Puduḫepa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sargonê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tîgranê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Xeşeyerşa I|îkon=Şitil}} # {{lgb|Zenobia|îkon=Şitil}} ===== Qraliyetên helenîstî ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Antigonus I Monophthalmus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antîoxos III Megas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Seleukos I Nîkator|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|31}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Attila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Decebalus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pyrrhus of Epirus|îkon=Xwestî}} ===== Yewnanistan ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Alcibiades|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Demosthenes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Draco (lawgiver)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lycurgus (lawgiver)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pericles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Solon|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Themistocles|îkon=Xwestî}} ===== Makedonya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Philip II of Macedon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îskenderê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Alaric I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arminius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Boudîka|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Theodoric I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vercingetorix|îkon=Xwestî}} ===== Romaya kevnare ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|Augustus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Julius Caesar|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Caligula|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Cato the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Konstantînê Mezin|îkon=C}} # {{lgb|Diocletianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Domitianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gracchi brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hadrianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marcus Aurelius|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nero|îkon=Şitil}} # {{lgb|Teodosius I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Tiberius|îkon=Şitil}} # {{lgb|Trajanus|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|129}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|6}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Amda Seyon I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Baybars|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Al-Hakim bi-Amr Allah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mansa Musa|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abd Allah al-Mahdi Billah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Al-Nasir Muhammad|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|2}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Moctezuma I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pachacuti|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|48}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Batu Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bumin Qaghan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hulegu Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jochi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Khosrow I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mahmud of Ghazni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad of Ghor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad II of Khwarazm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nizam Elmulk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tamar|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tîmûrleng|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Tokhtamysh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tughril I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ulux Beg|îkon=Şitil}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Cengîz Xan|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ögedei Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sejong the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Taejo of Goryeo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Taejo of Joseon|îkon=Xwestî}} ===== Çîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Zhu Yuanzhang|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Yang Guifei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kubîlay Xan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emperor Taizong of Tang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Xuanzong of Tang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Taizu of Song|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Wen of Sui|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wu Zetian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yongle Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Anawrahta|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ram Khamhaeng|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gajah Mada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jayavarman VII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suryavarman II|îkon=Xwestî}} ===== Viyetnam ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Lê Lợi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lê Thánh Tông|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Trần Thánh Tông|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Prithviraj Chauhan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harsha|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alauddin Khalji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rajaraja I|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Selahedînê Eyûbî|îkon=C}} # {{lgb|Osman I|îkon=Destpêkî}} ===== Xalîfe ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Ebdulmelik|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebûbekir|îkon=Şitil}} # {{lgb|Harûn Reşîd|îkon=Şitil}} # {{lgb|Muawiye I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Omer|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Osman|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|73}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Stefan Dušan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Svatopluk I of Moravia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vlad the Impaler|îkon=Xwestî}} ===== Bulgaristan ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Krum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Boris I of Bulgaria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ivan Asen II|îkon=Xwestî}} ===== Împeratoriya Bîzansê ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Iûstînianos I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hêraklios|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Basil II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leo III the Isaurian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Manuel I Komnenos|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Theodora (wife of Justinian I)|îkon=Xwestî}} ===== Mecaristan ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Stephen I of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Béla IV of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis I of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Matthias Corvinus|îkon=Xwestî}} ===== Polonya û Lîtvanya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Bolesław I the Brave|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Casimir III the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gediminas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Władysław II Jagiełło|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mieszko I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vytautas|îkon=Xwestî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Alexander Nevsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Daniel of Galicia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dmitry Donskoy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sviatoslav I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yaroslav the Wise|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Cnut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Margaret I of Denmark|îkon=Xwestî}} ===== Înglistan û Skoçya ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Æthelstan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alfredê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edward I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward III of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry II of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John, King of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Richard I|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert the Bruce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William I|îkon=Şitil}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Clovis I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karlê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Charles Martel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis the Pious|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eleanor of Aquitaine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip II of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis IX of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip IV of France|îkon=Xwestî}} ===== Almanya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Charles the Fat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry the Lion|îkon=Xwestî}} ===== Împeratoriya Romayê ya Pîroz ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Charles IV, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Barbarossa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry IV, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Otto the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sigismund, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Îtalya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Cosimo de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lorenzo de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Guiscard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roger II of Sicily|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Girolamo Savonarola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Theodoric the Great|îkon=Xwestî}} ===== Dewletên papayî ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Papa Skender VI|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Boniface VIII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope Gregory VII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Înosentiyûs III|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Urban II|îkon=Xwestî}} ===== Spanya û Portûgal ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Abd al-Rahman I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abd al-Rahman III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Afonso I of Portugal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand II of Aragon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prince Henry the Navigator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isabella I of Castile|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|113}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ahmad al-Mansur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Askia Muhammad I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nzinga of Ndongo and Matamba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zara Yaqob|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|12}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Atahualpa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=La Malinche|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Moctezuma II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tecumseh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Túpac Amaru|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Túpac Amaru II|îkon=Şitil}} ===== DYA ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Benjamin Franklin|îkon=Şitil}} # {{lgb|George Washington|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Adams|îkon=Şitil}} # {{lgb|Thomas Jefferson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Madison|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|41}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Şah Ebasê Yekê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ehmed Şahê Abdali|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Babur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Humayun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Şah Îsmaîl|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Nadir Şah|îkon=Destpêkî}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Jeongjo of Joseon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Seonjo of Joseon|îkon=Xwestî}} ===== Çîn ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Hong Taiji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jiajing Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kangxi Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nurhaci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Qianlong Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wanli Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Japon ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Toyotomi Hideyoshi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tokugawa Ieyasu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oda Nobunaga|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|10}} # {{lgb|Ekberê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Aurangzeb|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Clive|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hyder Ali|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prithvi Narayan Shah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shah Jahan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sher Shah Suri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tipu Sultan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shivaji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Krishnadevaraya|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Sultan Agung of Mataram|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rama I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Iskandar Muda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Naresuan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Quang Trung|îkon=Xwestî}} ===== Burma ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Alaungpaya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bayinnaung|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tabinshwehti|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Mehmed II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mehmed IV|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xurrem Siltan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Selim I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Selim III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Siltan Silêmanê Qanûnî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|54}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Bohdan Khmelnytsky|îkon=Xwestî}} ===== Polonya û Lîtvanya ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Augustus II the Strong|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John III Sobieski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen Báthory|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sigismund III Vasa|îkon=Xwestî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ivan III of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ivan the Terrible|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexis of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pyotrê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Elizabeth of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Catherine the Great|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Friedrich II yê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frederick William I of Prussia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William the Silent|îkon=Xwestî}} ===== Înglistan û Skoçya ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Charles I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elizabeth I|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry V of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry VIII|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James VI and I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oliver Cromwell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary, Queen of Scots|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William III of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Blackstone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Murray, 1st Earl of Mansfield|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Pitt the Younger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Walpole|îkon=Şitil}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=Catherine de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis I of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry IV of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis XI|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis XIV|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Louis XV|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis XVI|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marie Antoinette|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Cardinal Mazarin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Napoleon Bonaparte|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Madame de Pompadour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cardinal Richelieu|îkon=Xwestî}} ====== Împeratoriya Romayê ya Pîroz, Awistirya ====== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Charles V, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leopold I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maximilian I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maria Theresa|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya bakur ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Charles XII of Sweden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Christina, Queen of Sweden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustavus Adolphus|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya başûr ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Cesare Borgia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Jûliyûs II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Philip II of Spain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip V of Spain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sebastião José de Carvalho e Melo, 1st Marquis of Pombal|îkon=Xwestî}} ====Okyanusya ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Kamehameha I|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|188}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|31}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Afrîkaya rojhilat ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Idi Amin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Haile Selassie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kenneth Kaunda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jomo Kenyatta|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Julius Nyerere|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menelik II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rainilaiarivony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tewodros II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yohannes IV|îkon=Xwestî}} ===== Afrîkaya bakur ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Muemer Qedafî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Isma'il Pasha of Egypt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad Ahmad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad Ali of Egypt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Cemal Ebdul Nasir|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emir Abdelkader|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Enwer Sedat|îkon=Şitil}} ===== Afrîkaya başûr û navendî - ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Hastings Banda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frederik Willem de Klerk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Patrice Lumumba|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nelson Mandela|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mobutu Sese Seko|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Mugabe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cecil Rhodes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Shaka Zulu|îkon=Şitil}} ===== Afrîkaya rojava===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Kofi Annan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nnamdi Azikiwe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kwame Nkrumah|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Olusegun Obasanjo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Sankara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Léopold Sédar Senghor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ellen Johnson Sirleaf|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|42}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Amerîkaya başûr ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Salvador Allende|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Simón Bolívar|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hugo Chávez|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=José de San Martín|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Juan Peron|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Augusto Pinochet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio José de Sucre|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfredo Stroessner|îkon=Xwestî}} ===== Brazîl ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Pedro I of Brazil|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pedro II of Brazil|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Getúlio Vargas|îkon=Xwestî}} ===== Central America and the Caribbean ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Fidel Castro|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Duvalier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Toussaint Louverture|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francisco Morazán|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rafael Trujillo|îkon=Xwestî}} ===== Mexico ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Porfirio Díaz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benito Juárez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio López de Santa Anna|îkon=Xwestî}} ===== DYA ===== {{Vital article count|21}} # {{lgb|George W. Bush|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John C. Calhoun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry Clay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dwight D. Eisenhower|îkon=Şitil}} # {{lgb|J. Edgar Hoover|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrew Jackson|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lyndon B. Johnson|îkon=Şitil}} # {{lgb|John F. Kennedy|îkon=Şitil}} # {{lgb|Abraham Lincoln|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Marshall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Richard Nixon|îkon=Şitil}} # {{lgb|Barack Obama|îkon=Şitil}} # {{lgb|James K. Polk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ronald Reagan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eleanor Roosevelt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franklin D. Roosevelt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Theodore Roosevelt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Gayê Rûniştî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Harry S. Truman|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Donald Trump|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Thomas Woodrow Wilson|îkon=Şitil}} ===== Canada ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=John A. Macdonald|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre Trudeau|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|50}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Ayetula Xumênî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Muhemmed Museddiq|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mohammad Reza Pehlewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mohammad Zahir Shah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eduard Shevardnadze|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojhilat ===== ===== Çîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Chiang Kai-shek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Soong Mei-ling|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Empress Dowager Cixi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Deng Xiaoping|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jiang Qing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mao Zedong|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Puyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Xi Jinping|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhou Enlai|îkon=Xwestî}} ===== Japon ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Hîrohîto|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emperor Meiji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Eisaku Satō|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hideki Tojo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shinzo Abe|îkon=Xwestî}} ===== Korea ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Kim Il Sung|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Park Chung Hee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Syngman Rhee|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Corazon Aquino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chulalongkorn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand Marcos|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ho Chi Minh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lee Kuan Yew|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mahathir Mohamad|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ne Win|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pol Pot|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=D. S. Senanayake|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suharto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sukarno|îkon=Destpêkî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Benazir Bhutto|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Muhammad Ali Jinnah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Şêx Mucîburrehman|îkon=Şitil}} ===== Hindistan ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|George Curzon|îkon=Şitil}} # {{lgb|Indira Gandhi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Cewahirlal Nehru|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Vallabhbhai Patel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Manmohan Singh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Atal Bihari Vajpayee|îkon=Şitil}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Ebdulhemîd II|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yaser Erefat|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mustafa Kemal Atatürk|îkon=C}} # {{lgb|David Ben-Gurion|îkon=Şitil}} # {{lgb|Sedam Huseyn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Ebdulezîz Siûdî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mahmud II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Golda Meir|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|64}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya Navendî===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Alexander Dubček|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Václav Havel|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Franz Joseph I of Austria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Klemens von Metternich|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Józef Piłsudski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Lech Wałęsa|îkon=Şitil}} ===== Southeastern Europe ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ion Antonescu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicolae Ceaușescu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Enver Hoxha|îkon=Şitil}} # {{lgb|Slobodan Milošević|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ante Pavelić|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Josip Broz Tito|îkon=Destpêkî}} ===== Russia and USSR ===== {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Alexander I of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander II of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leonid Brezhnev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîxaîl Gorbaçov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîkîta Krûşçev|îkon=Şitil}} # {{lgb|Vladîmîr Lenîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Nicholas I of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicholas II of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vladîmîr Pûtîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Yosîf Stalîn|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lev Trotskî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Borîs Yeltsîn|îkon=Şitil}} ===== Scandinavia ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|Gro Harlem Brundtland|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles XIV John|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Gustaf Emil Mannerheim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dag Hammarskjöld|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Leopold II of Belgium|îkon=Xwestî}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Georges Clemenceau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles de Gaulle|îkon=Şitil}} # {{lgb|François Mitterrand|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Louis Philippe I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Napoleon III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Adolphe Thiers|îkon=Xwestî}} ===== Almanya ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Konrad Adenauer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Otto von Bismarck|îkon=Şitil}} # {{lgb|Willy Brandt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Joseph Goebbels|îkon=Şitil}} # {{lgb|Adolf Hitler|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Heinrich Himmler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erich Honecker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helmut Kohl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Angela Merkel|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=William I, German Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wilhelm II|îkon=Şitil}} ===== Iberia ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Francisco Franco|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Juan Carlos I|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=António de Oliveira Salazar|îkon=Xwestî}} ===== Ireland ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Michael Collins (Irish leader)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Stewart Parnell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Éamon de Valera|îkon=Xwestî}} ===== Îtalya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Camillo Benso, Count of Cavour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Benito Mussolini|îkon=Destpêkî}} ===== United Kingdom ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Robert Peel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Keybanû Victoria|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Ewart Gladstone|îkon=Şitil}} # {{lgb|Benjamin Disraeli|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=David Lloyd George|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Winston Churchill|îkon=Şitil}} # {{lgb|Clement Attlee|îkon=Şitil}} # {{lgb|Elizabeth II|îkon=Şitil}} # {{lgb|Margaret Thatcher|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ====Oceania ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=John Curtin|îkon=Xwestî}} ==Military leaders and theorists == {{Vital article count|52}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Tarîxa kevnare === {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Aetius (magister militum)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henîbal|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Leonidas I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhuge Liang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mark Antony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pompey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Scipio Africanus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sulla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sun Tzu|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|10}} # {{lgb|Emr bin Es|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=El Cid|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Godfrey of Bouillon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jeanne d'Arc|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John Hunyadi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Subutai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Trần Hưng Đạo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Wallace|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jan Žižka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xalid bin Welîd|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Afonso de Albuquerque|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernando Álvarez de Toledo, 3rd Duke of Alba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hayreddin Barbarossa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Churchill, 1st Duke of Marlborough|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hernán Cortés|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Michiel de Ruyter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francis Drake|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Miyamoto Musashi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prince Eugene of Savoy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francisco Pizarro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Suvorov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yi Sun-sin|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|21}} # {{lgb|en=Robert Baden-Powell, 1st Baron Baden-Powell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl von Clausewitz|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enver Paşa|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Giuseppe Garibaldi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hermann Göring|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ulysses S. Grant|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Paul von Hindenburg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=T. E. Lawrence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert E. Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erich Ludendorff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Douglas MacArthur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Thayer Mahan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Marshall|îkon=Şitil}} # {{lgb|Helmuth Karl Bernhard von Moltke|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bernard Montgomery|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Horatio Nelson, 1st Viscount Nelson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Erwin Rommel|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Võ Nguyên Giáp|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isoroku Yamamoto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georgy Zhukov|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Rebels, revolutionaries and activists == {{Vital article count|53}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Tarîxa kevnare === {{Vital article count|1}} # {{lgb|Spartakûs|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|3}} # {{lgb|Ebû Muslim Xoresanî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Babek Xuremdînî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Huang Chao|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|8}} ====Çaxa modern a ewil: General==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Blackbeard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bartolomé de las Casas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Müntzer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yemelyan Pugachev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Wilberforce|îkon=Xwestî}} ====Fransa ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Georges Danton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean-Paul Marat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Maximilien Robespierre|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|41}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|21}} # {{lgb|en=Marcus Garvey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Che Guevara|îkon=C}} # {{lgb|en=Miguel Hidalgo y Costilla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Riel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pancho Villa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Emiliano Zapata|îkon=Şitil}} =====DYA ===== {{Vital article count|15}} # {{lgb|Jane Addams|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Susan B. Anthony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Douglass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Betty Friedan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helen Keller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Martin Luther King|îkon=Şitil}} # {{lgb|Malcolm X|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Harvey Milk|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Muir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rosa Parks|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Margaret Sanger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elizabeth Cady Stanton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sojourner Truth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harriet Tubman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Booker T. Washington|îkon=Xwestî}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Steve Biko|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Seyîd Qutib|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ken Saro-Wiwa|îkon=Xwestî}} ==== Asya ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|B. R. Ambedkar|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Aung San|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Aung San Suu Kyi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Usama bin Ladin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Subhas Chandra Bose|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Diponegoro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mahatma Gandî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hong Xiuquan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=José Rizal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rani of Jhansi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sun Yat-sen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bal Gangadhar Tilak|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Henry Dunant|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emma Goldman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Theodor Herzl|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Rosa Luxemburg|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emmeline Pankhurst|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Scientists, inventors and mathematicians == {{Vital article count|255}} ===Ancient figures === {{Vital article count|25}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|13}} # {{lgb|Apolonios|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arşîmed|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Diophantus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eratosthenes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Iqlîdes|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Galen|îkon=C}} # {{lgb|Hîparxos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hîpatîa|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hîpokrat|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pliny the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ptolemaîos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Pîtagoras|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Zhang Heng|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|Zehrawî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Bîrûnî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Îbn Heysem|îkon=Şitil}} # {{lgb|Aryabhata|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Sîna|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Brahmagupta|îkon=Şitil}} # {{lgb|Fibonacci|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cabir bin Heyan|îkon=Şitil}} # {{lgb|Xwarezmî|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Razî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nesredîn Tûsî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Shen Kuo|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Physics === {{Vital article count|66}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=William Gilbert (physicist)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Hooke|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Christiaan Huygens|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîxaîl Lomonosov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Isaac Newton|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|51}} # {{lgb|en=Amedeo Avogadro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|André-Marie Ampère|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henri Becquerel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hans Albrecht Bethe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Niels Bohr|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ludwig Boltzmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Max Born|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Henry Bragg|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nicolas Léonard Sadi Carnot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Cavendish|îkon=Şitil}} # {{lgb|James Chadwick|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marie Curie|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Pierre Curie|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Dalton|îkon=Şitil}} # {{lgb|Paul Dirac|îkon=Şitil}} # {{lgb|Albert Einstein|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Michael Faraday|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enrico Fermi|îkon=Şitil}} # {{lgb|Richard Feynman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Léon Foucault|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Augustin-Jean Fresnel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Murray Gell-Mann|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stephen Hawking|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Werner Heisenberg|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hermann von Helmholtz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Heinrich Hertz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Joule|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Charles K. Kao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustav Kirchhoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Lawrence|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Tsung-Dao Lee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hendrik Lorentz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ernst Mach|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Clerk Maxwell|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lise Meitner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Albert Abraham Michelson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert Andrews Millikan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georg Ohm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Oppenheimer|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hans Christian Ørsted|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wolfgang Pauli|îkon=Şitil}} # {{lgb|Max Planck|îkon=Şitil}} # {{lgb|C. V. Raman|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Wilhelm Röntgen|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrey Saxarov|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Erwin Schrödinger|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edward Teller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|J. J. Thomson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lord Kelvin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Johannes Diderik van der Waals|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Thomas Young (scientist)|îkon=Xwestî}} ====Astronomy ==== {{Vital article count|10}} # {{lgb|en=Tycho Brahe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nicolaus Copernicus|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Galileo Galilei|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edmond Halley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caroline Herschel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Herschel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Edwin Hubble|îkon=Şitil}} # {{lgb|Johannes Kepler|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georges Lemaître|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Sagan|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Chemistry === {{Vital article count|23}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Svante Arrhenius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jöns Jacob Berzelius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Boyle|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Humphry Davy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter Debye|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Louis Gay-Lussac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josiah Willard Gibbs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fritz Haber|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Otto Hahn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jacobus Henricus van ’t Hoff|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Dorothy Hodgkin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irving Langmuir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antoine Lavoisier|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Gilbert N. Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Justus von Liebig|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dmîtrî Mendeleyev|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Linus Pauling|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joseph Priestley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Rutherford|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Frederick Sanger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harold Urey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Friedrich Wöhler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Burns Woodward|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Life sciences === {{Vital article count|43}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Biology ==== {{Vital article count|29}} # {{lgb|en=Louis Agassiz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John James Audubon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Banks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Norman Ernest Borlaug|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rachel Carson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Washington Carver|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Drinker Cope|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francis Crick|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georges Cuvier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Darwin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Rosalind Franklin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jane Goodall|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Stephen Jay Gould|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ernst Haeckel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=W. D. Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Dalton Hooker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Henry Huxley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Kinsey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hans Krebs (biochemist)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean-Baptiste Lamarck|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Antonie van Leeuwenhoek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl von Linné|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Konrad Lorenz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Barbara McClintock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gregor Mendel|îkon=C}} # {{lgb|en=Santiago Ramón y Cajal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Russel Wallace|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eugenius Warming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Watson|îkon=Xwestî}} ====Medicine ==== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Claude Bernard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Fleming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luigi Galvani|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Harvey|îkon=Şitil}} # {{lgb|Edward Jenner|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Robert Koch|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Li Shizhen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Lister|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Florence Nightingale|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Paracelsus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis Pasteur|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jonas Salk|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ignaz Semmelweis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Andreas Vesalius|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Physical geography === {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|Jacques Yves Cousteau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=James Hutton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Lyell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marie Tharp|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Wegener|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} ===Inventors and engineers === {{Vital article count|37}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Leo Baekeland|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Logie Baird|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Bardeen|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alexander Graham Bell|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Benz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isambard Kingdom Brunel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emile Berliner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wernher von Braun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cai Lun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wallace Carothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Daguerre|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolf Diesel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lee de Forest|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Eastman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Alva Edison|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gustave Eiffel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philo Farnsworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Fulton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert H. Goddard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Johannes Gutenberg|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jack Kilby|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Sergei Korolev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Guglielmo Marconi|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Cyrus McCormick|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Montgolfier brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Morse|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicéphore Niépce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Nobel|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles Algernon Parsons|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Shockley|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=George Stephenson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nîkola Tesla|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alessandro Volta|îkon=Şitil}} # {{lgb|James Watt|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eli Whitney|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Steve Wozniak|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Birayên Wright|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Mathematicians === {{Vital article count|45}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Jean Baptiste le Rond d'Alembert|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Daniel Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jacob Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johann Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gerolamo Cardano|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leonhard Euler|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pierre de Fermat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gottfried Wilhelm Leibniz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Blaise Pascal|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|36}} # {{lgb|en=Niels Henrik Abel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stefan Banach|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Boole|îkon=Şitil}} # {{lgb|Georg Cantor|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Augustin-Louis Cauchy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Cayley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter Gustav Lejeune Dirichlet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ronald Fisher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Fourier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gottlob Frege|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Évariste Galois|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis Galton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl Friedrich Gauss|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Kurt Gödel|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Grothendieck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Rowan Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Hermite|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Hilbert|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Gustav Jacob Jacobi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrey Kolmogorov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph-Louis Lagrange|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Pierre-Simon Laplace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nîkolay Îvanovîç Lobaçevskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Benoit Mandelbrot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaspard Monge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John von Neumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emmy Noether|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Pearson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri Poincaré|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Siméon Denis Poisson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Srinivasa Ramanujan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bernhard Riemann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Shannon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Tarski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Weierstrass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hermann Weyl|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Computer scientists === {{Vital article count|11}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Charles Babbage|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Tim Berners-Lee|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edsger W. Dijkstra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Douglas Engelbart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grace Hopper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Donald Knuth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ada Lovelace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dennis Ritchie|îkon=Şitil}} # {{lgb|Linus Torvalds|îkon=Şitil}} # {{lgb|Alan Turing|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Konrad Zuse|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Sports figures == {{Vital article count|95}} ===Individual sports === {{Vital article count|55}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Athletics ==== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Fanny Blankers-Koen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Usain Bolt|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Sergey Bubka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre de Coubertin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hicham El Guerrouj|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Haile Gebrselassie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Florence Griffith Joyner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackie Joyner-Kersee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edwin Moses|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paavo Nurmi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jesse Owens|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wilma Rudolph|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emil Zátopek|îkon=Xwestî}} ====Auto racing ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Juan Manuel Fangio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Enzo Ferrari|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Michael Schumacher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ayrton Senna|îkon=Xwestî}} ====Biathlon ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Ole Einar Bjørndalen|îkon=Xwestî}} ====Boxing ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Muhammed Ali|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joe Louis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sugar Ray Robinson|îkon=Xwestî}} ====Chess ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Bobby Fischer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Garry Kasparov|îkon=Xwestî}} ====Climbing and mountaineering ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Edmund Hillary|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Junko Tabei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tenzing Norgay|îkon=Xwestî}} ====Cycling ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Eddy Merckx|îkon=Xwestî}} ====Figure skating ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Yuzuru Hanyu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sonja Henie|îkon=Xwestî}} ====Golf ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Jack Nicklaus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Annika Sörenstam|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tiger Woods|îkon=Xwestî}} ====Gymnastics ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Nadia Comăneci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Larisa Latynina|îkon=Xwestî}} ====Martial arts ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Kanō Jigorō|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bruce Lee|îkon=Şitil}} ====Skiing ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Marit Bjørgen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ingemar Stenmark|îkon=Xwestî}} ====Speed skating ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Bonnie Blair|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eric Heiden|îkon=Xwestî}} ====Ajne==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Michael Phelps|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mark Spitz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johnny Weissmuller|îkon=Xwestî}} ====Tenîs ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Margaret Court|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Roger Federer|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Steffi Graf|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rod Laver|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suzanne Lenglen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rafael Nadal|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Martina Navratilova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Serena Williams|îkon=Şitil}} ====Gulaşş==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Aleksandr Karelin|îkon=Xwestî}} ====Ji yekî zêdetir spor==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Jim Thorpe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Babe Didrikson Zaharias|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Sporên taximê=== {{Vital article count|40}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Futbola amerîkî==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Tom Brady|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jim Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jerry Rice|îkon=Xwestî}} ====Futbol==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Franz Beckenbauer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johan Cruyff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfredo Di Stéfano|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mia Hamm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Armando Diego Maradona|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lionel Messi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Pelé|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ronaldo (Brazilian footballer)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Cristiano Ronaldo|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Lev Yashin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zinedine Zidane|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marta (footballer)|îkon=Xwestî}} ====Beyzbol==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Hank Aaron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ty Cobb|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Willie Mays|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sadaharu Oh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackie Robinson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Babe Ruth|îkon=Xwestî}} ====Basketbol ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Kareem Abdul-Jabbar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wilt Chamberlain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=LeBron James|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Magic Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michael Jordan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=James Naismith|îkon=Xwestî}} ====Rugby union ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Gareth Edwards|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jonah Lomu|îkon=Xwestî}} ====Krîket==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Don Bradman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=W. G. Grace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Viv Richards|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Garfield Sobers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sachin Tendulkar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shane Warne|îkon=Xwestî}} ====Field hockey ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Luciana Aymar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dhyan Chand|îkon=Xwestî}} ====Hokeya qeşayê ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Wayne Gretzky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gordie Howe|îkon=Xwestî}} ====Rowing ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Steve Redgrave|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} <noinclude> {{Core topics}} </noinclude> [[Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê li gorî levelê|4]] o1ahvb5bk70iy8fy5zmo7sa89zlrz6i 2061679 2061366 2026-06-16T20:25:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/kontrolabingehîn.py|Bot]]: Naverok hat kontrolkirin û îkon lê hat zêdekirin. Ji bo xeletiyan bnr. [[Bikarhêner:Balyozbot/Xeletiyên gotarên bingehîn|log]] 2061679 wikitext text/x-wiki {{shortcut|WP:GB/4/M|WP:GB/4/Mirov}} [[File:Círculos Concéntricos.svg|60px|Vital articles|left]] Niha li ser Wîkîpediyaya kurdî [[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] gotar hene. Çend ji wan wekî '''gotara bingehîn''' hatine hilbijartin. Ev gotarên bingehîn jî di nav çar levelan de hatine parkirin. Di Level 1 de deh gotarên bingehîn ên herî muhîm cih digirin, û her level li ser levela pêşiya wê mezin dibe: [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1|Level 1]] (10 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2|Level 2]] (100 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn|Level 3]] (1.000 gotar) - [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4|Level 4]] (10.000 gotar) Divê rûpelê de lîsteya Mirovan ya level 4 hene. Ji bo guhartina lîsteyê, pêşî li [[Gotûbêja Wîkîpediyayê:Gotarên bingehîn|rûpela gotûbêjê]] nîqaşekê bidin destpêkirin. Lîsteya gotarên bingehîn rêberî dike ku kîjan gotar pêşî were baştirkirin û herwiha kalîteya gotarên bingehîn jî bi vî awayî [[Special:Recentchangeslinked/Wîkîpediya:Gotarên bingehîn|tên teqîpkirin]]. Lîste pêşî ji rûpela Wîkîpediyaya îngilîzî hatiye kopîkirin û li gorî hewcedariyên Wîkîpediyaya kurdî divê werin sererastkirin. Lîste ji aliyê [[Wîkîpediya:Wîkîproje Gotarên bingehîn|Wîkîprojeya Gotarên bingehîn]] vê tên kontrolkirin. {{Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/Nav bar}} {{center|{{Clickable button 2|Gotareke bingehîn a bi levela 4 pêş bixe|class=mw-ui-progressive|url=https://randomincategory.toolforge.org/?category=Gotarên%20bingehîn%20ên%20Wîkîpediyayê%20bi%20level%204&server=ku.wikipedia.org&cmnamespace=&cmtype=&returntype=subject}}}} == Kurte == {{TOC right|limit=4}} Tabloya li jêr kalîteya gotarên di vê lîsteyê de nîşan dide. Ji aliyê [[User:Balyozbot|Balyozbot]] ve her roj tê rojanekirin. <!-- update summary table: The text between update comments will be automatically overwritten by the bot. --> Hemû 1980 gotar. Ji bo statîstîkên berfirehtir binêrin [[Wîkîpediya:Wîkîproje Gotarên bingehîn/Statîstîk|Rûpela statîstîkê]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Sinif !! #Gotar |- | {{class/icon|B}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa B|B]] || 1 |- | {{class/icon|C}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa C|C]] || 15 |- | {{class/icon|Destpêkî}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa Destpêkî|Destpêkî]] || 193 |- | {{class/icon|Şitil}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê bi sinifa Şitil|Şitil]] || 480 |- | {{class/icon|Nesinifandî}} [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin|Nesinifandî]] || 2 |- | {{class/icon|Xwestî}} <span title="Gotarên ku divê werin çêkirin">Xwestî</span> || 1289 |} <!-- update end: summary table --> = Mirov = {{Vital article count|1993}} == Mirovên şahiyê == {{Vital article count|88}} {{Div col|colwidth=15em}} === Aktor === {{Vital article count|59}} # {{lgb|en=Julie Andrews|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lauren Bacall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Amitabh Bachchan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Brigitte Bardot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ingrid Bergman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sarah Bernhardt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Humphrey Bogart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marlon Brando|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Cagney|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jackie Chan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Claudette Colbert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sean Connery|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gary Cooper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joan Crawford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bette Davis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Doris Day|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert De Niro|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alain Delon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marlene Dietrich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clint Eastwood|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Fonda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jean Gabin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clark Gable|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Greta Garbo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Judy Garland|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Gielgud|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lillian Gish|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cary Grant|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alec Guinness|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tom Hanks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Setsuko Hara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rita Hayworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Audrey Hepburn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Katharine Hepburn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grace Kelly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Klaus Kinski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vivien Leigh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sophia Loren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Madhubala|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcello Mastroianni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Toshiro Mifune|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marilyn Monroe|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jeanne Moreau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jack Nicholson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Laurence Olivier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter O'Toole|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory Peck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary Pickford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sidney Poitier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rajinikanth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Barbara Stanwyck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Stewart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Meryl Streep|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Elizabeth Taylor|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Shirley Temple|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Spencer Tracy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolph Valentino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Wayne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mae West|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Danser û koreografer === {{Vital article count|15}} {{Div col|colwidth=15em}} ==== Balet ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=George Balanchine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mikhail Baryshnikov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Margot Fonteyn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vaslav Nijinsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolf Nureyev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anna Pavlova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marius Petipa|îkon=Xwestî}} ==== Dansên din ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Fred Astaire|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Josephine Baker|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isadora Duncan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bob Fosse|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Martha Graham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gene Kelly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Izumo no Okuni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ginger Rogers|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Komedyen === {{Vital article count|9}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Lucille Ball|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carol Burnett|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Carlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bill Cosby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis de Funès|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Laurel and Hardy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marx Brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Monty Python|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Richard Pryor|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Tiyatrovan === {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Johnny Carson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harry Houdini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marcel Marceau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ed Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oprah Winfrey|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Hunerên dîtbarî == {{Vital article count|124}} {{Div col|colwidth=15em}} === Resam û îlustratorên rojavayî === {{Vital article count|72}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Giotto|îkon=Xwestî}} ====Ronesans û çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|en=Sandro Botticelli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hieronymus Bosch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pieter Bruegel the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caravaggio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jacques-Louis David|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Albrecht Dürer|îkon=Nesinifandî}} # {{lgb|en=Artemisia Gentileschi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=El Greco|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francisco Goya|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=William Hogarth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hans Holbein the Younger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leonardo da Vinci|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Masaccio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicolas Poussin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Raffaello Sanzio|îkon=Şitil}} # {{lgb|Rembrandt|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Peter Paul Rubens|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Titian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jan van Eyck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Diego Velázquez|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johannes Vermeer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antoine Watteau|îkon=Xwestî}} ====Çaxa modern a paşîn (resam) ==== {{Vital article count|40}} # {{lgb|en=Paul Cézanne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marc Chagall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Constable|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustave Courbet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Salvador Dalí|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edgar Degas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eugène Delacroix|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Max Ernst|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caspar David Friedrich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paul Gauguin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vincent van Gogh|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Edward Hopper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean Auguste Dominique Ingres|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Frida Kahlo|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Wassily Kandinsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Paul Klee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=René Magritte|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kazimir Malevich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Édouard Manet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Franz Marc|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henri Matisse|îkon=Şitil}} # {{lgb|Joan Miró|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Piet Mondrian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Claude Monet|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Edvard Munch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georgia O'Keeffe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pablo Picasso|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Camille Pissarro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackson Pollock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre-Auguste Renoir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ilya Repin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gerhard Richter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Diego Rivera|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Henri Rousseau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Singer Sargent|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georges Seurat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri de Toulouse-Lautrec|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=J. M. W. Turner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Andy Warhol|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James McNeill Whistler|îkon=Xwestî}} ====Îllustrator ==== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Aubrey Beardsley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=M. C. Escher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Will Eisner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hergé|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack Kirby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Winsor McCay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Norman Rockwell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dr. Seuss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Osamu Tezuka|îkon=Xwestî}} === Hunerên dîtbarî yên din === {{Vital article count|46}} ==== Peykertraş==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Gian Lorenzo Bernini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Constantin Brâncuși|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Donatello|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alberto Giacometti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michelangelo|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Henry Moore|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Phidias|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Auguste Rodin|îkon=Xwestî}} ==== Mîmar ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|Alvar Aalto|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Leon Battista Alberti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Filippo Brunelleschi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Le Corbusier|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Buckminster Fuller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antoni Gaudí|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frank Gehry|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Gropius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zaha Hadid|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Imhotep|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Kahn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ludwig Mies van der Rohe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oscar Niemeyer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrea Palladio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=I. M. Pei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîmar Sînan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Albert Speer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vitruvius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Christopher Wren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frank Lloyd Wright|îkon=Şitil}} ====Resamên konseptî ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Joseph Beuys|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcel Duchamp|îkon=Xwestî}} ==== Dîzayner==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Coco Chanel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yves Saint Laurent|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Raymond Loewy|îkon=Xwestî}} ==== Fotografvan ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ansel Adams|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri Cartier-Bresson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eadweard Muybridge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergey Prokudin-Gorsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Man Ray|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Weston|îkon=Xwestî}} ==== Çêkerên enstrûmanan ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Antonio Stradivari|îkon=Xwestî}} ====Plansazên bajaran ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Georges-Eugène Haussmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jane Jacobs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Moses|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Law Olmsted|îkon=Xwestî}} === Tradisyonên ne rojavayî === {{Vital article count|6}} # {{lgb|Hokusai|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hiroshige|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kanō Masanobu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sesshū Tōyō|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shitao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wang Xizhi|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Nivîskar== {{Vital article count|255}} {{Div col|colwidth=15em}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|17}} ==== Asya ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Kalidasa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Qu Yuan|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|15}} # {{lgb|Esxîlos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arîstofanês|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Catullus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Eurîpîdês|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hêsîodos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Homêros|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Horatius|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Lucian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menander|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ovidius|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Plautus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sappho|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sofoklês|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Terence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vergilius|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|29}} ==== Asya ==== {{Vital article count|22}} # {{lgb|en=Bai Juyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bhavabhuti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Du Fu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Firdewsî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hafizê Şîrazî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Han Yu|îkon=Şitil}} # {{lgb|Camî (helbestvan)|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kabir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Omer Xeyam|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Amir Khusrau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Li Bai|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mirabai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Murasaki Shikibu|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîzamî Gencewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebû Nuwas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ouyang Xiu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rudaki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Celaledînê Rûmî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Sedî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Su Shi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tao Yuanming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wang Wei (Tang dynasty)|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Dante Alighieri|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giovanni Boccaccio|îkon=Şitil}} # {{lgb|Geoffrey Chaucer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Chrétien de Troyes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Christine de Pizan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francesco Petrarca|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Villon|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|33}} ==== Asya ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Fuzûlî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Matsuo Bashō|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mir Taqi Mir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tukaram|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tulsidas|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|28}} # {{lgb|en=Pedro Calderón de la Barca|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Burns|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luís de Camões|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giacomo Casanova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Miguel de Cervantes|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pierre Corneille|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Daniel Defoe|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Donne|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Dryden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry Fielding|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ben Jonson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Christopher Marlowe|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Milton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michel de Montaigne|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas More|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Molière|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nostradamus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Perrault|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander Pope|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=François Rabelais|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Racine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marquis de Sade|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Shakespeare|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Edmund Spencer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jonathan Swift|îkon=Şitil}} # {{lgb|Lope de Vega|îkon=Şitil}} # {{lgb|Voltaire|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|176}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Chinua Achebe|îkon=Şitil}} # {{lgb|John M. Coetzee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Nadine Gordimer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nacîb Mahfûz|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ben Okri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wole Soyinka|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ngũgĩ wa Thiong'o|îkon=Xwestî}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|49}} ===== DYA û Kanada ===== {{Vital article count|40}} # {{lgb|Maya Angelou|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isaac Asimov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Margaret Atwood|îkon=Şitil}} # {{lgb|Saul Bellow|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ray Bradbury|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William S. Burroughs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raymond Chandler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Emily Dickinson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Thomas Stearns Eliot|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ralph Waldo Emerson|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Faulkner|îkon=Şitil}} # {{lgb|Francis Scott Fitzgerald|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert Frost|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Allen Ginsberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nathaniel Hawthorne|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert A. Heinlein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Hemingway|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Langston Hughes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Henry James|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack Kerouac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Stephen King|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Ursula K. Le Guin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Stan Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jack London|îkon=Şitil}} # {{lgb|H. P. Lovecraft|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Herman Melville|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Miller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Toni Morrison|îkon=Şitil}} # {{lgb|Vladimir Nabokov|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sylvia Plath|îkon=Şitil}} # {{lgb|Edgar Allan Poe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ezra Pound|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ayn Rand|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Upton Sinclair|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Steinbeck|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mark Twain|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Kurt Vonnegut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edith Wharton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walt Whitman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tennessee Williams|îkon=Xwestî}} ===== Amerîkaya latîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Jorge Amado|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jorge Luis Borges|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alejo Carpentier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carlos Fuentes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gabriel García Márquez|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Machado de Assis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=José Martí|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pablo Neruda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mario Vargas Llosa|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|101}} =====Gelemper===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Konstantînos Kavafîs|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya navendî===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Adam Mickiewicz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ismail Kadare|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Conrad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sándor Petőfi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henryk Sienkiewicz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Taras Şevçenko|îkon=Şitil}} # {{lgb|Elie Wiesel|îkon=Destpêkî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|16}} # {{lgb|en=Anna Akhmatova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph Brodsky|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mîxaîl Bûlgakov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îvan Bunîn|îkon=Şitil}} # {{lgb|Anton Çexov|îkon=C}} # {{lgb|Fyodor Dostoyevskî|îkon=B}} # {{lgb|Maksîm Gorkî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîkolay Gogol|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mikhail Lermontov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vladîmîr Mayakovskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Borîs Pasternak|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Aleksandr Pûşkîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mîxaîl Şoloxov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Aleksandr Soljenîtsin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lev Tolstoy|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îvan Turgenyev|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|40}} # {{lgb|Hans Christian Andersen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Antonin Artaud|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Honoré de Balzac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Baudelaire|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Karen Blixen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bertolt Brecht|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Albert Camus|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Alexandre Dumas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Umberto Eco|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gustave Flaubert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Anne Frank|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Federico García Lorca|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|André Gide|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Johann Wolfgang von Goethe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Birayên Grimm|îkon=Şitil}} # {{lgb|Knut Hamsun|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Heinrich Heine|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hermann Hesse|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Victor Hugo|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henrik Ibsen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eugène Ionesco|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Kafka|îkon=Şitil}} # {{lgb|Selma Lagerlöf|îkon=Şitil}} # {{lgb|Halldór Laxness|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Astrid Lindgren|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Mann|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Stéphane Mallarmé|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guy de Maupassant|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernando Pessoa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Luigi Pirandello|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Marcel Proust|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arthur Rimbaud|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Rainer Maria Rilke|îkon=Şitil}} # {{lgb|José Saramago|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Friedrich Schiller|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stendhal|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=August Strindberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tristan Tzara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jules Verne|îkon=Şitil}} # {{lgb|Émile Zola|îkon=Destpêkî}} ===== Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda ===== {{Vital article count|37}} # {{lgb|Jane Austen|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Samuel Beckett|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Blake|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enid Blyton|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Brontë family|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lord Byron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lewis Carroll|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Agatha Christie|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Arthur C. Clarke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Taylor Coleridge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roald Dahl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Dickens|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arthur Conan Doyle|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=George Eliot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Golding|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas Hardy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Joyce|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John Keats|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rudyard Kipling|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=D. H. Lawrence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=C. S. Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|V. S. Naipaul|îkon=Şitil}} # {{lgb|George Orwell|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Salman Rushdie|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Walter Scott|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Bernard Shaw|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mary Shelley|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Percy Bysshe Shelley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Louis Stevenson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred, Lord Tennyson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dylan Thomas|îkon=Şitil}} # {{lgb|J. R. R. Tolkien|îkon=Şitil}} # {{lgb|H. G. Wells|îkon=Şitil}} # {{lgb|Oscar Wilde|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=William Wordsworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Virginia Woolf|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Butler Yeats|îkon=Şitil}} ==== Asya ==== {{Vital article count|17}} # {{lgb|en=Chinghiz Aitmatov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ryūnosuke Akutagawa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xalîbê Dehlewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cibran Xelîl Cibran|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Muhemmed Îqbal|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kazuo Ishiguro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jin Yong|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kawabata Yasunari|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lao She|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lu Xun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yukio Mishima|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Haruki Murakami|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Natsume Sōseki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kenzaburo Oe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Orhan Pamuk|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Premchand|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rabindranath Tagore|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ==== Okyanusya ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Banjo Paterson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Patrick White|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Rojnamevan == {{Vital article count|14}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Svetlana Alexievich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Attenborough|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nellie Bly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Cronkite|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Horace Greeley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Randolph Hearst|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Walter Lippmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rupert Murdoch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward R. Murrow|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Pulitzer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ida Tarbell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hunter S. Thompson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anna Wintour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bob Woodward|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Muzîsyen == {{Vital article count|149}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Muzîka hunera rojavayî === {{Vital article count|71}} ==== Kompozîtor ==== {{Vital article count|53}} ===== Tarîxa piştî klasîkê û Ronesans ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Hildegard of Bingen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guillaume de Machaut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josquin des Prez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guillaume Du Fay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Giovanni Pierluigi da Palestrina|îkon=Xwestî}} ===== Barok ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Johann Sebastian Bach|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|George Frideric Handel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claudio Monteverdi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Purcell|îkon=Şitil}} # {{lgb|Antonio Vivaldi|îkon=Destpêkî}} ===== Klasîk ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Ludwig van Beethoven|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Joseph Haydn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Wolfgang Amadeus Mozart|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ===== Romantîk ===== {{Vital article count|21}} # {{lgb|Hector Berlioz|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johannes Brahms|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Anton Bruckner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frédéric Chopin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Antonín Dvořák|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Elgar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gilbert and Sullivan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Liszt|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Gustav Mahler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Felix Mendelssohn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Modest Mussorgsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nikolai Rimsky-Korsakov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gioachino Rossini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franz Schubert|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clara Schumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Schumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johann Strauss II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Richard Strauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pyotr Çaykovskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giuseppe Verdi|îkon=Nesinifandî}} # {{lgb|Richard Wagner|îkon=Xwestî}} ===== Sedsala 20an ===== {{Vital article count|19}} # {{lgb|en=Béla Bartók|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benjamin Britten|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aaron Copland|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Debussy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gabriel Fauré|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giacomo Puccini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergei Prokofiev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sergei Rachmaninoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maurice Ravel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arnold Schoenberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dmitri Shostakovich|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Sibelius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îgor Stravînskî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ralph Vaughan Williams|îkon=Xwestî}} ====== Avant-garde/postmodern ====== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Pierre Boulez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Cage|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip Glass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=György Ligeti|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karlheinz Stockhausen|îkon=Xwestî}} ====Pedagog ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Nadia Boulanger|îkon=Xwestî}} ====Tiyatrovan==== {{Vital article count|17}} ===== Çelovan ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Pau Casals|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mstislav Rostropovich|îkon=Xwestî}} ===== Rêberên orkestrayê ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Leonard Bernstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Herbert von Karajan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arturo Toscanini|îkon=Xwestî}} ===== Piyanîst ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Glenn Gould|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir Horowitz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sviatoslav Richter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Rubinstein|îkon=Xwestî}} ===== Singers ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Maria Callas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Enrico Caruso|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Plácido Domingo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dietrich Fischer-Dieskau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kirsten Flagstad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Luciano Pavarotti|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joan Sutherland|îkon=Xwestî}} ===== Kemanvan===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Niccolò Paganini|îkon=Xwestî}} === Muzîka hunera ne-rojavayî === {{Vital article count|7}} ==== Klasîka karnatîk ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Muthuswami Dikshitar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Syama Sastri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tyagaraja|îkon=Xwestî}} ==== Klasîka hindistanî ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Ali Akbar Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ravi Shankar|îkon=Xwestî}} ==== Qewalî ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Nusrat Fateh Ali Khan|îkon=Xwestî}} ==== Tradisyona farisî ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Mohammad-Reza Shajarian|îkon=Xwestî}} === Cez === {{Vital article count|11}} # {{lgb|Louis Armstrong|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Miles Davis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Duke Ellington|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ella Fitzgerald|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=George Gershwin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benny Goodman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billie Holiday|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antônio Carlos Jobim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Scott Joplin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charlie Parker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Django Reinhardt|îkon=Xwestî}} === Muzîka populer === {{Vital article count|60}} # {{lgb|ABBA|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bing Crosby|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen Foster|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michael Jackson|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Madonna|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Miriam Makeba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bob Marley|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frank Sinatra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Barbra Streisand|îkon=C}} ==== Stranbêjên bi zimanên din ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Charles Aznavour|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Serge Gainsbourg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ûm Kulsûm|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lata Mangeshkar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Édith Piaf|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Teresa Teng|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir Vysotsky|îkon=Xwestî}} ==== Afrobeat ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Fela Kuti|îkon=Xwestî}} ==== Blues, R&B, û soul ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ray Charles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aretha Franklin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marvin Gaye|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=B. B. King|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=The Supremes|îkon=Xwestî}} ==== Muzîka elektro ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Brian Eno|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kraftwerk|îkon=Xwestî}} ==== Folk and country ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Joan Baez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johnny Cash|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Woody Guthrie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joni Mitchell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dolly Parton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hank Williams|îkon=Xwestî}} ====Funk ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=James Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Prince|îkon=Şitil}} ==== Hip-hop û rap ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Tupac Shakur|îkon=Destpêkî}} ==== Latin ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Celia Cruz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Julio Iglesias|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Astor Piazzolla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Selena Quintanilla-Pérez|îkon=Şitil}} ==== Flamenko ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Paco de Lucía|îkon=Xwestî}} ==== Komediya muzîkal û nivîskarên gotinên stranan ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Irving Berlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rodgers and Hammerstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Lloyd Webber|îkon=Xwestî}} ==== Rock ==== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=The Beach Boys|îkon=Xwestî}} # {{lgb|The Beatles|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ## {{lgb|John Lennon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Black Sabbath|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chuck Berry|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Bowie|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|The Doors|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bob Dylan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jimi Hendrix|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Buddy Holly|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Janis Joplin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Led Zeppelin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Little Richard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pink Floyd|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Elvis Presley|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Queen|îkon=Şitil}} # {{lgb|The Rolling Stones|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=The Velvet Underground|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Direktor, çêker and senarvonivîs == {{Vital article count|61}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Anîmator û kuklabaz === {{Vital article count|3}} # {{lgb|Walt Disney|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hayao Miyazakî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jim Henson|îkon=Xwestî}} === Direktor === {{Vital article count|53}} # {{lgb|en=Woody Allen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Michelangelo Antonioni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ingmar Bergman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert Bresson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luis Buñuel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Cameron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frank Capra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charlie Chaplin|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Jean Cocteau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Francis Ford Coppola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cecil B. DeMille|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vittorio De Sica|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Theodor Dreyer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guru Dutt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sergei Eisenstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Federico Fellini|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Ford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Miloš Forman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean-Luc Godard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=D. W. Griffith|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Howard Hawks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Werner Herzog|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Hitchcock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raj Kapoor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elia Kazan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Buster Keaton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abbas Kiarostami|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Akira Kurosawa|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stanley Kubrick|îkon=Şitil}} # {{lgb|Fritz Lang|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=David Lean|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ang Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Lucas|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Auguste and Louis Lumière|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ida Lupino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Lynch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georges Méliès|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yasujirō Ozu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roman Polanski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Satyajit Ray|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Renoir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leni Riefenstahl|îkon=C}} # {{lgb|en=Martin Scorsese|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ousmane Sembène|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Steven Spielberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Quentin Tarantino|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrei Tarkovsky|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Truffaut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Agnès Varda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Orson Welles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billy Wilder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wong Kar-wai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Wyler|îkon=Xwestî}} === Çêker û rêveber === {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Samuel Goldwyn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis B. Mayer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irving Thalberg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jack L. Warner|îkon=Xwestî}} === Senaryonivîs === {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Frances Marion|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Ticar == {{Vital article count|29}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=John Jacob Astor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=P. T. Barnum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Warren Buffett|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Al Capone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Carnegie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marcus Licinius Crassus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pablo Escobar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Ford|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jakob Fugger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bill Gates|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Howard Hughes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Steve Jobs|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Estée Lauder (businesswoman)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Li Ka-shing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrew Mellon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shigeru Miyamoto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=J. P. Morgan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John D. Rockefeller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rothschild family|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Sarnoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carlos Slim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Soros|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leland Stanford|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jamsetji Tata|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ted Turner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cornelius Vanderbilt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sam Walton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josiah Wedgwood|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Westinghouse|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Kaşif == {{Vital article count|30}} {{Div col|colwidth=15em}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Hanno the Navigator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhang Qian|îkon=Xwestî}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|5}} # {{lgb|Îbn Betûte|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Leif Erikson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marco Polo|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Xuanzang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zheng He|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Vitus Bering|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pedro Álvares Cabral|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jacques Cartier|îkon=Şitil}} # {{lgb|Krîstofor Kolumbus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James Cook|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vasco da Gama|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ferdinand Magellan|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Juan Ponce de León|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hernando de Soto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Abel Tasman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Amerigo Vespucci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Willem Barentsz|îkon=Xwestî}} === Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|11}} # {{lgb|Roald Amundsen|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Neil Armstrong|îkon=Şitil}} # {{lgb|Amelia Earhart|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yurî Gagarîn|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander von Humboldt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Lindbergh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Livingstone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Fridtjof Nansen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert Falcon Scott|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ernest Shackleton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Valentina Tereshkova|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} == Fîlozof, tarîxnas, alimên civakî û siyasetê == {{Vital article count|162}} === Fîlozof === {{Vital article count|68}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|21}} # {{lgb|Arîstotelês|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Augustînus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cicero|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Konfuçyus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Demokrîtos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Diyojenê Sînopî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Epicurus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Han Fei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hêrakleitos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Kaṇāda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Lao Zî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Li Si|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lucretius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mencius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Platon|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Plotînos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Seneca|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Shang Yang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sokratês|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Talês|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Xunzi (philosopher)|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Peter Abelard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îbnî Ruşd|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Duns Scotus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Farabî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Thomas Aquinas|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Wang Yangming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William of Ockham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zhu Xi|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|Francis Bacon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jeremy Bentham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Berkeley|îkon=Şitil}} # {{lgb|Giordano Bruno|îkon=Şitil}} # {{lgb|René Descartes|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Denis Diderot|îkon=Şitil}} # {{lgb|Erasmus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Johann Gottlieb Fichte|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Hume|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Immanuel Kant|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Jean-Jacques Rousseau|îkon=Şitil}} # {{lgb|Baruch Spinoza|îkon=Destpêkî}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|27}} # {{lgb|Hannah Arendt|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Simone de Beauvoir|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henri Bergson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Isaiah Berlin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Auguste Comte|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Jacques Derrida|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Dewey|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Frantz Fanon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michel Foucault|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jürgen Habermas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Georg Wilhelm Friedrich Hegel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Martin Heidegger|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edmund Husserl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William James|îkon=Şitil}} # {{lgb|Søren Kierkegaard|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marshall McLuhan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Stuart Mill|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Friedrich Nietzsche|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles Sanders Peirce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Popper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Rawls|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bertrand Russell|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jean-Paul Sartre|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Arthur Schopenhauer|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henry David Thoreau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred North Whitehead|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ludwig Wittgenstein|îkon=Şitil}} {{Div col end}} === Tarîxnas === {{Vital article count|22}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Eusebios|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hêrodotos|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Josephus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Plutarch|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sima Qian|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tacitus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tûkudîdes|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ksenofon|îkon=Şitil}} ==== Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Bede|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean Froissart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Geoffreyê Monmouthî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Xeldûn|level=3|stûr=erê|îkon=C}} ==== Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Edward Gibbon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nikolay Karamzin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Giorgio Vasari|îkon=Xwestî}} ==== Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Charles A. Beard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernand Braudel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eric Hobsbawm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Theodor Mommsen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Leopold von Ranke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=A. J. P. Taylor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Jackson Turner|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Zanyarên civakî, ekonomîst û nivîskarên siyasetê === {{Vital article count|52}} {{Div col|colwidth=15em}} ==== Antîk ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Çanakya|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pāṇini|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Niccolò Machiavelli|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|10}} # {{lgb|en=Cesare Beccaria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edmund Burke|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hugo Grotius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Hobbes|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Gotthold Ephraim Lessing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Locke|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Montesquieu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Paine|îkon=Şitil}} # {{lgb|Adam Smith|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Mary Wollstonecraft|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|39}} # {{lgb|Theodor Adorno|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mikhail Bakunin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Bernays|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eduard Bernstein|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Franz Boas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre Bourdieu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis Braille|îkon=Şitil}} # {{lgb|Noam Chomsky|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=W. E. B. Du Bois|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Émile Durkheim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Friedrich Engels|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Milton Friedman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Kenneth Galbraith|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clifford Geertz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio Gramsci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Friedrich Hayek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Maynard Keynes|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Peter Kropotkin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Lévi-Strauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karl Marx|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|en=Marcel Mauss|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bronisław Malinowski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Robert Malthus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Margaret Mead|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maria Montessori|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vilfredo Pareto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Talcott Parsons|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pierre-Joseph Proudhon|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alfred Radcliffe-Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=David Ricardo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Edward Said|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Paul Samuelson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand de Saussure|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Heinrich Schliemann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sequoyah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Herbert Spencer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alexis de Tocqueville|îkon=Şitil}} # {{lgb|Max Weber|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Noah Webster|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} === Psîkolog === {{Vital article count|20}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Gordon Allport|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Albert Bandura|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Raymond Cattell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Albert Ellis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erik Erikson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leon Festinger|îkon=Şitil}} # {{lgb|Anna Freud|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sigmund Freud|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Karl Gustav Jung|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Kurt Lewin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Abraham Maslow|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=George Armitage Miller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îvan Pavlov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jean Piaget|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Rogers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=B. F. Skinner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Thorndike|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lev Vygotsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John B. Watson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wilhelm Wundt|îkon=Şitil}} {{Div col end}} == Kesên dînî == {{Vital article count|124}} :<small>Ji bo kesên mîtolojîk binêrin: [[Wîkîpediya:Gotarên_bingehîn/Level/4/Felsefe_û_dîn#Mîtolojî|Felsefe û dîn: Mîtolojî]].</small> === Hinduîzm === {{Vital article count|17}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Kapila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Patanjali|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Valmiki|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vyasa|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Adi Shankara|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Basava|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaudapada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kumārila Bhaṭṭa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Madhvacharya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramanuja|îkon=Xwestî}} ==== Tarîxa modern ==== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=A. C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chaitanya Mahaprabhu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paramahansa Yogananda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramakrishna|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ramana Maharshi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sri Aurobindo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Swami Vivekananda|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Budîzm=== {{Vital article count|15}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|Buda|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=14th Dalai Lama|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nagarjuna|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Padmasambhava|îkon=Xwestî}} ====Budîzma çînî==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Bodhidharma|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kumārajīva|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lushan Huiyuan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhiyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Huineng|îkon=Xwestî}} ====Budîzma hindistanî==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Ānanda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maudgalyayana|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Śāriputra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vasubandhu|îkon=Xwestî}} ====Budîzma japonî==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Dōgen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kūkai|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Dînên îbrahîmî=== {{Vital article count|85}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Cihûtî==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Baal Shem Tov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rabbi Akiva|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Judah Loew ben Bezalel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îbn Meymûn|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rashi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vilna Gaon|îkon=Xwestî}} ====Xiristiyanî==== {{Vital article count|60}} ===== Kesên Ahîta Nû ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Îsa|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Meryem|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Meryema Mejdelanî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yûhenayê Noqkar|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Judas Iscariot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pawlos|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Saint Peter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John the Apostle|îkon=Xwestî}} ===== Beriya Veqetana Dêran ===== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=Ambrose|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Athanasius of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Basil of Caesarea|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benedict of Nursia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Clement of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cyril of Alexandria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Saint George|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory of Nazianzus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gregory of Nyssa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irenaeus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jerome|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Chrysostom|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John of Damascus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kîrîl û Metodiyos|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Saint Nicholas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Origen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tertullian|îkon=Xwestî}} ===== Dêra katolîk ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Anselm of Canterbury|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bonaventure|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis of Assisi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jan Hus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ignatius of Loyola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John of the Cross|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mader Teresa|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Teresa of Ávila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tomás de Torquemada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Wycliffe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis Xavier|îkon=Xwestî}} ===== Papa ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Papa Klement I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Pope Gregory I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope Leo I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope John XXIII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Yûhena Pawlos II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Pius IX|îkon=Xwestî}} ===== Dêra ortodoks ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Patriarch Nikon of Moscow|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grigori Rasputin|îkon=Xwestî}} ===== Protestanî ===== {{Vital article count|13}} # {{lgb|en=Jacobus Arminius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karl Barth|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Dietrich Bonhoeffer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean Calvin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Thomas Cranmer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jonathan Edwards (theologian)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Billy Graham|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Knox|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Martin Luther|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Philip Melanchthon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Desmond Tutu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Wesley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Huldrych Zwingli|îkon=Xwestî}} ===== Yên din ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Mary Baker Eddy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph Smith|îkon=Şitil}} ==== Îslam ==== {{Vital article count|19}} # {{lgb|Muhemmed|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Eyşe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Fatime|îkon=Şitil}} # {{lgb|Xedîce bint Xuweylid|îkon=Destpêkî}} ===== Îslama şiî ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Elî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Huseyn bin Elî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ja'far al-Sadiq|îkon=Xwestî}} ===== Îslama Sunî ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Ehmed bin Henbel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebû Henîfe|îkon=Şitil}} # {{lgb|Malik bin Enes|îkon=Şitil}} # {{lgb|Buxarî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Muslîm bin Hecac|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îmam Şafiî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Îbn Teymiye|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Al-Nawawi|îkon=Xwestî}} ===== Yên din ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Muhammad ibn Abd al-Wahhab|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xezalî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Erebî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Sedredîn Şîrazî|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Yên din === {{Vital article count|7}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Caynîzm==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Mahavira|îkon=Xwestî}} ==== Hereketên dînî yên nû==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Baháʼu'lláh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helena Blavatsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Aleister Crowley|îkon=Xwestî}} ====Sîkhîzm==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Guru Gobind Singh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Guru Nanak|îkon=Xwestî}} ====Zerdeştî==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|Zerdeşt|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} == Siyasetmedar û serok == {{Vital article count|502}} === Tarîxa kevnare === {{Vital article count|72}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|13}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Ezana of Axum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaiseric|îkon=Xwestî}} ===== Misir ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Narmer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thutmose I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hatshepsut|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thutmose III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Akhenaten|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nefertîtî|îkon=C}} # {{lgb|Tutankhamun|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ramses II|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ramesses III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ptolemaîos I Sotêr|îkon=Şitil}} # {{lgb|Kleopatra VII|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|28}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Cao Cao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Han Gaozu|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gwanggaeto the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Modu Chanyu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Qin Shi Huang|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emperor Wu of Han|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yu the Great|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Ajatashatru|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Aşokayê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Chandragupta II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chandragupta Maurya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kanishka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menander I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samudragupta|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Ashurbanipal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kûruşê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Daryûsê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hamurabî|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Mithridates VI Eupator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nebuchadnezzar II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Puduḫepa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sargonê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tîgranê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Xeşeyerşa I|îkon=Şitil}} # {{lgb|Zenobia|îkon=Şitil}} ===== Qraliyetên helenîstî ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Antigonus I Monophthalmus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antîoxos III Megas|îkon=Şitil}} # {{lgb|Seleukos I Nîkator|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|31}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Attila|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Decebalus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pyrrhus of Epirus|îkon=Xwestî}} ===== Yewnanistan ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|en=Alcibiades|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Demosthenes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Draco (lawgiver)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lycurgus (lawgiver)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pericles|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Solon|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Themistocles|îkon=Xwestî}} ===== Makedonya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Philip II of Macedon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Îskenderê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Alaric I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arminius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Boudîka|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Theodoric I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vercingetorix|îkon=Xwestî}} ===== Romaya kevnare ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|Augustus|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Julius Caesar|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Caligula|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Cato the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Konstantînê Mezin|îkon=C}} # {{lgb|Diocletianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Domitianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gracchi brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hadrianus|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marcus Aurelius|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nero|îkon=Şitil}} # {{lgb|Teodosius I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Tiberius|îkon=Şitil}} # {{lgb|Trajanus|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|129}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|6}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Amda Seyon I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Baybars|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Al-Hakim bi-Amr Allah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mansa Musa|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abd Allah al-Mahdi Billah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Al-Nasir Muhammad|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|2}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Moctezuma I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pachacuti|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|48}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Batu Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bumin Qaghan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hulegu Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jochi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Khosrow I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mahmud of Ghazni|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad of Ghor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad II of Khwarazm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nizam Elmulk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tamar|îkon=Şitil}} # {{lgb|Tîmûrleng|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Tokhtamysh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tughril I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ulux Beg|îkon=Şitil}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Cengîz Xan|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ögedei Khan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sejong the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Taejo of Goryeo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Taejo of Joseon|îkon=Xwestî}} ===== Çîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Zhu Yuanzhang|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Yang Guifei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kubîlay Xan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emperor Taizong of Tang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Xuanzong of Tang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Taizu of Song|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emperor Wen of Sui|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wu Zetian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yongle Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Anawrahta|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ram Khamhaeng|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gajah Mada|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jayavarman VII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suryavarman II|îkon=Xwestî}} ===== Viyetnam ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Lê Lợi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lê Thánh Tông|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Trần Thánh Tông|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Prithviraj Chauhan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harsha|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alauddin Khalji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rajaraja I|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|Selahedînê Eyûbî|îkon=C}} # {{lgb|Osman I|îkon=Destpêkî}} ===== Xalîfe ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Ebdulmelik|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ebûbekir|îkon=Şitil}} # {{lgb|Harûn Reşîd|îkon=Şitil}} # {{lgb|Muawiye I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Omer|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Osman|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|73}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Stefan Dušan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Svatopluk I of Moravia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vlad the Impaler|îkon=Xwestî}} ===== Bulgaristan ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Krum|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Boris I of Bulgaria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ivan Asen II|îkon=Xwestî}} ===== Împeratoriya Bîzansê ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Iûstînianos I|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hêraklios|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Basil II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leo III the Isaurian|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Manuel I Komnenos|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Theodora (wife of Justinian I)|îkon=Xwestî}} ===== Mecaristan ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Stephen I of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Béla IV of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis I of Hungary|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Matthias Corvinus|îkon=Xwestî}} ===== Polonya û Lîtvanya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Bolesław I the Brave|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Casimir III the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gediminas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Władysław II Jagiełło|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mieszko I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vytautas|îkon=Xwestî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Alexander Nevsky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Daniel of Galicia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dmitry Donskoy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Vladimir the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sviatoslav I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yaroslav the Wise|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Cnut|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Margaret I of Denmark|îkon=Xwestî}} ===== Înglistan û Skoçya ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Æthelstan|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alfredê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edward I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward III of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry II of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John, King of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Richard I|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Robert the Bruce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William I|îkon=Şitil}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Clovis I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Karlê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Charles Martel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis the Pious|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eleanor of Aquitaine|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip II of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis IX of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip IV of France|îkon=Xwestî}} ===== Almanya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Charles the Fat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry the Lion|îkon=Xwestî}} ===== Împeratoriya Romayê ya Pîroz ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Charles IV, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Barbarossa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry IV, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Otto the Great|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sigismund, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Îtalya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Cosimo de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lorenzo de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Guiscard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Roger II of Sicily|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Girolamo Savonarola|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Theodoric the Great|îkon=Xwestî}} ===== Dewletên papayî ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Papa Skender VI|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Boniface VIII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pope Gregory VII|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Înosentiyûs III|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pope Urban II|îkon=Xwestî}} ===== Spanya û Portûgal ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Abd al-Rahman I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Abd al-Rahman III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Afonso I of Portugal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand II of Aragon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prince Henry the Navigator|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isabella I of Castile|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|113}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Ahmad ibn Ibrahim al-Ghazi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ahmad al-Mansur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Askia Muhammad I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nzinga of Ndongo and Matamba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zara Yaqob|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|12}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Atahualpa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=La Malinche|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Moctezuma II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tecumseh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Túpac Amaru|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Túpac Amaru II|îkon=Şitil}} ===== DYA ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Benjamin Franklin|îkon=Şitil}} # {{lgb|George Washington|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Adams|îkon=Şitil}} # {{lgb|Thomas Jefferson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Alexander Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Madison|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|41}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Şah Ebasê Yekê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ehmed Şahê Abdali|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Babur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Humayun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Şah Îsmaîl|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Nadir Şah|îkon=Destpêkî}} ===== Asyaya rojhilat ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Jeongjo of Joseon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Seonjo of Joseon|îkon=Xwestî}} ===== Çîn ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Hong Taiji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jiajing Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kangxi Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nurhaci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Qianlong Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wanli Emperor|îkon=Xwestî}} ===== Japon ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Toyotomi Hideyoshi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tokugawa Ieyasu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oda Nobunaga|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|10}} # {{lgb|Ekberê Mezin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Aurangzeb|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Clive|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hyder Ali|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prithvi Narayan Shah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shah Jahan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sher Shah Suri|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tipu Sultan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shivaji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Krishnadevaraya|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Sultan Agung of Mataram|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rama I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Iskandar Muda|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Naresuan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Quang Trung|îkon=Xwestî}} ===== Burma ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Alaungpaya|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bayinnaung|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tabinshwehti|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|Mehmed II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mehmed IV|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xurrem Siltan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Selim I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Selim III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Siltan Silêmanê Qanûnî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|54}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Bohdan Khmelnytsky|îkon=Xwestî}} ===== Polonya û Lîtvanya ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Augustus II the Strong|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John III Sobieski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stephen Báthory|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sigismund III Vasa|îkon=Xwestî}} ===== Rûsya ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ivan III of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ivan the Terrible|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexis of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pyotrê Mezin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Elizabeth of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Catherine the Great|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Friedrich II yê Mezin|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Frederick William I of Prussia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William the Silent|îkon=Xwestî}} ===== Înglistan û Skoçya ===== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Charles I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elizabeth I|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry V of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry VIII|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=James VI and I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Oliver Cromwell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary I of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mary, Queen of Scots|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William III of England|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Blackstone|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Murray, 1st Earl of Mansfield|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Pitt the Younger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Walpole|îkon=Şitil}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|18}} # {{lgb|en=Catherine de' Medici|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis I of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry IV of France|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis XI|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis XIV|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Louis XV|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis XVI|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Marie Antoinette|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Cardinal Mazarin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Napoleon Bonaparte|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Madame de Pompadour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cardinal Richelieu|îkon=Xwestî}} ====== Împeratoriya Romayê ya Pîroz, Awistirya ====== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Charles V, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leopold I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maximilian I, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Maria Theresa|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya bakur ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Charles XII of Sweden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Christina, Queen of Sweden|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustavus Adolphus|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya başûr ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Cesare Borgia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Papa Jûliyûs II|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Philip II of Spain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philip V of Spain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sebastião José de Carvalho e Melo, 1st Marquis of Pombal|îkon=Xwestî}} ====Okyanusya ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Kamehameha I|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|188}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|31}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Afrîkaya rojhilat ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Idi Amin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Haile Selassie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Kenneth Kaunda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jomo Kenyatta|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Julius Nyerere|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Menelik II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rainilaiarivony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tewodros II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yohannes IV|îkon=Xwestî}} ===== Afrîkaya bakur ===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Muemer Qedafî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Isma'il Pasha of Egypt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad Ahmad|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Muhammad Ali of Egypt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Cemal Ebdul Nasir|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emir Abdelkader|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Enwer Sedat|îkon=Şitil}} ===== Afrîkaya başûr û navendî - ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Hastings Banda|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Frederik Willem de Klerk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Patrice Lumumba|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nelson Mandela|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mobutu Sese Seko|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Mugabe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cecil Rhodes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Shaka Zulu|îkon=Şitil}} ===== Afrîkaya rojava===== {{Vital article count|7}} # {{lgb|Kofi Annan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nnamdi Azikiwe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Kwame Nkrumah|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Olusegun Obasanjo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Sankara|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Léopold Sédar Senghor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ellen Johnson Sirleaf|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|42}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Amerîkaya başûr ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Salvador Allende|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Simón Bolívar|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hugo Chávez|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=José de San Martín|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Juan Peron|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Augusto Pinochet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio José de Sucre|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfredo Stroessner|îkon=Xwestî}} ===== Brazîl ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Pedro I of Brazil|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pedro II of Brazil|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Getúlio Vargas|îkon=Xwestî}} ===== Central America and the Caribbean ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Fidel Castro|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=François Duvalier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Toussaint Louverture|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francisco Morazán|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rafael Trujillo|îkon=Xwestî}} ===== Mexico ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Porfirio Díaz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Benito Juárez|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Antonio López de Santa Anna|îkon=Xwestî}} ===== DYA ===== {{Vital article count|21}} # {{lgb|George W. Bush|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John C. Calhoun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henry Clay|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dwight D. Eisenhower|îkon=Şitil}} # {{lgb|J. Edgar Hoover|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrew Jackson|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lyndon B. Johnson|îkon=Şitil}} # {{lgb|John F. Kennedy|îkon=Şitil}} # {{lgb|Abraham Lincoln|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=John Marshall|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Richard Nixon|îkon=Şitil}} # {{lgb|Barack Obama|îkon=Şitil}} # {{lgb|James K. Polk|îkon=Şitil}} # {{lgb|Ronald Reagan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eleanor Roosevelt|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Franklin D. Roosevelt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Theodore Roosevelt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Gayê Rûniştî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Harry S. Truman|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Donald Trump|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Thomas Woodrow Wilson|îkon=Şitil}} ===== Canada ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=John A. Macdonald|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre Trudeau|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==== Asya ==== {{Vital article count|50}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Asyaya navendî, Îran, Qefqasya ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Ayetula Xumênî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Muhemmed Museddiq|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mohammad Reza Pehlewî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mohammad Zahir Shah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eduard Shevardnadze|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya rojhilat ===== ===== Çîn ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Chiang Kai-shek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Soong Mei-ling|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Empress Dowager Cixi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Deng Xiaoping|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jiang Qing|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mao Zedong|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Puyi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Xi Jinping|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhou Enlai|îkon=Xwestî}} ===== Japon ===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Hîrohîto|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emperor Meiji|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Eisaku Satō|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hideki Tojo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shinzo Abe|îkon=Xwestî}} ===== Korea ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Kim Il Sung|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Park Chung Hee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Syngman Rhee|îkon=Xwestî}} ===== Asyaya başûr rojhilat ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Corazon Aquino|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Chulalongkorn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ferdinand Marcos|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ho Chi Minh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lee Kuan Yew|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mahathir Mohamad|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ne Win|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Pol Pot|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=D. S. Senanayake|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suharto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sukarno|îkon=Destpêkî}} ===== Asyaya başûr ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Benazir Bhutto|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Muhammad Ali Jinnah|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Şêx Mucîburrehman|îkon=Şitil}} ===== Hindistan ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|George Curzon|îkon=Şitil}} # {{lgb|Indira Gandhi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Cewahirlal Nehru|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Vallabhbhai Patel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Manmohan Singh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Atal Bihari Vajpayee|îkon=Şitil}} ===== Asyaya rojava ===== {{Vital article count|8}} # {{lgb|Ebdulhemîd II|îkon=Şitil}} # {{lgb|Yaser Erefat|îkon=Şitil}} # {{lgb|Mustafa Kemal Atatürk|îkon=C}} # {{lgb|David Ben-Gurion|îkon=Şitil}} # {{lgb|Sedam Huseyn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Ebdulezîz Siûdî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Mahmud II|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Golda Meir|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|64}} {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ewropaya Navendî===== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Alexander Dubček|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis II, Holy Roman Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Václav Havel|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Franz Joseph I of Austria|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Klemens von Metternich|îkon=Xwestî}} ===== Ewropaya rojhilat ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Józef Piłsudski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Lech Wałęsa|îkon=Şitil}} ===== Southeastern Europe ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Ion Antonescu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicolae Ceaușescu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Enver Hoxha|îkon=Şitil}} # {{lgb|Slobodan Milošević|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ante Pavelić|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Josip Broz Tito|îkon=Destpêkî}} ===== Russia and USSR ===== {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Alexander I of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander II of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Leonid Brezhnev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîxaîl Gorbaçov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nîkîta Krûşçev|îkon=Şitil}} # {{lgb|Vladîmîr Lenîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Nicholas I of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicholas II of Russia|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Vladîmîr Pûtîn|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Yosîf Stalîn|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lev Trotskî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Borîs Yeltsîn|îkon=Şitil}} ===== Scandinavia ===== {{Vital article count|4}} # {{lgb|Gro Harlem Brundtland|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles XIV John|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Gustaf Emil Mannerheim|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dag Hammarskjöld|îkon=Şitil}} ===== Ewropaya rojava ===== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Leopold II of Belgium|îkon=Xwestî}} ===== Fransa ===== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Georges Clemenceau|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles de Gaulle|îkon=Şitil}} # {{lgb|François Mitterrand|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Louis Philippe I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Napoleon III|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Adolphe Thiers|îkon=Xwestî}} ===== Almanya ===== {{Vital article count|11}} # {{lgb|en=Konrad Adenauer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Otto von Bismarck|îkon=Şitil}} # {{lgb|Willy Brandt|îkon=Şitil}} # {{lgb|Joseph Goebbels|îkon=Şitil}} # {{lgb|Adolf Hitler|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Heinrich Himmler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erich Honecker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helmut Kohl|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Angela Merkel|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=William I, German Emperor|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wilhelm II|îkon=Şitil}} ===== Iberia ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Francisco Franco|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Juan Carlos I|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=António de Oliveira Salazar|îkon=Xwestî}} ===== Ireland ===== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Michael Collins (Irish leader)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Stewart Parnell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Éamon de Valera|îkon=Xwestî}} ===== Îtalya ===== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Camillo Benso, Count of Cavour|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Benito Mussolini|îkon=Destpêkî}} ===== United Kingdom ===== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Robert Peel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Keybanû Victoria|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Ewart Gladstone|îkon=Şitil}} # {{lgb|Benjamin Disraeli|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=David Lloyd George|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Winston Churchill|îkon=Şitil}} # {{lgb|Clement Attlee|îkon=Şitil}} # {{lgb|Elizabeth II|îkon=Şitil}} # {{lgb|Margaret Thatcher|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ====Oceania ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=John Curtin|îkon=Xwestî}} ==Military leaders and theorists == {{Vital article count|52}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Tarîxa kevnare === {{Vital article count|9}} # {{lgb|en=Aetius (magister militum)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henîbal|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Leonidas I|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Zhuge Liang|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mark Antony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pompey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Scipio Africanus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sulla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sun Tzu|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|10}} # {{lgb|Emr bin Es|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=El Cid|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Godfrey of Bouillon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jeanne d'Arc|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=John Hunyadi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Subutai|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Trần Hưng Đạo|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Wallace|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jan Žižka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Xalid bin Welîd|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Afonso de Albuquerque|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fernando Álvarez de Toledo, 3rd Duke of Alba|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hayreddin Barbarossa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Churchill, 1st Duke of Marlborough|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hernán Cortés|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Michiel de Ruyter|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francis Drake|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Miyamoto Musashi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Prince Eugene of Savoy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francisco Pizarro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Suvorov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yi Sun-sin|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|21}} # {{lgb|en=Robert Baden-Powell, 1st Baron Baden-Powell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl von Clausewitz|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enver Paşa|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Giuseppe Garibaldi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hermann Göring|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ulysses S. Grant|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Paul von Hindenburg|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=T. E. Lawrence|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert E. Lee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Erich Ludendorff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Douglas MacArthur|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Thayer Mahan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Marshall|îkon=Şitil}} # {{lgb|Helmuth Karl Bernhard von Moltke|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bernard Montgomery|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Horatio Nelson, 1st Viscount Nelson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Erwin Rommel|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Võ Nguyên Giáp|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isoroku Yamamoto|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Georgy Zhukov|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Rebels, revolutionaries and activists == {{Vital article count|53}} {{Div col|colwidth=15em}} ===Tarîxa kevnare === {{Vital article count|1}} # {{lgb|Spartakûs|îkon=Şitil}} ===Tarîxa piştî klasîkê === {{Vital article count|3}} # {{lgb|Ebû Muslim Xoresanî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Babek Xuremdînî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Huang Chao|îkon=Xwestî}} ===Çaxa modern a ewil === {{Vital article count|8}} ====Çaxa modern a ewil: General==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=Blackbeard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bartolomé de las Casas|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Müntzer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Yemelyan Pugachev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Wilberforce|îkon=Xwestî}} ====Fransa ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Georges Danton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jean-Paul Marat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Maximilien Robespierre|îkon=Şitil}} ===Çaxa modern a paşîn === {{Vital article count|41}} ==== Amerîka ==== {{Vital article count|21}} # {{lgb|en=Marcus Garvey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Che Guevara|îkon=C}} # {{lgb|en=Miguel Hidalgo y Costilla|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Riel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pancho Villa|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Emiliano Zapata|îkon=Şitil}} =====DYA ===== {{Vital article count|15}} # {{lgb|Jane Addams|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Susan B. Anthony|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Frederick Douglass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Betty Friedan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Helen Keller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Martin Luther King|îkon=Şitil}} # {{lgb|Malcolm X|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Harvey Milk|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Muir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rosa Parks|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Margaret Sanger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Elizabeth Cady Stanton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sojourner Truth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harriet Tubman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Booker T. Washington|îkon=Xwestî}} ==== Afrîka ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Steve Biko|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Seyîd Qutib|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ken Saro-Wiwa|îkon=Xwestî}} ==== Asya ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|B. R. Ambedkar|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Aung San|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Aung San Suu Kyi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Usama bin Ladin|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Subhas Chandra Bose|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Diponegoro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mahatma Gandî|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hong Xiuquan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=José Rizal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rani of Jhansi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Sun Yat-sen|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Bal Gangadhar Tilak|îkon=Xwestî}} ==== Ewropa ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|Henry Dunant|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Emma Goldman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Theodor Herzl|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Rosa Luxemburg|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Emmeline Pankhurst|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Scientists, inventors and mathematicians == {{Vital article count|255}} ===Ancient figures === {{Vital article count|25}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Tarîxa kevnare ==== {{Vital article count|13}} # {{lgb|Apolonios|îkon=Şitil}} # {{lgb|Arşîmed|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Diophantus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eratosthenes|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Iqlîdes|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Galen|îkon=C}} # {{lgb|Hîparxos|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hîpatîa|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hîpokrat|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pliny the Elder|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ptolemaîos|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Pîtagoras|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Zhang Heng|îkon=Xwestî}} ====Tarîxa piştî klasîkê ==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|Zehrawî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Bîrûnî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Îbn Heysem|îkon=Şitil}} # {{lgb|Aryabhata|îkon=Şitil}} # {{lgb|Îbn Sîna|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Brahmagupta|îkon=Şitil}} # {{lgb|Fibonacci|îkon=Şitil}} # {{lgb|Cabir bin Heyan|îkon=Şitil}} # {{lgb|Xwarezmî|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Razî|îkon=Şitil}} # {{lgb|Nesredîn Tûsî|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Shen Kuo|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Physics === {{Vital article count|66}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|5}} # {{lgb|en=William Gilbert (physicist)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Hooke|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Christiaan Huygens|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Mîxaîl Lomonosov|îkon=Şitil}} # {{lgb|Isaac Newton|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|51}} # {{lgb|en=Amedeo Avogadro|îkon=Xwestî}} # {{lgb|André-Marie Ampère|îkon=Şitil}} # {{lgb|Henri Becquerel|îkon=Şitil}} # {{lgb|Hans Albrecht Bethe|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Niels Bohr|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ludwig Boltzmann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Max Born|îkon=Şitil}} # {{lgb|William Henry Bragg|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Nicolas Léonard Sadi Carnot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Henry Cavendish|îkon=Şitil}} # {{lgb|James Chadwick|îkon=Şitil}} # {{lgb|Marie Curie|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Pierre Curie|îkon=Şitil}} # {{lgb|John Dalton|îkon=Şitil}} # {{lgb|Paul Dirac|îkon=Şitil}} # {{lgb|Albert Einstein|level=3|stûr=erê|îkon=C}} # {{lgb|Michael Faraday|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Enrico Fermi|îkon=Şitil}} # {{lgb|Richard Feynman|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Léon Foucault|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Augustin-Jean Fresnel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Murray Gell-Mann|îkon=Şitil}} # {{lgb|Stephen Hawking|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Werner Heisenberg|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hermann von Helmholtz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Heinrich Hertz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Joule|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Charles K. Kao|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gustav Kirchhoff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Lawrence|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Tsung-Dao Lee|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Hendrik Lorentz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Ernst Mach|îkon=Xwestî}} # {{lgb|James Clerk Maxwell|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lise Meitner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Albert Abraham Michelson|îkon=Şitil}} # {{lgb|Robert Andrews Millikan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georg Ohm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Oppenheimer|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Hans Christian Ørsted|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Wolfgang Pauli|îkon=Şitil}} # {{lgb|Max Planck|îkon=Şitil}} # {{lgb|C. V. Raman|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Wilhelm Röntgen|îkon=Şitil}} # {{lgb|Andrey Saxarov|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Erwin Schrödinger|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edward Teller|îkon=Xwestî}} # {{lgb|J. J. Thomson|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Lord Kelvin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Johannes Diderik van der Waals|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Thomas Young (scientist)|îkon=Xwestî}} ====Astronomy ==== {{Vital article count|10}} # {{lgb|en=Tycho Brahe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nicolaus Copernicus|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Galileo Galilei|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edmond Halley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Caroline Herschel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Herschel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Edwin Hubble|îkon=Şitil}} # {{lgb|Johannes Kepler|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georges Lemaître|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Sagan|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Chemistry === {{Vital article count|23}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Svante Arrhenius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jöns Jacob Berzelius|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Robert Boyle|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Humphry Davy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter Debye|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Louis Gay-Lussac|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Josiah Willard Gibbs|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Fritz Haber|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Otto Hahn|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jacobus Henricus van ’t Hoff|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Dorothy Hodgkin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Irving Langmuir|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Antoine Lavoisier|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Gilbert N. Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Justus von Liebig|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dmîtrî Mendeleyev|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Linus Pauling|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joseph Priestley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Ernest Rutherford|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Frederick Sanger|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Harold Urey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Friedrich Wöhler|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Burns Woodward|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Life sciences === {{Vital article count|43}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Biology ==== {{Vital article count|29}} # {{lgb|en=Louis Agassiz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John James Audubon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Banks|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Norman Ernest Borlaug|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Rachel Carson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Washington Carver|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edward Drinker Cope|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Francis Crick|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Georges Cuvier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Charles Darwin|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Rosalind Franklin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jane Goodall|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Stephen Jay Gould|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ernst Haeckel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=W. D. Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Dalton Hooker|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Thomas Henry Huxley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Kinsey|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hans Krebs (biochemist)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Jean-Baptiste Lamarck|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Antonie van Leeuwenhoek|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl von Linné|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Konrad Lorenz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Barbara McClintock|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gregor Mendel|îkon=C}} # {{lgb|en=Santiago Ramón y Cajal|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Russel Wallace|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eugenius Warming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=James Watson|îkon=Xwestî}} ====Medicine ==== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Claude Bernard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Fleming|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Luigi Galvani|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Harvey|îkon=Şitil}} # {{lgb|Edward Jenner|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Robert Koch|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Li Shizhen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Lister|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Florence Nightingale|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Paracelsus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Louis Pasteur|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Jonas Salk|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ignaz Semmelweis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Andreas Vesalius|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Physical geography === {{Vital article count|5}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|Jacques Yves Cousteau|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=James Hutton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Lyell|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Marie Tharp|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Wegener|îkon=Destpêkî}} {{Div col end}} ===Inventors and engineers === {{Vital article count|37}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Leo Baekeland|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John Logie Baird|îkon=Xwestî}} # {{lgb|John Bardeen|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alexander Graham Bell|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Benz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Isambard Kingdom Brunel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emile Berliner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wernher von Braun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Cai Lun|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wallace Carothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Louis Daguerre|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rudolf Diesel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Lee de Forest|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=George Eastman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Thomas Alva Edison|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Gustave Eiffel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Philo Farnsworth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert Fulton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Robert H. Goddard|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Johannes Gutenberg|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|Jack Kilby|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Sergei Korolev|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Guglielmo Marconi|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Cyrus McCormick|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Montgolfier brothers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Samuel Morse|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Nicéphore Niépce|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Alfred Nobel|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Charles Algernon Parsons|îkon=Xwestî}} # {{lgb|William Shockley|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=George Stephenson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nîkola Tesla|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Alessandro Volta|îkon=Şitil}} # {{lgb|James Watt|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Eli Whitney|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Steve Wozniak|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Birayên Wright|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Mathematicians === {{Vital article count|45}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Çaxa modern a ewil ==== {{Vital article count|9}} # {{lgb|Jean Baptiste le Rond d'Alembert|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Daniel Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jacob Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johann Bernoulli|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gerolamo Cardano|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Leonhard Euler|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Pierre de Fermat|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Gottfried Wilhelm Leibniz|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Blaise Pascal|îkon=Şitil}} ====Çaxa modern a paşîn ==== {{Vital article count|36}} # {{lgb|en=Niels Henrik Abel|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Stefan Banach|îkon=Xwestî}} # {{lgb|George Boole|îkon=Şitil}} # {{lgb|Georg Cantor|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Augustin-Louis Cauchy|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Arthur Cayley|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Peter Gustav Lejeune Dirichlet|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ronald Fisher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Joseph Fourier|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gottlob Frege|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Évariste Galois|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Francis Galton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Carl Friedrich Gauss|level=3|stûr=erê|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Kurt Gödel|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alexander Grothendieck|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=William Rowan Hamilton|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Charles Hermite|îkon=Xwestî}} # {{lgb|David Hilbert|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Carl Gustav Jacob Jacobi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Andrey Kolmogorov|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Joseph-Louis Lagrange|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Pierre-Simon Laplace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Nîkolay Îvanovîç Lobaçevskî|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Benoit Mandelbrot|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gaspard Monge|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=John von Neumann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emmy Noether|level=3|stûr=erê|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Pearson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Henri Poincaré|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Siméon Denis Poisson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Srinivasa Ramanujan|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Bernhard Riemann|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Claude Shannon|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfred Tarski|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Karl Weierstrass|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Hermann Weyl|îkon=Şitil}} {{Div col end}} ===Computer scientists === {{Vital article count|11}} {{Div col|colwidth=15em}} # {{lgb|en=Charles Babbage|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Tim Berners-Lee|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Edsger W. Dijkstra|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Douglas Engelbart|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Grace Hopper|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Donald Knuth|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ada Lovelace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Dennis Ritchie|îkon=Şitil}} # {{lgb|Linus Torvalds|îkon=Şitil}} # {{lgb|Alan Turing|level=3|stûr=erê|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Konrad Zuse|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ==Sports figures == {{Vital article count|95}} ===Individual sports === {{Vital article count|55}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Athletics ==== {{Vital article count|14}} # {{lgb|en=Fanny Blankers-Koen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Usain Bolt|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Sergey Bubka|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Pierre de Coubertin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Hicham El Guerrouj|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Haile Gebrselassie|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Florence Griffith Joyner|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackie Joyner-Kersee|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Carl Lewis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Edwin Moses|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Paavo Nurmi|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jesse Owens|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wilma Rudolph|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Emil Zátopek|îkon=Xwestî}} ====Auto racing ==== {{Vital article count|4}} # {{lgb|en=Juan Manuel Fangio|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Enzo Ferrari|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Michael Schumacher|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ayrton Senna|îkon=Xwestî}} ====Biathlon ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Ole Einar Bjørndalen|îkon=Xwestî}} ====Boxing ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Muhammed Ali|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Joe Louis|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sugar Ray Robinson|îkon=Xwestî}} ====Chess ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Bobby Fischer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Garry Kasparov|îkon=Xwestî}} ====Climbing and mountaineering ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|Edmund Hillary|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Junko Tabei|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tenzing Norgay|îkon=Xwestî}} ====Cycling ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Eddy Merckx|îkon=Xwestî}} ====Figure skating ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Yuzuru Hanyu|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sonja Henie|îkon=Xwestî}} ====Golf ==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Jack Nicklaus|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Annika Sörenstam|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Tiger Woods|îkon=Xwestî}} ====Gymnastics ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Nadia Comăneci|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Larisa Latynina|îkon=Xwestî}} ====Martial arts ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Kanō Jigorō|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Bruce Lee|îkon=Şitil}} ====Skiing ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Marit Bjørgen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ingemar Stenmark|îkon=Xwestî}} ====Speed skating ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Bonnie Blair|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Eric Heiden|îkon=Xwestî}} ====Ajne==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Michael Phelps|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mark Spitz|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johnny Weissmuller|îkon=Xwestî}} ====Tenîs ==== {{Vital article count|8}} # {{lgb|en=Margaret Court|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Roger Federer|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Steffi Graf|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Rod Laver|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Suzanne Lenglen|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Rafael Nadal|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Martina Navratilova|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Serena Williams|îkon=Şitil}} ====Gulaşş==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Aleksandr Karelin|îkon=Xwestî}} ====Ji yekî zêdetir spor==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Jim Thorpe|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Babe Didrikson Zaharias|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} ===Sporên taximê=== {{Vital article count|40}} {{Div col|colwidth=15em}} ====Futbola amerîkî==== {{Vital article count|3}} # {{lgb|en=Tom Brady|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jim Brown|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jerry Rice|îkon=Xwestî}} ====Futbol==== {{Vital article count|12}} # {{lgb|en=Franz Beckenbauer|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Johan Cruyff|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Alfredo Di Stéfano|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Mia Hamm|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Armando Diego Maradona|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Lionel Messi|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|Pelé|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Ronaldo (Brazilian footballer)|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Cristiano Ronaldo|îkon=Destpêkî}} # {{lgb|en=Lev Yashin|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Zinedine Zidane|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=Marta (footballer)|îkon=Xwestî}} ====Beyzbol==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Hank Aaron|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Ty Cobb|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Willie Mays|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sadaharu Oh|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jackie Robinson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Babe Ruth|îkon=Xwestî}} ====Basketbol ==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Kareem Abdul-Jabbar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Wilt Chamberlain|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=LeBron James|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Magic Johnson|îkon=Xwestî}} # {{lgb|Michael Jordan|îkon=Şitil}} # {{lgb|en=James Naismith|îkon=Xwestî}} ====Rugby union ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Gareth Edwards|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Jonah Lomu|îkon=Xwestî}} ====Krîket==== {{Vital article count|6}} # {{lgb|en=Don Bradman|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=W. G. Grace|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Viv Richards|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Garfield Sobers|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Sachin Tendulkar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Shane Warne|îkon=Xwestî}} ====Field hockey ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Luciana Aymar|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Dhyan Chand|îkon=Xwestî}} ====Hokeya qeşayê ==== {{Vital article count|2}} # {{lgb|en=Wayne Gretzky|îkon=Xwestî}} # {{lgb|en=Gordie Howe|îkon=Xwestî}} ====Rowing ==== {{Vital article count|1}} # {{lgb|en=Steve Redgrave|îkon=Xwestî}} {{Div col end}} <noinclude> {{Core topics}} </noinclude> [[Kategorî:Gotarên bingehîn ên Wîkîpediyayê li gorî levelê|4]] j1c88htuj77kjyptlhn1016wmksupkt 4 209136 2061796 2016383 2026-06-17T02:38:16Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061796 json application/json { "Felsefe": { "level": 1, "section": "Level 1 Gotarên bingehîn" }, "Folklor": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Fizîk": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Ferdinand Magellan": { "level": 3, "section": "Kaşîf" }, "Frida Kahlo": { "level": 3, "section": "Resam" }, "Friedrich Nietzsche": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Florence Nightingale": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Fînîkya": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Filipîn": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Fransa": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Fîlm": { "level": 3, "section": "Hunerên dîtbarî" }, "Fêkî": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Futbol": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Festîval": { "level": 3, "section": "Civak û zanistên civakî: Gelemper" }, "Faşîzm": { "level": 3, "section": "Siyaset û hikûmet" }, "Femînîzm": { "level": 3, "section": "Problemên civakî" }, "Fizîka parçikan": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Foton": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Fizyolojî": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Fotosentez": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Fosfor": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Fruktoz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Fîkar": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Passerin" }, "Fîkarên bera": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Passerin" }, "Famîleya pisîkan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Foka bêguh": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pinnipeds" }, "Fîl": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Proboscidea" }, "Famîleya sihoran": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koma kojeran" }, "Famîleya kardî û zîlgurzan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koma pelkevçiyan (Alismatale)" }, "Famîleya palmiyeyan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Arecales" }, "Famîleya sosinan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Asparagales" }, "Famîleya lîliyan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Liliales" }, "Famîleya bromeliyayan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Poales" }, "Famîleya genim û kurtîjan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Poales" }, "Famîleya gulkîsikan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Zingiberales" }, "Famîleya bexdenûsan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Apiales" }, "Famîleya stêregulan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Asterales" }, "Famîleya gulezengilan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Asterales" }, "Famîleya kundiran": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Cucurbitales" }, "Famîleya gezikan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Ericales" }, "Famîleya baqilan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Fabales" }, "Famîleya kinfan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gentianales" }, "Famîleya sorindaran": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gentianales" }, "Famîleya gezika derewîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Lamiales" }, "Famîleya darzeytûnan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Lamiales" }, "Famîleya giyaşîrkan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Malpighiales" }, "Famîleya tolikê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Malvales" }, "Famîleya mîrtasiyan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Myrtales" }, "Famîleya rozagulan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Rosales" }, "Fistiqa kajû": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Findeq" }, "Fîqeroş": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Kuvarkên xwarinê" }, "Farmakolojî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Deman û farmakolojî" }, "Fobî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên hişî" }, "Ford": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Car companies" }, "Facebook": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Websîte" }, "Federalîzm": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "State structure and administration" }, "Firat": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 2" }, "Fînlenda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northern Europe" }, "Fîcî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Melanesia" }, "Florîda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "DYA" }, "Fujian": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Freetown": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Sierra Leone" }, "Fes": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Maroko" }, "Fuzhou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rojhilata Çînê" }, "Firenze": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Îtalya 2" }, "Frankfurt": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Almanya 2" }, "Fîladelfiya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northeast" }, "Felsefeya Yewnan": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Philosophy by region and period" }, "Felsefeya îslamê": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Religious philosophy" }, "Fiqih": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Firîşte": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Mexlûqên mîtolojîk" }, "Ferheng": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Frankenstein": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Flamenko": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Dans" }, "Futurîzm": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Modern art" }, "Festîvala Fîlman a Cannesê": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Film festival and awards" }, "Fermuar": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Firavîn": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Basics" }, "Futbola amerîkî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Francisco Goya": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ronesans û çaxa modern a ewil" }, "Frank Lloyd Wright": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Mîmar" }, "Firdewsî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 2" }, "Francesco Petrarca": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 2" }, "Fuzûlî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 3" }, "Francis Scott Fitzgerald": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Fyodor Dostoyevskî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rûsya" }, "Federico García Lorca": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Franz Kafka": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Friedrich Schiller": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Frédéric Chopin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Franz Liszt": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Franz Schubert": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Federico Fellini": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Fritz Lang": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Fridtjof Nansen": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 2" }, "Farabî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 4" }, "Francis Bacon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 3" }, "Friedrich Engels": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 5" }, "Fatime": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Îslam" }, "Friedrich II yê Mezin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava 4" }, "Frederik Willem de Klerk": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Afrîkaya başûr û navendî -" }, "Fidel Castro": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Central America and the Caribbean" }, "Franklin D. Roosevelt": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "François Mitterrand": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Fransa 3" }, "Francisco Franco": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Iberia" }, "Francis Drake": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 7" }, "Fibonacci": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 11" }, "Francis Crick": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Biology" }, "Fîrewn": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Africa 2" }, "Frîgya": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia" }, "Feodalîzm": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Post-classical history: General" }, "Frank": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Western Europe" }, "Fiskiye": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Farm and garden machinery" }, "Firaxşok": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Household appliances" }, "Fluor": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Fransiyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Fizîka teorîk": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 6" }, "Ferromanyetîk": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 8" }, "Frekans": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Waves" } } juph2z932z9p07vq9w2q4aqh0m2ig62 4 209140 2061797 2016386 2026-06-17T02:38:24Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061797 json application/json { "Pêşdîrok": { "level": 2, "section": "Tarîx" }, "Pêragihandin": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Pîşesazî": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Perwerde": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Pergala Rojê": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Pêşveçûn": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Pirtûk": { "level": 2, "section": "Teknolojî" }, "Pablo Picasso": { "level": 3, "section": "Resam" }, "Platon": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Pawlos": { "level": 3, "section": "Kesayetên dînî" }, "Parzemîn": { "level": 3, "section": "Parzemîn û herêm" }, "Pakistan": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Polonya": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Pekîn": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Parîs": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Pîramîda Keops": { "level": 3, "section": "Mîmarî" }, "Piyano": { "level": 3, "section": "Muzîk" }, "Peyker": { "level": 3, "section": "Hunerên dîtbarî" }, "Protestanî": { "level": 3, "section": "Dînên îbrahîmî" }, "Pitik": { "level": 3, "section": "Malbat û xizm" }, "Penîr": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Pirtûkxane": { "level": 3, "section": "Perwerde" }, "Pere": { "level": 3, "section": "Ticaret û ekonomî" }, "Peyv": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Peyivîn": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Psîkopatî": { "level": 3, "section": "Nexweşî û birindarî" }, "Pîrbûn": { "level": 3, "section": "Sihet, fîtnes û tib" }, "Pergala Navneteweyî ya Yekeyan": { "level": 3, "section": "Zanist: Gelemper" }, "Peyk": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Proton": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Pêl": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Paresana mirovahiyê": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Pisîk": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Prîmat": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Peykeremasûlke": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Proteîn": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Peyk (teknolojî)": { "level": 3, "section": "Valahî" }, "Pir": { "level": 3, "section": "Veguhastin" }, "Plastîk": { "level": 3, "section": "Materyal" }, "Pembû": { "level": 3, "section": "Materyal" }, "Pi": { "level": 3, "section": "Hejmartin û reqam" }, "Pirgoşe": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Pankreas": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama dehan" }, "Poz (endam)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama demarê" }, "Por (anatomî)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Integumentary system" }, "Plasenta": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama zaûzê" }, "Piştêna hewzê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama hestî" }, "Pel": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 3" }, "Pirbûna nezayendî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna biyolojîk" }, "Pirbûna zayendî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna biyolojîk" }, "Perîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna nebatan" }, "Parzûna xaneyê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Parçeyên xaneyê" }, "Peykerê xaneyê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Parçeyên xaneyê" }, "Plastîd": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Xaneyên nebatan" }, "Pîrê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Araknîd" }, "Perîdank": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Lepidoptera" }, "Perciformes": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Perciformes" }, "Pêngwîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sphenisciform" }, "Perçemk": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Perçemk" }, "Piling (Panthera pardus)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Parsa berfîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Piling (Panthera tigris)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Pezkovî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Artiodactyla" }, "Pozmişk": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Monotrem" }, "Pizîlaq": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Asparagales" }, "Pêçek": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Apiales" }, "Pirteqal": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Panos (riwek)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Findeq" }, "Pîvaz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sebzeyên kokî" }, "Pirasa": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sebzeyên din" }, "Pûjan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Pîtîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sihet û fîtnes" }, "Pê (anatomî)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Anatomiya însanan" }, "Pîrînasî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Beşên tibê" }, "Psîkiyatrî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Beşên tibê" }, "Pestoya bilind a xwînê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên nevegir" }, "Psîkoz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Yên din" }, "Pirtûkxaneya Îskenderiyeyê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Afrîka" }, "Pirtûkxaneya Kongreyê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Americas" }, "Pirtûkxaneya Brîtanyayê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ewropa" }, "Paşnav": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Pirzimanî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Pergala nivîsê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Parêzer": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Institutions and professions" }, "Propaganda": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mass media: General" }, "Playboy": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Kovar" }, "Partiya Komunîst a Çînê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Siyaset" }, "Padîşahiya destûrî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Cureyên hikûmetan" }, "Parlamen": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "State structure and administration" }, "Psîkoterapî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 3" }, "Psîkoanalîz": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Psychology schools" }, "Pêşdarazî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Interpersonal relations" }, "Pirsgirêka civakî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mesele" }, "Penaberî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mesele" }, "Penaber": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 5" }, "Pergala koordînatên erdnîgarî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kartografî" }, "Porto Rîko": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean" }, "Pîrenê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 5" }, "Park": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Parks and preserves: General" }, "Parka Neteweyî ya Yellowstonê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur 7" }, "Parka neteweyî ya Yosemiteyê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur 7" }, "Peravê Diranfîl": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Portûgal": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Panama": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central America" }, "Palau": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Micronesia" }, "Papua Gîneya Nû": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Melanesia" }, "Paraguay": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr 8" }, "Perû": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr 8" }, "Patagonya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîka" }, "Pensîlvanya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "DYA" }, "Polînezya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Okyanûsya 8" }, "Paytext": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Urban studies and planning" }, "Pretoria": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Africa" }, "Pyongyang": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "North Korea" }, "Palermo": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Îtalya 2" }, "Prag": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çekya" }, "Pittsburgh": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northeast" }, "Phoenix, Arîzona": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "Perth, Awistralya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Australia" }, "Porto Alegre": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Brazil" }, "Pragmatîzm": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Philosophical schools and traditions" }, "Pîrhebok": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Beliefs" }, "Paganî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Theistic philosophies" }, "Pirxwedayî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Theistic philosophies" }, "Peymana Kevin": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Konseptên gelemper" }, "Peymana Nû": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Konseptên gelemper" }, "Papa": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Konseptên wê" }, "Perseûs": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Qehremanên mîtolojiya yewnanî" }, "Posîdon": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Pêgasos": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Mexlûqên mîtolojîk" }, "Peykerê Azadiyê": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Specific structures" }, "Panchatantra": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of antiquity" }, "Pêkenok": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Tiyatro" }, "Postmodernîzm": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Modern art" }, "Peter Pan": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Literature and drama" }, "Parfûm": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Pêlav": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Pêjgeha çînî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Cuisine" }, "Pêjgeha fransî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Cuisine" }, "Pêjgeha japon": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Cuisine" }, "Pêjgeha hindî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Cuisine" }, "Pêjgeha îtalî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Cuisine" }, "Pîza": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Food types" }, "Pevratiya welatî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Marriage and parenting" }, "Perwerdehiya zayendî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Pornografî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Pêşbaziya bedewîtiyê": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Entertainment and leisure" }, "Pokémon": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Games" }, "Premier League": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Patînaja hunerî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Skating" }, "Patena lezê": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Skating" }, "Powerlifting": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Pelsiwarî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Parkirin": { "level": 4, "topic": "Matematîk", "section": "Basics" }, "Pêjimar": { "level": 4, "topic": "Matematîk", "section": "Basics" }, "Peter Paul Rubens": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ronesans û çaxa modern a ewil" }, "Paul Klee": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn (resam)" }, "Pablo Neruda": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Amerîkaya latîn" }, "Patrick White": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Okyanusya" }, "Pyotr Çaykovskî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Pau Casals": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çelovan" }, "Prince": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Funk" }, "Pink Floyd": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rock" }, "Plotînos": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 3" }, "Pierre-Joseph Proudhon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 5" }, "Papa Klement I": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Papa" }, "Papa Yûhena Pawlos II": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Papa" }, "Ptolemaîos I Sotêr": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Misir" }, "Papa Skender VI": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Dewletên papayî" }, "Papa Înosentiyûs III": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Dewletên papayî" }, "Pyotrê Mezin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rûsya 3" }, "Papa Jûliyûs II": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya başûr" }, "Patrice Lumumba": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Afrîkaya başûr û navendî -" }, "Pol Pot": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya başûr rojhilat 3" }, "Ptolemaîos": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Pîtagoras": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Pierre Curie": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Paul Dirac": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Pelé": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Futbol" }, "Paleolîtîk": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Prehistory" }, "Pênc Xanedanî û Deh Keyanî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia 2" }, "Prûsya": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Western Europe 2" }, "Pandemiya vîrusa Koronayê": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Late modern period: General" }, "Pevçûna Rojhilata Navîn": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asyaya rojava" }, "Pevçûna Îsraêl û Filistînê": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asyaya rojava" }, "Perdeya Hesinî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Basics 4" }, "Peymana Versayê": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Basics 4" }, "Palmîra": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asya" }, "Petra": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asya" }, "Pale": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Horticultural techniques" }, "Pergala xebitandinê": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Operating systems" }, "Pastorîzasyon": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Food, water and health" }, "Papîrus": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Material and chemical" }, "Pencere": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Architectural elements" }, "Piramîd": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Ceremonial buildings" }, "Pênûs": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Artist's tools" }, "Pûl": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Media and communication" }, "Pêçkeyên tirimbêlê": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Road transport" }, "Pê (yekeya pîvanê)": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Length and distance" }, "Parsek": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Length and distance" }, "Pileya Celsius": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Temperature" }, "Pileya Fahrenheit": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Temperature" }, "Plûton": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Solar System" }, "Pêvir": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Other notable objects" }, "Paladyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Pîl (metal)": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Platîn": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Polonyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Propan": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Hydrocarbons" }, "Pangea": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Tarîxa jeolojîk" }, "Paleozoyî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Periyodên jeolojîk" }, "Pestoya atmosferê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Atmosphere" }, "Payîz": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Seasons" }, "Pirteqalî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" }, "Pêlên radyoyê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electrodynamics" }, "Perçoka beta": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Nuclear physics" }, "Pêldirêjahî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Waves" } } dynvrl60htm8ywosjx3sb2fjovo5hxz 4 209141 2061798 2016387 2026-06-17T02:38:26Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061798 json application/json { "Serdema kevnare": { "level": 2, "section": "Tarîx" }, "Siyaset": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Stêrnasî": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Siltan Silêmanê Qanûnî": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Simón Bolívar": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Sokratês": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Sigmund Freud": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Serdema kevirî": { "level": 3, "section": "Pêştarîx" }, "Serdema bronzî": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Sumer": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Serdema hesinî": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Serdema zêrîn a îslamê": { "level": 3, "section": "Tarîxa piştî klasîkê" }, "Serdema Navîn": { "level": 3, "section": "Tarîxa piştî klasîkê" }, "Seferên xaçperestan": { "level": 3, "section": "Tarîxa piştî klasîkê" }, "Sahara": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên erdî" }, "Spanya": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Singapûr": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Stembol": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "São Paulo": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Sekulerîzm": { "level": 3, "section": "Dîn" }, "Sunîtî": { "level": 3, "section": "Dînên îbrahîmî" }, "Sîkhîzm": { "level": 3, "section": "Dînên hindistanî" }, "Seks": { "level": 3, "section": "Seksualîte û zayend" }, "Sebze": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Soya": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Siyasetnasî": { "level": 3, "section": "Siyaset û hikûmet" }, "Sosyalîzm": { "level": 3, "section": "Siyaset û hikûmet" }, "Stêr": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Sal": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Sîstema gera xwînê": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Sîstema vedorî ya elementan": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Sîlîsyûm": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Salname": { "level": 3, "section": "Navîgasyon" }, "Saet (yeke)": { "level": 3, "section": "Navîgasyon" }, "Sifir (hejmar)": { "level": 3, "section": "Hejmartin û reqam" }, "Sêgoşenasî": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Sêgoşe": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Sîstema hormonan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 2" }, "Sîng": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 2" }, "Sipil": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama gera xwînê" }, "Soricik": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama dehan" }, "Sîstema livînê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama livînê" }, "Serkilox": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama hestî" }, "Stoma": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 3" }, "Seluloz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Spor (biyolojî)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna biyolojîk" }, "Sperm": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna heywanan" }, "Sîtoplazma": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Parçeyên xaneyê" }, "Sentrîol": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Endamok" }, "Stûnpiştdar (filûm)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Senifandina gelemper" }, "Spî (mêş û mûr)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêş û mûr" }, "Serteşî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Odonata" }, "Segmasî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Segmasî" }, "Serxes": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pteridophyte" }, "Sosina înka": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Liliales" }, "Sêv": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Spînax": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sebzeyên bipel" }, "Sûs (riwek)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Stres": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sihet û fîtnes" }, "Sîroz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên nevegir" }, "Skleroza enîfireh": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên nevegir" }, "Sorik (nexweşî)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên vegir" }, "Sendroma Down": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Astengdarî" }, "Sermaye": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Tîcaret û ekonomî: Giştî" }, "Sterlîna inglîzî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Specific currencies" }, "Samsung": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Companies: General" }, "Sinetkirina jinan": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics" }, "Sala Nû ya Çînê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Festivals, holidays, and observances" }, "Sámî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ethnic groups" }, "Slav": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ethnic groups" }, "Saziya Navneteweyî ya Atomê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "United Nations organizations" }, "Sensûr": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mass media: General" }, "Science": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Kovarên akademîk" }, "Sîtkom": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Televîzyon" }, "Star Trek": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Televîzyon" }, "Serwerî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "State structure and administration" }, "Serokdewlet": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "State structure and administration" }, "Sosyaldemokrasî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ideology and political theory" }, "Siza": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Interpersonal relations" }, "Sêwîxane": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Services and institutions" }, "Skagerrak": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Straits" }, "Shikoku": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 3" }, "Sardînya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 3" }, "Sîsîlya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 3" }, "Sûdan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "North Africa" }, "Swazîlenda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Africa" }, "Sao Tome û Prînsîpe": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central Africa" }, "Seyşel": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "East Africa" }, "Somalya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "East Africa" }, "Sûdana Başûr": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "East Africa" }, "Senegal": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Sierra Leone": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Srî Lanka": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Asia" }, "Sûrî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Asia" }, "Swêd": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northern Europe" }, "Swîsre": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Western Europe" }, "San Marîno": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Serbistan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Slovenya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Slovakya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Eastern Europe" }, "Saint Kitts û Nevîs": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Saint Lucia": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Saint Vincent û Giravên Grenadîn": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Samoa": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Polynesia" }, "Sûrînam": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr 8" }, "Somalîlenda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Unrecognized or largely unrecognized states, and disputed regions" }, "Sahraya Rojava": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Unrecognized or largely unrecognized states, and disputed regions" }, "Shandong": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Sichuan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Skandînavya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropaya Bakur" }, "Sîbîrya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rûsya" }, "Skotlenda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Qiraliyeta Yekbûyî" }, "Semerkand": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Uzbekistan" }, "Shijiazhuang": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "North China" }, "Shenyang": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northeast China" }, "Suzhou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rojhilata Çînê" }, "Shantou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Central China" }, "Shenzhen": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Central China" }, "Sêûl": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Korea" }, "Sanaa": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Yemen" }, "Stokholm": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Swêd" }, "Sarayevo": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Bosna û Hersek" }, "Sîrakuz": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Îtalya 2" }, "Sevilla": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Spanya 2" }, "Sofya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Bulgaristan" }, "Sankt Petersburg, Rûsya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rûsya 2" }, "Strasbourg": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Fransa 2" }, "Stuttgart": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Almanya 2" }, "St. Louis": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Midwest" }, "San Antonio": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South" }, "San Diego": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "San Francisco": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "Seattle": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "San Salvador": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "El Salvador" }, "Sîdney": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Australia" }, "Santiago de Chile": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Chile" }, "Sûdgirî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Approaches" }, "Sêyaneya Pîroz": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Konseptên wê" }, "Sofîtî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Silêman (pêxember)": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Mîtolojiya îbrahîmî" }, "Sagrada Família": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Specific structures" }, "Stonehenge": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Specific structures" }, "Sone": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Sûc û Ceza": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Sed sal tenyayî (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Sê çekdar (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Stran": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics 2" }, "Saksafon": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Musical instruments" }, "Sirûda neteweyî": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Music genres and forms: General" }, "Soul": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Popular music" }, "Senfoniya 9em a Beethoven": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Classical" }, "Surrealîzm": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Modern art" }, "Sembolîzm": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Modern art" }, "Sînema": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Filmmaking: General" }, "Star Wars": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Science fiction/Fantasy" }, "Sherlock Holmes": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Literature and drama" }, "Superleheng": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Superheroes" }, "Superman": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Superheroes" }, "Spider-Man": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Superheroes" }, "Simbêl": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Sîwan": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Selete": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Food types" }, "Sosîs": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Meat and other animal products" }, "Saremenî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Non-alcoholic drinks" }, "Sêwî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Marriage and parenting" }, "Seksa oral": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Seksa anal": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Sedrenc": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Games" }, "Skateboarding": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Skating" }, "Snooker": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Siwarkarî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Snowbordsiwarî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Squash": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Salvador Dalí": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn (resam)" }, "Sofoklês": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa" }, "Sedî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 2" }, "Saul Bellow": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Stephen King": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Sylvia Plath": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Selma Lagerlöf": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Stendhal": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Samuel Beckett": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Salman Rushdie": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Selena Quintanilla-Pérez": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Latin" }, "Sergei Eisenstein": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Stanley Kubrick": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Satyajit Ray": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Steven Spielberg": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Steve Jobs": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ticar" }, "Seneca": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 3" }, "Simone de Beauvoir": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Søren Kierkegaard": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Sima Qian": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 4" }, "Sedredîn Şîrazî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Yên din 2" }, "Sargonê Mezin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya rojava" }, "Seleukos I Nîkator": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Qraliyetên helenîstî" }, "Solon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Yewnanistan" }, "Selahedînê Eyûbî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya rojava 2" }, "Shaka Zulu": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Afrîkaya başûr û navendî -" }, "Sukarno": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya başûr rojhilat 3" }, "Sedam Huseyn": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya rojava 4" }, "Slobodan Milošević": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Southeastern Europe" }, "Sun Tzu": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 7" }, "Spartakûs": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 8" }, "Seyîd Qutib": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Afrîka 6" }, "Sun Yat-sen": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 9" }, "Stephen Hawking": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Serena Williams": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tenîs" }, "Serdema helenîstî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Ancient history: General" }, "Serdema Bihar û Payiz": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia" }, "Sê Împeratorî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia" }, "Sê keyaniyên Korêyê": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia" }, "Serdema Dewletên Şer Dikin": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia" }, "Sparta": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Europe 2" }, "Sikîtyan": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Europe 2" }, "Siltanatiya Rûmê": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia 2" }, "Serdema nû": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Early modern period: General" }, "Serhildana Boxer": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia 4" }, "Serhildana Taiping": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia 4" }, "Soûsa": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asya" }, "Sîbernetîk": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Biotechnology" }, "Superkomputer": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Computer hardware" }, "Sensor": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Basics 4" }, "Sabûn": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Food, water and health" }, "Sîstem": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Basics 8" }, "Sarinc (alav)": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Household appliances" }, "Sobe": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Household appliances" }, "Salnameya gregorî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Timekeeping" }, "Salnameya koçî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Timekeeping" }, "Salnameya julianî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Timekeeping" }, "Sala duşeşî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Timekeeping" }, "Sanî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Time" }, "Sala tîrêjê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Length and distance" }, "Stêrfizîk": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 2" }, "Suheyl": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Notable stars" }, "Stêrka nûtronê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Stellar astronomy" }, "Skandiyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Stronsiyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Stîbyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Sezyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Sirb": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Sîsmolojî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Geophysics" }, "Spî (reng)": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" }, "Sor": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" }, "Sirêma elektrîkê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electrical circuits" }, "Statîk": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 9" } } ley6wij1d63kolmgj7q90e9e9ncym4m 4 209146 2061799 2016392 2026-06-17T02:38:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061799 json application/json { "Afrîka": { "level": 2, "section": "Cografya" }, "Asya": { "level": 2, "section": "Cografya" }, "Amerîkaya Bakur": { "level": 2, "section": "Cografya" }, "Amerîkaya Başûr": { "level": 2, "section": "Cografya" }, "Avahîsazî": { "level": 2, "section": "Huner" }, "Aborînasî": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Av": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Avhewa": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Atom": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Agir": { "level": 2, "section": "Teknolojî" }, "Amar": { "level": 2, "section": "Matematîk" }, "Aşokayê Mezin": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Augustus": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Abraham Lincoln": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Adolf Hitler": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Arîstotelês": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Adam Smith": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Antoine Lavoisier": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Albert Einstein": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Arşîmed": { "level": 3, "section": "Matematîknas" }, "Alan Turing": { "level": 3, "section": "Matematîknas" }, "Arkeolojî": { "level": 3, "section": "Tarîx: Gelemper" }, "Aztek": { "level": 3, "section": "Tarîxa piştî klasîkê" }, "Antarktîka": { "level": 3, "section": "Parzemîn û herêm" }, "Alp": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên erdî" }, "And": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên erdî" }, "Amazon": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên hîdrolojîk" }, "Afrîkaya Başûr": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Almanya": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Awistralya": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Arjentîn": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Amûrên muzîkê": { "level": 3, "section": "Muzîk" }, "Aqil": { "level": 3, "section": "Beş û konseptên felsefeyê" }, "Azadî (felsefe)": { "level": 3, "section": "Beş û konseptên felsefeyê" }, "Ateîzm": { "level": 3, "section": "Dîn" }, "Atletîzm": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Anarşîzm": { "level": 3, "section": "Siyaset û hikûmet" }, "Aştî": { "level": 3, "section": "Pêvçûn" }, "Aborî": { "level": 3, "section": "Ticaret û ekonomî" }, "Avakirin": { "level": 3, "section": "Ticaret û ekonomî" }, "Alfabe": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Alfabeya yewnanî": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Alfabeya latînî": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Arsim": { "level": 3, "section": "Nexweşî û birindarî" }, "AIDS": { "level": 3, "section": "Nexweşî û birindarî" }, "Asteroîd": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Anatomî": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Asîda deoksîrîbonukleyî": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Asîda rîbonukleyî": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Ax": { "level": 3, "section": "Zanista dinyayê" }, "Argûn": { "level": 3, "section": "Xwarin û sihet" }, "Algorîtma": { "level": 3, "section": "Matematîk: Gelemper" }, "Adrênalîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Asîda amînî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Avokado": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Artîşok": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sebzeyên din" }, "Anesûn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Aspîrîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Deman û farmakolojî" }, "Akupunktur": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Beşên tibê" }, "Akne": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên nevegir" }, "Anemî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên nevegir" }, "Agahî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Society and social sciences: General" }, "Alibaba Group": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Companies: General" }, "Amazon (kompanî)": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Companies: General" }, "Apple, Inc.": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Companies: General" }, "Amazîx (gel)": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ethnic groups" }, "Alfabeya fonetîk a navneteweyî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Alfabeya fînîkî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Alphabets and writing systems" }, "Azadiya derbirinê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Giştî" }, "Azadiya ramanê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Giştî" }, "Azadiyên bajarwerî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Siyaset" }, "Anksiyete": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Emotions and traits" }, "Amnezî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Concepts" }, "Afirînerî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Concepts" }, "Aştîxwazî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mesele" }, "Artêş": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Military forces" }, "Amerîka (parzemîn)": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Parzemîn" }, "Awistralya (parzemîn)": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Parzemîn" }, "Avşara Niagara": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Waterfalls" }, "Antîlên Mezin": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean" }, "Antîlên Biçûk": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean" }, "Anatolya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 4" }, "Aconcagua": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr 6" }, "Atakama": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Deserts" }, "Angola": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central Africa" }, "Azerbaycan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Asia" }, "Awistirya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Western Europe" }, "Albanya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Andorra": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Europe" }, "Antîgua û Berbûda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Afrîkaya Bakur": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Afrîka 9" }, "Amerîkaya Navîn": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîka" }, "Amerîkaya Latînî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîka" }, "Alberta": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kanada" }, "Alaska": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "DYA" }, "Asyaya Navendî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 9" }, "Asyaya Rojhilat": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 9" }, "Andhra Pradeş": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Hindistan" }, "Akra": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ghana" }, "Abuja": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Nigeria" }, "Asmara": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Eritrea" }, "Adîs Abeba": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ethiopia" }, "Almatî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kazakhstan" }, "Astana": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kazakhstan" }, "Amritsar": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "North India" }, "Antalya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Tirkiye" }, "Atîna": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Yewnanistan" }, "Antwerpen": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Belçîka 2" }, "Amsterdam": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Holenda" }, "Atlanta": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South" }, "Austin, Teksas": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South" }, "Astrolojî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Beliefs" }, "Agnostîsîzm": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Non-theistic philosophies" }, "Avesta": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Other religions: General" }, "Adem û Hewa": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Mîtolojiya îbrahîmî" }, "Axîleûs": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Qehremanên mîtolojiya yewnanî" }, "Amazon (mîtolojiya yewnanî)": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Qehremanên mîtolojiya yewnanî" }, "Afrodîtê": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Apolon": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Artemîs": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Atênê": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Atlantîs": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Cihên mîtolojîk" }, "Ayasofya": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Specific structures" }, "Anna Karenina": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Anabasîs": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Nonfiction of antiquity" }, "Aeneis": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Poetic works of antiquity" }, "Akordiyon": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Musical instruments" }, "Amûrên jîdar": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Musical instruments" }, "Artêşa terrakotayî": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Sculpture" }, "Anîme": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Filmmaking: General" }, "Avmêwe": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Non-alcoholic drinks" }, "Aseksuelî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Amitabh Bachchan": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Aktor" }, "Alain Delon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Aktor" }, "Albrecht Dürer": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ronesans û çaxa modern a ewil" }, "Andy Warhol": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn (resam)" }, "Alvar Aalto": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Mîmar" }, "Antoni Gaudí": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Mîmar" }, "Arîstofanês": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa" }, "Anton Çexov": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rûsya" }, "Aleksandr Pûşkîn": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rûsya" }, "Aleksandr Soljenîtsin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rûsya" }, "Albert Camus": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Anne Frank": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "André Gide": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Arthur Rimbaud": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Agatha Christie": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Arthur Conan Doyle": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Antonio Vivaldi": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Barok" }, "Antonín Dvořák": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "ABBA": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Muzîka populer" }, "Alfred Hitchcock": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Akira Kurosawa": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Andrei Tarkovsky": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Abel Tasman": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 2" }, "Amelia Earhart": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 2" }, "Augustînus": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 3" }, "Auguste Comte": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Arthur Schopenhauer": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Alexis de Tocqueville": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 5" }, "Anna Freud": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Psîkolog" }, "Abraham Maslow": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Psîkolog" }, "Antîoxos III Megas": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Qraliyetên helenîstî" }, "Alfredê Mezin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Înglistan û Skoçya" }, "Andrew Jackson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Ayetula Xumênî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya navendî, Îran, Qefqasya 3" }, "Atal Bihari Vajpayee": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Hindistan" }, "Angela Merkel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Almanya 2" }, "Aung San Suu Kyi": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 9" }, "Apolonios": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Aryabhata": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 11" }, "André-Marie Ampère": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Albert Abraham Michelson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Andrey Saxarov": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Alfred Russel Wallace": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Biology" }, "Andreas Vesalius": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Medicine" }, "Alfred Wegener": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Physical geography" }, "Alexander Graham Bell": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Inventors and engineers" }, "Alfred Nobel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Inventors and engineers" }, "Alessandro Volta": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Inventors and engineers" }, "Armando Diego Maradona": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Futbol" }, "Akadî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia" }, "Alan (kevnar)": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Europe 2" }, "Aqqoyûnî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Central Asia and Iran" }, "Arsima spanyolî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Late modern period: General" }, "Almanyaya Nazî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Western Europe 3" }, "Apartheid": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Africa 5" }, "Antîoxeia": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Asya" }, "Ala": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Auxiliary historical sciences" }, "Android": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Operating systems" }, "Assembly": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Programming" }, "Ampûl": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Electricity generation and distribution" }, "Avahî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Basics 7" }, "Asansor": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Architectural elements" }, "Avdestxane": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Household appliances" }, "Ambûlans": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Transport" }, "Awêne": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Optics" }, "Amper": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electromagnetism" }, "Alfaya Kentaurî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Notable stars" }, "Aso": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Celestial sphere" }, "Atmosfer": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Planetary science" }, "Alotrop": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 4" }, "Asîda hîdroklorî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Inorganic compounds" }, "Amonyak": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Inorganic compounds" }, "Amonyûmnîtrat": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Salts" }, "Alkol": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Carbon–oxygen bond" }, "Aseton": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Carbon–oxygen bond" }, "Alkan": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Hydrocarbons" }, "Alken": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Hydrocarbons" }, "Asta deryayê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Oceanography" }, "Al (reng)": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" } } bb5jqpc4iwlkk1bvbsc1mshyq84prl9 4 209149 2061795 2031325 2026-06-17T02:38:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061795 json application/json { "Hunerên afirîner": { "level": 1, "section": "Level 1 Gotarên bingehîn" }, "Hikûmet": { "level": 2, "section": "Civak û zanistên civakî" }, "Heyv": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Heywan": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Hejmar": { "level": 2, "section": "Matematîk" }, "Hamurabî": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Hokusai": { "level": 3, "section": "Resam" }, "Hêrodotos": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Homêros": { "level": 3, "section": "Nivîskar" }, "Hîpokrat": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Henry Ford": { "level": 3, "section": "Ticar" }, "Hîmalaya": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên erdî" }, "Hindistan": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Holenda": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Hong Kong": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Huner": { "level": 3, "section": "Huner: Gelemper" }, "Helbest": { "level": 3, "section": "Edebiyat" }, "Hinduîzm": { "level": 3, "section": "Dînên hindistanî" }, "Hevaltî": { "level": 3, "section": "Malbat û xizm" }, "Hêrs": { "level": 3, "section": "Psîkolojî" }, "Hişar": { "level": 3, "section": "Psîkolojî" }, "Hizir": { "level": 3, "section": "Psîkolojî" }, "Hêz": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Hesp": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Hestî": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Hormonên herisê": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Hormon": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Hîdrojen": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Hesin": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Hander": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Hêza tavê": { "level": 3, "section": "Enerjî" }, "Hejmarên rastîn": { "level": 3, "section": "Hejmartin û reqam" }, "Hejmarên xwezayî": { "level": 3, "section": "Hejmartin û reqam" }, "Hejmarên hîmî": { "level": 3, "section": "Hejmartin û reqam" }, "Hoke": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Hûrjînewernasî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Esasî" }, "Homo erectus": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pêşveçûn" }, "Hestê bêhnkirinê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama demarê" }, "Hêkdank": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama zaûzê" }, "Hemoglobîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Henase": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Esasî 3" }, "Hêk (toxim)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Pirbûna heywanan" }, "Henaseya xaneyê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Prosesên xaneyê" }, "Heştpê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mollusk" }, "Hêştirme": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Ratite" }, "Hirç": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Hêştir": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Artiodactyla" }, "Hespê çemî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Artiodactyla" }, "Hirçolek": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Marsupial" }, "Hespê kihêl ê erebî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Hesp" }, "Hevrist": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gymnosperm" }, "Hirmî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Hinar": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Hestiyepeykerê mirov": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Anatomiya însanan" }, "Harbûn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên vegir" }, "Halûsînasyon": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Yên din" }, "Hêkesork": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Festivals, holidays, and observances" }, "Halloween": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Festivals, holidays, and observances" }, "Han (netewe)": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ethnic groups" }, "Hoker": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Hiyeroglîfên misirî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Alphabets and writing systems" }, "Hiqûqa kargêrî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Subjects" }, "Hiqûqa navneteweyî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Subjects" }, "Hiqûqa tiştan": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Subjects" }, "Hilbijartin": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Siyaset" }, "Hukmeta jînfirehiyê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "State structure and administration" }, "Hevgirtin": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 4" }, "Hindikayî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Statûya civakî" }, "Homofobî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Diskrîmînasyon" }, "Hêlîpan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kartografî" }, "Hêlîlar": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Kartografî" }, "Herka Kendavê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Okyanûs û behr" }, "Hainan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 3" }, "Hokkaidō": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 3" }, "Honşû": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya 3" }, "Hondûras": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central America" }, "Haîtî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Hawaii": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "DYA" }, "Hebei": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Henan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Hubei": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Hunan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Hîcaz": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rojhilata Navîn" }, "Herêma Xweser a Baskî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Spanya" }, "Harbin": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northeast China" }, "Hangzhou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Rojhilata Çînê" }, "Hefei": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Central China" }, "Hîroşîma": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Japan" }, "Herat, Efxanistan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Efxanistan" }, "Hanoi": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Vietnam" }, "Heleb": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Syria" }, "Helsînkî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Fînlenda" }, "Hamburg": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Almanya 2" }, "Houston, Teksas": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South" }, "Humanîzm": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Approaches" }, "Hîçperestî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Approaches" }, "Hewra": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Cihûtî" }, "Hec": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Hedîs": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Helal": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Heram": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Îslam" }, "Hêraklês": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Qehremanên mîtolojiya yewnanî" }, "Hadês": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Hêra": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Hermês": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Hêfestos": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Xwedawendên yewnanî" }, "Hunermend": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Huner: Giştî" }, "Heft nuwazeyên cîhanê": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Specific structures" }, "Honaka zanistî": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Haikû": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Hezar û yek şev": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of antiquity" }, "Hamlet": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of early printed book era" }, "Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Harry Potter": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "Hunera Şer (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Nonfiction of antiquity" }, "Hip-hop (muzîk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Popular music" }, "Heavy Metal (muzîk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Popular music" }, "Hindok": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Food types" }, "Hambûrger": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Food types" }, "Hingiv": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Meat and other animal products" }, "Heteroseksuelî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Hevzayendîtî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "Hokiya ser çîmenê": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Hendbol": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Hokiya ser cemedê": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Hewz": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Water sports" }, "Hunerên lêdanê yên çînî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Combat sport and martial arts" }, "Hunerên lêdanê yên hevedudanî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Combat sport and martial arts" }, "Hêlpeydakirin": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Hejmarên na aqlî": { "level": 4, "topic": "Matematîk", "section": "Basics" }, "Hejmarên romî": { "level": 4, "topic": "Matematîk", "section": "Basics" }, "Hevkêşeya dîferensiyel": { "level": 4, "topic": "Matematîk", "section": "Calculus and analysis" }, "Henry Fonda": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Aktor" }, "Henri Matisse": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn (resam)" }, "Hêsîodos": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa" }, "Horatius": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa" }, "Hafizê Şîrazî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 2" }, "Han Yu": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 2" }, "H. P. Lovecraft": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Henryk Sienkiewicz": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya navendî" }, "Hans Christian Andersen": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Heinrich Heine": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Hermann Hesse": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Henrik Ibsen": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Halldór Laxness": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "H. G. Wells": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Henry Purcell": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Barok" }, "Hector Berlioz": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Hayao Miyazakî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Anîmator û kuklabaz" }, "Hêrakleitos": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 3" }, "Hannah Arendt": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Henri Bergson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Henry David Thoreau": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Huseyn bin Elî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Îslama şiî" }, "Han Gaozu": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya rojhilat" }, "Hadrianus": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romaya kevnare" }, "Harûn Reşîd": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Xalîfe" }, "Hêraklios": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Împeratoriya Bîzansê" }, "Henry VIII": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Înglistan û Skoçya 2" }, "Hugo Chávez": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Amerîkaya başûr" }, "Harry S. Truman": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Hîrohîto": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Japon 2" }, "Henîbal": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 7" }, "Hernán Cortés": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 7" }, "Helmuth Karl Bernhard von Moltke": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 7" }, "Hong Xiuquan": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asya 9" }, "Henry Dunant": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 9" }, "Hîparxos": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Hîpatîa": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Henri Becquerel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Hans Albrecht Bethe": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Henry Cavendish": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Hendrik Lorentz": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Hermann Weyl": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 10" }, "Hîlala Berhemdar": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia" }, "Hîtît": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia" }, "Holokost": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Şerê Cîhanî yê Duyem" }, "Holodomor": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Eastern Europe" }, "Hişkalav": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Computer hardware" }, "Hard dîsk": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Data storage" }, "HTML": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Internet" }, "Hîdroelektrîk": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Energy and fuel" }, "Hibir": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Artist's tools" }, "Huske": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Projectile weapons" }, "Hirî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Fabrics and fibers" }, "Hêkî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Techniques 2" }, "Helîkopter": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Aviation" }, "Heyvgirtin": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Celestial mechanics" }, "Hirçê Mezin": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Constellations" }, "Hejmara atomî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 4" }, "Helyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Hafniyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Holosen": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Periyodên jeolojîk" }, "Havîn": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Seasons" }, "Hêza karebayî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electrostatics" }, "Hûrpêl": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electrodynamics" }, "Hejik": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics 9" } } 8u0wn0hs7bz347jeworgv705isemfpv 4 209150 2061800 2016397 2026-06-17T02:38:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061800 json application/json { "Roj (stêrk)": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Riwek": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Ramses II": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Roald Amundsen": { "level": 3, "section": "Kaşîf" }, "René Descartes": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Rabindranath Tagore": { "level": 3, "section": "Nivîskar" }, "Romaya kevnare": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Riya Hevrîşimê": { "level": 3, "section": "Tarîxa kevnare" }, "Ronesans": { "level": 3, "section": "Tarîxa modern" }, "Rojhilata Navîn": { "level": 3, "section": "Parzemîn û herêm" }, "Rûsya": { "level": 3, "section": "Welat" }, "Roma": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Romantîzm": { "level": 3, "section": "Tevgerên hunerî" }, "Roman (wêje)": { "level": 3, "section": "Edebiyat" }, "Rastî": { "level": 3, "section": "Beş û konseptên felsefeyê" }, "Rih": { "level": 3, "section": "Dîn" }, "Riz": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Rêziman": { "level": 3, "section": "Ziman" }, "Roj (dem)": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Rakêş": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Ronahî (fizîk)": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Reng": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Riweknasî": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Radyo": { "level": 3, "section": "Medya û komunîkasyon" }, "Roket": { "level": 3, "section": "Valahî" }, "Rê": { "level": 3, "section": "Veguhastin" }, "Radar": { "level": 3, "section": "Navîgasyon" }, "Rûerd": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Rijênê zençelokê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 2" }, "Rûviya zirav": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama dehan" }, "Rûkeşeşane": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Şane" }, "Reg": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Gelemper 3" }, "Riwekên kulîlkdar": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Botanîk" }, "Retîkûlûma endoplazmî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Endamok" }, "Rîbozom": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Endamok" }, "Rûvî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Rihan": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Reşke": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Rizyane": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Refleks": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Prosedurên tibî" }, "Rengkorî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Astengdarî" }, "Reklam": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Tîcaret û ekonomî: Giştî" }, "Remezan (meh)": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Festivals, holidays, and observances" }, "Roman (gel)": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ethnic groups" }, "Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "United Nations organizations" }, "Rengdêr": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Rojnamegerî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mass media: General" }, "Rojname": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Gazete" }, "Reality-TV": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Televîzyon" }, "Rêbaza tevgerzaniyê": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Psychology schools" }, "Rêzgirtin": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Interpersonal relations" }, "Rêxistin": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Groups" }, "Reyn": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 2" }, "Reunyon": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Afrîka 3" }, "Rêzeçiyayên Transantarktîk": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Antartîka 4" }, "Rêzeçiyayên Dabeşkirina ya Mezin": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Okyanûsya 4" }, "Rwanda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "East Africa" }, "Romanya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Eastern Europe" }, "Rebat (paytext)": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Maroko" }, "Rawalpindî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Pakistan 2" }, "Rewan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ermenistan" }, "Riyad": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Saudi Arabia" }, "Rîga": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Latviya" }, "Rotterdam": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Holenda" }, "Rio de Janeiro": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Brazil" }, "Rosario": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Argentina" }, "Rasyonalîzm": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Approaches 2" }, "Rojî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Practices" }, "Ramayana": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Hinduism" }, "Rexneya wêjeyî": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Rojnivîsk": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics" }, "Robinson Crusoe (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of early printed book era" }, "Romeo û Juliet": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of early printed book era" }, "Rîtm": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics 2" }, "Rap": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Popular music" }, "Reggae": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Popular music" }, "Rûpoş": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Ragbî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Rev": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Athletics" }, "Robert De Niro": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Aktor" }, "Raffaello Sanzio": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ronesans û çaxa modern a ewil" }, "Rembrandt": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ronesans û çaxa modern a ewil" }, "Ralph Waldo Emerson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Robert Frost": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Rainer Maria Rilke": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Rudyard Kipling": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Robert Louis Stevenson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Richard Wagner": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Richard I": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Înglistan û Skoçya" }, "Robert Walpole": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Înglistan û Skoçya 2" }, "Richard Nixon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Ronald Reagan": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Robert Peel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "United Kingdom" }, "Rosa Parks": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 3" }, "Rosa Luxemburg": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 9" }, "Razî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 11" }, "Robert Hooke": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 9" }, "Richard Feynman": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Robert Andrews Millikan": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Robert Oppenheimer": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 9" }, "Robert Boyle": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Chemistry" }, "Robert Koch": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Medicine" }, "Roger Federer": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tenîs" }, "Rafael Nadal": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tenîs" }, "Rêbaza dîrokî": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Basics" }, "Rekonkîsta": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Spain" }, "RAM": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Data storage" }, "Robot": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Basics 8" }, "Rim": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Melee weapons" }, "Rêhesina transsibîrî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Trains" }, "Ricel": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Notable stars" }, "Rojgirtin": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Celestial mechanics" }, "Rojveger": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Celestial sphere" }, "Rubîdyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Rûtenyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Rodyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Renyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Radyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Rêzeçiya": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Landforms" }, "Reş": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" }, "Rewteka pêlpêlokî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Electrical circuits" } } clf9412ldm8twz1b3xriybiv226moip 4 209151 2061801 2016398 2026-06-17T02:38:46Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061801 json application/json { "Gerdûn": { "level": 2, "section": "Zanist û tib" }, "Geometrî": { "level": 2, "section": "Matematîk" }, "George Washington": { "level": 3, "section": "Serok û siyasetmedar" }, "Galileo Galilei": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Girav": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên erdî" }, "Gol": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên hîdrolojîk" }, "Golên Mezin": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên hîdrolojîk" }, "Gola Viktoria": { "level": 3, "section": "Taybetmendiyên hîdrolojîk" }, "Garis": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Goşt": { "level": 3, "section": "Xwarin û vexwarin" }, "Gelawêj (gerstêrk)": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Galaksî": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Gerstêrk": { "level": 3, "section": "Astronomî" }, "Germahî": { "level": 3, "section": "Fizîk" }, "Girêçikpê": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Guhandar": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Ga (tuxm)": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Guh": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Genetîk": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Gen": { "level": 3, "section": "Biyolojî" }, "Guherîna avhewayê": { "level": 3, "section": "Zanista dinyayê" }, "Gaza xwezayî": { "level": 3, "section": "Enerjî" }, "Gilover": { "level": 3, "section": "Geometrî û topolojî" }, "Gede": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama dehan" }, "Gun": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama zaûzê" }, "Geh": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama hestî" }, "Gurçik": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Koendama mîzê" }, "Glukoz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biyokîmya û biyolojiya molekuler" }, "Glîkolîz": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Prosesên xaneyê" }, "Genîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Prosesên xaneyê" }, "Goştxwer": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Gur": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Goştxwer" }, "Gamêş": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Artiodactyla" }, "Gakovî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Artiodactyla" }, "Gêrejûj": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Monotrem" }, "Gihaşimşîr": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Asparagales" }, "Guhûşk": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Cornales" }, "Giyaşîrîn": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Fabales" }, "Gul": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Rosales" }, "Greyfûrt": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Gindor": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Gîhagulî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Grains" }, "Gilgil": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Grains" }, "Gûza hindê": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Sebzeyên din" }, "Gêjnak": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Biharat û giya" }, "Gastroenterolojî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Beşên tibê" }, "Gurr": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Nexweşiyên vegir" }, "Gaxand": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Festivals, holidays, and observances" }, "Gotinên pêşiyan": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Gihanek": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Govan": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Giştî" }, "Google": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Websîte" }, "Gelperestî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ideology and political theory" }, "Girêcana oidîpûs": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Concepts" }, "Girtîgeh": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Services and institutions" }, "Gendelî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Mesele" }, "Gelhenasî": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Sosyolojî" }, "Gola Tanganyîka": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Afrîka" }, "Gola Erie": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur" }, "Gola Huron": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur" }, "Gola Michigan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur" }, "Gola Ontario": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur" }, "Gola Titicaca": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr" }, "Gola Mirî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya" }, "Gola Ûrmiyeyê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya" }, "Gola Wanê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Asya" }, "Giravên Kenariyê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Afrîka 3" }, "Grînlenda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Bakur 3" }, "Giravên Kaymanê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean" }, "Guadeloupe": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean" }, "Giravên Balear": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 3" }, "Girît": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 3" }, "Giravên Feroe": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ewropa 3" }, "Gîneya Rojbendî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central Africa" }, "Gabon": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central Africa" }, "Gambiya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Gana": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Gîne": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Gîne-Bissau": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Gurcistan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Asia" }, "Guatemala": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Central America" }, "Grenada": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Caribbean 2" }, "Giravên Marşal": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Micronesia" }, "Giravên Salomon": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Melanesia" }, "Guyana": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîkaya Başûr 8" }, "Giravên Cook": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Unrecognized or largely unrecognized states, and disputed regions" }, "Guyanaya Fransî": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Amerîka" }, "Geliyê Silîkonê": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "DYA" }, "Guangdong": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Guangxi": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Çîn" }, "Galîsya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Spanya" }, "Getto": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Urban studies and planning" }, "Gund": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Urban studies and planning" }, "Guangzhou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Central China" }, "Glasgow": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Qiraliyeta Yekbûyî 2" }, "Genova": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Îtalya 2" }, "Guadalajara": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Meksîk" }, "Guatemala (bajar)": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Guatemala" }, "Goristan": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Death" }, "Guneh": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Konseptên gelemper" }, "Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Fiction of early printed book era" }, "Gilgamêş (destan)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Poetic works of antiquity" }, "Gam": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Basics 2" }, "Gîtar": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Musical instruments" }, "Guernica (tablo)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Painting" }, "Gore": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Clothing and fashion" }, "Gormiz": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Seasonings and condiments" }, "Gemşa profesyonel": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Entertainment and leisure" }, "Gog": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Basics 2" }, "Guleş": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Combat sport and martial arts" }, "Gladyator": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Golf": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Giovanni Boccaccio": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 2" }, "Geoffrey Chaucer": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 2" }, "Gabriel García Márquez": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Amerîkaya latîn" }, "George Orwell": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "George Bernard Shaw": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Keyaniya Yekbûyî û Îrlenda" }, "Giovanni Pierluigi da Palestrina": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê û Ronesans" }, "George Frideric Handel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Barok" }, "Gustav Mahler": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "Giuseppe Verdi": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Romantîk" }, "George Lucas": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "George Westinghouse": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ticar" }, "George Berkeley": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 3" }, "Giordano Bruno": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 3" }, "Georg Wilhelm Friedrich Hegel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Geoffreyê Monmouthî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 5" }, "George W. Bush": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Gayê Rûniştî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "George Curzon": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Hindistan" }, "Golda Meir": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Asyaya rojava 4" }, "Gro Harlem Brundtland": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Scandinavia" }, "George Marshall": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 7" }, "Galen": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa kevnare 9" }, "Gregor Mendel": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Biology" }, "Guglielmo Marconi": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Inventors and engineers" }, "Gottfried Wilhelm Leibniz": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a ewil 10" }, "George Boole": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 10" }, "Georg Cantor": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 10" }, "Gojoseon": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia" }, "Got": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Europe 2" }, "Goktirk": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Central Asia and Iran" }, "Goryeo": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "East Asia 2" }, "Gerokên webê": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Computer software" }, "Germkirin, Hewakirin û Basarkirin": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Other components" }, "Gola bendî": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Hydraulic infrastructure" }, "Germpîv": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Measuring instruments" }, "Gêziya ceryanê": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Household appliances" }, "GPS": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Navigation" }, "Ganymede": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Solar System" }, "Galaksiya Andromedayê": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Notable galaxies" }, "Galyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Germanyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Gewr": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Termên rengan" }, "Gaz": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "States of matter" }, "Giranî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Classical mechanics" } } 8hs8zp4fzfjustk2xa4ys1ohbyzuwn2 4 209158 2061802 2016405 2026-06-17T02:39:00Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/jsonGbingehin.py|Bot]]: Naveroka rûpelê hat rojanekirin 2061802 json application/json { "Leonardo da Vinci": { "level": 3, "section": "Resam" }, "Lao Zî": { "level": 3, "section": "Fîlozof û zanyarên civakî" }, "Lev Tolstoy": { "level": 3, "section": "Nivîskar" }, "Ludwig van Beethoven": { "level": 3, "section": "Muzîsyen" }, "Louis Pasteur": { "level": 3, "section": "Zanyar û mucîd" }, "Leonhard Euler": { "level": 3, "section": "Matematîknas" }, "Lagos": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "London": { "level": 3, "section": "Bajar" }, "Lîstik": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Lîstika vîdyoyê": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Lîstikên Olîmpiyadê": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Leyzok": { "level": 3, "section": "Rekreasyon û şahî" }, "Lîberalîzm": { "level": 3, "section": "Siyaset û hikûmet" }, "Lerzeta": { "level": 3, "section": "Nexweşî û birindarî" }, "Lîpîd": { "level": 3, "section": "Kîmya" }, "Lehî": { "level": 3, "section": "Zanista dinyayê" }, "Lazer": { "level": 3, "section": "Optîk" }, "Laşkolî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Esasî 2" }, "Libergirtin (biyolojî)": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Prosesên xaneyê" }, "Lîzozom": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Endamok" }, "Liliopsida": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Monocot" }, "Loke": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Malpighiales" }, "Lîmon": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Mêweyên xwarinê" }, "Lovî": { "level": 4, "topic": "Biyolojî û zanistên sihetê", "section": "Famîleya baqilan" }, "Lêker": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Basics 2" }, "Le Monde": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Gazete" }, "Lîbertarîzm": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Ideology and political theory" }, "Leşker": { "level": 4, "topic": "Civak û zanistên civakî", "section": "Military forces" }, "Lîbya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "North Africa" }, "Lesoto": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southern Africa" }, "Lîberya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Africa" }, "Laos": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southeast Asia" }, "Libnan": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West Asia" }, "Letonya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northern Europe" }, "Lîtvanya": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northern Europe" }, "Liechtenstein": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Western Europe" }, "Lûksembûrg": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Western Europe" }, "Luanda": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Angola" }, "Luoyang": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "South Central China" }, "Lhasa": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Southwest China" }, "Lanzhou": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Northwest China" }, "Liverpool": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Qiraliyeta Yekbûyî 2" }, "Leeds": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Qiraliyeta Yekbûyî 2" }, "Lîzbon": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Portûgal" }, "Lvîv": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Ûkrayna" }, "Lyon": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Fransa 2" }, "Las Vegas": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "Los Angeles": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "West" }, "La Paz": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Bolivia" }, "Lîma": { "level": 4, "topic": "Cografya", "section": "Peru" }, "Legalîzm": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Philosophical schools and traditions" }, "Luterîtî": { "level": 4, "topic": "Felsefe û dîn", "section": "Şaxên wê" }, "Lolita (pirtûk)": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Honaka çaxa modern" }, "La traviata": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Opera" }, "Las Meninas": { "level": 4, "topic": "Huner", "section": "Painting" }, "Laşfiroşî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Sexuality and gender" }, "La Liga": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Lîga rûgbiyê": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Team sports" }, "Leşciwanî": { "level": 4, "topic": "Jiyana rojane", "section": "Other individual sports" }, "Le Corbusier": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Mîmar" }, "Lope de Vega": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropa 3" }, "Langston Hughes": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA û Kanada" }, "Luigi Pirandello": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojava" }, "Luciano Pavarotti": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Singers" }, "Louis Armstrong": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Cez" }, "Led Zeppelin": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Rock" }, "Leni Riefenstahl": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Direktor" }, "Leif Erikson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Tarîxa piştî klasîkê 3" }, "Ludwig Wittgenstein": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 3" }, "Louis Braille": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Çaxa modern a paşîn 5" }, "Leon Festinger": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Psîkolog" }, "Louis XIV": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Fransa 2" }, "Lyndon B. Johnson": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "DYA 2" }, "Lech Wałęsa": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Ewropaya rojhilat 4" }, "Lev Trotskî": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Russia and USSR" }, "Linus Pauling": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Chemistry" }, "Linus Torvalds": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Computer scientists" }, "Lionel Messi": { "level": 4, "topic": "Mirov", "section": "Futbol" }, "Lidya": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "West Asia" }, "Lombard": { "level": 4, "topic": "Tarîx", "section": "Italy" }, "Linux": { "level": 4, "topic": "Teknolojî", "section": "Operating systems" }, "Lêkolîn": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Basics" }, "Lîtir": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Volume" }, "Lîtyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Lutesyûm": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Chemical elements 2" }, "Lezdan (fizîk)": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Classical mechanics" }, "Leza dengî": { "level": 4, "topic": "Zanistên fizîkî", "section": "Waves" } } 5gy5165nb3lic7jwfb0agk0gdojs3rh 2 211750 2061652 2061100 2026-06-16T19:53:37Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061652 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. jvvj0x6x3rwl4s2hfwfidohtnx2cw0p 2061653 2061652 2026-06-16T19:53:42Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061653 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. tu9vj71n9vrghbaskk4rez98evjdy69 2061654 2061653 2026-06-16T19:54:45Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061654 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. teaai4p4o1ivqhrdt342p4z5yfgbv5f 2061660 2061654 2026-06-16T20:10:23Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061660 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. tu2a1lngpwopxmr8ndo0nr407736jnb 2061661 2061660 2026-06-16T20:17:47Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061661 wikitext text/x-wiki # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. iew09s3fiborsij2ciq2djg19wqqnny 2061662 2061661 2026-06-16T20:18:16Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061662 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. irv1n97wix55f19pfkd0xxj6cfsvch1 2061663 2061662 2026-06-16T20:18:22Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061663 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. csgw8igjeeongy6b4j3nca1s8d11hsz 2061664 2061663 2026-06-16T20:19:01Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061664 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. 6nnvhzcnk41ep4dnm4q3q0tc36smvin 2061665 2061664 2026-06-16T20:19:18Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061665 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. advlwvkhqaqyiu2iqdr4ga4gexapbhq 2061666 2061665 2026-06-16T20:19:20Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061666 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. ptojqkcuyuur5g90vd9sidjues66b1k 2061667 2061666 2026-06-16T20:19:23Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061667 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. hrt4ksd3f3wz1mmcgsyv6z269y45riu 2061668 2061667 2026-06-16T20:19:25Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061668 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. r3e3mje9tir8z890bhzy2m7br2llhkk 2061669 2061668 2026-06-16T20:19:27Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061669 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. 34hfvz74tks1kxe6r7qa5ztoub2leux 2061670 2061669 2026-06-16T20:19:29Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061670 wikitext text/x-wiki # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. 3eonoedfb29j64ntkqavf6osvyqtsfy 2061671 2061670 2026-06-16T20:19:31Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061671 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. g4tw7o431fukcm9xcnl9kjn9xh8pm1m 2061672 2061671 2026-06-16T20:19:42Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061672 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. lafgqq6d6153u3pnwx2e28qqemofxw5 2061673 2061672 2026-06-16T20:20:02Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061673 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. i9vxzji72gvdpi9u8kmeuvo2s3pdab7 2061674 2061673 2026-06-16T20:20:04Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061674 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Federico Fellini]] tine ye # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. sadq9b1r59099pka1nnexvsa0b5qaqf 2061675 2061674 2026-06-16T20:20:07Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061675 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Alfred Hitchcock]] tine ye # Gotûbêja [[Federico Fellini]] tine ye # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. 2j3qo9x4zrkxv3snjgvc3j170i4laje 2061676 2061675 2026-06-16T20:20:11Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061676 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Satyajit Ray]] tine ye # Gotûbêja [[Alfred Hitchcock]] tine ye # Gotûbêja [[Federico Fellini]] tine ye # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. h648ngg69h8nxgmcee1xtili4yw4d37 2061677 2061676 2026-06-16T20:20:13Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061677 wikitext text/x-wiki # Gotûbêja [[Steven Spielberg]] tine ye # Gotûbêja [[Satyajit Ray]] tine ye # Gotûbêja [[Alfred Hitchcock]] tine ye # Gotûbêja [[Federico Fellini]] tine ye # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. 4n2pahn6yot9knt9b9e0x51zl9ux84x 2061678 2061677 2026-06-16T20:20:26Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 2061678 wikitext text/x-wiki # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # Gotûbêja [[Steven Spielberg]] tine ye # Gotûbêja [[Satyajit Ray]] tine ye # Gotûbêja [[Alfred Hitchcock]] tine ye # Gotûbêja [[Federico Fellini]] tine ye # Gotûbêja [[Sergei Eisenstein]] tine ye # Gotûbêja [[Louis Armstrong]] tine ye # Gotûbêja [[Richard Wagner]] tine ye # [[Gotûbêj:Giuseppe Verdi]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # Gotûbêja [[Franz Schubert]] tine ye # Gotûbêja [[Gustav Mahler]] tine ye # Gotûbêja [[Antonín Dvořák]] tine ye # Gotûbêja [[George Frideric Handel]] tine ye # Gotûbêja [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Lord Byron]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Kalidasa]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Gotûbêj:Albrecht Dürer]] {{param|bingehîn}} bi kar nayîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Konfuçyûsîzm]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Confucianism]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Li Bai]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[James Cook]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Steven Spielberg]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Satyajit Ray]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Alfred Hitchcock]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Federico Fellini]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sergei Eisenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Richard Wagner]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Johannes Brahms]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Louis Armstrong]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Giuseppe Verdi]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Franz Schubert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Gustav Mahler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antonín Dvořák]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[George Frideric Handel]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Le Corbusier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Henri Matisse]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Peter Paul Rubens]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Rembrandt]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Frank Lloyd Wright]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Francisco Goya]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Albrecht Dürer]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[La dolce vita]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[La Dolce Vita]] bi kar tîne. # [[Sê çekdar (pirtûk)]] beralî dike ser [[Sê Çekdar]] # [[The Lord of the Rings (pirtûk)]] beralî dike ser [[The Lord of the Rings]] # Gotûbêja [[Tirşe]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Rûpela [[Ur]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Divina Commedia (pirtûk)]] beralî dike ser [[Divina Commedia]] # [[Bêvaciya fîlozofan (pirtûk)]] beralî dike ser [[Tahafah al-Falasifah]] # [[Hunera Şer (pirtûk)]] beralî dike ser [[Hunera Şer]] # Gotûbêja [[Sed sal tenyayî (pirtûk)]] tine ye # [[Lolita (pirtûk)]] beralî dike ser [[Lolita]] # [[Mîrzayê Biçûk (pirtûk)]] beralî dike ser [[Mîrzayê Biçûk]] # Gotûbêja [[Mirovên hejar (roman)]] tine ye # [[Banga wehşetê (pirtûk)]] beralî dike ser [[Banga wehşetê]] # [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb (pirtûk)]] beralî dike ser [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] # [[Huckleberry Fînn çavhilkiriyên leheng (pirtûk)]] beralî dike ser [[Huckleberry Fînn Çavhilkiriyên Leheng]] # Gotûbêja [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] tine ye # Gotûbêja [[Fîladelfiya]] tine ye # [[Robinson Crusoe (pirtûk)]] beralî dike ser [[Robinson Crusoe]] # [[Ger û Geştên Gullivero (pirtûk)]] beralî dike ser [[Ger û Geştên Gullivero]] # Gotûbêja [[Kelîforniya]] tine ye # [[Tirşe]] beralî dike ser [[Asîd]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Arp]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Harp]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # [[Pêşveçûn]] beralî dike ser [[Peresan]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Balafirgeh]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Airport]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê aramî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Aramaic]] bi kar tîne. # [[Galen]] beralî dike ser [[Galênos]] # [[Mirovnasî]] beralî dike ser [[Antropolojî]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/2]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[The arts]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/1]]: Rûpela [[Hunerên afirîner]] heye lê belê {{ş|lgb}} {{param|en}} bi kar tîne. # [[Xal]] beralî dike ser [[Xal (geometrî)]] # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnography]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Etnolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ethnology]] bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. # Gotûbêja [[Cihû]] tine ye # [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. pb9api9z4l18c215e3160bpn4o3soij 14 212323 2061515 1513027 2026-06-16T12:36:17Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061515 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 15an]] elzt71nr8m1wqsa87ckf2jekw1t4bpm 14 213411 2061410 1515924 2026-06-16T12:31:41Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061410 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213413 2061406 1515926 2026-06-16T12:31:30Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061406 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213415 2061400 1515928 2026-06-16T12:31:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061400 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213416 2061398 1515929 2026-06-16T12:31:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061398 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 0 213883 2062047 2026395 2026-06-17T11:39:58Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062047 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdanka giştî | hejmara_beşan = 464 }} '''Grey's Anatomy''' rêzefîlmeke televîzyonê ya [[DYA|amerîkî]] ye ku ji hêla [[Shonda Rhimes]] ve hatiye afirandin. Di rola sereke de [[Ellen Pompeo]] dileyize. Rêzefîlm di 27ê adarê, 2005an de li ser [[American Broadcasting Company|ABCê]] hate pêşandan. Ew di dîroka televîzyona amerîkî de drama bijîjkî ya herî dirêj e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.com/tv/greys-anatomy-longest-primetime-medical-drama/ |sernav='Grey's Anatomy' Set to Become the Longest-Running Primetime Medical Drama on TV — Surpassing 'ER'! |paşnav= |tarîx=2019-02-28 |malper=People |ziman=en |roja-gihiştinê=2024-02-23 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wisn.com/article/greys-anatomy-reaches-a-historic-milestone-with-400th-episode/43444826 |sernav=Grey’s Anatomy reaches a historic milestone with 400th episode |paşnav= |tarîx=2023-03-28 |malper=WISN |ziman=en |roja-gihiştinê=2024-02-23 }}</ref> == Aktorên sereke == * [[Ellen Pompeo]] - Meredith Grey == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{Malpera fermî|https://www.abc.com/shows/greys-anatomy}} * {{IMDb fîlm|0413573}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 713bobrine4afqr9vul2gcz3ddoyxr5 14 213967 2061378 1563502 2026-06-16T12:30:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061378 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213968 2061381 1563505 2026-06-16T12:30:26Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061381 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213969 2061384 1563507 2026-06-16T12:30:33Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061384 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213970 2061391 1563510 2026-06-16T12:30:49Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061391 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213971 2061394 1563511 2026-06-16T12:30:57Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061394 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 213973 2061401 1563515 2026-06-16T12:31:17Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061401 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 4 214165 2061918 2061244 2026-06-17T08:39:10Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/listeyabikarhêneran.py|Bot]]: Lîsteya guhartinên botan hat rojanekirin 2061918 wikitext text/x-wiki {{/ser}} <center> {|class="wikitable sortable" ! # ! Bikarhêner ! Hejmara guhartinan |- | 1 | {{b|Balyozbot}} | 829156 |- | 2 | {{b|WîkîBot}} | 37319 |- | 3 | {{b|SieBot}} | 26410 |- | 4 | {{b|TXiKiBoT}} | 19321 |- | 5 | {{b|Luckas-bot}} | 17287 |- | 6 | {{b|InternetArchiveBot}} | 14976 |- | 7 | {{b|VolkovBot}} | 13954 |- | 8 | {{b|Escarbot}} | 10256 |- | 9 | {{b|Thijs!bot}} | 9729 |- | 10 | {{b|JAnDbot}} | 9153 |- | 11 | {{b|WikitanvirBot}} | 8977 |- | 12 | {{b|AramBot}} | 7122 |- | 13 | {{b|MelancholieBot}} | 6834 |- | 14 | {{b|AlleborgoBot}} | 5091 |- | 15 | {{b|Alexbot}} | 4188 |- | 16 | {{b|GanimalBot}} | 4109 |- | 17 | {{b|FoxBot}} | 3926 |- | 18 | {{b|Loveless}} | 3922 |- | 19 | {{b|TobeBot}} | 3779 |- | 20 | {{b|SakuraBot}} | 3603 |- | 21 | {{b|Idioma-bot}} | 2800 |- | 22 | {{b|PipepBot}} | 2080 |- | 23 | {{b|JhsBot}} | 1904 |- | 24 | {{b|Synthebot}} | 1842 |- | 25 | {{b|BotMultichill}} | 1825 |- | 26 | {{b|Ripchip Bot}} | 1823 |- | 27 | {{b|CalakBot}} | 1795 |- | 28 | {{b|タチコマ robot}} | 1648 |- | 29 | {{b|Mjbmrbot}} | 1587 |- | 30 | {{b|AvocatoBot}} | 1501 |- | 31 | {{b|MediaWiki message delivery}} | 1483 |- | 32 | {{b|YurikBot}} | 1349 |- | 33 | {{b|Robbot}} | 1233 |- | 34 | {{b|AvicBot}} | 1122 |- | 35 | {{b|RobotJcb}} | 1088 |- | 36 | {{b|BodhisattvaBot}} | 1027 |- | 37 | {{b|Vagobot}} | 1002 |} m3injdgh1jx46j4yd1almywu4fmsqnd 14 226064 2061411 1601872 2026-06-16T12:31:43Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061411 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226065 2061392 1601873 2026-06-16T12:30:52Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061392 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226066 2061386 1601874 2026-06-16T12:30:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061386 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226067 2061383 1601875 2026-06-16T12:30:31Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061383 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226068 2061382 1601876 2026-06-16T12:30:28Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061382 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226069 2061379 1601877 2026-06-16T12:30:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061379 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226070 2061376 1601878 2026-06-16T12:30:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061376 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 14 226071 2061375 1601879 2026-06-16T12:30:10Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061375 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 0 256542 2062035 2021939 2026-06-17T11:39:53Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062035 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} {{Agahîdanka giştî}} '''''3 Body Problem''''' [[Rêzefîlma televîzyonê|rêzefîlmeke televizyonê]] ya [[honaka zanistî]] ya [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|amerîkî]] ye ku ji aliyê [[David Benioff]], [[D. B. Weiss]] û [[Alexander Woo]] ve hatiye amadekirin. Bingeha rêzefîlmê [[Roman (pirtûk)|romana]] [[Çîn]]î ya bi navê ''Remembrance of Earth's Past'' (Bîranîna Paşeroja Cîhanê) e ku ji aliyê romannivîs [[Liu Cixin]] ve hatiye nivîsandin. Rêzefîlma ku ji hêla Netflixê ve hatiye hilberandin ku di 21ê [[adar]]a [[2024]]an de bi heşt beşan li Netflixê hatiye weşandin nirxandinên erênî werdigire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://variety.com/2023/tv/news/3-body-problem-trailer-netflix-game-of-thrones-1235647076/ |sernav=Netflix’s ‘3 Body Problem,’ From ‘Game of Thrones’ Creators, Gets Epic Trailer and Release Date |malper=Variety |tarîx=2023-06-17 |roja-gihiştinê=2024-05-24 |ziman=en-US |paşnav=Maas |pêşnav=Jennifer}}</ref> Di gulana 2024an de sezona duyem li rêzefîlmê hatiye zêdekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.filmfutter.com/news/3-body-problem-staffel-2/ |sernav="3 Body Problem": Netflix bestellt 2. Staffel der Sci-Fi-Serie |malper=Filmfutter |tarîx=2024-05-16 |roja-gihiştinê=2024-05-24 |ziman=de-DE}}</ref> == Çîroka rêzefîlmê == Di dema [[Şoreşa Çandî ya Çînê]] de ([[1966]]-[[1976]]), [[Stêrfizîk|astrofizîknas]] ''Ye Wenjie'' bi kuştina hovane ya bavê xwe re rû bi rû dimîne û ji ber profîla wê ya zanistî ji bo bingehek radarê ya dûr û veşartî tê sirgûn kirin. Rojekê peyamek dişîne [[feza]]yê û çend sal şûnda, ew bersivek nepayî ji [[Fezayî|fezayiyên]] bi navê Trîsolarî (Trisolarian) distîne. Ye Wenjie gazî şaristaniya biyanî ya Trisolarian dike, da ku serdana erdê bikin. Bi [[milyarder]]ê amerîkî û [[Çalakvanî|çalakvanê]] hawirdorê Mike Evans re, ew rêxistinek veşartî saz dike. Bi alîkariya vê rêxistina veşartî, tê xwestin ku Trîsolarî hatina xwe amade bikin, ya ku wê di nava sed salan de pêk were. Mirovahî bi vê yekê bi xetereya xwe ya herî mezin re rû bi rû ye, lê di heman demê de sedsalên wê jî hene ku xwe amade bike, da ku pêşî li dagirkeriyek nêzîk bigire. Desthilatdar, zanyar û leşker li çaraliyê cîhanê dest bi xebatê dikin da ku nûbûn û stratejiyê bikar bînin û şaristaniya mirovî ji encamên hatina Trisolarians biparêzin. Bi vî rengî sê kes têne hilbijartin, yên ku wê mirovahiyê xilas bikin. === Karaktera kurd Leyla Ariç === Di rêzefîlmê de sê kes ji bo rizgarkirina mirovahiyê têne destnîşankirin ku di nav wan de dîroknasek şer a çînî, rewşenbîrek amerîkî û şervanek jin a kurd hene. Bi vî rengî [[şervan]]a kurd Leyla Ariç ku di dema şerê li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê|DAIŞê]] li [[Reqa]]yê de derketiye pêş di rêzefîlmê de mirovatiyê ji dagirkeriya fezayiyan rizgar dike. Di beşa ku Leyla Ariç ji aliyê Sekreterê Giştî yê [[Neteweyên Yekbûyî|Neteweyên Yekbûyî (NY)]] ve tê naskirin Leyla Ariç bi cil û bergên kurdî derdikeve hemberî beşdaran. Dema ku Sekreterê Giştî ya Neteweyên Yekbûyî wê dide naskirin wiha dibêje: <blockquote>“Leyla Ariç li [[Reqa]]yê li dijî DAIŞê şer kiriye. Ew di şerkirin û serkeftina [[şerên asîmetrîk]] de xwedî ezmûneke bêhempa ye."</blockquote>Ev karektera ku rola sereke ya jinên kurd li dijî DAIŞê radixe ber çavan ji aliyê hinek neteweperestên navdar ên tirk ve di televîzyonên tirkî de û li ser medyayên civakî rêzefîlm û [[Netflix]] hedef hatiye girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://medyanews.net/kurdish-netflix-character-leyla-aric-saves-humankind-and-angers-turkish-nationalists/ |sernav=Kurdish Netflix character Leyla Ariç saves humankind and angers Turkish nationalists |malper=Medya News |tarîx=2024-04-12 |roja-gihiştinê=2024-05-24 |ziman=en-GB |paşnav=medya |pêşnav=eylul}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Rêzefîlmên Netflixê]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] 4vkazot9lx2m5yr83gyxqj1mxrhh9au 0 259923 2062036 2023409 2026-06-17T11:39:54Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062036 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {{Agahîdank rêzefîlm | Nav = Bavê Serbilindiyê | Belavker = | Hilberîner = | Edîtor = | Cih = | Sînematograf = | Kamera = | Mawe = 22 hûrdem | Şirket = | Kanal = | Lîsteya beşan = | Formata wenê = | Formata deng = | Weşana ewilî = | Weşana dawiyê = | Rewşe = | Ya pêşî = | Ya piştî = | Rêveberên hilberîneriyê = | Hejmara beşan = 15 | Wêne = | Jûrî = | Binwêne = | Cure = | Format = | Senarîst = | Derhêner = | Pêşkêş = | Lîstikvan = | Dublaj = | Hejmara sezonan = 1 | Kurdî dublaj = Heye | Jenerîk = | Muzîka vebûnê = | Muzîka dawî = | Bestekar = | Welat = {{Ala|DYA}} | Zimanê orjînal = | Ziman = | Bernameyên têkilîdar = }} '''Bavê Serbilindiyê''' [[rêzefîlm]]eke wêneguhêzî-anîmasyonî ya amerîkî ye. {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] a7ikah2pdkysxy6pwu8j1p3u3vzi3ic 14 266979 2061403 1794544 2026-06-16T12:31:22Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061403 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} [[Kategorî:Salên sedsala 8an]] hsnd2nwfaj62ea60c31dcgfwq000nyg 0 278151 2061894 1886943 2026-06-17T07:43:43Z Avestaboy 34898 2061894 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} '''Hello Kitty''' (bi [[Zimanê japonî|japonî]]: ハロー・キティ, Harō Kiti), bi navê xwe yê rast '''Kitty White''' jî tê zanîn (キティ・ホワイト, Kiti Howaito),<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.excite.co.jp/news/article/E1215736595745/ |sernav=サンリオキャラクターたちの本名、言えますか？ |malper=エキサイトニュース |tarîx=2008-07-11 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |ziman=ja }}</ref> karaktereke xeyalî ye ku ji hêla [[Yuko Shimizu]] ve hatiye afirandin. Karaktera ku xwediyê wê pargîdaniya japonî [[Sanrio]] ye, îro ji hêla [[Yuko Yamaguchi]] ve tê sêwirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/topic/Hello-Kitty |sernav=Hello Kitty {{!}} Japanese Icon, Sanrio Brand, & Pop Culture Phenomenon {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2024-11-05 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-08/19/content_470573.htm |sernav=Hello Kitty celebrates 30 |malper=www.chinadaily.com.cn |roja-gihiştinê=2024-11-08 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1834451,00.html |sernav=10 Questions for Yuko Yamaguchi - TIME |malper=web.archive.org |tarîx=2008-08-26 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |roja-arşîvê=2013-06-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130613190700/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1834451,00.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Li gorî Sanrio, Hello Kitty pisîkeke spî ya brîtanî ya bi kevaneke sor û bê dev e. Berevajî hemû bendewariyan, ew ne keç e, ne mirov e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/miranda/la-et-cam-hello-kitty-in-los-angeles-not-a-cat-20140826-column.html |sernav=Hello Kitty is not a cat, plus more reveals before her L.A. tour |malper=Los Angeles Times |tarîx=2014-08-26 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |ziman=en-US |paşnav=X }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kotaku.com/dont-be-silly-hello-kitty-is-a-cat-1627820750 |sernav=Don't Be Silly, Hello Kitty Is a Cat |malper=Kotaku |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |ziman=en }}</ref> Ew bi malbata xwe re li derdora Londonê dijî û nêzikî xwişka xwe ya cêwî Mimmy ye, ku xwediyê kevaneke zer e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.sanrio.com/blogs/sanrio/sanrio-friend-of-the-month-hello-kitty |sernav=Sanrio Friend of the Month: Hello Kitty {{!}} Sanrio |malper=web.archive.org |tarîx=2022-09-19 |roja-gihiştinê=2024-11-08 |roja-arşîvê=2022-09-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220919093230/https://www.sanrio.com/blogs/sanrio/sanrio-friend-of-the-month-hello-kitty |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hello Kitty| ]][[Kategorî:Superlehengên zarok]] hdyf6oufetq72dbi1azn9zukco34d9x 14 288933 2061893 2000000 2026-06-17T07:39:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2061893 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Ciwanên honakî|superleheng]] [[Kategorî:Superlehengên zarok| ]] [[Kategorî:Superleheng li gorî cureyan]] hyzj1kveaqrjtoh38wiaxtic3io5114 14 304643 2061637 1918383 2026-06-16T18:52:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061637 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Çanda Çînê]] [[Kategorî:Çanda çînî]] [[Kategorî:Dîn li gorî welatan]] kwjkhixwsohc1wj367ixjw5q3pbyvj4 0 309006 2061517 1952337 2026-06-16T12:55:10Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/typo.js|Skrîpt]]: sererastkirina îmlayê bnr. [[WP:AWB/Typos]] 2061517 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Meydanê Morîkê | perçeyekî = Serhildana Barzanê (1943–1945) | wêne = [[Wêne:Barzani_Maidan_Morik.jpg|thumb|300px|Şêwra Pêşmerge yên Barzanî li Meydanê Morîkê]] | binnivîs = | dîrok = 5–10 Îlona 1945 | herêm = Meydanê Morîk, Barzan, Başûrê Kurdistanê (Iraq) | koordînat = <!-- {{Koord|-|36.5|N|44.5|E|type:event}} --> | sedem = Fermanxaneyê Iraqê | encam = Serketina Barzanî * herêmê bi dest Pêşmerge yên Barzanî | rewş = | şervan1 = [[Îraq]] | şervan2 = [[Pêşmerge yên Barzanî]] | fermandar1 = [[Nuri al-Said]] | fermandar2 = [[Mustafa Barzanî]] | fermandar3 = [[Hecî Şêxmir Beroxî]] | hêz1 = | hêz2 = | winda1 = | winda2 = | nîşe = }} '''Şerê Meydanê Morîkê''' ji şerên giring bû di serhildana Barzanê de li dijî dewleta Iraqê di sala 1945an de. Ew di 5-î îlonê 1945an de di navbera gundê Meydanê Morîkê û bajarê Aqre de, nêzî Barzan, çêbû. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Başûrê Kurdistanê}} Di vê şerê de, leşkerên Iraqê bi artilerî û bi tenê mehanîzekirî û tayyare hatin ser pêşmergeyan. Lê şerkarîya pêşmerge bi serokatîya Mistefa Barzanî û serbazên wan wekî Hacî Şêxomar Beroxî (komandoya tabûra yekem) dikaribû ji xwe parastin. Di vê şerê de, gelek serokên pêşmerge wekî Kako Mela Elî û Ehmed Mestê jî beşdar bûn. Ehmed Mestê hat birîndar kirin. Gava ku iraqiyan di dawiyê de bi helikopter û bombebaran şer dikevin, pêşmerge hatin kûç kirin ber herêma Kurdistanê ya Îranê. == Pîvan û Nîşan == Ev şer nimûneye kîjan pêşmerge bi berxwedanê di nav şerê nasnameya kurdî de şan û dîrok avêt. == Sernav û Çavkaniyê == <ref name="Lortz2005">Lortz, Michael G. "The Kurdish Warrior Tradition and the Importance of the Peshmerga," in *Willing to face Death: A History of Kurdish Military Forces – the Peshmerga – from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq*, 2005, pp. 19–26.</ref> <ref name="Barzani2002">Barzani, Mustafa. *Mîratî Barzanî*, 2002, p. 89.</ref> <ref name="Wiley1979">"Gen. Mustafa Barzani, Exiled Kurdish Chieftain, Dies," *The Washington Post*, March 3, 1979.</ref> <ref name="McDowall2005">McDowall, David. *A Modern History of the Kurds*, 2005, pp. 290–293.</ref> </references> * [https://iiab.me/kiwix/content/wikipedia_en_all_maxi_2023-10/A/1943_Barzani_revolt 1943 Barzani revolt]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2025 }} * [https://partipedia.org/en/articles/ahmad-meste Ahmad Meste – Partipedia] * [https://partipedia.org/en/articles/kako-mullah-ali Kako Mullah Ali – Partipedia] * [https://partipedia.org/en/articles/haji-berokhi Haji Berokhi – Partipedia] * [https://www.britannica.com/biography/Mustafa-al-Barzani Mustafa al-Barzani – Encyclopaedia Britannica] * [https://www.historystudies.net/eng/kurdish-movement-in-iraq-during-the-cold-war-and-mullah-mustafa-barzani_1096 Kurdish Movement in Iraq during the Cold War and Mullah Mustafa Barzani – History Studies Journal] * [https://www.researchgate.net/publication/356392964_The_psychological_warfare_tactics_during_the_September_revolution_1961-1975 The psychological warfare tactics during the September revolution 1961-1975 – ResearchGate] * [https://www.meforum.org/middle-east-quarterly/the-last-years-of-mustafa-barzani The Last Years of Mustafa Barzani – Middle East Forum] * [https://www.dawn.com/news/1365827/barzani-isolated-by-his-drive-for-kurdish-independence Barzani isolated by his drive for Kurdish independence – DAWN.COM] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Herêma Kurdistanê]] [[Kategorî:Serhildanên kurdî]] [[Kategorî:Şerên Kurdistanê]] fyi21keu4o6xr0byqtbei7w2uptoezv 2061518 2061517 2026-06-16T12:55:25Z Wikihez 39702 2061518 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank pevçûnên leşkerî | pevçûn = Şerê Meydanê Morîkê | perçeyekî = Serhildana Barzanê (1943–1945) | wêne = | binnivîs = | dîrok = 5–10 Îlona 1945 | herêm = Meydanê Morîk, Barzan, Başûrê Kurdistanê (Iraq) | koordînat = <!-- {{Koord|-|36.5|N|44.5|E|type:event}} --> | sedem = Fermanxaneyê Iraqê | encam = Serketina Barzanî * herêmê bi dest Pêşmerge yên Barzanî | rewş = | şervan1 = [[Îraq]] | şervan2 = [[Pêşmerge yên Barzanî]] | fermandar1 = [[Nuri al-Said]] | fermandar2 = [[Mustafa Barzanî]] | fermandar3 = [[Hecî Şêxmir Beroxî]] | hêz1 = | hêz2 = | winda1 = | winda2 = | nîşe = }} '''Şerê Meydanê Morîkê''' ji şerên giring bû di serhildana Barzanê de li dijî dewleta Iraqê di sala 1945an de. Ew di 5-î îlonê 1945an de di navbera gundê Meydanê Morîkê û bajarê Aqre de, nêzî Barzan, çêbû. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Başûrê Kurdistanê}} Di vê şerê de, leşkerên Iraqê bi artilerî û bi tenê mehanîzekirî û tayyare hatin ser pêşmergeyan. Lê şerkarîya pêşmerge bi serokatîya Mistefa Barzanî û serbazên wan wekî Hacî Şêxomar Beroxî (komandoya tabûra yekem) dikaribû ji xwe parastin. Di vê şerê de, gelek serokên pêşmerge wekî Kako Mela Elî û Ehmed Mestê jî beşdar bûn. Ehmed Mestê hat birîndar kirin. Gava ku iraqiyan di dawiyê de bi helikopter û bombebaran şer dikevin, pêşmerge hatin kûç kirin ber herêma Kurdistanê ya Îranê. == Pîvan û Nîşan == Ev şer nimûneye kîjan pêşmerge bi berxwedanê di nav şerê nasnameya kurdî de şan û dîrok avêt. == Sernav û Çavkaniyê == <ref name="Lortz2005">Lortz, Michael G. "The Kurdish Warrior Tradition and the Importance of the Peshmerga," in *Willing to face Death: A History of Kurdish Military Forces – the Peshmerga – from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq*, 2005, pp. 19–26.</ref> <ref name="Barzani2002">Barzani, Mustafa. *Mîratî Barzanî*, 2002, p. 89.</ref> <ref name="Wiley1979">"Gen. Mustafa Barzani, Exiled Kurdish Chieftain, Dies," *The Washington Post*, March 3, 1979.</ref> <ref name="McDowall2005">McDowall, David. *A Modern History of the Kurds*, 2005, pp. 290–293.</ref> </references> * [https://iiab.me/kiwix/content/wikipedia_en_all_maxi_2023-10/A/1943_Barzani_revolt 1943 Barzani revolt]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=îlon 2025 }} * [https://partipedia.org/en/articles/ahmad-meste Ahmad Meste – Partipedia] * [https://partipedia.org/en/articles/kako-mullah-ali Kako Mullah Ali – Partipedia] * [https://partipedia.org/en/articles/haji-berokhi Haji Berokhi – Partipedia] * [https://www.britannica.com/biography/Mustafa-al-Barzani Mustafa al-Barzani – Encyclopaedia Britannica] * [https://www.historystudies.net/eng/kurdish-movement-in-iraq-during-the-cold-war-and-mullah-mustafa-barzani_1096 Kurdish Movement in Iraq during the Cold War and Mullah Mustafa Barzani – History Studies Journal] * [https://www.researchgate.net/publication/356392964_The_psychological_warfare_tactics_during_the_September_revolution_1961-1975 The psychological warfare tactics during the September revolution 1961-1975 – ResearchGate] * [https://www.meforum.org/middle-east-quarterly/the-last-years-of-mustafa-barzani The Last Years of Mustafa Barzani – Middle East Forum] * [https://www.dawn.com/news/1365827/barzani-isolated-by-his-drive-for-kurdish-independence Barzani isolated by his drive for Kurdish independence – DAWN.COM] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka Herêma Kurdistanê]] [[Kategorî:Serhildanên kurdî]] [[Kategorî:Şerên Kurdistanê]] 8qk864noxpngxpch34jtcpl2yysm0ad 14 310596 2062033 2027297 2026-06-17T11:39:53Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062033 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] pua22ed73w4lq2behgzgyyudd9mslvs 14 314950 2061681 1988866 2026-06-16T20:32:28Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061681 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat}} [[Kategorî:Çanda Asyayê li gorî welatan]] [[Kategorî:Çanda çînî]] [[Kategorî:Çand li gorî welatan]] b4m8e2v93rft65dx2auulnanjdhn4fl 0 317486 2061892 2052963 2026-06-17T07:34:50Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2061892 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Aslan''' (jdb. 1977, li Îdirê) siyasetmedar, parêzer û navbeynkareke kurd e. == Jînenîgarî == Yusuf Aslan di sala 1977an li [[Îdir]]ê ji dayik bûye. Piştî ku ji fakulteya hiqûqê ya [[Zanîngeha Stembolê]] mezûn bûye, li bajarê xwe yê jidayikbûnê dest bi kariyera xwe ya pîşeyî kiriye. == Kariyera siyasî == Yusuf Aslan di destpêkê de bi xebatên siyasî yên di nav rêxistina [[Partiya Dad û Geşedanê|Partiya Edalet û Geşepêdanê]] (AK Partî) de dest siyasetê kiriye û paşê bûye cîgirê serokê parêzgehê ya heman partiyê. Di heyamên cûda de ji herêmê ji bo hilbijartinên parlamenteriyê bûye namzet. Ev pêvajoyên namzediyê ku di çapemeniya herêmî de, bi taybetî di rojnameya ''Yeşil Iğdır'' de hatine weşandin ku daxuyaniyên wî yên li ser mijarên herêmî û li mijarên Îdirê hatiye parvekirin. Piştî kariyera xwe ya siyasî di AK Partiyê de, wekê serokê [[Îdir (parêzgeh)|Parêzgeha Îdirê]] yê [[Partiya Seadetê|Partiya Saadetê]] û di salên paşîn de serokê damezrîner a Partiya DEVA (Partiya Gel a Şoreşger) ya Îdirê xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://siyasett.com/kim-kimdir/4853/yusuf-aslan |sernav=Siyasett – Yusuf Aslan |malper=siyasett.com |roja-gihiştinê=2026-05-17 |archive-date=2025-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205091111/https://siyasett.com/kim-kimdir/4853/yusuf-aslan |url-status=dead }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.igdirdogusgazetesi.com/haber/4222/17/av-yusuf-aslan-igdirda-ihrac-edilen-kamu-calisanlari-hakkinda-konustuyok |sernav=Parêzer Yusuf Aslan der barê kesên ji Îdirê ku ji kar hatine avêtin axivî - Rojnameya Îdir Doguş |malper=www.igdirdogusgazetesi.com |roja-gihiştinê=2026-05-17}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedar]] 41zfalhmq4s1k5o8914saaaose8do8p 2061899 2061892 2026-06-17T08:12:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061899 wikitext text/x-wiki '''Yusuf Aslan''' (jdb. 1977, li Îdirê) siyasetmedar, parêzer û navbeynkareke kurd e. == Jînenîgarî == Yusuf Aslan di sala 1977an li [[Îdir]]ê ji dayik bûye. Piştî ku ji fakulteya hiqûqê ya [[Zanîngeha Stembolê]] mezûn bûye, li bajarê xwe yê jidayikbûnê dest bi kariyera xwe ya pîşeyî kiriye. == Kariyera siyasî == Yusuf Aslan di destpêkê de bi xebatên siyasî yên di nav rêxistina [[Partiya Dad û Geşedanê|Partiya Edalet û Geşepêdanê]] (AK Partî) de dest siyasetê kiriye û paşê bûye cîgirê serokê parêzgehê ya heman partiyê. Di heyamên cûda de ji herêmê ji bo hilbijartinên parlamenteriyê bûye namzet. Ev pêvajoyên namzediyê ku di çapemeniya herêmî de, bi taybetî di rojnameya ''Yeşil Iğdır'' de hatine weşandin ku daxuyaniyên wî yên li ser mijarên herêmî û li mijarên Îdirê hatiye parvekirin. Piştî kariyera xwe ya siyasî di AK Partiyê de, wekê serokê [[Îdir (parêzgeh)|Parêzgeha Îdirê]] yê [[Partiya Seadetê|Partiya Saadetê]] û di salên paşîn de serokê damezrîner a Partiya DEVA (Partiya Gel a Şoreşger) ya Îdirê xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://siyasett.com/kim-kimdir/4853/yusuf-aslan |sernav=Siyasett – Yusuf Aslan |malper=siyasett.com |roja-gihiştinê=2026-05-17 |roja-arşîvê=2025-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251205091111/https://siyasett.com/kim-kimdir/4853/yusuf-aslan |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.igdirdogusgazetesi.com/haber/4222/17/av-yusuf-aslan-igdirda-ihrac-edilen-kamu-calisanlari-hakkinda-konustuyok |sernav=Parêzer Yusuf Aslan der barê kesên ji Îdirê ku ji kar hatine avêtin axivî - Rojnameya Îdir Doguş |malper=www.igdirdogusgazetesi.com |roja-gihiştinê=2026-05-17 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Siyasetmedar]] 01unysboa6e7v6wslpfcoiwgn52m6md 0 317487 2062037 2024049 2026-06-17T11:39:55Z Wikihez 39702 Ji [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ber bi [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] ve tê barkirin bi [[Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 2062037 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2026}} {{Agahîdanka giştî }} '''''Catscratch''''' [[sîtkom]]eke anîmasyonî ya amerîkî ye ku ji hêla Doug TenNapel ve ji bo [[kanala televîzyonê ya kabloyî]] [[Nickelodeon]] hatiye afirandin. Ew ji 9ê tîrmeha 2005an heta 10ê sibata 2007an hate weşandin. Ew adaptasyoneke sist a rêzefîlma pirtûkên komîk ên TenNapel ''Gear'' e ya ku di rêzefîlmê de di heman demê de navê kamyoneke cinawir e ku xwediyê wê sê karakterên sereke ne. Rêzefîlm muzîka ku ji hêla hevkarê demdirêj ê TenNapel Terry Scott Taylor ve hatî çêkirin vedihewîne. == Kurteçîrok == Rêzefîlm li dora sê birayên pisîkên antropomorfîk digere. Piştî ku xwediya wan a dewlemend Edna Cramdilly mir, wê dewlemendiya xwe ji wan re hişt, digel kamyoneke cinawir a mezin û tirsnak a bi navê Gear û xizmetkarekî bi rûmet ê bi navê Hovis. Bername bi gelemperî şêwazên jiyana wan a dewlemend û ezmûnên wan ên tijî çalakî, carinan paranormal, vedibêje. Karakterên din keça cîran a ciwan a şîrîn Kimberly a ku Gordon pê ve mijûl e, û reqîbên reqabetê yên pisîkan, Birayên Chumpy Chump, hene. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Sîtkomên amerîkî]] [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] qdex9ss8wf45cc26q16hivvotsg52di 14 317651 2062025 2013924 2026-06-17T11:27:36Z Balyozbot 42414 Balyozbot rûpela [[Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]]: Sahîfe ji ber daxwaza li ser [[Bikarhêner:Balyozbot/movepage]] hate barkirin 2013924 wikitext text/x-wiki {{standard-kat}} {{Bêkategorî|tarîx=gulan 2026}} izs9n4n4axfy1dwqr5rvphpdp7b3hy7 15 318045 2062018 2029378 2026-06-17T11:12:18Z Avestaboy 34898 /* Wergera rast */ beşeke nû 2062018 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) d21lwc2t3pkyitvfn0mk4x16ffsq7gz 2062019 2062018 2026-06-17T11:12:34Z Avestaboy 34898 2062019 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) cgr56e54wvubldwd8e18vorf6g3dwjq 2062020 2062019 2026-06-17T11:14:40Z Wikihez 39702 /* Wergera rast */ Bersiv 2062020 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rast dibêjî, eger kesek din îtiraz neke ez ê rast bikim [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:14, 17 hezîran 2026 (UTC) 7ko25yxqt5w012z0hh4icd5j3powo6z 2062022 2062020 2026-06-17T11:21:10Z MikaelF 935 /* Wergera rast */ Bersiv 2062022 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rast dibêjî, eger kesek din îtiraz neke ez ê rast bikim [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:14, 17 hezîran 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], ez bi te re me, bernameyên televîzyonê. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 11:21, 17 hezîran 2026 (UTC) 12krwxzqr4igwf88jv921ywz4mk3a1j 2062023 2062022 2026-06-17T11:24:37Z Avestaboy 34898 2062023 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediyaya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rast dibêjî, eger kesek din îtiraz neke ez ê rast bikim [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:14, 17 hezîran 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], ez bi te re me, bernameyên televîzyonê. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 11:21, 17 hezîran 2026 (UTC) sc40tixsiy2lsnwv22eebu3cyl6cyny 2062026 2062023 2026-06-17T11:27:36Z Balyozbot 42414 Balyozbot rûpela [[Gotûbêja kategoriyê:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Gotûbêja kategoriyê:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî]]: Sahîfe ji ber daxwaza li ser [[Bikarhêner:Balyozbot/movepage]] hate barkirin 2062023 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediyaya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rast dibêjî, eger kesek din îtiraz neke ez ê rast bikim [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:14, 17 hezîran 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], ez bi te re me, bernameyên televîzyonê. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 11:21, 17 hezîran 2026 (UTC) sc40tixsiy2lsnwv22eebu3cyl6cyny 2062060 2062026 2026-06-17T11:41:32Z Wikihez 39702 /* Wergera rast */ Bersiv 2062060 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|1= {{Wîkîproje DYA}} }} == Wergera rast == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] li gorî min wergera rast wek Wîkîpediyaya bi tirkî bernameyên televîzyonê be û ne wek Wîkîpediyaya bi îngilzî Şovên televîzyonê . Heke ez şaş nebim peyva '''Show''' bi kurdî jixwe wek '''Şow''' tê adaptekirin . Bi tirkiya Standard tîpa '''W''' tune . Lewma ew peyv bi tirkî wek '''Şov''' hatiye adapte kirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:12, 17 hezîran 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Rast dibêjî, eger kesek din îtiraz neke ez ê rast bikim [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:14, 17 hezîran 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], ez bi te re me, bernameyên televîzyonê. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 11:21, 17 hezîran 2026 (UTC) ::{{çêbû}} ::Not: Bi min şow ji bername baştir e. Min pêşî ferq nekiribû ku avestaboyî dibêje em bikin bername :D [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 11:41, 17 hezîran 2026 (UTC) 0n5d7ilgjizy493dcv15bv1804ln4mu 2 318790 2061362 2061205 2026-06-16T12:01:19Z Wikihez 39702 "bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê" — [[Category:Bajarên Baden-Württemberg]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061362 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (28) == Q715|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q1022|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q1040|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q2119|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q2833|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q2966|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q3012|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q3046|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q3085|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q3786|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q4044|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q7039|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q15979|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q187544|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q373824|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q489911|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q505495|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q506780|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q506856|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q506871|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q507581|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q515470|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q519729|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q522474|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q532167|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q534613|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q539386|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê"||Q541381|Dku|"bajar li Baden-Württemberg, Almanyayê" == Bê danasîn ID (28) == # {{wde|Q715}} # {{wde|Q1022}} # {{wde|Q1040}} # {{wde|Q2119}} # {{wde|Q2833}} # {{wde|Q2966}} # {{wde|Q3012}} # {{wde|Q3046}} # {{wde|Q3085}} # {{wde|Q3786}} # {{wde|Q4044}} # {{wde|Q7039}} # {{wde|Q15979}} # {{wde|Q187544}} # {{wde|Q373824}} # {{wde|Q489911}} # {{wde|Q505495}} # {{wde|Q506780}} # {{wde|Q506856}} # {{wde|Q506871}} # {{wde|Q507581}} # {{wde|Q515470}} # {{wde|Q519729}} # {{wde|Q522474}} # {{wde|Q532167}} # {{wde|Q534613}} # {{wde|Q539386}} # {{wde|Q541381}} == Jixwe danasîn heye (28) == # {{wde|Q715}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q1022}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q1040}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q2119}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q2833}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q2966}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q3012}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q3046}} — "Bajarekî Almanyayê" # {{wde|Q3085}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q3786}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q4044}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q7039}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q15979}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q187544}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q373824}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q489911}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q505495}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q506780}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q506856}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q506871}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q507581}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q515470}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q519729}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q522474}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q532167}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q534613}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q539386}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" # {{wde|Q541381}} — "bajarok li Baden-Württemberg, Almanyayê" cmwzt2vm498zw2kemitgz2fvzvbtvjv 2061363 2061362 2026-06-16T12:02:15Z Wikihez 39702 "gund li Zaxo, Dihokê" — [[Category:Gundên Zaxoyê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061363 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (198) == Q3666300|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q5243304|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q5439109|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q6919592|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q6924997|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q6936056|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q7065708|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q7489412|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403045|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403072|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403110|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403116|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403121|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403128|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403156|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403175|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403191|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403223|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403227|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403231|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403242|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403252|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403268|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403310|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403322|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403338|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403346|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403386|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403390|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403590|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65403612|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65404509|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65404690|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65404693|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405609|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405629|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405633|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405640|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405651|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405653|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405657|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405662|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405667|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405669|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405676|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405685|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405694|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405699|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405700|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405712|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405720|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405725|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405727|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405743|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405748|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405749|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405750|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405752|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405753|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405754|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405755|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405757|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405758|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405759|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405762|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405763|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405768|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405769|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405770|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405771|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405772|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405777|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405778|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405779|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405784|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405786|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405788|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405789|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405790|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405792|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405795|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405796|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405798|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405800|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405801|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405802|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405805|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405810|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405812|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405813|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405845|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405856|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405858|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405861|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405863|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405865|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405868|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405876|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405880|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405884|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405886|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405904|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405911|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405912|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405921|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405936|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405944|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405946|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405949|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405954|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405958|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405961|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405965|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405968|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405977|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405984|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405988|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405994|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65405998|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406002|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406024|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406027|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406044|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406047|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406051|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406066|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406070|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406077|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406085|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406088|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406092|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406097|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406121|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406126|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406134|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406142|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406148|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406151|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406162|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406167|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406173|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406179|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406184|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406195|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406198|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406204|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406207|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406220|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406235|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406243|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406245|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406248|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406254|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406261|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406265|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406267|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406269|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406274|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406284|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406291|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406293|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406297|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406299|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406302|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406309|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406311|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406313|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406315|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406333|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406335|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406337|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406339|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406341|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406343|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406347|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406349|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406351|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406353|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406355|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406357|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406359|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406361|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406363|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406369|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406389|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406391|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406393|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406395|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406397|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406399|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406401|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406411|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406417|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406420|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406423|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406437|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406452|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê"||Q65406458|Dku|"gund li Zaxo, Dihokê" == Bê danasîn ID (198) == # {{wde|Q3666300}} # {{wde|Q5243304}} # {{wde|Q5439109}} # {{wde|Q6919592}} # {{wde|Q6924997}} # {{wde|Q6936056}} # {{wde|Q7065708}} # {{wde|Q7489412}} # {{wde|Q65403045}} # {{wde|Q65403072}} # {{wde|Q65403110}} # {{wde|Q65403116}} # {{wde|Q65403121}} # {{wde|Q65403128}} # {{wde|Q65403156}} # {{wde|Q65403175}} # {{wde|Q65403191}} # {{wde|Q65403223}} # {{wde|Q65403227}} # {{wde|Q65403231}} # {{wde|Q65403242}} # {{wde|Q65403252}} # {{wde|Q65403268}} # {{wde|Q65403310}} # {{wde|Q65403322}} # {{wde|Q65403338}} # {{wde|Q65403346}} # {{wde|Q65403386}} # {{wde|Q65403390}} # {{wde|Q65403590}} # {{wde|Q65403612}} # {{wde|Q65404509}} # {{wde|Q65404690}} # {{wde|Q65404693}} # {{wde|Q65405609}} # {{wde|Q65405629}} # {{wde|Q65405633}} # {{wde|Q65405640}} # {{wde|Q65405651}} # {{wde|Q65405653}} # {{wde|Q65405657}} # {{wde|Q65405662}} # {{wde|Q65405667}} # {{wde|Q65405669}} # {{wde|Q65405676}} # {{wde|Q65405685}} # {{wde|Q65405694}} # {{wde|Q65405699}} # {{wde|Q65405700}} # {{wde|Q65405712}} # {{wde|Q65405720}} # {{wde|Q65405725}} # {{wde|Q65405727}} # {{wde|Q65405743}} # {{wde|Q65405748}} # {{wde|Q65405749}} # {{wde|Q65405750}} # {{wde|Q65405752}} # {{wde|Q65405753}} # {{wde|Q65405754}} # {{wde|Q65405755}} # {{wde|Q65405757}} # {{wde|Q65405758}} # {{wde|Q65405759}} # {{wde|Q65405762}} # {{wde|Q65405763}} # {{wde|Q65405768}} # {{wde|Q65405769}} # {{wde|Q65405770}} # {{wde|Q65405771}} # {{wde|Q65405772}} # {{wde|Q65405777}} # {{wde|Q65405778}} # {{wde|Q65405779}} # {{wde|Q65405784}} # {{wde|Q65405786}} # {{wde|Q65405788}} # {{wde|Q65405789}} # {{wde|Q65405790}} # {{wde|Q65405792}} # {{wde|Q65405795}} # {{wde|Q65405796}} # {{wde|Q65405798}} # {{wde|Q65405800}} # {{wde|Q65405801}} # {{wde|Q65405802}} # {{wde|Q65405805}} # {{wde|Q65405810}} # {{wde|Q65405812}} # {{wde|Q65405813}} # {{wde|Q65405845}} # {{wde|Q65405856}} # {{wde|Q65405858}} # {{wde|Q65405861}} # {{wde|Q65405863}} # {{wde|Q65405865}} # {{wde|Q65405868}} # {{wde|Q65405876}} # {{wde|Q65405880}} # {{wde|Q65405884}} # {{wde|Q65405886}} # {{wde|Q65405904}} # {{wde|Q65405911}} # {{wde|Q65405912}} # {{wde|Q65405921}} # {{wde|Q65405936}} # {{wde|Q65405944}} # {{wde|Q65405946}} # {{wde|Q65405949}} # {{wde|Q65405954}} # {{wde|Q65405958}} # {{wde|Q65405961}} # {{wde|Q65405965}} # {{wde|Q65405968}} # {{wde|Q65405977}} # {{wde|Q65405984}} # {{wde|Q65405988}} # {{wde|Q65405994}} # {{wde|Q65405998}} # {{wde|Q65406002}} # {{wde|Q65406024}} # {{wde|Q65406027}} # {{wde|Q65406044}} # {{wde|Q65406047}} # {{wde|Q65406051}} # {{wde|Q65406066}} # {{wde|Q65406070}} # {{wde|Q65406077}} # {{wde|Q65406085}} # {{wde|Q65406088}} # {{wde|Q65406092}} # {{wde|Q65406097}} # {{wde|Q65406121}} # {{wde|Q65406126}} # {{wde|Q65406134}} # {{wde|Q65406142}} # {{wde|Q65406148}} # {{wde|Q65406151}} # {{wde|Q65406162}} # {{wde|Q65406167}} # {{wde|Q65406173}} # {{wde|Q65406179}} # {{wde|Q65406184}} # {{wde|Q65406195}} # {{wde|Q65406198}} # {{wde|Q65406204}} # {{wde|Q65406207}} # {{wde|Q65406220}} # {{wde|Q65406235}} # {{wde|Q65406243}} # {{wde|Q65406245}} # {{wde|Q65406248}} # {{wde|Q65406254}} # {{wde|Q65406261}} # {{wde|Q65406265}} # {{wde|Q65406267}} # {{wde|Q65406269}} # {{wde|Q65406274}} # {{wde|Q65406284}} # {{wde|Q65406291}} # {{wde|Q65406293}} # {{wde|Q65406297}} # {{wde|Q65406299}} # {{wde|Q65406302}} # {{wde|Q65406309}} # {{wde|Q65406311}} # {{wde|Q65406313}} # {{wde|Q65406315}} # {{wde|Q65406333}} # {{wde|Q65406335}} # {{wde|Q65406337}} # {{wde|Q65406339}} # {{wde|Q65406341}} # {{wde|Q65406343}} # {{wde|Q65406347}} # {{wde|Q65406349}} # {{wde|Q65406351}} # {{wde|Q65406353}} # {{wde|Q65406355}} # {{wde|Q65406357}} # {{wde|Q65406359}} # {{wde|Q65406361}} # {{wde|Q65406363}} # {{wde|Q65406369}} # {{wde|Q65406389}} # {{wde|Q65406391}} # {{wde|Q65406393}} # {{wde|Q65406395}} # {{wde|Q65406397}} # {{wde|Q65406399}} # {{wde|Q65406401}} # {{wde|Q65406411}} # {{wde|Q65406417}} # {{wde|Q65406420}} # {{wde|Q65406423}} # {{wde|Q65406437}} # {{wde|Q65406452}} # {{wde|Q65406458}} == Jixwe danasîn heye (198) == # {{wde|Q3666300}} — "Navçeyek ji Herêma Kurdistanê ye" # {{wde|Q5243304}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q5439109}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q6919592}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q6924997}} — "gundeke ku dikeve devera Sindî ya bakurê bajarê Zaxoyê" # {{wde|Q6936056}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q7065708}} — "gundekî Kurdistana" # {{wde|Q7489412}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403045}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403072}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403110}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403116}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403121}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403128}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403156}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403175}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403191}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403223}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403227}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403231}} — "gundeke Dihokê" # {{wde|Q65403242}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403252}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403268}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403310}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403322}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403338}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403346}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403386}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403390}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403590}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65403612}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65404509}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65404690}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65404693}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405609}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405629}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405633}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405640}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405651}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405653}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405657}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405662}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405667}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405669}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405676}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405685}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405694}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405699}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405700}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405712}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405720}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405725}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405727}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405743}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405748}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405749}} — "Gundeke li parêzgeha Dihokê ye" # {{wde|Q65405750}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405752}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405753}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405754}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405755}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405757}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405758}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405759}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405762}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405763}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405768}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405769}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405770}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405771}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405772}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405777}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405778}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405779}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405784}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405786}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405788}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405789}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405790}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405792}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405795}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405796}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405798}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405800}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405801}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405802}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405805}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405810}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405812}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405813}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405845}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405856}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405858}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405861}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405863}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405865}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405868}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405876}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405880}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405884}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405886}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405904}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405911}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405912}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405921}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405936}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405944}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405946}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405949}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405954}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405958}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405961}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405965}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405968}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405977}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405984}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405988}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405994}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65405998}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406002}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406024}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406027}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406044}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406047}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406051}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406066}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406070}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406077}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406085}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406088}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406092}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406097}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406121}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406126}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406134}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406142}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406148}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406151}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406162}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406167}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406173}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406179}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406184}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406195}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406198}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406204}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406207}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406220}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406235}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406243}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406245}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406248}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406254}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406261}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406265}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406267}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406269}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406274}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406284}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406291}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406293}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406297}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406299}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406302}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406309}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406311}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406313}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406315}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406333}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406335}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406337}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406339}} — "Gundekî li Başûrê" # {{wde|Q65406341}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406343}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406347}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406349}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406351}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406353}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406355}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406357}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406359}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406361}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406363}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406369}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406389}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406391}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406393}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406395}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406397}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406399}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406401}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406411}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406417}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406420}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406423}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406437}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406452}} — "gundê Dihokê" # {{wde|Q65406458}} — "gundê Dihokê" 6e6q09qaka9wcche0i5rmi8t1829fh8 2061519 2061363 2026-06-16T12:56:45Z Wikihez 39702 "komun li Gironda, Fransayê" — [[Category:Komunên Girondayê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061519 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (535) == Q1479|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q6544|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q135785|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q174849|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q174909|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175237|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175295|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175317|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175336|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175473|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175512|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175911|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q175986|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177264|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177389|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177421|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177485|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177516|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q177537|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181387|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181499|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181535|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181571|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181640|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q181735|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185383|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185391|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185402|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185419|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185436|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185452|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185463|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185475|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185484|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185492|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q185500|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186287|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186315|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186322|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186324|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186333|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186469|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186603|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186727|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q186925|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187064|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187086|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187537|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187546|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187557|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187577|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187586|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187611|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187638|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187654|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187667|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187680|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187691|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187701|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q187710|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q188735|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q188750|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q188789|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q188864|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q189591|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q191357|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q191460|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q191497|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q191639|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q191777|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192153|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192277|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192438|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192461|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192481|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192511|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192548|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192563|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q192944|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194218|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194237|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194265|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194275|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194288|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194315|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194336|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194345|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194396|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194434|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194487|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194514|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194528|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194560|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194580|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194611|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194620|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194656|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194710|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194743|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194753|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194789|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194799|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194920|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194929|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q194963|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q195102|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196524|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196589|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196639|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196652|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196671|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q196698|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q197120|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q198012|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199160|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199331|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199449|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199457|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199464|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199511|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199521|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199552|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199611|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q199682|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201113|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201286|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201420|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201488|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201760|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201784|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q201827|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202010|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202047|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202096|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202143|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202147|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q202562|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q205551|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q207154|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q207156|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q208427|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q209052|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q209795|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q211625|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q212782|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q220455|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q220592|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q221831|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q225296|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q233133|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q234769|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q235300|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q235733|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q236570|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q236592|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q238434|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q238469|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q238868|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q239327|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243135|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243586|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243682|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243891|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243895|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q243898|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q244703|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q244712|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q246730|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q251811|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q254934|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q255980|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q259124|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q262693|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q263174|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q263456|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q265291|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q267496|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q269346|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q271366|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q272304|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q272528|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q273386|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q273435|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q273699|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q274190|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q275309|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q275609|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q284296|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q286347|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q302713|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q303452|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q305137|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q317479|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q320220|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q320233|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q326520|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327025|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327253|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327267|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327277|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327283|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327290|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327368|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327760|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q327766|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q333571|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q333619|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q367728|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q368089|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q371302|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q373969|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q375473|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q376122|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379588|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379602|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379666|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379674|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379680|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379892|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379897|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379899|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q379921|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q380447|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q380490|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q380871|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q383133|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q383151|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q384220|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q384414|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q386044|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q389696|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q389887|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q427913|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q429273|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q452458|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q452472|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q453629|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457551|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457587|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457603|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457662|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457669|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457674|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457685|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457696|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q457717|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q458735|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q459008|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q459754|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q467113|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q467370|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q468346|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q471561|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q471902|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q471984|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q471990|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q473648|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q475385|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q475898|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478229|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478234|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478237|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478242|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478247|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q478267|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q494989|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q495665|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q495768|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501783|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501787|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501793|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501807|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501812|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501897|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501921|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501938|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501962|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501978|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q501990|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q504892|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q507240|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q507630|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q522591|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q523546|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q537527|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q546311|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q547609|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q550306|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q576580|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q577322|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q578093|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q578525|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q581707|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q585734|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q587026|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q593397|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q595829|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q596342|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q601722|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q602534|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q602697|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q609299|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q609770|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q622715|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q622725|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q622731|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q623481|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q633725|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q643280|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q644275|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q651710|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q653687|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q654797|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q656475|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q658573|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q661249|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q661672|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q662293|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q663050|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q664393|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q665215|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q667867|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q667884|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q668688|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q669240|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q671279|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q676891|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q680351|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715671|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715678|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715806|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715821|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715850|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715854|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715857|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715861|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715865|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715870|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715878|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715887|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715902|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715912|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715918|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715929|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715933|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q715938|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717069|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717124|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717130|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717167|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717173|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717190|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717252|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717257|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717267|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717279|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717286|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717296|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717307|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717315|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717330|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717345|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717364|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717376|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717387|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717403|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717464|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717471|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717500|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717503|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717518|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717530|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717545|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717553|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717567|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717575|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717610|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q717634|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q718055|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q718543|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q718548|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q718558|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q718565|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720126|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720136|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720151|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720167|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720177|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720181|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720186|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720197|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720238|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720241|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720248|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720253|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720269|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720288|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720296|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720309|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720519|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720532|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720537|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q720555|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q721393|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q722258|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q732144|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q736202|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q743923|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q747183|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q747566|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q763231|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q765072|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q778437|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q822213|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q823084|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q843917|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q845074|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861730|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861749|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861768|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861791|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861801|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861815|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861831|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861848|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861863|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861925|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861932|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861939|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861943|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861961|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861972|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q861992|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q862004|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q864132|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q865437|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q924886|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q939145|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q948921|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q952020|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q962904|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q970876|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004094|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004101|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004119|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004131|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004159|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004209|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004405|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004414|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004486|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004499|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004522|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004530|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004536|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004544|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004554|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004560|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004581|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004587|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004596|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004609|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004626|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004639|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004651|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004658|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004672|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004682|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004685|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004704|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004731|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004738|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004744|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004749|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1004752|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005011|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005017|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005035|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005068|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005080|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005109|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005130|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005153|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005168|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005174|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005184|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1005199|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007140|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007147|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007160|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007171|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007181|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007197|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007208|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007214|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007226|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007238|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007250|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007260|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007267|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007331|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007339|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007347|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007354|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007367|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007402|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007427|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007452|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007474|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007495|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007523|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007532|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007546|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007557|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007571|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007584|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007649|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007657|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007667|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007673|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007687|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1007706|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1042760|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1042769|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1053472|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1058292|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1059038|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1080198|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q1082300|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q21979655|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q27922737|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q28040199|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q59342084|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q59441005|Dku|"komun li Gironda, Fransayê"||Q131581680|Dku|"komun li Gironda, Fransayê" == Bê danasîn ID (535) == # {{wde|Q1479}} # {{wde|Q6544}} # {{wde|Q135785}} # {{wde|Q174849}} # {{wde|Q174909}} # {{wde|Q175237}} # {{wde|Q175295}} # {{wde|Q175317}} # {{wde|Q175336}} # {{wde|Q175473}} # {{wde|Q175512}} # {{wde|Q175911}} # {{wde|Q175986}} # {{wde|Q177264}} # {{wde|Q177389}} # {{wde|Q177421}} # {{wde|Q177485}} # {{wde|Q177516}} # {{wde|Q177537}} # {{wde|Q181387}} # {{wde|Q181499}} # {{wde|Q181535}} # {{wde|Q181571}} # {{wde|Q181640}} # {{wde|Q181735}} # {{wde|Q185383}} # {{wde|Q185391}} # {{wde|Q185402}} # {{wde|Q185419}} # {{wde|Q185436}} # {{wde|Q185452}} # {{wde|Q185463}} # {{wde|Q185475}} # {{wde|Q185484}} # {{wde|Q185492}} # {{wde|Q185500}} # {{wde|Q186287}} # {{wde|Q186315}} # {{wde|Q186322}} # {{wde|Q186324}} # {{wde|Q186333}} # {{wde|Q186469}} # {{wde|Q186603}} # {{wde|Q186727}} # {{wde|Q186925}} # {{wde|Q187064}} # {{wde|Q187086}} # {{wde|Q187537}} # {{wde|Q187546}} # {{wde|Q187557}} # {{wde|Q187577}} # {{wde|Q187586}} # {{wde|Q187611}} # {{wde|Q187638}} # {{wde|Q187654}} # {{wde|Q187667}} # {{wde|Q187680}} # {{wde|Q187691}} # {{wde|Q187701}} # {{wde|Q187710}} # {{wde|Q188735}} # {{wde|Q188750}} # {{wde|Q188789}} # {{wde|Q188864}} # {{wde|Q189591}} # {{wde|Q191357}} # {{wde|Q191460}} # {{wde|Q191497}} # {{wde|Q191639}} # {{wde|Q191777}} # {{wde|Q192153}} # {{wde|Q192277}} # {{wde|Q192438}} # {{wde|Q192461}} # {{wde|Q192481}} # {{wde|Q192511}} # {{wde|Q192548}} # {{wde|Q192563}} # {{wde|Q192944}} # {{wde|Q194218}} # {{wde|Q194237}} # {{wde|Q194265}} # {{wde|Q194275}} # {{wde|Q194288}} # {{wde|Q194315}} # {{wde|Q194336}} # {{wde|Q194345}} # {{wde|Q194396}} # {{wde|Q194434}} # {{wde|Q194487}} # {{wde|Q194514}} # {{wde|Q194528}} # {{wde|Q194560}} # {{wde|Q194580}} # {{wde|Q194611}} # {{wde|Q194620}} # {{wde|Q194656}} # {{wde|Q194710}} # {{wde|Q194743}} # {{wde|Q194753}} # {{wde|Q194789}} # {{wde|Q194799}} # {{wde|Q194920}} # {{wde|Q194929}} # {{wde|Q194963}} # {{wde|Q195102}} # {{wde|Q196524}} # {{wde|Q196589}} # {{wde|Q196639}} # {{wde|Q196652}} # {{wde|Q196671}} # {{wde|Q196698}} # {{wde|Q197120}} # {{wde|Q198012}} # {{wde|Q199160}} # {{wde|Q199331}} # {{wde|Q199449}} # {{wde|Q199457}} # {{wde|Q199464}} # {{wde|Q199511}} # {{wde|Q199521}} # {{wde|Q199552}} # {{wde|Q199611}} # {{wde|Q199682}} # {{wde|Q201113}} # {{wde|Q201286}} # {{wde|Q201420}} # {{wde|Q201488}} # {{wde|Q201760}} # {{wde|Q201784}} # {{wde|Q201827}} # {{wde|Q202010}} # {{wde|Q202047}} # {{wde|Q202096}} # {{wde|Q202143}} # {{wde|Q202147}} # {{wde|Q202562}} # {{wde|Q205551}} # {{wde|Q207154}} # {{wde|Q207156}} # {{wde|Q208427}} # {{wde|Q209052}} # {{wde|Q209795}} # {{wde|Q211625}} # {{wde|Q212782}} # {{wde|Q220455}} # {{wde|Q220592}} # {{wde|Q221831}} # {{wde|Q225296}} # {{wde|Q233133}} # {{wde|Q234769}} # {{wde|Q235300}} # {{wde|Q235733}} # {{wde|Q236570}} # {{wde|Q236592}} # {{wde|Q238434}} # {{wde|Q238469}} # {{wde|Q238868}} # {{wde|Q239327}} # {{wde|Q243135}} # {{wde|Q243586}} # {{wde|Q243682}} # {{wde|Q243891}} # {{wde|Q243895}} # {{wde|Q243898}} # {{wde|Q244703}} # {{wde|Q244712}} # {{wde|Q246730}} # {{wde|Q251811}} # {{wde|Q254934}} # {{wde|Q255980}} # {{wde|Q259124}} # {{wde|Q262693}} # {{wde|Q263174}} # {{wde|Q263456}} # {{wde|Q265291}} # {{wde|Q267496}} # {{wde|Q269346}} # {{wde|Q271366}} # {{wde|Q272304}} # {{wde|Q272528}} # {{wde|Q273386}} # {{wde|Q273435}} # {{wde|Q273699}} # {{wde|Q274190}} # {{wde|Q275309}} # {{wde|Q275609}} # {{wde|Q284296}} # {{wde|Q286347}} # {{wde|Q302713}} # {{wde|Q303452}} # {{wde|Q305137}} # {{wde|Q317479}} # {{wde|Q320220}} # {{wde|Q320233}} # {{wde|Q326520}} # {{wde|Q327025}} # {{wde|Q327253}} # {{wde|Q327267}} # {{wde|Q327277}} # {{wde|Q327283}} # {{wde|Q327290}} # {{wde|Q327368}} # {{wde|Q327760}} # {{wde|Q327766}} # {{wde|Q333571}} # {{wde|Q333619}} # {{wde|Q367728}} # {{wde|Q368089}} # {{wde|Q371302}} # {{wde|Q373969}} # {{wde|Q375473}} # {{wde|Q376122}} # {{wde|Q379588}} # {{wde|Q379602}} # {{wde|Q379666}} # {{wde|Q379674}} # {{wde|Q379680}} # {{wde|Q379892}} # {{wde|Q379897}} # {{wde|Q379899}} # {{wde|Q379921}} # {{wde|Q380447}} # {{wde|Q380490}} # {{wde|Q380871}} # {{wde|Q383133}} # {{wde|Q383151}} # {{wde|Q384220}} # {{wde|Q384414}} # {{wde|Q386044}} # {{wde|Q389696}} # {{wde|Q389887}} # {{wde|Q427913}} # {{wde|Q429273}} # {{wde|Q452458}} # {{wde|Q452472}} # {{wde|Q453629}} # {{wde|Q457551}} # {{wde|Q457587}} # {{wde|Q457603}} # {{wde|Q457662}} # {{wde|Q457669}} # {{wde|Q457674}} # {{wde|Q457685}} # {{wde|Q457696}} # {{wde|Q457717}} # {{wde|Q458735}} # {{wde|Q459008}} # {{wde|Q459754}} # {{wde|Q467113}} # {{wde|Q467370}} # {{wde|Q468346}} # {{wde|Q471561}} # {{wde|Q471902}} # {{wde|Q471984}} # {{wde|Q471990}} # {{wde|Q473648}} # {{wde|Q475385}} # {{wde|Q475898}} # {{wde|Q478229}} # {{wde|Q478234}} # {{wde|Q478237}} # {{wde|Q478242}} # {{wde|Q478247}} # {{wde|Q478267}} # {{wde|Q494989}} # {{wde|Q495665}} # {{wde|Q495768}} # {{wde|Q501783}} # {{wde|Q501787}} # {{wde|Q501793}} # {{wde|Q501807}} # {{wde|Q501812}} # {{wde|Q501897}} # {{wde|Q501921}} # {{wde|Q501938}} # {{wde|Q501962}} # {{wde|Q501978}} # {{wde|Q501990}} # {{wde|Q504892}} # {{wde|Q507240}} # {{wde|Q507630}} # {{wde|Q522591}} # {{wde|Q523546}} # {{wde|Q537527}} # {{wde|Q546311}} # {{wde|Q547609}} # {{wde|Q550306}} # {{wde|Q576580}} # {{wde|Q577322}} # {{wde|Q578093}} # {{wde|Q578525}} # {{wde|Q581707}} # {{wde|Q585734}} # {{wde|Q587026}} # {{wde|Q593397}} # {{wde|Q595829}} # {{wde|Q596342}} # {{wde|Q601722}} # {{wde|Q602534}} # {{wde|Q602697}} # {{wde|Q609299}} # {{wde|Q609770}} # {{wde|Q622715}} # {{wde|Q622725}} # {{wde|Q622731}} # {{wde|Q623481}} # {{wde|Q633725}} # {{wde|Q643280}} # {{wde|Q644275}} # {{wde|Q651710}} # {{wde|Q653687}} # {{wde|Q654797}} # {{wde|Q656475}} # {{wde|Q658573}} # {{wde|Q661249}} # {{wde|Q661672}} # {{wde|Q662293}} # {{wde|Q663050}} # {{wde|Q664393}} # {{wde|Q665215}} # {{wde|Q667867}} # {{wde|Q667884}} # {{wde|Q668688}} # {{wde|Q669240}} # {{wde|Q671279}} # {{wde|Q676891}} # {{wde|Q680351}} # {{wde|Q715671}} # {{wde|Q715678}} # {{wde|Q715806}} # {{wde|Q715821}} # {{wde|Q715850}} # {{wde|Q715854}} # {{wde|Q715857}} # {{wde|Q715861}} # {{wde|Q715865}} # {{wde|Q715870}} # {{wde|Q715878}} # {{wde|Q715887}} # {{wde|Q715902}} # {{wde|Q715912}} # {{wde|Q715918}} # {{wde|Q715929}} # {{wde|Q715933}} # {{wde|Q715938}} # {{wde|Q717069}} # {{wde|Q717124}} # {{wde|Q717130}} # {{wde|Q717167}} # {{wde|Q717173}} # {{wde|Q717190}} # {{wde|Q717252}} # {{wde|Q717257}} # {{wde|Q717267}} # {{wde|Q717279}} # {{wde|Q717286}} # {{wde|Q717296}} # {{wde|Q717307}} # {{wde|Q717315}} # {{wde|Q717330}} # {{wde|Q717345}} # {{wde|Q717364}} # {{wde|Q717376}} # {{wde|Q717387}} # {{wde|Q717403}} # {{wde|Q717464}} # {{wde|Q717471}} # {{wde|Q717500}} # {{wde|Q717503}} # {{wde|Q717518}} # {{wde|Q717530}} # {{wde|Q717545}} # {{wde|Q717553}} # {{wde|Q717567}} # {{wde|Q717575}} # {{wde|Q717610}} # {{wde|Q717634}} # {{wde|Q718055}} # {{wde|Q718543}} # {{wde|Q718548}} # {{wde|Q718558}} # {{wde|Q718565}} # {{wde|Q720126}} # {{wde|Q720136}} # {{wde|Q720151}} # {{wde|Q720167}} # {{wde|Q720177}} # {{wde|Q720181}} # {{wde|Q720186}} # {{wde|Q720197}} # {{wde|Q720238}} # {{wde|Q720241}} # {{wde|Q720248}} # {{wde|Q720253}} # {{wde|Q720269}} # {{wde|Q720288}} # {{wde|Q720296}} # {{wde|Q720309}} # {{wde|Q720519}} # {{wde|Q720532}} # {{wde|Q720537}} # {{wde|Q720555}} # {{wde|Q721393}} # {{wde|Q722258}} # {{wde|Q732144}} # {{wde|Q736202}} # {{wde|Q743923}} # {{wde|Q747183}} # {{wde|Q747566}} # {{wde|Q763231}} # {{wde|Q765072}} # {{wde|Q778437}} # {{wde|Q822213}} # {{wde|Q823084}} # {{wde|Q843917}} # {{wde|Q845074}} # {{wde|Q861730}} # {{wde|Q861749}} # {{wde|Q861768}} # {{wde|Q861791}} # {{wde|Q861801}} # {{wde|Q861815}} # {{wde|Q861831}} # {{wde|Q861848}} # {{wde|Q861863}} # {{wde|Q861925}} # {{wde|Q861932}} # {{wde|Q861939}} # {{wde|Q861943}} # {{wde|Q861961}} # {{wde|Q861972}} # {{wde|Q861992}} # {{wde|Q862004}} # {{wde|Q864132}} # {{wde|Q865437}} # {{wde|Q924886}} # {{wde|Q939145}} # {{wde|Q948921}} # {{wde|Q952020}} # {{wde|Q962904}} # {{wde|Q970876}} # {{wde|Q1004094}} # {{wde|Q1004101}} # {{wde|Q1004119}} # {{wde|Q1004131}} # {{wde|Q1004159}} # {{wde|Q1004209}} # {{wde|Q1004405}} # {{wde|Q1004414}} # {{wde|Q1004486}} # {{wde|Q1004499}} # {{wde|Q1004522}} # {{wde|Q1004530}} # {{wde|Q1004536}} # {{wde|Q1004544}} # {{wde|Q1004554}} # {{wde|Q1004560}} # {{wde|Q1004581}} # {{wde|Q1004587}} # {{wde|Q1004596}} # {{wde|Q1004609}} # {{wde|Q1004626}} # {{wde|Q1004639}} # {{wde|Q1004651}} # {{wde|Q1004658}} # {{wde|Q1004672}} # {{wde|Q1004682}} # {{wde|Q1004685}} # {{wde|Q1004704}} # {{wde|Q1004731}} # {{wde|Q1004738}} # {{wde|Q1004744}} # {{wde|Q1004749}} # {{wde|Q1004752}} # {{wde|Q1005011}} # {{wde|Q1005017}} # {{wde|Q1005035}} # {{wde|Q1005068}} # {{wde|Q1005080}} # {{wde|Q1005109}} # {{wde|Q1005130}} # {{wde|Q1005153}} # {{wde|Q1005168}} # {{wde|Q1005174}} # {{wde|Q1005184}} # {{wde|Q1005199}} # {{wde|Q1007140}} # {{wde|Q1007147}} # {{wde|Q1007160}} # {{wde|Q1007171}} # {{wde|Q1007181}} # {{wde|Q1007197}} # {{wde|Q1007208}} # {{wde|Q1007214}} # {{wde|Q1007226}} # {{wde|Q1007238}} # {{wde|Q1007250}} # {{wde|Q1007260}} # {{wde|Q1007267}} # {{wde|Q1007331}} # {{wde|Q1007339}} # {{wde|Q1007347}} # {{wde|Q1007354}} # {{wde|Q1007367}} # {{wde|Q1007402}} # {{wde|Q1007427}} # {{wde|Q1007452}} # {{wde|Q1007474}} # {{wde|Q1007495}} # {{wde|Q1007523}} # {{wde|Q1007532}} # {{wde|Q1007546}} # {{wde|Q1007557}} # {{wde|Q1007571}} # {{wde|Q1007584}} # {{wde|Q1007649}} # {{wde|Q1007657}} # {{wde|Q1007667}} # {{wde|Q1007673}} # {{wde|Q1007687}} # {{wde|Q1007706}} # {{wde|Q1042760}} # {{wde|Q1042769}} # {{wde|Q1053472}} # {{wde|Q1058292}} # {{wde|Q1059038}} # {{wde|Q1080198}} # {{wde|Q1082300}} # {{wde|Q21979655}} # {{wde|Q27922737}} # {{wde|Q28040199}} # {{wde|Q59342084}} # {{wde|Q59441005}} # {{wde|Q131581680}} == Jixwe danasîn heye (534) == # {{wde|Q1479}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q6544}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q135785}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q174849}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q174909}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175237}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175295}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175317}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175336}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175473}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175512}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175911}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q175986}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177264}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177389}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177421}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177485}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177516}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q177537}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181387}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181499}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181535}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181640}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181735}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185391}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185402}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185419}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185436}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185452}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185463}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185475}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185484}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185492}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q185500}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186287}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186322}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186324}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186333}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186469}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186603}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186727}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q186925}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187064}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187086}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187537}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187577}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187586}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187611}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187638}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187654}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187667}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187680}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187691}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187701}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q187710}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q188735}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q188750}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q188789}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q188864}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q189591}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191357}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191460}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191497}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191639}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191777}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192153}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192277}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192438}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192461}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192481}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192511}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192548}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192563}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q192944}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194218}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194237}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194265}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194275}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194288}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194336}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194345}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194396}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194514}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194528}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194560}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194580}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194611}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194620}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194656}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194710}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194743}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194753}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194789}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194799}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194920}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194929}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q194963}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q195102}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196524}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196589}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196639}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196652}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196671}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q196698}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q197120}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q198012}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199160}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199331}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199449}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199457}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199464}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199511}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199521}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199552}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199611}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q199682}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201113}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201286}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201420}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201488}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201760}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201784}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q201827}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202010}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202047}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202096}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202143}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202147}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202562}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q205551}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q207154}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q207156}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q208427}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q209052}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q209795}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q211625}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q212782}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q220455}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q220592}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q221831}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q225296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q233133}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q234769}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q235300}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q235733}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q236570}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q236592}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q238434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q238469}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q238868}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q239327}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243586}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243682}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243891}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243895}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243898}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244703}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244712}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q246730}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q251811}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q254934}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q255980}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q259124}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q262693}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263174}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263456}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q265291}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q267496}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q269346}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271366}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272304}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272528}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273386}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273435}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273699}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q274190}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q275309}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q275609}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q284296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q286347}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q302713}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q303452}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q305137}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q317479}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q320220}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q320233}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q326520}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327025}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327253}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327267}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327277}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327283}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327290}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327368}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327760}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327766}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q333571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q333619}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q367728}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q368089}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q371302}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q373969}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q375473}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q376122}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379588}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379602}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379666}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379674}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379680}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379892}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379897}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379899}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379921}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q380447}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q380490}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q380871}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q383133}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q383151}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q384220}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q384414}} — "lîsteya komunên Fransayê" # {{wde|Q386044}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q389696}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q389887}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q427913}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q429273}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q452458}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q452472}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q453629}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457551}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457603}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457662}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457669}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457674}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457685}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457696}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q457717}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q458735}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q459008}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q459754}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q467113}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q467370}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q468346}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471561}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471902}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471984}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471990}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q473648}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q475385}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q475898}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478234}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478237}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478242}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478247}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q478267}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q494989}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q495665}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q495768}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501783}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501787}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501793}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501807}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501812}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501897}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501921}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501938}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501962}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501978}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q501990}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q504892}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q507240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q507630}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q522591}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q523546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q537527}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q546311}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q547609}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q550306}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q576580}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q577322}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q578093}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q578525}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581707}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q585734}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q587026}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q593397}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q595829}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q596342}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q601722}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q602534}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q602697}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q609299}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q609770}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q622715}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q622725}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q622731}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q623481}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q633725}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q643280}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q644275}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q651710}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q653687}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q654797}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656475}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q658573}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q661249}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q661672}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q662293}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q663050}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q664393}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q665215}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q667867}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q667884}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q668688}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q669240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q671279}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q676891}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q680351}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715671}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715678}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715806}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715821}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715850}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715854}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715857}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715861}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715865}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715870}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715878}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715887}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715902}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715912}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715918}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715929}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715933}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q715938}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717069}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717124}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717130}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717167}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717173}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717190}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717252}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717257}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717267}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717279}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717286}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717307}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717330}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717345}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717364}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717376}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717387}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717403}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717464}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717471}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717500}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717503}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717518}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717530}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717545}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717553}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717567}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717575}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717610}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q717634}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q718055}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q718543}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q718548}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q718558}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q718565}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720126}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720136}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720151}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720167}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720177}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720181}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720186}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720197}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720238}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720241}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720248}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720253}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720269}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720288}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720309}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720519}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720532}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720537}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q720555}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q721393}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q722258}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q732144}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q736202}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q743923}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q747183}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q747566}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q763231}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q765072}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q778437}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q822213}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q823084}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843917}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845074}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861730}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861749}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861768}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861791}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861801}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861815}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861831}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861848}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861863}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861925}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861932}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861939}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861943}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861961}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861972}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q861992}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q862004}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q864132}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865437}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q924886}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q939145}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q948921}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q952020}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q962904}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q970876}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004094}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004101}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004119}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004131}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004159}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004209}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004405}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004414}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004486}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004499}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004522}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004530}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004536}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004544}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004554}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004560}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004581}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004596}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004609}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004626}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004639}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004651}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004658}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004672}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004682}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004685}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004704}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004731}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004738}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004744}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004749}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1004752}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005011}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005017}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005035}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005068}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005080}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005109}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005130}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005153}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005168}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005174}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005184}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1005199}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007140}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007147}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007160}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007171}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007181}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007197}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007208}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007214}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007226}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007238}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007250}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007260}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007267}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007331}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007339}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007347}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007354}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007367}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007402}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007427}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007452}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007474}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007495}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007523}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007532}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007584}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007649}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007657}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007667}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007673}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007687}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007706}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1042760}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1042769}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1053472}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1058292}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1059038}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080198}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1082300}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979655}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q27922737}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q28040199}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59342084}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59441005}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q131581680}} — "Komuneke Fransayê" pry41856yhxvy4bennvb6q8fcpj8kmq 2061520 2061519 2026-06-16T12:59:34Z Wikihez 39702 "komun li Allier, Fransayê" — [[Category:Komunên Allierê]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061520 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (318) == Q41111|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q93351|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q184883|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q193256|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q223186|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q242830|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q242843|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243615|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243619|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243622|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243666|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243686|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243724|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243792|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243916|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243938|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q243985|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244010|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244034|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244050|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244066|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244068|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244113|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244541|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244910|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244918|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244922|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244928|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244936|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244964|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q244974|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245013|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245015|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245064|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245066|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245080|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245132|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245313|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q245357|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q249585|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q259376|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q260010|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q260070|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q261404|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q262831|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q262839|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q262885|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q262979|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q263294|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q263571|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q263680|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q263971|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q263998|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264009|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264082|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264108|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264128|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264156|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264202|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q264211|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q268388|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271699|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271702|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271752|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271774|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271817|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271826|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271875|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271898|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271924|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271946|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271951|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271957|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271962|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q271996|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272004|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272013|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272347|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272440|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272454|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272478|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272499|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272557|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272645|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272763|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272802|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272842|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272895|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272936|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272980|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q272988|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273012|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273015|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273297|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273767|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273845|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273892|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q273921|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q274683|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q274929|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q281365|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q317975|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q321486|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q321502|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q321518|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q322061|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325445|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325525|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325541|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325549|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325578|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325604|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325783|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q325801|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q338560|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q373919|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q378884|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q378917|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q379185|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q379198|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q379799|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q431042|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454503|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454519|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454526|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454533|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454539|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q454571|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q462647|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q467294|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q510013|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q510331|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q511012|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q512351|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q529915|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q532088|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q535340|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q535929|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q539856|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q544070|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q544373|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q545842|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q546462|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q547024|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q547180|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q549846|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q580312|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q581909|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q583819|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q596449|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q601071|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q608716|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q609851|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q614295|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q617440|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q636339|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q638745|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q639635|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q640218|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q647860|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q648105|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q650988|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q654892|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q655428|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q656182|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q656497|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q657466|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q657628|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q659311|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q660238|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q662229|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q666272|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q668832|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q670229|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q674897|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q677055|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q679140|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q680307|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q680381|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q680693|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q682661|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q683587|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q729660|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q731302|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q733679|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q740331|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q741494|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q745010|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q747398|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q761698|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q764095|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q765995|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q768037|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q768927|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q772189|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q774325|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q775808|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q777132|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q777383|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q777626|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q779711|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q780708|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q781495|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q784058|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q840612|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q840743|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q840833|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q841439|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q841501|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q841795|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q841802|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q842576|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q842739|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843066|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843076|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843114|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843166|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843195|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q843572|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845165|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845175|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845187|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845202|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845211|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845221|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845228|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845233|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845240|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845247|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845255|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845289|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845293|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845297|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845302|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845315|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845353|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845596|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845983|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845986|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q845995|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q846022|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q846515|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q846918|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q848602|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q848621|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q848646|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q848671|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q848701|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q849023|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q849065|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q849165|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q849384|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q849433|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q851316|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q853378|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q853434|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q853476|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q853534|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q853579|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865240|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865548|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865563|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865569|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865574|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865578|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865587|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865606|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865615|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865629|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865645|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865656|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865772|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865803|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q865813|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867756|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867773|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867836|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867841|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867851|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867860|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867866|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867871|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867879|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867890|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867898|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867903|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867908|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867915|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867928|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867932|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867937|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867955|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q867983|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q868008|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q868021|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993769|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993794|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993806|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993813|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993826|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993838|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993850|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993861|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993870|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993890|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993899|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q993908|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1016746|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1016859|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1018226|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1019820|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1019905|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1019950|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1058260|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1062134|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q1088348|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q21979657|Dku|"komun li Allier, Fransayê"||Q28001362|Dku|"komun li Allier, Fransayê" == Bê danasîn ID (318) == # {{wde|Q41111}} # {{wde|Q93351}} # {{wde|Q184883}} # {{wde|Q193256}} # {{wde|Q223186}} # {{wde|Q242830}} # {{wde|Q242843}} # {{wde|Q243615}} # {{wde|Q243619}} # {{wde|Q243622}} # {{wde|Q243666}} # {{wde|Q243686}} # {{wde|Q243724}} # {{wde|Q243792}} # {{wde|Q243916}} # {{wde|Q243938}} # {{wde|Q243985}} # {{wde|Q244010}} # {{wde|Q244034}} # {{wde|Q244050}} # {{wde|Q244066}} # {{wde|Q244068}} # {{wde|Q244113}} # {{wde|Q244541}} # {{wde|Q244910}} # {{wde|Q244918}} # {{wde|Q244922}} # {{wde|Q244928}} # {{wde|Q244936}} # {{wde|Q244964}} # {{wde|Q244974}} # {{wde|Q245013}} # {{wde|Q245015}} # {{wde|Q245064}} # {{wde|Q245066}} # {{wde|Q245080}} # {{wde|Q245132}} # {{wde|Q245313}} # {{wde|Q245357}} # {{wde|Q249585}} # {{wde|Q259376}} # {{wde|Q260010}} # {{wde|Q260070}} # {{wde|Q261404}} # {{wde|Q262831}} # {{wde|Q262839}} # {{wde|Q262885}} # {{wde|Q262979}} # {{wde|Q263294}} # {{wde|Q263571}} # {{wde|Q263680}} # {{wde|Q263971}} # {{wde|Q263998}} # {{wde|Q264009}} # {{wde|Q264082}} # {{wde|Q264108}} # {{wde|Q264128}} # {{wde|Q264156}} # {{wde|Q264202}} # {{wde|Q264211}} # {{wde|Q268388}} # {{wde|Q271699}} # {{wde|Q271702}} # {{wde|Q271752}} # {{wde|Q271774}} # {{wde|Q271817}} # {{wde|Q271826}} # {{wde|Q271875}} # {{wde|Q271898}} # {{wde|Q271924}} # {{wde|Q271946}} # {{wde|Q271951}} # {{wde|Q271957}} # {{wde|Q271962}} # {{wde|Q271996}} # {{wde|Q272004}} # {{wde|Q272013}} # {{wde|Q272347}} # {{wde|Q272440}} # {{wde|Q272454}} # {{wde|Q272478}} # {{wde|Q272499}} # {{wde|Q272557}} # {{wde|Q272645}} # {{wde|Q272763}} # {{wde|Q272802}} # {{wde|Q272842}} # {{wde|Q272895}} # {{wde|Q272936}} # {{wde|Q272980}} # {{wde|Q272988}} # {{wde|Q273012}} # {{wde|Q273015}} # {{wde|Q273297}} # {{wde|Q273767}} # {{wde|Q273845}} # {{wde|Q273892}} # {{wde|Q273921}} # {{wde|Q274683}} # {{wde|Q274929}} # {{wde|Q281365}} # {{wde|Q317975}} # {{wde|Q321486}} # {{wde|Q321502}} # {{wde|Q321518}} # {{wde|Q322061}} # {{wde|Q325445}} # {{wde|Q325525}} # {{wde|Q325541}} # {{wde|Q325549}} # {{wde|Q325578}} # {{wde|Q325604}} # {{wde|Q325783}} # {{wde|Q325801}} # {{wde|Q338560}} # {{wde|Q373919}} # {{wde|Q378884}} # {{wde|Q378917}} # {{wde|Q379185}} # {{wde|Q379198}} # {{wde|Q379799}} # {{wde|Q431042}} # {{wde|Q454503}} # {{wde|Q454519}} # {{wde|Q454526}} # {{wde|Q454533}} # {{wde|Q454539}} # {{wde|Q454571}} # {{wde|Q462647}} # {{wde|Q467294}} # {{wde|Q510013}} # {{wde|Q510331}} # {{wde|Q511012}} # {{wde|Q512351}} # {{wde|Q529915}} # {{wde|Q532088}} # {{wde|Q535340}} # {{wde|Q535929}} # {{wde|Q539856}} # {{wde|Q544070}} # {{wde|Q544373}} # {{wde|Q545842}} # {{wde|Q546462}} # {{wde|Q547024}} # {{wde|Q547180}} # {{wde|Q549846}} # {{wde|Q580312}} # {{wde|Q581909}} # {{wde|Q583819}} # {{wde|Q596449}} # {{wde|Q601071}} # {{wde|Q608716}} # {{wde|Q609851}} # {{wde|Q614295}} # {{wde|Q617440}} # {{wde|Q636339}} # {{wde|Q638745}} # {{wde|Q639635}} # {{wde|Q640218}} # {{wde|Q647860}} # {{wde|Q648105}} # {{wde|Q650988}} # {{wde|Q654892}} # {{wde|Q655428}} # {{wde|Q656182}} # {{wde|Q656497}} # {{wde|Q657466}} # {{wde|Q657628}} # {{wde|Q659311}} # {{wde|Q660238}} # {{wde|Q662229}} # {{wde|Q666272}} # {{wde|Q668832}} # {{wde|Q670229}} # {{wde|Q674897}} # {{wde|Q677055}} # {{wde|Q679140}} # {{wde|Q680307}} # {{wde|Q680381}} # {{wde|Q680693}} # {{wde|Q682661}} # {{wde|Q683587}} # {{wde|Q729660}} # {{wde|Q731302}} # {{wde|Q733679}} # {{wde|Q740331}} # {{wde|Q741494}} # {{wde|Q745010}} # {{wde|Q747398}} # {{wde|Q761698}} # {{wde|Q764095}} # {{wde|Q765995}} # {{wde|Q768037}} # {{wde|Q768927}} # {{wde|Q772189}} # {{wde|Q774325}} # {{wde|Q775808}} # {{wde|Q777132}} # {{wde|Q777383}} # {{wde|Q777626}} # {{wde|Q779711}} # {{wde|Q780708}} # {{wde|Q781495}} # {{wde|Q784058}} # {{wde|Q840612}} # {{wde|Q840743}} # {{wde|Q840833}} # {{wde|Q841439}} # {{wde|Q841501}} # {{wde|Q841795}} # {{wde|Q841802}} # {{wde|Q842576}} # {{wde|Q842739}} # {{wde|Q843066}} # {{wde|Q843076}} # {{wde|Q843114}} # {{wde|Q843166}} # {{wde|Q843195}} # {{wde|Q843572}} # {{wde|Q845165}} # {{wde|Q845175}} # {{wde|Q845187}} # {{wde|Q845202}} # {{wde|Q845211}} # {{wde|Q845221}} # {{wde|Q845228}} # {{wde|Q845233}} # {{wde|Q845240}} # {{wde|Q845247}} # {{wde|Q845255}} # {{wde|Q845289}} # {{wde|Q845293}} # {{wde|Q845297}} # {{wde|Q845302}} # {{wde|Q845315}} # {{wde|Q845353}} # {{wde|Q845596}} # {{wde|Q845983}} # {{wde|Q845986}} # {{wde|Q845995}} # {{wde|Q846022}} # {{wde|Q846515}} # {{wde|Q846918}} # {{wde|Q848602}} # {{wde|Q848621}} # {{wde|Q848646}} # {{wde|Q848671}} # {{wde|Q848701}} # {{wde|Q849023}} # {{wde|Q849065}} # {{wde|Q849165}} # {{wde|Q849384}} # {{wde|Q849433}} # {{wde|Q851316}} # {{wde|Q853378}} # {{wde|Q853434}} # {{wde|Q853476}} # {{wde|Q853534}} # {{wde|Q853579}} # {{wde|Q865240}} # {{wde|Q865548}} # {{wde|Q865563}} # {{wde|Q865569}} # {{wde|Q865574}} # {{wde|Q865578}} # {{wde|Q865587}} # {{wde|Q865606}} # {{wde|Q865615}} # {{wde|Q865629}} # {{wde|Q865645}} # {{wde|Q865656}} # {{wde|Q865772}} # {{wde|Q865803}} # {{wde|Q865813}} # {{wde|Q867756}} # {{wde|Q867773}} # {{wde|Q867836}} # {{wde|Q867841}} # {{wde|Q867851}} # {{wde|Q867860}} # {{wde|Q867866}} # {{wde|Q867871}} # {{wde|Q867879}} # {{wde|Q867890}} # {{wde|Q867898}} # {{wde|Q867903}} # {{wde|Q867908}} # {{wde|Q867915}} # {{wde|Q867928}} # {{wde|Q867932}} # {{wde|Q867937}} # {{wde|Q867955}} # {{wde|Q867983}} # {{wde|Q868008}} # {{wde|Q868021}} # {{wde|Q993769}} # {{wde|Q993794}} # {{wde|Q993806}} # {{wde|Q993813}} # {{wde|Q993826}} # {{wde|Q993838}} # {{wde|Q993850}} # {{wde|Q993861}} # {{wde|Q993870}} # {{wde|Q993890}} # {{wde|Q993899}} # {{wde|Q993908}} # {{wde|Q1016746}} # {{wde|Q1016859}} # {{wde|Q1018226}} # {{wde|Q1019820}} # {{wde|Q1019905}} # {{wde|Q1019950}} # {{wde|Q1058260}} # {{wde|Q1062134}} # {{wde|Q1088348}} # {{wde|Q21979657}} # {{wde|Q28001362}} == Jixwe danasîn heye (317) == # {{wde|Q41111}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q93351}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q184883}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q193256}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q223186}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q242830}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q242843}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243615}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243619}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243622}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243666}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243686}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243724}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243792}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243916}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243938}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q243985}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244010}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244034}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244050}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244066}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244068}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244113}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244541}} — "lîsteya komunên Fransayê" # {{wde|Q244910}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244918}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244922}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244928}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244936}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244964}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q244974}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245013}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245015}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245064}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245066}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245080}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245132}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245313}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q245357}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q249585}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q259376}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q260010}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q260070}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q261404}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q262831}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q262839}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q262885}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q262979}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263294}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263680}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263971}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q263998}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264009}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264082}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264108}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264128}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264156}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264202}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q264211}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q268388}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271699}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271702}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271752}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271774}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271817}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271826}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271875}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271898}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271924}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271946}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271951}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271957}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271962}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271996}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272004}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272013}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272347}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272440}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272454}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272478}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272499}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272645}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272763}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272802}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272842}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272895}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272936}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272980}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q272988}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273012}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273015}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273297}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273767}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273845}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273892}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273921}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q274683}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q274929}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q281365}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q317975}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q321486}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q321502}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q321518}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q322061}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325445}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325525}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325541}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325549}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325578}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325604}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325783}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q325801}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q338560}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q373919}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q378884}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q378917}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379185}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379198}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379799}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q431042}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454503}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454519}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454526}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454533}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454539}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q454571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q462647}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q467294}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q510013}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q510331}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q511012}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q512351}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q529915}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q532088}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q535340}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q535929}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q539856}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q544070}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q544373}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q545842}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q546462}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q547024}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q547180}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q549846}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q580312}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581909}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q583819}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q596449}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q601071}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q608716}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q609851}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q614295}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q617440}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q636339}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q638745}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q639635}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q640218}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q647860}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q648105}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q650988}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q654892}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q655428}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656182}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656497}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q657466}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q657628}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q659311}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q660238}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q662229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q666272}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q668832}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q670229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q674897}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q677055}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q679140}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q680381}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q680693}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q682661}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q683587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q729660}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q731302}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q733679}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q740331}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q741494}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q745010}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q747398}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q761698}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q764095}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q765995}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q768037}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q768927}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q772189}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q774325}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q775808}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q777132}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q777383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q777626}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q779711}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q780708}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q781495}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q784058}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q840612}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q840743}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q840833}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q841439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q841501}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q841795}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q841802}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q842576}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q842739}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843066}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843076}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843114}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843166}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843195}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q843572}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845165}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845175}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845187}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845202}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845211}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845221}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845228}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845233}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845247}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845255}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845289}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845293}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845297}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845302}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845353}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845596}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845983}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845986}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845995}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q846022}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q846515}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q846918}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q848602}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q848621}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q848646}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q848671}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q848701}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q849023}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q849065}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q849165}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q849384}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q849433}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q851316}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q853378}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q853434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q853476}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q853534}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q853579}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865548}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865563}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865569}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865574}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865578}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865606}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865615}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865629}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865645}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865656}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865772}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865803}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q865813}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867756}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867773}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867836}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867841}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867851}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867860}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867866}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867871}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867879}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867890}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867898}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867903}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867908}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867915}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867928}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867932}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867937}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867955}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q867983}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q868008}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q868021}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993769}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993794}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993806}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993813}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993826}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993838}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993850}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993861}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993870}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993890}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993899}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q993908}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1016746}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1016859}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1018226}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1019820}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1019905}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1019950}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1058260}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1062134}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1088348}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979657}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q28001362}} — "Komuneke Fransayê" i828sij1b3mioqjef6l5fgyvwnoceci 2061521 2061520 2026-06-16T13:02:28Z Wikihez 39702 "komun li Charente-Maritime, Fransayê" — [[Category:Komunên Charente-Maritime]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061521 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (463) == Q24435|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24439|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24442|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24446|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24450|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24453|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24458|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24465|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24468|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24472|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24476|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24481|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24487|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24491|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24497|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24501|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24504|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24509|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24513|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24538|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24557|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24599|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24604|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24612|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24619|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24627|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24640|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24664|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24667|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24675|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24677|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24685|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24688|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24691|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24695|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24701|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24703|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24709|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24713|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24718|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24722|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24740|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24749|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24750|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24761|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24763|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24769|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24773|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24782|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24784|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24785|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24788|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24795|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24799|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24803|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24807|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24811|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q24814|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q33592|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q59701|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q72013|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q72220|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q72234|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q72240|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q80498|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q82185|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q181520|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q191126|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q207587|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q213299|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q214568|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q273345|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q273401|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q273706|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q273758|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q290337|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q299998|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q299999|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q300000|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q327345|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q348807|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q369855|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q370882|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q372051|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q372887|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q374530|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q377060|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q385946|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q390339|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q390905|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q427278|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q430487|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q431479|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q471624|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q471995|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q484348|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q492052|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q514829|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q514968|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q516139|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q519737|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q524462|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q527615|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q527879|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q532054|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q545819|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q549150|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q577914|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q580265|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q580493|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q580833|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q581525|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q582255|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q587841|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q589835|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q590263|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q592018|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q594318|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q595243|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q597565|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q598456|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q599075|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q603460|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q607601|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q611954|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q623796|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q624056|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q624156|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q624808|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q624923|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q627191|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q628989|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q629090|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q632145|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q632836|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q633475|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q638643|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q647716|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q648170|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q651235|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q652412|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q653350|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q653362|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q660252|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q660399|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q661480|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q663232|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q664045|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q664072|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q665737|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q665849|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q666557|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q668232|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q669453|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q669993|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q670063|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q671035|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q671581|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q673227|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q678047|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q681119|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q688116|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q692817|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q694017|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q733749|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q733760|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q734250|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q735598|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q736499|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q741626|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q744194|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q744266|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q745213|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q750242|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q750532|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q751770|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q752757|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q753062|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q761771|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q775360|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q779717|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q783514|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q816315|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q816818|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q818251|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q818583|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q818599|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q819307|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q828767|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q832057|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q833800|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q845987|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q860324|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q872995|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q899367|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q899565|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q905350|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q910030|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q919513|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q925361|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q929371|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q930588|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q933277|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q933691|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q936602|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q937599|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q940993|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q945943|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q947487|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q947709|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q949386|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q962473|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q971993|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q973611|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q977527|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q979934|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q980942|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q989360|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1014148|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1014424|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1015643|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1015765|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1016143|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1016181|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1016328|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1020835|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1060798|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1060806|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1061522|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1061528|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1061537|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1062435|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1062851|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1062951|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078527|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078534|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078563|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078571|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078578|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078588|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078599|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078610|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078628|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078637|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078646|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078657|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078677|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078685|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078695|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078703|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078724|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1078739|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1079078|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1079263|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1079430|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1079439|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1079449|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080692|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080702|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080717|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080725|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080735|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080744|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080753|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080760|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080768|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080776|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080788|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080797|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080827|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080868|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080900|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080930|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080951|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1080960|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081092|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081129|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081198|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081325|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081427|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081439|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081447|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081456|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081469|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1081535|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1082073|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1083308|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1084351|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1084424|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1084459|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1084654|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1087218|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1087425|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1087433|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1087452|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1088097|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1090139|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1091892|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1092225|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1095000|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1095012|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1095429|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1095450|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1095490|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1096512|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1096587|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1096600|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1096639|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1097095|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1099019|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1106266|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1110110|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1116768|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1134201|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144365|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144370|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144375|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144381|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144388|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144391|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144398|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144403|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144420|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144431|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144434|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144439|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144448|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144539|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144543|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144551|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144557|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144684|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144698|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144711|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144721|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144730|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144735|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144741|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144747|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144751|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144758|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144762|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144770|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144776|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144796|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144808|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144817|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144823|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144826|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144834|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144840|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144847|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144854|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144866|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144880|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144886|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144900|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144904|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144918|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144926|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144938|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144949|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1144958|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145429|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145439|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145448|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145462|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145480|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145505|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145515|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1145854|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146121|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146138|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146149|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146186|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146196|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1146206|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147313|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147332|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147339|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147368|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147402|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147429|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147444|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147453|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147466|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1147472|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1148263|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1151169|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1152941|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1155897|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1155930|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1158955|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349500|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349589|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349615|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349625|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349636|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349652|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349664|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349674|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349685|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349746|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349756|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349851|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349927|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349938|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1349947|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350213|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350226|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350244|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350271|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350283|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350296|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350306|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350317|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350332|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1350346|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351156|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351162|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351240|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351250|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351548|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351558|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1351668|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1352433|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1352495|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1354628|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1374945|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1408470|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1411196|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1418104|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438790|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438952|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438968|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438977|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438985|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1438996|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439003|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439046|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439071|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439090|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439102|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1439111|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1440039|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1440941|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1441186|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1441246|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1450704|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1453696|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1454040|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1454496|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1601937|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1601948|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q1602858|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q2028615|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q21294431|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q21619433|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q43631692|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q47466871|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q51038909|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q59618382|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê"||Q60585340|Dku|"komun li Charente-Maritime, Fransayê" == Bê danasîn ID (463) == # {{wde|Q24435}} # {{wde|Q24439}} # {{wde|Q24442}} # {{wde|Q24446}} # {{wde|Q24450}} # {{wde|Q24453}} # {{wde|Q24458}} # {{wde|Q24465}} # {{wde|Q24468}} # {{wde|Q24472}} # {{wde|Q24476}} # {{wde|Q24481}} # {{wde|Q24487}} # {{wde|Q24491}} # {{wde|Q24497}} # {{wde|Q24501}} # {{wde|Q24504}} # {{wde|Q24509}} # {{wde|Q24513}} # {{wde|Q24538}} # {{wde|Q24557}} # {{wde|Q24599}} # {{wde|Q24604}} # {{wde|Q24612}} # {{wde|Q24619}} # {{wde|Q24627}} # {{wde|Q24640}} # {{wde|Q24664}} # {{wde|Q24667}} # {{wde|Q24675}} # {{wde|Q24677}} # {{wde|Q24685}} # {{wde|Q24688}} # {{wde|Q24691}} # {{wde|Q24695}} # {{wde|Q24701}} # {{wde|Q24703}} # {{wde|Q24709}} # {{wde|Q24713}} # {{wde|Q24718}} # {{wde|Q24722}} # {{wde|Q24740}} # {{wde|Q24749}} # {{wde|Q24750}} # {{wde|Q24761}} # {{wde|Q24763}} # {{wde|Q24769}} # {{wde|Q24773}} # {{wde|Q24782}} # {{wde|Q24784}} # {{wde|Q24785}} # {{wde|Q24788}} # {{wde|Q24795}} # {{wde|Q24799}} # {{wde|Q24803}} # {{wde|Q24807}} # {{wde|Q24811}} # {{wde|Q24814}} # {{wde|Q33592}} # {{wde|Q59701}} # {{wde|Q72013}} # {{wde|Q72220}} # {{wde|Q72234}} # {{wde|Q72240}} # {{wde|Q80498}} # {{wde|Q82185}} # {{wde|Q181520}} # {{wde|Q191126}} # {{wde|Q207587}} # {{wde|Q213299}} # {{wde|Q214568}} # {{wde|Q273345}} # {{wde|Q273401}} # {{wde|Q273706}} # {{wde|Q273758}} # {{wde|Q290337}} # {{wde|Q299998}} # {{wde|Q299999}} # {{wde|Q300000}} # {{wde|Q327345}} # {{wde|Q348807}} # {{wde|Q369855}} # {{wde|Q370882}} # {{wde|Q372051}} # {{wde|Q372887}} # {{wde|Q374530}} # {{wde|Q377060}} # {{wde|Q385946}} # {{wde|Q390339}} # {{wde|Q390905}} # {{wde|Q427278}} # {{wde|Q430487}} # {{wde|Q431479}} # {{wde|Q471624}} # {{wde|Q471995}} # {{wde|Q484348}} # {{wde|Q492052}} # {{wde|Q514829}} # {{wde|Q514968}} # {{wde|Q516139}} # {{wde|Q519737}} # {{wde|Q524462}} # {{wde|Q527615}} # {{wde|Q527879}} # {{wde|Q532054}} # {{wde|Q545819}} # {{wde|Q549150}} # {{wde|Q577914}} # {{wde|Q580265}} # {{wde|Q580493}} # {{wde|Q580833}} # {{wde|Q581525}} # {{wde|Q582255}} # {{wde|Q587841}} # {{wde|Q589835}} # {{wde|Q590263}} # {{wde|Q592018}} # {{wde|Q594318}} # {{wde|Q595243}} # {{wde|Q597565}} # {{wde|Q598456}} # {{wde|Q599075}} # {{wde|Q603460}} # {{wde|Q607601}} # {{wde|Q611954}} # {{wde|Q623796}} # {{wde|Q624056}} # {{wde|Q624156}} # {{wde|Q624808}} # {{wde|Q624923}} # {{wde|Q627191}} # {{wde|Q628989}} # {{wde|Q629090}} # {{wde|Q632145}} # {{wde|Q632836}} # {{wde|Q633475}} # {{wde|Q638643}} # {{wde|Q647716}} # {{wde|Q648170}} # {{wde|Q651235}} # {{wde|Q652412}} # {{wde|Q653350}} # {{wde|Q653362}} # {{wde|Q660252}} # {{wde|Q660399}} # {{wde|Q661480}} # {{wde|Q663232}} # {{wde|Q664045}} # {{wde|Q664072}} # {{wde|Q665737}} # {{wde|Q665849}} # {{wde|Q666557}} # {{wde|Q668232}} # {{wde|Q669453}} # {{wde|Q669993}} # {{wde|Q670063}} # {{wde|Q671035}} # {{wde|Q671581}} # {{wde|Q673227}} # {{wde|Q678047}} # {{wde|Q681119}} # {{wde|Q688116}} # {{wde|Q692817}} # {{wde|Q694017}} # {{wde|Q733749}} # {{wde|Q733760}} # {{wde|Q734250}} # {{wde|Q735598}} # {{wde|Q736499}} # {{wde|Q741626}} # {{wde|Q744194}} # {{wde|Q744266}} # {{wde|Q745213}} # {{wde|Q750242}} # {{wde|Q750532}} # {{wde|Q751770}} # {{wde|Q752757}} # {{wde|Q753062}} # {{wde|Q761771}} # {{wde|Q775360}} # {{wde|Q779717}} # {{wde|Q783514}} # {{wde|Q816315}} # {{wde|Q816818}} # {{wde|Q818251}} # {{wde|Q818583}} # {{wde|Q818599}} # {{wde|Q819307}} # {{wde|Q828767}} # {{wde|Q832057}} # {{wde|Q833800}} # {{wde|Q845987}} # {{wde|Q860324}} # {{wde|Q872995}} # {{wde|Q899367}} # {{wde|Q899565}} # {{wde|Q905350}} # {{wde|Q910030}} # {{wde|Q919513}} # {{wde|Q925361}} # {{wde|Q929371}} # {{wde|Q930588}} # {{wde|Q933277}} # {{wde|Q933691}} # {{wde|Q936602}} # {{wde|Q937599}} # {{wde|Q940993}} # {{wde|Q945943}} # {{wde|Q947487}} # {{wde|Q947709}} # {{wde|Q949386}} # {{wde|Q962473}} # {{wde|Q971993}} # {{wde|Q973611}} # {{wde|Q977527}} # {{wde|Q979934}} # {{wde|Q980942}} # {{wde|Q989360}} # {{wde|Q1014148}} # {{wde|Q1014424}} # {{wde|Q1015643}} # {{wde|Q1015765}} # {{wde|Q1016143}} # {{wde|Q1016181}} # {{wde|Q1016328}} # {{wde|Q1020835}} # {{wde|Q1060798}} # {{wde|Q1060806}} # {{wde|Q1061522}} # {{wde|Q1061528}} # {{wde|Q1061537}} # {{wde|Q1062435}} # {{wde|Q1062851}} # {{wde|Q1062951}} # {{wde|Q1078527}} # {{wde|Q1078534}} # {{wde|Q1078563}} # {{wde|Q1078571}} # {{wde|Q1078578}} # {{wde|Q1078588}} # {{wde|Q1078599}} # {{wde|Q1078610}} # {{wde|Q1078628}} # {{wde|Q1078637}} # {{wde|Q1078646}} # {{wde|Q1078657}} # {{wde|Q1078677}} # {{wde|Q1078685}} # {{wde|Q1078695}} # {{wde|Q1078703}} # {{wde|Q1078724}} # {{wde|Q1078739}} # {{wde|Q1079078}} # {{wde|Q1079263}} # {{wde|Q1079430}} # {{wde|Q1079439}} # {{wde|Q1079449}} # {{wde|Q1080692}} # {{wde|Q1080702}} # {{wde|Q1080717}} # {{wde|Q1080725}} # {{wde|Q1080735}} # {{wde|Q1080744}} # {{wde|Q1080753}} # {{wde|Q1080760}} # {{wde|Q1080768}} # {{wde|Q1080776}} # {{wde|Q1080788}} # {{wde|Q1080797}} # {{wde|Q1080827}} # {{wde|Q1080868}} # {{wde|Q1080900}} # {{wde|Q1080930}} # {{wde|Q1080951}} # {{wde|Q1080960}} # {{wde|Q1081092}} # {{wde|Q1081129}} # {{wde|Q1081198}} # {{wde|Q1081325}} # {{wde|Q1081427}} # {{wde|Q1081439}} # {{wde|Q1081447}} # {{wde|Q1081456}} # {{wde|Q1081469}} # {{wde|Q1081535}} # {{wde|Q1082073}} # {{wde|Q1083308}} # {{wde|Q1084351}} # {{wde|Q1084424}} # {{wde|Q1084459}} # {{wde|Q1084654}} # {{wde|Q1087218}} # {{wde|Q1087425}} # {{wde|Q1087433}} # {{wde|Q1087452}} # {{wde|Q1088097}} # {{wde|Q1090139}} # {{wde|Q1091892}} # {{wde|Q1092225}} # {{wde|Q1095000}} # {{wde|Q1095012}} # {{wde|Q1095429}} # {{wde|Q1095450}} # {{wde|Q1095490}} # {{wde|Q1096512}} # {{wde|Q1096587}} # {{wde|Q1096600}} # {{wde|Q1096639}} # {{wde|Q1097095}} # {{wde|Q1099019}} # {{wde|Q1106266}} # {{wde|Q1110110}} # {{wde|Q1116768}} # {{wde|Q1134201}} # {{wde|Q1144365}} # {{wde|Q1144370}} # {{wde|Q1144375}} # {{wde|Q1144381}} # {{wde|Q1144388}} # {{wde|Q1144391}} # {{wde|Q1144398}} # {{wde|Q1144403}} # {{wde|Q1144420}} # {{wde|Q1144431}} # {{wde|Q1144434}} # {{wde|Q1144439}} # {{wde|Q1144448}} # {{wde|Q1144539}} # {{wde|Q1144543}} # {{wde|Q1144551}} # {{wde|Q1144557}} # {{wde|Q1144684}} # {{wde|Q1144698}} # {{wde|Q1144711}} # {{wde|Q1144721}} # {{wde|Q1144730}} # {{wde|Q1144735}} # {{wde|Q1144741}} # {{wde|Q1144747}} # {{wde|Q1144751}} # {{wde|Q1144758}} # {{wde|Q1144762}} # {{wde|Q1144770}} # {{wde|Q1144776}} # {{wde|Q1144796}} # {{wde|Q1144808}} # {{wde|Q1144817}} # {{wde|Q1144823}} # {{wde|Q1144826}} # {{wde|Q1144834}} # {{wde|Q1144840}} # {{wde|Q1144847}} # {{wde|Q1144854}} # {{wde|Q1144866}} # {{wde|Q1144880}} # {{wde|Q1144886}} # {{wde|Q1144900}} # {{wde|Q1144904}} # {{wde|Q1144918}} # {{wde|Q1144926}} # {{wde|Q1144938}} # {{wde|Q1144949}} # {{wde|Q1144958}} # {{wde|Q1145429}} # {{wde|Q1145439}} # {{wde|Q1145448}} # {{wde|Q1145462}} # {{wde|Q1145480}} # {{wde|Q1145505}} # {{wde|Q1145515}} # {{wde|Q1145854}} # {{wde|Q1146121}} # {{wde|Q1146138}} # {{wde|Q1146149}} # {{wde|Q1146186}} # {{wde|Q1146196}} # {{wde|Q1146206}} # {{wde|Q1147313}} # {{wde|Q1147332}} # {{wde|Q1147339}} # {{wde|Q1147368}} # {{wde|Q1147402}} # {{wde|Q1147429}} # {{wde|Q1147444}} # {{wde|Q1147453}} # {{wde|Q1147466}} # {{wde|Q1147472}} # {{wde|Q1148263}} # {{wde|Q1151169}} # {{wde|Q1152941}} # {{wde|Q1155897}} # {{wde|Q1155930}} # {{wde|Q1158955}} # {{wde|Q1349500}} # {{wde|Q1349589}} # {{wde|Q1349615}} # {{wde|Q1349625}} # {{wde|Q1349636}} # {{wde|Q1349652}} # {{wde|Q1349664}} # {{wde|Q1349674}} # {{wde|Q1349685}} # {{wde|Q1349746}} # {{wde|Q1349756}} # {{wde|Q1349851}} # {{wde|Q1349927}} # {{wde|Q1349938}} # {{wde|Q1349947}} # {{wde|Q1350213}} # {{wde|Q1350226}} # {{wde|Q1350244}} # {{wde|Q1350271}} # {{wde|Q1350283}} # {{wde|Q1350296}} # {{wde|Q1350306}} # {{wde|Q1350317}} # {{wde|Q1350332}} # {{wde|Q1350346}} # {{wde|Q1351156}} # {{wde|Q1351162}} # {{wde|Q1351240}} # {{wde|Q1351250}} # {{wde|Q1351548}} # {{wde|Q1351558}} # {{wde|Q1351668}} # {{wde|Q1352433}} # {{wde|Q1352495}} # {{wde|Q1354628}} # {{wde|Q1374945}} # {{wde|Q1408470}} # {{wde|Q1411196}} # {{wde|Q1418104}} # {{wde|Q1438790}} # {{wde|Q1438952}} # {{wde|Q1438968}} # {{wde|Q1438977}} # {{wde|Q1438985}} # {{wde|Q1438996}} # {{wde|Q1439003}} # {{wde|Q1439046}} # {{wde|Q1439071}} # {{wde|Q1439090}} # {{wde|Q1439102}} # {{wde|Q1439111}} # {{wde|Q1440039}} # {{wde|Q1440941}} # {{wde|Q1441186}} # {{wde|Q1441246}} # {{wde|Q1450704}} # {{wde|Q1453696}} # {{wde|Q1454040}} # {{wde|Q1454496}} # {{wde|Q1601937}} # {{wde|Q1601948}} # {{wde|Q1602858}} # {{wde|Q2028615}} # {{wde|Q21294431}} # {{wde|Q21619433}} # {{wde|Q43631692}} # {{wde|Q47466871}} # {{wde|Q51038909}} # {{wde|Q59618382}} # {{wde|Q60585340}} == Jixwe danasîn heye (463) == # {{wde|Q24435}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24442}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24446}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24450}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24453}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24458}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24465}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24468}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24472}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24476}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24481}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24491}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24497}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24501}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24504}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24509}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24513}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24538}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24599}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24604}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24612}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24619}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24627}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24640}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24664}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24667}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24675}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24677}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24685}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24688}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24691}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24695}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24701}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24703}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24709}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24713}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24718}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24722}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24740}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24749}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24750}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24761}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24763}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24769}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24773}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24782}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24784}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24785}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24788}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24795}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24799}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24803}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24807}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24811}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q24814}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q33592}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59701}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q72013}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q72220}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q72234}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q72240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q80498}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q82185}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q181520}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q191126}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q207587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q213299}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q214568}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273345}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273401}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273706}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q273758}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q290337}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q299998}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q299999}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q300000}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q327345}} — "lîsteya komunên Fransayê" # {{wde|Q348807}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q369855}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q370882}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q372051}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q372887}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q374530}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q377060}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q385946}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q390339}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q390905}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q427278}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q430487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q431479}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471624}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471995}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q484348}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q492052}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q514829}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q514968}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q516139}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q519737}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q524462}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q527615}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q527879}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q532054}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q545819}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q549150}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q577914}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q580265}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q580493}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q580833}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581525}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q582255}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q587841}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q589835}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q590263}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q592018}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q594318}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q595243}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q597565}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q598456}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q599075}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q603460}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q607601}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q611954}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q623796}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q624056}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q624156}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q624808}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q624923}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q627191}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q628989}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629090}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632145}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632836}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q633475}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q638643}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q647716}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q648170}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q651235}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q652412}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q653350}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q653362}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q660252}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q660399}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q661480}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q663232}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q664045}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q664072}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q665737}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q665849}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q666557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q668232}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q669453}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q669993}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q670063}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q671035}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q671581}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q673227}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q678047}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q681119}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q688116}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q692817}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q694017}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q733749}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q733760}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q734250}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q735598}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q736499}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q741626}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q744194}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q744266}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q745213}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q750242}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q750532}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q751770}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q752757}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q753062}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q761771}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q775360}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q779717}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q783514}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q816315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q816818}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q818251}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q818583}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q818599}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q819307}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q828767}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q832057}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q833800}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q845987}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q860324}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q872995}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q899367}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q899565}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q905350}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q910030}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q919513}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q925361}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q929371}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q930588}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q933277}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q933691}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q936602}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q937599}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q940993}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q945943}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q947487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q947709}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q949386}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q962473}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q971993}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q973611}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q977527}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q979934}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q980942}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q989360}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1014148}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1014424}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1015643}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1015765}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1016143}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1016181}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1016328}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1020835}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060798}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060806}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061522}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061528}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061537}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1062435}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1062851}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1062951}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078527}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078534}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078563}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078571}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078578}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078588}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078599}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078610}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078628}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078637}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078646}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078657}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078677}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078685}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078695}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078703}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078724}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1078739}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079078}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079263}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079430}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079449}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080692}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080702}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080717}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080725}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080735}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080744}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080753}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080760}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080768}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080776}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080788}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080797}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080827}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080868}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080900}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080930}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080951}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1080960}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081092}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081129}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081198}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081325}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081427}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081447}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081456}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081469}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1081535}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1082073}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1083308}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1084351}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1084424}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1084459}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1084654}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1087218}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1087425}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1087433}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1087452}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1088097}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1090139}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1091892}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1092225}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095000}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095012}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095450}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095490}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1096512}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1096587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1096600}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1096639}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1097095}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1099019}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1106266}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1110110}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1116768}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1134201}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144365}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144370}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144375}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144381}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144388}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144391}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144398}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144403}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144420}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144431}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144448}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144539}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144543}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144551}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144684}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144698}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144711}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144721}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144730}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144735}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144741}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144747}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144751}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144758}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144762}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144770}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144776}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144796}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144808}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144817}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144823}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144826}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144834}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144840}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144847}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144854}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144866}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144880}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144886}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144900}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144904}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144918}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144926}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144938}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144949}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1144958}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145448}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145462}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145480}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145505}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145515}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1145854}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146121}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146138}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146149}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146186}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146196}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1146206}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147313}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147332}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147339}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147368}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147402}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147444}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147453}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147466}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1147472}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1148263}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1151169}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1152941}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1155897}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1155930}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1158955}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349500}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349589}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349615}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349625}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349636}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349652}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349664}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349674}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349685}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349746}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349756}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349851}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349927}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349938}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1349947}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350213}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350226}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350244}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350271}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350283}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350306}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350317}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350332}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1350346}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351156}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351162}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351250}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351548}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351558}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1351668}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1352433}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1352495}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1354628}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1374945}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1408470}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1411196}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1418104}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438790}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438952}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438968}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438977}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438985}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1438996}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439003}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439046}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439071}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439090}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439102}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1439111}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1440039}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1440941}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1441186}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1441246}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1450704}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1453696}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1454040}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1454496}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1601937}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1601948}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1602858}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q2028615}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21294431}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21619433}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q43631692}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q47466871}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q51038909}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59618382}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q60585340}} — "Komuneke Fransayê" aztlwoud24sh9e0ki87sqmgnl5epp2z 2061522 2061521 2026-06-16T13:04:55Z Wikihez 39702 "komun li Eure, Fransayê" — [[Category:Komunên Eure]] ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/DescFromPetscanCat.js|DescFromPetscanCat.js]]) 2061522 wikitext text/x-wiki == Bê danasîn (586) == Q18105|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q23801|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q115476|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q116596|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q165061|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q171800|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q202561|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q209770|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q236736|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q258225|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q266242|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q271072|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q278258|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q287545|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q305446|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q305467|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q324105|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q326369|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q326398|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q338493|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q340035|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q340112|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q341962|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q342546|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q371094|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q373482|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q376194|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q378357|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q379285|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q381493|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q381497|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q382820|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q383380|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q384096|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q386722|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q391119|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q426250|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q428590|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q431931|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q468229|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q468727|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q468740|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q470286|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q470304|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q471568|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q471609|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q472013|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q472019|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q472102|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q472112|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q472200|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q473597|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q473654|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q474480|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q474498|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q475364|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q475448|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q509215|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q511324|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q511500|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q513132|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q516050|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q519389|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q521354|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q521924|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q522227|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q525926|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q529866|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q530587|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q535164|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q539487|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q544613|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q545722|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q546293|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q547562|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q548333|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q573080|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q579750|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q580751|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q581114|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q581484|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q581946|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q582650|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q584891|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q584984|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q585384|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q585488|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q586999|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q587864|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q592515|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q593292|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q599350|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q606747|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q613509|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q624796|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625185|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625189|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625205|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625434|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625441|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q625447|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q626899|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q627220|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q627229|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q627239|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q627243|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629458|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629695|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629714|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629727|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629739|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629748|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629781|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629803|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q629838|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632125|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632134|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632201|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632245|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632257|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q632434|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q634043|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q634097|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q634200|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q634212|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q636147|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q637378|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q637671|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q638651|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q643475|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q647365|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q648073|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q651854|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q654706|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q656379|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q656445|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q656681|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q658435|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q661311|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q661813|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q662400|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q662658|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q663349|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q668267|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q669070|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q669502|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q675668|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q679086|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q686958|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q687107|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q687383|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q729653|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q730698|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q732805|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q741708|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q742441|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q746269|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q747159|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q749380|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q749627|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q762256|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q771862|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q773488|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q773925|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q775798|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q776798|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q777956|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q779686|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q780551|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q841022|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q868114|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q872004|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q921780|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q924371|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q926343|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q930842|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q933732|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q938508|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q952065|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q958398|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q959745|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q960082|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q961789|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q963311|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q964143|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q964598|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q966022|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q970242|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q974893|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q977695|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q980032|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q980779|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1007054|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1007073|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1007121|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1007972|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008065|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008140|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008149|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008306|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008314|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008321|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008330|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008342|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008349|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008381|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008389|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008409|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008429|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008458|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008475|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008494|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008515|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008546|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008554|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008574|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008657|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008668|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008680|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008710|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008758|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1008795|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009061|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009069|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009078|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009112|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009132|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009223|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009234|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009240|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009257|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009274|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009295|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009457|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009471|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009483|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009494|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009500|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009539|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009543|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009546|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009560|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009569|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009584|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009602|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009613|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009630|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009642|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009663|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009681|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009689|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009711|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009759|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009834|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009849|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009853|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009865|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009879|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009893|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009912|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009956|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009966|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1009985|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010254|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010302|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010310|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010319|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010325|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010330|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010341|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010346|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010361|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010383|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010408|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010426|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010454|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010461|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010467|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010484|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010553|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010566|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010601|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010607|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010614|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010724|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010834|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010869|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010875|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010891|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010906|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1010918|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1011367|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1011483|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1011558|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1011566|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1014356|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1017257|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1018695|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1058513|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1060913|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1060945|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1060971|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1060980|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1060995|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061014|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061043|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061060|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061070|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061083|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061098|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061162|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061191|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061210|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061223|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061308|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061334|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061348|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061356|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1061448|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1069977|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1069988|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1069999|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070021|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070079|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070085|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070146|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070181|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070193|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070206|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070235|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070378|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070393|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070401|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070407|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070424|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070439|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070470|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070480|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1070566|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071219|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071277|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071284|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071290|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071296|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071335|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071358|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071395|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071421|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071429|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071471|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071490|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071549|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071557|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071562|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071572|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071589|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071600|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071619|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071636|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071653|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071670|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071689|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071716|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071724|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071864|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071875|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071880|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071886|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071893|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071900|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071916|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1071991|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072015|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072026|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072041|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072059|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072138|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072158|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072165|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072173|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072185|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072191|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072206|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072212|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072234|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072249|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072329|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072352|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072382|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072403|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072429|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072487|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072516|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072525|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072579|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072647|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072670|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072734|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072739|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072746|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072762|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072769|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072811|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072871|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072922|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072945|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072947|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072952|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072968|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1072977|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073023|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073039|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073043|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073051|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073059|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073061|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073070|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073113|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073126|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073139|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073155|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073170|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073247|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073258|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073262|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073265|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073270|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073277|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073294|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073305|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073315|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073321|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073328|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073339|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073357|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073375|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073383|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073384|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073393|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073394|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073402|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073403|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073407|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073413|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073417|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073422|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073456|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073545|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073552|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073588|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073691|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073696|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073702|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073708|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073714|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073748|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073761|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073774|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073797|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073809|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073833|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073913|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1073937|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074018|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074026|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074033|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074039|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074044|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074053|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074075|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074096|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074104|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074122|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074137|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074169|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074198|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074208|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074229|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074368|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074376|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074383|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074392|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074433|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074441|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074452|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074492|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074514|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074535|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074652|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074667|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074675|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074701|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074703|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074712|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074713|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074756|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074765|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074771|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074772|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074777|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074782|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074787|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074802|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074803|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074832|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074855|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074876|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1074896|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1075412|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1075893|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1075965|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1076171|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1077048|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1077079|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1077087|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1077880|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1079348|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1079367|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1095843|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1110874|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1110949|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1110959|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1110970|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1111066|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1112105|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1112263|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1115348|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1115380|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137273|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137279|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137285|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137290|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137300|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137329|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137337|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137343|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137347|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137361|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137370|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137384|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137406|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137416|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1137425|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1139144|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1139200|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1158287|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1159031|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1418990|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q1419062|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21971222|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979812|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979814|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979816|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979817|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979818|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979820|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979821|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979822|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979823|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979830|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979832|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979837|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979849|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979850|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q21979856|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26272145|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26272147|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26275346|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26275353|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26275359|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26276607|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q26276612|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q27966312|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q28095086|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q28428086|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q28694166|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q43781146|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q43781672|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q47067820|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q47089271|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q48746851|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q59437158|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q59438108|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q60036203|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q60199357|Dku|"komun li Eure, Fransayê"||Q60618827|Dku|"komun li Eure, Fransayê" == Bê danasîn ID (586) == # {{wde|Q18105}} # {{wde|Q23801}} # {{wde|Q115476}} # {{wde|Q116596}} # {{wde|Q165061}} # {{wde|Q171800}} # {{wde|Q202561}} # {{wde|Q209770}} # {{wde|Q236736}} # {{wde|Q258225}} # {{wde|Q266242}} # {{wde|Q271072}} # {{wde|Q278258}} # {{wde|Q287545}} # {{wde|Q305446}} # {{wde|Q305467}} # {{wde|Q324105}} # {{wde|Q326369}} # {{wde|Q326398}} # {{wde|Q338493}} # {{wde|Q340035}} # {{wde|Q340112}} # {{wde|Q341962}} # {{wde|Q342546}} # {{wde|Q371094}} # {{wde|Q373482}} # {{wde|Q376194}} # {{wde|Q378357}} # {{wde|Q379285}} # {{wde|Q381493}} # {{wde|Q381497}} # {{wde|Q382820}} # {{wde|Q383380}} # {{wde|Q384096}} # {{wde|Q386722}} # {{wde|Q391119}} # {{wde|Q426250}} # {{wde|Q428590}} # {{wde|Q431931}} # {{wde|Q468229}} # {{wde|Q468727}} # {{wde|Q468740}} # {{wde|Q470286}} # {{wde|Q470304}} # {{wde|Q471568}} # {{wde|Q471609}} # {{wde|Q472013}} # {{wde|Q472019}} # {{wde|Q472102}} # {{wde|Q472112}} # {{wde|Q472200}} # {{wde|Q473597}} # {{wde|Q473654}} # {{wde|Q474480}} # {{wde|Q474498}} # {{wde|Q475364}} # {{wde|Q475448}} # {{wde|Q509215}} # {{wde|Q511324}} # {{wde|Q511500}} # {{wde|Q513132}} # {{wde|Q516050}} # {{wde|Q519389}} # {{wde|Q521354}} # {{wde|Q521924}} # {{wde|Q522227}} # {{wde|Q525926}} # {{wde|Q529866}} # {{wde|Q530587}} # {{wde|Q535164}} # {{wde|Q539487}} # {{wde|Q544613}} # {{wde|Q545722}} # {{wde|Q546293}} # {{wde|Q547562}} # {{wde|Q548333}} # {{wde|Q573080}} # {{wde|Q579750}} # {{wde|Q580751}} # {{wde|Q581114}} # {{wde|Q581484}} # {{wde|Q581946}} # {{wde|Q582650}} # {{wde|Q584891}} # {{wde|Q584984}} # {{wde|Q585384}} # {{wde|Q585488}} # {{wde|Q586999}} # {{wde|Q587864}} # {{wde|Q592515}} # {{wde|Q593292}} # {{wde|Q599350}} # {{wde|Q606747}} # {{wde|Q613509}} # {{wde|Q624796}} # {{wde|Q625185}} # {{wde|Q625189}} # {{wde|Q625205}} # {{wde|Q625434}} # {{wde|Q625441}} # {{wde|Q625447}} # {{wde|Q626899}} # {{wde|Q627220}} # {{wde|Q627229}} # {{wde|Q627239}} # {{wde|Q627243}} # {{wde|Q629458}} # {{wde|Q629695}} # {{wde|Q629714}} # {{wde|Q629727}} # {{wde|Q629739}} # {{wde|Q629748}} # {{wde|Q629781}} # {{wde|Q629803}} # {{wde|Q629838}} # {{wde|Q632125}} # {{wde|Q632134}} # {{wde|Q632201}} # {{wde|Q632245}} # {{wde|Q632257}} # {{wde|Q632434}} # {{wde|Q634043}} # {{wde|Q634097}} # {{wde|Q634200}} # {{wde|Q634212}} # {{wde|Q636147}} # {{wde|Q637378}} # {{wde|Q637671}} # {{wde|Q638651}} # {{wde|Q643475}} # {{wde|Q647365}} # {{wde|Q648073}} # {{wde|Q651854}} # {{wde|Q654706}} # {{wde|Q656379}} # {{wde|Q656445}} # {{wde|Q656681}} # {{wde|Q658435}} # {{wde|Q661311}} # {{wde|Q661813}} # {{wde|Q662400}} # {{wde|Q662658}} # {{wde|Q663349}} # {{wde|Q668267}} # {{wde|Q669070}} # {{wde|Q669502}} # {{wde|Q675668}} # {{wde|Q679086}} # {{wde|Q686958}} # {{wde|Q687107}} # {{wde|Q687383}} # {{wde|Q729653}} # {{wde|Q730698}} # {{wde|Q732805}} # {{wde|Q741708}} # {{wde|Q742441}} # {{wde|Q746269}} # {{wde|Q747159}} # {{wde|Q749380}} # {{wde|Q749627}} # {{wde|Q762256}} # {{wde|Q771862}} # {{wde|Q773488}} # {{wde|Q773925}} # {{wde|Q775798}} # {{wde|Q776798}} # {{wde|Q777956}} # {{wde|Q779686}} # {{wde|Q780551}} # {{wde|Q841022}} # {{wde|Q868114}} # {{wde|Q872004}} # {{wde|Q921780}} # {{wde|Q924371}} # {{wde|Q926343}} # {{wde|Q930842}} # {{wde|Q933732}} # {{wde|Q938508}} # {{wde|Q952065}} # {{wde|Q958398}} # {{wde|Q959745}} # {{wde|Q960082}} # {{wde|Q961789}} # {{wde|Q963311}} # {{wde|Q964143}} # {{wde|Q964598}} # {{wde|Q966022}} # {{wde|Q970242}} # {{wde|Q974893}} # {{wde|Q977695}} # {{wde|Q980032}} # {{wde|Q980779}} # {{wde|Q1007054}} # {{wde|Q1007073}} # {{wde|Q1007121}} # {{wde|Q1007972}} # {{wde|Q1008065}} # {{wde|Q1008140}} # {{wde|Q1008149}} # {{wde|Q1008306}} # {{wde|Q1008314}} # {{wde|Q1008321}} # {{wde|Q1008330}} # {{wde|Q1008342}} # {{wde|Q1008349}} # {{wde|Q1008381}} # {{wde|Q1008389}} # {{wde|Q1008409}} # {{wde|Q1008429}} # {{wde|Q1008458}} # {{wde|Q1008475}} # {{wde|Q1008494}} # {{wde|Q1008515}} # {{wde|Q1008546}} # {{wde|Q1008554}} # {{wde|Q1008574}} # {{wde|Q1008657}} # {{wde|Q1008668}} # {{wde|Q1008680}} # {{wde|Q1008710}} # {{wde|Q1008758}} # {{wde|Q1008795}} # {{wde|Q1009061}} # {{wde|Q1009069}} # {{wde|Q1009078}} # {{wde|Q1009112}} # {{wde|Q1009132}} # {{wde|Q1009223}} # {{wde|Q1009234}} # {{wde|Q1009240}} # {{wde|Q1009257}} # {{wde|Q1009274}} # {{wde|Q1009295}} # {{wde|Q1009457}} # {{wde|Q1009471}} # {{wde|Q1009483}} # {{wde|Q1009494}} # {{wde|Q1009500}} # {{wde|Q1009539}} # {{wde|Q1009543}} # {{wde|Q1009546}} # {{wde|Q1009560}} # {{wde|Q1009569}} # {{wde|Q1009584}} # {{wde|Q1009602}} # {{wde|Q1009613}} # {{wde|Q1009630}} # {{wde|Q1009642}} # {{wde|Q1009663}} # {{wde|Q1009681}} # {{wde|Q1009689}} # {{wde|Q1009711}} # {{wde|Q1009759}} # {{wde|Q1009834}} # {{wde|Q1009849}} # {{wde|Q1009853}} # {{wde|Q1009865}} # {{wde|Q1009879}} # {{wde|Q1009893}} # {{wde|Q1009912}} # {{wde|Q1009956}} # {{wde|Q1009966}} # {{wde|Q1009985}} # {{wde|Q1010254}} # {{wde|Q1010302}} # {{wde|Q1010310}} # {{wde|Q1010319}} # {{wde|Q1010325}} # {{wde|Q1010330}} # {{wde|Q1010341}} # {{wde|Q1010346}} # {{wde|Q1010361}} # {{wde|Q1010383}} # {{wde|Q1010408}} # {{wde|Q1010426}} # {{wde|Q1010454}} # {{wde|Q1010461}} # {{wde|Q1010467}} # {{wde|Q1010484}} # {{wde|Q1010553}} # {{wde|Q1010566}} # {{wde|Q1010601}} # {{wde|Q1010607}} # {{wde|Q1010614}} # {{wde|Q1010724}} # {{wde|Q1010834}} # {{wde|Q1010869}} # {{wde|Q1010875}} # {{wde|Q1010891}} # {{wde|Q1010906}} # {{wde|Q1010918}} # {{wde|Q1011367}} # {{wde|Q1011483}} # {{wde|Q1011558}} # {{wde|Q1011566}} # {{wde|Q1014356}} # {{wde|Q1017257}} # {{wde|Q1018695}} # {{wde|Q1058513}} # {{wde|Q1060913}} # {{wde|Q1060945}} # {{wde|Q1060971}} # {{wde|Q1060980}} # {{wde|Q1060995}} # {{wde|Q1061014}} # {{wde|Q1061043}} # {{wde|Q1061060}} # {{wde|Q1061070}} # {{wde|Q1061083}} # {{wde|Q1061098}} # {{wde|Q1061162}} # {{wde|Q1061191}} # {{wde|Q1061210}} # {{wde|Q1061223}} # {{wde|Q1061308}} # {{wde|Q1061334}} # {{wde|Q1061348}} # {{wde|Q1061356}} # {{wde|Q1061448}} # {{wde|Q1069977}} # {{wde|Q1069988}} # {{wde|Q1069999}} # {{wde|Q1070021}} # {{wde|Q1070079}} # {{wde|Q1070085}} # {{wde|Q1070146}} # {{wde|Q1070181}} # {{wde|Q1070193}} # {{wde|Q1070206}} # {{wde|Q1070235}} # {{wde|Q1070378}} # {{wde|Q1070393}} # {{wde|Q1070401}} # {{wde|Q1070407}} # {{wde|Q1070424}} # {{wde|Q1070439}} # {{wde|Q1070470}} # {{wde|Q1070480}} # {{wde|Q1070566}} # {{wde|Q1071219}} # {{wde|Q1071277}} # {{wde|Q1071284}} # {{wde|Q1071290}} # {{wde|Q1071296}} # {{wde|Q1071335}} # {{wde|Q1071358}} # {{wde|Q1071395}} # {{wde|Q1071421}} # {{wde|Q1071429}} # {{wde|Q1071471}} # {{wde|Q1071490}} # {{wde|Q1071549}} # {{wde|Q1071557}} # {{wde|Q1071562}} # {{wde|Q1071572}} # {{wde|Q1071589}} # {{wde|Q1071600}} # {{wde|Q1071619}} # {{wde|Q1071636}} # {{wde|Q1071653}} # {{wde|Q1071670}} # {{wde|Q1071689}} # {{wde|Q1071716}} # {{wde|Q1071724}} # {{wde|Q1071864}} # {{wde|Q1071875}} # {{wde|Q1071880}} # {{wde|Q1071886}} # {{wde|Q1071893}} # {{wde|Q1071900}} # {{wde|Q1071916}} # {{wde|Q1071991}} # {{wde|Q1072015}} # {{wde|Q1072026}} # {{wde|Q1072041}} # {{wde|Q1072059}} # {{wde|Q1072138}} # {{wde|Q1072158}} # {{wde|Q1072165}} # {{wde|Q1072173}} # {{wde|Q1072185}} # {{wde|Q1072191}} # {{wde|Q1072206}} # {{wde|Q1072212}} # {{wde|Q1072234}} # {{wde|Q1072249}} # {{wde|Q1072329}} # {{wde|Q1072352}} # {{wde|Q1072382}} # {{wde|Q1072403}} # {{wde|Q1072429}} # {{wde|Q1072487}} # {{wde|Q1072516}} # {{wde|Q1072525}} # {{wde|Q1072579}} # {{wde|Q1072647}} # {{wde|Q1072670}} # {{wde|Q1072734}} # {{wde|Q1072739}} # {{wde|Q1072746}} # {{wde|Q1072762}} # {{wde|Q1072769}} # {{wde|Q1072811}} # {{wde|Q1072871}} # {{wde|Q1072922}} # {{wde|Q1072945}} # {{wde|Q1072947}} # {{wde|Q1072952}} # {{wde|Q1072968}} # {{wde|Q1072977}} # {{wde|Q1073023}} # {{wde|Q1073039}} # {{wde|Q1073043}} # {{wde|Q1073051}} # {{wde|Q1073059}} # {{wde|Q1073061}} # {{wde|Q1073070}} # {{wde|Q1073113}} # {{wde|Q1073126}} # {{wde|Q1073139}} # {{wde|Q1073155}} # {{wde|Q1073170}} # {{wde|Q1073247}} # {{wde|Q1073258}} # {{wde|Q1073262}} # {{wde|Q1073265}} # {{wde|Q1073270}} # {{wde|Q1073277}} # {{wde|Q1073294}} # {{wde|Q1073305}} # {{wde|Q1073315}} # {{wde|Q1073321}} # {{wde|Q1073328}} # {{wde|Q1073339}} # {{wde|Q1073357}} # {{wde|Q1073375}} # {{wde|Q1073383}} # {{wde|Q1073384}} # {{wde|Q1073393}} # {{wde|Q1073394}} # {{wde|Q1073402}} # {{wde|Q1073403}} # {{wde|Q1073407}} # {{wde|Q1073413}} # {{wde|Q1073417}} # {{wde|Q1073422}} # {{wde|Q1073456}} # {{wde|Q1073545}} # {{wde|Q1073552}} # {{wde|Q1073588}} # {{wde|Q1073691}} # {{wde|Q1073696}} # {{wde|Q1073702}} # {{wde|Q1073708}} # {{wde|Q1073714}} # {{wde|Q1073748}} # {{wde|Q1073761}} # {{wde|Q1073774}} # {{wde|Q1073797}} # {{wde|Q1073809}} # {{wde|Q1073833}} # {{wde|Q1073913}} # {{wde|Q1073937}} # {{wde|Q1074018}} # {{wde|Q1074026}} # {{wde|Q1074033}} # {{wde|Q1074039}} # {{wde|Q1074044}} # {{wde|Q1074053}} # {{wde|Q1074075}} # {{wde|Q1074096}} # {{wde|Q1074104}} # {{wde|Q1074122}} # {{wde|Q1074137}} # {{wde|Q1074169}} # {{wde|Q1074198}} # {{wde|Q1074208}} # {{wde|Q1074229}} # {{wde|Q1074368}} # {{wde|Q1074376}} # {{wde|Q1074383}} # {{wde|Q1074392}} # {{wde|Q1074433}} # {{wde|Q1074441}} # {{wde|Q1074452}} # {{wde|Q1074492}} # {{wde|Q1074514}} # {{wde|Q1074535}} # {{wde|Q1074652}} # {{wde|Q1074667}} # {{wde|Q1074675}} # {{wde|Q1074701}} # {{wde|Q1074703}} # {{wde|Q1074712}} # {{wde|Q1074713}} # {{wde|Q1074756}} # {{wde|Q1074765}} # {{wde|Q1074771}} # {{wde|Q1074772}} # {{wde|Q1074777}} # {{wde|Q1074782}} # {{wde|Q1074787}} # {{wde|Q1074802}} # {{wde|Q1074803}} # {{wde|Q1074832}} # {{wde|Q1074855}} # {{wde|Q1074876}} # {{wde|Q1074896}} # {{wde|Q1075412}} # {{wde|Q1075893}} # {{wde|Q1075965}} # {{wde|Q1076171}} # {{wde|Q1077048}} # {{wde|Q1077079}} # {{wde|Q1077087}} # {{wde|Q1077880}} # {{wde|Q1079348}} # {{wde|Q1079367}} # {{wde|Q1095843}} # {{wde|Q1110874}} # {{wde|Q1110949}} # {{wde|Q1110959}} # {{wde|Q1110970}} # {{wde|Q1111066}} # {{wde|Q1112105}} # {{wde|Q1112263}} # {{wde|Q1115348}} # {{wde|Q1115380}} # {{wde|Q1137273}} # {{wde|Q1137279}} # {{wde|Q1137285}} # {{wde|Q1137290}} # {{wde|Q1137300}} # {{wde|Q1137329}} # {{wde|Q1137337}} # {{wde|Q1137343}} # {{wde|Q1137347}} # {{wde|Q1137361}} # {{wde|Q1137370}} # {{wde|Q1137384}} # {{wde|Q1137406}} # {{wde|Q1137416}} # {{wde|Q1137425}} # {{wde|Q1139144}} # {{wde|Q1139200}} # {{wde|Q1158287}} # {{wde|Q1159031}} # {{wde|Q1418990}} # {{wde|Q1419062}} # {{wde|Q21971222}} # {{wde|Q21979812}} # {{wde|Q21979814}} # {{wde|Q21979816}} # {{wde|Q21979817}} # {{wde|Q21979818}} # {{wde|Q21979820}} # {{wde|Q21979821}} # {{wde|Q21979822}} # {{wde|Q21979823}} # {{wde|Q21979830}} # {{wde|Q21979832}} # {{wde|Q21979837}} # {{wde|Q21979849}} # {{wde|Q21979850}} # {{wde|Q21979856}} # {{wde|Q26272145}} # {{wde|Q26272147}} # {{wde|Q26275346}} # {{wde|Q26275353}} # {{wde|Q26275359}} # {{wde|Q26276607}} # {{wde|Q26276612}} # {{wde|Q27966312}} # {{wde|Q28095086}} # {{wde|Q28428086}} # {{wde|Q28694166}} # {{wde|Q43781146}} # {{wde|Q43781672}} # {{wde|Q47067820}} # {{wde|Q47089271}} # {{wde|Q48746851}} # {{wde|Q59437158}} # {{wde|Q59438108}} # {{wde|Q60036203}} # {{wde|Q60199357}} # {{wde|Q60618827}} == Jixwe danasîn heye (585) == # {{wde|Q18105}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q23801}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q115476}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q116596}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q165061}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q171800}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q202561}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q209770}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q236736}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q258225}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q266242}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q271072}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q278258}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q287545}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q305446}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q305467}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q324105}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q326369}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q326398}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q338493}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q340035}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q340112}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q341962}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q342546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q371094}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q373482}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q376194}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q378357}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q379285}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q381493}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q381497}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q382820}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q383380}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q384096}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q386722}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q391119}} — "lîsteya komunên Fransayê" # {{wde|Q426250}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q428590}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q431931}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q468229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q468727}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q468740}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q470286}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q470304}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471568}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q471609}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q472013}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q472019}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q472102}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q472112}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q472200}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q473597}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q473654}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q474480}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q474498}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q475364}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q475448}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q509215}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q511324}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q511500}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q513132}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q516050}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q519389}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q521354}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q521924}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q522227}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q525926}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q529866}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q530587}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q535164}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q539487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q544613}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q545722}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q546293}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q547562}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q548333}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q573080}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q579750}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q580751}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581114}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581484}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q581946}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q582650}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q584891}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q584984}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q585384}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q585488}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q586999}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q587864}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q592515}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q593292}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q599350}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q606747}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q613509}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q624796}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625185}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625189}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625205}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625441}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q625447}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q626899}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q627220}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q627229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q627239}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q627243}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629458}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629695}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629714}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629727}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629739}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629748}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629781}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629803}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q629838}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632125}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632134}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632201}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632245}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632257}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q632434}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q634043}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q634097}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q634200}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q634212}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q636147}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q637378}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q637671}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q638651}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q643475}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q647365}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q648073}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q651854}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q654706}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656379}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656445}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q656681}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q658435}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q661311}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q661813}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q662400}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q662658}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q663349}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q668267}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q669070}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q669502}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q675668}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q679086}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q686958}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q687107}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q687383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q729653}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q730698}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q732805}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q741708}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q742441}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q746269}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q747159}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q749380}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q749627}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q762256}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q771862}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q773488}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q773925}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q775798}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q776798}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q777956}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q779686}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q780551}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q841022}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q868114}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q872004}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q921780}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q924371}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q926343}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q930842}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q933732}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q938508}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q952065}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q958398}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q959745}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q960082}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q961789}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q963311}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q964143}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q964598}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q966022}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q970242}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q974893}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q977695}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q980032}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q980779}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007054}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007073}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007121}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1007972}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008065}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008140}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008149}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008306}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008314}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008321}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008330}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008342}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008349}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008381}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008389}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008409}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008458}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008475}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008494}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008515}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008554}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008574}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008657}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008668}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008680}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008710}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008758}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1008795}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009061}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009069}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009078}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009112}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009132}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009223}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009234}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009240}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009257}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009274}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009295}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009457}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009471}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009483}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009494}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009500}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009539}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009543}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009546}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009560}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009569}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009584}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009602}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009613}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009630}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009642}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009663}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009681}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009689}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009711}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009759}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009834}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009849}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009853}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009865}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009879}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009893}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009912}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009956}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009966}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1009985}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010254}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010302}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010310}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010319}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010325}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010330}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010341}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010346}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010361}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010408}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010426}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010454}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010461}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010467}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010484}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010553}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010566}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010601}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010607}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010614}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010724}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010834}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010869}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010875}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010891}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010906}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1010918}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1011367}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1011483}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1011558}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1011566}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1014356}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1017257}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1018695}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1058513}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060913}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060945}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060971}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060980}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1060995}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061014}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061043}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061060}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061070}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061083}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061098}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061162}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061191}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061210}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061223}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061308}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061334}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061348}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061356}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1061448}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1069977}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1069988}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1069999}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070021}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070079}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070085}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070146}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070181}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070193}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070206}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070235}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070378}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070393}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070401}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070407}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070424}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070439}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070470}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070480}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1070566}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071219}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071277}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071284}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071290}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071296}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071335}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071358}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071395}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071421}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071471}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071490}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071549}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071557}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071562}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071572}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071589}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071600}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071619}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071636}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071653}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071670}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071689}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071716}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071724}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071864}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071875}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071880}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071886}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071893}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071900}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071916}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1071991}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072015}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072026}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072041}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072059}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072138}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072158}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072165}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072173}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072185}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072191}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072206}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072212}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072234}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072249}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072329}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072352}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072382}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072403}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072429}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072487}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072516}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072525}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072579}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072647}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072734}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072739}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072746}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072762}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072769}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072811}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072871}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072922}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072945}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072947}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072952}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072968}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1072977}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073023}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073039}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073043}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073051}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073059}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073061}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073070}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073113}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073126}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073139}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073155}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073170}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073247}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073258}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073262}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073265}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073270}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073277}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073294}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073305}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073315}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073321}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073328}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073339}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073357}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073375}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073384}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073393}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073394}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073402}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073403}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073407}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073413}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073417}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073422}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073456}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073545}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073552}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073588}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073691}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073696}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073702}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073708}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073714}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073748}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073761}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073774}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073797}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073809}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073833}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073913}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1073937}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074018}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074026}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074033}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074039}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074044}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074053}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074075}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074096}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074104}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074122}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074137}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074169}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074198}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074208}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074229}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074368}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074376}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074383}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074392}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074433}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074441}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074452}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074492}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074514}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074535}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074652}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074667}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074675}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074701}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074703}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074712}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074713}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074756}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074765}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074771}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074772}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074777}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074782}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074787}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074802}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074803}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074832}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074855}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074876}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1074896}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1075412}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1075893}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1075965}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1076171}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1077048}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1077079}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1077087}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1077880}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079348}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1079367}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1095843}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1110874}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1110949}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1110959}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1110970}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1111066}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1112105}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1112263}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1115348}} — "komuna Normandiya, Fransa" # {{wde|Q1115380}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137273}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137279}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137285}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137290}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137300}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137329}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137337}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137343}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137347}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137361}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137370}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137384}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137406}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137416}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1137425}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1139144}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1139200}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1158287}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1159031}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1418990}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q1419062}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21971222}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979812}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979814}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979816}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979817}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979818}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979820}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979821}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979822}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979823}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979830}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979832}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979837}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979849}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979850}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q21979856}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26272145}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26272147}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26275346}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26275353}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26275359}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26276607}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q26276612}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q27966312}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q28095086}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q28428086}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q28694166}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q43781146}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q43781672}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q47067820}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q47089271}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q48746851}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59437158}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q59438108}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q60036203}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q60199357}} — "Komuneke Fransayê" # {{wde|Q60618827}} — "Komuneke Fransayê" clikonmpre00sd8pfb4o34d79fr2ou2 2 319013 2062021 2059228 2026-06-17T11:18:13Z Wikihez 39702 2062021 javascript text/javascript /** * TitleCopier * * Features: * 1. Main Copy Button (📋): * - Single-click: Copies clean title (wgTitle). * - Double-click: Copies full page name (wgPageName). * * 2. Interlanguage Button (🌐): * - On non-Kurdish wikis: Copies the Kurdish title. * - On Kurdish wiki: * - Single-click: Copies the English title. * - Double-click: Opens the English page in a new tab. */ $(document).ready(function() { var $heading = $('#firstHeading'); if (!$heading.length) return; // Helper for clipboard function copyToClipboard(text, label) { navigator.clipboard.writeText(text).then(function() { mw.notify('✓ Copied ' + label + ': ' + text, { type: 'success', autoHide: true }); }); } // Common style for buttons var btnStyle = 'margin-left: 8px; vertical-align: middle; opacity: 0.6; cursor: pointer; text-decoration: none; font-size: 0.7em;'; // 1. Main (Copy) button var $mainBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" style="' + btnStyle + '">📋</a>'); $heading.append($mainBtn); let mainClickTimer = null; $mainBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); if (mainClickTimer) { clearTimeout(mainClickTimer); mainClickTimer = null; copyToClipboard(mw.config.get('wgPageName').replaceAll("_", " "), "PageName"); } else { mainClickTimer = setTimeout(function() { mainClickTimer = null; copyToClipboard(mw.config.get('wgTitle'), "Title"); }, 300); } }); // 2. Language Specific Logic var dbName = mw.config.get('wgDBname'); var $langBtn = null; if (dbName === 'kuwiki') { // CASE: We are ON Kurdish Wikipedia -> Look for English link var $enLink = $('.interwiki-en a'); if ($enLink.length) { var enTitle = $enLink.attr('title').replace(/ – English/, '').replace(/ – inglîzî/, ''); var enUrl = $enLink.attr('href'); $langBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" title="Single: Copy EN Title | Double: Open EN Wiki" style="' + btnStyle + '">🌐</a>'); $heading.append($langBtn); let enClickTimer = null; $langBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); if (enClickTimer) { clearTimeout(enClickTimer); enClickTimer = null; window.open(enUrl, '_blank'); } else { enClickTimer = setTimeout(function() { enClickTimer = null; copyToClipboard(enTitle, "English Title"); }, 300); } }); } } else { // CASE: We are NOT on Kurdish Wikipedia -> Look for Kurdish link var $kuLink = $('.interwiki-ku a'); if ($kuLink.length) { var kuTitle = $kuLink.attr('title').replace(/ – kurdî/, ''); $langBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" title="Copy Kurdish Title" style="' + btnStyle + '">🌐</a>'); $heading.append($langBtn); $langBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); copyToClipboard(kuTitle, "KU Title"); }); } } // Add hover effect to all buttons created by this script $('.title-copier-btn').hover( function() { $(this).css('opacity', '1'); }, function() { $(this).css('opacity', '0.6'); } ); }); 1g45n5hhm8uvhvs93zgv1dny2ovqs9c 2062069 2062021 2026-06-17T11:54:29Z Wikihez 39702 2062069 javascript text/javascript /** * TitleCopier * * Features: * 1. Main Copy Button (📋): * - Single-click: Copies clean title (wgTitle). * - Double-click: Copies full page name (wgPageName). * * 2. Interlanguage Button (🌐): * - On non-Kurdish wikis: Copies the Kurdish title. * - On Kurdish wiki: * - Single-click: Copies the English title. * - Double-click: Opens the English page in a new tab. */ $(document).ready(function() { var $heading = $('#firstHeading'); if (!$heading.length) return; // Helper for clipboard function copyToClipboard(text, label) { navigator.clipboard.writeText(text).then(function() { mw.notify('✓ Copied ' + label + ': ' + text, { type: 'success', autoHide: true }); }); } // Common style for buttons var btnStyle = 'margin-left: 8px; vertical-align: middle; opacity: 0.6; cursor: pointer; text-decoration: none; font-size: 0.7em;'; // 1. Main (Copy) button var $mainBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" style="' + btnStyle + '">📋</a>'); $heading.append($mainBtn); let mainClickTimer = null; $mainBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); if (mainClickTimer) { clearTimeout(mainClickTimer); mainClickTimer = null; copyToClipboard(mw.config.get('wgPageName').replaceAll("_", " "), "PageName"); } else { mainClickTimer = setTimeout(function() { mainClickTimer = null; copyToClipboard(mw.config.get('wgTitle'), "Title"); }, 300); } }); // 2. Language Specific Logic var dbName = mw.config.get('wgDBname'); var $langBtn = null; if (dbName === 'kuwiki') { // CASE: We are ON Kurdish Wikipedia -> Look for English link var $enLink = $('.interwiki-en a'); if ($enLink.length) { var enTitle = $enLink.attr('title').replace(/ – English/, '').replace(/ – inglîzî/, '').replace(/ – îngilîzî/, ''); var enUrl = $enLink.attr('href'); $langBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" title="Single: Copy EN Title | Double: Open EN Wiki" style="' + btnStyle + '">🌐</a>'); $heading.append($langBtn); let enClickTimer = null; $langBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); if (enClickTimer) { clearTimeout(enClickTimer); enClickTimer = null; window.open(enUrl, '_blank'); } else { enClickTimer = setTimeout(function() { enClickTimer = null; copyToClipboard(enTitle, "English Title"); }, 300); } }); } } else { // CASE: We are NOT on Kurdish Wikipedia -> Look for Kurdish link var $kuLink = $('.interwiki-ku a'); if ($kuLink.length) { var kuTitle = $kuLink.attr('title').replace(/ – kurdî/, ''); $langBtn = $('<a href="#" class="title-copier-btn" title="Copy Kurdish Title" style="' + btnStyle + '">🌐</a>'); $heading.append($langBtn); $langBtn.on('click', function(e) { e.preventDefault(); copyToClipboard(kuTitle, "KU Title"); }); } } // Add hover effect to all buttons created by this script $('.title-copier-btn').hover( function() { $(this).css('opacity', '1'); }, function() { $(this).css('opacity', '0.6'); } ); }); pbuq3ul72mq1nh976calhva0muhzzso 0 320289 2061933 2055286 2026-06-17T08:55:42Z Avestaboy 34898 2061933 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] jo4r7mfdcldurd33grejlaj6ayx3m3v 2061954 2061933 2026-06-17T09:18:57Z Avestaboy 34898 /* Janr */ 2061954 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] gpdhmch5ddvrm85qg6v6ctuu0hzu6rj 2061955 2061954 2026-06-17T09:19:11Z Avestaboy 34898 /* */ 2061955 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 2ofojj9n36ttxyuibq0u47pjg13r058 2061956 2061955 2026-06-17T09:19:17Z Avestaboy 34898 /* */ 2061956 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] gpdhmch5ddvrm85qg6v6ctuu0hzu6rj 2061966 2061956 2026-06-17T09:32:28Z Avestaboy 34898 /* Janr */ 2061966 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene, dema ku bi ‚Orbis Sensualium Pictus‘ re yekem pirtûka wêneyî ya ku bi taybetî ji bo zarokan hatibû sêwirandin hat çapkirin.“ == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] i9bn9hxf8yhs0mfcbf22h9xg5mg6pu7 2061970 2061966 2026-06-17T09:35:50Z Avestaboy 34898 /* Janr */ 2061970 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene, dema ku bi ‚[[Orbis Sensualium Pictus]] re yekem pirtûka wêneyî ya ku bi taybetî ji bo zarokan hatibû sêwirandin hat çapandin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] jutkhrjslaaivjd2by9u0idz92qic8c 2061976 2061970 2026-06-17T09:42:25Z Avestaboy 34898 /* Janr */ 2061976 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi boyaxên rûnî, akrîlî an jî boyaxên avî, herwiha bi pênûsa zirîçî.Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, „''[[Struwwelpeter]]''“ (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], „''Tintin-Lutin''“ (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û „''[[The Tale of Peter Rabbit]]''“ (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, „''Make Way for Ducklings''“ ya [[Robert McCloskey]], ,, ''The Cat in the Hat'' “ ya [[Dr. Seuss]] û „''[[Where the Wild Things Are]]'' “ ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (di sala 1938an de damezrandî) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn. Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. ==Komên armancê== Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji wan bi peyvên ku zarokek dikare fêm bike lê ne hewce ye ku bikaribe bixwîne, hatine nivîsandin.Ji ber vê yekê pirtûkên wêneyî gelek caran du erk hene:di destpêkê de mezinan wan ji zarokan re dixwînin. Paşê, dema ku zarok xwendin fêr bibin, dikarin wan bi xwe bixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene, dema ku bi ‚[[Orbis Sensualium Pictus]] re yekem pirtûka wêneyî ya ku bi taybetî ji bo zarokan hatibû sêwirandin hat çapandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 0uuj31vc24csj0suh60y1bphcz8dmhw 0 321847 2061563 2058665 2026-06-16T16:06:59Z Avestaboy 34898 2061563 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref>{{Cite web |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike. Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir. == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû. == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 8g8ax4apa3d3zr3q9tza3dcc8tw69i2 2061570 2061563 2026-06-16T16:12:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061570 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike. Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir. == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû. == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 8l5x9i7k0z4rliflk0vrpng9ojwuldj 2061571 2061570 2026-06-16T16:12:30Z Avestaboy 34898 /* */ 2061571 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir. == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû. == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] dppm3s8dqifl083dmtjjcsxd93nih0t 2061600 2061571 2026-06-16T17:12:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061600 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir. == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû. == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] htpmr667qccpg0z4oigct5jgd3ffrio 2061604 2061600 2026-06-16T18:08:13Z Avestaboy 34898 /* */ 2061604 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû. == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 11z59ccyob9v4cg2ktf1g7dai2zu8ot 2061605 2061604 2026-06-16T18:11:23Z Avestaboy 34898 /* Malbat */ 2061605 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] pch66ptwyuji4off9gq3ajdj7sril91 2061614 2061605 2026-06-16T18:25:50Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061614 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Cite web |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] kf5ymj9lfpeqvgny1ei2jqz1ihrhxer 2061619 2061614 2026-06-16T18:32:14Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart.) 2061619 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir. Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] m9ct5wtw0ol9m89zfdjyautr6dg960v 2061622 2061619 2026-06-16T18:34:05Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061622 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû. == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 63zte7ztqm9aocgc93cb3t9qi6kktgo 2061628 2061622 2026-06-16T18:40:37Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061628 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 8sdyy1g69gltv5hxfon5haweyybpr2v 2061633 2061628 2026-06-16T18:45:43Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061633 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] kke5e0lcg88ei7p69je0qa4arvd67yf 2061634 2061633 2026-06-16T18:48:52Z Avestaboy 34898 /* */ 2061634 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] bf3ro7hcexj1jwku94vgvucpjuwr3jf 2061635 2061634 2026-06-16T18:49:38Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061635 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert|ziman=en}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] dex1ropa6kny9rkdywxmxusvqd9ro28 2061636 2061635 2026-06-16T18:52:08Z Avestaboy 34898 /* Jiyan */ 2061636 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert|ziman=en}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref>{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16|ziman=en}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire. Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 2ddw69ki9lk98fnpox2x3kxyjidjdvg 2061638 2061636 2026-06-16T18:54:14Z Avestaboy 34898 /* Berhevok */ 2061638 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert|ziman=en}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16|ziman=en}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin. Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] rd2rswz2cprylk9pejiskbk1xi7akgs 2061639 2061638 2026-06-16T18:56:29Z Avestaboy 34898 /* Berhevok */ 2061639 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en}}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert|ziman=en}}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Cite web |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16|ziman=en}}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Cite journal |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16|ziman=en}}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 24ee4e3kwg7mgjxlny6tn2l9epmltz3 2061643 2061639 2026-06-16T19:12:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 2061643 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] esl6im2helhgn1oesaj11cckk4wt4fg 2061898 2061643 2026-06-17T08:09:18Z Avestaboy 34898 /* */ 2061898 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber [[pişikkulî]] û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 06sw0v29gc0uflty54hyu1j9vjrs77j 2061901 2061898 2026-06-17T08:13:48Z Avestaboy 34898 Guhartoya [[Special:Diff/2061898|2061898]] yê [[Special:Contributions/Avestaboy|Avestaboy]] ([[User talk:Avestaboy|gotûbêj]]) şûnde kir 2061901 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û pîmoniyê mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] esl6im2helhgn1oesaj11cckk4wt4fg 2061902 2061901 2026-06-17T08:14:54Z Avestaboy 34898 /* */ 2061902 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber miyokardît û [[Pişikkulî|pişikkuliyê]] mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] eypf8iz3zv0nvr945zp6xmnaijpyby4 2061903 2061902 2026-06-17T08:17:01Z Avestaboy 34898 /* */ 2061903 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber [[kulbûna masûlkeya dil]] û [[Pişikkulî|pişikkuliyê]] mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] 9087ze3yhosd8e66ucehqycqlryyfms 2061906 2061903 2026-06-17T08:23:04Z Avestaboy 34898 2061906 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''George Frederick Harris''' (30ê çiriya pêşîn a 1856an – 14ê hezîrana 1924an) wênesazekî wêlsî yê portreyê û dîmenan bû. Ew li Birmingham, West Midlands, Keyaniya Yekbûyî ji dayik bû.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://freepages.rootsweb.com/~pnlowe/genealogy/pointsom/g0000015.html#I2372 |sernav=Harris, George Frederick |malper=Rootsweb |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris piraniya jiyana xwe li Merthyr Tydfil, Wêlsê derbas kir, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4100718.stm |sernav=Sale of Rolf's grandfather's art |tarîx=2005-06-17 |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Ew li Sydney, Awistralyayê ji ber [[kulbûna masûlkeya dil]] û [[Pişikkulî|pişikkuliyê]] mir.<ref name=":0" /> == Malbat == George Harris di tebaxa 1882an de li Chelmsfordê (Essex,Keyaniya Yekbûyî) bi Jemima Reid Bowmen re zewicî. Du zarokên wan hebûn:Claude û Ethel Harris.Piştî hevberdanê, ew di sala 1901an de bi Rosetta Elizabeth Lucas re zewicî û ji wan re neh zarokên din hebûn. Di nav zarok û neviyên wî yên navdar de keça wî [[Pixie O'Harris]], ku nivîskara pirtûkên zarokan û wênesaz bû û neviyê wî [[Rolf Harris]], ku hunermend, muzîkvan û wênesaz bû.<ref name=":1" /> == Jiyan == Harris, berî ku di sala 1920 de koçî Awistralyayê bike, li Kardîf, Wêlsa Başûr,serok û sekretêrê Civaka Hunerê ya Wêlsa Başûr<ref>{{Jêder-malper |url=https://adb.anu.edu.au/biography/oharris-pixie-16755 |sernav=George Frederick Harris & Jemima Harris Divorced, Children, Joint Family Tree & History - FameChain |malper=Cultural Advice |roja-gihiştinê=2025-06-16 |paşnav=Holden |pêşnav=Robert |ziman=en }}</ref> bû û li Merthyr Tydfilê karsaziyeke portreyê û wênegiriyê birêve dibir.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.artbiogs.co.uk/2/galleries/merthyr-tydfil-museum-art-gallery |sernav=Merthyr Tydfil Museum & Art Gallery {{!}} Artist Biographies |malper=www.artbiogs.co.uk |roja-gihiştinê=2025-06-16 |ziman=en }}</ref> Harris [[Masontî|mason]] bû û di dema merasîma vekirina wê ya di sala 1896an de, Ustadê Damezrîner ê Fforest Lodge No. 2606 li [[Treharris]]ê bû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=1896-11-07 |sernav=Fforest Lodge, No. 2606 |url=https://masonicperiodicals.com/periodicals/fcn/issues/fcn_07111896/page/3/articles/ar00302/ |kovar=The Freemason's Chronicle |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.treharrisdistrict.co.uk/poi-treharris/ |sernav=History of Fforest Lodge No. 2606 |roja-gihiştinê=2026-06-16 |ziman=en }}</ref> == Berhevok == Muzexaneya û Galeriya Hunerê ya Cyfarthfa Castle li Merthyr Tydfilê berhevoka portreyên George Frederick Harris digire.<ref name=":2" /> Du tabloyên George Frederick Harris ji salên 1893 û 1896 di sala 2005 de ji aliyê mala mezadê [[Bonhams]] ve hatin mezadkirin.<ref name=":1" /> Îro zêdetir ji 40 tabloyên ku ji Harris re têne pêşnîşankirin li destê saziyên giştî an berhevokên hunerî yên giştî ne. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1856]] [[Kategorî:Kesên ji Merthyr Tydfilê]] [[Kategorî:Masonên wêlsî]] [[Kategorî:Mirin 1924]] [[Kategorî:Wênesazên wêlsî yên mêr]] dh4lahb0m3ci5bvcr0vag1ligpw83my 2 321906 2062024 2059238 2026-06-17T11:25:09Z Wikihez 39702 Lêzêdekirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/moverequest.js|moverequest.js]]) 2062024 wikitext text/x-wiki Kategorî:Şovên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî@Kategorî:Bernameyên televîzyonê yên amerîkî bi zimanê înglizî kj8wrra0tndq4avqucidawpu54dg6n3 2062028 2062024 2026-06-17T11:27:45Z Balyozbot 42414 All moves completed; clearing queue 2062028 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1 322122 2061372 2057861 2026-06-16T12:14:43Z Wikihez 39702 Nirxandin: Kalika wîkîprojeyê ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061372 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Fransa|muhîmî=Zêde}} }} qsler73a932pmx0rr1hlitkkkyd40fz 1 322123 2061368 2057862 2026-06-16T12:13:25Z Wikihez 39702 Nirxandin: Kalika wîkîprojeyê, Fransa ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061368 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Fransa|muhîmî=Navîn}} }} nlps41twfeatpplx46jo64jkg9w2bg3 1 322124 2061371 2057863 2026-06-16T12:14:24Z Wikihez 39702 Nirxandin: Kalika wîkîprojeyê ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061371 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Şitil|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Fransa|muhîmî=Zêde}} }} qsler73a932pmx0rr1hlitkkkyd40fz 2 322840 2062071 2059179 2026-06-17T11:56:12Z Wikihez 39702 Beralîkirin ji bo [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/loader/kopi-enwiki.js]] hate jêbirin. 2062071 javascript text/javascript // <nowiki> $(document).ready(function() { //CSS loader mw.loader.addStyleTag('.help { font-size: 12px }'); mw.loader.addStyleTag('.button { display: inline-block; text-align: center; margin-top: 10px; margin-bottom: 10px }'); mw.loader.addStyleTag('.etiket-box { font: 12px sans-serif; margin-left: 1rem; margin: 1px; width: 100%; padding:0px; }'); // It is important to make sure that OOUI is loaded before we can make use of it. mw.loader.using("oojs-ui", "mediawiki.api").done(function() { let rupelaEnInput, rupelaKuInput; // Initialize form input variables rupelaEnInput = new OO.ui.TextInputWidget({ id: 'rupelaEn', placeholder: 'Rûpela en.wiki', classes: ['etiket-box'] }); rupelaKuInput = new OO.ui.TextInputWidget({ id: 'rupelaKu', placeholder: 'Rûpela nû ya ku.wiki', classes: ['etiket-box'] }); fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout({ label: 'Rûpelê Kopî Bike', id: 'new-kopi-fieldset', classes: ["help"], items: [ new OO.ui.FieldLayout(rupelaEnInput, { label: 'Rûpela en.wikt', align: 'left', }), new OO.ui.FieldLayout(rupelaKuInput, { label: 'Rûpela nû ya ku.wikt', align: 'left', }) ] }); // Create the submit button const submitButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bişîne', classes: ["button"], flags: ['primary', 'progressive'], }); // Create the "Bigre" button const cancelButton = new OO.ui.ButtonInputWidget({ label: 'Bigre', classes: ["button"], flags: ['destructive'] }); // Add click event to the "Bigre" button cancelButton.on('click', function() { popUp.toggle(); rupelaEnInput.getValue() === ""; rupelaKuInput.getValue() === ""; }); // Add form fields and submit button to the form fieldset.addItems([submitButton, cancelButton]); // Add click event to the submit button submitButton.on('click', function() { console.log("Submit button clicked."); submitForm(); popUp.toggle(); }); // Function to handle form submission function submitForm() { console.log("Submitting form."); var rupelaEnVal = rupelaEnInput.getValue(); const rupelaKuVal = rupelaKuInput.getValue(); var rupelaEn = rupelaEnVal .replace(/Şablon:/g, 'Template:') .replace(/Modul:/g, 'Module:'); var rupelaKu = rupelaKuVal .replace(/Template:/g, 'Şablon:') .replace(/Module:/g, 'Modul:'); fetchContent(rupelaEn, function(content) { if (!rupelaEn.includes("/doc") && !rupelaEn.includes(".js") && !rupelaEn.includes(".css")) { //check if rupelaEn is a redirect var redirectMatch = content.match(/#\s*[Rr][Ee][Dd][iI][rR][eE][cC][tT]\s*\[\[([^\]]+)\]\]/i); if (redirectMatch) { var redirectTarget = redirectMatch[1]; if (redirectTarget.trim() !== "") { var redirectTitle = redirectTarget; mw.notify(`Rûpela enwîkiyê beralî dike: ${redirectTitle}`, { type: 'warn' }); //rupelaEn is a redirect create with fetchContent(redirectTitle, function(redirectContent) { rupelaKuNu = redirectTitle .replace(/Template:/g, 'Şablon:') .replace(/Module:/g, 'Modul:'); destpebike(redirectTitle, rupelaKuNu, redirectContent, rupelaEn); }); } } else { destpebike(rupelaEn, rupelaKu, content); } } else { createPage(rupelaEn, rupelaKu, content, false); } }); } function destpebike(rupelaEn, rupelaKu, content, redirect) { checkSitelinkToKuwikiExists(rupelaEn) .then(function(result) { if (result !== false) { var kuExistingTitle = result.kuExistingTitle; var qid = result.qid; if (kuExistingTitle !== undefined && kuExistingTitle !== null && kuExistingTitle !== false) { if (kuExistingTitle !== rupelaKu) { redirectPage(rupelaKu, kuExistingTitle); } // If redirect is true, also redirect the redirect to kuExistingTitle if (redirect && kuExistingTitle !== redirect) { redirectPage(redirect, kuExistingTitle); } } else { // Check if qid is defined before calling createPage if (qid !== undefined && qid !== null) { createPage(rupelaEn, rupelaKu, content, qid); if (redirect) { redirectPage(redirect, rupelaKu); } // Check if rupelaEn starts with "Template" or "Module" if (rupelaEn.startsWith("Template") || rupelaEn.startsWith("Module")) { // belgekirinê çêke const docRupelaEn = rupelaEn + "/doc"; const belgeRupelaKu = rupelaKu + "/belge"; fetchContent(docRupelaEn, function(content) { createPage(docRupelaEn, belgeRupelaKu, content, false); }); } } } } else { createPage(rupelaEn, rupelaKu, content, false); } }) .catch(function(error) { createPage(rupelaEn, rupelaKu, content, false); // Handle the error or propagate it further if needed }); } function redirectPage(rupelaEn, rupelaKu) { // Construct the content string var content = "#BERALÎKIRIN [[" + rupelaKu + "]]"; var summary = "Ji bo [[" + rupelaKu + "]] hat beralîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js|kopî-enwiki.js]])"; // API request to create or edit the page const api = new mw.Api(); api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: rupelaEn, text: content, summary: summary, createonly: true }).then(function(response) { // Handle the API response console.log("API Response: ", response); // Display a notification based on the API response if (response.edit && response.edit.result === 'Success') { mw.notify(`${rupelaEn} hat beralîkirin: ${rupelaKu}`, { type: 'success' }); // If you want to redirect to the Kurdish Wikipedia page, you can still do that var kuwikiURL = 'https://ku.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(rupelaKu); window.open(kuwikiURL, '_blank'); } else { mw.notify(`Xeletî di beralîkirinê de çêbû: ${response}`, { type: 'error' }); console.error("API Error: ", response); } }).catch(function(error) { // Handle API errors mw.notify(`Xeletî di beralîkirinê de çêbû: ${error}`, { type: 'error' }); console.error("API Error: ", error); }); } function createPage(rupelaEn, rupelaKu, content, qid) { const api = new mw.Api(); const summary = `[[:en:${rupelaEn}]] hat kopîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js|kopî-enwiki.js]])`; api.postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: rupelaKu, text: content, summary: summary, createonly: true }).then(data => { mw.notify(`${rupelaKu} hat çêkirin.`, { type: 'success' }); if ( rupelaEn !== null && typeof rupelaEn !== "undefined" && !rupelaKu.includes("/belge") && !rupelaKu.includes("/.css") && !rupelaKu.includes("/.js") ) { // Call the function to get the QID for the specified category if (qid) { // Call the function to set the sitelink and return its promise return setWikidataSitelink(rupelaKu, 'ku', qid, '[[:ku:' + rupelaKu + ']]').then(function(response) { mw.notify(`${rupelaKu} sitelink set successfully.`, { type: 'success' }); // Open the created page in a new tab const kuWiktionaryUrl = `https://ku.wikipedia.org/wiki/${encodeURIComponent(rupelaKu)}`; window.open(kuWiktionaryUrl, '_blank'); }).catch(function(error) { mw.notify(`Xeletî di girêdana Wîkîdaneyê de çêbû: ${error}`, { type: 'error' }); }); } else { mw.notify(`QID not found for: ${rupelaEn}`, { type: 'warn' }); return Promise.resolve(); } } else { return Promise.resolve(); } }).catch(err => { mw.notify(`Xeletî di çêkirina rûpelê de çêbû: ${err}`, { type: 'error' }); }); } function fetchContent(pageTitle, callback) { var apiUrl = `https://en.wikipedia.org/w/api.php?action=query&titles=${encodeURIComponent(pageTitle)}&prop=revisions&rvprop=content&rvlimit=1&format=json&callback=?`; $.getJSON(apiUrl, function(data) { var pages = data.query.pages; var pageId = Object.keys(pages)[0]; var content = pages[pageId].revisions[0]['*']; callback(content); // Call the callback function with the content value }).fail(function(error) { mw.notify(`Error fetching content: ${error}`, { type: 'error' }); callback(null); // Call the callback function with null in case of an error }); } var APIoptions = { ajax: { headers: { 'Api-User-Agent': 'kopi-enwiki (w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js)' } } }; var API = new mw.Api(APIoptions); var wikidataAPI = new mw.ForeignApi('https://www.wikidata.org/w/api.php', APIoptions); var getWikidataQID = function(pageTitle, sourceLanguage) { return mw.loader.using('mediawiki.ForeignApi').then(function() { return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', titles: pageTitle, sites: sourceLanguage + 'wiki', props: 'info', format: 'json' }).then(function(data) { // Extract the QID from the response var entities = data.entities; var qid = null; for (var entityId in entities) { if (entities.hasOwnProperty(entityId)) { qid = entityId; break; } } return qid; }); }); }; // Function to check if a sitelink to kuwiki exists for rupelaEn function checkSitelinkToKuwikiExists(rupelaEn) { return getWikidataQID(rupelaEn, 'en').then(function(qid) { if (qid !== null && typeof qid !== "undefined") { return getWikidataSitelinks(qid).then(function(sitelinks) { // Check if 'kuwiki' sitelink exists and return the full title if (sitelinks.hasOwnProperty('kuwiki')) { return { kuExistingTitle: sitelinks['kuwiki'].title, qid: qid }; } else { return { kuExistingTitle: false, qid: qid }; } }); } else { throw new Error("QID not found for rupelaEn"); } }).catch(function(error) { mw.notify("QID not found for rupelaEn" + error.message, { type: 'error' }); throw error; // Propagate the error to the caller }); } // Function to get all sitelinks for a given QID function getWikidataSitelinks(qid) { return mw.loader.using('mediawiki.ForeignApi').then(function() { return wikidataAPI.get({ action: 'wbgetentities', ids: qid, props: 'sitelinks', format: 'json' }).then(function(data) { return data.entities[qid].sitelinks; }); }); } var setWikidataSitelink = function(pageTitle, siteLanguage, wikidataID, summary) { return mw.loader.using('mediawiki.ForeignApi').then(function() { return wikidataAPI.postWithToken('csrf', { action: 'wbsetsitelink', id: wikidataID, // The Wikidata ID of the entity linksite: siteLanguage + 'wiki', // The target site (Wikipedia in this case) linktitle: pageTitle, // The title of the page on the target site summary: (summary || '') + " ([[:w:ku:Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/kopi-enwiki.js|kopi-enwiki.js]]" }); }); }; var targetContainer = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; var node = mw.util.addPortletLink(targetContainer, '#', 'Kopî enWîkiyê', 't-kopi', 'Rûpela îngilîzî kopî bike'); // A popup widget is instantiated var popUp = new OO.ui.PopupWidget({ align: "forwards", $floatableContainer: $(node), $content: fieldset.$element, padded: true, popup: false, width: 400, height: 250, head: true, // hideWhenOutOfView: false, // autoClose: false, hideCloseButton: true, }); $(node).on('click', function(e) { console.log("Link clicked."); popUp.toggle(); e.preventDefault(); }); $(document.body).append(popUp.$element); }); }); // </nowiki> c2htjb4jlkol3wbxdekn16khiwdyry5 0 322966 2061365 2061342 2026-06-16T12:06:24Z Wikihez 39702 [[Bikarhêner:Wikihez/templateScript.js|TS]]: +Agahîdank mirov/wîkîdane2 2061365 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 |pîşe=[[Şair]], siyasetmedar, terciman, nivîskar}} '''George Gordon Noel, 6. Baron Byron''' (navê jidayikbûnê: ''George Gordon Byron''; jdb. 22ê çileya 1788an li [[London]], [[Keyaniya Yekbûyî]] - m. 19ê nîsana 1824an li Mesolongi, [[Împeratoriya Osmanî|împeratoriya osmanî]]) ku wekî '''Lord Byron''' tê zanin, şiîrnivîsekî [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] bûye. Ew wekî yek ji pêşengên romantîka inglîzî tê hesibandin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=The Nation's Favourite Poet Result – TS Eliot is your winner! |url=https://www.bbc.co.uk/poetryseason/vote_results.shtml |roja-gihiştinê=25 gulan 2019 |weşanger=[[BBC]] }}</ref> Herwiha, ew bi beşdariya xwe di Şerê Serxwebûna Yewnanistanê de tê zanin. == Eserên wî == * ''Fugitive Pieces.'' 1806. * ''Poems on Various Occasions. Hours of Idleness.'' 1807. * ''Epitaph to a Dog.'' 1808. * ''English Bards and Scotch Reviewers.'' 1809. * ''Childe Harold’s Pilgrimage. Cantos 1–2.'' 1812. * ''The Giaour. The Bride of Abydos.'' 1813. * ''The Corsair. Lara. Ode to Napoleon Buonaparte.'' 1814. * ''Hebrew Melodies.'' 1815. * ''The Prisoner of Chillon''. 1816. * ''When in pain.'' 1816. * ''The Siege of Corinth. Parisina. Childe Harold’s Pilgrimage, Canto 3. The Prisoner of Chillon.'' 1816. * ''Manfred.'' 1817. * ''Beppo. Childe Harold’s Pilgrimage, Canto 4.'' 1818. * ''Mazeppa. Don Juan. Cantos 1–2.'' 1819. * ''Sardanapal''. 1821. * ''Marino Faliero. Don Juan. Cantos 3–5. Cain. The Two Foscari. Sardanapalus.'' 1821. * ''Vision of Judgement.'' 1822. * ''Don Juan. Cantos 6–14.'' 1823. * ''Don Juan. Cantos 15–16.'' 1824. === Eserên tevahî === * Ernest Hartley Coleridge, R. E. Prothero (Hrsg.): ''The Works of Lord Byron.'' 13 Bände, London 1898–1904. (Reprint New York, 1966.) * Jerome J. McGann (Hrsg.): ''Lord Byron. The Complete Poetical Works.'' 7 Bände, Clarendon Press, Oxford 1980–1991. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Helbestvanên bîseksuel]] [[Kategorî:Helbestvanên brîtanî]] [[Kategorî:Helbestvanên romantîk]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1788]] [[Kategorî:Malbata Godwin]] [[Kategorî:Mirin 1824]] [[Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên mêr]] 0bma2zhyuwwlre5h4l7j712rdsaw1dz 14 322969 2061524 2061357 2026-06-16T13:32:09Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2061524 wikitext text/x-wiki {{Standard-kat|wext=1}} [[Kategorî:Sal]] [[Kategorî:Sedsala 8an]] s0d4fcmp9g1696w928e4uohs6qlkhx0 0 322970 2061364 2026-06-16T12:06:14Z Wikihez 39702 [[ku:Helbestvan]] - Beralîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js|beralîbike.js]]) 2061364 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Helbestvan]] hl0f2n0wojj9xjctn05c14ean7qd96r 1 322971 2061367 2026-06-16T12:12:43Z Wikihez 39702 Nirxandin (Şitil): +Kalika wîkîprojeyê ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061367 wikitext text/x-wiki {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 8bf3l02xg2ivyb0kvbc617c43ch1f10 2061805 2061367 2026-06-17T03:53:15Z Balyozbot 42414 Bot: {{[[Şablon:Serê gotûbêjê|Serê gotûbêjê]]}} lê hat zêdekirin 2061805 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 942aphvk31q29dzr4ndmhjoyqzz6hkr 1 322972 2061369 2026-06-16T12:13:44Z Wikihez 39702 Nirxandin (Şitil): +Kalika wîkîprojeyê ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061369 wikitext text/x-wiki {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 8bf3l02xg2ivyb0kvbc617c43ch1f10 2061806 2061369 2026-06-17T03:53:17Z Balyozbot 42414 Bot: {{[[Şablon:Serê gotûbêjê|Serê gotûbêjê]]}} lê hat zêdekirin 2061806 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 942aphvk31q29dzr4ndmhjoyqzz6hkr 1 322973 2061370 2026-06-16T12:13:59Z Wikihez 39702 Nirxandin (Şitil): +Kalika wîkîprojeyê ([[WP:RATER#2.7.1|Rater]]) 2061370 wikitext text/x-wiki {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 8bf3l02xg2ivyb0kvbc617c43ch1f10 2061807 2061370 2026-06-17T03:53:19Z Balyozbot 42414 Bot: {{[[Şablon:Serê gotûbêjê|Serê gotûbêjê]]}} lê hat zêdekirin 2061807 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê |sinif=Şitil |bingehîn=erê |1= }} 942aphvk31q29dzr4ndmhjoyqzz6hkr 0 322974 2061528 2026-06-16T15:05:38Z Kurê Acemî 105128 Bi wergerandina beşa destpêkê ya rûpela "[[:en:Special:Redirect/revision/1353964929|James Cook]]" hatiye çêkirin 2061528 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061529 2061528 2026-06-16T15:06:15Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061529 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2061530 2061529 2026-06-16T15:06:51Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061530 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook 8oni3czm1azloqsurniz6j9sftm0tca 2061531 2061530 2026-06-16T15:07:00Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061531 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. h01zzn0ooscu7dwdhhcp1znzk58u7w6 2061532 2061531 2026-06-16T15:07:20Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061532 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an gry862bb8r4v4oey09jkpaik4s1mk1g 2061533 2061532 2026-06-16T15:07:48Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061533 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) b632ntb5ajmthcbka5rrmbgi94t4nb9 2061534 2061533 2026-06-16T15:10:39Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061534 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. c24a04b9x9f1ywg9btri2gk7ng529fb 2061535 2061534 2026-06-16T15:13:23Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061535 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. ae1rq4g0qkg42pvlxb8whiwmhzxfg38 2061536 2061535 2026-06-16T15:15:51Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061536 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. mus4gdipnxvp5xfeplgxc40l52l1tnk 2061537 2061536 2026-06-16T15:16:46Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061537 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. 8ltr5qizt09eflz4ug52oaadaq7cpdn 2061538 2061537 2026-06-16T15:17:24Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061538 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û nexşeyek çêkiriye. oeehq5h7q56ld7mautflpxl3gwr5mpk 2061539 2061538 2026-06-16T15:18:41Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061539 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û nexşeyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. swj8xx7khg7o6xo4g8q7fooqtwscec7 2061540 2061539 2026-06-16T15:20:16Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061540 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û nexşeyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. 91yqy0l1c3r1eg55t5qnvwk047apy17 2061552 2061540 2026-06-16T15:53:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Binê standard kir.) 2061552 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û nexşeyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] qwy7um8775ypevona03i6iq0lmkn9kl 2061559 2061552 2026-06-16T16:02:06Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061559 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û nexşeyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. === . === [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] okl8qz9105qonzqsus5iw6vfmk24zut 2061560 2061559 2026-06-16T16:02:46Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061560 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. === . === [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] d5f4s98qsio7wexhl2fdm5z2eugmjtt 2061561 2061560 2026-06-16T16:04:30Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061561 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. === . === Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] qcgyl964z7gg7ss5ip04h3l39t7frlq 2061562 2061561 2026-06-16T16:05:38Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061562 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. === . === Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] rarpet3fpu2vfcx0xp75dz4uvjwgk3q 2061564 2061562 2026-06-16T16:07:04Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061564 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. === . === Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 9ecwx2ndczey74e1w6cmdu7jx0bqqb3 2061565 2061564 2026-06-16T16:07:13Z Kurê Acemî 105128 2061565 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] f3pas0nurzez376cb7wmvtgq9xqcoiu 2061566 2061565 2026-06-16T16:07:24Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061566 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. == Çavkanî == [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] fwmm6009smv6le44k6m7hw0hc5aiqqn 2061567 2061566 2026-06-16T16:07:37Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2061567 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît. Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] dnsmybbfotynv4n66nf7n4deoy7iflv 2061568 2061567 2026-06-16T16:08:45Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061568 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî. Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] svr6vw0086ynrfxze3k3s4fy9n86nbz 2061569 2061568 2026-06-16T16:10:47Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061569 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê. Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî. Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin. Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] ovd1b22c53v3ypcvo1m7uzbcdouh64b 2061572 2061569 2026-06-16T16:13:14Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061572 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] kefdjahxrdkdm4oist7rjw5484ab4pi 2061573 2061572 2026-06-16T16:13:45Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061573 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] ogeiblxhhayiqq9vx9hco0rkw1za18r 2061574 2061573 2026-06-16T16:14:12Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061574 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} James Cook (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 4u88bqa3j5211yde3ivahis1zscy3xi 2061575 2061574 2026-06-16T16:14:26Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061575 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 4hshxnbewx79wyehfhy4dc93zz3dtqn 2061576 2061575 2026-06-16T16:15:13Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2061576 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê{{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} == [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] cpwvcefa52rmk4beiycepcyj8suwdbq 2061577 2061576 2026-06-16T16:15:33Z Kurê Acemî 105128 2061577 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 47k0ghq9xt61z1xqazpybzta8p7ty1l 2061578 2061577 2026-06-16T16:15:42Z Kurê Acemî 105128 2061578 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 15n8pudgn8h5etae2imzp09jmtf0b5w 2061579 2061578 2026-06-16T16:15:54Z Kurê Acemî 105128 2061579 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] atp5vant0tb68tzjfttqnrdtgbwwdx4 2061580 2061579 2026-06-16T16:16:27Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061580 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] q1ioqm31zq632nksvf5ck7urjd452pb 2061581 2061580 2026-06-16T16:17:47Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] 2061581 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û coxgrafyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] b17ii7u8fjfqgl029qyafiwmpttrnk0 2061582 2061581 2026-06-16T16:19:34Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061582 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên dervê == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] n2ugngtzkqdwon33kov2b5gki0fyfrw 2061583 2061582 2026-06-16T16:32:12Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Sernavên beşan rast kir.) 2061583 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Sister project links|wikt=no|commons=yes|commonscat=yes|n=no|q=yes|s=yes|b=no|v=no}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] p7hlausc6xszo1zutdcnqdioe0hlfht 2061824 2061583 2026-06-17T05:33:25Z Wikihez 39702 2061824 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, keşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve birêve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve birêve bir. Cook di gençîtiyê wî de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyek di nav deryavanan de hevpar, bû sedem ku Civaka Qraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanina zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} ==Bîbliyografî== <!--{{sfn|Hough|1994|pp=??}} --> * {{cite book |title=Captain James Cook |first=Richard |last=Hough |author-link=Richard Hough | date=1994 |publisher=W. W. Norton |isbn= 0393036804 |url= https://archive.org/details/captainjamescook00rich |access-date=30 May 2025 }} <!-- {{sfn|Thomas|2003|pp=??}} --> * {{Cite book |url=https://archive.org/details/cookextraordinar0000thom_b8f2 |access-date=3 June 2025 |last=Thomas |first=Nicholas |author-link=Nicholas Thomas (anthropologist) |year=2003 |title=Cook: The Extraordinary Voyages of Captain James Cook |publisher=Walker & Co. |isbn=0802777112 }} <!-- {{sfn|Salmond|2004|p=??}} --> * {{ cite book | title=The Trial of the Cannibal Dog: The Remarkable Story of Captain Cook's Encounters in the South Seas | last=Salmond | first=Anne | author-link=Anne Salmond | isbn= 0141021330 | url=https://archive.org/details/trialofcannibald0000anne | year=2004 | orig-year=2003 | publisher=Penguin Books }} == Girêdanên derve == * {{Commons-b}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] cet9v25t6ffggk6tezemzug5meqr7fi 2061825 2061824 2026-06-17T05:38:11Z Wikihez 39702 2061825 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, kaşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve bi rê ve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve bi rê ve bir. Cook di gençîtiyê xwe de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyeke hevpar di nav deryavanan de, bû sedem ku Civaka Qiraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanîna zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} ==Bîbliyografî== <!--{{sfn|Hough|1994|pp=??}} --> * {{cite book |title=Captain James Cook |first=Richard |last=Hough |author-link=Richard Hough | date=1994 |publisher=W. W. Norton |isbn= 0393036804 |url= https://archive.org/details/captainjamescook00rich |access-date=30 May 2025 }} <!-- {{sfn|Thomas|2003|pp=??}} --> * {{Cite book |url=https://archive.org/details/cookextraordinar0000thom_b8f2 |access-date=3 June 2025 |last=Thomas |first=Nicholas |author-link=Nicholas Thomas (anthropologist) |year=2003 |title=Cook: The Extraordinary Voyages of Captain James Cook |publisher=Walker & Co. |isbn=0802777112 }} <!-- {{sfn|Salmond|2004|p=??}} --> * {{ cite book | title=The Trial of the Cannibal Dog: The Remarkable Story of Captain Cook's Encounters in the South Seas | last=Salmond | first=Anne | author-link=Anne Salmond | isbn= 0141021330 | url=https://archive.org/details/trialofcannibald0000anne | year=2004 | orig-year=2003 | publisher=Penguin Books }} == Girêdanên derve == * {{Commons-b}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] hyyx24mi68dyy7ktk3wxjzy8cxs0fck 2061826 2061825 2026-06-17T05:59:58Z Kurê Acemî 105128 2061826 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, kaşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve bi rê ve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve bi rê ve bir. Cook di gençîtiyê xwe de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyeke hevpar di nav deryavanan de, bû sedem ku Civaka Qiraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanîna zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} ==Bîbliyografî== <!--{{sfn|Hough|1994|pp=??}} --> * {{cite book |title=Captain James Cook |first=Richard |last=Hough |author-link=Richard Hough | date=1994 |publisher=W. W. Norton |isbn= 0393036804 |url= https://archive.org/details/captainjamescook00rich |access-date=30 May 2025 }} <!-- {{sfn|Thomas|2003|pp=??}} --> * {{Cite book |url=https://archive.org/details/cookextraordinar0000thom_b8f2 |access-date=3 June 2025 |last=Thomas |first=Nicholas |author-link=Nicholas Thomas (anthropologist) |year=2003 |title=Cook: The Extraordinary Voyages of Captain James Cook |publisher=Walker & Co. |isbn=0802777112 }} <!-- {{sfn|Salmond|2004|p=??}} --> * {{ cite book | title=The Trial of the Cannibal Dog: The Remarkable Story of Captain Cook's Encounters in the South Seas | last=Salmond | first=Anne | author-link=Anne Salmond | isbn= 0141021330 | url=https://archive.org/details/trialofcannibald0000anne | year=2004 | orig-year=2003 | publisher=Penguin Books }} == Girêdanên derve == * {{Commons-b}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 7qz99vzgeke4pzj6u5c0d7x7rhwpo4n 2061827 2061826 2026-06-17T06:03:34Z Wikihez 39702 2061827 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas |qada_xebatê= [[Deranderî|Keşif]], [[kartografî]] }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, kaşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve bi rê ve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve bi rê ve bir. Cook di gençîtiyê xwe de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyeke hevpar di nav deryavanan de, bû sedem ku Civaka Qiraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanîna zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} ==Bîbliyografî== <!--{{sfn|Hough|1994|pp=??}} --> * {{cite book |title=Captain James Cook |first=Richard |last=Hough |author-link=Richard Hough | date=1994 |publisher=W. W. Norton |isbn= 0393036804 |url= https://archive.org/details/captainjamescook00rich |access-date=30 May 2025 }} <!-- {{sfn|Thomas|2003|pp=??}} --> * {{Cite book |url=https://archive.org/details/cookextraordinar0000thom_b8f2 |access-date=3 June 2025 |last=Thomas |first=Nicholas |author-link=Nicholas Thomas (anthropologist) |year=2003 |title=Cook: The Extraordinary Voyages of Captain James Cook |publisher=Walker & Co. |isbn=0802777112 }} <!-- {{sfn|Salmond|2004|p=??}} --> * {{ cite book | title=The Trial of the Cannibal Dog: The Remarkable Story of Captain Cook's Encounters in the South Seas | last=Salmond | first=Anne | author-link=Anne Salmond | isbn= 0141021330 | url=https://archive.org/details/trialofcannibald0000anne | year=2004 | orig-year=2003 | publisher=Penguin Books }} == Girêdanên derve == * {{Commons-b}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 67l3fkli614u7qf2minaddua5zhf2ru 2061841 2061827 2026-06-17T06:12:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Valahiya beşan rast kir, Valahiya agahîdankê standard kir, --Valahiyên nehewce.) 2061841 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = erdnîgarînas | qada_xebatê = [[Deranderî|Keşif]], [[kartografî]] }} '''James Cook''' (jdb. 7ê mijdara 1728an - 14ê sibata 1779an) efser, kaşif û kartografekî Hêza Deryayî ya [[Keyaniya Yekbûyî|Qiraliteya Brîtanyayê]] bû ku di navbera salên 1768 û 1779an de sê rêwîtiyên keşfê ber bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîk]] û [[Okyanûsa Başûr]] ve bi rê ve biriye. Wî yekem gera dorhêlî a belgekirî ya giravên sereke yên [[Zelendaya Nû]] temam kiriye û yekem serdana belgekirî ya ewropiyan ber bi perava rojhilatê [[Awistralya (parzemîn)|Awistiralyayê]] û [[Hawaii|giravên Hawaii]] ve bi rê ve bir. Cook di gençîtiyê xwe de tevlî hêza deryayî ya bazirganî a Brîtanyayê bû berî ku di sala 1755an de tevlî Hêza Deryayî ya Qiraliyetê bibe. Wî cara ewil di dema Şerê Heft Salan de, çaxa ku di dorpêça Louisbourgê de şer kiriye, şer dît.{{sfn|Hough|1994|pp=14–23}} Paşê di şer de wî piraniya deriyê Çemê St. Lawrence di çaxa dorpêça Quebecê de lêkolîn kiriye û xerîteyek çêkiriye. Di salên 1760î de wî perava deryayê ya Newfoundland nexşe kir û çavdêriyên astronomîkî yên giring kirin ku ew anîn bala amîraltî û [[Royal Society|Civaka Qiraliyetê]]. Ev pesnê di wextek giring de di keşfkirina derveyî welêt a Brîtanyayê de hat û ev yek bû sedema wezîfedarkirina wî di sala 1768an de wekî fermandarê HMS ''Endeavour'' ji bo yekem ji sê rêwîtiyên wî.{{sfn|Thomas|2003|pp=18–20}} Di van rêwîtiyan de, Cook bi deh hezaran kîlometre li ser deverên ku bi piranî nehatine xerîtekirin geriya, xetên peravê, girav û taybetmendiyên li seranserê dinyayê bi hûrgiliyên ji yên ku berê hatine xerîtekirin bêtir xerîte kir - di nav de Girava Paskalyayê, [[Alaska]] û Girava Başûrê Georgiayê.{{sfn|Salmond|2004|pp=2–4,314–316}}{{sfn|Thomas|2003|pp=261–269}} Wî bi gelek gelên resen re têkilî danî û çend herêm ji bo Qiraliteya Brîtanyaya Mezin îdîa kiriye. Bi deryavanî û wêrekiya xwe ya bêhempa di demên xetereyê de mevşur bû, ew sebir, berdewam, hişyar û jêhatî bû, lê carinan jî bi qer bû. Beşdariyên wî di pêşîlêgirtina skorbûtê, nexweşiyeke hevpar di nav deryavanan de, bû sedem ku Civaka Qiraliyetê Madalyaya Zêrîn a Copley bide wî.{{sfn|Thomas|2003|p=358}} Di sala 1779an de, di serdana xwe ya duyem li Hawaii de, Cook dema ku nîqaşek bi resenên Hawaiiyê re veguherî tundûtûjiyê û hatiye kuştin.{{sfn|Thomas|2003|pp=389–391}} Seferên wî mirateyek zanîna zanistî û cografyayî hiştin ku tesîr li ser cîgirên wî heta sedsala 20ê kiriye. Li çaraliyê dinyayê gelek bîrdarî ji wî re hatine veqetandin.{{sfn|Hough|1994|p=33}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliyografî == <!--{{sfn|Hough|1994|pp=??}} --> * {{Jêder-kitêb |sernav=Captain James Cook |pêşnav=Richard |paşnav=Hough |lînka-nivîskar=Richard Hough |tarîx=1994 |weşanger=W. W. Norton |isbn=0393036804 |url=https://archive.org/details/captainjamescook00rich |roja-gihiştinê=30 gulan 2025 }} <!-- {{sfn|Thomas|2003|pp=??}} --> * {{Jêder-kitêb |url=https://archive.org/details/cookextraordinar0000thom_b8f2 |roja-gihiştinê=3 hezîran 2025 |paşnav=Thomas |pêşnav=Nicholas |lînka-nivîskar=Nicholas Thomas (anthropologist) |sal=2003 |sernav=Cook: The Extraordinary Voyages of Captain James Cook |weşanger=Walker & Co. |isbn=0802777112 }} <!-- {{sfn|Salmond|2004|p=??}} --> * {{Jêder-kitêb |sernav=The Trial of the Cannibal Dog: The Remarkable Story of Captain Cook's Encounters in the South Seas |paşnav=Salmond |pêşnav=Anne |lînka-nivîskar=Anne Salmond | isbn=0141021330 | url=https://archive.org/details/trialofcannibald0000anne |sal=2004 |sala-orîjînal=2003 |weşanger=Penguin Books }} == Girêdanên derve == * {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên Royal Society yên brîtanî]] [[Kategorî:Erdnîgarnasên brîtanî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1728]] [[Kategorî:Kesên ji Middlesbroughê]] [[Kategorî:Mirin 1779]] 8qiu37vuft3pitdcys50r0b04lpcjz7 0 322975 2061548 2026-06-16T15:51:35Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Ebes]] weke [[Ebês]] guhart 2061548 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Ebês]] 3oyflgiyudsik6pjzvc2ujf0moinpjb 1 322976 2061550 2026-06-16T15:51:35Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Ebes]] weke [[Gotûbêj:Ebês]] guhart 2061550 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Ebês]] kjnp952fobz7g8bbtgtq9zj39v300bm 0 322977 2061554 2026-06-16T15:53:54Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Sabuni]] weke [[Sabûnyê]] guhart 2061554 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Sabûnyê]] h7tbqtc34zrx0edsz6uzy7j3moaab8q 1 322978 2061556 2026-06-16T15:53:55Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Sabuni]] weke [[Gotûbêj:Sabûnyê]] guhart 2061556 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Sabûnyê]] 8ytdznvu2aecajcyybvgrxwo6qqhb7t 0 322979 2061588 2026-06-16T16:52:40Z Kurê Acemî 105128 Bi wergerandina beşa destpêkê ya rûpela "[[:en:Special:Redirect/revision/1352041296|Confucianism]]" hatiye çêkirin 2061588 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2061590 2061588 2026-06-16T16:54:26Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061590 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm n07qbdzv3sr3gj34aoir0xks8wh0pr9 2061591 2061590 2026-06-16T16:54:58Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061591 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) czue9mtqmh0matk5538ukinm9pyhbpj 2061592 2061591 2026-06-16T16:58:02Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061592 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. 8q15jioy1tf1bpl5nuefwrbz8k31vtk 2061593 2061592 2026-06-16T17:01:26Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061593 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. 6dy4ppdsqbkytrexubl1oint5xb1q03 2061594 2061593 2026-06-16T17:02:13Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2061594 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == bqmh9p2x2bo8tfpxe0jyg6slun2o8fy 2061595 2061594 2026-06-16T17:05:38Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061595 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551 {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. 35bcrpxzvv59ffvssnkpqosymz7dg9x 2061596 2061595 2026-06-16T17:07:30Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061596 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. lamtt6vozw7mqybjpeu5jixlzrk4967 2061597 2061596 2026-06-16T17:08:43Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061597 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: oau170vpljmwunqd3k9yebxhqmcltt2 2061598 2061597 2026-06-16T17:10:33Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061598 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. 3uhli65z8m6ynzg4qup16bbtfsxcgac 2061599 2061598 2026-06-16T17:11:58Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061599 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. fxe3yn3pxru9xbgnfx10og4gwqzmna0 2061601 2061599 2026-06-16T17:12:15Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061601 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan|Taywanê]] kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa|Ewropayê]] bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. ql6k81zue0v1epmonj2m168hugmvvx3 2061603 2061601 2026-06-16T17:52:33Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Binê standard kir, Lînk paqij kir.) 2061603 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] s34v3ikap0qae74row0ivthloc6j8x0 2061606 2061603 2026-06-16T18:18:00Z Kurê Acemî 105128 /* Konfuçyus */ 2061606 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] pl9n85apky4r6drlzvxnxbpbm8bu9lv 2061607 2061606 2026-06-16T18:18:21Z Kurê Acemî 105128 /* Kesayetên din ên giring */ 2061607 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 96r9flxz0uid72jktmicwtn9owpcf28 2061608 2061607 2026-06-16T18:19:48Z Kurê Acemî 105128 /* Kesayetên din ên giring */ 2061608 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] fz2c7tubtke9fjzby04gqfnhsfwdctt 2061609 2061608 2026-06-16T18:20:00Z Kurê Acemî 105128 /* Mengzî */ 2061609 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] dpy5vjksmupicoptkyiu2hucki55vwr 2061610 2061609 2026-06-16T18:20:41Z Kurê Acemî 105128 /* Xunzî */ 2061610 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] egxrw8bio87t8oevuts6oiknf8jbqei 2061612 2061610 2026-06-16T18:23:21Z Kurê Acemî 105128 /* Kesayetên din ên giring */ 2061612 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] ttz20n8welwgaou8kfbxhj4u7z4pqlt 2061613 2061612 2026-06-16T18:25:26Z Kurê Acemî 105128 /* Hînkirin */ 2061613 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc sabîtên wê === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] iokomucw6lqfypb49p7oz48j1um1019 2061615 2061613 2026-06-16T18:26:05Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc sabîtên wê */ 2061615 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] a49s8g7tjpkerffsjpyz8uhhf06gcpo 2061616 2061615 2026-06-16T18:27:23Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061616 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] ep8pxxkcusg64r4wgt3lqabzjhdpvz9 2061617 2061616 2026-06-16T18:29:31Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061617 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] p06dbbd9p6vx3mxy5ntkunppo4l7to1 2061618 2061617 2026-06-16T18:30:34Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061618 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] l2hqjlyis6g2gb8i23kmxk6r8xbq4i1 2061620 2061618 2026-06-16T18:32:54Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061620 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] je0wkxlwe98wctbbvqprzxbpgxdg5yj 2061621 2061620 2026-06-16T18:33:36Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061621 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] arrbcrxeb2bv1f77gmd4l1g1elvojvh 2061623 2061621 2026-06-16T18:34:10Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061623 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 82puw6nt1u0ynl4ngdg8f1drrf287hc 2061624 2061623 2026-06-16T18:34:50Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061624 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 1nm9rqbo7bdxirl5z9k22ljwe10h8ss 2061625 2061624 2026-06-16T18:35:20Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc exlaqên wê */ 2061625 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) ==== . ==== [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] hppbmgfgs6953wtgh54pgel1xarj72l 2061626 2061625 2026-06-16T18:37:03Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061626 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) ==== . ==== Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] mmh1vrjtf0tgc5fykfd5j8c4ttrvyjb 2061627 2061626 2026-06-16T18:38:17Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061627 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) ==== . ==== Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] k6rlgkcuk3011dodr481r9y1rbf9g0o 2061629 2061627 2026-06-16T18:40:44Z Kurê Acemî 105128 /* . */ 2061629 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) ==== . ==== Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] bfht80ahsnc3nxoqd7hcgb93ftwoju9 2061630 2061629 2026-06-16T18:41:16Z Kurê Acemî 105128 2061630 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 2fhw8wo09eoq00jk79xzpx2phffjsq8 2061631 2061630 2026-06-16T18:42:18Z Kurê Acemî 105128 2061631 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. == Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) == [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] tmuruyvmdrptok577zt7b45iwrgvflf 2061632 2061631 2026-06-16T18:42:32Z Kurê Acemî 105128 2061632 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] t9milo6ydbhd458wekxcarhzgprbsav 2061926 2061632 2026-06-17T08:47:04Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061926 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 4cjiatfcnes2t7i0uockoyi9ywahl2j 2061928 2061926 2026-06-17T08:48:11Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061928 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Dost - Dost [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] gal4voclpvbcirnuu96mjb4csrgt6va 2061929 2061928 2026-06-17T08:48:54Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061929 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] nmjz822d2s27tb2xenwkka48yn54nj4 2061931 2061929 2026-06-17T08:50:53Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061931 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] bx2iy24eotnisy4ujm20lew6p9xdj0t 2061945 2061931 2026-06-17T09:11:26Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061945 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 7ybuztzw1tk9li8ouna18h6c20ypval 2061946 2061945 2026-06-17T09:12:16Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061946 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * Wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * Wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] hspku0mek926mmv0c2v3qhl8pk9gsfh 2061947 2061946 2026-06-17T09:13:14Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061947 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * Wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * Wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. === Maneya xwendinê === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 2h8pv0j4vbqklucngtjfiiki79926wb 2061948 2061947 2026-06-17T09:13:41Z Kurê Acemî 105128 /* Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) */ 2061948 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. === Maneya xwendinê === [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 3h33bo3ptg9kxxjj80rofmu0rpgh42x 2061950 2061948 2026-06-17T09:15:08Z Kurê Acemî 105128 /* Maneya xwendinê */ 2061950 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. === Maneya xwendinê === Xwendin ji bo têgihîştina rêziknameya bihuşt û însanîtiyê şertek pêşîn e. Lêbelê, fêrbûn divê tenê ramanê temam bike. Konfuçyus gotiye: "Fêrbûn bêyî fikirîn bê feyde ye; lê fikirîn bêyî fêrbûnê xeternak e." [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 3tofj91l8ijwaugbi5dhvwk9vrd9med 2061952 2061950 2026-06-17T09:15:49Z Kurê Acemî 105128 /* Hînkirin */ 2061952 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. === Maneya xwendinê === Xwendin ji bo têgihîştina rêziknameya bihuşt û însanîtiyê şertek pêşîn e. Lêbelê, fêrbûn divê tenê ramanê temam bike. Konfuçyus gotiye: "Fêrbûn bêyî fikirîn bê feyde ye; lê fikirîn bêyî fêrbûnê xeternak e." == Konfucyûsîzm wekî dîn == [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] tfs04rc67jxmsllcmwzgpn2q4xrg8ei 2062017 2061952 2026-06-17T11:12:12Z Balyozbot 42414 Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 2062017 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Konfuçyûsîzm (bi [[Zimanê çînî|çînî]]: 儒家思想) têgehek e ji bo [[felsefe]] û ramanên siyasî û dînî yên ku kevneşopiya [[Konfuçyus]] û şagirtên wî dişopînin. Dibistana Konfuçyus li Çînê wekî Rujia (儒家) jî tê zanin ku tê wateya "Dibistana Zanayan". Kelîma nûjen Konfuçyûsîzm ji mîsyonerên xiristiyanî tê ku di sedsala 17an de navê damezrînerê mektebê, 孔子 / 孔夫子 (Kongzi/Kongfuzi), latînîze kirin. Konfuçyus ji aliyê şopînerên xwe ve wekî modelek û îdealek dihat rêzgirtin û hînkirinên wî yên exlaqî û awayê heyata wî wekî mesele tê hesibandin. Konfuçyûsîzm, ligel [[budîzm]] û daoîzmê, yek ji "Sê Hînkirinan" e. Bi sedsalan e ku kultur û civaka çînî şekil daye û tesîrê li ser heyata rojane ya li [[Çîn]], [[Japon]], [[Komara Korêyê|Korê]], [[Singapûr]], [[Viyetnam]] û [[Taywan]]ê kiriye. Ji sedsala 16an û pê ve, hînkirinên wê li [[Ewropa]]yê bi rêya vegotinên mîsyoner Matteo Ricci hatine naskirin. Di sala 1687an de, nivîsên wî ji aliyê Bav Prospero Intorcetta ve bo Latînî hatine wergerandin. == Konfuçyus == {{Gotara bingehîn|Konfuçyus}} Konfuçyus an "Mamoste Kung", di sala 551ê a {{Bz}} de li bajarê [[Qufu]] yê li wîlayeta Luê (魯/鲁) ya Çînê, li parêzgeha [[Shandong]] a îroyîn, bi navê Kong Qiu (孔丘) jidayik bûye. Kurê rêberekî leşkerî bû, ji malbata esilzade ya Kong dihatiye û perwerdehiyek baş wergirtibû. Ji temenê biçûk ve, wî eleqeyek mezin nîşanî kevneşopiyên giyanî yên Çînê da. Konfuçyus wekî mamoste û şêwirmend û carinan wekî wezîrek li wîlayeta Lu xizmet kirî û gelek salan li sirgûnê derbas kiriye. Ji sala 496an a {{Bz}} ve, Konfuçyus 13 salan bi xwendekarên xwe re li seranserê welêt geriya, di nav tiştên din de muzîk û adetên kevnar xwendin. Di vê çaxê de, tê gotin ku ew bi [[Lao Zî]], fîlozofek din ê giring ya Çîna kevnare ku wekî damezrînerê daoîzmê tê hesibandin, re hevdîtin kiriye. Konfuçyus li welatê xwe, bi texmînî di sala 479an a {{Bz}} de miriye. Piştî mirina wî, ew rûmetên dewletê yên herî bilind wergirtiye: * Keyser serdana gorra wî kir. * Peyker li ser rûmeta wî hatin çêkirin. * Rûmeta keyserê çînî lê hat dayîn. * Ew wekî xwedayek tê îdiakirin. Armanca Konfuçyus di hînkirinên wî de ew bû ku pergalên nirxên mîtolojîk û dînî yên împeratoriya feodal a Çînê nû bike. Wî vegera bo erdemên klasîk wekî rêya derketina ji kaosa siyasî û civakî didît. == Kesayetên din ên giring == === Mengzî === Mengzî wekî "zanayê duyem" ê konfuçyûsîzmê tê hesibandin. Mengzî bawer dikir ku evîna însanîtiyê û edalet di xwezaya însanan de xas in. Tenê jîngeh û hest dikarin însanan ji rê derxînin, ji ber vê yekê diviyabû ev taybetmendiyên erênî werin çandin. === Xunzî === Xunzi hînkirinên xwe li ser rêûresman disekinand. Berevajî Mengzî, wî însanan wekî xwezayî xirab didît, ji ber vê yekê ew lazim bûn ku werin terbiyekirin. == Hînkirin == === Pênc exlaqên wê === Exlaqê Konfuçyus li ser wê ramanê ye ku cîhan ji aliyê rêziknameyek ve tê birêvebirin ku bi xwezayî exlaqî ye. Di dilê vê doktrînê de ferdek wekî beşek ji civakê heye. Divê ferdek ji bo bêkêmasîya exlaqî û etîkî hewl bide û, ji bo vê armancê, divê ji hêla pênc exlaqan (五常, wǔ cháng) an jî erdemên bingehîn ve were rêber kirin: * Însanîtî / Xêrxwazî ​​(仁, rén) * Edalet (義 / 义, yì) * Exlaqa rîtuelî (禮 / 礼, lǐ). Ev ne behsa rîtuelên bi wateya rojavayî dike, lêbelê behsa tevgerên resmî dike ku însaneki baş ji hev ferq dike û bingeha rêziknameyek civakî ya fonksiyonel pêk tîne; rîtuel gî warên heyatê rêk dixin, ango ne tenê têkilî û îşên bi însansên din re, lê di eynî çaxê de, bo mesele, rêveberî û tevgerên li hember tiştên bêcan jî. * Aqil (智, zhì) * Dilsozî / Pêbawerî (信, xìn) Hersê erkên civakî jî ji vê yekê têne wergirtin: * Dilsozî (忠, zhōng – “dilsoziya mijaran”) * Dilpakiya hevrêyan (孝, xiào – “guhdarî û rêzgirtin li dêûbavan û bav û kalan”) * Parastina exlaq û adetan (禮 / 礼, lǐ) Ji ber ku konfuçyûsîzm bawer dike ku rêkûpêkî dikare bi rêzgirtina ji bo yên din û rêzgirtina bav û kalan were bidestxistin, di heyata pratîkî de exlaq, adet û dîndariya zarokan giringiyeke pir mezin digire. Ji zarokan dihat hêvîkirin ku rêzgirtina bav û kalan bidomînin, ji ber vê yekê bêzarokbûn wekî bextreşiyeke mezin tê hesibandin. Kombûna hemû fezîletan însanîtiyê rastîn e (çînî: 仁, ''ren''). Ev bi tenê nîşan dide ka kî di nav rêzika damezrandî de bi dilsozî, dadperwerî û durustî tevdigere. Ew kesên ku li gorî exlaq û adetan - ango li gorî rêzikên exlaqê, rêûresm û kevneşopiyê - dijîn û xwe ji bo bav û kalên wan feda dikin, tenê bi vê yekê ber bi baştir ve diguherin. Ev yek tesîrek domînoyê çêdike ku tesîrê li ser însanên din û di dawiyê de li ser tevahiya gerdûnê dike, rêza orîjînal vedigerîne. Di ''Da Xue'' de ku ji Konfuçyus re tê veqetandin, ev rewş wiha tê vegotin: * Eger ez bi awayekî rast tevbigerim, malbat di nav ahengekê de ye. * Dema ku malbat di nav ahengekê de bin, gund jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku gund di nav ahengekê de bin, wîlayetan jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku wîlayetan di nav ahengekê de bin, împeratorî jî di nav ahengekê de ye. * Dema ku împeratorî di nav ahengekê de bin, kozmos jî di nav ahengekê de ye. Ji ber vê yekê, di hemû kiryarên xwe de, divê însan her gav qenciya hevpar û berjewendiya miletî di hişê xwe de bigirin. === Pênc têkiliyên însanî yên taybet (五倫 / 五伦, Wǔ lún) === Pênc têkiliyên taybet ên însanan felsefeya Konfuçyus pênase dikin: * Bav - Kur * Serwer - Bingehîn * Mêr - Jin * Birayê Mezin - Birayê Biçûk * Heval - Heval Ji perspektîfa Konfuçyus, ev di bingeh de têkiliyên hiyerarşîk ên serdestî û bindestiyê ne. Tenê têkiliya heval-heval dikare wekî têkiliyek di navbera wekhevan de were hesibandin. Ev pênc têkiliyan bi fezîletên xêrxwazî ​​(仁, rén), rastgoyî (義 / 义, yì), û dîndariya zarokî (孝, xiào – "dîndariya zarokî, rêzgirtin") têne pênasekirin. Dîndardariya zarokî bingeha heyata malbatî û dewletê pêk tîne. Ev dîndarî di rêzgirtina tiştên ku mirasgirtî ne de tê îfadekirin. Berevajî têkiliya mêr-jinê, têkiliyên din dikarin di wê çaxê de wekî ku ji zayendê derbas dibin werin dîtin. Jin bi sê têkiliyên guhdariyê ve girêdayî ne: * Wexte ku genç e, guhdariya bavê xwe dike, * wexte ku zewicî ye, guhdariya mêrê xwe dike, * wexte ku jinebî dimîne, guhdariya kurê xwe yê mezin dike. === Maneya xwendinê === Xwendin ji bo têgihîştina rêziknameya bihuşt û însanîtiyê şertek pêşîn e. Lêbelê, fêrbûn divê tenê ramanê temam bike. Konfuçyus gotiye: "Fêrbûn bêyî fikirîn bê feyde ye; lê fikirîn bêyî fêrbûnê xeternak e." == Konfucyûsîzm wekî dîn == {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîn li Çînê]] [[Kategorî:Etîka dînî]] 2omyigoasu0jcquii78uwymht1o3kgv 0 322980 2061611 2026-06-16T18:21:21Z 7ama blbas73 163182 Rûpel bi "'''هۆزی دەلۆ''' یان '''دەلو''' (بە ئینگلیزی: Dilo / Delu) هۆزێکی دێرین و گرنگی کوردن کە لە ناوچە جیاجیاکانی سەر سنووری نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی لەک کە لە ناوچەکانی کرماشان و هەمەدان و ئیلام و لوڕستان ژیاون..." hat çêkirin 2061611 wikitext text/x-wiki '''هۆزی دەلۆ''' یان '''دەلو''' (بە ئینگلیزی: Dilo / Delu) هۆزێکی دێرین و گرنگی کوردن کە لە ناوچە جیاجیاکانی سەر سنووری نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی لەک کە لە ناوچەکانی کرماشان و هەمەدان و ئیلام و لوڕستان ژیاون و هاوکاری کەریم خانی زەند بوون. دوای ڕوخانی زەندەکان دەلۆکان لەلایەن قاجارەکان ئەشکەنجە دەدران، بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای بابان ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی زەنگەنە کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ کفری و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری خانەقین و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Category:هۆزەکانی کورد]] [[Category:مێژووی کوردستان]] [[Category:گەرمیان]] [[Category:کرماشان]] 96fzeerhtcenqtjqjzk7pwn5p7payj1 2061640 2061611 2026-06-16T19:07:09Z Daloy Khanaqin 163195 /* مێژوو و ناسنامە */ 2061640 wikitext text/x-wiki '''هۆزی دەلۆ''' یان '''دەلو''' (بە ئینگلیزی: Dilo / Delu) هۆزێکی دێرین و گرنگی کوردن کە لە ناوچە جیاجیاکانی سەر سنووری نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Category:هۆزەکانی کورد]] [[Category:مێژووی کوردستان]] [[Category:گەرمیان]] [[Category:کرماشان]] dtlm4p82rnnh5c4bvjm38d1482dzeul 2061651 2061640 2026-06-16T19:32:15Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Sêwî}}, Binê standard kir, --Valahiyên nehewce.) 2061651 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''هۆزی دەلۆ''' یان '''دەلو''' (بە ئینگلیزی: Dilo / Delu) هۆزێکی دێرین و گرنگی کوردن کە لە ناوچە جیاجیاکانی سەر سنووری نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] tgon43kfky92h0nxzrzfgvj2dh083rm 2061682 2061651 2026-06-16T20:40:52Z Penaber49 39672 Penaber49î/ê navê [[هۆزی دەلۆ]] weke [[Eşîra Delo]] guhart 2061651 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} '''هۆزی دەلۆ''' یان '''دەلو''' (بە ئینگلیزی: Dilo / Delu) هۆزێکی دێرین و گرنگی کوردن کە لە ناوچە جیاجیاکانی سەر سنووری نێوان ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان نیشتەجێن. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] tgon43kfky92h0nxzrzfgvj2dh083rm 2061686 2061682 2026-06-16T20:44:09Z Penaber49 39672 /* */ 2061686 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijî. == مێژوو و ناسنامە == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] 6t3il1thpa3vjck6bhp71qcxv1tseko 2061687 2061686 2026-06-16T20:45:25Z Penaber49 39672 2061687 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijî. == Dîrok û nasname == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] smwrzppfujq7ibqgzmqi2h35m0x2quv 2061688 2061687 2026-06-16T20:45:44Z Penaber49 39672 /* */ 2061688 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] 2np3l9dd3i5qvz6wfkh5l4szzi17d3l 2061689 2061688 2026-06-16T20:48:04Z Penaber49 39672 2061689 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. هۆزی دەلۆ بەشێکن لە هۆزی [[Kurdên lek|لەک]] کە لە ناوچەکانی [[Kirmaşan|کرماشان]] و [[Hemedan|هەمەدان]] و [[Îlam|ئیلام]] و [[Luristan (parêzgeh)|لوڕستان]] ژیاون و هاوکاری [[Kerîm Xanê Zend|کەریم خانی زەند]] بوون. دوای ڕوخانی [[Xanedana Zend|زەندەکان]] دەلۆکان لەلایەن [[Xanedana Qacaran|قاجارەکان]] ئەشکەنجە دەدا بۆیە بەشێکی زۆریان کۆچیان کرد بۆ ناوچەی شارباژێر. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] qywf2h1xf8fsf9j7fxwd9kav4d6m2dr 2061690 2061689 2026-06-16T20:50:43Z Penaber49 39672 2061690 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] j4jzonopnpz1jxdhyygc2nr6j4zv76w 2061691 2061690 2026-06-16T20:53:06Z Penaber49 39672 2061691 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. بەهۆی ئازایەتیان پاشای [[Mîrektiya Baban|بابان]] ناوچەی جامرێزی سەنگاویان پێدەدات و لەو ناوچەیە چەندین گوند دروست دەکەن. دوای چەند ساڵێک لەگەڵ هۆزی [[Zengine|زەنگەنە]] کێشەیان بۆ دروست دەبێت، بۆیە عوسمانیەکان لە ساڵی 1864 دەیان گوازنەوە بۆ [[Kifrî|کفری]] و بەشێکیان کۆچ دەکەن بۆ شاری [[Xaneqîn|خانەقین]] و دەوروبەری. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] 97257i0axxb31kshuw9kktp9zux1948 2061703 2061691 2026-06-16T21:05:59Z Penaber49 39672 2061703 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] 1b8i3aaohpy2g201tcr27tynwirm2v1 2061704 2061703 2026-06-16T21:07:19Z Penaber49 39672 2061704 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == هۆزی دەلۆ بە چەندین ناوچە و شاری جیاوازدا دابەش بوون، لەوانە: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] cj8kg3lukks7asiae7jzsvvdcv8r21j 2061705 2061704 2026-06-16T21:08:40Z Penaber49 39672 2061705 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * باشووری کوردستان: خانەقین، کفری، گەرمیان * ڕۆژهەڵاتی کوردستان: کرماشان، قەسری شیرین، سەرپێڵی زەهاو، ئیلام و هەمەدان == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] b5hey3uyseegkegd280p1n5j1zyapd3 2061706 2061705 2026-06-16T21:09:52Z Penaber49 39672 2061706 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == زمان و شێوەزار == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] nd44bd1a7hmuky2udvhjceaylgikx93 2061707 2061706 2026-06-16T21:10:19Z Penaber49 39672 2061707 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] sgr9ryrgfn84xqktyzu0pooxn6tz6mm 2061710 2061707 2026-06-16T21:12:06Z Penaber49 39672 /* Ziman û zarava */ 2061710 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurmanciya başûr (ku jê re kurmanciya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurmanciya lekî û kurmanciya kelhorî bû. ئەندامانی هۆزی دەلۆ لە خانەقین بە شێوەزاری کوردیی باشووری (کە بە کوردیی خواروو یان کەڵهوری ناو دەبرێت) قسە دەکەن، و لە گەرمیان بە سۆرانی گەرمیانی قسە دەکەن. پێش کۆچکردن، شێوەزارێکی تایبەتیان هەبوو کە لە کوردی لەکی و کوردی کەڵهوری نزیک بوو. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] 9vuw7fd83c2hudb2iaeqv2m1xmt9lvq 2061712 2061710 2026-06-16T21:13:16Z Penaber49 39672 /* Ziman û zarava */ 2061712 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == کەسایەتییە مێژووییەکان == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] cbxuaajfugjctisq7lqh2nss7zhoid8 2061714 2061712 2026-06-16T21:14:00Z Penaber49 39672 2061714 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == Kesayetiyên dîrokî == یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی ئەم هۆزە ئیبراهیم خانی دەلۆ (برایم خانی دەلۆ) بووە کە لە ناوچەی گەرمیان سەرکردایەتیی کردووە دژی هێزە داگیرکەرەکان و ڕۆڵێکی هەبووە لە مێژووی ناوچەکە. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] lutnhjcaauyiq2aromx3q9kfocd5k03 2061715 2061714 2026-06-16T21:15:20Z Penaber49 39672 /* Kesayetiyên dîrokî */ 2061715 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == Kesayetiyên dîrokî == Yek ji serokên girîng ên vê eşîrê Îbrahîm Xanî Delo (Braîm Xanî Delo) bû ku li Germiyanê li dijî hêzên dagirker rêberî kiriye û di dîroka herêmê de rolek lîstiye. == پۆلینەکان == [[Kategorî:گەرمیان]] [[Kategorî:کرماشان]] [[Kategorî:هۆزەکانی کورد]] [[Kategorî:مێژووی کوردستان]] jb6eo3ina4v1c6a3xpi6rqh97xdsyzn 2061716 2061715 2026-06-16T21:16:14Z Penaber49 39672 2061716 wikitext text/x-wiki '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == Kesayetiyên dîrokî == Yek ji serokên girîng ên vê eşîrê Îbrahîm Xanî Delo (Braîm Xanî Delo) bû ku li Germiyanê li dijî hêzên dagirker rêberî kiriye û di dîroka herêmê de rolek lîstiye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Eşîrên kurd]] r5o16ojcyhggph8xi4v35x36hj7pbb0 2061718 2061716 2026-06-16T21:16:46Z Penaber49 39672 /* */ 2061718 wikitext text/x-wiki {{Bê çavkanî}} '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == Kesayetiyên dîrokî == Yek ji serokên girîng ên vê eşîrê Îbrahîm Xanî Delo (Braîm Xanî Delo) bû ku li Germiyanê li dijî hêzên dagirker rêberî kiriye û di dîroka herêmê de rolek lîstiye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Eşîrên kurd]] l6tl256dfsz9ver50er3grl58ql8f7u 2061722 2061718 2026-06-16T21:22:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Parametreya tarîx lê hat zêdekirin: {{[[Şablon:Bê çavkanî|Bê çavkanî]]}}; paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, +{{Sêwî}}.) 2061722 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} {{Bêçavkanî|tarîx=hezîran 2026}} '''Eşîra Delo''' eşîreke kevnar û girîng a kurd e ku li deverên cihêreng ên li sinorê di navbera rojhilat û başûrê Kurdistanê de dijîn. == Dîrok û nasname == Eşîra Delo beşek ji kurdên lekî ku li bajarên wekê Kirmaşan, Hemedan, Îlam û Loristanê dijîn û alîkariya Kerîm Xan Zend kirine. Piştî hilweşîna zendiyan, Delo ji aliyê Qacaran ve hatin îşkencekirin, ji ber vê yekê gelek ji wan koçî Şarbezherê bûne. Ji ber wêrekiya wan, padîşahê Baban herêma Cemrezi Sengawî daye wan û wan çend gund li vê herêmê ava kirine. Piştî çend salan bi eşîra Zengana re kêşeyên wan çêbûye ku ji ber vê yekê di sala 1864an de osmaniyan wan biriye Kufriyê û hinej ji wan jî koçî Xaneqîn û derdora Xaneqînê bûne. == Belavbûna erdnîgarî == Herêmên û bajarên ku eşîra Delo lê belav bûne ev in: * Li Başûrê Kurdistanê: Xaneqîn, Kufri, Germian * Li Rojhilatê Kurdistanê: Kirmaşan, Qesrî Şîrîn, Serpêlî Zahaw, Îlam û Hemedan == Ziman û zarava == Endamên eşîra Delo li Xaneqînê bi zaravayê kurdiya başûr (ku jê re kurdiya jêrîn an kelhorî tê gotin) û li Germiyanê jî bi soranî ya germiyanî diaxivin. Berî koçberiyê, wan zaravayekî cuda hebû ku nêzîkê kurdiya lekî û kurdiya kelhorî bû. == Kesayetiyên dîrokî == Yek ji serokên girîng ên vê eşîrê Îbrahîm Xanî Delo (Braîm Xanî Delo) bû ku li Germiyanê li dijî hêzên dagirker rêberî kiriye û di dîroka herêmê de rolek lîstiye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Eşîrên kurd]] o2a307ks3mellbknmhigfmdqew0zyhb 14 322981 2061642 2026-06-16T19:07:59Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061642 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061644 2061642 2026-06-16T19:16:39Z Avestaboy 34898 /* */ 2061644 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Hunermendên îranî yên mêr|Wênesaz]] [[Kategorî:Wênesazên îranî|+Mêr]] [[Kategorî:Wênesazên mêr li gorî neteweyan|Îranî]] poleugmzap0020k43qph31cspstmpvd 14 322982 2061645 2026-06-16T19:17:12Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061645 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061646 2061645 2026-06-16T19:19:10Z Avestaboy 34898 /* */ 2061646 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Hunermendên îranî|+Mêr]] [[Kategorî:Hunermendên mêr li gorî neteweyan|îranî]] [[Kategorî:Mêrên amerîkî li gorî pîşeyan]] mx31l4ovoiqnqpormxkjgq9t11brygi 2061647 2061646 2026-06-16T19:20:39Z Avestaboy 34898 /* */ 2061647 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Hunermendên îranî|+Mêr]] [[Kategorî:Hunermendên mêr li gorî neteweyan|îranî]] [[Kategorî:Mêrên îranî li gorî pîşeyan]] 80wg0s8o4wqap8ul1cmw3inlt2ds4qq 14 322983 2061648 2026-06-16T19:21:15Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061648 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061649 2061648 2026-06-16T19:23:43Z Avestaboy 34898 /* */ 2061649 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} mvsqylo4l8vhbb7zyjpch482g6kym6h 2061650 2061649 2026-06-16T19:24:53Z Avestaboy 34898 /* */ 2061650 wikitext text/x-wiki {{ewkên ewk |pîşe=Wênesaz |netewe=îranî |dewlet=îran |serkategorî=hunermend}} ghayo693h29i17s9xy8r8u430dykiyj 14 322984 2061657 2026-06-16T20:01:20Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061657 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061658 2061657 2026-06-16T20:03:15Z Avestaboy 34898 /* */ 2061658 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Aktrîsên îranî]] 404fn8o679r9igtwz9igxv8edd2qu8p 2061819 2061658 2026-06-17T05:26:50Z Wikihez 39702 Wikihezî/ê navê [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] weke [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] guhart: Misspelled title 2061658 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Aktrîsên îranî]] 404fn8o679r9igtwz9igxv8edd2qu8p 0 322985 2061683 2026-06-16T20:40:52Z Penaber49 39672 Penaber49î/ê navê [[هۆزی دەلۆ]] weke [[Eşîra Delo]] guhart 2061683 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Eşîra Delo]] ff9wjd24kw8cyrf4gygkfmd9fyma815 14 322986 2061685 2026-06-16T20:42:47Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061685 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061693 2061685 2026-06-16T20:56:24Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan yên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] guhart 2061685 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061698 2061693 2026-06-16T20:59:35Z Avestaboy 34898 /* */ 2061698 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî]] brb8f0j0sfk9knjitlr9rs1gzv8l1cp 2062007 2061698 2026-06-17T10:47:31Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] guhart: Rastnivîs 2061698 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî]] brb8f0j0sfk9knjitlr9rs1gzv8l1cp 14 322987 2061694 2026-06-16T20:56:24Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan yên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] guhart 2061694 wikitext text/x-wiki {{beralîkirina kategoriyê|Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an}} io61ex0tfdutnff1kumjzrn0gj153ta 2061695 2061694 2026-06-16T20:57:44Z Avestaboy 34898 /* */ 2061695 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin}} q6okcom5eaqpulya2xokbp4fckff492 3 322988 2061696 2026-06-16T20:58:08Z Penaber49 39672 /* Tu bi xêr hatî Wîkîpediyaya kurdî! */ beşeke nû 2061696 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:58, 16 hezîran 2026 (UTC) m0lfd5w615ndmqnmts75xov6nv3gtge 2061701 2061696 2026-06-16T21:03:00Z Penaber49 39672 /* Di derbarê xebatên Wîkîpediyaya kurdî de */ beşeke nû 2061701 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:58, 16 hezîran 2026 (UTC) == Di derbarê xebatên Wîkîpediyaya kurdî de == Silav @[[Bikarhêner:7ama blbas73|7ama blbas73]] em kêfxweş in ku tu bi Wîkîpediyayê re eleqedar dibî. Ez dixwazim di derbarê Wîkîpediyaya kurdî de hinek agahî parve bikim. Formata Wîkîpediya kurdî bi tevahî bi tîpên latînî ye û bi zaravayê kurmancî ye. Ji kerema xwe ger tu dikarî tenê xebatên xwe bi tîpên latînî û bi kurmancî binivîse. Silav û serkevtin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:03, 16 hezîran 2026 (UTC) l6j2olpq4uh5t76l62cem34qorjlx53 14 322989 2061699 2026-06-16T20:59:59Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061699 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061700 2061699 2026-06-16T21:02:01Z Avestaboy 34898 /* */ 2061700 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan li gorî welatan]] lsocovk9exl9zketrd42a3xper07is9 2061702 2061700 2026-06-16T21:03:00Z Avestaboy 34898 /* */ 2061702 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan li gorî welatan|Amerîkî]] 7syfgeu7zuxjnidpd1fd0r335b8qxk4 14 322990 2061709 2026-06-16T21:10:38Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061709 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061711 2061709 2026-06-16T21:12:50Z Avestaboy 34898 /* */ 2061711 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan]] 3oixbym5n7s34sq87redq7eqnja612n 2061730 2061711 2026-06-16T21:52:38Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 2061730 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan]] [[Kategorî:Superlehengên ciwan]] 4irhsujgcpzd9izv2tibcbmmdqagwnw 14 322991 2061713 2026-06-16T21:13:29Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061713 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061717 2061713 2026-06-16T21:16:28Z Avestaboy 34898 /* */ 2061717 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Honaka superlehengan li gorî medyayan]] omhl19f7uqxv7qezj5zjmnnb2f8uhme 14 322992 2061719 2026-06-16T21:16:51Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061719 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061720 2061719 2026-06-16T21:18:09Z Avestaboy 34898 /* */ 2061720 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Honaka superlehengan]] qdgodet2ko0ylyr74i1j6600ju1tbny 2061721 2061720 2026-06-16T21:19:12Z Avestaboy 34898 /* */ 2061721 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Honaka superlehengan]] e9j9foja1dun96pafezq0ixbwceje42 0 322993 2061746 2026-06-16T22:30:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şêx Rucum]] weke [[Şêx Rucûm]] guhart 2061746 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Şêx Rucûm]] 0rl9mhznl3i5qua71s52ni3pxd52ztu 1 322994 2061748 2026-06-16T22:30:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şêx Rucum]] weke [[Gotûbêj:Şêx Rucûm]] guhart 2061748 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Şêx Rucûm]] izvxm0io46y9zla233psqzknidox651 0 322995 2061753 2026-06-16T22:33:32Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Suf]] weke [[Xirbesûf]] guhart 2061753 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Xirbesûf]] 3j4cxs8sxbp3ws5vzas0v4ll04bo44o 1 322996 2061755 2026-06-16T22:33:32Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Suf]] weke [[Gotûbêj:Xirbesûf]] guhart 2061755 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xirbesûf]] 11gj7s2ua2im171g2jw6tj2ij59coli 0 322997 2061759 2026-06-16T22:35:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Piz]] weke [[Xirbepis]] guhart 2061759 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Xirbepis]] 1rxtytl6n0eo7lckh4iibinzkswp8tw 1 322998 2061761 2026-06-16T22:35:24Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Piz]] weke [[Gotûbêj:Xirbepis]] guhart 2061761 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xirbepis]] n3lh9i704zfyjuu3z43e3f5t1na22xj 0 322999 2061765 2026-06-16T22:39:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Helo Belo]] weke [[Helobelo, Serê Kaniyê]] guhart 2061765 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Helobelo, Serê Kaniyê]] 2b8cpomzo9971tm6rj2y47hajxpf1jq 1 323000 2061767 2026-06-16T22:39:54Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Helo Belo]] weke [[Gotûbêj:Helobelo, Serê Kaniyê]] guhart 2061767 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Helobelo, Serê Kaniyê]] d8vozwt7sv83zdv57z7fttwad5p9ul0 0 323001 2061770 2026-06-16T22:43:03Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbez Zeheb]] weke [[Xirbezehêb]] guhart 2061770 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Xirbezehêb]] 41davdrl3zwgtn1ejw1goqwckvisk91 1 323002 2061772 2026-06-16T22:43:03Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbez Zeheb]] weke [[Gotûbêj:Xirbezehêb]] guhart 2061772 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xirbezehêb]] pqtsln5u895jnzkzzq7zae9g71cbuhk 0 323003 2061780 2026-06-16T22:46:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbe Miho]] weke [[Xirbê Miho]] guhart 2061780 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Xirbê Miho]] fkaqa6qkcwb8v0x9xwdq5od83zfo4ek 1 323004 2061782 2026-06-16T22:46:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Xirbe Miho]] weke [[Gotûbêj:Xirbê Miho]] guhart 2061782 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Xirbê Miho]] m4dcvr8n5gtifb7ovggeni5gl6mqlia 0 323005 2061785 2026-06-16T22:48:30Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Zifkir]] weke [[Zîvkir]] guhart 2061785 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zîvkir]] c528564lpvp3rlok458m2apro632k8g 1 323006 2061787 2026-06-16T22:48:30Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zifkir]] weke [[Gotûbêj:Zîvkir]] guhart 2061787 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zîvkir]] puloawhxjqxd5cxg44rh9twjhfvxyw8 14 323007 2061820 2026-06-17T05:26:50Z Wikihez 39702 Wikihezî/ê navê [[Kategorî:Aktrîsên ji Teheranê]] weke [[Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê]] guhart: Misspelled title 2061820 wikitext text/x-wiki {{beralîkirina kategoriyê|Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê}} eghgaqfhv56in0idnv31kkrvbv1g5rs 2061821 2061820 2026-06-17T05:26:59Z Wikihez 39702 Requesting speedy deletion (Xelet). ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2061821 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin|1=Xelet}} {{beralîkirina kategoriyê|Kategorî:Aktrîsên ji Tehranê}} i82i5m7feawkmgbaeru34texjxbbkm7 0 323008 2061831 2026-06-17T06:08:14Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Şawato]] weke [[Şewato]] guhart 2061831 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Şewato]] feyc8mx2pc9zjl1rycjjhf0f4xr1cgd 1 323009 2061833 2026-06-17T06:08:14Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Şawato]] weke [[Gotûbêj:Şewato]] guhart 2061833 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Şewato]] nztcq5tujlbuy0ay6qjy0v98sgevpb0 0 323010 2061837 2026-06-17T06:11:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kevir Reş]] weke [[Kevirreş, Serê Kaniyê]] guhart 2061837 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kevirreş, Serê Kaniyê]] l51367e40t5nebbqelrzo3n7tbkd2u4 1 323011 2061839 2026-06-17T06:11:20Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kevir Reş]] weke [[Gotûbêj:Kevirreş, Serê Kaniyê]] guhart 2061839 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kevirreş, Serê Kaniyê]] q245wparzhkygmdwc03baamo8i1wlry 0 323012 2061844 2026-06-17T06:14:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Ceraade]] weke [[Ceragê]] guhart 2061844 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Ceragê]] 6sttkt8ftytcljbdcn51kij70we42qp 1 323013 2061846 2026-06-17T06:14:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Ceraade]] weke [[Gotûbêj:Ceragê]] guhart 2061846 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Ceragê]] qgbv9460yo6wicdfwsuv38mdcckx6wh 0 323014 2061850 2026-06-17T06:18:01Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Redim]] weke [[Ridîm]] guhart 2061850 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Ridîm]] 9dk56mna51ox3tswlntzt4k1p4ihf5i 1 323015 2061852 2026-06-17T06:18:02Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Redim]] weke [[Gotûbêj:Ridîm]] guhart 2061852 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Ridîm]] 3wwvgzqk1s8tmi8t8n1iyfq8unylets 0 323016 2061856 2026-06-17T06:21:28Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Hirobi]] weke [[Hilobî]] guhart 2061856 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Hilobî]] 3k94rcyh07of13rnuukdhnzy1xylkh0 1 323017 2061858 2026-06-17T06:21:28Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Hirobi]] weke [[Gotûbêj:Hilobî]] guhart 2061858 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Hilobî]] eehppz7wqm7ih329i9wsl5rnpw9f9lz 0 323018 2061864 2026-06-17T06:31:56Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gundê Humeyra Kurmanc]] weke [[Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] guhart 2061864 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] ral3om54k7l05qbfrp2j9gr49axpqo4 1 323019 2061866 2026-06-17T06:31:57Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gundê Humeyra Kurmanc]] weke [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] guhart 2061866 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Kurmanc), Serê Kaniyê]] 6wd0yc1x7agqk8pjgg2idrdbkjc0cx5 0 323020 2061868 2026-06-17T06:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gundê Humeyra Ereb]] weke [[Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] guhart 2061868 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] lp5nyz95v89o84h9on2hfd10zfnufxe 1 323021 2061870 2026-06-17T06:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Gundê Humeyra Ereb]] weke [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] guhart 2061870 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Humêra (Gundê Humêra Ereb), Serê Kaniyê]] m9sp9of353vxzralv2z7ugzn4dxt4vd 0 323022 2061876 2026-06-17T06:38:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Migran]] weke [[Mîgren, Serê Kaniyê]] guhart 2061876 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Mîgren, Serê Kaniyê]] hi9oadl6qkdtc80r8yrpsaywyp1343h 1 323023 2061878 2026-06-17T06:38:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Migran]] weke [[Gotûbêj:Mîgren, Serê Kaniyê]] guhart 2061878 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Mîgren, Serê Kaniyê]] ofzbbyaptdrk963nhvosvrekf5rscuw 14 323024 2061882 2026-06-17T06:48:58Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061882 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061884 2061882 2026-06-17T06:50:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2061884 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Zarokên honakî]] qe4onl714xqgpc4f4iu9owgg5nwpe8u 2061885 2061884 2026-06-17T06:51:13Z Avestaboy 34898 /* */ 2061885 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Zarokên honakî|*]] g4acr2pb54sbeoo6lntof41rfkkcfa2 14 323025 2061895 2026-06-17T07:44:01Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061895 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061896 2061895 2026-06-17T07:45:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2061896 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi 2061965 2061896 2026-06-17T09:32:25Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Bêkategorî}}.) 2061965 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=hezîran 2026}} {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 5jtgrwglvqrmw9z6lmkc88fuehsuqqs 14 323026 2061907 2026-06-17T08:23:19Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061907 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061908 2061907 2026-06-17T08:24:52Z Avestaboy 34898 /* */ 2061908 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Cat more|Merthyr Tydfil}} rgxdv8rhqmo4qvpnv05xeh9alhigoae 2061909 2061908 2026-06-17T08:25:32Z Avestaboy 34898 /* */ 2061909 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Cat more|Merthyr Tydfil}} [[Kategorî:Merthyr Tydfil|Kes]] sr039utjjcqa4wscyu0l8g5s1bxsyb1 2061910 2061909 2026-06-17T08:26:16Z Avestaboy 34898 /* */ 2061910 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Cat more|Merthyr Tydfil}} [[Kategorî:Kesên ji Glamorganê]] [[Kategorî:Merthyr Tydfil|Kes]] 4mo1y388x8h9on9exkf1ekimme0e0zt 2061964 2061910 2026-06-17T09:32:14Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart.) 2061964 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Bnr kat|Merthyr Tydfil}} [[Kategorî:Kesên ji Glamorganê]] [[Kategorî:Merthyr Tydfil|Kes]] o7e2oe9wjgckks0vn9j31wdvo1oqkar 14 323027 2061911 2026-06-17T08:28:02Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 2061911 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2061912 2061911 2026-06-17T08:29:24Z Avestaboy 34898 /* */ 2061912 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi 2061913 2061912 2026-06-17T08:30:02Z Avestaboy 34898 /* */ 2061913 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Glamorgan]] qd3dc9b4jfv3wmimqrourio356hs0ql 0 323028 2061914 2026-06-17T08:34:03Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Êrdê''' ({{langx|tr|Yamanlar}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061914 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Êrdê''' ({{langx|tr|Yamanlar}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 8s2c20zoqc6hao7s69026dm38f1bmc9 0 323029 2061915 2026-06-17T08:35:29Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gelihê''' ({{langx|tr|Akbur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061915 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gelihê''' ({{langx|tr|Akbur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 3i35j2c5h8444ehm5wply4gb576q87x 2061991 2061915 2026-06-17T10:32:41Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Sêwî}}.) 2061991 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gelihê''' ({{langx|tr|Akbur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 9g5vij66bbzsm404e1emydhaplwkd10 0 323030 2061916 2026-06-17T08:37:08Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Kefrê''' ({{langx|tr|Arıca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061916 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Kefrê''' ({{langx|tr|Arıca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] r8pclr592ezjshkutbuz7cwa4xsddc6 2061990 2061916 2026-06-17T10:32:38Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Sêwî}}.) 2061990 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Kefrê''' ({{langx|tr|Arıca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Batman-şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] faoy8efx3j49h8pjl8kblj5fuza5kfm 0 323031 2061921 2026-06-17T08:42:58Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Binkelbê]] weke [[Binkêlbê]] guhart 2061921 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Binkêlbê]] eq13ht35xu4v2f0hq0r9qhntjtd1j7i 1 323032 2061923 2026-06-17T08:42:58Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Binkelbê]] weke [[Gotûbêj:Binkêlbê]] guhart 2061923 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Binkêlbê]] 4vng60izzx0g76fgckl0os4n7qrxq08 0 323033 2061937 2026-06-17T09:07:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Zêliye]] weke [[Zêliyê]] guhart 2061937 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zêliyê]] ok2miqsych36rhhlwnag3quoa3ogvci 1 323034 2061939 2026-06-17T09:07:23Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zêliye]] weke [[Gotûbêj:Zêliyê]] guhart 2061939 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zêliyê]] f9eif26s9sn38blnbv6gboycuvjzzy2 0 323035 2061941 2026-06-17T09:08:47Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Derifkan]] weke [[Dêrikfan]] guhart 2061941 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Dêrikfan]] 1t9mp7io5pdsw7vcu2qku1v02l70ap4 1 323036 2061943 2026-06-17T09:08:47Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Derifkan]] weke [[Gotûbêj:Dêrikfan]] guhart 2061943 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Dêrikfan]] 3dy4igruei4hr227mpt65sak4yn49fo 0 323037 2061961 2026-06-17T09:32:05Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Seyara]] weke [[Sêyarê]] guhart 2061961 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Sêyarê]] rtor8veh7l5iofdcybnts07becdn2h8 1 323038 2061963 2026-06-17T09:32:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Seyara]] weke [[Gotûbêj:Sêyarê]] guhart 2061963 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Sêyarê]] 1wo6dwktt2fxn2yhekr9ocdh0goiek4 0 323039 2061967 2026-06-17T09:33:32Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêlgiz''' ({{langx|tr|Kutlu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061967 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêlgiz''' ({{langx|tr|Kutlu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] qltk7tx94gt6c3j61svyu2e9vih7g7y 2061968 2061967 2026-06-17T09:34:04Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Batergaz]] weke [[Batêlgiz]] guhart 2061967 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêlgiz''' ({{langx|tr|Kutlu}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] qltk7tx94gt6c3j61svyu2e9vih7g7y 0 323040 2061969 2026-06-17T09:34:04Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Batergaz]] weke [[Batêlgiz]] guhart 2061969 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Batêlgiz]] eghlqu1ucfi06jm6syodximzh6tn6dv 0 323041 2061971 2026-06-17T09:36:04Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêrê''' ({{langx|tr|Batur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061971 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêrê''' ({{langx|tr|Batur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] mwoehojso8dkm56hex10xbkm6xpdfle 2061972 2061971 2026-06-17T09:36:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Batir]] weke [[Batêrê]] guhart 2061971 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Batêrê''' ({{langx|tr|Batur}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] mwoehojso8dkm56hex10xbkm6xpdfle 0 323042 2061973 2026-06-17T09:36:31Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Batir]] weke [[Batêrê]] guhart 2061973 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Batêrê]] lapjzy9s644na9kt1f7njup8s0h8kex 0 323043 2061974 2026-06-17T09:37:25Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Borsinê''' ({{langx|tr|Cevizli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061974 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Borsinê''' ({{langx|tr|Cevizli}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] j5elt8l4i2gw3b723lx53l81eoxe96f 0 323044 2061975 2026-06-17T09:39:33Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gêra Cahşêr''' ({{langx|tr|Altınoluk}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061975 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gêra Cahşêr''' ({{langx|tr|Altınoluk}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 2tqlj9ge0rnk8aulghruiqq1aczsscm 2062029 2061975 2026-06-17T11:32:45Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Sêwî}}.) 2062029 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2026}} {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Gêra Cahşêr''' ({{langx|tr|Altınoluk}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] dwg9bg6y4q2w9xwtlpfdysxkwgzgeye 0 323045 2061989 2026-06-17T10:32:16Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xanika''' ({{langx|tr|Yakaköy}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061989 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xanika''' ({{langx|tr|Yakaköy}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 2i7y9v03qjeyfart6d34c7o2qfx0yp0 0 323046 2061992 2026-06-17T10:34:01Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Bîrikê''' ({{langx|tr|Kaynarca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061992 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Bîrikê''' ({{langx|tr|Kaynarca}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] c3txhiecvak51gak4s62fsa0na3tu40 0 323047 2061993 2026-06-17T10:35:52Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Bêdarê''' ({{langx|tr|Gözelöz}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061993 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Bêdarê''' ({{langx|tr|Gözelöz}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 43qbxn376mon6spdbec8avl9voh1tee 15 323048 2061994 2026-06-17T10:36:17Z Avestaboy 34898 /* Peyva sal di sernavê de */ beşeke nû 2061994 wikitext text/x-wiki == Peyva sal di sernavê de == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Gelo ez wek di kategoriyên li ser kategoriyan fîlman ez di vê kategoriya rêzefîlmê jî peyva '''salên''' derxim ? [[:Kategorî:Fîlmên 2003an]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:36, 17 hezîran 2026 (UTC) sqizf2i6j1q88qscatfkwkj3n48lloc 2061995 2061994 2026-06-17T10:36:38Z Avestaboy 34898 /* Peyva sal di sernavê de */ 2061995 wikitext text/x-wiki == Peyva sal di sernavê de == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Gelo ez wek di kategoriyên li ser kategoriyan fîlman ez di vê kategoriya rêzefîlmê jî peyva '''salên''' derxim ? [[:Kategorî:Fîlmên 2003an]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:36, 17 hezîran 2026 (UTC) hjxrqiyewj8xfr9ffvlzi8dt991ond3 2062004 2061995 2026-06-17T10:44:31Z Wikihez 39702 /* Peyva sal di sernavê de */ Bersiv 2062004 wikitext text/x-wiki == Peyva sal di sernavê de == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Gelo ez wek di kategoriyên li ser kategoriyan fîlman ez di vê kategoriya rêzefîlmê jî peyva '''salên''' derxim ? [[:Kategorî:Fîlmên 2003an]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:36, 17 hezîran 2026 (UTC) :Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Ez wisa dikim: :Pirtûkên 2010an -> 2010 books :Pirtûkên 2010î -> 2010s books :Pirtûkên sedsala 20an -> 20th-century books :loma gereg li vir Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î ji bo ku bi {{şx|standard-kat|wext{{=}}1}} rast bişuxile [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:44, 17 hezîran 2026 (UTC) cjwo73d4l878m9z0s7g0jd1vlhistmw 2062005 2062004 2026-06-17T10:45:14Z Avestaboy 34898 /* Peyva sal di sernavê de */ Bersiv 2062005 wikitext text/x-wiki == Peyva sal di sernavê de == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Gelo ez wek di kategoriyên li ser kategoriyan fîlman ez di vê kategoriya rêzefîlmê jî peyva '''salên''' derxim ? [[:Kategorî:Fîlmên 2003an]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:36, 17 hezîran 2026 (UTC) :Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Ez wisa dikim: :Pirtûkên 2010an -> 2010 books :Pirtûkên 2010î -> 2010s books :Pirtûkên sedsala 20an -> 20th-century books :loma gereg li vir Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î ji bo ku bi {{şx|standard-kat|wext{{=}}1}} rast bişuxile [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:44, 17 hezîran 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] gelek spas [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:45, 17 hezîran 2026 (UTC) gnqrjdz0lx1837yk5ihkpc7z46l43bt 2062009 2062005 2026-06-17T10:47:31Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêja kategoriyê:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Gotûbêja kategoriyê:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] guhart: Rastnivîs 2062005 wikitext text/x-wiki == Peyva sal di sernavê de == Silav @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]]. Gelo ez wek di kategoriyên li ser kategoriyan fîlman ez di vê kategoriya rêzefîlmê jî peyva '''salên''' derxim ? [[:Kategorî:Fîlmên 2003an]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:36, 17 hezîran 2026 (UTC) :Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Ez wisa dikim: :Pirtûkên 2010an -> 2010 books :Pirtûkên 2010î -> 2010s books :Pirtûkên sedsala 20an -> 20th-century books :loma gereg li vir Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î ji bo ku bi {{şx|standard-kat|wext{{=}}1}} rast bişuxile [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 10:44, 17 hezîran 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] gelek spas [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:45, 17 hezîran 2026 (UTC) gnqrjdz0lx1837yk5ihkpc7z46l43bt 0 323049 2061996 2026-06-17T10:37:57Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Merciya'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gundik]]ê bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2061996 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Merciya'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gundik]]ê bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] aiqd3ydlsuvkjafguqj1kyrfklvje1s 2061997 2061996 2026-06-17T10:38:52Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbemercê]] weke [[Xirbê Merciya]] guhart 2061996 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Merciya'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> [[gundik]]ê bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] aiqd3ydlsuvkjafguqj1kyrfklvje1s 0 323050 2061998 2026-06-17T10:38:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Xirbemercê]] weke [[Xirbê Merciya]] guhart 2061998 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Xirbê Merciya]] tim87dhoyjij5ze1cnrs11jndij1lua 0 323051 2062000 2026-06-17T10:40:28Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Mezra Merciya'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundikê bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2062000 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Mezra Merciya'''<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundikê bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] jgy3s4axfomyr7dy4fpum6j2x4q4lzd 0 323052 2062001 2026-06-17T10:41:57Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xerabê Bene''' ({{langx|tr|Seki}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2062001 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xerabê Bene''' ({{langx|tr|Seki}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 3zdtl6dzxclv19omel7mrh5vtf532xk 0 323053 2062003 2026-06-17T10:43:20Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Dêrdil''' an jî '''Derdil''' ({{langx|tr|Gönülü}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} Kategorî:Gundên Ke..." hat çêkirin 2062003 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Dêrdil''' an jî '''Derdil''' ({{langx|tr|Gönülü}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] ocd6c2ewe8ur77p02t90xjft3xjtgl0 0 323054 2062006 2026-06-17T10:45:14Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Smaîl''' ({{langx|tr|Kavacık}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]]" hat çêkirin 2062006 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | welat = | mapframe-zoom = 12 | nexşeya_reptiyeyê = }} '''Xirbê Smaîl''' ({{langx|tr|Kavacık}})<ref>[[Hüseyin Deniz]]? (1992). Navên deveran bi Kurdî çi ne? [[Welat (rojname)|Welat]], 2:1992, r. 6.</ref> gundekî bi ser navçeya [[Kercos]]a [[Batman]]ê ve ye. {{Çk}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bajar û gundên Kercosê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{şitil}} [[Kategorî:Gundên Kercosê]] 25nft65kzdt3sjpfw0bgms6j75hqkkn 14 323055 2062008 2026-06-17T10:47:31Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] guhart: Rastnivîs 2062008 wikitext text/x-wiki {{beralîkirina kategoriyê|Kategorî:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î}} 863i1ylefy8a0v8m2ui1nnwnz43wwgp 2062013 2062008 2026-06-17T10:52:18Z Avestaboy 34898 /* */ 2062013 wikitext text/x-wiki {{Jêbirin}} q6okcom5eaqpulya2xokbp4fckff492 15 323056 2062010 2026-06-17T10:47:31Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêja kategoriyê:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên salên 2010an]] weke [[Gotûbêja kategoriyê:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] guhart: Rastnivîs 2062010 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêja kategoriyê:Rêzefîlmên televîzyonê yên superlehengan ên amerîkî yên 2010î]] 5ct0idnwg2hff5t9trjc0z89tybfktr