Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 1904 642596 638696 2026-03-30T09:08:07Z Almanbet Janışev 27131 642596 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген=[[Файл:Flag of the Kazakh Khanate.svg | 24px|border]] [[Казак хандыгы]] 1465-жылы |Кыргызча аталышы=Казакстан Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-kz|Қазақстан Республикасы}}<br>{{lang-ru|Республика Казахстан}} |Кыскача аталышы =Қазақстан |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет|Динден тышкары]] |Герб=Emblem_of_Kazakhstan.svg |Желек=Flag of Kazakhstan.svg |Гимндин аталышы= |Аудио=Kazakhstan National Anthem 2012.ogg |Башкаруу формасы =[[Президенттик республика]] |Картада=Kazakhstan (orthographic projection).svg |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 16|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 74|lon_min = 59|lon_sec = 0 |region = KZ |CoordScale = |Тили=[[Казак тили|казакча]] (мамлекеттик),<br /> [[Орус тили|орусча]] (расмий) |Эгемендүүлүк күнү=[[16-декабрь]] [[1991-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды=[[СССР|СССРден]] |Борбор шаары= [[Астана]] |Ири шаарлар = [[Астана]], [[Алматы]], [[Чымкент]], [[Актөбө]] |Башчыларынын милдеттери= [[Казакстан Республикасынын президенти|Президент]] <br /> [[Премьер-министр]] |Башчылары= [[Касым-Жоомарт Токоев]] <br /> [[Алихан Смаилов]] |Аянты боюнча орду= 9 чу |Аянты=2 724 902 |Суу пайызы = 1,50 |Калкы боюнча орду = 64-чи |Калкы={{өсүү}}20 000 000 |Калкты каттоо жылы = 09.2023 |Калктын жыштыгы= 7,33 |ИДП (САМ)=420,6 млрд.<ref name="IMF">[http://databank.worldbank.org/data/home.aspx] Данные ЦРУ (2011)]</ref> |ИДП (САМ) эсептөө жылы=2012 |ИДП (САМ) боюнча орду=41-чи |ИДП (САМ) ар бир жанга = 24 100 |ИДП (номинал)= 225,6 млрд.<ref name="ИДП" /> |ИДП (номинал) эсептөө жылы = 2012 |ИДП (номинал) боюнча орду = 44-чи |ИДП (номинал) ар бир жанга = 13 236<ref name="ИДП" /> |Акча бирдиги=[[Казак теңгеси]]<br />([[KZT, код 398]]) |АДӨИ= {{өсүү}}0,754<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations Development Programme|date=2013-03-14|accessdate=2013-03-14|deadlink=404|archivedate=2014-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140708111537/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Complete.pdf}}</ref> |АДӨИ эсептөө жылы = 2013 |АДӨИ боюнча орду = 69-чу |АДӨИ деңгээли = <span style="color:#009900">'''жогорку'''</span> |МОК = KAZ |Этнохороним = казакстандык,<br /> казакстандыктар |Домени = [[.kz]], [[.қаз]] |Телефон коду =+7 |Убакыт аралыгы = +5<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/obshestvo/6425975-kazakhstan-perekhodit-na-edinyy-chasovoy-poyas-chto-nuzhno-znat.html|title=Казахстан переходит на единый часовой пояс: что нужно знать|lang=ru|first=|last=|website=[[zakon.kz]]|date=2024-02-29|access-date=}}</ref> |Штрих коду = |Гимн аталышы=Менің Қазақстаным / Menıñ Qazaqstanym}} '''Казакстан Республикасы''' ({{lang-kz|Қазақстан Республикасы / Qazaqstan Respublikasy}}, {{lang-ru|Республика Казахстан}}) – [[Орто Азия|Борбордук Азия]] менен Чыгыш Европада жайгашкан мамлекет. Дүйнө мамлекеттер арасында аянты боюнча 9-орунду ээлейт (2&nbsp;млн&nbsp;724,9&nbsp;мин&nbsp;км²). Жайгашканы: батыштагы [[Волга дарыясы|Эдил]] дарыянын дельтасынын чыгыш жагынан чыгыштагы [[Алтай|Алтай тоолоруна]] чейин, түндүктөгү Батыш-Сибирь өрөөнүнөн өлкөнүн түштүгүндөгү [[Таң-Шаң|Таң-Шаң тоо системасына]] чейин. [[Түндүк уюл|Түндүк]] жана [[Батыш]] тараптан [[Орусия]], Чыгыштан [[Кытай]] менен, Түштүктөн [[Кыргызстан]], [[Өзбекстан]], [[Түркмөнстан]] малекеттери менен чектешет. Административдик-аймактык түзүлүш боюнча 17 облуска жана 3 республикалык маанидеги шаарга бөлүнөт. Экономика-географиялык жактан Борбордук, Батыш, Чыгыш, Түндүк, Түштүк региондоруна бөлүнөт. Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2022): {| class="prettytable" |- | Облустары | Аянты, миң км2 | Калкы, миң | Административдик борбору |- |[[Абай облусу|Абай]] |185,5 |638,3 |[[Семей]] |- | [[Акмоло облусу|Акмоло]] | 146,2 | 746,7 | [[Көкчө-Тоо]] |- | [[Актөбө облусу|Актөбө]] | 300,6 | 686,7 | [[Актөбө]] |- | [[Алматы облусу|Алматы]] | 224,0 | 1603,8 | [[Конаев]] |- | [[Атырау облусу|Атырау]] | 118,6 | 472,4 | [[Атырау]] |- | [[Жамбыл облусу|Жамбыл]] | 144,3 | 1001,1 | [[Тараз]] |- |[[Жетисуу облусу|Жетисуу]] | |650 |[[Талды-Коргон|Талдуу-Коргон]] |- | [[Батыш Казакстан облусу|Батыш Казакстан]] | 151,3 | 609,3 | [[Опол (шаар)|Орол]] |- | [[Караганда облусу|Караганда]] | 428,0 | 1334,4 | [[Караганда]] |- | [[Костанай облусу|Коштанай]] | 196,0 | 903,2 | [[Костанай|Коштанай]] |- | [[Кызылордо облусу|Кызыл-Ордо]] | 226,0 | 618,2 | [[Кызыл-Ордо шаары|Кызыл-Ордо]] |- | [[Маңгыстоо облусу|Маңкыштоо]] | 165,6 | 374,4 | [[Ак-Тоо]] |- | [[Павлодар облусу|Павлодар]] | 124,8 | 742,9 | [[Павлодар]] |- | [[Түндүк Казакстан облусу|Түндүк Казакстан]] | 98,0 | 663,1 | [[Петропавл]] |- | [[Түркстан облусу|Түркстан]] | 117,3 | 2788,4 | Түркстан |- |[[Улуу-Тоо облусу|Улуу-Тоо]] |188,9 |226,9 |[[Жезказган]] |- | [[Чыгыш Казакстан облусу|Чыгыш Казакстан]] | 97,8 | 717 | [[Үстөмөн]] |- | '''Республикага баш ийген шаарлар:''' | | | |- | [[Астана]] | 0,79 | 1228,8 | |- | [[Алматы]] | 0,68 | 1997 | |- |[[Чымкент]] |1,17 |1112,7 | |} Казакстан 1991-жылдан КМТТТга, [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмуна]] (1992), [[Европа Коопсуздук жана Кызматташуу Конференциясы|Европа коопсуздук жана кызматташтык уюмуна]] (1992), ЭВФке (1992), [[Ислам конференциясы уюму|Ислам конференциясы уюмуна]] (1995), [[Шанхай кызматташтык уюму|ШКУга]] (2001) мүчө. == Мамлекеттик түзүлүшү == Казакстан [[унитардык мамлекет]]. Казакстандын Конституциясы 1995-ж. 30-августта референдумда кабыл алынган. Башкаруу формасы [[президенттик республика]]. Мамлекет башчысы бүткүл эл тарабынан 5 (2007-жылга чейин 7) жылдык мөөнөткө шайланган президент (бул биринчи президентке тийиштүү эмес). Мыйзам чыгаруучу жогорку органы Мажилис жана [[Сенат]] (эки палаталуу парламент; Мажилисте 5, Сенатта 6 жылдык мөөнөткө шайланып, 107 депутаттан турат). Аткаруу бийлигинин жогорку органы премьер-министр жетектеген өкмөт. [[Премьер-министр]] межилистин макулдугу менен [[президент]] тарабынан дайындалат. Казакстанда көп партиялуу система орун алган. Ири партиялары: Улуттук-демократиялыкпартия «Нур Отан», Коомдук социал-демократиялык партия, Казакстан демократиялык партиясы «Ак-Жол», Казакстан социал-демократиялык партиясы «Ауыл», Казакстан коммунисттик элдик партиясы. == Табияты == [[Файл:Takirs of Karakum Desert.jpg|thumb|[[Кара-Кум чөлү]].]] Казакстандын аймагында көтөрүңкү түздүктөр жана сары-аркалар (бийиктиги 500-600 м) басымдуу; алар өлкөнүн аймагынын 50%га жакынын, ойдуңдуу түздүктөр (100-250 м) 30%ин, тоолор (1000-4000 м) 20%тейин ээлейт. Бийиктик амплитудасы -132 мден (Маңкыштактагы Карагие ойдуңу) 6995 мге чейин. Өлкөнүн батыш бөлүгүн кум жана шор массивдүү Каспий бою ойдуңу ээлейт. Анын чыгышында эрозиялык Мугожар жапыз тоосу (бийиктиги 657 мге чейин, Чоң Боктыбай чокусу) көтөрүлөт. Казакстандын түштүк-батыш четинде Маңкыштак ж. а. жана чөлдүү [[Үстүрт платосу]] жайгашкан. Андан чыгыштагы Туран ойдуңунда Арал бою, кум массивдүү [[Кара-Кум чөлү|Кара-Кум]] жана [[Кызыл-Кум чөлү|Кызыл-Кум чөлдөрү]] орун алган. Түндүктөн Казакстандын аймагына Батыш Сибирь түздүгүнүн түштүк чет жакасы (бийиктиги 100-150 м) кирип турат. Аны түштүк-батыштан Торгой платосу улап кетет. Өлкөнүн борбордук бөлүгүн ээлеген Казак СарыАркасында бийиктиги 1565 мге жеткен (Аксоран чокусу) калдык жапыз тоолор орун алган. Казак Сары-Аркасы түштүктө чөлдүү Бетпак-Талаа платосуна (деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги300350 м) өтөт. Өлкөнүн чыгыш, түштүк-чыгыш бөлүктөрүндө тоолуу рельеф басымдуулук кылат; мында негизинен Алтайдын түштүк бөлүгүнүн, Тарбагатайдын, Саурдун, Жети-Суу Ала-Тоосунун, Түндүк жана Батыш Теңир-Тоонун орто бийик жана бийик кырка тоолору ички жана тоо аралык ойдуңдары менен кезектешип жатат. Өзгөчө геоморфол. объектилерге Үстүрт платосунун тик кашаттары (жарлары) чинкалар; Алматыдан 200 км түндүк-чыгыштагы Чарын (Шарын) дарыясынын шаңшаары (каньону); өлкөнүн түндүгүндөгү Боровой курортуна жакын жайгашкан Көкчө-Тоо аскалары жана көлдөрү ж. б. кирет. Казакстандын аймагы негизинен Урал-Охота кыймылдуу алкагында жайгашкан, анын бүктөлүү структурасынын айрым жерлери жаш платформанын жабындысы менен капталган. Борбордук Казакстан бүктөлүү облусу негизинен Казак Сары-Аркасына дал келип, догоо сымал 2 бүктөлүү системасына бөлүнөт: каледондук Түндүк Казакстан (түндүгүндө) жана герциндик Жуңгар-Балкаш (түштүгүндө). Бул бүктөлүү облусунун чегинде архей-протерозой массивдери Көкчө-Тоо, Арганат, Түндүк жана Түштүк Улуу-Тоо, Ак-Тоо-Моюн-Тоо, Макбал жайгашкан. Кңдын түндүгүнө Түштүк Уралдын герциндик структурасы кирип турат. Өлкөнүн батышын анын эң чуңкур бөлүгүн Орус платформасынын Каспий бою синеклизасы ээлейт. Түштүк-батышына Жер ортолук деңиздик кыймылдуу алкагынын Түштүк Туран плитасы кирет. Кен байлыктарга бай: кара жана түстүү металлдар, уран, алтын, нефть (запасы боюнча дүйнөдө 7-орунда), газ (13-орунда), агрардык-техникалык, химиялыкжана индустриялык сырьёлор. == Климаты == Казакстандын аймагы [[Мелүүн климат|мелүүн климаттык алкакта]] жайгашкан. Казакстан Евразиянын борбордук бөлүгүнөн орун алгандыктан, климаты [[Кургакчыл климат|кургакчыл]] жана кыйла [[Континенттик климат|континеттик]]. Жайында Азор, кышында Сибирь антициклондорунун таасири астында турат. Жыл бою кез-кезде батыштан, түндүк-батыштан жана түндүктөн муздак аба массасы согуп турат. Январдын орточо температурасы түндүгүндө жана чыгышында -18°Сден түздүктүү аймагынын эң түштүгүндө -3°Сге чейин; июлдуку түндүгүндө 19°Сден түштүгүндө 28-30°Сге чейин. Тоолоруна климаттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү. К. жаанчачынга жалпысынан жарды, аймак боюнча бирдей жаабайт. Өлкөнүн түндүк бөлүгүндө, токойлуу талаа зонасында жаан-чачындын жылдык орточо өлчөмү 300-400 мм, андан түштүктө, талаа зонасында 250 мм, жарым чөл жана чөл зоналарындагы түздүктөрдө 100-200 мм, түштүктөгү жана түштүк-чыгыштагы тоолордо 500-1000 мм, Алтайдын батыш капталдарында 1600 ммге чейин. Казакстанда жалпы аянты 1090 км² болгон 1450 мөңгү бар, алардын көбү Жети-Суу Ала-Тоосунда, Теңир-Тоодо, Тарбагатайда, Алтайда жайгашкан. Казакстан дүйнөдө суу менен аз камсыз болгон регионго кирет. Казакстандын аймагында 39 миңдей дарыя жана сай бар, алардын 8 миңдейинин узундугу 10 кмден ашат. Ири дарыялары (Казакстандын чегиндеги узундугу): Иртыш (Ертис; 1700 км), Ишим (Есиль; 1400 км), Сыр-Дарыя (1400 км), Урал (Жайык; 1082 км). Өлкөнүн түндүк жана түндүк-чыгыш бөлүктөрүндөгү дарыялар (Иртыш жана анын куймалары Ишим, Тобол) Түндүк Муз океандын, көп дарыялары ички Каспий деңизинин (Урал, Эмба), Арал деңизинин (Сыр-Дарыя), Балкаш көлүнүн (Иле), Тенгиз көлүнүн (Нура) алаптарына кирет. Казакстандын аймагында жалпы аянты 45 миң км²ден ашык 48 миңден ашуун көл бар, алардын көбү аянты 1 км²ден ашпаган чакан көлдөр. Ири көлдөрү: өлкөнүн борбордук бөлүгүндөгү Балкаш, Тенгиз, Жонгор капкасындагы Ала-Көл, Сасык-Көл, чыгыштагы Зайсан, Маркакөл. Дүйнөдөгү ири көлдөрдүн Каспий жана Арал деңиздеринин акваторияларынын айрым бөлүктөрү да Казакстанга таандык. Жалпы көлөмү 95,5 км³ден ашкан 200дөн ашкан суу сактагыч бар; аларга Сыр-Дарыядагы (5,5 км³) Буктурма, Капчыгай, Чардарыя (Шардара), Тобол дарыясындагы Жогорку Тобол (0,82 км³), Каратомар (0,59 км³), Ишим дарыясындагы Сергеев (0,7 км³) суу сактагычтары кирет. Агын суулардын жалпы жылдык орточо ресурсу 100,5 км³, анын 56,5 км³и гана К-дын аймагында түзүлүп, 44 км³и чектеш өлкөлөрдөн Кытай, Өзбекстан, Кыргызстан, Россиянын аймактарынан агып түшөт. Жер астындагы суунун жылдык жалпы запасы 15,83 км³ болгон 626 кени жана участогу чалгындалган; анын 50%ке жакыны өлкөнүн түштүк, 20%и батыш аймактарында. Казакстан аймагынын континенттин ички бөлүгүндө жайгашкандыгы, аймактын кеңдик жана узундук боюнча зор аралыкка созулушу, тоо жана түздүк рельефинин кезектешип жатышы ландшафттык жана биол. ар түрдүүлүккө өбөлгө түзөт. Түздүктөрдө кеңдик, тоолордо бийиктик алкактуулук даана байкалат. Өлкөнүн түндүгүндөгү токойлуу талаа зонасынын жегичтүү кара топурагы түштүктү карай мелүүн кургакчыл талаанын кадимки кара, мелүүн кургак талаанын каралжын каштан, кургак талаанын кадимки каштан, жарым чөлдүн ачык каштан топурактары менен алмашат. Түздүк топурактуу аймактын аянтынын ¹/₂ин коңур чөл-талаа жана ачык-коңур чөл топурактары ээлеп, кумдуу жана такыр сымал топурактардын зор массивдери менен кезектешип жатат. Батыш жана Түндүк Теңир-Тоонун этектериндеги түздүктөрдө жана этек тоолордо боз жана ачык каштан топурактары басымдуулук кылат. Түндүк Теңир-Тоонун, Саурдун, Тарбагатайдын, Батыш Алтайдын жапыз тоолоруна мүнөздүү тоонун каштан жана тоонун кара топурактары өйдөлөгөн сайын тоо токоюнун боз жана токойдун каралжын топурактары менен алмашат. Токойдун жогорку чегинен өйдө тоо-шалбаа топурактары өрчүгөн. Дыйканчылыкка жараксыз же аз пайдаланылган топурактуу жерлер да арбын; мисалы, кумдуу массивдер 27 млн га, шор жерлер 20 млн га аянтты ээлейт. Жалпысынан топурак кыртышынын табигый күрдүүлүгү төмөн, эрозияга, дефляцияга, шордонууга ж. б. жагымсыз процесстерге кыйла дуушарланган. 1950-80-жылдары ургаалдуу пайдаланылган 11 млн га дың жер кийин аңызга айланып, чириндиси азайып арыктап кеткен. Өлкөнүн түндүгүндө, токойлуу талаа зонасында жана талаа зонасынын түндүк бөлүгүндө дүйүм чөптүү-кылкан өсүмдүктүү талаа (ак кылкан, бетеге, коңур баш, тоо сулусу, кыяк, шыбак), суу жайылмаларында түбү боштуу жана буудайытуу шалбаа таралган. Байтерек-кайыңдуу токой массивдери, кызыл карагайлуу токойчолор кездешет. Кургак талаага бетеге-ак кылкандуу өсүмдүк жамаатташтыгы мүнөздүү. Жарым чөлдөрдө шыбак-кылкандуу өсүмдүктөр үстөмдүк кылат. Чополуу жана шагылдуу чөлдөрдө ксерофиттик бадалдар жана бадалчалар, анын ичиндегалофиттер (прутняк, сарсазан, бүргөн, кокпек, солерос, ак жана кара шыбак, түлкү машак, жантак, терскен, тамариск ж. б.) да өсөт. Кумдуу чөлдөргө псаммофиттер (кум шыбагы, кум сулуусу, жузгун, кум акациясы, ак сөксөөл ж. б.) мүнөздүү. Кызыл-Кум кумдарында кара сөксөөлдөр кездешет. Кырка тоолордун капталдарынын төмөнкү бөлүктөрүнө жана этек тоолорго талаа өсүмдүктөрү мүнөздүү. Андан өйдө бадалдар ит мурун, шилби, бөрү карагат өсөт; Иле Ала-Тоосунун түндүк капталдарында жапайы жана экме алма токойлору, долоно кездешет. Алтай жана Жети-Суу Ала-Тоолорунун орто бийик тоолорундагы ийне жалбырактуу токойлорго Сибирь кара карагайы, карагай, кызыл карагай, көк карагай, кедр (бал карагай) ж. б., Теңир-Тоого карагай мүнөздүү. Токойдон жогору жаткан субальп жана альп шалбаасы баалуу жайыт болуп саналат. Теңир-Тоонун кырка тоолорунун кырларына жакын арча (өрөк арча) токойлору кездешет. Казакстанда өзгөчө коргоого алынган 109 табигый аймак бөлүнгөн, ал өлкөнүн аймагынын 5,4%ин ээлейт. Ага 10 корук (Ак-Суу-Жабаглы, Алма-Ата, Ала-Көл, Барса-Келбес, Батыш Алтай, КараТоо, Коргалжын, Наурзум, Маркакөл, Үстүрт), 10 улуттук парк (Алтын-Эмел, Баянаул, Бурабай, Иле-Ала-Тоо, Каркаралы, Катон-Карагай, Көкчө-Тоо, Чарын, Сайрам-Угам, Көл-Сай), 50 табигый корукча (заказник; геол., ботан., зоол., көл, саз, ландшафттык ж. б.), 26 табият эстелиги, 5 ботан. бак ж. б., 2 табият резерваты (Ертис орманы, Семей орманы) кирет. Коргоого алынган бул аймактар негизинен жер бетинин экосистемасын жана өсүмдүк жамаатташтыгын камтыйт. Республиканын аймагы аркылуу суу-сазда жашоочу куштардын 140 түрү учуп өтөт; анын 11 түрү ТКЭСтин Кызыл китебине катталган. Бул сейрек жана эндемик куштардын популяциясын сактоо максатында жалпы аянты 17 миң км² болгон глобалдуу маанидеги жер коргоого алынган. Алар негизинен Казакстандын борбордук, түштүкчыгыш жана чыгыш бөлүктөрүндө жайгашкан. Коргалжын жана Иргиз-Торгой көлдөр системасы Рамсар конвенциясы тарабынан коргоого алынган. == Шаарлары == === Эң ири шаарлары === Калкынын саны 2014-жылдын 1-июлуна карата берилген. Бул датага карата Казакстанда 100 миң адамдан ашык 22 шаар катталган, бул шаарларда өлкөнүн 43% жашайт. {| class="wikitable" !Орун !Шаардын аталышы !Облус !Калкынын саны !Орун !Шаардын аталышы !Облус !Калкынын саны |- !1 |[[Алматы]] |<nowiki>-</nowiki> |1 522 596 !12 |[[Кызыл-Ордо шаары|Кызыл-Ордо]] |[[Кызыл-Ордо облусу|Кызыл-Ордо]] |216 313 |- !2 |[[Шымкент]] |[[Түштүк Казакстан облусу|Түштүк Казакстан]] |858 100 !13 |[[Петропавл]] |[[Түндүк Казакстан облусу|Түндүк Казакстан]] |208 202 |- !3 |[[Астана]] |<nowiki>-</nowiki> |835 153 !14 |[[Атырау]] |[[Атырау облусу|Атырау]] |199 600 |- !4 |[[Караганды]] |[[Караганды облусу|Караганды]] |486 945 !15 |[[Актоо (шаар)|Актоо]] |[[Маңызтоо облусу|Маңызтоо]] |181 674 |- !5 |[[Актөбө]] |[[Актөбө облусу (Казакстан)|Актөбө]] |382 922 !16 |[[Темиртоо]] |[[Караганды облусу|Караганды]] |176 349 |- !6 |[[Тараз]] |[[Жамбыл облусу|Жамбыл]] |354 662 !17 |[[Түркстан (шаар)|Түркстан]] |[[Түштүк Казакстан облусу|Түштүк Казакстан]] |156 986 |- !7 |[[Павлодар]] |[[Павлодар облусу|Павлодар]] |331 404 !18 |[[Көкчөтоо (шаар)|Көкчөтоо]] |[[Акмола облусу|Акмола]] |140 685 |- !8 |[[Өскемен]] |[[Чыгыш Казакстан облусу|Чыгыш Казакстан]] |314 515 !19 |[[Талды-Коргон]] |[[Алматы облусу|Алматы]] |137 008 |- !9 |[[Семей]] |[[Чыгыш Казакстан облусу|Чыгыш Казакстан]] |312 791 !20 |[[Экибастуз]] |[[Павлодар облусу|Павлодар]] |131 626 |- !10 |[[Жайык (шаар)|Жайык]] |[[Батыш Казакстан облусу|Батыш Казакстан]] |229 329 !21 |[[Рудный]] |[[Костанай облусу|Костанай]] |114 285 |- !11 |[[Костанай]] |[[Костанай облусу|Костанай]] |223 812 !22 |[[Жаңы-Өзөн (шаар)|Жаңы-Өзөн]] |[[Маңызтоо облусу|Маңызтоо]] |108 961 |} == Калкы == Калкынын басымдуу бөлүгүн (70,4%) [[казактар]] түзөт (2021-жылкы эл каттоо боюнча). [[Орустар|Орус]] (16,4%), [[Өзбектер|өзбек]] (3,21), [[Украиндер|украин]] (1,42) улуттары негизинен өлкөнүн түндүк жана чыгыш бөлүктөрүндө жашайт. Калгандарын [[Уйгурлар|уйгур]] (1,47), [[Татарлар|татар]] (1,10%), [[Корейлер|корей]], [[Азербайжандар|азербайжан]], [[Түрктөр|түрк]], [[Дунгандар|дунган]], [[Күрддөр|күрд]], [[Башкырлар|башкырт]], ж. б. улуттар түзөт. Калкынын жылдык орточо табигый өсүү темпи жогору: 2005-ж. 1000 тургунга 8,0 адам, 1999-ж. 4,6 адам туура келген. Төрөлүү 1000 тургунга 18,4 бала, өлүмжитим 1000 тургунга 10,4 адам туура келет (2005). 15 жашка чейинки балдар калктын 26,2%ин, эмгекке жарамдуу курактагылар 63,4%ин, карыгандар 10,4%ин түзөт. Өмүрдүн күтүлгөн орточо узактыгы 65,9 жыл (эркектердики 60,3, аялдардыкы 71,8 жыл). Калктын орточо жыштыгы: 1 км² жерге 5,6 адам туура келет (2006; Евразиядагы эң төмөнкү көрсөткүч). Калк өлкөнүн түштүк, түндүкжана чыгыш облусунда жыш, батыш жана түштүк-батыш облусунда салыштырмалуу сейрек отурукташкан. Динге ишенгендери негизинен мусулман-сунниттер. Шаар калкы 43, 1% (2014). Ири шаарлары: [[Алмата|Алма-Ата]] (калкы 1 522 596 миң), [[Астана]] (835,153 миң), [[Чымкент]] (858,1 миң), [[Караганды]] (486,9 миң), [[Тараз]] (354, 6 миң), [[Павлодар]] (331, 4 миң), Усть-Каменогорск (314, 5 миң), Семипалатинск (Семей; 312, 7 миң), [[Актөбө облусу|Ак-Төбө]] (382, 9 миң), [[Костанай]] (223, 8), Уральск (229, 3 миң). == Тарыхы == Археологиялык изилдөөлөр Казакстандын аймагында евразиялык микроиндустриялык Ашель (болжол менен 1 млн 200 миң жыл мурда) доорунда эле адам жашаганын далилдейт. Кара-Тоо тоо кыркасынын түштүк-батыш бетинин тоо этеги менен Сыр-Дарыя өрөөнүнүн (Кош-Коргон, Чок-Таш) ортосундагы аймактарда алгачкы адамдар жашаган. Ортоңку палеолитке (Мустъе доору) Кара-Суу (3 баскычтан турат), Кара-Тоо тургун жайлары, жогорку палеолитке Вишнёвка, Кудайкөл, Ч. Валиханов атындагы, Шульбинка эстеликтери таандык. [[Мезолит доору]] Казакстандын түндүк жана түндүк-чыгыш аймактарында (чакан топтордун устаканалары, тургун жайлары) жакшы изилденген. Неолит Казакстандын түндүкжана түндүк-батышында келътеминар маданиятынын (б. з. ч. 6-миң жылдыктын аягы 5-миң жылдык) варианты менен көрсөтүлгөн. Волга-Урал, орёл, маханжар, атбасар, сероглаз маданияттарына таандык эстеликтер Казакстандын батыш, түндүк-батыш жана түндүгүнөн, Усть-нарымск маданиятына таандык эстеликтер (дарыянын боюнда кайыктын формасындай Шидерты-3 көрүстөнү, Железинка кыштагына жакын жердеги мүрзөлөр) Казакстандын чыгышынан табылган. Алгачкы металл доорунун башталышында (б. з. ч. 4-миң жылдыктын аягы 3-миң жылдык) Казакстан аймагынын көбүндө терсек, ботай, Иртыш боюнда шидерты жана усть-нарым тибиндеги, Волга-Урал аралыгында каспий бою жана хвалын-ортотог ж. б. маданияттар өкүм сүрүп, мал чарбачылык жана металл иштетүүнүн белгилери байкалат. Урал-казак талааларында ямный жана афанасьев маданияттарына Карагаш ж. б. көрүстөндөр таандык. Кечки коло дооруна (б. з. ч. 2-миң жылдыктын аягы 1-миң жылдыктын башы) андрон маданияты жана аны алмаштырган валик карапа маданияты тиешелүү. Иртыш бою аймагында елунин маданияты, кийин армен маданияты өкүм сүргөн. Коло доорунда таш бетинде петроглифтер пайда боло баштаган. Алгачкы темир доору (б. з. ч. 8-7-кылымдарда) сак-массагет, савромат, сармат, саргат археологиялык маданияттарынын эстеликтери менен көрсөтүлгөн. Бул маданияттарга Бесшатыр, Ысык, Тагискен, Уйгарак, Чиликти, Берел, Байкара ж. б. комплекстери таандык. Казакстандын түндүк аймагында б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягы б. з. 1-миң жылдыктын ортосунда Сыр-Дарыянын ортоңку агымында отрар-каратоо менен куаунчин маданияттары өнүккөн. Мурда бул жерлер Кангүй мамлекетинин курамында болгон. Жети-Суу аймагында табылган эстеликтердин көбү усундар менен байланышкан. Казакстандын батыш аймактарындагы эстеликтер (Лебедевка жана Кырык-Оба көрүстөндөрү) сармат археологиялык маданиятына, Тобол жана Ишим дарыялар аралыгындагылар саргат маданиятына таандык (4-кылымга чейинки мезгил). Элдердин улуу көчүү доорунда хунндардын таасиринен алгачкы темир доорунун маданияттарынын кээ бирлери жоголуп кеткен. Казакстан аймактарындагы маданияттардын өнүгүшүнө Улуу Жибек жолу чоң таасирин тийгизген. Б. з. ч. 7-4-кылымда Казакстандын аймагын уруу союздары мекендеген, алардын ириси сактар болгон. Б. з. ч. 4-2-кылымдарда Казакстанда усундардын (Жети-Сууда), каңлылардын (Кара-Тоо жана Сыр-Дарыя району), аландардын (Арал жана Каспий деңиздер аралыгы) уруу союздары куралган. Калк көчмөн мал чарбасы жана дыйканчылык менен кесиптенген. 6-кылымдын 2-жарымында Казакстандын аймагы Түрк кагандыгынын (кийин Батыш түрк кагандыгы) курамына кирген. Щучье көлүнө (Боровое) жакын жерде түрк эстеликтерине тиешелүү канжар, анын катарындагы эстеликтерден 1-миң жылдыктын 2-жарымына таандык көрүстөндөрдө аты менен кошо көмүлгөн маркумдун сөөгү табылган (6-кылым). 6-8-кылымдарда соода өнүгүп, жаңы мамлекеттик бирикмелер пайда болгон. Казакстандын түндүк жана борбордук аймактарында шаарлар [Тараз, Исфижаб (Сайрам), Усбаникент, Отрар, Шавгар (Түркстан шаары), Сауран, Сыгнак, Кулан, Кайлык, Талгар] өсө баштаган. 11-12-кылымдарда негизинен Казакстандын түндүк аймактарында чоң жана кичине шаарлардын саны 200гө жеткен. Казакстанда 8-кылымдын башында Түргөш кагандыгы, 8-кылымдын 2-жарымында Карлук кагандыгы өкүм сүргөн (766-ж.). 8-10-кылымдарда Казакстандын түштүгүндө суннит багытындагы ислам дини жайылган. Казак эли көчмөн эл болгондуктан, исламды баары бирдей кабыл алган эмес. Ислам дининен тышкары зороастризм, [[Бурканчылык|буддизм]], христиан диндери да болгон. 9-11-кылымдарда Казакстандын батыш жана түштүк-батыш аймагы Огуздар мамлекетине кирген; түндүк-чыгыш жана борбордук бөлүктөрүн кимактар менен кыпчактар мекендеген. Ошол кезде Казакстандын аймагы Дешт-и-Кыпчак деп аталган. 10-кылымдын 1-жарымында Жети-Сууга Чыгыш Түркстандан келген ягма түрк уруусу Карлук кагандыгын кулатып, Караханиддер мамлекетин түзүшкөн. 10-кылымдын аягында 11-кылымдын 1-жарымында Караханиддер Кашкар, Жети-Суу, Мавераннахрды каратып алышкан. 11-кылымдын 2-жарымында Караханиддердин арасында ич ара талаш-тартыштар башталып, сельжуктар Мавераннахрды басып алышкан. 1130-ж. Жети-Сууну басып алган кара кытайлар Караханиддер мамлекетин кулатып, Борбордук Азияда өз мамлекетин түзгөн. 12-кылымдын ортосунда Кара кытай мамлекетинин начарлашынан улам, андан Хорезм бөлүнүп чыккан. 1219-21-жылдары Казакстан аймагына моңголдор басып кирип, көптөгөн шаарлар талкаланган. Моңголдордун тушунда Казакстандын көпчүлүк аймагы Алтын Ордого, ал жоюлган соң Ак Ордо, Көк Ордо, Моголстан, Сибирь, 14-кылымдын аягы 15-кылымдын башында Ногой Ордо жана Өзбек хандыктарынын курамына кирген. Ногой Ордо Жайык (Урал) жана Волга дарыясынын аралыгындагы аймакты, Өзбек хандыгы Арал деңизинен батышты көздөй Урал дарыясына, түштүгү Тобол дарыясына, чыгышы Иртыш дарыясына чейинки аймактарды ээлеген. Өзбек хандыгынын эли «өзбек-казактар» деп аталган (орус тарыхый булактарда «киргизы»). Феодалдык ич ара чыр-чатактын, эзүүнүн айынан казак уруулары Өзбек хандыгынын аймагынан Жети-Сууга (Чүй, Талас) оогон. 15-кылымдын 2-жарымы 16-кылымдын башында Жети-Сууда Казак хандыгы түзүлгөн. 16-кылымдын ортосунда Ногой Ордо, кийин Моголстан, Сибирь хандыктары кулап, алардын курамындагы казак уруулары Казак хандыгына кошулган. Казак хандыгы Улуу жүз, Орто жүз, Кичүү жүз деп бөлүнүп, казак элинин калыптануу процесси аяктаган. 19-кылымдын башында Казак хандыгы жоюлуп (1847), аталган жүздөрдүн аймактарында өз алдынча хандыктар пайда болгон. 18-кылымдын 1-жарымында казактар Жуңгар хандыгынын (ойроттор) тынымсыз чабуулуна дуушар болгон. Казактар кол жыйнап, бир нече жолу (1710, 1728, 1729) жуңгарларга каршы сокку урган, бирок жуңгарларды жеңүүгө мүмкүнчүлүгү болбогондуктан, Россиянын курамына кирүүнү көздөшкөн. 1731-ж. Кичүү Жүз (Абулхайрдын демилгеси менен), 1740-ж. Орто жүз (Абылай хандын күчү менен) Россиянын курамына кошулган. 18-кылымдын аягында Казакстандын түштүк аймактарын [[Кокон хандыгы]] каратып алган.18-кылымдын 2-жарымынан Казакстандын Россия менен экономикалык жана саясий мамилелери бекемделген. 1820-жылдардын аягында Бөкөй хан жана Вали каган каза болгондон кийин, Россия Орто жүздөгү хандык бийликти жоюп, 1822-ж. жаңы башкаруу системасын киргизген. М. М. Сперанский иштеп чыккан «Сибирдик кыргыздар жөнүндө устав» боюнча 8 округ түзүлүп, округдар болуштуктарга (волост) бөлүнүп, султандар (Чынгыз-хан тукуму) башкарган. Аларга орус армиясынын офицер наамдары ыйгарылган. 1824-ж. Кичүү жүздө хандык бийлик жоюлуп, анын үчкө бөлүнгөн аймагына да султандар бийлик жүргүзгөн. Россиянын курамына киргенден кийин казак ак сөөктөрүнүн укуктары чектелген. Натыйжада 19-кылымдын 1-жарымында Россия империясына, ошондой эле Кокон бийлигине каршы (1809, 1821) Казакстан аймактарында элдик көтөрүлүштөр болгон. 1840-жылдары султан Кенесары Касымов өзүн хан деп жарыялап, казактарды бириктирип, өзүнчө башкаруу үчүн орустарга каршы күрөшкөн. 19-кылымдын ортосунда Урал жана Волга дарыясынын аралыгындагы аймакта Бөкөй Ордосу түзүлгөн (1876-жылга чейин). 19-кылымдын 2-жарымында Россиянын курамындагы казак жерлерине кокондуктар менен хивалыктар кол салып турган. Алардан коргонуу үчүн Сыр-Дарыя, Иргиз жана Торгой дарыясынын жээктерин чыңдашкан. 1853-ж. орустар кокондуктардын Ак-Мечит (кийин Перовск, азыркы Кызыл-Ордо) чебин басып алган. Ак-Мечит чеби аркылуу орустар аскерин Казакстандын түштүк аймактарына жиберүүгө ыңгайлуу шарт түзүлгөн. 1846-ж. Иле дарыясына чейинки Жети-Суунун бир бөлүгү Россия империясынын курамына кирген. 1854-ж. Верный чеби курулуп, Батыш Сибирден Жети-Сууга көптөгөн орус дыйкандары менен казактар көчүп келе баштаган. Улуу жүздүн аймагына Россиянын таасирин төмөндөтүүгө Кокон хандыгы көп аракеттенген. 1860-ж. Кокон аскерлери орустардан жеңилип, Россия империясы толугу менен Жети-Суунун аймагын өзүнө караткан. Падышалык өкмөт административдик башкаруу реформасын жүргүзгөн. Үч жүз тең жоюлган. 1867-ж. Жети-Суу жана СырДарыя облусу түзүлүп, Түркстан генерал-губернаторлугуна караган. 1868-ж. Урал жана Торгой облусу Оренбург генерал-губернаторлугунун, Акмоломенен Семипалатинск облусу Батыш-Сибирь генералгубернаторлугунун курамына кирген. Облус уездге, уезд болуштукка, болуштук айылга (100- 200 түтүн) бөлүнгөн. Жердин баары мамлекеттештирилип, облустарда россиялык мыйзамдар боюнча иш жүргүзгөн соттор, бий соттору негпзделген. 19-кылымдын 2-жарымынан Казакстандын чарбасына орус дыйкандарынын чарбасы (жер иштетүү ж. б.) таасирин тийгизген. Верный, Семппалатинск сыяктуу шаарлар көбөйө баштаган. Транссибирь магистралы жана Оренбург-Ташкент темир жол (1901-05) курулган. 20-кылымдын башында нефть алуу өнүгө баштаган. Россия губернияларында жер тартыш болгондуктан, падышалык өкмөт Столыпиндик агрардык реформа боюнча орус дыйкандарын Чыгышты көздөй көчүргөн. Натыйжада Акмоло, Торгой, Урал жана Семипалатинск облусуна 1906-12-жылдары 438 миңден ашык дыйкан көчүп келген. Социалдык жана колонпялык эзүү казак элинин нааразылыгын туудурган. 18-19-кылымдарда С. Датовдун, И. Таймановдун жана М. Өтөмисевдин жетекчилиги менен козголоңдор чыккан. Биринчи дүйнөлүк согуш мезгилинде салыктын көбөйүшү, элдин экономикалык абалынын начарлашы жана казактардын тылдагы жумуштарга алынышынын натыйжасында падышалык бийликке каршы элдин нааразылыгынын күч алышынан улам чыккан дыйкандар козголоңу улуттук-боштондук көтөрүлүшкө (1916) айланган. Көтөрүлүш басылып, ага катышкандардын көбү атылып, сүргүнгө айдалып, калгандары Кытайга качкан. Февраль революциясынан (1917) кпйин Казакстанда кош бийлик [Убактылуу өкмөт (Ташкенттеги Түркстан комитети, облусу, уезддик комитеттер, шаарларда жана болуштуктарда комиссариаттар) жана Советтер (эсерлер, меньшевиктер, большевиктер)] өкүм сүргөн. 1917-ж. июнда А. Бөкейханов жетектеген казактардын улуттук «Алаш» партиясы, декабрда «Алаш Ордо» өкмөтү түзүлгөн. Бул өкмөт улуттук автономия түзүү максатында Совет бийлигине каршы күрөшүп, жарандык согушта ак гвардиячыларды (Колчак), ак казактарды (Дутов), падышалык генералдарды колдогон. К-дын көп бөлүгүн ак гвардиячылар басып алган. Ак гвардиячылардын тылында жашыруун большевиктик уюмдар жетектеген партизандык кыймыл кеңири кулач жайган. Оренбург, Жети-Суу, Урал фронттору түзүлгөн. Казакстанда Совет бийлиги 1917-ж. ноябрь 1918-ж. март аралыгында орногон. Бирок 1918-ж. жайында түндүк-чыгышы жана батышы ак гвардиячылардын колунда калган. Ал аймактар 1919-жылдын 2-жарымында 1920-жылдын башында М. В. [[Бишкек|Фрунзе]] жетектеген Кызыл Армиянын бөлүктөрү тарабынан толук бошотулуп, -дын бүт аймагында Совет бийлиги орногон. РСФСР ББАК жана ЭКСтин 1920-ж. 26-августтагы декрети боюнча РСФСРдин карамагына кирген Кыргыз АССРи (борбору Оренбург) түзүлгөн. Кыргыз АССРинин курамына Акмоло, Семппалатинск, Урал, Торгой облусу, ошондой эле Закаспий облнун бир бөлүгү жана Астрахань губерниясы кпрген. 1921-22-жылдар жүргүзүлгөн жер-суу реформасынын негизинде Россиядан көчүп келген орус дыйкандарынын мурда казактардан тартып алган жерлеринин көбү кайра жергиликтүү элге кайтарылган. 1924-25-жылдары Орто Азияда улуттук-мамлекеттик бөлүнүү башталып, Жети-Суу жана Сыр-Дарыя облусунун түндүк аймактары Кыргыз АССРинин курамына кирген. 1925-ж. апрелде Казак АССРи деп аталып, борбору Оренбургдан Кызыл-Ордо шаарына көчүрүлгөн. 1926-29-жылдары казак айылдарында «советтештирүү» саясаты жүргүзүлүп, өлкөдө агартуу иши өнүгө баштаган. 1929-ж. Казакстандын борбору Алматы шаары болуп калган. 1936-ж. Казак АССРи Казак ССРине айланган. 1941-жылдары индустриялаштыруу мезгилинде Казакстанда 200дөй ири өнөр-жай ишканалары (анын ичинде Чымкент коргошун ишканасы, Балкаш жез эритүү заводу, Караганды көмүр базасы, Түрксиб темир жол ж. б.) курулган. 1937-ж. коллективдештирүү саясатынын жүргүзүлүшү менен дыйкан чарбасынын 97,5%и колхоздорго кирген. Бирок айыл-чарбасындагы социалдык өзгөрүүлөр дыйкандар менен малчыларга чоң зыян алып келген. Малдын саны азайып, ачкачылык башталып, казактардын көбү Кыргызстанга, Кытайга ж. б. көчүп кетишкен. Натыйжада 1931-33-ж. Казакстандын калкы 1,8 млнго кыскарган. 1920-30-жылдары Казакстанда илим тез өнүгүп, жогорку окуу жайлар, илимий мекемелер ачылган. 1932-ж. СССР Илимдер Академиясынын Казакстандагы базасы уюштурулуп, айрым илимдер боюнча изилдөөлөр жүргүзүлүп, улуттук илимпоздорду даярдаган. Ал база 1938-ж. СССР Илимдер Академиясынын филиалына айланып, Казакстандан көрүнүктүү окумуштуулар чыга баштаган: геолог К. И. Сатпаев, тилчи Н. Т. Сауранбаев, укук таануучу С. В. Юшков, микробиолог И. Г. Галузо, астрофизик Г. А. Тихов, химик А. Б. Бектуров, жазуучу М. Ауэзов, музыкант А. К. Жубанов ж. б. 1945-ж. Казак ССР Илимдер Академиясы (туңгуч президенти К. И. Сатпаев) ачылган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында К. өлкөнүн күчтүү согуштук арсеналына айланган. Мында эвакуацияланган 140тан ашык ишкана жайгаштырылып, иштей баштаган. Казакстан коло, молибден, коргошун, көмүр, эт, булгаары, жүн ж. б. родукцияларды берүү боюнча союздук республикалардын ичинен биринчи орунда турган. Улуу Ата Мекендик согушка Казакстандан 100 миң адам жөнөп, а. и. 512 жоокер Сов. Союз. Баатыры (төртөө эки жолу), 60 миңден ашык жоокер орден жана медалдар менен сыйланган. Согуш жылдарында Казакстанга Волга боюндагы немистер, крым татарлары, ингуштар, балкарлар, карачайлар, калмактар, чечендер (1937-38-ж. корейлер, ирандыктар, курддар) депортацияланган. 1957-ж. чечен, ингуш, балкар, карачай жана калмактар реабилитацияланып, кайра өз мекендерине кайтууга уруксат берилген. Казакстандын аймагы (Семипалатинск ядролук полигону) ядролук сыноолорду жүргүзүүгө ыңгайлуу болгондуктан, согуштан кийин Борбордук Казакстанда Байкоңур космодрому курулган. 1954-ж. СССР жетекчилигинин дың жерлерди өздөштүрүү жөнүндө кабыл алган чечиминин негизинде 1956-ж. Түндүк Казакстандагы көптөгөн дың жерлер иштетилип, дан өсүмдүктөрү көп түшүм берген, бирок кийин табигый себептерден дың жерлер түшүм бербей, 1960-жылдары жер иштетүү абдан начар абалга келген. 1960-62-, 1964-86-ж. Казакстан КП БКны Д. А. Кунаев жетектеген. 1980-жылдары советтик коомдун терс жактары бюрократизм, паракорчулук көбөйүп, элдин нааразычылыгына алып келген, ошондой эле казактардын Улуу, Орто, Кичүү жүздөргө бөлүнүшү улуттар аралык мамилени начарлаткан. 1986-ж. кайра куруу саясатынын башталышында улуттар ортосунда тирешүүлөр күч алган. Казакстандын жергиликтүү калкынын кызыкчылыктарын эске албай, Д. А. Кунаевди кызматтан алып, ордуна Г. В. Колбиндин коюлушу 1986-ж. 17-18-декабрда Алматы шаарында казак жаштарынын демилгеси менен чыккан Желтоксан (Декабрь) окуясына алып келген. 1980-жылдардын 2-жарымынан Казакстанда коммунисттик партиянын кадыр-баркы төмөндөп, коомдо ар кандай кыймылдар (мисалы, Семипалатинск полигонундагы ядролук сыноолорго каршы экологиялык кыймыл) күч ала баштаган. 1989-ж. Казакстан КП БКнын 1-секретары болуп Н. Назарбаев дайындалган. 1990-ж. апрель айында Казак ССР Жогорку Советинин депутаттары Н. Назарбаевди президент кылып шайлаган. СССР кулагандан кийин 1991-ж. 16-декабрда мамлекеттин эгемендүүлүгү жарыяланып, Казакстан Республикасы деп аталды. 1993-ж. январда өлкөнүн жаңы Конституциясы кабыл алынган. Казакстан [[Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги]] (1991), [[Бириккен Улуттар Уюму]] (1992), Европа Коопсуздугу боюнча кызматташтык уюму (1992), [[Шанхай кызматташтык уюму]] (2001), [[Бажы союзу|Бажы союзунун]] (2010), [[Евразиялык экономикалык биримдик|Евразиялык экономикалык биримдиктин]] мүчөсү. Экономикалык реформалар жүргүзүлүп, улуттук валюта теңге киргизилген. 1994-ж. 50 ири мамлекеттик ишкана менчиктештирилген. 1998-ж. октябрда Конституцияга өзгөртүүлөр киргизилип, Казакстандын президенттик ыйгарым укугу 7 жылга узартылган. 1999-ж., 2006-ж. бүткүл элдик референдумда Н. Назарбаев Казакстандын президенти болуп кайрадан шайланып, президенттик ыйгарым укугу узартылган. Казакстанда ири партиялардын бири президенттик «Нур Отан» болуп саналат. 1990-жылдардын 2-жарымынан Казакстандын экономикасы капиталисттик жол менен өнүгүүдө. 1995-96-жылдары Казакстандын батыш аймактарындагы мунай чыккан жерлерди иштетүү жана Кара деңизге нефть куурун куруу боюнча Россия, Оман ж. б. эл аралык мунай иштетүүчү компаниялар менен келишимдерди түзгөн. АКШ, Кытай, Европа Союзу, Көз карандысыз мамлекеттердин мамлекеттери менен соода-экономикалык жана саясий байланыштарын өнүктүрүүдө. Казакстандын негизги өнөктөрүнүн бири Кыргызстан менен дипломатиялык мамилелер 1992-ж. түзүлгөн. Эки мамлекеттин ортосунда достук мамилелерди өнүктүрүү боюнча 150дөн ашык документке кол коюлган. Алардын ичинен эң негизгилери Достук (8. 4. 1997) жана Союздук (25. 12. 2003) болуп саналат. Товар жүгүртүү 2009-жылга карата 387,4 млн долларды түзгөн. 1998-жылдан өлкөнүн борбору Астана шаары. == Чарбасы == Казакстан өтмө экономикалык деңгээлдеги өлкөлөрдүн тобуна кирген, чарба жүргүзүүдө рыноктук мамиленин негизинде өнүккөн өлкө. Ички дүң продукциясынын (ИДП) көлөмү 143,4 млрд доллар (2006); аны киши башына бөлүштүргөндө 9,4 доллардан туура келет. Экономикалык өнүгүүсүнүн негизги кыймылдаткыч күчү отун-энергетикалык жана минералдык сырьё ресурстары, ири өнөр-жай потенциалы жана агрардык өндүрүшү. Нефть казып алуудан жана аны экспорттоодон түшкөн киреше бюджеттин негизги булагы болуп саналат. ИДПдеги тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 54,2% , өнөр жайныкы 31,4% , курулуштуку 7,7%, айыл, токой жана балык чарбаларыныкы 6,7%. Мамлекеттик сектордогу ишканалардын ИДПдеги үлүшү 20% . == Өнөр жайы == Өнөр жайынын башкы тармагы тоо-кен казып алуу (2006-ж. өнөр-жай продукциясынын жалпы наркынын 60%ке жакынын түзгөн, анын ⁹/₁₀унан ашыгы нефть, газ конденсаты). Өнөр-жай продукциясынын наркынын 37%и иштеп чыгаруу өнөр жайына, 3%и электр-энергетика, суу жана жылуулук менен камсыз кылууга туура келет. Иштеп чыгаруу өнөр жайынын эң маанилүү тармактары: кара жана түстүү металлургия (продукциянын наркынын 39,6%и; 2006), тамак-аш өнөр-жай (25,0%), машина куруу (9,7%), кокс, нефть продуктулары, ядролук материалдар өндүрүштөрү (9,0%). Энергияны пайдалануу структурасында 52% ти көмүр (таш жана күрөң көмүр), 25%ти табигый газ, 19%и нефть, 4%ти суу энергиясы түзөт. 2006-ж. 64,8 млн т нефть жана газ конденсаты өндүрүлгөн. Нефть негизинен республиканын батыш бөлүгүнөн (Маңгыстоо, Атрау, Батыш Казакстан, Ак-Төбө облусу), ошондой эле түштүктө Кызыл-Ордо облусунан казылып алынат. Казылып алынган нефтинин 90% ке жакыны экспорттолот. Экспорттолчу нефтинин ³/₄ү нефть куурлары аркылуу ташылат; анын 43%и Атрау – Новороссийск (узундугу 1510 км), 27%и Атрау – Самара нефть трубаларына туура келет. Ата-Суу (Караганды облусу) Алашань (Кытай) нефть трубаларынын экспорттук мааниси жогорулоодо. Экспорттук нефтинин 17%ке жакыны Атырау, Ак-Тоо деңиз порттору жана Курык бухтасындагы (Маңгыстоо облусу) терминал аркылуу жөнөтүлөт. Нефть ошондой эле темир жол транспорту аркылуу да (негизинен Кытайга) ташылат. Казак нефтисин негизинен Европа өлкөлөрү алат. 2006-ж. 12 млн тга жакын нефть ылганган. Үч нефть ылгоочу заводу (Атрау, Павлодар, Чымкент шаарында) иштейт; жылына 2,5 млн т бензин, 3,7 млн т дизель майын, 3,5 млн т мазут чыгарат. Өлкө 2006-ж. 27 млрд м³ газ өндүргөн. Казакстан табигый газ боюнча нетто-импортер, ал газга болгон муктаждыгынын ¹/₄ бөлүгүн Россия, Өзбекстан жана Түркмөнстандан алат. Газдын көбү Батыш Казакстандан казылып алынат; табигый жана нефть менен кошо алынган күйүүчү газ ошондой эле Атырау, Маңгыстоо, Ак-Төбө облусунан өндүрүлөт. Жылдык жалпы кубаттуулугу 8 млрд м³ болгон нефть ылгоочу 4 завод иштейт; алар Жаңы-Өзөн, Теңгиз, Жаңы-Жол, Карачаганак шаарында жайгашкан. Өткөрүмдүүлүгү жылына 150 млрд м³ болгон магистралдык газ трубалар системасы, жер алдындагы газ сактоочу 3 жай (жалпы сыйымдуулугу 4 млрд м³) иштейт. Казакстандын аймагы аркылуу Өзбекстандан, Россиядан транзиттик магистралдык газ куурлары (Орто Азия Борбор жана Бухара Урал) өтөт. 2007-ж. Россиянын, Казакстандын жана Түркмөнстандын өкмөттөрү тарабынан түзүлгөн келишим боюнча Түркмөнстандын газы Казакстандын аймагы аркылуу Россияга жана Европа өлкөлөрүнө берилмекчи. 2006-ж. 94,3 млн т көмүр казылып алынып, 23-24 млн т экспорттолгон (негизинен Россияга). Казылып жаткан негизги кендери: Караганды, Экибастуз көмүр бассейндери, Шубаркол, Борлы (Караганды облусунда), Каражыра (Чыгыш Казакстан облусунда) таш көмүр кендери; күрөң көмүр Павлодар облусундагы Майкүбө бассейнинен казылып алынат. Жалпы казылып алынган көмүрдүн ²/₃си Павлодар, ¹/₃и Караганды облусуна туура келет. Электр станциялардын аныкталган кубаттуулугу 18,3 миң МВт (2006). 2006-ж. 71,7 млрд кВт-саат электр энергиясы өндүрүлгөн; анын 85%и ЖЭСке таандык. Ири ЖЭСтери: Экибастуз 1 (4000 МВт) жана 2 (1000 МВт), Ак-Суу (2400 МВт), Жамбыл (1200 МВт) ж. б. ГЭСтери: Иртыш дарыясындагы ГЭС каскады Шульба (702 МВт), Буктурма (675 МВт), Усть-Каменогорск (334 МВт); Иле дарыясындагы Капчыгай ГЭСи (434 МВт), Сыр-Дарыядагы Чардара ГЭСи (100 МВт). Ак-Тоо шаарында АЭС курулууда (2009). Темир (2005-ж. 19,5 млн т казылып алынган; 3 тоо-кен комбинатында Соколов-Сарбай, Лисаковский, Каражалда байытылат), хром (3,6 млн т Ак-Төбө облусу), марганец (2,2 млн т Караганды облусу) кен таштары казылып алынат. 2005-ж. 3,6 млн т чоюн, 4,6 млн т болот, 3,3 млн т кара металл прокаты, 1,5 млн т темир куймасы өндүрүлгөн. Түстүү металлургия өлкөнүн экономикасынын маанилүү экспорттук тармагы. 2005-ж. 34 млн т жез кен ташы казылып алынган, 418 миң т чакмакталган жез өндүрүлгөн. 2005-ж. 6,6 млн т коргошун-цинк кен ташы казылып алынып, 135,4 миң т коргошун, 357,1 миң т цинк өндүрүлгөн. Коргошун жана цинк кендеринен ошондой эле 20дан ашык түрдүү компоненттер, анын ичинде алтын, күмүш, жез, сымап, кадмий, сейрек металлдар (теллур ж. б.) бөлүп алынат. 2005-ж. 9,8 миң т алтын (өлкөнүн түндүгү менен түштүгүндөгү алтын кендерин кошкондо), 812,1 миң т күмүш (негизинен полиметалл жана жез кен таштарын кайра иштетүүдөн) байытылып алынган. 4,8 млн т боксит казылып алынган (2005); Павлодар алюминий заводунда глинозём өндүрүлөт. Казакстанда титан рудасынын запасы мол (2006-ж. 25 миң т титан концентраты өндүрүлгөн). Уран рудасын казып алуу боюнча (2007-ж. 6637 т ) Казакстан Канада жана Австралиядан кийинки 3-орунда. Машина куруу өнөр-жай ички рынокко ылайыкташкан. Алардын көбү чет өлкөлүк ишканалар менен шериктеш иштейт. Машина куруунун башкы тармактарынын бири нефть-газ өнөр-жай үчүн жабдууларды жана куур транспортун чыгарууга ылайыкташкан. Заводдору: «Казнефтегазмаш» (Петропавловск), арматура (Усть-Каменогорск), металл-прокат (Атырау), айнек-була, «Каскор Машзавод» (Ак-Тоо), насос-компрессор трубасы (Жаңы-Өзөн), нефть-газ жабдуулары (Уральск, Алматы, Ак-Төбө), оор машиналарын куруу (Семипалатинск, Алматы). «Азия-Авто» заводу (Усть-Каменогорск) «ВАЗ», «Skoda», «Chevrolet» жеңил автомобилдерин чогултат; Семипалатинск автомобиль жыйноочу заводу кореялык «Daewoo» жана россиялык «ПАЗ» автобустарын чыгарат. Астана жана Алматы шаарында вагон ремонттоочу жана жыйноочу заводдору иштейт; локомотив куруучу завод курулууда (2008). «Беларусь» тракторун жыйноочу (Павлодарда), дизелдик кыймылдаткыч жана айыл чарба машиналарын чыгаруучу, эгин жыйнагыч «Енисей» комбайнын чогултуучу заводдор (Костанай) иштейт. Электр-техникалык жана электрондук өнөр-жай телевизор, кир жуугуч машина, конденсатор, аккумулятор батереясын, трансформатор, прибор куруу заводдору рентген аппаратура (Ак-Төбө), көзөмөлдөп-ченөөчү приборлор (Көкчө-Тоо) чыгарат. Курулуш техникалары (кран, грейфер; Павлодар), подшипник (Ак-Моло облусу) даярдайт. Химия өнөр жайынан Тараз шаарындагы ири «Казфосфат» заводу Кара-Тоо, Чилисай фосфорит кендерин пайдаланып, фосфор жер семирткичин чыгарат. 2007-ж. 4,6 млн т цемент даярдалган. Жеңил өнөр-жай продукциясы 1991-2005-ж. 15 эсеге кыскарган; кездеме чыгаруу (2005-ж. 35,5 млн м³) 1980-жылдарга салыштырмалуу 8 эсе, бут кийим 28 эсе азайган. Түштүк Казакстан облусунда пахта тазалоочу заводдор иштейт. Ийрилген жип жана кездеме чыгаруучу башкы компаниялар: «Нимэкс» (негизги ишканасы Усть-Каменогорск текстиль фабрикасы), «Resmi» (Алматы кебез кездеме комбинаты). Семипалатинск, Петропавловск, Тараз, Рудный шаарында тери жана жүн иштетилет. Кийим тигүүчү жана булгаары (Алматы), бут кийим чыгаруучу (Костанай ж. б.) ишканалар иштейт. == Айыл чарбасы == Айыл чарба өндүрүшү Казакстандын азык-түлүккө болгон муктаждыгынын 80% ин камсыз кылат. Айыл чарбага жарактуу жеринин аянты 222,6 млн га, анын11,4 млн гасы же өлкөнүн аянтынын 42%тен ашыгы пайдаланылат (2007). Айдоо жеринин аянты 24 млн га (1991-ж. 35,3 млн га болгон), чөп чабындысы 5 млн га, табигый тоют өсүмдүктүү аймагы 86 млн га чамасында (2007). Сугат жеринин аянты 2,6 млн га (2006). Жерди пайдалануу структурасында а. ч. ишканалары (мурдагы колхоз, совхоздор) басымдуу, алардын үлүшүнө айыл-чарбасында пайдаланылган жердин ¹/₃инен ашыгы, дыйкан (фермер) чарбаларына ¹/₂и туура келет. Элдин жеке менчик көмөкчү чарбаларындагы жердин аянты салыштырмалуу туруктуу, 0,3%тен азыраак же 308 миң га (2007). Агрардык продукциянын ¹/₂и жеке менчик көмөкчү чарбаларда өндүрүлөт. Эгин өстүрүүчүлүктүн башкы тармагы дан чарбасы (айдоо аянты 18,0 млн га). 2007-ж. 20,1 млн т дан жыйналган, аны киши башына бөлүштүргөндө 1300 кг дан ашык туура келет. Дан эгиндеринин басымдуу бөлүгү өлкөнүн түндүк бөлүгүндө (Акмоло, Костанай, Түндүк Казакстан облусунда). Негизги дан эгини жаздык буудай. Бардык жеринде арпа, өлкөнүн түштүк бөлүгүндө күздүк буудай жана жүгөрү, чыгышында сулу, кара буудай, түндүгүндө жана чыгышында кара күрүч өстүрүлөт. Кызыл-Ордо, Алматы облусунда күрүч эгилет. Казакстан дан экспорттоо боюнча дүйнөдө алдыңкы орундардын бирин ээлейт; жыл сайын түшүмдүн ¹/₂и (дан жана анын продукциялары) чет өлкөлөргө (¹/₂и КМШ, калганы Европа, Азия өлкөлөрүнө) жөнөтүлөт. Техникалык өсүмдүктөрдөн пахта (Түштүк Казакстан облусунда; 2007-ж. 455 миң т жыйналган), кант кызылча (Алматы, Жамбыл облусунда; 400 миң т), күн карама (Чыгыш Казакстан ж. б. облустарда; 280 миң т), ошондой эле рапс, соя, картөшкө, жашылча, бакча, мөмө-жемиш бактары, тоют өсүмдүктөрү өстүрүлөт. 2007-ж. 5,9 млн кара мал, 1,4 млн чочко, 16,2 млн кой-эчки, 1,3 млн жылкы, 145 миң төө (негизинен жарым чөлдүү аймактарда) асыралат. Алтай тоолорунун этектеринде марал чарбасы, аарычылык, түштүгүндө жибекчилик өнүккөн. == Тейлөө чөйрөсү == Тейлөө чөйрөсү экономиканын тез өнүгүп жаткан сектору. Анын маанилүү тармактары: дүң жана чекене соода, социалдык чөйрөдөгү тейлөө (билим берүү жана саламаттыкты сактоо кошо), мамлекеттик башкаруу, кыймылсыз мүлккө байланыштуу (турак жай-коммуналык жактан тейлөө кошо) тейлөө, рекреациялык жактан тейлөө. Банк-кредиттик система жана камсыздандыруу чөйрөсүн тейлөө, информ. инфраструктура, телекоммуникация жана байланыш чөйрөлөрү өнүгүүдө. == Транспорт жолдору == Темир жолунун жалпы узундугу 13,7 миң км, анын 3,7 миң кмден ашыгы электрлештирилген (2006). Меридиан багытындагы негизги темир жолдору: Оренбург – Ташкен, Петропавловск – Караганды – Чу, Семипалатинск – Алматы; субкеңдик багытында созулган магистралдары: Транссибирь (Петропавловск аркылуу), Ортоңку Сибирь (Челябинск – Костанай – Көкчө-Тоо – Карасук), Түштүк Сибирь (Карталы – Астана м Кулунду – Барнаул), Түштүк Казакстан (Алматы – Чу – Луговой – Тараз – Чымкент – Арыс). Достук – Алашанькоу (Кытай). Кытайды Закавказье өлкөлөрү жана Түркия менен (Каспийде паром аркылуу) байланыштырган Трансказакстан темир жол магистралы курулууда (2008). Автомобиль жолунун узундугу 90,0 миң км (2004); анын жыштыгы: 1000 км²жерге 33 км жол туура келет. Труба транспортунун мааниси өсүүдө. Магистралдык трубалардын жалпы узундугу 23,1 миң км (2006); анын ичинде газ трубалары 11,0 миң км, нефть трубалары 10,3 миң км, продукт трубалары 1,1 миң км, газ конденсатын ташуучу трубалар 658 км. Нефтини Каспий деңизи аркылуу ташуу үчүн атайын кеме флоту түзүлгөн. Ак-Тоо – Баку (Азербайжан), Ак-Тоо – Оля (Россия) паромдук байланышы бар. Иртыш, Урал, Сыр-Дарыя аркылуу кеме каттайт. Башкы дарыя порттору: Усть-Каменогорск, Павлодар, Семипалатинск. Казакстанда жалпы 67 аэропорт бар. Негизги эл аралык аэропорттору Алматы, Астана, Ак-Тоо, Ак-Төбө шаарында жайгашкан. Байкоңур шаарына жакын самолёттун бардык түрүн кабыл алууга ыңгайлуу «Юбилейный» аэропорту жайгашкан (Байкоңур космодромун тейлейт). == Экспорт жана импорт == Сырткы соодасынын көлөмү 62,9 млрд доллар (2006), анын ичиндеэкспорту 38,8 млрд доллар, импорту 24,1 млрд доллар. Экспорт наркынын 70%тен ашыгы нефтиге, кара металл прокатына, жезге, темир куймаларына жана дан эгинине (60%и нефтиге) туура келет. Казакстан товарларын (экспорт наркы % менен) негизинен Германияга (12,4), Россияга (11,6), Кытайга (11,0), Италияга (10,5), Францияга (7,5), Румынияга (5,0) сатат. Маанилүү импорттук товарлары: машина куруу өнөр-жайынын продукциялары (машина жана жабдуулар, автомобиль, тиричилик техникасы ж. б.), болот трубалары, химикаттар, жаратылыш газы ж. б. Казакстан бул товарларды негизинен Россиядан (36,4%), Кытайдан (19,3%), Германиядан (7,4%) сатып алат. == Маданияты == Казакстандын билим берүү мекемелерине Илим жана билим берүү министрлиги жетекчилик кылат. Билим берүү «Билим берүү жөнүндөгү» мыйзам (2007) менен жөнгө салынат. Казакстандын билим берүү системасы мектепке чейинки тарбия жана билим берүү, баштапкы, негизги орто, толук орто (жалпы орто, техникалык жана кесиптик), ортодон кийинки, жогорку, Жогорку окуу жайларынан кийинки билим берүүнү камтыйт. Мектепке чейинки мекемелерде (ясли, бала бакча, мини-борборлор ж. б.) 1ден 5 жашка чейинки балдар тарбияланат. Жалпы орто билим берүү (мектеп, гимназия, лицей, тармактык мектептер) 6 жаштан башталып, үч баскычтан турат: башталгыч (4 жыл), негизги орто (5-10-класс), толук орто (10-12-класс) билим берүү. Техникалык жана кесиптик билим берүү (кесиптик лицей, орто окуу жай, коллеж жана жогорку техникалык мектептерде) негизги жана толук орто мектептин базасында ишке ашат, окуу мөөнөтү 2-3 жыл. Кесиптик орто билим деңгээлинде (коллежге) толук орто мектептин базасында кабыл алынып, бүткөндөн кийин кыскартылган программа боюнча жогорку билимге ээ боло алат, окуу мөөнөтү 1-2 жыл. Казакстанда 176 Жогорку окуу жайлары (университет, академия, институт, ошондой эле консерватория, жогорку мектеп, орто окуу жайлар) бар, анда 770 миңдей студент билим алат (2007). Белгилүү окуу жайлары: Алматыдагы Абай атындагы Казак улуттук педагогикалык университети (1928), С. Д. Асфендияров атындагы Казак улуттук медициналык университети (1931), аль Фараби атындагы Казак улуттук университети (1934), Курмангазы атындагы Казак улуттук консерваториясы (1944), Л. Н. Гумилёв атындагы Евразия улуттук университети (1996), Е. А. Букетов атындагы Караганды мамлекеттик университети (1938) ж. б. Башкы илимий борбору Казакстан улуттук Илимдер Академиясы (1946). 40тан ашуун Илимий изилдөө институттарын камтыйт. Илимий изилдөөнү ошондой эле Курчатовдогу улуттук ядролук борбор (1992), Алматыдагы Ы. Алтынсарин атындагы Билим берүү академиясы (1998) ж. б. жүргүзөт. Казакстанда 3,7 миң китепкана жана 150дөй музей иштейт. Казакстанда 1,8 миңден ашык басма жана электрондук ММК иштейт (2007). Эң көп нускалуу гезиттерге: «Егемендүү Казакстан» (1919), «Казакстан правдасы» (1920), «Панорама», «Деловая неделя» ж. б., көп тираждуу журналдарга «Континент», «Мир Евразии» ж. б. кирет. ММКнын көбү мамлекетке карайт. Казакстанда радио уктуруулар 1923жылдан иштейт. 21-к-дын башында борбордукжана региондук 80ден ашык радиостанция иш алып барган. Радио уктуруулар казак, орус, немис, корей жана уйгур тилдеринде жүзөгө ашат. 1958-жылдан телекөрсөтүүлөр иштеп, казак жана орус тилдеринде жүргүзүлөт. 1996-жылдан Казакстанда жаңы типтеги спутник байланыш станциясы курулган. 2006-ж. 18 телекөрсөтүү станциясы иштеген. Негизги телерадио компаниясы «Хабар» (1995-жылдан), ошондой эле «Казахстан» ж. б. Мамлекеттик маалымат агенттиги Казак маалымат агенттиги (КАЗИНФОРМ, 1920-ж. негизделген). Казакстандын адабияты казак жана орус тилинде өнүккөн. Казак эли байыртадан оозеки-поэзиялык чыгармаларга бай. Алгачкы жазма чыгармасы Кадырали-бий Жалаирдин казак хандарынын генеологиясы жөнүндө жазган «Жылнаамалар жыйнагы» (17-кылымдын башы). Азыркы казак адабияты 19-кылымда калыптана баштаган. Бул учурда элдик поэзия оозекиден жазуу түрүнө өткөн (Д. Бабатайулы). 1870-ж. казак тилинде алгачкы гезит, 1911-ж. «Айкап» журналы жарык көргөн. 1912-ж. Семипалатинскиде алгачкы басмакана пайда болуп, казак тилинде китептер чыккан. Жаңы казак адабияты көптөгөн жанрларды, котормолорду жараткан Абай Кунанбаевдин чыгармачылыгынан башталат. 20-кылымдын 1-жарымында казак совет адабиятын баштоочулар: А. Байтурсынов, Ш. Кудайбердиев, М. Жумабаев, Ж. Аймаутов, С. Сейфуллин, Б. Майлин, фольклордук салтты улантуучу, акын Жамбыл Жабаев ж. б. 1920-30-ж. драматургия, прозалык жанрлар повесттер, романдар ж. б. өнүккөн. 1950-60-жылдарда Улуу Ата Мекендик согуш, 20-кылымдагы тарыхый окуялар жөнүндө чыгармалар (Б. Момуш уулу, «Бир түндүн тарыхы», 1954; «Аркабызда Москва», 1959; Г. Мусрепов, «Казакстандык солдат», 1949; А. Нурпеисов, «Кан жана тер», 1961-70) жазылган. Совет казак адабиятынын туу чокусу М. Ауэзовдун чыгармачылыгы болду («Абай жолу» роман-эпопеясы, 1-4-бөлүк, 1942-56, повесттери). С. Муканов, А. Алимжанов, О. Сүлейменов, М. Шаханов, К. Мухамеджанов ж. б. акын-жазуучулар казак адабиятынын өнүгүшүнө зор салым кошушту. Казакстан аймагындагы бизге чейин жеткен петроглифтер, карапа, коло жасалгалары ж. б. неолит жана коло дооруна таандык. Каргалы кенинен (б. з. ч. 2-б. з. 2-кылым) табылган усундарга тиешелүү алтын таажы «айбанат стилинде» жасалган. Түрк, түргөш, карлук кагандыктарынын тушунда (8-10-кылымдар) Казакстан аймагында Исфижаб (11-кылымдан Сайрам), Тараз, Отрар шаары өнүгүп, чептер, шаарчалар курулган. Караханиддердин мезгилинде Түштүк Казакстанда шаарлар көбөйгөн. Ислам дининин жайылышы менен мечиттер, кербен сарайлар, медреселер салынган (Бабажы катын, 10-11-кылымдар, Айшабүбү, 11-12-кылымдар, Байтак, 13-кылымдын 1-жарымы). Моңгол жортуулдарынан көптөгөн шаарлар кыйраган. 13-кылымдын 2-жарымынан жаңы шаарлар (1370-ж. Ак Ордонун борбору Сыгнак, Тараз, Сайрам) өсө баштаган. Экономикасы жана маданияты көтөрүлүп, монументтик курулуштар (азыр Карагандыдагы Алача хандын комплекстүү музейинин имараты) тургузулган. 14-кылымдын аягында Ясы шаарында (азыркы Түркстан шаары) Хожа Ахмед Яссавинин күмбөз комплекси салынган. 1920-жылдары жаңы үлгүдөгү архитектуралык курулуштар, (Кызыл-Ордо, Чымкент, Караганды, Алматы ж. б. шаарлар) пайда болгон. 1990-жылдары К-да учурдун талабына ылайык шаардык курулуштар жаңыланып, азыркы архитектуранын эң сонун үлгүлөрү [Казакстандын жаңы борбору Астана (япон архитектуу К. Курокаванын генералдык планы боюнча), жаңы монументтер Алматыдагы «Көз каранды эместик» (1996, арх. Ш. Валиханов), Астанадагы «Астана-Байтерек» (2002, долбоордун идеясы Н. Назарбаевдики), «Элдердин достугу» (2003, скульптор С. Нарынов)] пайда болду. 19-кылымда орус сүрөтчүлөрү В. В. Верещагин, Т. Г. Шевченко, Н. Г. Хлудовдун, ошондой эле Ч. Валихановдун казак элинин турмушун чагылдырып тарткан сүрөттөрү белгилүү болгон. Совет доорунда көркөм сүрөт өнөрү негизинен живопись (X. Хожиков, С. И. Калмыков, А. Кастеев, У. Ажиев, А. Жусупов ж. б.), графика (Г. А. Брылов, И. И. Савельев ж. б.), скульптура (А. А. Исаев, Я. К. Кусич, X. Наурзбаев ж. б.) ийгиликтүү өнүккөн. Казакстан музыкалык маданияты казак, орус, өзбек, украин ж. б. элдердин салттарын бириктирген. Калк арасында акындардын айтыштары бөтөнчө кадыр-баркка ээ. Казакта лирикалык обондуу ырлар, ошондой эле күүлөр өзгөчө өнүккөн. Элдик аспаптары: домбура, кобыз (кыяк), сыбызгы, добулбас, 19-кылымдын аягынан сурнай таркаган. Казак оозеки музыкалык өнөрүнө Абай Кунанбаев, Мухит Мералиев, Биржан Кожагулов, Курмангазы Сагырбаев, Дина Нурпеисова ж. б. чоң салым кошкон. 20-кылымдын 20-жылдарында казактын улуттук музыкалык маданияты жаңыча өнүгүү жолуна түштү. Ал өзүнүн калыптануу жана өсүү жолунда элдик музыканын салттарына, орус жана чет өлкөлөрдүн классикасына, музыкалык тажрыйбаларга таянды. Казак музыкасын изилдөө колго алынып, биринчи жолу А. В. Затаевич казак эл ырлар жыйнагын түздү. 1934-ж. Казак эл аспаптар мамлекеттик оркестри, 1935-ж. Жамбул атындагы Казакстан мамлекеттик филармониясы уюшулган. 1933-ж. Алматыда Уйгур музыкалык комедия театры, 1934-ж. Казак музыкалык театры (1937-жылдан К. опера жана балет театры) негизделген. 1934-ж. казактын туңгуч операсы «Кыз-Жибек», 1935-ж. «Жалбыр», 1936-ж. «Ер-Таргын» опералары (үчөө тең Е. Г. Брусиловскийдики) көрүүчүлөргө тартууланган. В. В. Великановдун «Калкаман жана Мамыр» (1938), И. Надировдун «Жаз» (1940) аттуу алгачкы улуттук балеттери пайда болгон. 1939-ж. Казак ССР композиторлор союзу уюшулган. Согуш жылдарында жазылган А. Жубанов жана Л. Хамидинин «Абай» операсы, Е. Брусиловскийдин «Алтын талаа» 3-симфониясы менен казак музыкасынын жаңы этабы башталган. 1944-ж. Алматыда казак консерваториясы (1963-72-ж. Курмангазы атындагы Искусство институту), 1945-ж. Казак ССР Илимдер Академиясында искусство таануу сектору ачылган. Согуштан кийин Е. Брусиловскийдин «Амангелди», М. Төлөбаевдин «Биржан менен Сара», К. Кожомияровдун «Назугум» опералары жана «Чынтемир» балети ж. б. жазылган. В. А. Великановдун «Казак симфониясы», М. Төлөбаевдин «Казакстан» поэмасы, Г. Жубанованын «Жигер» симфониясы ж. б. белгилүү симфониялык чыгармалар жазылган. Эл аспаптар оркестри үчүн жоон топ музыкалык чыгармалар жазылган. Казакстан музыкалык маданиятында кантата-ораториялык жанр жакшы өнүккөн. Калк арасында Ш. Калдаяков, А. Еспаев, Н. Тилендиевдин ырлары зор сүймөнчүлүккө ээ. Казак музыкасын өнүктүрүүдө Е. Г. Брусиловский, В. В. Великанов, С. И. Шабельский, музыка изилдөөчү-этнограф А. В. Затаевич, Д. Д. Мацуцин, дирижёрлор Г. А. Столяров, В. И. Пирадов ж. б. композиторлордун тийгизген таасири чоң. Казак музыка өнөрүнүн көрүнүктүү өкүлдөрү: ырчылар Р. жана М. Абдуллиндер, Р. Багланова, Р. Жаманова, Е. Серкебаев, Б. Төлөгөнова, А. Днишев; пианисттер К. Жантилеуов, Р. Омаров; дирижёрлор Г. Догашев, Ш. Кажыгалиев; музыка таануучулар А. Жубанова, А. Мухамбетова ж. б. К. эгемендүүлүк алгандан кийин «Ак-Орда», «Мурагер», «Форманта-Кюй» ансамблдери, Курмангазы атындагы «Отрар сазы» оркестрлери салттуу музыканы өнүктүрүүдө. Анын спектаклдеринде биринчи жолу К. Байсеитова, К. Жандарбеков, М. Ержанов ж. б. ойношкон. 1998-ж. Алматыда бийчилердин «Самрук» театр-студиясы, 2000-ж. Астанада К. Байсеитова атындагы Улуттук опера жана балет театры түзүлгөн. Бий өнөрүнүн өнүгүшүнө М. Арцибашева, Д. Абиров, Б. Аюханов, М. Ф. Моисеев, З. Райбаев, Р. Байсеитова ж. б. чоң салым кошкон. 19-кылымдын ортосунда Акмолодо (азыркы Астана) театр ышкыбоздору койгон оюндар көрүүчүлөргө тартууланган. 1899-ж. театр имараты салынып, П. С. Фёдоровдун «Коломтодогу жарык» пьесасы коюлган. Кызыл-Ордодо алгачкы казак театры 1926-ж. 13-январда М. Ауэзовдун «Енлик-Кебек» спектакли менен ачылган. 1928-жылдан бул театр Алматыда иштеп, 1961жылдан М. Ауэзов атындагы Казак драм театры деп аталган. Учурда Казакстанда орус, уйгур, немис, корей ж. б. театрлары, обл. борборлордо жана шаарларда казак музыкалык-драмалык, куурчак ж. б. театрлар бар. 1925-ж. Казакстанда «Казак АССРинин беш жылдыгы» (оператор Я. М. Толчан) документ фильм, 1939-ж. алгачкы көркөм фильм «Амангелди» (режиссёр М. С. Левин) тартылган. Казак кино өнөрүнүн белгилүү чыгармалары: «Жамбул» (1953), «Сүйүү жөнүндө поэма» (1954), «Чокон Валиханов» (1958), «Алдар көсөө» (1965), «Аркабызда Москва» (1967), «Транссибирь экспресси» (1978), «Кыз Жибек» (1972), «Кайрат» (1991), «Абай» (1995), «Үч бир тууган» (2000) ж. б. Кино өнөрүн өнүктүрүүдө Ш. Айманов, Э. Уразбаев, А. Нугманов, О. Абишев, М. Беркович, М. Сагымбаев, И. Тынышбаев ж. б. режиссёрлордун эмгеги зор. 1984-ж. «Казакфильм» киностудиясына Ш. К. Аймановдун ысмы ыйгарылган. Казак киночулары менен кыргыз киночуларынын чыгармачылык кызматташтыгы ар тараптуу. Н. Жантурин, Н. Аринбасарова ж. б. казак артисттери кыргыз фильмдерин жаратууга катышкан. Казак жазуучусу М. Ауэзовдун чыгармаларын кыргыз режиссёрлору Б. Шамшиев, («Караш-Караш», 1968, «Кыргызфильм»), Т. Океев («Көк серек», 1973, «Казакфильм» ж. б.) экрандаштырган. Казакстанда элдик куудул-акындар, балбандар, акробаттар болгон. 20-кылымдын башында балбан X. Муңайтбасов менен акробатчы Ш. Кошкарбаевдин өнөрлөрү элдин купулуна толгон. 1919-ж. Верныйда (1921-жылдан Алма-Ата) А. И. Сосин жетектеген цирк коллективи өнөрлөрүн көрүүчүлөргө тартуулаган. 1970-ж. Казак цирк коллективи түзүлүп, Алматыда (1972), Карагандыда (1983), Астанада (2005) жаңы цирктер ачылган. К-дын белгилүү цирк өнөрпоздору: Ш. Алиев, К. Кунгужинов, К. Чалабаев, гимнасттар Досбатыровдор, клоундор Е. жана М. Жумагалиевдер ж. б. == Булактар == {{Булактар|2}} {{Түркий мамлекеттер}} {{Азия өлкөлөрү}} {{Европа өлкөлөрү}} {{Түрк кеңеши}} {{Постсоветтик аймактын мамлекеттери}} == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5 [[Категория:Казак тарыхы| ]] [[Категория:Казакстан| ]] [[Категория:Мамлекеттер арип боюнча]] [[Категория:Каспий деңизинин боюндагы мамлекеттер]] [[Категория:Постсоветтик аймактын мамлекетте ng4uuqwztlyrtnkweekvmpd6req2yu3 0 2977 642590 553489 2026-03-30T08:29:44Z Almanbet Janışev 27131 Almanbet Janışev "[[Алишер Навои]]" барагын "[[Алишер Набайы]]" деп кайра атады 553489 wikitext text/x-wiki '''Алишер Навои''' (1441, февраль — 1501, январь) - орто кылымдардагы [[түрк элинин]] жазуучусу, [[Акын|акыны]], ойчулу, мамлекеттик ишмери. Чыгарманын түркий жана фарсы тилдеринде жазган. Түндүк Ооганстандын аймагындагы Герат шаарында жашаган. Султан Хусейин Байкаранын вазири болгон. Анын «Сопулардын дүрбөлөңү», «Лайли менен Мажнун», «Фархад менен Ширин», «Жети саякатчы» (б. а. «Планета»), «Искендер тосмосу» сыяктуу поэмаларынан турган «Хамса» («Бешилтик») чыгармасы бар. Наваинин чыгармаларында түрк элдерине тиешелүү бир катар тарыхый маалыматтар берилген. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003 [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Философтор‎]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Өзбектер]] net17shfsd3wgwyc6imqvzont1m94fm 642592 642590 2026-03-30T08:31:25Z Almanbet Janışev 27131 642592 wikitext text/x-wiki '''Алишер Набайы''' ({{Lang-uz|Alisher Navoiy / Алишер Навоий}}, {{Lang-ug|ئەلشىر ناۋائى / Әлшир Нава’и}}; 1441, февраль — 1501, январь) - орто кылымдардагы [[түрк элинин]] жазуучусу, [[Акын|акыны]], ойчулу, мамлекеттик ишмери. Чыгарманын түркий жана фарсы тилдеринде жазган. Түндүк Ооганстандын аймагындагы Герат шаарында жашаган. Султан Хусейин Байкаранын вазири болгон. Анын «Сопулардын дүрбөлөңү», «Лайли менен Мажнун», «Фархад менен Ширин», «Жети саякатчы» (б. а. «Планета»), «Искендер тосмосу» сыяктуу поэмаларынан турган «Хамса» («Бешилтик») чыгармасы бар. Наваинин чыгармаларында түрк элдерине тиешелүү бир катар тарыхый маалыматтар берилген. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003 [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Философтор‎]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Өзбектер]] dkzerzqjbufpvqsrga66wo3cn2432j6 642593 642592 2026-03-30T08:32:19Z Almanbet Janışev 27131 642593 wikitext text/x-wiki {{Философ|Анык аты-жөнү=Алишер Набайы|Сүрөт=File-0111Navoii.jpeg}} '''Алишер Набайы''' ({{Lang-uz|Alisher Navoiy / Алишер Навоий}}, {{Lang-ug|ئەلشىر ناۋائى / Әлшир Нава’и}}; 1441, февраль — 1501, январь) - орто кылымдардагы [[түрк элинин]] жазуучусу, [[Акын|акыны]], ойчулу, мамлекеттик ишмери. Чыгарманын түркий жана фарсы тилдеринде жазган. Түндүк Ооганстандын аймагындагы Герат шаарында жашаган. Султан Хусейин Байкаранын вазири болгон. Анын «Сопулардын дүрбөлөңү», «Лайли менен Мажнун», «Фархад менен Ширин», «Жети саякатчы» (б. а. «Планета»), «Искендер тосмосу» сыяктуу поэмаларынан турган «Хамса» («Бешилтик») чыгармасы бар. Наваинин чыгармаларында түрк элдерине тиешелүү бир катар тарыхый маалыматтар берилген. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003 [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Философтор‎]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Өзбектер]] 0zjfn3dqogb3p6f45x6mgysqlo255rg 642602 642593 2026-03-30T10:45:05Z Almanbet Janışev 27131 642602 wikitext text/x-wiki {{Философ|Анык аты-жөнү=Алишер Набайы|Сүрөт=File-0111Navoii.jpeg}} '''Алишер Набайы''' ({{Lang-uz|Alisher Navoiy / Алишер Навоий}}, {{Lang-ug|ئەلشىر ناۋائى / Әлшир Нава’и}}; 1441, февраль — 1501, январь) - орто кылымдардагы [[түрк элинин]] жазуучусу, [[Акын|акыны]], ойчулу, мамлекеттик ишмери. Чыгарманын түркий жана фарсы тилдеринде жазган. Түндүк Ооганстандын аймагындагы Герат шаарында жашаган. Султан Кусейин Байкаранын вазири болгон. Анын «Сопулардын дүрбөлөңү», «Лайли менен Мажнун», «Фархад менен Ширин», «Жети саякатчы» (б. а. «Планета»), «Искендер тосмосу» сыяктуу поэмаларынан турган «Хамса» («Бешилтик») чыгармасы бар. Набайынын чыгармаларында түрк элдерине тиешелүү бир катар тарыхый маалыматтар берилген. == Колдонулган адабияттар == * Кыргыз тарыхынын энциклопедиясы Б,2003 [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Философтор‎]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Өзбектер]] 330mcty6xqewo9urh9byabm2htgizbt 0 7113 642554 642311 2026-03-29T18:29:00Z LNTG 43809 [[Special:Contributions/~2026-18880-98|~2026-18880-98]] ([[User talk:~2026-18880-98|баарлашуу]]) кылган [[Special:Diff/642311|642311]] түзөтүүсүн жокко чыгаруу 642554 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер|ысымы=Иманалы Айдарбеков|сүрөтү=Иманалы Айдарбеков.jpg|кызматы=Кара-Кыргыз ревкомунун төрагасы|желек=Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|иш баштоо убагы=21-октябрь 1924|иш аяктоо убагы=27-март 1925|кызматы_2=Кыргыз АССРинин Башкы сотунун төрагасы|иш баштоо убагы_2=1927|иш аяктоо убагы_2=1929|желек_2=Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|андан мурунку инсан=Пост орнотулду|андан кийинки инсан=[[Абдыкадыр Орозбеков]] (Кыргыз АССР Борбордук Аткаруу Комитетинин Президиумунун төрагасы)|андан мурунку инсан_2=[[Курманалы Кулумбаев]]|андан кийинки инсан_2=[[Ян Цимдин]]}} '''Иманалы Айдарбеков''' ([[1894|1894-жыл]], [[Арчалы (Аламүдүн району)|Арчалы]], [[Жетисуу облусу]], [[Орусия империясы]] — [[5-ноябрь]] [[1938|1938-жыл]], [[Бишкек|Фрунзе]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]], [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]) — Кеңеш доорундагы кыргыз мамлекеттик жана коомдук ишмери, саясатчы. Кара-Кыргыз революциялык комитетинин төрагасы (1924-1925), Кыргыз АССРинин Башкы сотунун төрагасы (1927-1929). == Өмүр баяны == '''Айдарбеков Иманалы''' 1894-жылы, азыркы [[Сокулук]] ооданынын [[Жап]] айылында, Солто элинин [[Күнтуу]] уруусундагы Сарбан тукумунда туулган. Атасы Айдарбек Турдин [[Күнтуу]] болуштугунда манап болгон. Иманалы Айдарбеков - өз заманынын билимдүү, жаңычыл көз караштагы, демилгелүү мамлекеттик жана коомдук ишмерлеринин бири болгон. Анын өмүр жолу улут маңдайына улуу бурулуш тагдыры жазылган кезге туш келди. Ал бүлүнгөн журтту жыйноо, арыган калкты асыроо, талаш аймактарды кайтарып алуу милдеттери жүктөлгөн татаал учурда жан аябай эмгек кылган. Иманалы Айдарбеков кыргыз элинин өз алдынча мамлекетке ээ болушуна, анын юридикалык жактан таанылышы жаатындагы иштердин башында турган. Өзүңүздөр жакшы билесиздер, Октябрь революциясы жеңген учурда кыргыз жергеси бытыранды, калкыбыз чачыранды болуп, анын түндүк аймагы Түркстандын Жети-Суу облусуна, түштүгү Сыр-Дарыя облусуна карап калган. Ошондон улам, жаңыдан калыптана баштаган улуттук интеллигенциянын алдыңкы тобу кыргыз кыйырын бириктирип, өз алдынча мамлекет түптөө демилгесин көтөрүп чыккан. Иманалы Айдарбеков ошолордун алдыңкы сабында болгон. <br> == Билими == Ал алгач айылдык молдодон кат тааныган. 1909-ж. [[Бишкек]]теги айыл чарба техникумун бүтүргөн. Андан кийин Ташкендеги гидротехника мектебинен билим алган. <br> == Ишмердүүлүгү == 1918–1920 жылдары [[Бишкек]] уезддик-шаардык кеңеш аткомунун, 1920–1921 жылдары [[Каракол]] уезддик ревкомунун мүчөсү. 1921–1923 жылдары [[Бишкек]] уезддик аткомунун төрагасы. 1924-жылы Кара-[[Кыргыз автономия облусу|Кыргыз автономия]] облусунун ревкомунун төрагасы. 1925–1926 жылдары [[Ташкен|Ташкенде]] «[[Орто Азия]]» кеңсесинде башкармалыктын мүчөсү болгон. 1927–29-ж. [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]нин жеңил өнөр жай жана соода эл комиссары, 1930–31-ж. [[Кыргыз]] айыл чарба банкынын башкармалыгынын мүчөсү, [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]] Юстиция эл комиссары, [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]нин башкы сотунун төрагасы. Аксуу козголоңун, Нарындагы контрреволюциячыл көтөрүлүштү басууга катышкан. Жалган жалаа менен атылган. 1991-жылы сөөгү [[Атабейит]] көрүстөнүнө кайра коюлган. <br> Иманалы Айдарбековду == Колдонулган булак == [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Кыргыз адабияты]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Туулгандар 1894-жылы]] [[Категория:Өлгөндөр 1938-жылы]] [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Куугунтукталгандар]] [[Категория:СССР]] my7jmfwj5t0iqf6lky1voijlowy6gb3 0 9455 642559 571390 2026-03-29T21:52:00Z Aiyanakk 38273 «[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 642559 wikitext text/x-wiki [[Файл:Steinitz, William-4 - DPLA - 9eeab9ac335135c24b69ab7e36fc5354 (cropped).jpg|thumb|Вильгельм Стейниц]] '''Вильге́льм Сте́йниц''' (Штайниц; [[Немис тили|немисче]] ''Wilhelm Steinitz'', 14 май 1836, [[Прага]] — 12 август 1900, Нью-Йорк) — [[шахмат]] боюнча биринчи дүйнөлүк чемпион (1886—1894). [[Категория:Инсандар]] [[Категория:Арип боюнча инсандар]] j4cbkzi8cjwo2o4434fmcobac6hq2yi 0 9793 642599 608924 2026-03-30T09:16:24Z ДолбоЯщер 20270 «[[Ала-Арча мамлекеттик жаратылыш паркы]]» барагына багытталды 642599 wikitext text/x-wiki #REDiRECT [[Ала-Арча мамлекеттик жаратылыш паркы]] h4ptsowzxfq9bbnxdhs30h6trrr4avd 0 10614 642600 615462 2026-03-30T09:22:02Z ДолбоЯщер 20270 «[[Ала-Арча чопо кени]]» барагына багытталды 642600 wikitext text/x-wiki #REDiRECT [[Ала-Арча чопо кени]] t53b1l8wdib6yskhqsvt7ce3m3ew3wr 0 11064 642558 65035 2026-03-29T21:18:14Z Aiyanakk 38273 «[[Категория:Тоолор|Тоолор]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 642558 wikitext text/x-wiki '''ДӨДӨ МӨЛ ТООСУ''' – Молдо тоонун түштүк тармагы.[[Чамынды]] жана [[Кайыңды]] [[Нарын]] сууларынын (Нарындын оң куймалары) аралыгында түштүк-б атыштан түндүк-чыгышка 20 кмге созулуп жатат.Акталаа районунун аймагында.Туурасы 5 кмдей.Орточо бийиктиги 1700–2100 м, эң бийик жери 2 767 м (Караларча чокусу).Жону тайпак, Нарын капчыгайына караган түштүк- чыгышкапталы кыска жана тик (60 – 8 0°),ал эми түндүк-батышкапталы узун.Чамынды өрөөнүнө карай жантайыңкы.Тоонун бийик түндүк-чыгыш бөлүгү карбондун кумдук,сланец ,алевролит,конгломерат,кремний ,жапыз түштүк-батыш бөлүгүн еогендин конгломерат,кумдук,мергель тектеринен түзүлгөн.Кургак талаа жана талаа (140 0–150 0 мге чейин), шалбаалуу талаа (карагай токою бар) ландшафт алкактары басымдуу.Чабынды, жайыт катары пайдаланылат.<br> == Клодонулган адабияттар == 1.Кыргызстандан географиясы.Б.,2004-жыл.<br> [[Categoru:Кыргызстан]] [[Categoru:Илим]] [[Categoru:География]] [[Categoru:Тоо]] [[Categoru:Жаратылыш]] [[Categoru:Түндүк Кыргызстан]] [[Categoru:Тумар-2011]]<br> [[Категория:Тоолор]] 3wtehixh0y3u88af0jna1wescydv0ad 0 44818 642551 641311 2026-03-29T17:31:26Z Arsensky 41251 /* Шилтемелер */ 642551 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Кыргызстан | Badge = Flag_of_Kyrgyzstan.svg | Nickname = ''Ак шумкарлар''<br> ''Ала-Тоо жоокерлери'' <br>''Тоо уулдары'' | Association = [[Кыргыз футбол биримдиги]] | Confederation = [[Азия футбол конфедерациясы|АФК]] ([[Азия]]) | Субфедерациясы = [[БАФА]] | Captain = {{желек|Кыргызстан}} [[Валерий Кичин]] | Coach = {{желек|Хорватия}} [[Роберт Просинечки]] | Most caps = {{желек|Кыргызстан}} [[Кайрат Жыргалбек уулу]] (84) | Top scorer = {{желек|Кыргызстан}} [[Мирлан Мурзаев]] (16) | Home stadium = Дөлөн Өмүрзаков стадиону | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|KGZ}} | FIFA MAX = 75 <small>(апрель 2018)</small> | FIFA MIN = 201 <small>(март 2013)</small> | FIFA Code = KGZ | pattern_la1 = _yellowborder | pattern_b1 = _kgz24h | pattern_ra1 = _yellowborder | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _kgz24a | pattern_b2 = _kgz24a | pattern_ra2 = _kgz24a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | First game = {{Желек|Өзбекстан}} [[Өзбекстан улуттук футбол курамасы|Өзбекстан]] 3:0 '''Кыргызстан''' {{Желек|Кыргызстан}}<br>''([[Ташкент]], [[Өзбекстан]]; [[23-август]] [[1992]])'' | Largest win = {{Желек|Кыргызстан}} '''Кыргызстан''' 6:0 [[Мальдивдер улуттук футбол курамасы|Малдивидер]] {{Желек|Мальдивдер}}<br>''([[Тегеран]], [[Иран]]; [[13-июнь]] [[1997]])'' | Largest loss = {{Желек|Иран}} [[Иран улуттук футбол курамасы|Иран]] 7:0 '''Кыргызстан''' {{Желек|Кыргызстан}}<br>''([[Дамаск]], [[Сирия]]; [[4-июнь]] [[1997]])'' | Regional name = [[Азия футбол кубогу АФК|Азия кубогу]] | Regional cup apps = 2 | Regional cup first = [[2019 футбол боюнча Азия кубогу|2019]] | Regional cup best = 1/8 финал ([[2019 футбол боюнча Азия кубогу|2019]]) | медалдар = {{турнир|[[АФК чакырык кубогу]]}} {{медаль|Коло|[[АФК чакырык кубогу 2006|Бангладеш 2006]]}} {{турнир|[[ELF Cup|ЭЛФ Кубогу]]}} {{медаль|Коло |[[ELF Cup|Түндүк Кипр 2006]]}} {{турнир|[[:en:2017 Aceh World Solidarity Tsunami Cup]]}} {{медаль|Алтын|[[:en:2017 Aceh World Solidarity Tsunami Cup|Индонезия 2017]]}} }} '''Кыргызстандын улуттук футбол курамасы''' — [[футбол]] боюнча эл аралык мелдештерде [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасынын]] атынан чыгуучу команда. Өлкөдөгү футболду башкарган негизги орган болгон [[Кыргыз футбол биримдиги]] тарабынан жетектелет жана көзөмөлдөнөт. Үйдөгү оюндарын [[Бишкек]] шаарында жайгашкан [[Дөлөн Өмүрзаков атындагы стадион|Дөлөн Өмүрзаков атындагы стадиондо]] өткөрөт. Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Хорватия|хорватиялык]] адис [[Роберт Просинечки]], капитаны — «[[Барс (футбол клубу)|Барс]]» футбол клубунун коргоочусу [[Валерий Кичин]]. ФИФА рейтингинин 2026-жылдын 19-январындагы көрсөткүчү боюнча команда 103-орунда турат<ref name="FIFA World Rankings"/>. Эң жогорку көрсөткүчүнө 2018-жылдын апрель айында жетип, 75-орунду ээлеген, ал эми эң төмөнкү көрсөткүчү 2013-жылдын март айында катталып, анда 201-орунда турган. Кыргызстан курамасы [[Футбол боюнча дүйнө чемпиондугу|Дүйнө чемпионатынын]] финалдык баскычына чыгып көрө элек, ал эми [[Азия футбол конфедерациясы|АФК]] тарабынан уюштурулган [[АФК Азия Кубогу|Азия Кубогуна]] биринчи жолу [[2019 футбол боюнча Азия Кубогу|2019-жылы]] катышып, 1/8 финал тайпасына чейин жеткен. Ошондон кийин катары менен үч Азия Кубогуна катышкан. == Тарых == === Алгачкы жылдар === 1991-жылы [[Кеңештер Бирлиги]] кулаганга чейин кыргыз футболчулары КСРБнин улуттук командасынын курамында ойношкон. [[Кыргызстан]] 1991-жылдын 31-августунда эгемендүүлүк алгандан кийин улуттук курама команда түзүлгөн. Кыргыз Республикасынын футбол федерациясы (азыр [[Кыргыз футбол биримдиги]] деп кайра аталган) 1992-жылы түзүлүп, 1994-жылы [[ФИФА|эл аралык футбол федерациясынын]] (ФИФА) жана [[Азия футбол конфедерациясы|Азия футбол конфедерациясынын]] (АФК) толук кандуу мүчөсү болгон. Кыргызстандын улуттук курама командасы алгачкы оюнун 1992-жылдын 23-августунда [[Ташкент]] шаарында [[Өзбекстан улуттук футбол курамасы|Өзбекстанга]] каршы Борбор Азия Кубогу алкагында өткөргөн. Бул беттеш 3:0 эсеби менен Өзбекстандын жеңиши менен аяктап, Кыргызстан бул мелдешти төртүнчү орунда жыйынтыктаган. 1994-жылы команда Өзбекстандын Эгемендүүлүк кубогуна катышып, акыркы орунду ээлеген. 1995-жылы улуттук курама бир да оюн өткөргөн эмес. 1996-жылкы [[АФК Азия Кубогу|Азия Кубогунун]] тандоо оюндарында алгачкы жолу катышып, экинчи орунду ээлеп, кийинки баскычка чыга алган эмес. 1997-жылы Кыргызстан 1998 [[Футбол боюнча дүйнө чемпиондугу|Дүйнө чемпионатынын]] тандоо мелдешине катышып, тайпасында экинчи орунду ээлегенине карабастан, биринчи айлампада эле мелдештен чыгып калган. === Кризис мезгили === 1999-жылы Кыргызстан 2000 Азия Кубогунун тандоо оюндарында тайпасында акыркы орунду ээлеген. Ошол эле жылы команда 2000-жылкы [[Түштүк-Батыш Азия]] футбол федерациясынын (WAFF) чемпионатына катышып, анда да акыркы орун менен чектелген. 2001-жылы Кыргызстан 2002 Дүйнө чемпионатынын тандоо мелдештерине катышып, тайпасында үчүнчү орунду ээлеп, биринчи айлампада мелдештен четтетилген. 2002-жылы улуттук курама бир да оюн өткөргөн эмес. 2003-жылы 2004 Азия Кубогунун тандоо оюндарында тайпасында экинчи орунду ээлеп, финалдык баскычка чыга алган эмес. Ошол эле жылы 2006 Дүйнө чемпионатынын тандоо мелдешинин биринчи айлампасына катышып, Пакистан курама командасын эки беттеште тең утуп, кийинки баскычка жолдомо алган. 2004-жылы тандоонун экинчи баскычына катышып, тайпасында төртүнчү орунду ээлеген. 2005-жылы улуттук курама команда бир да беттеш өткөргөн эмес. 2006-жылы курама Азиядагы рейтинги эң аз командалар үчүн АФК тарабынан уюштурулган жаңы мелдеш — АФК Чакырык Кубогуна катышкан. Мелдеш [[Бангладеш|Бангладеште]] өткөн. Кыргызстан өз тайпасында биринчи орунду ээлеп, кийинки баскычка чыккан (тайпада Тажикстан, Пакистан жана Макао курама командалары болгон). Чейрек финалда Палестина курама командасын 1:0 эсеби менен жеңип, ал эми жарым финалда Тажикстан курама командасына 0:2 эсеби менен утулган. 2006-жылы жалпысынан 6 беттеш өткөрүлүп, алардын жарымында жеңишке жетип, жарымында утулган. Кыргызстандын улуттук курама командасы ФИФА рейтингинин өтө төмөн болушуна байланыштуу Азиядагы дагы 15 алсыз курама команда менен бирге 2007-жылкы Азия Кубогунун тандоо турниринде катышкан эмес. 2007-жылдын январь айында улуттук курама команданын башкы машыктыруучусу болуп кайрадан Нематжан Закиров дайындалган. 2007-жылы курама [[Казакстан|Казакстанда]] өткөн АлмаТВ Кубогунда катышып, Казакстан, Өзбекстан жана Азербайжан курама командаларына каршы болгон үч беттештин баарында тең утулган. Ошол эле жылы команда [[Индия|Индияда]] өткөн 2007 Неру Кубогунда катышып, тайпадан чыга албай, беш команданын ичинен үчүнчү орунду ээлеген. Тайпадагы атаандаштар Сирия, Индия, Бангладеш жана Камбоджа курама командалары болгон. Ошол жылы Кыргызстан 2010-жылкы [[Түштүк-Африка Республикасы|Түштүк-Африка Республикасында]] өткөн Дүйнө чемпионатынын тандоо мелдештерине да катышып, алдын ала биринчи айлампада Иордания курама командасына утулуп, мелдештен чыгып калган. Жалпысынан 2007-жылы улуттук курама 9 беттеш өткөрүп, 3 жеңишке жетип, 6 жолу утулган. 2008-жылы улуттук курама 2008 АФК Чакырык Кубогунун тандоо турниринде катышкан. Бирок Кыргызстан бул мелдешке жолдомо ала албай, Афганистан жана Бангладеш курама командалары менен болгон тайпада экинчи орунду ээлеген. 2008-жылы улуттук курама болгону 3 беттеш өткөрүп, бирөөндө жеңишке жетип, калган экөөсүндө утулган. Ошол жылдын декабрь айында Нематжан Закиров башкы машыктыруучу кызматынан бошотулган. 2009-жылдын январь айында улуттук курама команданын башкы машыктыруучусу болуп Анарбек Омромбеков дайындалып, ал бул кызматты 2011-жылдын май айына чейин аркалаган. Кыргызстан экинчи ирет Индияда өткөн 2009 Неру Кубогунда катышып, мурункудай эле тайпадан чыга албай, беш команданын ичинен үчүнчү орунду ээлеген. Тайпадагы атаандаштар Сирия, Индия, Ливан жана Шри-Ланка курама командалары болгон. Ошол эле жылы Кыргызстан 2010 АФК Чакырык Кубогунун тандоо турниринде катышып, бул жолу финалдык баскычка жолдомо алууга жетишкен. Жалпысынан 2009-жылы улуттук курама 7 беттеш өткөрүп, 1 жеңишке жетип, 3 жолу тең чыгып, 3 жолу утулган. 2010-жылы Кыргызстан курама командасы [[Шри-Ланка|Шри-Ланкада]] өткөн 2010 АФК Чакырык Кубогунда катышып, В тайпасына Түндүк Корея, Түркмөнстан жана Индия курама командалары менен бирге түшүп, үчүнчү орунду ээлеген. ФИФА рейтингинин өтө төмөн болушуна байланыштуу Кыргызстандын улуттук курама командасы 2011 Азия Кубогунун тандоо турниринде катышкан эмес. 2011-жылы курама 2012 АФК Чакырык Кубогунун тандоо турниринде катышкан. Мальдив, Тажикстан жана Камбоджа курама командалары менен бир тайпага түшүп, мелдештин финалдык баскычына жолдомо ала алган эмес. 2011-жылдын май айында башкы машыктыруучу болуп Анарбек Омромбековдун ордуна Мурат Жумакеев дайындалган. Ошол эле жылы Кыргызстан 2014-жылкы [[Бразилия|Бразилияда]] өтө турган Дүйнө чемпионатынын тандоо мелдештерине да катышкан. Команда экинчи айлампада Өзбекстан курама командасына утулуп, мелдештен чыккан. 2011-жылы улуттук курама болгону 5 беттеш өткөрүп, алардын 4өөндө утулуп, 1 оюнда жеңишке жеткен. 2012-жылы Кыргызстандын улуттук курама командасы болгону бир гана беттеш өткөргөн — Казакстан курама командасына каршы жолдоштук оюнда 2:5 эсеби менен утулган. Ошол эле жылдын сентябрь айында Мурат Жумакеев башкы машыктыруучу кызматынан бошотулуп, анын ордуна Кыргызстандын курама командасына тарыхта алгач ирет чет өлкөлүк адис — [[Орусия|орусиялык]] машыктыруучу Сергей Дворянков дайындалган. 2013-жылы Кыргызстан 2014 АФК Чакырык Кубогунун кезектеги тандоо турниринде катышкан. Тажикстан, Пакистан жана Макао курама командалары менен бир тайпага түшүп, өз тайпасында биринчи орунду ээлеп, турнирдин финалдык баскычына жолдомо алган. Ошол эле жылы улуттук курама Эстония, Беларусь, Молдова, Азербайжан жана Индонезия курама командаларына каршы беш жолдоштук беттеш өткөргөн. Жалпысынан 2013-жылы курама 8 оюн өткөрүп, 3 жеңишке жетип, 2 жолу тең чыгып, 3 жолу утулган. ФИФА рейтингинин төмөндүгүнө байланыштуу Кыргызстан 2015 Азия Кубогунун тандоо турниринде да катышкан эмес. 2014-жылы Кыргызстан [[Мальдив|Мальдив аралдарында]] өткөн 2014 АФК Чакырык Кубогунда А тайпасына түшкөн Палестина, Мальдив жана Мьянма курама командалары менен атаандашып, өз тайпасында үчүнчү орунду ээлеген. Ошол жылы улуттук курама жалпысынан 9 беттеш өткөрүп, 1 жеңишке жетип, 2 жолу тең чыгып, 6 жолу утулган. 2014-жылдын май айында Сергей Дворянков башкы машыктыруучу кызматынан бошотулуп, анын ордуна убактылуу Мирлан Эшенов дайындалган. Ошол эле жылдын октябрь айында башкы машыктыруучу болуп орусиялык адис [[Александр Крестинин]] дайындалып, 2023-жылына чейин иштеген. === Өнүгүүнүн башталышы === 2015-жылы Кыргызстандын улуттук курама командасы Александр Крестининдин жетекчилиги алдында Россияда өтө турган [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпиондугу|2018 Дүйнө чемпионатынын]] тандоо турниринде катышкан. Курама экинчи айлампада токтоп, өз тайпасында беш команданын ичинен үчүнчү орунду ээлеген. Тайпадагы атаандаштар Австралия, Иордания, Тажикстан жана Бангладеш курама командалары болгон. Тайпада үчүнчү орунду ээлегенинин аркасында Кыргызстан [[Бириккен Араб Эмирликтери|БАЭде]] өтө турган [[2019 футбол боюнча Азия Кубогу|2019 Азия Кубогунун]] тандоо турниринин финалдык айлампасына катышуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болгон. 2016-жылы улуттук курама Филиппиндер (эки беттеш), Ливан, Түркмөнстан жана Бахрейн курама командаларына каршы 5 жолдоштук оюн өткөргөн: 1 жеңишке жетип, 2 жолу тең чыгып, 2 жолу утулган. 2017-жылдын март айынан баштап 2018-жылдын март айына чейин Кыргызстандын улуттук курама командасы 2019-жылкы Азия Кубогунун тандоо турниринин финалдык айлампасына катышкан. 2018-жылдын март айында Кыргызстан өз тайпасында биринчи орунду ээлеп, өз тарыхында биринчи жолу Азия Кубогуна жолдомо алган. Тандоо тайпасындагы атаандаштар Индия, Мьянма жана Макао курама командалары болгон. 2017-жылдын аягында Кыргызстан [[Индонезия|Индонезияда]] өткөн эл аралык 2017 Цунами Солидардуулугу Кубогунда катышып, мелдештин жеңүүчүсү болуп чыккан. 2018-жылы улуттук курама 2019 Азия Кубогуна даярдык көрүү максатында бир катар жолдоштук беттештерди өткөргөн. Чучукулак тартуунун жыйынтыгында Кыргызстан С тайпасына түшүп, анда Корея Республикасы, Кытай жана Филиппиндер курама командалары менен атаандаш болгон. === Азия Кубогундагы дебют === [[Файл:KGZ-PHI 2019-01-16.svg|thumb|150px|[[2019 футбол боюнча Азия Кубогу|2019 Азия Кубогундагы]] Кыргызстандын Филиппиндерге каршы старттык курамы]] 2019-жылы январь айында [[Бириккен Араб Эмирликтери|Бириккен Араб Эмирликтеринде]] өткөн [[2019 футбол боюнча Азия Кубогу|Азия Кубогунда]] катышуусун баштады. Алгачкы оюнунда Кытай менен беттешкен. Азия Кубокторундагы Кыргызстандын биринчи голун Ахлетдин Исраилов киргизген, бирок «Ак шумкар» 1:2 эсеби менен жеңилип калган. Экинчи оюнун Корея Республикасынын курамасы менен ойноп, жакшы оюн көрсөткөн. Жалгыз голду азыркы [[Бавария Мүнхен|Бавария Мүнхендин]] коргоочусу Ким Мин Жэден өткөрүп жиберген дагы, 0:1 эсеп менен утулган. Акыркы турдун алкагында Кыргызстан менен Филиппиндер бирдей нөл упай менен келе жаткан. Бетме-бет оюнда кыргызстандык чабуулчу [[Виталий Люкс]] хет-трик (үч гол) жасап, Кыргыз курамасы 3:1 эсеби менен жеңген. Үчүнчү орунду ээлеген курамалардын рейтингинде Кыргызстан экинчи орунду ээлеп, дебюттук мелдешинде плей-офф баскычына чыккан. 1/8 финалда мелдештин уюштуруучусу БАЭ курамасына чыккан. Кыргызстандык оюнчулар татыктуу оюн көрсөтүшүп, 2:2 эсеби менен оюнду кошумча убакытка которушкан. 103-минутада [[Кытай|кытайлык]] калыс Фу Минг «Ак шумкардын» дарбазасына талаш пенальти белгилеген дагы, БАЭ үчүнчү голун киргизген. Калган убакытта Кыргызстан гол киргизгенге жетишпей, 2:3 эсеби менен утулуп, мелдештен четтетилген. Кыргызстандын күйөрмандары ушул жетишкендикке сыймыктанышып, соцтармактарда<ref>{{cite web|url=https://kaktus.media/doc/385546_rahmat_ak_shymkar_kyrgyzstancy_blagodarny_nacionalnoy_komande_po_fytboly.html|title=Рахмат, "Ак-Шумкар"! Кыргызстанцы благодарны национальной команде по футболу|work=Кактус Медиа|lang=ru|date=22-01-2019|access-date=23-01-2026}}</ref> жана Бишкектеги [[Ала-Тоо аянты|Ала-Тоо аянтында]] футболчуларга ыраазычылык билдиришти<ref>{{cite web|url=https://kaktus.media/doc/385617_na_ploshadi_ala_too_proydet_vstrecha_bolelshikov_i_igrokov_sbornoy_kyrgyzstana_po_fytboly.html|title=На площади Ала-Тоо пройдет встреча болельщиков и игроков сборной Кыргызстана по футболу|work=Кактус Медиа|lang=ru|date=22-01-2019|access-date=23-01-2026}}</ref>. === Кийинки жылдар === Ошол эле жылдын күзүндө [[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022 Дүйнө чемпионатына]] тандоо оюндары башталган. Кыргызстан F тайпасына Жапония, Тажикстан, Мьянма жана Монголия курамалары менен түшкөн. 10-октябрь Дөлөн Өмүрзаков атындагы стадиондо өткөн Мьянма менен беттеште «Ак шумкар» 7:0 эсеби менен тарыхындагы эң ири жеңишке жеткен. Жарым коргоочу [[Эдгар Бернхардт]] хет-трик жасаган. 2020-жылы [[коронавирус]] пандемиясына байланыштуу курама бир дагы оюн өткөргөн эмес. 2021-жылдын 11-июнунда кайрадан Мьянма менен оюнда Кыргызстан эң ири жеңишин кайталаган — 8:1 эсеби менен жеңген. Кыргызстан курамасы өзүнүн тайпасында 10 упай менен үчүнчү орунду ээлеп, Дүйнө чемпионатына чыкпай калган, бирок 2023 Азия кубогунун тандоо оюндарынын үчүнчү раундуна жолдомо алган. Ошол эле жылы Кыргызстан 2021 Үч улут кубогун [[Бишкек]] шаарында кабыл алган. Палестина жана Бангладеш курамаларын жеңип, мелдештин жеңүүчүсү болуп чыккан. 2022-жылы Азия Кубогунун тандоо баскычынын үчүнчү раундунда Сингапур жана Мьянма курамаларын жеңип жана Тажикстан курамасы менен тең чыгып, F тайпасында экинчи орунду ээлеп, Кыргызстан курамасы [[2023 футбол боюнча Азия Кубогу|2023 Азия Кубогуна]] экинчи жолу жолдомо алган. 2023-жылдын башында [[Индия|Индиянын]] Импхал шаарында өткөн Үч улут кубогунда катышып, Индияга жеңилип жана Мьянма менен тең чыгып, акыркы орунду ээлеген. Ошол эле жылдын жайында алгачкы жолу өткөн БАФФ Улуттар Кубогунда Кыргызстан B тайпасында экинчи орунду ээлеп, үчүнчү орунду аныктаган оюнда Оманга 0:1 эсеби менен утулуп, мелдеште төртүнчү орун менен жыйынтыктаган. Жылдын аягында башталып жана 2025-жылдын июнь айына чейин [[2026 Футбол дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатына]] тандоо оюндары өткөн. Тандоонун экинчи раундунда Кыргызстан D тайпасында Оман, Малайзия жана Кытай Тайбэйи менен ойноп, 11 упай менен экинчи орунду ээлеп, үчүнчү раундка өткөн жана 2027 Азия Кубогуна жолдомо алган. 2024-жылдын январь айында [[Катар|Катарда]] [[2023 футбол боюнча Азия Кубогу|2023 Азия Кубогу]] өткөрүлдү. Кыргызстан F тайпасына Сауд Арабия, Таиланд жана Оман курамалары менен чогу түшкөн. Таиланд менен Сауд Арабияга «Ак шумкар» бирдей 0:2 эсеп менен утулуп, Оман менен тең чыккан. Үч оюнда бир гол киргизип, курама бир упай менен акыркы орунда жайгашып, мелдештеги катышуусун жыйынтыктаган. [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатынын]] тандоо баскычынын үчүнчү раундунда Кыргызстан A тайпасында Иран, Өзбекстан, Катар, БАЭ жана Түндүк Корея курамалары менен беттешкен. 2025-жылдын март айында Бишкекте өткөн Катар менен оюнда Кыргызстан 3:1 эсеби менен Азия чемпионун жеңип алган. Акырында «Ак шумкар» өз тайпасында 8 упай менен бешинчи орунду ээлеп, Дүйнө чемпионатына чыкпай калган. == Эл аралык мелдештерде катышуусу == === Дүйнө чемпионаты === {| class="wikitable" |- | {{желек|Уругвай}} 1930 — {{желек|Италия}} 1990 || Катышкан эмес: [[Кеңештер Бирлиги улуттук футбол курамасы|Кеңештер Бирлигинин]] курамында болгон |- | {{желек|АКШ}} 1994 || ФИФА мүчөсү эмес |- | {{желек|Франция}} 1998 || Тандоодон өткөн эмес: Биринчи раунд, 2-тайпасында 2-орун |- | {{желек|Корея Республикасы}}{{желек|Жапония}} 2002 || Тандоодон өткөн эмес: Биринчи раунд, 4-тайпасында 3-орун |- | {{желек|Германия}} 2006 || Тандоодон өткөн эмес: Экинчи раунд, 6-тайпасында 4-орун |- | {{желек|ТАР}} 2010 || Тандоодон өткөн эмес: Биринчи раундда жеңилүү |- | {{желек|Бразилия}} 2014 || Тандоодон өткөн эмес: Экинчи раундда жеңилүү |- | {{желек|Орусия}} [[2018 Футбол боюнча дүйнө чемпиондугу|2018]] || Тандоодон өткөн эмес: Экинчи раунд, B тайпасында 3-орун |- | {{желек|Катар}} [[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпиондугу|2022]] || Тандоодон өткөн эмес: Экинчи раунд, F тайпасында 3-орун |- | {{желек|АКШ}}{{желек|Канада}}{{желек|Мексика}} [[2026 Футбол дүйнө чемпионаты|2026]] || Тандоодон өткөн эмес: Үчүнчү раунд, A тайпасында 5-орун |} === Азия Кубогу === {| class="wikitable" |- | {{желек|Гонконг}} 1956 — {{желек|Катар}} 1988 || Катышкан эмес: [[Кеңештер Бирлиги улуттук футбол курамасы|Кеңештер Бирлигинин]] курамында болгон |- | {{желек|Жапония}} 1992 || АФК мүчөсү эмес |- | {{желек|БАЭ}} 1996 || Тандоодон өткөн эмес: 9-тайпада 2-орун |- | {{желек|Ливан}} 2000 || Тандоодон өткөн эмес: 1-тайпада 4-орун |- | {{желек|Кытай}} 2004 || Тандоодон өткөн эмес: Биринчи раунд, C тайпасында 2-орун |- | {{желек|Индонезия}}{{желек|Малайзия}}{{желек|Таиланд}}{{желек|Вьетнам}} 2007 || Тандоого катышкан эмес |- | {{желек|Катар}} 2011 || Тандоого катышкан эмес |- | {{желек|Австралия}} 2015 || Тандоого катышкан эмес |- | {{желек|БАЭ}} [[2019 футбол боюнча Азия Кубогу|2019]] || 1/8 финал |- | {{желек|Катар}} [[2023 футбол боюнча Азия Кубогу|2023]] || Тайпалык баскыч: F тайпасында 4-орун |- | {{желек|Сауд Арабиясы}} 2027 || Жолдомо алды |} === Чакырык Кубогу === {| class="wikitable" |- | {{желек|Бангладеш}} 2006 ||'''{{Коло медаль}} Үчүнчү орун''' |- | {{желек|Индия}} 2008 || Тандоодон өткөн эмес: С тайпасында 2-орун |- | {{желек|Шри-Ланка}} 2010 || Тайпалык баскыч: B тайпасында 3-орун |- | {{желек|Непал}} 2012 || Тандоодон өткөн эмес: C тайпасында 3-орун |- | {{желек|Мальдив}} 2014 || Тайпалык баскыч: A тайпасында 3-орун |} == Акыркы көрсөткүчтөрү == === 2025 === {{footballbox collapsible | round = ДЧ-2026 тандоосу 3Р | date = 20-март | time = 22:00 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|UZB}} | score = 1:0 | report = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288263/288276/400018464 | goals1 = *Алиджанов {{гол|40}} | goals2 = | team2 = {{fb|KGZ}} | location = [[Ташкент]], [[Өзбекстан]] | stadium = «Бунёдкор» | attendance = 32 458 | referee = {{желек|Жапония}} Юсукэ Араки | result = L }} {{footballbox collapsible | round = ДЧ-2026 тандоосу 3Р | date = 25-март | time = 19:45 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|KGZ}} | score = 3:1 | report = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288263/288276/400018457 | goals1 = *[[Валерий Кичин|Кичин]] {{гол|45+1}} *[[Александр Мищенко|Мищенко]] {{гол|82}} *[[Алимардон Шүкүров|Шүкүров]] {{гол|90+3}} | goals2 = *Мендис {{гол|52}} | team2 = {{fb|QAT}} | stadium = [[Дөлөн Өмүрзаков атындагы стадиону]] | location = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]] | attendance = 12 325 | referee = {{желек|Малайзия}} Назми Насаруддин | result = W }} {{footballbox collapsible | round = ДЧ-2026 тандоосу 3Р | date = 5-июнь | time = 00:15 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|PRK}} | score = 2:2 | report = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288263/288276/400018443 | goals1 = *Пак {{гол|44}} *Ри {{гол|52}} | goals2 = *[[Гүлжигит Алыкулов|Алыкулов]] {{гол|57}} *Ким {{гол|90+5|авт}} | team2 = {{fb|KGZ}} | location = [[Эр-Рияд]], [[Сауд Арабиясы]] | stadium = «Принц Фейсал ибн Фахд» | attendance = 100 | referee = {{желек|Иордания}} Адхам Махадмех | result = D | note = КЭДР курамасы бардык оюндарын нейтралдуу стадиондо кабыл алат. 2025-жылдын 17-апрелинде КЭДР футбол ассоциациясы Кыргызстан менен оюну Эр-Рияд шаарында өтөрүн билдирди<ref>{{cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1041|title=МАТЧ КНДР – КЫРГЫЗСТАН СОСТОИТСЯ В ГОРОДЕ ЭР-РИЯД|work=[[Кыргыз футбол биримдиги]]|date=2025-04-17|access-date=2025-12-12|lang=ru}}</ref>. }} {{footballbox collapsible | round = ДЧ-2026 тандоосу 3Р | date = 10-июнь | time = 19:45 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|KGZ}} | score = 1:1 | report = https://www.fifa.com/en/match-centre/match/520/288263/288276/400018458 | goals1 = *[[Кай Мерк]] {{гол|90+5}} | goals2 = *Абдалла {{гол|30}} | team2 = {{fb|UAE}} | stadium = [[Дөлөн Өмүрзаков атындагы стадиону]] | location = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]] | attendance = 12 258 | referee = {{желек|Кувейт}} Ахмад Аль-Али | result = D }} {{footballbox collapsible | round = [[БАФФ]] улуттар кубогу | date = 30-август | time = 18:00 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|KGZ}} | score = 1:1 | report = https://www.flashscore.com.ua/match/football/kyrgyzstan-pMXTD85a/turkmenistan-SUftDSK5/?mid=l0T3ZGMF | goals1 = *[[Жоэл Кожо|Кожо]] {{гол|45}} | goals2 = *Жумаев {{гол|44}} | team2 = {{fb|TKM}} | stadium = «Жар» | location = [[Ташкент]], [[Өзбекстан]] | referee = {{желек|Тажикстан}} Саижон Зайниддинов | result = D }} {{footballbox collapsible | round = [[БАФФ]] улуттар кубогу | date = 2-сентябрь | time = 18:00 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|OMA}} | score = 2:1 | report = https://www.flashscore.com.ua/match/football/kyrgyzstan-pMXTD85a/turkmenistan-SUftDSK5/?mid=l0T3ZGMF | goals1 = *Ас-Сабхи {{гол|90+1||90+5}} | goals2 = *[[Тамирлан Козубаев|Козубаев]] {{гол|24}} | team2 = {{fb|KGZ}} | stadium = «Жар» | location = [[Ташкент]], [[Өзбекстан]] | referee = {{желек|Иран}} Хассан Акрами | result = L }} {{footballbox collapsible | round = [[БАФФ]] улуттар кубогу | date = 5-сентябрь | time = 20:30 [[UTC+6]] | team1 = {{fb-rt|UZB}} | score = 4:0 | report = https://www.flashscore.com.ua/match/football/kyrgyzstan-pMXTD85a/uzbekistan-EZYKKRMc/?mid=lOBjQCq2 | goals1 = *Мозговой {{гол|20}} *Шукуров {{гол|67|пен}} *Сергеев {{гол|82}} *Тургунбоев {{гол|90+3}} | goals2 = | team2 = {{fb|KGZ}} | stadium = Олимпиялык | location = [[Ташкент]], [[Өзбекстан]] | referee = {{желек|Тажикстан}} Садулло Гулмуроди | result = L }} == Жаат курамы == {{Бүтө элек-stub}} == Башкы машыктыруучулар == {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !Машыктыруучу !-баштап !-чейин |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Меклис Кошалиев]] |Август 1992 |Февраль 1996 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Евгений Новиков]] |Июнь 1997 |Февраль 2001 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Нематжан Закиров]] |Март 2003 |Март 2006 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Борис Подкорытов]] |Март 2006 |Декабрь 2006 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Нематжан Закиров]] |Январь 2007 |Декабрь 2008 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Анарбек Ормомбеков]] |Январь 2009 |Май 2011 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Мурат Жумакеев]] |Май 2011 |Сентябрь 2012 |- |align=left|{{желек|Орусия}} [[Сергей Дворянков]] |Сентябрь 2012 |Май 2014 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан|1992}} [[Мирлан Эшенов]] |Май 2014 |Октябрь 2014 |- |align=left|{{желек|Орусия}} [[Александр Крестинин]] |Октябрь 2014 |Апрель 2023 |- |align=left|{{желек|Словакия}} [[Штефан Таркович]] |Апрель 2023 |Июнь 2024 |- |align=left|{{желек|Орусия}} [[Максим Лисицын]] |Июнь 2024 |Июль 2025 |- |align=left|{{желек|Кыргызстан}} [[Урмат Абдукаимов]] ({{м. а.}}) |Июль 2025 |Декабрь 2025 |- |align=left|{{желек|Хорватия}} [[Роберт Просинечки]] |Декабрь 2025 |{{а. у.}} |} == Булактар == {{булактар}} == Шилтемелер == * [http://www.fifa.com/associations/association=kgz/index.html Кыргызстан курамасы ФИФА сайтында] * [http://wildstat.ru/p/7001/ch/all/team1/KGZ/ydate/1992 Кыргызстан курамасынын 1992-жылдан баштап бардык оюндары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123083420/https://wildstat.ru/p/7001/ch/all/team1/KGZ/ydate/1992 |date=2025-01-23 }} {{Азия футбол курамалары}} [[Категория:Кыргызстан курамалары|Футбол]] [[Категория:Футбол курамалар]] hj684lee8ja633gm8qs9xfc7r6ht7og 0 45548 642580 471162 2026-03-29T22:47:25Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 642580 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Marktræ (Quercus).JPG |image title = [[Жөнөкөй эмен]].<br />Картаң дарактын көрүнүшү |image descr = |regnum = Өсүмдүктөр |rang = Тукум |latin = Quercus |author = [[L.]], 1753 |syn = {{bt|Cyclobalanopsis|[[Oerst]]}}, 1866 |typus = {{bt-latrus|Quercus robur|aut=L.|txt=<ref name="ING">{{ING|Quercus}}</ref>|}} |children name = Түрлөрү |children = <p align=center>[[#Белгилүү түрлөр|Тексти кара]]<br />'''[[Эмен тукумунун түрлөрү]]'''</p> |range map = |range map caption = |range legend = |wikispecies = Quercus |grin = 10203 }} '''Эмен''' ({{lang-la|Quercus}} [[L.]]) ... == Сүрөттөлүшү == == Белгилүү түрлөрү == == Колдонулушу == === Музыкада === В. А. Моцарттын [[Сыйкырдуу сурнай]] операсындагы аспап миң жылдык эмен дарагынан жасалган. Сыйкырдуу сурнай кийинчерээк алтын сурнайга айланат. === Жаңгагынан кофе суусундугу === === Эмен кабыгы === === Декоративдүү бакчада === Эмендерди көпчүлүк учурда айылдарды жана шаарларды жашылдандырууда колдонушат; мисалы, {{bt-ruslat|Саздак эмен|Quercus palustris}} - [[АКШ|Американын]] чыгышында жана Европада өтө белгилүү дарак болуп саналат, ал эми ар дайым жашыл болгон {{bt-ruslat|Виргин эмени|Quercus virginiana}} Штаттардын түштүгүндө көп колдонулат. Кавказда жана Крым жарым аралында {{bt-ruslat|Капкак эмен|Quercus suber}} дарагы көбөйтүлүүдө. == Жыгач == == Калк арасында == == Кызыктуу фактылар == == Эмен эни == === Геральдика === Эмендин элесин көпчүлүк шаарлардын [[герб|гербинен]] көрө алса болот. <gallery> DEU Looft COA.svg|[[Лофт (Германия шаары)|Лофтун]] герби, [[Германия]] Wappen Langen (Hessen).png|[[Ланген (Гессен)|Лангендин]] герби, Германия Escudo de Bizkaia 2007.svg|[[Бискайя]] аймагынын герби, Испания Coat of arms of Dubna.svg|[[Дубна]] шаарынны герби, Москва областы, [[Орусия]] Coat_of_arms_of_Dubovsky_district_2007_01.png|Орус Федерациясынын Волгоград обастынын Дуб районунун герби Coat of Arms of Borisovo rayon (Belgorod oblast).png |[[Борисов району (Белгород областы)|Борисов районунун]] герби, Орусия Wappen Eichwalde.svg|[[Айхвальде]] кошуунунун герби, Бранденбург, Германия Kandava gerb.png|[[Кандава]] шаарынын герби, [[Латвия]] LVA Sēmes pagasts COA.png|Семес герби, Латвия LVA Medumu pagasts COA.png|Mедyм герби, Латвия LVA Mazozolu pagasts COA.png|Mазозол герби, Латвия Coat of arms of Tomsk Oblast, Russia.svg|[[Томск]] областынын герби, эмен сабактары менен курчалган </gallery> == Кошумча маалымат == {{эскертүү}} == Адабияттар == == Шилтемелер == {{Навигация |Уикитүрлөр = Quercus }} * [http://cyberleninka.ru/article/n/perspektivnost-ispolzovaniya-predstaviteley-roda-quercus-l-pri-sozdanii-nasazhdeniy-razlichnogo-tselevogo-naznacheniya Quercus L. дарагын келечек үчүн максаттуу пайдалануу] {{ref-ru}} * [http://www.deby.bialowieza.pl Oaks in Bialovieza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409122449/http://www.deby.bialowieza.pl/ |date=2006-04-09 }}{{ref-en}}{{ref-lv}} * [http://www.poweroak.lv Латвия эмендер өлкөсү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807004227/http://poweroak.lv/ |date=2020-08-07 }}{{ref-lv}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=QUERC ''Эмен''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310035536/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=QUERC |date=2010-03-10 }} USDA NRCS сайтында.{{ref-en}} [[Категория:Өсүмдүктөр]] 96w3zdsuokbf27f2p76mjfwbitbpo4n 0 46334 642544 638955 2026-03-29T16:19:30Z Baydastann 38267 /* Байгелүү клубдар */ 642544 wikitext text/x-wiki {{Футбол лигасы|аталышы=Кыргызстан Жогорку Лигасы|өлкө={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|сүрөтү=Логотип КПФЛ.png|федерациясы=АФК|түптөлгөн=1992|командалар саны=16|TV=Kyrgyz Sport TV|сайты=kpfl.kg|учурдагы чемпион=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] <small>(1)</small>|көп титулдуу клуб=[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] <small>(13)</small>|ийгилик жолдонмосу=AFC Challenge League|четтетилүү жолдонмосу=Биринчи Лига|баскычтар=1|учурдагы мезгил=Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты (2026)|расмий аталышы=Жогорку Лига}} '''Кыргызстан Жогорку Лигасы'''<ref name=":0">{{Cite web|title=ПРЕЗИДЕНТ КФБ КАМЧЫБЕК ТАШИЕВ ВСТРЕТИЛСЯ С РУКОВОДИТЕЛЯМИ КЛУБОВ КЫРГЫЗСКОЙ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ|url=https://kfu.kg/news/1403|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> — Кыргызстандагы профессионалдык футболдун эң жогорку деңгээлдеги мелдеши болуп эсептелет. Мелдешти Кыргыз профессионалдык футбол лигасы (КПФЛ) жана [[Кыргыз футбол биримдиги]] биргелешип уюштурат. Турнир 1992-жылдан бери үзгүлтүксүз өткөрүлүп келе жатат. 2026-жылдан баштап '''Жогорку Лига''' деп аталат<ref name=":0" />. Буга чейин «Топ-лига», «Премьер-лига» деген аталыштар менен аталып келген<ref>{{Cite web|url=https://www.flashscore.com.ua/football/kyrgyzstan/premier-liga/|title=Live Премьер-лига 2025 результаты, футбол Кыргызстан|work=flashscore.com|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Учурда Кыргыз Жогорку Лигасында 16 команда катышат<ref name=":1">{{Cite web|title=2026-жылы Кыргызстандын футбол боюнча Жогорку лигасында 16 команда ойнойт|url=https://sputnik.kg/20251226/1098868424.html|work=Спутник|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Лиганын тарыхындагы эң ийгиликтүү клуб — «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» Бишкек. Бул команда чемпиондук наамды 13 жолу жеңип алып, кыргыз футболунун флагманы катары таанылган. Жогорку Лиганын учурдагы чемпиону Ысык-Көлдүн «Барс» клубу<ref>{{Cite web|title=ФУТБОЛЬНЫЙ КЛУБ «БАРС» — ЧЕМПИОН КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 2025 ГОДА!|url=https://www.kfu.kg/news/1388|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref><ref>{{Cite web|title=Премьер-Лига 2025, футбол, Кыргызстан|url=https://soccer365.ru/competitions/1299/|work=soccer365|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Чемпион атанган команда Азия футбол конфедерациясы уюштурган AFC Challenge League мелдешине жолдомо алат. Бул турнир Азиядагы клубдар үчүн үчүнчү деңгээлдеги континенталдык мелдеш болуп саналат. Сезондун жыйынтыгында эң начар көрсөткүч көрсөтүп, акыркы орунду ээлеген команда Кыргызстандын Биринчи Лигасына түшүрүлөт. == Катышуучу клубдар == {{ПозКарта+ |Кыргызстан |width=450 |float=right |caption=2026-жылкы чемпионаттагы клубдардын жайгашуусу |places= {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.5167|long=72.2333 |label=[[Азия (футбол клубу)|Азия]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.4907|long=78.3936 |label=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.883333 |long=74.85 |label=[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] жана [[Талант (футбол клубу)|Талант]] |position=right|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.53 |long=72.8 |label=[[Алай (футбол клубу)|Алай]] жана<br>[[ОшМУ-Алдиер]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.874722 |long=74.612222 |label='''Бишкек'''|position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.0370196|long=72.462859 |label=[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]] |position=left|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.770311|long=73.299320 |label=[[Өзгөн(футбол клубу|Өзгөн]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.50|long=73.51 |label=[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.933155|long=72.981491 |label=[[Мурас Юнайтед]] |position=top}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.87442|long=72.94192 |label=[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1|lat=40.7 |long=77.6 |label='''Бишкек клубдары:'''<br> [[Азиягол]]<br>[[Алга (футбол клубу)|Алга]]<br>[[Бишкек Сити]]<br>[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]<br>Илбирс|position=right}} }} 2026-жылкы чемпионатка даярдык көрүүнүн алкагында лига клубдарынын жетекчилери жана Кыргыз футбол союзунун президенти Камчыбек Ташиев катышкан жыйын өткөрүлгөн. Жыйындын жыйынтыгы боюнча чемпионаттагы командалардын саны 14төн 16га көбөйтүлдү. Лигага жаңыдан «Токтогул» клубу кошулду. Ал [[Токтогул (шаар)|Токтогул]] шаарынан болуп, 2025-жылкы Улуттук лиганын (азыркы Биринчи Лига) жеңүүчүсү аталды<ref>{{Cite web|title=футбол клубу «ТОКТОГУЛ» ЗАВОЕВАЛ ПУТЁВКУ В ПРЕМЬЕР-ЛИГУ КЫРГЫЗСТАНА 2026 ГОДА|url=https://www.kfu.kg/news/1370|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Ошондой эле Талас шаарынын наамысын коргогон жаңы «Азия» клубу да катышуучулардын катарына кирди<ref name=":0" /><ref name=":1" />. {| class="wikitable sortable" !Клуб !Шаар !Стадион !Сыйымдуулугу |- |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |[[Кант (шаар)|Кант]] |Nitro Арена | align="center" |3000 |- |[[Азия (футболдук клуб)|Азия]] |[[Талас]] | | align="center" | |- |[[Азиягол]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Алай (футбол клубу)|Алай]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Алга (футбол клубу)|Алга]] |[[Бишкек]] |Улуттук футбол академиясы | align="center" | |- |[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |[[Каракол]] |Ынтымак Арена<ref>{{Cite web|title=В ГОРОДЕ КАРАКОЛ ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫЛСЯ СТАДИОН «ЫНТЫМАК АРЕНА»|url=https://www.kfu.kg/news/1094|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 3380 |- |[[Бишкек Сити]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |[[Бишкек]] |«Дордой» спорт комплекси | align="center" | |- |[[Илбирс]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |[[Кара-Балта]] |«Манас» спорт комплекси<ref>{{Cite web|title=В КАРА-БАЛТЕ ОТКРЫЛСЯ ОБНОВЛЕННЫЙ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС «МАНАС»|url=https://www.kfu.kg/news/811|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 2150 |- |[[Мурас Юнайтед]] |[[Манас (шаар)|Манас]] |Курманбек<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333|title=Мурас Юнайтед Джалал-Абад|format=transfermarkt.world|lang=ru|accessdate=2026-01-07|archivedate=2024-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240827110224/https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333}}</ref> | align="center" |5 000 |- |[[Нефтчи (футбол клубу)|Нефтчи]] |[[Кочкор-Ата]] |Нефтяник | align="center" |5 000 |- |[[ОшМУ-Алдиер]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Талант (футбол клубу)|Талант]] |[[Беш-Күңгөй]] |Достук Арена<ref>{{Cite web|title=СОСТОЯЛОСЬ ОТКРЫТИЕ ПЕРВОГО ФУТБОЛЬНОГО СТАДИОНА В ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ КЫРГЫЗСТАНА|url=https://www.kfu.kg/news/1057|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 563 |- |[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |[[Токтогул]] | | align="center" | |- |[[Өзгөн (футбол клубу)|Өзгөн]] |[[Өзгөн]] |«Зулпукар Ормонов» спорт комплекси<ref>{{Cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1229|title=В ГОРОДЕ УЗГЕН ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫТ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС ИМЕНИ ЗУЛПУКАРА ОРМОНОВА|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 240 |} == Байгелүү клубдар == {| class="wikitable" |+ !Сезон ! {{comment|Кк|Катышкан клубдар}} !Чемпион !2-орун !3-орун |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |СКА-Достук (Сокулук) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] |17 |[[Алга (футбол клубу)|Алга-РИИФ (Бишкек)]] |Спартак (Токмок) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] |14 |Кант-Ойл (Кант) |Семетей (Кызыл-Кыя) |Ак-Марал (Токмок) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |16 |Кант-Ойл (Кант) |АиК (Бишкек) |Семетей (Кызыл-Кыя) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |12 |Металлург (Кадамжай) |АиК (Бишкек) |Динамо-Алай (Ош) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] |10 |Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|Алга-ПВО (Бишкек)]] |АиК (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] |21 |ЦАГ-Динамо-МВД (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Улуттук Гвардия (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |12 |ЦАГ-Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу)<br>Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Динамо (Бишкек) |Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] |9 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |10 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |19 |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|СКА-Шоро (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|Шоро-СКА (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] |11 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]]<br>Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |6 |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] |6 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] |8 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] |7 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Мурас Юнайтед]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |14 |[[Барс (футбол клубу)|Барс (Каракол)]] |[[Мурас Юнайтед]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |} == Көп титулдуу клубдар == {| class="wikitable" ! Клуб ! Саны ! Титулга ээ болгон жылы |- style="text-align:left" |[[Дордой (футбол клубу)|«Дордой» Бишкек]] | align=center | 13 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |- style="text-align:left" | [[Алга (футбол клубу)|«Алга» Бишкек]] | align=center | 5 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |- style="text-align:left" | [[Алай (футбол клубу)|«Алай» Ош]] | align=center | 4 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |- style="text-align:left" | [[Абдыш-Ата (футбол клубу)|«Абдыш-Ата» Кант]] | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |- style="text-align:left" | [[Динамо (футбол клубу, Бишкек)|ЦАГ-«Динамо» Бишкек]] | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |- |[[Кант-Ойл|«Кант-Ойл» Кант]] | align=center |2 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |- style="text-align:left" | [[Металлург (футбол клубу, Кадамжай)|«Металлург» Кадамжай]] | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |- style="text-align:left" | [[Жаштык-Ак-Алтын|«Жаштык-Ак-Алтын» Кара-Суу]] | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |- | [[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|«Нефтчи» Кочкор-Ата]] | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |- |'''[[Барс (футбол клубу)|«Барс» Каракол]]''' | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |- |} == Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери == {|class="wikitable" |- ! Сезон ! Оюнчу ! Клуб ! Голдору |- align="center" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] | align="left" | {{Желек|Кыргызстан}} Игорь Сергеев | [[Биримдик (футбол клубу)|СКА-«Достук»]] | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Давран Бабаев | «[[Алай (футбол клубу)|Динамо-Алай]]» | 38 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «[[Кант-Ойл]]» | 25 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «[[Кант-Ойл]]» | 27 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | [[Гвардия (футбол клубу, Бишкек)|АиК]] | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Фархат Хаитбаев | [[Кара-Балта (футбол клубу)|КВТ-«Динамо»]] | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Сергей Гайзитдинов | «[[Шахтёр (футбол клубу, Кызыл-Кия)|Семетей]]» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Исмаил Маликов | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 16 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Валерий Березовский | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 32 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Нурлан Ражабалиев | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 19 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Роман Корнилов | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 39 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Замирбек Жумагулов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Вячеслав Прянишников | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 24 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 21 |- align=center |rowspan=2|[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Хуршид Лутфуллаев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | rowspan=2|13 |- align=center | align="left"| {{Желек|Гана}} Дэвид Тетте | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] | align="left"| {{Желек|Орусия}} Максим Кретов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Таалай Жуматаев | «[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]]» | 15 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Владимир Верёвкин | «[[Алга (футбол клубу)|Алга]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Каюмжан Шарипов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] | align="left"| {{Желек|Пакистан}} Калимулла Хан | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 18 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Жоэл Кожо | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] | align="left"| {{Желек|Түркмөнстан}} Вахыт Оразсахедов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирлан Мурзаев | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 10 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирбек Ахматалиев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |17 |- align=center | rowspan="3" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Эммануель Ягр |«[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | rowspan="3" |14 |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Эльдар Молдожунусов |«[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]]» |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] | align="left"|{{Желек|Черногория}} Данин Талович |«[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» |14 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |11 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] | align="left"| {{Желек|Бразилия}} Ричард Ромарио |«[[ОшМУ-Алдиер|ОшМУ-Алдиер]]» |19 |} == Жылдын мыкты оюнчулары == {| class="wikitable" |+ !Сезон !Оюнчу !Клуб |- |2010<ref name=":2">{{Cite web|url=https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|title=В Кыргызстане определены лучшие футболисты чемпионата страны 2010 года|lang=ru|author=Марченко Иван|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Азамат Байматов]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2018<ref name=":4">{{Cite web|url=http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|title=Жыргалбек уулу Кайрат - лучший футболист Кыргызстана, Крестинин - лучший тренер!|lang=ru|website=fc-dordoi.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083812/http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Шерзот Шакиров |[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи (Кочкор-Ата)]] |- |2019<ref name=":5">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|title=FFKR Football Awards — 2019. «Эпоха футбола», лучшие игроки и тренеры — кто они|lang=ru|author=Жакыпбекова Жамиля|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093215/https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Фархат Мусабеков |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2021<ref name=":6">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|title=Названы лучшие футбольные игроки, тренеры и судьи Кыргызстана|lang=ru|website=24.kg|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Мирбек Ахматалиев |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2022<ref>{{Cite web|url=https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|title=Лучшим футболистом Кыргызстана 2022 года стал Валерий Кичин. Кто забрал остальные 13 наград?|lang=ru|last=|website=КНИА «Кабар»|last2=Политика|last3=Общество|last4=Президент|last5=Парламент|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Магамед Узденов |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2023<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|title=Кайрата Жыргалбек уулу признали лучшим футболистом Кыргызстана в 2023 году|lang=ru|website=kaktus.media|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Данин Талович |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2024<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/main_news/85095-kpl-2024-nazvany-luchshie-iz-luchshih-po-itogam-sezona.html|title=КПЛ-2024: названы лучшие из лучших по итогам сезона|lang=ru|website=Sport.kg|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Кайрат Жыргалбек уулу]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |} == Башкы демөөрчүлөр == {| class="wikitable" |- ! Сезондор !! Башкы демөөрчү |- | 1992—2016 ||''Жок'' |- | 2017—2021 ||{{Желек|Кыргызстан}} «[[Шоро (компания)|Шоро]]»<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|title=У чемпионата Кыргызстана по футболу появился генеральный спонсор|lang=ru|website=Sport.kg|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |- | 2021—2024 ||{{Желек|Казакстан}} «БК Олимп»<ref>{{Cite web|url=https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|title=У Премьер-лиги новый титульный спонсор - БК Олимп|lang=ru|website=Prosports|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/}}</ref> |- |2024—а.у |1xBet<ref>{{Cite web|title=КОМПАНИЯ 1ХBET СТАЛА ГЕНЕРАЛЬНЫМ ПАРТНЕРОМ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ|url=https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki|lang=ru|work=kpfl.kg|accessdate=2026-01-08|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki}}</ref> |} == Булактар == {{Эскертүүлөр}} == Шимтемелер == [[Категория:Футбол]] ikh5gcuh0oyr7cujq57bfnc95ohmvgg 642545 642544 2026-03-29T16:21:07Z Baydastann 38267 /* Көп титулдуу клубдар */ 642545 wikitext text/x-wiki {{Футбол лигасы|аталышы=Кыргызстан Жогорку Лигасы|өлкө={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|сүрөтү=Логотип КПФЛ.png|федерациясы=АФК|түптөлгөн=1992|командалар саны=16|TV=Kyrgyz Sport TV|сайты=kpfl.kg|учурдагы чемпион=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] <small>(1)</small>|көп титулдуу клуб=[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] <small>(13)</small>|ийгилик жолдонмосу=AFC Challenge League|четтетилүү жолдонмосу=Биринчи Лига|баскычтар=1|учурдагы мезгил=Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты (2026)|расмий аталышы=Жогорку Лига}} '''Кыргызстан Жогорку Лигасы'''<ref name=":0">{{Cite web|title=ПРЕЗИДЕНТ КФБ КАМЧЫБЕК ТАШИЕВ ВСТРЕТИЛСЯ С РУКОВОДИТЕЛЯМИ КЛУБОВ КЫРГЫЗСКОЙ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ|url=https://kfu.kg/news/1403|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> — Кыргызстандагы профессионалдык футболдун эң жогорку деңгээлдеги мелдеши болуп эсептелет. Мелдешти Кыргыз профессионалдык футбол лигасы (КПФЛ) жана [[Кыргыз футбол биримдиги]] биргелешип уюштурат. Турнир 1992-жылдан бери үзгүлтүксүз өткөрүлүп келе жатат. 2026-жылдан баштап '''Жогорку Лига''' деп аталат<ref name=":0" />. Буга чейин «Топ-лига», «Премьер-лига» деген аталыштар менен аталып келген<ref>{{Cite web|url=https://www.flashscore.com.ua/football/kyrgyzstan/premier-liga/|title=Live Премьер-лига 2025 результаты, футбол Кыргызстан|work=flashscore.com|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Учурда Кыргыз Жогорку Лигасында 16 команда катышат<ref name=":1">{{Cite web|title=2026-жылы Кыргызстандын футбол боюнча Жогорку лигасында 16 команда ойнойт|url=https://sputnik.kg/20251226/1098868424.html|work=Спутник|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Лиганын тарыхындагы эң ийгиликтүү клуб — «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» Бишкек. Бул команда чемпиондук наамды 13 жолу жеңип алып, кыргыз футболунун флагманы катары таанылган. Жогорку Лиганын учурдагы чемпиону Ысык-Көлдүн «Барс» клубу<ref>{{Cite web|title=ФУТБОЛЬНЫЙ КЛУБ «БАРС» — ЧЕМПИОН КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 2025 ГОДА!|url=https://www.kfu.kg/news/1388|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref><ref>{{Cite web|title=Премьер-Лига 2025, футбол, Кыргызстан|url=https://soccer365.ru/competitions/1299/|work=soccer365|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Чемпион атанган команда Азия футбол конфедерациясы уюштурган AFC Challenge League мелдешине жолдомо алат. Бул турнир Азиядагы клубдар үчүн үчүнчү деңгээлдеги континенталдык мелдеш болуп саналат. Сезондун жыйынтыгында эң начар көрсөткүч көрсөтүп, акыркы орунду ээлеген команда Кыргызстандын Биринчи Лигасына түшүрүлөт. == Катышуучу клубдар == {{ПозКарта+ |Кыргызстан |width=450 |float=right |caption=2026-жылкы чемпионаттагы клубдардын жайгашуусу |places= {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.5167|long=72.2333 |label=[[Азия (футбол клубу)|Азия]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.4907|long=78.3936 |label=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.883333 |long=74.85 |label=[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] жана [[Талант (футбол клубу)|Талант]] |position=right|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.53 |long=72.8 |label=[[Алай (футбол клубу)|Алай]] жана<br>[[ОшМУ-Алдиер]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.874722 |long=74.612222 |label='''Бишкек'''|position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.0370196|long=72.462859 |label=[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]] |position=left|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.770311|long=73.299320 |label=[[Өзгөн(футбол клубу|Өзгөн]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.50|long=73.51 |label=[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.933155|long=72.981491 |label=[[Мурас Юнайтед]] |position=top}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.87442|long=72.94192 |label=[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1|lat=40.7 |long=77.6 |label='''Бишкек клубдары:'''<br> [[Азиягол]]<br>[[Алга (футбол клубу)|Алга]]<br>[[Бишкек Сити]]<br>[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]<br>Илбирс|position=right}} }} 2026-жылкы чемпионатка даярдык көрүүнүн алкагында лига клубдарынын жетекчилери жана Кыргыз футбол союзунун президенти Камчыбек Ташиев катышкан жыйын өткөрүлгөн. Жыйындын жыйынтыгы боюнча чемпионаттагы командалардын саны 14төн 16га көбөйтүлдү. Лигага жаңыдан «Токтогул» клубу кошулду. Ал [[Токтогул (шаар)|Токтогул]] шаарынан болуп, 2025-жылкы Улуттук лиганын (азыркы Биринчи Лига) жеңүүчүсү аталды<ref>{{Cite web|title=футбол клубу «ТОКТОГУЛ» ЗАВОЕВАЛ ПУТЁВКУ В ПРЕМЬЕР-ЛИГУ КЫРГЫЗСТАНА 2026 ГОДА|url=https://www.kfu.kg/news/1370|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Ошондой эле Талас шаарынын наамысын коргогон жаңы «Азия» клубу да катышуучулардын катарына кирди<ref name=":0" /><ref name=":1" />. {| class="wikitable sortable" !Клуб !Шаар !Стадион !Сыйымдуулугу |- |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |[[Кант (шаар)|Кант]] |Nitro Арена | align="center" |3000 |- |[[Азия (футболдук клуб)|Азия]] |[[Талас]] | | align="center" | |- |[[Азиягол]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Алай (футбол клубу)|Алай]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Алга (футбол клубу)|Алга]] |[[Бишкек]] |Улуттук футбол академиясы | align="center" | |- |[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |[[Каракол]] |Ынтымак Арена<ref>{{Cite web|title=В ГОРОДЕ КАРАКОЛ ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫЛСЯ СТАДИОН «ЫНТЫМАК АРЕНА»|url=https://www.kfu.kg/news/1094|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 3380 |- |[[Бишкек Сити]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |[[Бишкек]] |«Дордой» спорт комплекси | align="center" | |- |[[Илбирс]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |[[Кара-Балта]] |«Манас» спорт комплекси<ref>{{Cite web|title=В КАРА-БАЛТЕ ОТКРЫЛСЯ ОБНОВЛЕННЫЙ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС «МАНАС»|url=https://www.kfu.kg/news/811|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 2150 |- |[[Мурас Юнайтед]] |[[Манас (шаар)|Манас]] |Курманбек<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333|title=Мурас Юнайтед Джалал-Абад|format=transfermarkt.world|lang=ru|accessdate=2026-01-07|archivedate=2024-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240827110224/https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333}}</ref> | align="center" |5 000 |- |[[Нефтчи (футбол клубу)|Нефтчи]] |[[Кочкор-Ата]] |Нефтяник | align="center" |5 000 |- |[[ОшМУ-Алдиер]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Талант (футбол клубу)|Талант]] |[[Беш-Күңгөй]] |Достук Арена<ref>{{Cite web|title=СОСТОЯЛОСЬ ОТКРЫТИЕ ПЕРВОГО ФУТБОЛЬНОГО СТАДИОНА В ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ КЫРГЫЗСТАНА|url=https://www.kfu.kg/news/1057|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 563 |- |[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |[[Токтогул]] | | align="center" | |- |[[Өзгөн (футбол клубу)|Өзгөн]] |[[Өзгөн]] |«Зулпукар Ормонов» спорт комплекси<ref>{{Cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1229|title=В ГОРОДЕ УЗГЕН ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫТ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС ИМЕНИ ЗУЛПУКАРА ОРМОНОВА|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 240 |} == Байгелүү клубдар == {| class="wikitable" |+ !Сезон ! {{comment|Кк|Катышкан клубдар}} !Чемпион !2-орун !3-орун |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |СКА-Достук (Сокулук) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] |17 |[[Алга (футбол клубу)|Алга-РИИФ (Бишкек)]] |Спартак (Токмок) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] |14 |Кант-Ойл (Кант) |Семетей (Кызыл-Кыя) |Ак-Марал (Токмок) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |16 |Кант-Ойл (Кант) |АиК (Бишкек) |Семетей (Кызыл-Кыя) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |12 |Металлург (Кадамжай) |АиК (Бишкек) |Динамо-Алай (Ош) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] |10 |Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|Алга-ПВО (Бишкек)]] |АиК (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] |21 |ЦАГ-Динамо-МВД (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Улуттук Гвардия (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |12 |ЦАГ-Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу)<br>Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Динамо (Бишкек) |Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] |9 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |10 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |19 |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|СКА-Шоро (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|Шоро-СКА (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] |11 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]]<br>Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |6 |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] |6 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] |8 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] |7 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Мурас Юнайтед]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |14 |[[Барс (футбол клубу)|Барс (Каракол)]] |[[Мурас Юнайтед]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |} == Көп титулдуу клубдар == {| class="wikitable" ! Клуб ! Саны ! Титулга ээ болгон жылы |- style="text-align:left" |[[Дордой (футбол клубу)|«Дордой»]] | align=center | 13 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |- style="text-align:left" | [[Алга (футбол клубу)|«Алга»]] | align=center | 5 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |- style="text-align:left" | [[Алай (футбол клубу)|«Алай»]] | align=center | 4 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |- style="text-align:left" | [[Абдыш-Ата (футбол клубу)|«Абдыш-Ата»]] | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |- style="text-align:left" | ЦАГ-«Динамо» | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |- |«Кант-Ойл» | align=center |2 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |- style="text-align:left" | «Металлург» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |- style="text-align:left" | «Жаштык-Ак-Алтын» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |- | «Нефтчи» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |- |'''[[Барс (футбол клубу)|«Барс»]]''' | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |- |} == Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери == {|class="wikitable" |- ! Сезон ! Оюнчу ! Клуб ! Голдору |- align="center" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] | align="left" | {{Желек|Кыргызстан}} Игорь Сергеев | [[Биримдик (футбол клубу)|СКА-«Достук»]] | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Давран Бабаев | «[[Алай (футбол клубу)|Динамо-Алай]]» | 38 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «[[Кант-Ойл]]» | 25 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «[[Кант-Ойл]]» | 27 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | [[Гвардия (футбол клубу, Бишкек)|АиК]] | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Фархат Хаитбаев | [[Кара-Балта (футбол клубу)|КВТ-«Динамо»]] | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Сергей Гайзитдинов | «[[Шахтёр (футбол клубу, Кызыл-Кия)|Семетей]]» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Исмаил Маликов | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 16 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Валерий Березовский | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 32 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Нурлан Ражабалиев | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 19 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Роман Корнилов | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 39 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Замирбек Жумагулов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «[[Жаштык-Ак-Алтын]]» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Вячеслав Прянишников | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 24 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 21 |- align=center |rowspan=2|[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Хуршид Лутфуллаев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | rowspan=2|13 |- align=center | align="left"| {{Желек|Гана}} Дэвид Тетте | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] | align="left"| {{Желек|Орусия}} Максим Кретов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Таалай Жуматаев | «[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]]» | 15 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Владимир Верёвкин | «[[Алга (футбол клубу)|Алга]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Каюмжан Шарипов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] | align="left"| {{Желек|Пакистан}} Калимулла Хан | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 18 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Жоэл Кожо | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] | align="left"| {{Желек|Түркмөнстан}} Вахыт Оразсахедов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирлан Мурзаев | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 10 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирбек Ахматалиев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |17 |- align=center | rowspan="3" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Эммануель Ягр |«[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | rowspan="3" |14 |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Эльдар Молдожунусов |«[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]]» |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] | align="left"|{{Желек|Черногория}} Данин Талович |«[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» |14 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |11 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] | align="left"| {{Желек|Бразилия}} Ричард Ромарио |«[[ОшМУ-Алдиер|ОшМУ-Алдиер]]» |19 |} == Жылдын мыкты оюнчулары == {| class="wikitable" |+ !Сезон !Оюнчу !Клуб |- |2010<ref name=":2">{{Cite web|url=https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|title=В Кыргызстане определены лучшие футболисты чемпионата страны 2010 года|lang=ru|author=Марченко Иван|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Азамат Байматов]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2018<ref name=":4">{{Cite web|url=http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|title=Жыргалбек уулу Кайрат - лучший футболист Кыргызстана, Крестинин - лучший тренер!|lang=ru|website=fc-dordoi.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083812/http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Шерзот Шакиров |[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи (Кочкор-Ата)]] |- |2019<ref name=":5">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|title=FFKR Football Awards — 2019. «Эпоха футбола», лучшие игроки и тренеры — кто они|lang=ru|author=Жакыпбекова Жамиля|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093215/https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Фархат Мусабеков |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2021<ref name=":6">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|title=Названы лучшие футбольные игроки, тренеры и судьи Кыргызстана|lang=ru|website=24.kg|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Мирбек Ахматалиев |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2022<ref>{{Cite web|url=https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|title=Лучшим футболистом Кыргызстана 2022 года стал Валерий Кичин. Кто забрал остальные 13 наград?|lang=ru|last=|website=КНИА «Кабар»|last2=Политика|last3=Общество|last4=Президент|last5=Парламент|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Магамед Узденов |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2023<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|title=Кайрата Жыргалбек уулу признали лучшим футболистом Кыргызстана в 2023 году|lang=ru|website=kaktus.media|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Данин Талович |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2024<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/main_news/85095-kpl-2024-nazvany-luchshie-iz-luchshih-po-itogam-sezona.html|title=КПЛ-2024: названы лучшие из лучших по итогам сезона|lang=ru|website=Sport.kg|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Кайрат Жыргалбек уулу]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |} == Башкы демөөрчүлөр == {| class="wikitable" |- ! Сезондор !! Башкы демөөрчү |- | 1992—2016 ||''Жок'' |- | 2017—2021 ||{{Желек|Кыргызстан}} «[[Шоро (компания)|Шоро]]»<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|title=У чемпионата Кыргызстана по футболу появился генеральный спонсор|lang=ru|website=Sport.kg|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |- | 2021—2024 ||{{Желек|Казакстан}} «БК Олимп»<ref>{{Cite web|url=https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|title=У Премьер-лиги новый титульный спонсор - БК Олимп|lang=ru|website=Prosports|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/}}</ref> |- |2024—а.у |1xBet<ref>{{Cite web|title=КОМПАНИЯ 1ХBET СТАЛА ГЕНЕРАЛЬНЫМ ПАРТНЕРОМ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ|url=https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki|lang=ru|work=kpfl.kg|accessdate=2026-01-08|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki}}</ref> |} == Булактар == {{Эскертүүлөр}} == Шимтемелер == [[Категория:Футбол]] 0ldcykvkvywnsd9a6t3wd50193gs15w 642546 642545 2026-03-29T16:22:19Z Baydastann 38267 /* Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери */ 642546 wikitext text/x-wiki {{Футбол лигасы|аталышы=Кыргызстан Жогорку Лигасы|өлкө={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|сүрөтү=Логотип КПФЛ.png|федерациясы=АФК|түптөлгөн=1992|командалар саны=16|TV=Kyrgyz Sport TV|сайты=kpfl.kg|учурдагы чемпион=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] <small>(1)</small>|көп титулдуу клуб=[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] <small>(13)</small>|ийгилик жолдонмосу=AFC Challenge League|четтетилүү жолдонмосу=Биринчи Лига|баскычтар=1|учурдагы мезгил=Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты (2026)|расмий аталышы=Жогорку Лига}} '''Кыргызстан Жогорку Лигасы'''<ref name=":0">{{Cite web|title=ПРЕЗИДЕНТ КФБ КАМЧЫБЕК ТАШИЕВ ВСТРЕТИЛСЯ С РУКОВОДИТЕЛЯМИ КЛУБОВ КЫРГЫЗСКОЙ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ|url=https://kfu.kg/news/1403|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> — Кыргызстандагы профессионалдык футболдун эң жогорку деңгээлдеги мелдеши болуп эсептелет. Мелдешти Кыргыз профессионалдык футбол лигасы (КПФЛ) жана [[Кыргыз футбол биримдиги]] биргелешип уюштурат. Турнир 1992-жылдан бери үзгүлтүксүз өткөрүлүп келе жатат. 2026-жылдан баштап '''Жогорку Лига''' деп аталат<ref name=":0" />. Буга чейин «Топ-лига», «Премьер-лига» деген аталыштар менен аталып келген<ref>{{Cite web|url=https://www.flashscore.com.ua/football/kyrgyzstan/premier-liga/|title=Live Премьер-лига 2025 результаты, футбол Кыргызстан|work=flashscore.com|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Учурда Кыргыз Жогорку Лигасында 16 команда катышат<ref name=":1">{{Cite web|title=2026-жылы Кыргызстандын футбол боюнча Жогорку лигасында 16 команда ойнойт|url=https://sputnik.kg/20251226/1098868424.html|work=Спутник|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Лиганын тарыхындагы эң ийгиликтүү клуб — «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» Бишкек. Бул команда чемпиондук наамды 13 жолу жеңип алып, кыргыз футболунун флагманы катары таанылган. Жогорку Лиганын учурдагы чемпиону Ысык-Көлдүн «Барс» клубу<ref>{{Cite web|title=ФУТБОЛЬНЫЙ КЛУБ «БАРС» — ЧЕМПИОН КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 2025 ГОДА!|url=https://www.kfu.kg/news/1388|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref><ref>{{Cite web|title=Премьер-Лига 2025, футбол, Кыргызстан|url=https://soccer365.ru/competitions/1299/|work=soccer365|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Чемпион атанган команда Азия футбол конфедерациясы уюштурган AFC Challenge League мелдешине жолдомо алат. Бул турнир Азиядагы клубдар үчүн үчүнчү деңгээлдеги континенталдык мелдеш болуп саналат. Сезондун жыйынтыгында эң начар көрсөткүч көрсөтүп, акыркы орунду ээлеген команда Кыргызстандын Биринчи Лигасына түшүрүлөт. == Катышуучу клубдар == {{ПозКарта+ |Кыргызстан |width=450 |float=right |caption=2026-жылкы чемпионаттагы клубдардын жайгашуусу |places= {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.5167|long=72.2333 |label=[[Азия (футбол клубу)|Азия]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.4907|long=78.3936 |label=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.883333 |long=74.85 |label=[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] жана [[Талант (футбол клубу)|Талант]] |position=right|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.53 |long=72.8 |label=[[Алай (футбол клубу)|Алай]] жана<br>[[ОшМУ-Алдиер]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.874722 |long=74.612222 |label='''Бишкек'''|position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.0370196|long=72.462859 |label=[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]] |position=left|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.770311|long=73.299320 |label=[[Өзгөн(футбол клубу|Өзгөн]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.50|long=73.51 |label=[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.933155|long=72.981491 |label=[[Мурас Юнайтед]] |position=top}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.87442|long=72.94192 |label=[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1|lat=40.7 |long=77.6 |label='''Бишкек клубдары:'''<br> [[Азиягол]]<br>[[Алга (футбол клубу)|Алга]]<br>[[Бишкек Сити]]<br>[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]<br>Илбирс|position=right}} }} 2026-жылкы чемпионатка даярдык көрүүнүн алкагында лига клубдарынын жетекчилери жана Кыргыз футбол союзунун президенти Камчыбек Ташиев катышкан жыйын өткөрүлгөн. Жыйындын жыйынтыгы боюнча чемпионаттагы командалардын саны 14төн 16га көбөйтүлдү. Лигага жаңыдан «Токтогул» клубу кошулду. Ал [[Токтогул (шаар)|Токтогул]] шаарынан болуп, 2025-жылкы Улуттук лиганын (азыркы Биринчи Лига) жеңүүчүсү аталды<ref>{{Cite web|title=футбол клубу «ТОКТОГУЛ» ЗАВОЕВАЛ ПУТЁВКУ В ПРЕМЬЕР-ЛИГУ КЫРГЫЗСТАНА 2026 ГОДА|url=https://www.kfu.kg/news/1370|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Ошондой эле Талас шаарынын наамысын коргогон жаңы «Азия» клубу да катышуучулардын катарына кирди<ref name=":0" /><ref name=":1" />. {| class="wikitable sortable" !Клуб !Шаар !Стадион !Сыйымдуулугу |- |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |[[Кант (шаар)|Кант]] |Nitro Арена | align="center" |3000 |- |[[Азия (футболдук клуб)|Азия]] |[[Талас]] | | align="center" | |- |[[Азиягол]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Алай (футбол клубу)|Алай]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Алга (футбол клубу)|Алга]] |[[Бишкек]] |Улуттук футбол академиясы | align="center" | |- |[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |[[Каракол]] |Ынтымак Арена<ref>{{Cite web|title=В ГОРОДЕ КАРАКОЛ ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫЛСЯ СТАДИОН «ЫНТЫМАК АРЕНА»|url=https://www.kfu.kg/news/1094|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 3380 |- |[[Бишкек Сити]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |[[Бишкек]] |«Дордой» спорт комплекси | align="center" | |- |[[Илбирс]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |[[Кара-Балта]] |«Манас» спорт комплекси<ref>{{Cite web|title=В КАРА-БАЛТЕ ОТКРЫЛСЯ ОБНОВЛЕННЫЙ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС «МАНАС»|url=https://www.kfu.kg/news/811|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 2150 |- |[[Мурас Юнайтед]] |[[Манас (шаар)|Манас]] |Курманбек<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333|title=Мурас Юнайтед Джалал-Абад|format=transfermarkt.world|lang=ru|accessdate=2026-01-07|archivedate=2024-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240827110224/https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333}}</ref> | align="center" |5 000 |- |[[Нефтчи (футбол клубу)|Нефтчи]] |[[Кочкор-Ата]] |Нефтяник | align="center" |5 000 |- |[[ОшМУ-Алдиер]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Талант (футбол клубу)|Талант]] |[[Беш-Күңгөй]] |Достук Арена<ref>{{Cite web|title=СОСТОЯЛОСЬ ОТКРЫТИЕ ПЕРВОГО ФУТБОЛЬНОГО СТАДИОНА В ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ КЫРГЫЗСТАНА|url=https://www.kfu.kg/news/1057|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 563 |- |[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |[[Токтогул]] | | align="center" | |- |[[Өзгөн (футбол клубу)|Өзгөн]] |[[Өзгөн]] |«Зулпукар Ормонов» спорт комплекси<ref>{{Cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1229|title=В ГОРОДЕ УЗГЕН ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫТ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС ИМЕНИ ЗУЛПУКАРА ОРМОНОВА|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 240 |} == Байгелүү клубдар == {| class="wikitable" |+ !Сезон ! {{comment|Кк|Катышкан клубдар}} !Чемпион !2-орун !3-орун |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |СКА-Достук (Сокулук) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] |17 |[[Алга (футбол клубу)|Алга-РИИФ (Бишкек)]] |Спартак (Токмок) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] |14 |Кант-Ойл (Кант) |Семетей (Кызыл-Кыя) |Ак-Марал (Токмок) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |16 |Кант-Ойл (Кант) |АиК (Бишкек) |Семетей (Кызыл-Кыя) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |12 |Металлург (Кадамжай) |АиК (Бишкек) |Динамо-Алай (Ош) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] |10 |Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|Алга-ПВО (Бишкек)]] |АиК (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] |21 |ЦАГ-Динамо-МВД (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Улуттук Гвардия (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |12 |ЦАГ-Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу)<br>Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Динамо (Бишкек) |Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] |9 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |10 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |19 |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|СКА-Шоро (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|Шоро-СКА (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] |11 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]]<br>Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |6 |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] |6 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] |8 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] |7 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Мурас Юнайтед]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |14 |[[Барс (футбол клубу)|Барс (Каракол)]] |[[Мурас Юнайтед]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |} == Көп титулдуу клубдар == {| class="wikitable" ! Клуб ! Саны ! Титулга ээ болгон жылы |- style="text-align:left" |[[Дордой (футбол клубу)|«Дордой»]] | align=center | 13 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |- style="text-align:left" | [[Алга (футбол клубу)|«Алга»]] | align=center | 5 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |- style="text-align:left" | [[Алай (футбол клубу)|«Алай»]] | align=center | 4 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |- style="text-align:left" | [[Абдыш-Ата (футбол клубу)|«Абдыш-Ата»]] | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |- style="text-align:left" | ЦАГ-«Динамо» | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |- |«Кант-Ойл» | align=center |2 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |- style="text-align:left" | «Металлург» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |- style="text-align:left" | «Жаштык-Ак-Алтын» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |- | «Нефтчи» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |- |'''[[Барс (футбол клубу)|«Барс»]]''' | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |- |} == Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери == {|class="wikitable" |- ! Сезон ! Оюнчу ! Клуб ! Голдору |- align="center" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] | align="left" | {{Желек|Кыргызстан}} Игорь Сергеев | СКА-«Достук» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Давран Бабаев | «[[Алай (футбол клубу)|Динамо-Алай]]» | 38 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «Кант-Ойл» | 25 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «Кант-Ойл» | 27 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | АиК | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Фархат Хаитбаев | КВТ-«Динамо» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Сергей Гайзитдинов | «Семетей» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Исмаил Маликов | «Жаштык-Ак-Алтын» | 16 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Валерий Березовский | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 32 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Нурлан Ражабалиев | «Жаштык-Ак-Алтын» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «Жаштык-Ак-Алтын» | 19 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Роман Корнилов | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 39 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Замирбек Жумагулов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «Жаштык-Ак-Алтын» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Вячеслав Прянишников | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 24 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 21 |- align=center |rowspan=2|[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Хуршид Лутфуллаев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | rowspan=2|13 |- align=center | align="left"| {{Желек|Гана}} Дэвид Тетте | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] | align="left"| {{Желек|Орусия}} Максим Кретов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Таалай Жуматаев | «Нефтчи» | 15 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Владимир Верёвкин | «[[Алга (футбол клубу)|Алга]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Каюмжан Шарипов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] | align="left"| {{Желек|Пакистан}} Калимулла Хан | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 18 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Жоэл Кожо | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] | align="left"| {{Желек|Түркмөнстан}} Вахыт Оразсахедов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирлан Мурзаев | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 10 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирбек Ахматалиев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |17 |- align=center | rowspan="3" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Эммануель Ягр |«[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | rowspan="3" |14 |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Эльдар Молдожунусов |«Нефтчи» |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] | align="left"|{{Желек|Черногория}} Данин Талович |«[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» |14 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |11 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] | align="left"| {{Желек|Бразилия}} Ричард Ромарио |«ОшМУ-Алдиер» |19 |} == Жылдын мыкты оюнчулары == {| class="wikitable" |+ !Сезон !Оюнчу !Клуб |- |2010<ref name=":2">{{Cite web|url=https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|title=В Кыргызстане определены лучшие футболисты чемпионата страны 2010 года|lang=ru|author=Марченко Иван|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Азамат Байматов]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2018<ref name=":4">{{Cite web|url=http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|title=Жыргалбек уулу Кайрат - лучший футболист Кыргызстана, Крестинин - лучший тренер!|lang=ru|website=fc-dordoi.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083812/http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Шерзот Шакиров |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |2019<ref name=":5">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|title=FFKR Football Awards — 2019. «Эпоха футбола», лучшие игроки и тренеры — кто они|lang=ru|author=Жакыпбекова Жамиля|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093215/https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Фархат Мусабеков |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2021<ref name=":6">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|title=Названы лучшие футбольные игроки, тренеры и судьи Кыргызстана|lang=ru|website=24.kg|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Мирбек Ахматалиев |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2022<ref>{{Cite web|url=https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|title=Лучшим футболистом Кыргызстана 2022 года стал Валерий Кичин. Кто забрал остальные 13 наград?|lang=ru|last=|website=КНИА «Кабар»|last2=Политика|last3=Общество|last4=Президент|last5=Парламент|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Магамед Узденов |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2023<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|title=Кайрата Жыргалбек уулу признали лучшим футболистом Кыргызстана в 2023 году|lang=ru|website=kaktus.media|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Данин Талович |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2024<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/main_news/85095-kpl-2024-nazvany-luchshie-iz-luchshih-po-itogam-sezona.html|title=КПЛ-2024: названы лучшие из лучших по итогам сезона|lang=ru|website=Sport.kg|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Кайрат Жыргалбек уулу]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |} == Башкы демөөрчүлөр == {| class="wikitable" |- ! Сезондор !! Башкы демөөрчү |- | 1992—2016 ||''Жок'' |- | 2017—2021 ||{{Желек|Кыргызстан}} «[[Шоро (компания)|Шоро]]»<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|title=У чемпионата Кыргызстана по футболу появился генеральный спонсор|lang=ru|website=Sport.kg|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |- | 2021—2024 ||{{Желек|Казакстан}} «БК Олимп»<ref>{{Cite web|url=https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|title=У Премьер-лиги новый титульный спонсор - БК Олимп|lang=ru|website=Prosports|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/}}</ref> |- |2024—а.у |1xBet<ref>{{Cite web|title=КОМПАНИЯ 1ХBET СТАЛА ГЕНЕРАЛЬНЫМ ПАРТНЕРОМ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ|url=https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki|lang=ru|work=kpfl.kg|accessdate=2026-01-08|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki}}</ref> |} == Булактар == {{Эскертүүлөр}} == Шимтемелер == [[Категория:Футбол]] collmtdq40n552g6zxhzh7wr971amgm 642547 642546 2026-03-29T16:23:48Z Baydastann 38267 /* Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери */ 642547 wikitext text/x-wiki {{Футбол лигасы|аталышы=Кыргызстан Жогорку Лигасы|өлкө={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|сүрөтү=Логотип КПФЛ.png|федерациясы=АФК|түптөлгөн=1992|командалар саны=16|TV=Kyrgyz Sport TV|сайты=kpfl.kg|учурдагы чемпион=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] <small>(1)</small>|көп титулдуу клуб=[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] <small>(13)</small>|ийгилик жолдонмосу=AFC Challenge League|четтетилүү жолдонмосу=Биринчи Лига|баскычтар=1|учурдагы мезгил=Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты (2026)|расмий аталышы=Жогорку Лига}} '''Кыргызстан Жогорку Лигасы'''<ref name=":0">{{Cite web|title=ПРЕЗИДЕНТ КФБ КАМЧЫБЕК ТАШИЕВ ВСТРЕТИЛСЯ С РУКОВОДИТЕЛЯМИ КЛУБОВ КЫРГЫЗСКОЙ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ|url=https://kfu.kg/news/1403|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> — Кыргызстандагы профессионалдык футболдун эң жогорку деңгээлдеги мелдеши болуп эсептелет. Мелдешти Кыргыз профессионалдык футбол лигасы (КПФЛ) жана [[Кыргыз футбол биримдиги]] биргелешип уюштурат. Турнир 1992-жылдан бери үзгүлтүксүз өткөрүлүп келе жатат. 2026-жылдан баштап '''Жогорку Лига''' деп аталат<ref name=":0" />. Буга чейин «Топ-лига», «Премьер-лига» деген аталыштар менен аталып келген<ref>{{Cite web|url=https://www.flashscore.com.ua/football/kyrgyzstan/premier-liga/|title=Live Премьер-лига 2025 результаты, футбол Кыргызстан|work=flashscore.com|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Учурда Кыргыз Жогорку Лигасында 16 команда катышат<ref name=":1">{{Cite web|title=2026-жылы Кыргызстандын футбол боюнча Жогорку лигасында 16 команда ойнойт|url=https://sputnik.kg/20251226/1098868424.html|work=Спутник|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Лиганын тарыхындагы эң ийгиликтүү клуб — «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» Бишкек. Бул команда чемпиондук наамды 13 жолу жеңип алып, кыргыз футболунун флагманы катары таанылган. Жогорку Лиганын учурдагы чемпиону Ысык-Көлдүн «Барс» клубу<ref>{{Cite web|title=ФУТБОЛЬНЫЙ КЛУБ «БАРС» — ЧЕМПИОН КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ 2025 ГОДА!|url=https://www.kfu.kg/news/1388|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref><ref>{{Cite web|title=Премьер-Лига 2025, футбол, Кыргызстан|url=https://soccer365.ru/competitions/1299/|work=soccer365|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Чемпион атанган команда Азия футбол конфедерациясы уюштурган AFC Challenge League мелдешине жолдомо алат. Бул турнир Азиядагы клубдар үчүн үчүнчү деңгээлдеги континенталдык мелдеш болуп саналат. Сезондун жыйынтыгында эң начар көрсөткүч көрсөтүп, акыркы орунду ээлеген команда Кыргызстандын Биринчи Лигасына түшүрүлөт. == Катышуучу клубдар == {{ПозКарта+ |Кыргызстан |width=450 |float=right |caption=2026-жылкы чемпионаттагы клубдардын жайгашуусу |places= {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.5167|long=72.2333 |label=[[Азия (футбол клубу)|Азия]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.4907|long=78.3936 |label=[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.883333 |long=74.85 |label=[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] жана [[Талант (футбол клубу)|Талант]] |position=right|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.53 |long=72.8 |label=[[Алай (футбол клубу)|Алай]] жана<br>[[ОшМУ-Алдиер]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.874722 |long=74.612222 |label='''Бишкек'''|position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.0370196|long=72.462859 |label=[[Нефтчи (футбол клубу, Кочкор-Ата)|Нефтчи]] |position=left|background=#FCF5E3}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.770311|long=73.299320 |label=[[Өзгөн(футбол клубу|Өзгөн]] |position=right}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=42.50|long=73.51 |label=[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |position=bottom}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=40.933155|long=72.981491 |label=[[Мурас Юнайтед]] |position=top}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |lat=41.87442|long=72.94192 |label=[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |position=left}} {{ПозКарта~ |Кыргызстан |mark=TransparentPlaceholder.png |marksize=1|lat=40.7 |long=77.6 |label='''Бишкек клубдары:'''<br> [[Азиягол]]<br>[[Алга (футбол клубу)|Алга]]<br>[[Бишкек Сити]]<br>[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]<br>Илбирс|position=right}} }} 2026-жылкы чемпионатка даярдык көрүүнүн алкагында лига клубдарынын жетекчилери жана Кыргыз футбол союзунун президенти Камчыбек Ташиев катышкан жыйын өткөрүлгөн. Жыйындын жыйынтыгы боюнча чемпионаттагы командалардын саны 14төн 16га көбөйтүлдү. Лигага жаңыдан «Токтогул» клубу кошулду. Ал [[Токтогул (шаар)|Токтогул]] шаарынан болуп, 2025-жылкы Улуттук лиганын (азыркы Биринчи Лига) жеңүүчүсү аталды<ref>{{Cite web|title=футбол клубу «ТОКТОГУЛ» ЗАВОЕВАЛ ПУТЁВКУ В ПРЕМЬЕР-ЛИГУ КЫРГЫЗСТАНА 2026 ГОДА|url=https://www.kfu.kg/news/1370|lang=ru|work=Кыргызский футбольный союз|accessdate=2026-01-07}}</ref>. Ошондой эле Талас шаарынын наамысын коргогон жаңы «Азия» клубу да катышуучулардын катарына кирди<ref name=":0" /><ref name=":1" />. {| class="wikitable sortable" !Клуб !Шаар !Стадион !Сыйымдуулугу |- |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |[[Кант (шаар)|Кант]] |Nitro Арена | align="center" |3000 |- |[[Азия (футболдук клуб)|Азия]] |[[Талас]] | | align="center" | |- |[[Азиягол]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Алай (футбол клубу)|Алай]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Алга (футбол клубу)|Алга]] |[[Бишкек]] |Улуттук футбол академиясы | align="center" | |- |[[Барс (футбол клубу)|Барс]] |[[Каракол]] |Ынтымак Арена<ref>{{Cite web|title=В ГОРОДЕ КАРАКОЛ ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫЛСЯ СТАДИОН «ЫНТЫМАК АРЕНА»|url=https://www.kfu.kg/news/1094|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 3380 |- |[[Бишкек Сити]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |[[Бишкек]] |«Дордой» спорт комплекси | align="center" | |- |[[Илбирс]] |[[Бишкек]] | | align="center" | |- |[[Кыргызалтын (футбол клубу)|Кыргызалтын]] |[[Кара-Балта]] |«Манас» спорт комплекси<ref>{{Cite web|title=В КАРА-БАЛТЕ ОТКРЫЛСЯ ОБНОВЛЕННЫЙ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС «МАНАС»|url=https://www.kfu.kg/news/811|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-08}}</ref> | align="center" | 2150 |- |[[Мурас Юнайтед]] |[[Манас (шаар)|Манас]] |Курманбек<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333|title=Мурас Юнайтед Джалал-Абад|format=transfermarkt.world|lang=ru|accessdate=2026-01-07|archivedate=2024-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240827110224/https://www.transfermarkt.world/fc-dzhalal-abad/stadion/verein/101333}}</ref> | align="center" |5 000 |- |[[Нефтчи (футбол клубу)|Нефтчи]] |[[Кочкор-Ата]] |Нефтяник | align="center" |5 000 |- |[[ОшМУ-Алдиер]] |[[Ош (шаар)|Ош]] |Ахматбек Суюмбаев | align="center" |11 200 |- |[[Талант (футбол клубу)|Талант]] |[[Беш-Күңгөй]] |Достук Арена<ref>{{Cite web|title=СОСТОЯЛОСЬ ОТКРЫТИЕ ПЕРВОГО ФУТБОЛЬНОГО СТАДИОНА В ИСТОРИИ НЕЗАВИСИМОСТИ КЫРГЫЗСТАНА|url=https://www.kfu.kg/news/1057|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 563 |- |[[Токтогул (футбол клубу)|Токтогул]] |[[Токтогул]] | | align="center" | |- |[[Өзгөн (футбол клубу)|Өзгөн]] |[[Өзгөн]] |«Зулпукар Ормонов» спорт комплекси<ref>{{Cite web|url=https://www.kfu.kg/news/1229|title=В ГОРОДЕ УЗГЕН ТОРЖЕСТВЕННО ОТКРЫТ СПОРТИВНЫЙ КОМПЛЕКС ИМЕНИ ЗУЛПУКАРА ОРМОНОВА|work=Кыргызский футбольный союз|lang=ru|accessdate=2026-01-07}}</ref> | align="center" |2 240 |} == Байгелүү клубдар == {| class="wikitable" |+ !Сезон ! {{comment|Кк|Катышкан клубдар}} !Чемпион !2-орун !3-орун |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |СКА-Достук (Сокулук) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] |17 |[[Алга (футбол клубу)|Алга-РИИФ (Бишкек)]] |Спартак (Токмок) |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] |14 |Кант-Ойл (Кант) |Семетей (Кызыл-Кыя) |Ак-Марал (Токмок) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |16 |Кант-Ойл (Кант) |АиК (Бишкек) |Семетей (Кызыл-Кыя) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |12 |Металлург (Кадамжай) |АиК (Бишкек) |Динамо-Алай (Ош) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] |10 |Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|Алга-ПВО (Бишкек)]] |АиК (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] |21 |ЦАГ-Динамо-МВД (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Улуттук Гвардия (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |12 |ЦАГ-Динамо (Бишкек) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу)<br>Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] |12 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Динамо (Бишкек) |Полёт (Бишкек) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] |9 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |10 |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |19 |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |[[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО (Бишкек)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Нарын)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|СКА-Шоро (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Алга (футбол клубу)|Шоро-СКА (Бишкек)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] |11 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] |10 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]]<br>Жаштык-Ак-Алтын (Кара-Суу) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |6 |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо (Нарын)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] |6 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] |8 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] |7 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |6 |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] |9 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |8 |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Алга (футбол клубу)|Алга (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Алай (футбол клубу)|Алай (Ош)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |10 |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата (Кант)]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |[[Мурас Юнайтед]] |- |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |14 |[[Барс (футбол клубу)|Барс (Каракол)]] |[[Мурас Юнайтед]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой (Бишкек)]] |- |} == Көп титулдуу клубдар == {| class="wikitable" ! Клуб ! Саны ! Титулга ээ болгон жылы |- style="text-align:left" |[[Дордой (футбол клубу)|«Дордой»]] | align=center | 13 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] |- style="text-align:left" | [[Алга (футбол клубу)|«Алга»]] | align=center | 5 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] |- style="text-align:left" | [[Алай (футбол клубу)|«Алай»]] | align=center | 4 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] |- style="text-align:left" | [[Абдыш-Ата (футбол клубу)|«Абдыш-Ата»]] | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] |- style="text-align:left" | ЦАГ-«Динамо» | align=center | 3 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] |- |«Кант-Ойл» | align=center |2 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]], [[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] |- style="text-align:left" | «Металлург» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] |- style="text-align:left" | «Жаштык-Ак-Алтын» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] |- | «Нефтчи» | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] |- |'''[[Барс (футбол клубу)|«Барс»]]''' | align=center | 1 |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] |- |} == Бардык сезондордун эң көп гол киргизгендери == {|class="wikitable" |- ! Сезон ! Оюнчу ! Клуб ! Голдору |- align="center" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1992|1992]] | align="left" | {{Желек|Кыргызстан}} Игорь Сергеев | СКА-«Достук» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1993|1993]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Давран Бабаев | «[[Алай (футбол клубу)|Динамо-Алай]]» | 38 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1994|1994]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «Кант-Ойл» | 25 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1995|1995]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | «Кант-Ойл» | 27 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1996|1996]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Александр Мерзликин | АиК | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1997|1997]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Фархат Хаитбаев | КВТ-«Динамо» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1998|1998]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Сергей Гайзитдинов | «Семетей» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 1999|1999]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Исмаил Маликов | «Жаштык-Ак-Алтын» | 16 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2000|2000]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Валерий Березовский | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 32 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2001|2001]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Нурлан Ражабалиев | «Жаштык-Ак-Алтын» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2002|2002]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «Жаштык-Ак-Алтын» | 19 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2003|2003]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Роман Корнилов | [[Алга (футбол клубу)|СКА-ПВО]] | 39 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2004|2004]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Замирбек Жумагулов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 28 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2005|2005]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Евгений Болдыгин | «Жаштык-Ак-Алтын» | 23 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2006|2006]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Вячеслав Прянишников | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 24 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2007|2007]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 21 |- align=center |rowspan=2|[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2008|2008]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Хуршид Лутфуллаев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | rowspan=2|13 |- align=center | align="left"| {{Желек|Гана}} Дэвид Тетте | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2009|2009]] | align="left"| {{Желек|Орусия}} Максим Кретов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой-Динамо]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2010|2010]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Таалай Жуматаев | «Нефтчи» | 15 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2011|2011]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Владимир Верёвкин | «[[Алга (футбол клубу)|Алга]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2012|2012]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Каюмжан Шарипов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2013|2013]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Алмазбек Мирзалиев | «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2014|2014]] | align="left"| {{Желек|Пакистан}} Калимулла Хан | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 18 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2015|2015]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 17 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2016|2016]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 21 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2017|2017]] | align="left"| {{Желек|Гвинея}} Алиа Силла | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 12 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2018|2018]] | align="left"| {{Желек|Гана}} [[Жоэл Кожо]] | «[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | 26 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2019|2019]] | align="left"| {{Желек|Түркмөнстан}} Вахыт Оразсахедов | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 20 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2020|2020]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирлан Мурзаев | «[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» | 10 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2021|2021]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Мирбек Ахматалиев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |17 |- align=center | rowspan="3" |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2022|2022]] | align="left"| {{Желек|Гана}} Эммануель Ягр |«[[Алай (футбол клубу)|Алай]]» | rowspan="3" |14 |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Эльдар Молдожунусов |«Нефтчи» |- align=center | align="left"|{{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2023|2023]] | align="left"|{{Желек|Черногория}} Данин Талович |«[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]]» |14 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2024|2024]] | align="left"| {{Желек|Кыргызстан}} Атай Жумашев |«[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» |11 |- align=center |[[Футбол боюнча Кыргызстан чемпионаты 2025|2025]] | align="left"| {{Желек|Бразилия}} Ричард Ромарио |«ОшМУ-Алдиер» |19 |} == Жылдын мыкты оюнчулары == {| class="wikitable" |+ !Сезон !Оюнчу !Клуб |- |2010<ref name=":2">{{Cite web|url=https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|title=В Кыргызстане определены лучшие футболисты чемпионата страны 2010 года|lang=ru|author=Марченко Иван|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://24.kg/archive/ru/sport/89352-v-kyrgyzstane-opredeleny-luchshie-futbolisty.html/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Азамат Байматов]] |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2018<ref name=":4">{{Cite web|url=http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|title=Жыргалбек уулу Кайрат - лучший футболист Кыргызстана, Крестинин - лучший тренер!|lang=ru|website=fc-dordoi.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602083812/http://fc-dordoi.kg/novosti/novosti-kluba/zhyrgalbek-uulu-kajrat-luchshij-futbolist-kyrgyzstana-krestinin-luchshij-trener|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Шерзот Шакиров |Нефтчи (Кочкор-Ата) |- |2019<ref name=":5">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|title=FFKR Football Awards — 2019. «Эпоха футбола», лучшие игроки и тренеры — кто они|lang=ru|author=Жакыпбекова Жамиля|website=24.kg|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093215/https://24.kg/sport/138909_FFKR_Football_Awards_2019_epoha_futbola_luchshie_igroki_itreneryi_kto_oni/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Фархат Мусабеков |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2021<ref name=":6">{{Cite web|url=https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|title=Названы лучшие футбольные игроки, тренеры и судьи Кыргызстана|lang=ru|website=24.kg|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://24.kg/sport/216838_nazvanyi_luchshie_futbolnyie_igroki_treneryi_isudi_kyirgyizstana/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Мирбек Ахматалиев |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2022<ref>{{Cite web|url=https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|title=Лучшим футболистом Кыргызстана 2022 года стал Валерий Кичин. Кто забрал остальные 13 наград?|lang=ru|last=|website=КНИА «Кабар»|last2=Политика|last3=Общество|last4=Президент|last5=Парламент|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602093208/https://kabar.kg/news/luchshim-futbolistom-kyrgyzstana-2022-goda-stal-valerii-kichin-kto-zabral-ostal-nye-13-nagrad/|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Магамед Узденов |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |- |2023<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|title=Кайрата Жыргалбек уулу признали лучшим футболистом Кыргызстана в 2023 году|lang=ru|website=kaktus.media|archive-date=2023-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217100247/https://kaktus.media/doc/492574_kayrata_jyrgalbek_yyly_priznali_lychshim_fytbolistom_kyrgyzstana_v_2023_gody.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |Данин Талович |[[Дордой (футбол клубу)|Дордой]] |- |2024<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/main_news/85095-kpl-2024-nazvany-luchshie-iz-luchshih-po-itogam-sezona.html|title=КПЛ-2024: названы лучшие из лучших по итогам сезона|lang=ru|website=Sport.kg|accessdate=2026-01-08}}</ref> |[[Кайрат Жыргалбек уулу]] |[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] |} == Башкы демөөрчүлөр == {| class="wikitable" |- ! Сезондор !! Башкы демөөрчү |- | 1992—2016 ||''Жок'' |- | 2017—2021 ||{{Желек|Кыргызстан}} «[[Шоро (компания)|Шоро]]»<ref>{{Cite web|url=https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|title=У чемпионата Кыргызстана по футболу появился генеральный спонсор|lang=ru|website=Sport.kg|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://sport.kg/thefootball/38515-u-chempionata-kyrgyzstana-po-futbolu-poyavilsya-generalnyy-sponsor.html|url-status=live|accessdate=2026-01-08}}</ref> |- | 2021—2024 ||{{Желек|Казакстан}} «БК Олимп»<ref>{{Cite web|url=https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|title=У Премьер-лиги новый титульный спонсор - БК Олимп|lang=ru|website=Prosports|archive-date=2024-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013736/https://prosports.kg/news/495867-u-premer-ligi-novyi-titulnyi-sponsor-bk-olimp/}}</ref> |- |2024—а.у |1xBet<ref>{{Cite web|title=КОМПАНИЯ 1ХBET СТАЛА ГЕНЕРАЛЬНЫМ ПАРТНЕРОМ ПРЕМЬЕР-ЛИГИ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ|url=https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki|lang=ru|work=kpfl.kg|accessdate=2026-01-08|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110013804/https://kpfl.kg/ru/news/kompaniya-1hbet-stala-generalnym-partnerom-premer-ligi-kyrgyzskoy-respubliki}}</ref> |} == Булактар == {{Эскертүүлөр}} == Шимтемелер == [[Категория:Футбол]] auj7xxdxtrnycgsd0chkg1dm45jvlkw 0 49467 642597 573081 2026-03-30T09:09:26Z Almanbet Janışev 27131 Almanbet Janışev "[[Акмоло облусу]]" барагын "[[Ак-Моло облусу]]" деп кайра атады 573081 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = облус |кыргызча аталышы = Ак Молдо облусу |расмий аталышы = Ақмола облысы |сүрөтү = |баш ийгени = |өлкө = Казакстан |герб = Coat of Arms of Aqmola Province (new).png |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = 100 |желектин туурасы = 175 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 280 |облус картасынын өлчөмү = 0 |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 17 район, 2 шаар |башчысынын түрү = |башчысы = Сергей Кулагин |негизделген күнү = 1939 жыл |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 146,2 миң |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = [[Континенттик климат|мелүүн континенттик]] |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = 736 528<ref>[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT093846 2015 жылкы 1 -январгв Казакстан Республикасынын облустары, шаарлары жана райондору бойунча элдин саны]</ref> |элди каттоо жылы = 2015 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[казактар]] — 49,64% <br />[[орустар]] — 34,14% <br />[[украиндер]] - 4,65%<br />[[немистер]] - 3,57%<br />[[татарлар]] - 1,82%<br /> башка улуттар - 6,18% (2015ж.)<ref name="KZ2015">[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 2015 жыл башына Казакстан Республикасынын калкынын жекелеген улуту бойунча саны]</ref> |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = 7162 xx-xx-xx |почта индекси = 02xxxx |почта индекстери = |автоунаа коду = 03 |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = Aqmola Province |сайты = http://akmo.gov.kz |сайтынын тили = |өлкө картасы = Akmola in Kazakhstan.svg }} '''Ак Молдо облусу''' - [[Казакстан Республикасы|Казакстан Республикасынын]] түндүгүндө. 1939-ж. уюшулган. Аянты 121,7 миң км². Калкы 602,2 миң (1997). Облуста 14 адм. район, 8 шаар, 12 шаарча бар. Борбору - Астана шаары. Аймагынын басымдуу бөлүгүн Казак Сараркасынын (бийиктиги 899 мге чейин) түндүк-батышы ээлейт. Экономикасынын негизин дан чарбасы (негизинен буудай) жана эт-сүт багытындагы мал чарбасы түзөт. Айыл чарбасынын маанилүү тармагы - кайрак дан эгин эгүү дыйканчылыгы. Кой, эчки, уй, жылкы асыралат. Балык кармалат. Энергетикасы Караганды жана Экибастуз көмүр бассейндерине негизделип, 2 ЖЭС (жылуулук электр станциясы) иштейт. Кара металлургия, тоокен, химия, машина куруу, тамак-аш, жеңил, курулуш материалдары, фарфор-фаянс, карапа өнөр жай тармактары бар. Негизги өнөр жай борборлору: Астана, Макинск, Атбасар, Алексеевка. [[Файл:Akmola, administrative divisions - kz (Cyrl-Arab) - colored.png|400x400px|thumb]] == Колдонулган адабияттар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1 [[Категория:Казакстан облусттары]] <references />{{Казакстандын административдик бөлүнүшү}} 5bus6qo8bgicgw3duhmbshdd88ogam7 0 49607 642582 491921 2026-03-30T00:27:39Z CommonsDelinker 130 Replacing HCA_by_Thora_Hallager_1869.jpg with [[File:Hans_Christian_Andersen_by_Thora_Hallager_1869.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 642582 wikitext text/x-wiki [[Файл:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|thumb|Ханс Кристиан Андерсен (1869).]] '''Андерсен Ханс Кристиан''' (2. 4. [[1805]], [[Оденсе]] 4. 8. 1875, [[Копенгаген]]) - [[дания]] жазуучусу. Өтүкчүнүн үй-бүлөсүндө туулган. Копенгаген университетинде окуган. «Өлүм алдындагы бала» ыры (1826-27), «Амагердеги сейилдикке чыгуу» романтикалык фантазиялуу очерки (1929) менен таанылган. «Мулат» драмасында (1839), «Эки баронесса» романында (1849) феодалдык доор сынга алынган. Ошондой эле «Импровизатор» (1835) жана «Жөнөкөй скрипач» (1937) романдарында искусствонун коомдогу ролу, акын менен айлана-чөйрөнүн ортосундагы конфликт көрсөтүлөт. Андерсендин 1930-40-жылдардагы элдик оозеки чыгармалардын мотивинде жазылган жомокторунда адамдар ортосундагы мамилелер менен жаратылыштын сулуулугу сүрөттөлөт, адилеттүүлүк даңазаланат. 160тан ашуун жомок жазып, алар дүйнө элине тараган. Анын «Булбул», «Көлөкө» жана башка жомоктору кыргыз тилине которулуп (1938-39), кийин өзүнчө жыйнак болуп чыккан (1959). ==Колдонулган адабияттар== * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14—046—1 {{DEFAULTSORT:Андерсен, Ханс Кристиан}} [[Категория:Дания жазуучулар‎ы]] [[Категория:Дания]] [[Категория:Туулгандар 1805-жылы]] [[Категория:Өлгөндөр 1875-жылы]] [[Категория:Арип боюнча жазуучулар]] [[Категория:XIX кылым жазуучулары]] dtbbd6x8ooeil1ffeajsgkc4kg5nrfn 0 75999 642595 638752 2026-03-30T09:05:09Z Almanbet Janışev 27131 642595 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Назарбаев Нурсултан Абыш уулу |сүрөтү = |кызматы = [[Казакстан|Казакстан Республикасынын]] 1-[[Казакстан Республикасынын президенти|Президенти]] |желек = Flag of the President of Kazakhstan.svg |желек2 = Emblem of Kazakhstan.svg |иш баштоо убагы = [[24-апрель]] [[1990|1990-жыл]] |иш аяктоо убагы = [[20-март]] [[2019|2019-жыл]] |андан мурунку инсан = Кызмат орун түзүлгөн |андан кийинки инсан = [[Касым-Жомарт Токаев]] (м.а.) | катар = 1 |премьер = | кызматы_2 = Казакстан КП БКнын биринчи секретары | желек_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | иш баштоо убагы_2 = [[22-июнь]] [[1989|1989-жыл]] | иш аяктоо убагы_2 = [[28-август]] [[1991|1991-жыл]] | андан мурунку инсан_2 = Генадий Васильевич Колбин | андан кийинки инсан_2 = Кызмат орун жоюлган | кызматы_3 = [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]]-инин Жогорку Советинин төрагасы | желек_3 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | катар_3 = | иш баштоо убагы_3 = [[22-февраль]] | иш аяктоо убагы_3 = [[24-апрель]] [[1990|1990-жыл]] | андан мурунку инсан_3 = Кийлыбай Усенович Медеубеков | андан кийинки инсан_3 = Ерик Магзумович Асанбаев | кызматы_4 = Казак ССРинин министрлер Советинин төрагасы | желек_4 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg | катар_4 = | иш баштоо убагы_4 = [[22-март]] [[1984|1984-жыл]] | иш аяктоо убагы_4 = [[27-июль]] [[1989|1989-жыл]] | андан мурунку инсан_4 = Байкен Ашимович Ашимов | андан кийинки инсан_4 = Узакбай Караманович Караманов |жарандыгы = {{СССР желеги|20px}} [[ССРС]]→ {{Казакстан желеги|20px}} [[Казакстан]] |туулган жылы = [[6-июль]] [[1940|1940-жыл]] |туулган жери = Шамалган айылы, [[Алматы облусу|Алма-Ата облусу]], [[Казак ССР]], [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|ССРС]] |каза болгон жылы = |каза болгон жери = |мүрзөсүнүн орду = |атасы = Абыш Назарбаев (1903-1971) |апасы = Алжан Назарбаева (1910-1977) |жубайы = Сара Алпысовна Назарбаева (1941) |балдары = [[Дарига Назарбаева]]<br />[[Динара Кулибаева]]<br />[[Алия Назарбаева]] |партиясы = [[Советтер Союзунун Коммунисттик Партиясы|КПСС]] (1962—1991) <br />[[«Нур Отан» партиясы]] (1999-жылдан тарта) |билими = |илимий даражасы = |кесиби = |ишмердүүлүгү = |дини = атеизм / [[Дин-и илахи]] |сыйлыктары = |кол тамгасы = |сайты = http://www.akorda.kz/ }} '''Назарбаев Нурсултан Абыш уулу''' ({{Lang-kk|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев}}'';'' {{lang-ru|Нурсултан Абишевич Назарбаев}}; 6-июль 1940-ж., Шамалган, [[Алма Ата облусу|Алма-Ата облусу]], [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]], [[Кеңештер Бирлиги|ССРС]]) — казакстандык мамлекеттик жана саясий ишмер, [[Казакстан|Казакстан Республикасынын]] туңгуч [[Казакстан Республикасынын президенти|президенти]]. == Өмүр баяны == Нурсултан Назарбаев 1940 жылы 6 июлда Алматы облусунун Карасай районуна караштуу Шамалган айылында Абыш жана Элжандын үйбүлөсүндө жарыкка келген. Ага ата-энеси Нурсултан деген ат коюшкан. ==Китептери== Н.Назарбаев бир катар илимий эмгектердин жана экономикалык өнүгүү масалелери менен коомдук-саясий темалар боюнча китептердин автору: *«Важнейшее условие интенсификации» (А., 1983), *«Стальной профиль Казахстана» (А., 1984), *«Экономика Казахстана: реальность и перспектива становления» (А., 1988), *«Без правых и левых» (М., 1991), «Стратегия развития Казахстана как суверенного государства» (А., 1992), *«Стратегия ресурсосбережения и переход к рынку» (М., 1992), *«Идейная консолидация общества как условие прогресса Казахстана» (А., 1993), *«Нарық және әлеуметтік-экон. даму» (А., 1994), *«Ғасырлар тоғысында» (А., 1996), *«Евразийский союз: идеи, практика, перспективы» (М., 1997), *«Тарих толқынында» (А., 1997), *«О времени, о судьбах, о себе...» (Лондон, 1997), *«Стратегия трансформации общества и возрождение евразийской цивилизации» (М., 2002), *«Бейбітшілік кіндігі» (А., 2002), *«Сындарлы он жыл» (А., 2002), *«В сердце Евразии» (А., 2005). == Булактар == {{Commons категория|Nursultan Nazarbayev}} * [http://www.mfa.kz Қазақстан Республикасының Сыртқы Істер Министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929145154/http://www.mfa.kz/ |date=2011-09-29 }} * [http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 Қазақстан Республикасы Президентінің ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418015528/http://www.akorda.kz/page.php?lang=3 |date=2007-04-18 }} * [http://www.nazarbayev.kz «Менің Президентім» атты жастар жобасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912171456/http://nazarbayev.kz/ |date=2019-09-12 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=72ksvIhANbY Менің Президентім] {{Булактар}} [[Категория:Инсандар:Казакстан]] [[Категория:Казакстан]] [[Категория:КПСС]] [[Категория:Саясатчылар]] [[Категория:Мамлекет башчылары]] [[Категория:Президенттер]] hkfcl6t8euuom41ylzxmjm52yo7dvfu 0 91552 642594 548287 2026-03-30T09:02:25Z ~2026-19853-05 47064 /* Кыскача өмүр таржымакалы */ 642594 wikitext text/x-wiki {{Илимпоз |Ысымы = Карл Райхл |Расмий ысымы = Karl Reichl |Сүрөт = Karl Reichl in Beijing. 22.10.15.jpg |Туурасы = 200px |Сүрөттүн аталышы = Карл Райхл. Бээжин, КЭР. 22.10.2015. |Туулган жылы = [[1943|1943-жыл]] 04-июль ([[Теке|теке айы]]) |Туулган жери = Вайден шаары, [[Бавария]] жергеси, [[Германия]] |Каза болгон жылы = |Каза болгон жери = |Жарандыгы = {{Германия желеги}} [[Германия]] |Илимий чөйрөсү = Эпос таануу, Чыгыш таануу, Түркология, Манас таануу, Котормо, [[Кыргыз таануу]] |Иштеген жери = Бонн университети; ардагер профессор (Professor Emeritus) |Илимий даражасы = Философия доктору (1971); (Dr. phil. habil.) (1977) |Илимий наамы = [[профессор]] (1977) |Альма-матер = Бонн университети |Илимий жетекчиси = |Белгилүү окуучулары = тарыхчы жана фолклорчу [[Салк, Гундула|Гундула Салк]]<br/> |Белгилүү болгондугу = Манас таануу; “Манас” эпосунун жана башка түрк дастандарынын англисче жана немисче котормолору |Сыйлыктары = |Кол тамгасы = |Кол тамгасынын туурасы = |Сайты = }} '''Карл Райхл''' ({{lang-de|Karl Reichl}}) (1943-жылы 4-июлда Германиянын Вайден шаарында туулган) – [[Германия|германиялык]] заманбап [[Түркология|түрколог]], [[Манас таануу|манас таануучу]], [[Кыргыз таануу|кыргыз таануучу]], дастан таануучу, [[Бонн]] университетинин профессору. == Кыскача өмүр таржымакалы == Карл Райхл 1943-жылы 4-июлда [[Германия|Германиянын]] [[Бавария]] жергесиндеги Вайден (Weiden) шаарында жарык дүйнөгө келген. <br> 1963-68-жылдары Мүнхендеги (Германия) жана Монпеллье шаарындагы ([[Франция]]) университеттерде англис жана роман филологиясы адистиги боюнча таалим алган. 1968-жылы англис жана француз тилдери боюнча мамлекеттик сынактар тапшырган. 1968-1970-жылдары Кэмбриж университетине (University of Cambridge) караштуу Магдален коллежинде (Magdalene College) илимий багытта окуган. 1971-жылы [[Мюнхен|Мүнхен]] шаарындагы [[Мүнхен университетин|Мүнхен университетинде]] Орто кылымдар жаатында докторлук диссертациясын коргоп, философия доктору (Ph.D.) даражасын алган жана анын орто кылымдардагы Англиядагы диний поэзияга арналган бул диссертациясы 1973-жылы Мүнхенде жарык көргөн. === Кесиптик таржымакалынан === 1971-1977-жылдары Мүнхен университетинде доцент (Assistant Professor) болуп иштеди. 1977-жылы философия доктору (Dr. phil. habil.) жана профессор даражасы үчүн тил илими тармагында “Түрдүк грамматика жана сөз калыптанышы” (Professorial thesis in linguistics: Categorial Grammar and Word-Formation) темасында диссертациясын жактаган жана бул диссертация Түбинген (Tübingen) шаарында 1982-жылы жарык көргөн. 1977-1978-жылдары Бохум (Bochum) университетинде доцент болуп иштеди. 1978-2008-жылдары Бонн университетине (the University of Bonn) караштуу Англистика, американистика жана келтология институтунда Орто кылымдар адабияты жана тарыхый тил таануу адистиги боюнча толук профессор кызматын аркалады. 2008-жылдан тартып ардагер профессор (Professor Emeritus) болуп илимий-чыгармачыл иштерин улантууда. === Илимий жана илимий-педагогдук ишмердиги === Карл Райхл 1978-жылдан тартып Бонн университетинде (ротациялык тартипте) кафедра башчысы, декандын чет өлкөлүк студенттер үчүн жооптуу орун басары, ар кыл комиссиялардын мүчөсү, Орто кылымдар борборунун катчысы сыяктуу иштерди аркалады. 1978-88-жылдары Бонн университетинде [[Борбордук Азия]] боюнча атайын Иликтөө Тобунун (Sonderforschungsbereich) шерик мүчөсү болду. 1995-жылдан Каракалпакстандын борборундагы Бердах атындагы Нөкис мамлекеттик университетинин ардактуу профессору. 1999-жылдан Түндүк Рейн-Вестфалия Илимдер академиясынын мүчөсү. 2010-жылдан тартып КЭРдин борбору [[Бээжин|Бээжиндеги]] Кытай Коомдук илимдер академиясына караштуу Этностук адабият институтунун илимий кеңешчиси болду. === Чет мамлекеттердеги дарстары === 1990-жылы Карл Райхл [[АКШ|АКШнын]] Гарвард университетине (Harvard University) караштуу Салыштырма адабият факултетинде жана Жакынкы Чыгыш тилдери жана цивилизациялары факултетинде чакырылган профессор (Visiting Professor) болду. 1995-жылы Франциянын Париж шаарындагы Жогорку иликтөөлөр боюнча тажрыйбалык мектепте (École Pratique des Hautes Études) чакырылган профессор болду. 2007-жылы Израилдеги Иерусалим Жөөт университетинде (the Hebrew University of Jerusalem) Ислам таануу жана Ортоңку Чыгыш таануу факултетинде чакырылган профессор болду. 2009-жылы Иерусалим Жөөт университетинде Салыштырма адабият факултетинде чакырылган профессор болуп иштеди. 2011-жылы АКШдагы Мэдисон шаарындагы Висконсин университетинде (the University of Wisconsin) англис тил факултетинде чакырылган профессор жана Гуманитардык билимдер боюнча изилдөө институтунун илимий кызматкери (Fellow of the Institute for Research in the Humanities) болуп иштеди. === Түрк тилдериндеги адабиятты иликтөө=== Профессор Карл Райхл түрк, өзбек, уйгур, каракалпак, казак, кыргыз, түркмөн ж.б. тилдерди үйрөнгөн түрколог адис. Ал фарсы тилин да өздөштүргөн. Профессор К.Райхлдын эмгектеринин бир катары түрк калктарынын оозеки адабий чыгармачылыгын, эпосторун жана чакан дастандарын иликтөөгө жана алардын айрымдарын кыргыз, [[өзбек]], [[каракалпак]], түркмөн, [[казак]] жана уйгур тилдеринен батыш европалык тилдерге (немис, англис) которууга байланыштуу болду. Анын өзүнүн [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Т.Чоротегинге]] 2017-жылы 8-апрелде жазган катына караганда, ал оболу өзбек тилин үйрөнгөн жана өзбек эл жомокторунун өрнөктөрүн которгон (бул котормо 1978-жылы Бохумда жарык көргөн). 1982-жылы болсо түркмөн эл жомокторун которуп жарыялады. 1985-жылы ал которгон каракалпак эл жомоктору да басмадан чыкты. 1981-жылы Карл Райхл совет-герман маданий жана илимий алмашуу программасынын алкагында [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] илимий сапарда болду. Ал Ташкен шаарында Өзбекстан Илимдер академиясынын Адабият институтундагы Фолклор таануу бөлүмүндө профессор Төрө Мирзаевдин илимий жетекчилиги астында иштеди. Андан соң ал Нөкис шаарында Өзбекстан ИАсынын Каракалпак бөлүмүндө профессор Кабул Максетовдун илимий жетекчилиги астында изилдөөлөр жүргүздү. Бул сапары маалында Карл Райхл өзбек жана каракалпак тилдеринде айрым фолклордук чыгармалардын үзүндүлөрүн жандуу аткарып жаткан учурунда үн жазгычка жазып алган. Кийинчерээк ал өзбек элинин эки дастанын немисчеге которуп жарыялады (“Равшан” дастаны, 1985; “Алпамыш” дастаны, 2001). Ошондой эле К.Райхл каракалпак тилинен англис тилине “Эдиге” дастанын которуп, 2007-жылы жарыялады. Бул дастанды Райхл мырза өзү 1981-жылы алгач жолуккан бир каракалпак дастанчыдан үн жаздыргычка жазып алган болчу. == Манас таануудагы салымдары == Профессор Карл Райхл Мүнхен университетинде студент болуп жүргөн чагында кыргыз элинин [["Манас" эпосу|“Манас” эпосунун]] Вилгелм Радлофф жазып алган вариантын окуп, манас таануу тармагына да кызыгып калган. 1985-жылы ал кытай-герман маданий жана илимий алмашуу программасынын алкагында алгачкы ирет Шинжаңга илимий саякат жасайт. Ошол эле жылы ал Кытайдагы түрк тилдүү калктардын жомокторунун бир томдугун өз котормосунда жарыялаган. Алардын арасында кыргыз эл жомоктору да болгон. Дал ошол 1985-жылы ал алгачкы жолу кытайлык кыргыздардын чыгаан манасчысы Жусуп Мамай менен кезиккен. XXI кылымдын башында Кытайдын Шинжаң аймагындагы “Манас” изилдөө борбору жана башка илимий институттар Карл Райхлга кайрылып, “Манас” дастанынын Жусуп Мамайдын айтуусудагы вариантын кыргыз тилинен англис жана немис тилдерине которуу өтүнүчүн билдиришет. Карл Райхл [[Жүсүп Мамай|Жусуп Мамай]] айткан “Манас” дастанынын үзүндүлөрүн англис жана немис тилдерине которуп, жарыялады. Азырынча кыргыз жана немис тилдеринде бир том (2014) жана кыргыз жана англис тилдеринде эки том (2014, 2015) жарык көрдү. 1995-жылы ал “Манас” дастанынын шарттуу 1000 жылдык мааракесине катышуу үчүн расмий герман делегациясынын курамында Кыргызстанга келген. 1999-жылы ЮНЕСКО уюштурган “Борбордук Азиядагы тынчтык жана дин” конференциясына (Бишкек) катышкан. Ошол эле жылы “Дүйнө элдеринин эпостору” эл аралык бирикмесин уюштуруу чараларына катышуу үчүн Бишкекке дагы бир жолу келген. Бул уюмга Бексултан Жакиев президент болуп, К.Райхл вице-президенттердин бири болуп шайланган. [[Файл:Prof. Karl Reichl. Bishkek. 15.11.2013.jpg|thumb|left|Профессор Карл Райхл Улуу Кыргыз каганатынын 1170 жылдыгына арналган эл аралык илимий жыйында. Бишкек. 15.11.2013.]] 2013-жылы 15-ноябрда Кыргыз каганатынын 1170 жылдыгына арналган эл аралык илимий жыйынга (Бишкек) катышкан жана ачылыш отурумда “Көөнө Кыргыз тарыхы тууралуу жобо манасчы Жүсүп Мамайдын варианты боюнча” (The Concept of Early Kyrgyz History According to the Manaschy Jüsüp Mamay) деген темада баяндама жасаган. == Кыскача чыгармалар тизмеси == Профессор Карл Райхл дүйнөдөгү ар кыл өлкөлөрдө 200дөн ашуун эмгектерин жарыялаган. Анын ичинде “Манас” дастаны жаатындагы макалалары Кыргызстанда да илимий жыйнактарда жарык көргөн. === Орто кылымдар жаатындагы иликтөөлөр === * Religiöse Dichtung im englischen Hochmittelalter. Untersuchung und Edition der Handschrift B.14.39 des Trinity College in Cambridge. [Religious poetry in the Late Middle Ages in England. Analysis and edition of MS B.14.39 of the Trinity College in Cambridge.] München, 1973. * “Tractatus de Grammatica”. Eine fälschlich Robert Grosseteste zuge¬schriebene spekulative Grammatik. Edition und Kommentar. [“Tractatus de Grammatica”: A speculative grammar erroneously ascribed to Robert Grosseteste. Edition and commentary.] München, 1976. * (Ed. with Walter Sauer) A Concordance to Six Middle English Tail Rhyme Romances. Frankfurt a. M., 1993. * (Ed. with Joseph Harris) Prosimetrum: Crosscultural Perspectives on Narrative in Prose and Verse. Cambridge, 1997. * Spielmannsidiom, Dialektmischung und Kunstsprache in der mittelenglischen volkstümlichen Epik. Nordrhein-Westfälische Akademie der Wissenschaften. Geisteswissenschaften. Vorträge G 383. Paderborn, 2002. * Die Anfänge der mittelenglischen weltlichen Lyrik: Text, Musik, Kontext. [The beginnings of the Middle English secular lyrics.] Paderborn, 2005. [English translation publ. in 2011] * Musik und Spiritualität im englischen Psalter des spätmittelenglischen Mystikers Richard Rolle. [Music and spirituality in the English Psalter of the late Middle English mystic Richard Rolle.] Paderborn, 2012. * (Ed.) Medieval Oral Literature. De Gruyter Lexikon. Berlin, 2012 [pb. 2016]. === Тил илимине байланыштуу эмгектери=== * Categorial Grammar and Word-Formation: The De-adjectival Abstract Noun in English. Tübingen, 1982. * Englische Sprachwissenschaft. Eine Bibliographie. [English linguistics. A bibliography.] Berlin, 1993. === Оозеки адабият. Түрк тилдериндеги акындар поэзиясы=== * Usbekische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Uzbek folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1978. * Türkmenische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Türkmen folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1978. * Karakalpakische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Uzbek folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1985. * Rawšan. Ein usbekisches mündliches Epos. [Ravshan. An Uzbek oral epic.] Wiesbaden, 1985. * Märchen aus Sinkiang. Überlieferungen der Turkvölker Chinas. [Folktales from Xinjiang. Traditions of the Turkic peoples of China.] Köln, 1986. * Turkic Oral Epic Poetry. Traditions, Forms, Poetic Structure. The Albert Bates Lord Studies in Oral Tradition 7. New York, 1992. (Turkish translation Ankara, 2002, Russian translation Moscow, 2008; Chinese translation Beijing, 2011.) * (Ed.) The Oral Epic: Performance and Music. Berlin, 2000. * Singing the Past: Turkic and Medieval Heroic Poetry. Ithaca, NY, 2000. * Das usbekische Heldenepos Alpomish: Einführung, Text, Übersetzung. [The Uzbek heroic epic Alpomish: Introduction, text, translation.] Wiesbaden, 2001. * Edige. A Karakalpak Oral Epic as Performed by Jumabay Bazarov. Helsinki, 2007. * Manas in der Version von Jüsüp Mamay. Übersetzt von Karl Reichl. Bd. 1. Publikationen des Xinjiang “Manas” Forschungszentrums 5. Beijing: China Intercontinental Press, 2014. * Manas in the Version of Jüsüp Mamay. Translated by Karl Reichl. Vol. 1. Xinjiang “Manas” Research Centre Publications 4. Beijing: China Intercontinental Press, 2014. * Manas in the Version of Jüsüp Mamay. Translated by Karl Reichl. Vol. 2. Xinjiang “Manas” Research Centre Publications 4. Beijing: China Intercontinental Press, 2015. === Макалалар === Профессор Карл Райхл дүйнөдөгү ар кыл илимий журналдарда жана жыйнактарда 90дон ашуун илимий макалалар жарыялады. Алардын көбү орто кылымдар тарыхына, лингвистикага жана түрк калктарынын фолклордук мурасына, акындар поэзиясына арналды. Ар кыл энциклопедиялар үчүн 63 макала жазды. Орто кылымдар тарыхына, лингвистикага жана түрк калктарынын фолклордук мурасына, акындар поэзиясына байланыштуу ар башка илимий китептерге 96 илимий пикир жарыялады. * Reichl Karl. The Concept Of Early Kyrgyz History According To The Manaschy Jüsüp Mamay // Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – Б. 47-53. * http://kh-davron.uz/kutubxona/turk/karl-rajxl-tyurkskij-epos-tradicii-formy-poeticheskaya-struktura-karl-reichl-singing-the-past-turkic-and-medieval-heroic-poetry.html == Ал тууралуу адабият == * Salk, Gundula. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860-1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - 374 s. - ISBN 978-3-447-06161-2. ISBN-13: 978-3447061612. ISSN 0340-6423. Series: Veroffentlichungen Der Societas Uralo-Altaica (Book 79). ISBN-10: 3447061618. == Интернеттеги шилтемелер == * [http://www.azattyk.org/a/german_manas_researcher_karl_reichl_by_tch_ky/28493067.html?nocache=1 Карл Райхл: Германиялык чыгаан манас таануучу жана эпос изилдөөчү] * https://www.azattyk.org/a/muhammed_hu_zhenhua_85th_anniv_blog/27477902.html * http://publ.lib.ru/ARCHIVES/R/RAYHL_Karl/_Rayhl_K..html * http://kh-davron.uz/kutubxona/turk/karl-rajxl-tyurkskij-epos-tradicii-formy-poeticheskaya-struktura-karl-reichl-singing-the-past-turkic-and-medieval-heroic-poetry.html == Сүрөт баян == [[Файл:Karl Reichl, Mrs. Hu Zhenhua, T.Chorotegin in Beijing. 22.10.2015.JPG|thumb|Профессорлор Карл Райхл (оңдо) жана Т.Чоротегин Мухаммед Ху Чженхуанын [[Бээжин|Бээжиндеги]] үйүндө. Ортодо - Фатима Ху Чженхуа айым. [[Кытай]]. 22.10.2015.]] {{DEFAULTSORT:Райхл, Карл}} [[Категория:Германия]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Манас таануу]] [[Категория:Котормочулар]] [[Категория:Кытайлык кыргыздар]] [[Категория:Туулгандар 1943-жылы]] [[Категория:Түркологдор‎]] [[Категория:Этнографтар]] [[Категория:Санжыра]] [[Категория:Кыргыз этнографиясы]] [[Категория:Чыгыш таануучулар]] [[Категория:Ислам таануу]] 1ot1ijgs3ic84qee7vz6a1gg33sa5id 0 128529 642556 571765 2026-03-29T19:40:26Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 642556 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Асель Сувакуновна Шейнфельд-Бегалиева |сүрөтү = |фотонун аталышы = Бегалиева Асель в 2017 году |кызматы = [[Тарыхчы]] |желек = Flag of Kyrgyzstan.svg{{!}}border |желек2 = |иш баштоо убагы = |иш аяктоо убагы = |андан мурунку инсан = |андан кийинки инсан = | катар = 1 |туулган датасы = 18 октябрь [[1977]] |туулган жери = [[Фрунзе]] азыр Бишкек шаары, [[Кыргызстан]], [[СССР]] |каза болгон жылы |каза болгон жери = |мүрзөсүнүн орду = |атасы = Бегалиев Сувакун Иманакунович |апасы = Кудуева Гүлсара Аскаровна |жубайы = Шеинфельд Грегори |балдары = |партиясы = |билими = [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин]] тарых жана чөлкөм таануу факультети |илимий даражасы = [[Тарых илимдеринин доктору]] |кесиби = тарыхчы |ишмердүүлүгү = |дини = |сыйлыктары = |кол тамгасы = }} {{Каталар}} Эркин энциклопедия – Википедия материалынан. '''Бегалиева Асель Усубакуновна''' ( '''Сувакуновна''' ) / '''Шеинфельд Асель''' (18.10.1977- жылы [[1977|туулган]], [[Бишкек|Фрунзе]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]], [[Кеңештер Бирлиги|СССР]] ) - [[Кыргызстан|кыргыз]] тарыхчысы, коомдук ишмер, [[Публицистика|публицист]], [[туризм]], [[илим]] жана [[билим берүү]] тармагынын өкүлү. Кыргызстандагы мамлекеттик башкаруунун тарыхын, Кыргыз Республикасындагы парламентаризмдин тарыхын изилдеген <ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf }}</ref> . Кыргызстанда маданий жана диний туризмдин өнүгүү тарыхын изилдеген биринчи тарыхчы («Кыргыз Республикасындагы маданий туризм: тарыхы жана өнүгүү келечеги <ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://history.kg/files/Begalieva_A_Disser.pdf |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217073223/https://history.kg/files/Begalieva_A_Disser.pdf }}</ref>» деген темада докторлук диссертациясын коргогон). == '''Үй-бүлөсү''' == * '''Атасы,''' [[Бегалиев Сувакун Иманакунович|'''''Бегалиев Сувакун Иманакунович''''']] - тарыхчы, педагог, педагог, саясат таануучу. 1945-жылы 20-декабрда [[Түп району|Ысык-Көл облусунун Түп районундагы]] [[Балбай|Балбай (мурдагы аты Сары-Булак]] ) айылында айылдык интеллигенциянын үй-бүлөсүндө туулган. 2011-жылдын 14-сентябрында Бишкектеги Улуттук онкология борборунун реанимация бөлүмүндө каза болгон. Улуту - Кыргыз. Түпкү теги кыргыздардын бугу уруусуна тиешелүү Белек уругуна барып такалат. '''Белек хандын''' урпагы. Илим жана билим берүү тармагындагы көптөгөн эмгектердин автору. <ref>{{Cite web |title=HISTORY.KG — История Кыргызстана — Бегалиев Сувакун Иманакунович |url=https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/begaliev-suvakun-imanakunovich |accessdate=2022-07-08 |archivedate=2022-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224183454/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/begaliev-suvakun-imanakunovich }}</ref> [https://search.rsl.ru/ru/record/01008675791 1985-жылы Ленинградда (Санкт-Петербург) кыргыз милициясынын калыптануу жана өнүгүү тарыхы боюнча кандидаттык диссертациясын жактаган.] [https://dailystorm.ru/vlast/sovetskie-dissidenty-liberaly-i-demokraty-pervoy-volny-o-sebe-i-sovremennoy-oppozicii Биринчи толкундун] [[Кыргызстан демократиялык кыймылы|демократы, Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын]] [https://rus.azattyk.org/a/27042669.html (КДК) активдүү катышуучусу.] [https://ca-c.org.ru/journal/2004/journal_rus/cac-05/01.kurrus.shtml Бишкек шаардык шайлоочулар клубунун мүчөсү. «Мемориал-Акыйкат» коомунун активисти.] [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин]] депутаттыгына талапкер. [[Түп району|Ысык-Көл облусунун Түп районунан]] чыккан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Жыпар Жекшеевдин коомдук жардамчысы, консультанты, ишенимдүү адамы. Советтер Союзунун жана эгемен Кыргызстандын тарыхындагы алгачкы тарыхчылардын бири. * '''Апасы (1951 - ...)''' [https://newspaperarchive.com/frunze-kyrgyz-tuusu-nov-23-1991-p-3/ '''''Кудуева Гүлсара Аскаровна'''''] - Советтик Кыргызстандын [https://www.informer.kg/ru/frunze/stati_spravochnoy_chasti_a-ya/8576.html Фрунзе шаарындагы «Спутник» саякат жана экскурсия бюросунун] директору. Эгемендүүлүк жылдарында Бишкек шаарынын билим берүү мекемелеринде иштеген; [https://ru.sputnik.kg/20190221/zvanie-otlichnik-obrazovaniya-polozhenie-minobrnauki-1043440386.html Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги]; азыр татыктуу эс алууда. * Күйөөсү - [https://24.kg/english/110025_Bureaucracy_mud_bumpy_roads_What_caught_the_eye_of_an_American_in_Bishkek/ Шейнфельд Грегори] [[https://scholars.uab.edu/display/gshein 1]] [[https://www.ratemyprofessors.com/ShowRatings.jsp?tid=819761 2]] — [[Алабама университети|Алабама университетинде]] социология боюнча профессор - [[Бирмингем (Алабама)]], АКШ. == '''Билими''' == * 1994-жылы Бишкек шаарындагы №27 орто мектепти артыкчылык диплому менен аяктаган. * 1999-жылы [[Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети|Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинин]] тарых жана чөлкөм таануу факультетин артыкчылык диплому менен аяктаган. Ошол эле жылы «Кыргызстан тарыхы» багыты боюнча аспирантурага (күндүзгү бөлүмгө) тапшырган. * 2004-жылы кандидаттык диссертациясын <ref>http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/Бегалиева%20Асель%20Суванкуловна.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223025709/http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%20%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0.pdf |date=2022-02-23 }}</ref> [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty «РСФСР ККАО Советтеринин областтык аткаруу комитетинин ишмердүүлүгү (1924-1927) деген темада жактаган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }} [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty )".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }} * 2004-жылдан 2005-жылга чейин Эгей [https://star-wiki.ru/wiki/Ege_University университетинин (Измир/Түркия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207181452/https://star-wiki.ru/wiki/Ege_University |date=2024-12-07 }} Түрк тили жана адабияты борборунда окуган. * 2008[https://naskr.kg/ru/2019/08/20/aspirantura/ -жылы Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Тарых жана маданий мурас институтунун «Кыргызстан тарыхы» багыты боюнча докторантурасына (күндүзгү бөлүмгө) тапшырган] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220706073905/https://naskr.kg/ru/2019/08/20/aspirantura/ |date=2022-07-06 }} . * 2014- [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty жылы «Кыргыз Республикасындагы маданий туризм: тарыхы жана өнүгүү перспективалары»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013750/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/dissertatsii-avtoreferaty |date=2022-02-17 }} - деген кандидаттык диссертациясын жактаган. * Орус, англис жана түрк тилдеринде эркин сүйлөйт. == '''Педагогикалык ишмердүүлүгү''' == - 09.1999 - 09.2000 - '''[http://arabaev.kg/?e8b21e13ffb61794833c93e774670f7c=bashy&id_blok=108 И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702042142/http://arabaev.kg/?e8b21e13ffb61794833c93e774670f7c=bashy&id_blok=108 |date=2022-07-02 }}, Гуманитардык илимдер кафедрасынын окутуучусу''' - 09.2006 — 04.2007 - '''[http://okuu.kg/kyirgyizskiy-gosudarstvennyiy-universitet-stroitelstva-transporta-i-arhitekturyi/ Кыргыз мамлекеттик транспорт курулуш жана архитектура университети] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921111743/http://okuu.kg/kyirgyizskiy-gosudarstvennyiy-universitet-stroitelstva-transporta-i-arhitekturyi/ |date=2021-09-21 }}, гуманитардык илимдер кафедрасынын ага окутуучусу''' - 09.2006 - 03.2008 - '''[http://at.edu.kg/ Туризм Академиясы], доцент''' - 03.2012 - 12.2012 - '''[http://www.keu.kg/ М.Р. Рыскулбеков атындагы Кыргыз Экономикалык Университети], [https://who.ca-news.org/people:13911 Менеджмент жана туризм факультетинин деканы]''' - 03.2013 - 12.2013 - '''[https://kutbilim.kg/ru/news/inner/keu-flagman-ekonomicheskogo-obrazovaniya-ru/ М.Р. Рыскулбеков атындагы Кыргыз Экономикалык Университети]''' - [https://www.slideserve.com/chaeli/5823557 ''Доцент'', ''Философия жана коомдук илимдер кафедрасынын башчысы'']''', ''Коомчулук менен байланыш жана ММКлар менен иштөө боюнча координатор''''' - 05.2011 - 09.2015 - '''[http://www.apap.kg/ Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик башкаруу академиясы], у. м. профессор''' - 09.2015 - 09.2016 - '''[http://kku.edu.kg/ Кыргыз-Казак университети], Профессор''' - 09.2016 - 09.2018 - '''[https://ism.edu.kg/ru/ IHMS — Эл аралык жогорку медициналык мектеп — Бишкек] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220623213431/http://www.ism.edu.kg/ru/ |date=2022-06-23 }}, у. м. профессор''' - 09.2018 - 03.2021 - '''[http://kica.kg/ KICA - Борбордук Азиядагы Корея институту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406035725/http://kica.kg/ |date=2022-04-06 }} — профессор''' == '''Туризм тармагындагы ишмердүүлүк''' == * 2008-2009 - [https://www.travelagenciesfinder.com/AE/Deira/418907471567819/Danat-Al-Khaleej-Tourism '''Danat al Khaleej Tourism''' / '''Дубай-БАЭ'''] - туроператор. * 2007-2008 '''Trek Travel International / Стамбул-Түркия''' - туроператор, коммерциялык директордун орун басары. * 2005-2006 '''Starfish Travel & Yachting''' / '''Fethiye-Түркия''' - туроператор. == '''Негизги илимий эмгектери''' == ''Эмгектери орус тилинде жазылгандыктан кыргыз тилине которулбай берилди.'' '''1. [https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf Истоки парламентаризма: опыт деятельности Исполнительного Комитета Советов КАО РСФСР в период возрождения национальной государственности (1924—1927 гг.).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |date=2022-02-17 }}'''[https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf — Бишкек, 2006/ Монография на основе диссертации.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217072710/https://history.kg/files/Tez%20Begalieva%20Asel.pdf |date=2022-02-17 }} '''2. [https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/monografii Культурный туризм в Кыргызской Республике: история и перспективы развития.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221121223834/https://history.kg/ru/nauchnye-trudy/asel-shejnfeld-begalieva/monografii |date=2022-11-21 }}''' — [https://books.google.com/books/about/Культурный_туризм_в_К.html?id=BcsEoQEACAAJ Бишкек, 2013.] '''3. [https://history.kg/files/pdf/BAS/Учебное%20пособие.%20Историко-культурное%20наследие%20в%20туризме%20КР.pdf Историко-культурное наследие в туризме Кыргызской Республики.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217005537/https://history.kg/files/pdf/BAS/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B5.%20%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%20%D0%9A%D0%A0.pdf |date=2022-02-17 }}''' — Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР), '''4. [https://history.kg/files/pdf/BAS/Учебное%20пособие%20Бегалиевой%20А.С.%20Религиозный%20туризм%20в%20Кыргызской%20Республике..PDF Религиозный туризм в Кыргызской Республике.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013753/https://history.kg/files/pdf/BAS/%D0%A3%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B5%20%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%90.%D0%A1.%20%D0%A0%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC%20%D0%B2%20%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B5..PDF |date=2022-02-17 }}'''— Бишкек, 2011 (рекомендовано МОиН КР для образовательных учреждений КР), '''5. [https://history.kg/ru/component/content/article/12-state-management/10-chormonov-a-b-begalieva-a-s-chormonov-a-a?Itemid=101 Государственное регулирование туризма в Кыргызской Республике (1999—2011 гг.). Сборник документов.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217073025/https://history.kg/ru/component/content/article/12-state-management/10-chormonov-a-b-begalieva-a-s-chormonov-a-a?Itemid=101 |date=2022-02-17 }}''' — Бишкек, 2012. '''6.''' Комплектация и систематизация материала докторской диссертации отца Бегалиева Сувакуна Иманакуновича (посмертно) и издание книги '''''[https://history.kg/files/pdf/BSI/Book%20BSI%20Kavkaz.pdf Бегалиев С. И., Сулайманов Ж. И. «Депортированные народы Кавказа в Кыргызстане. Размышления „на рельсах судьбы“». — Бишкек, 2012.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217013802/https://history.kg/files/pdf/BSI/Book%20BSI%20Kavkaz.pdf |date=2022-02-17 }}''''' '''7.''' Комплектация и систематизация архивных материалов Бегалиева С. И. о восстании 1916 года с последующей публикацией. [https://daniyarov.kg/2018/03/25/sbornik-2015-goda-vosstanie-1916-goda-dokume/?lang=en «'''''Восстание 1916».''''' Под редакцией д.филол.н. К. Мамбеталиева. '''''- Бишкек, 2015.'''''] '''8.''' [http://arabaev.kg/dt.kg/?option=zak_1&id_mater_plata=8 '''Официальный оппонент на защитах докторских диссертаций''' в ДИССЕРТАЦИОННОМ СОВЕТЕ Д. 07.18.578 ПРИ КГУ ИМ. И.АРАБАЕВА И КНУ ИМ. Ж.БАЛАСАГЫНА] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223022019/http://arabaev.kg/dt.kg/?option=zak_1&id_mater_plata=8 |date=2022-02-23 }} == '''Коомдук жана уюштуруучулук иштери''' == – «[https://auca.kg/uploads/PSYCHOLOGY/Ethics%20in%20Psychology-конвертирован.pdf Кыргызстандын психологдорунун этикалык кодекси» (Кыргызстан] Психологиялык коому, 2013-ж. апрель) жана [https://docplayer.com/89226841-Analiticheskaya-zapiska.html «Парламенттин этностор аралык мамилелерге эффективдүү катышуусу» («Эгалит» Конфликттерди жөнгө салуу агенттиги, 2012-2013-ж.) эмгектерин талкуулоого чакырылган.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224180231/https://docplayer.com/89226841-Analiticheskaya-zapiska.html |date=2022-02-24 }} '''''- Кыргыз Республикасынын Президенттик Аппаратынын ( [https://who.ca-news.org/people:15520 Ахметова Нурсулуу] ) суроо-талабы боюнча Кыргыз Республикасындагы диний билим берүү маселелери жаатында консультациялык материалын берген (2013-жылдын августу 25-бетте).''''' - [http://www.visitburyatia.ru/news/section-105/item-184608/ Байкал жаштар форумунда (2013-ж.) А.С.Бегалиеванын «Байкал-Ысык-Көл» бирдиктүү жаштар форумун түзүү идеясынын сунушу россиялык тараптын колдоосуна ээ болуп, резолюцияга киргизилген.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220225035513/http://www.visitburyatia.ru/news/section-105/item-184608/ |date=2022-02-25 }} - [https://akipress.com/news:539627:Competition_for_Kyrgyz_Tourism_Awards_kicks_off_in_Kyrgyzstan/ Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигине караштуу Туризмди өнүктүрүү боюнча Координациялык кеңештин эксперти (2013-2016-жж.).] - Кыргыз Республикасынын туризмди өнүктүрүү боюнча көз карандысыз кеңешинин эксперти (В.А. [https://who.ca-news.org/people:13691 Комиссаров] тарабынан түзүлгөн ). - [http://sport.akipress.org/news:1505970 Кыргыз Республикасынын кол күрөш федерациясынын президентинин] кеңешчиси (2011-жылдан 2017-жылга чейин). - [https://www.for.kg/news-259635-ru.html 2014-жылы 15-17 жаштагы уландар жана кыздар арасындагы кол күрөш боюнча Азиянын ачык чемпионатына Кыргыз Республикасынын спорттук делегациясынын жетекчиси / Худжанд – Тажикстан/2014-жылдын апрель айы/ ''Кыргыз Республикасынын курама командасы 10 катышуучу өлкөнүн ичинен 3чү командалык орунга ээ болду''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220217032511/https://www.for.kg/news-259635-ru.html |date=2022-02-17 }} – Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ош мамлекеттик социалдык университетин лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2014-ж. - 2013-2014-окуу жылында [http://ru.krao.kg/ Кыргыз-орус билим берүү академиясынын колледждинде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629150746/http://ru.krao.kg/ |date=2022-06-29 }} Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын төрагасы. - [https://ism.edu.kg/media/file/Appendix_7.51_SVw3V9s.pdf 2013-2014-окуу жылында Кыргызстан Эл аралык университетинин чет өлкөлүк студенттердин (англис тилдүү) топтору үчүн Кыргызстан тарыхы боюнча Мамлекеттик Аттестациялоо комиссиясынын мүчөсү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223021959/https://ism.edu.kg/media/file/Appendix_7.51_SVw3V9s.pdf |date=2022-02-23 }} - Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин “Туризм” багыты боюнча магистратура программасын лицензиялоо боюнча Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Мамлекеттик комиссиясынын эксперти / март 2015-ж. – Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин “Тарых” багыты боюнча бакалавриат программасын лицензиялоо боюнча мамлекеттик комиссиясынын эксперти / май 2015-ж. – КР Билим берүү жана илим министрлигинин [http://okuu.kg/kolledzh-kyirgyizsko-rossiyskoy-akademii-obrazovaniya/ Кыргыз-орус колледжинин КР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220129051837/http://okuu.kg/kolledzh-kyirgyizsko-rossiyskoy-akademii-obrazovaniya/ |date=2022-01-29 }} Билим берүү жана илим министрлигинин Лицензиялоо комиссиясынын төрагасы / июнь 2015-ж. == '''Сыйлыктар жана жетишкендиктер''' == * [[Экономика университети|М.]] [[Экономика университети|Рыскулбеков]] атындагы КЭУнун Ардак грамотасы, «КЭУну өнүктүрүүгө кошкон салымы үчүн» юбилейлик медалы * Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин Ардак грамотасы, * Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат жана туризм министрлигинин Ардак грамотасы, * Кыргыз Республикасынын Эмгек, миграция жана жаштар министрлигинин Ардак грамотасы, * Кыргыз Республикасынын Коргоо министрлигинин Ардак грамотасы, * Россия Федерациясынын Бурятия Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин ыраазычылык каты. * Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Дене тарбия жана спорт мамлекеттик агенттигинин Ардак грамотасы. * [http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 Айтматов атындагы сыйлык – Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2014-жылдын 12-декабрындагы № 569-р буйругу] * [http://topnews.kg/news/view/akyl-tirek-2014-g “Акыл Тирек” сыйлыгы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [[Аскар Салымбеков|Аскар Салымбеков атындагы]] фонд <ref>{{Cite web|url=http://www.fpi.kg/novosti/vruchenie-premii-akyl-tirek?lang=ru|title=Фонд Аскара Салымбекова  Вручение премии «Акыл Тирек» {{!}} Новости|accessdate=2022-07-08|archivedate=2017-07-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719210650/http://www.fpi.kg/novosti/vruchenie-premii-akyl-tirek?lang=ru}}</ref> == '''Илимий докладдар үчүн конференцияларда, форумдарда ж.б.у.с сыйлыктар''' == '''- «[https://kutbilim.kg/ Кут билим]» гезитинин мыкты автору''' («Кут билим», «Жыл жыйнтыгы», 27-декабрь, 2013-жыл, 15-бет). - [http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 И'''лим жана жаңы технологиялар жаатында 2011-2012-ж.''' Ч. Айтматов '''атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын дипломанты''' (Республика боюнча 2-орун).] == '''Публицистика''' == Автор жана авторлош, ошондой эле редакциянын коногу (маек) гезиттерде жана телеканалдарда: Кут билим, Слово Кыргызстана, Кечки Бишкек, Мир ТВ, КТРК, НТС, Бурят ТВ. == '''Кино''' == Кыргыз экономикалык университети тууралуу режиссёр Э. Абдыжапаров тарткан «КЭУ-60» аттуу 20 минуталык документалдык фильмдин сценарийинин авторлошу, ошондой эле кадр артындагы үн текстинин автору. == '''Эскертүүлөр''' == ''Эскертүүлөр орус, англис тилинде болгондуктан кыргыз тилине которулбай берилди.'' 3. https://knews.kg/2012/02/16/v-bishkeke-sostoyalas-prezentatsiya-knigi-religioznyiy-turizm-v-kyirgyizskoy-respublike/ 4. http://www.time.kg/vremya-i-rasstoyaniya/3105-religioznyy-turizm-v-kyrgyzstane.html 5. https://www.vb.kg/doc/179224_v_kyrgyzstane_vyshla_v_svet_kniga_religioznyy_tyrizm_v_kr.html [https://slovo.kg/?p=6936 6. https://slovo.kg/?p=6936] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220223022916/https://slovo.kg/?p=6936 |date=2022-02-23 }} [https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/ 7. https://24.kg/archive/ru/community/124213-religioznyj-turizm-vo-vtoroj-shvejcarii.html/] 8. https://24.kg/archive/ru/community/121642-asel-begalieva-u-kyrgyzstana-est-vse-zadatki.html/ 9. https://knews.kg/2013/12/24/v-stolitse-prezentovali-knigu-kulturnyiy-turizm-v-kr-istoriya-i-perspektivyi-razvitiya/ 10. [http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/214170 Премия Айтматова — ПРАВИТЕЛЬСТВО КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ, РАСПОРЯЖЕНИЕ от 12 декабря 2014 года № 569-р] 11. https://who.ca-news.org/people:13911 12. https://www.history.kg/ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220918172801/https://history.kg/ru/ |date=2022-09-18 }} 13. [http://mnenie.akipress.org/unews/un_post:1555 Болевая точка: Пробелы в организации Молодёжного форума ШОС «Развитие туризма» в Кыргызстане. Или почему форум не достиг своих целей?] 14. Сводный электронный каталог библиотек Беларуси — [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-ar8316414%22&lst_siz=20 Бегалиева Асель Сувакуновна] 15. [https://elibrary.ru/item.asp?id=41897695 Религиозный туризм как средство возвращения к своим духовным истокам] ([[Тенгрианство]], [[Киргизия|Кыргызская Республика]]). [https://elibrary.ru/item.asp?id=41827411 Сборник материалов VII Международной научно-практической конференции: Тенгрианство и эпическое наследие народов Евразии: Истоки и современность]. 16. [https://pps.kaznu.kz/en/Main/FileShow2/146805/96/3/8521/2019// Корееведение в Центральной Азии. Наука и Образование. Алматы, 2019 Выпуск 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211001080428/https://pps.kaznu.kz/en/Main/FileShow2/146805/96/3/8521/2019// |date=2021-10-01 }} [https://www.academia.edu/34573181/Turizmin_Çeşitlendirilmesinde_Kültür_Rotaları 17. Turizmin Çeşitlendirilmesinde Kültür Rotaları] 18. https://knews.kg/2021/03/25/pishbek-istorik-utochnyaet-nazvanie-stolitsy-kyrgyzstana/ [[Категория:Историки Киргизии]] [[Категория:Кыргыз тарыхчылары]] [[Категория:Арип боюнча тарыхчылар]] [[Категория:Арип боюнча окумуштуулар]] [[Категория:Арип боюнча инсандар]] [[Категория:Pages with unreviewed translations]] kblvpqeh7negmqfzw6nf8yuasvr8b1s 0 132621 642557 546339 2026-03-29T21:14:24Z Aiyanakk 38273 «[[Категория:Суу сактагычтар|Суу сактагычтар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 642557 wikitext text/x-wiki [[Файл:VdshRomen.jpg|thumb|240px|Карабутовское суу сактагычы]] '''Карабутовское суу сактагычы''' ( ''Ромен суу сактагычы'' ) — Украинанын [[Сумы облусу|Сумы облусунун]] Конотоп районундагы Ромен дарыясынын жээгиндеги дарыя агымындагы суу сактагыч. 1982-жылы түзүлгөн <ref name="Информация о площадных водных объектах">{{Cite web|author=Регіональний офіс водних ресурсів у Сумській області|title=Информация о площадных водных объектах|url=http://sumyvodres.davr.gov.ua/wp-content/uploads/2022/06/Ploshhynni-vodni-obyekty-Sumskoyi-oblasti_1.xlsx|accessdate=2023-10-25|lang=uk}}</ref> . Сумы областын ири суу сактагытардын бири. == Колдонулган адабияттар == [[Категория:Суу сактагычтар]] adymzqgxfg7a91hec8cl4eeg68y4gzr 0 132853 642585 572434 2026-03-30T04:25:34Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 642585 wikitext text/x-wiki {{Жылдагы кино|2024}} '''2024-жыл кинодо''' — [[2024|2024-жылы]] чыккан жана [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] аймагында бет ачары болгон тасмалардын тизмеси. == Эң кирешелүү тасмалар == : {{small|{{colorbox|#b6fcb6}} — Кинотеатрда көрсөтүлүп жаткан тасмалар}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+2024-жылдагы эң кирешелүү тасмалар<ref name="автоссылка5">{{Cite web|title=2024 Worldwide Box Office|url=https://www.boxofficemojo.com/year/world/2024/|access-date=January 25, 2024|website=[[Box Office Mojo]]|publisher=[[IMDb]]}}{{cbignore}}</ref><ref name="автоссылка6">{{Cite web |title=Top 2024 Movies at the Worldwide Box Office |url=https://www.the-numbers.com/box-office-records/worldwide/all-movies/cumulative/released-in-2024 |access-date=2024-01-13 |website=The Numbers |accessdate=2024-02-11 |archivedate=2024-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240701184222/https://the-numbers.com/box-office-records/worldwide/all-movies/cumulative/released-in-2024 }}</ref>: ! Оруну ! Аталышы ! Дистрибьютору ! Кирешеси |- ! 1 |[[Аарычы (Тасма 2024)|Аарчы]] |Amazon MGM Studios | $ 104 188 291 |- ! 2 | style="background:#b6fcb6;" | Mean Girls | [[Paramount Pictures]] | $ 84 059 871 |- ! 3 | Каргыштын суусу | [[Universal Pictures]] | $ 41 495 595 |- ! 4 | style="background:#b6fcb6;" | Байдын уулу 2 | Централ Партнершип | $ 39 627 330 |- ! 5 | style="background:#b6fcb6;" | Hanu-Man | Primeshow Entertainment | $ 33 555 379 |- ! 6 | style="background:#b6fcb6;" | Бремендик музыканттар | [[Централ Партнершип]] | $ 29 569 726 |- ! 7 | style="background:#b6fcb6;" | Fighter | Viacom18 Studios | $ 28 733 708 |- ! 8 | style="background:#b6fcb6;" | Guntur Kaaram | Haarika and Hassine | $ 24 060 988 |- ! 9 | style="background:#b6fcb6;" | Captain Miller | Lyca Productions | $ 12 609 527 |- ! 10 | style="background:#b6fcb6;" | Ayalaan | KJR Studios | $ 10 950 157 |} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+Кыргызстандагы сатуудан эң көп рейтинг көрсөткөн тасмалар ! Оруну ! Аталышы ! Дистрибьютору ! Рейтинг |- ! 1 | [[Аяш 3]] | MBPRO studio |8.23 |- ! 2 |style="background:#b6fcb6;" |Малыш |24/7 pictures |8.38 |- ! 3 |style="background:#b6fcb6;" |Ниет |КУТ |8.42 |- ! 4 | style="background:#b6fcb6;" | [[Аарычы (Тасма 2024)|Аарчы]] |Amazon MGM Studios |8.10 |- ! 5 | style="background:#b6fcb6;" |Таксыр |Frunze production |8.42 |- ! 6 | Байдын уулу 2 | rowspan="2" | Централ Партнершип<br><small>([[Газпром]])</small> | 8.30 |- ! 7 | style="background:#b6fcb6;" | Бремендик музыканттар | 8.95 |- ! 8 | style="background:#b6fcb6;" | Мастер жана Маргарита | Атмосфера Кино | 9.03 |- ! 9 | style="background:#b6fcb6;" | [[Шамбала]] | Айтыш фильм | 5.40 |} == Сатыкка даяр болгон тасмалар == {{Кыргызстанда}} сатыкка чыккан тасмалардын тизмеси === Январь === {| class="wikitable" |+ «align=bottom» | |- style="background:#b0e0e6; text-align:center;" ! colspan="2" | Бет ачары ! style="width:17%;"|Аталышы ! style="width:16%;"| Өлкөсү ! style="width:16%;"| Студиясы ! Режиссёру ! Каармандарда ! style="width:10%;"| Жанры ! Эск. |- ! rowspan="25" style="text-align:center; background:#ffa07a; textcolor:#000;" |'''Я<br>Н<br>В<br>А<br>Р<br>Ь''' ! rowspan="4" style="text-align:center;"|4 |'''7 ата''' |{{Желекбиг|Кыргызстан}} |1.1 studio <br>TRIPLE production |Эльдияр Ешимбеков |Нуркул Адылбеков,Саламат Алиев, Бакыт Мукул, Азамат Токтосунов, Акылбек Мураталиев, Жылдызбек Касейинов, Табылды Актанов, Болот Тентимышов, Мадалена Абдрахманова, Айдай Шабданова | Драма, Комедия ||<center><ref>{{Cite web|url=https://super.kg/kabar/news/438360|title="7 АТА" (Жети Ата) — Муундардын ортосундагы байланышты бекемдейт|Work=super.kg|accessdate=2024-01-14}} cod2129</ref></center> |- |'''[[Байдын уулу 2]]'''<br>({{Lang-ru|Холоп 2}}) |{{Желекбиг|Орусия}} | Yellow, Black and White, Start, MEM Cinema Production, Фонд кино, Централ Партнершип |[[Клим Шипенко]] |[[Милош Бикович]], [[Аглая Тарасова]], [[Александр Самойленко]], [[Мария Миронова]], [[Иван Охлобыстин]], [[Наталья Рогожкина]] | [[комедия]] | <center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2105|title=Холоп 2 cinematica.kg|website=cinematica.kg|accessdate=2024-01-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kinometro.ru/news/show/name/grafik_relizov_26sentyabrya_5540|title=‘Холоп 2’ Дата выхода|website=Бюллетень кинопрокатчика|date=2022-02-10|archive-date=2022-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126125013/https://www.kinometro.ru/news/show/name/grafik_relizov_26sentyabrya_5540}}</ref> |- |'''Көрүнбөгөн киши. Легенданын кайтып келиши''' |{{Желекбиг|Улуу Британия}} | |Пол Дадбриж |Мхаири Кэлви, Дэвид Хейман, Марк Арнольд, Грэм Фокс, Эмили Хэй, Уэйн Энтони Гордон, Майк Бэкингэм, Жо Такер, Малкольм Винтер, Делрой Браун |[[триллер]] |<center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2130|title= Человек-невидимка. Возвращение легенды cinematica.kg|website=cinematica.kg|accessdate=2024-01-14}}</ref></center> |- |'''Кирпич уста'''</br>({{lang-ru|Каменщик}}) |{{Желекбиг|АКШ}} <br>{{Желекбиг|Грекия}} <br>{{Желекбиг|Болгария}} |Millennium Media |Ренни Харлин |[[Аарон Экхарт]], [[Нина Добрев]], Тим Блейк Нельсон, Ильфенеш Хадера, Клифтон Коллинз-кич |[[триллер]], уруш-согуш |<center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2122|title=Каменщик cinematica.kg|website=cinematica.kg|accessdate=2024-01-14}}</ref></center> |- ! rowspan="3" |11 |'''Аарычы''' |{{Желекбиг|АКШ}} |Miramax |Дэвид Эйр |[[Жейсон Стэйтем]] [[Жереми Айронс]] [[Жош Хатчерсон]] |[[триллер]], уруш-согуш, тыңчылык тасма |<center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2106|title=Пчеловод cinematica.kg|website=cinematica.kg|accessdate=2024-01-14}}</ref><ref>{{cite web |author=Patrick Hipes |url=https://deadline.com/video/the-beekeeper-trailer-poster-jason-statham-david-ayer/ |title=‘The Beekeeper’ Trailer: Jason Statham And David Ayer Action Movie Flying Toward January Release |lang=en |access-date=2023-11-16 |website=Deadline |date=2023-10-04 |archive-url=http://web.archive.org/web/20231106075207/https://deadline.com/video/the-beekeeper-trailer-poster-jason-statham-david-ayer/ |archive-date=2023-11-06}}</ref></center> |- |'''Такси''' |{{Желекбиг|Кыргызстан}} |ASSORTI |Айбек Бектемиров | | Триллер, Детектив |<center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2123|title=Такси - cod2123|Work=Cinematica.kg|accessdate=2123-01-14}} </ref></center> |- |'''Бремендик музыканттар''' |{{Желекбиг|Орусия}} |«ТриТэ», «[[Союзмультфильм]]», «[[Россия-1]]» телеканалы (Фонд кинонун колдоосу менен) |[[Алексей Нужный]] |[[Тихон Жизневский]], [[Валентина Ляпина]], [[Ирина Горбачёва]], [[Роман Курцын]], [[Дмитрий Дюжев]], [[Аскар Нигамедзянов]], [[Сергей Бурунов]], [[Мария Аронова]], [[Константин Хабенский]] |[[мюзикл]], роуд-муви, жомок, үй-бүлөлүк |<center><ref>{{Cite web|url=https://cinematica.kg/movies/2107|title=Бременские музыканты cinematica.kg|website=cinematica.kg|accessdate=2024-01-14}}</ref> |} === Февраль === {| class="wikitable" |+ «align=bottom» | |- style="background:#b0e0e6; text-align:center;" ! colspan="2" | Бет ачары ! style="width:17%;"|Аталышы ! style="width:16%;"| Өлкөсү ! style="width:16%;"| Студиясы ! Режиссёру ! Каармандарда ! style="width:10%;"| Жанры ! Эск. |- ! rowspan="7" style="text-align:center; background:thistle; textcolor:#000;" |'''Ф<br>Е<br>В<br>Р<br>А<br>Л<br>Ь''' ! rowspan="1" style="text-align:center;" |1 |'''[[Теңирберди]]''' |{{Желекбиг|Кыргызстан}} |[[Кыргызфильм]] |Асел Жураева |Токтосун Арзыгулов, Гүлайым Каниметова, Кутмидин Эркебеков, Султан Сыртбаев, Күлчоро Сыдыков, Калипа Таштанова, Жеңишбек Сманов | | |- | rowspan="2" style="text-align:center;" | 2 | '''Аргайл: Супертыңчы''' |{{Желекбиг|АКШ}} <br>{{Желекбиг|Улуу Британия}} | Apple Studios<br>Marv Studios | Мэттью Вон | Генри Кавилл, Брайс Даллас Ховард, Сэм Рокуэлл, Брайан Крэнстон, Кэтрин О’Хара, Дуа Липа, Ариана ДеБоуз, Жон Сина, Сэмюэл Л. Жексон | тыңчы, комедиялык уруш-талаш | align="center"|<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2023/film/news/matthew-vaughn-argylle-spy-movie-release-date-1235645590/ |title=Matthew Vaughn’s ‘Argylle’ Sets 2024 Theatrical Release Date |lang=en |author=Rebecca Rubin |website=Variety |date=2023-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615192116/https://variety.com/2023/film/news/matthew-vaughn-argylle-spy-movie-release-date-1235645590/ |archive-date=2023-06-15 |access-date=2023-06-15 |deadlink=}}</ref> |- | '''Акылдуу балдар''' |{{Желекбиг|АКШ}} | [[Warner Bros. Pictures]] | Барри Левинсон | Роберт Де Ниро, Дебра Мессинг, Катрин Нардуччи, Космо Жарвис | өмүр баян, гангстер жанр | |- | rowspan="3" style="text-align:center;" | 14 |'''Боб Марли: Бир сүйүү''' |{{Желекбиг|АКШ}} |[[Paramount Pictures]] |Рейнальдо Маркус Грин |Кингсли Бен-Адир, Лашана Линч, Жесси Силио, Жеймс Нортон |өмүр баян | |- |'''Муз 3''' |{{Желекбиг|Орусия}} |«Водород», Art Pictures Studio, СТС Медиа, телеканал «[[Россия-1]]», Фонд кино |Юрий Хмельницкий |Александр Петров, Мария Аронова, Анна Савранская, Степан Белозёров |[[Драма (жанр)|драма]], [[мелодрама]], [[спорт]], [[мюзикл]] | |- | '''Желедеги айым''' |{{Желекбиг|АКШ}} | [[Columbia Pictures]], [[Marvel Entertainment]], [[Di Bonaventura Pictures]] | Эс Жей Кларксон | Дакота Жонсон, Сидни Суини, Селеста О’Коннор, Изабела Монер, Тахар Рахим | супер баатыр, [[триллер]] | align="center"|<ref name="SonyDatesJuly2023">{{cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=July 28, 2023 |title=Sony Shakes Up Release Dates: 'Bad Boys 4' & 'Venom 3' Set; Strikes Push 'Ghostbusters' Sequel, 'Kraven The Hunter', 'Beyond The Spider-Verse' & More |url=https://deadline.com/2023/07/sony-pictures-pushes-movie-release-dates-sag-wga-strikes-1235450346/ |access-date=July 28, 2023 |website=[[Deadline Hollywood]] |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018171015/https://deadline.com/2023/07/sony-pictures-pushes-movie-release-dates-sag-wga-strikes-1235450346/ |url-status=live }}</ref> |- | Style="text-align:center" | '''22''' |'''Командир''' |{{Желекбиг|Орусия}} |Эго Продакшн |Александр Гурьянов, Тимур Хван |Кирилл Зайцев, Александр Жуков, Артём Ткаченко, Валерий Баринов |Уруш-Талаш | |- |} === Март === {| class="wikitable" |+ «align=bottom» | |- style="background:#b0e0e6; text-align:center;" ! colspan="2" | Бет ачааары ! style="width:17%;"|Аталышы ! style="width:16%;"| Өлкөсү ! style="width:16%;"| Студиясы ! Режиссёру ! Каармандарда ! style="width:10%;"| Жанры ! Эск. |- ! rowspan="16" style="text-align:center; background:#98fb98; textcolor:#000;" |М<br>А<br>Р<br>Т ! rowspan="2" style="text-align:center;" | 1 |'''[[Бейиш эненин таманында]]''' |{{Желекбиг|Кыргызстан}} |«AVK PRO» |[[Руслан Акун]] |Эмил Эсеналиев, Анаркүл Назаркулова, Болот Тентимишов |[[драма]] |<center><ref>{{Cite web|lang=|url=https://cinematica.kg/movies/2171|title= Бейиш — Эненин таманында - Cinematica.kg|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2024-05-06}}</ref></center> |- |'''[[Дюна: Экинчи бөлүм]]''' |{{Желекбиг|АКШ}} | [[Warner Bros. Pictures]], [[Legendary Entertainment]] | Дени Вильнёв | Тимоти Шаламе, Ребекка Фергюсон, Жош Бролин, Стеллан Скарсгард, Дейв Батиста, Зендея, Стивен Хендерсон, Шарлотта Рэмплинг, Хавьер Бардем | [[илимий фантастика]] | style="text-align:center" |<ref name="Variety.com">{{cite news|url=https://variety.com/2023/film/news/dune-2-release-date-moves-march-1-2024-1235795795/|title=‘Dune: Part Two’ Release Date Moves Up Two Weeks to Kick Off March 2024|author=Zack Sharf|date=2023-11-17|publisher=Variety.com|lang=en|accessdate=2023-12-06}}</ref> |- ! rowspan="1" style="text-align: center;" | 7 |'''Онегин''' |{{Желекбиг|Орусия}} |«Андреасян», «Атмосфера Кино» |Сарик Андреасян |Виктор Добронравов, Елизавета Моряк, Денис Прытков, Татьяна Сабинова, Владимир Вдовиченков |[[мелодрама]] | |- |} == Булактар == {{Булактар}} == Шилтемелер == 4pqzjhrxr4nd583i4mypd04fod9vmfx 10 136478 642569 641401 2026-03-29T22:11:10Z Aiyanakk 38273 642569 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = '''Мессина провинциясынын калктуу конуштары''' | title = <div style="text-align:center;">'''[[Файл:Flag of Sicily.svg|25px]] Мессина провинциясынын калктуу конуштары'''</div> | state = <includeonly>{{{state|expanded}}}</includeonly> | group1 = Ири шаарлар | list1 = [[Мессина]] {{*}} [[Барчеллона-Поццо-ди-Готто]] {{*}} [[Милаццо]] {{*}} [[Таормина]] {{*}} [[Патти]] {{*}} [[Капо-д’Орландо]] | group2 = Тиррен жээгиндеги коммуналар | list2 = [[Джойоза-Мареа]] {{*}} [[Виллафранка-Тиррена]] {{*}} [[Венетико]] {{*}} [[Спадафора]] {{*}} [[Рометта]] {{*}} [[Сапонара]] {{*}} [[Торрегротта]] {{*}} [[Паче-дель-Мела]] {{*}} [[Сан-Филиппо-дель-Мела]] {{*}} [[Терме-Вильяторе]] {{*}} [[Фурнари]] {{*}} [[Фальконе]] {{*}} [[Оливери]] {{*}} [[Пираино]] {{*}} [[Броло]] {{*}} [[Капри-Леоне]] {{*}} [[Торренова]] | group3 = Ички тоолуу коммуналар | list3 = [[Мистретта]] {{*}} [[Сан-Марко-д’Алунцио]] {{*}} [[Каронья]] {{*}} [[Галати-Мамертино]] {{*}} [[Лонджи]] {{*}} [[Мирто]] {{*}} [[Раккуя]] {{*}} [[Синагра]] {{*}} [[Укрия]] {{*}} [[Фикарра]] {{*}} [[Капицци]] {{*}} [[Чезаро]] {{*}} [[Сан-Теодоро]] {{*}} [[Флореста]] | group4 = Иония жээгиндеги коммуналар | list4 = [[Жардини-Наксос]] {{*}} [[Летоянни]] {{*}} [[Санта-Тереза-ди-Рива]] {{*}} [[Роккалумера]] {{*}} [[Ницца-ди-Сицилия]] {{*}} [[Али-Терме]] {{*}} [[Итала]] {{*}} [[Скалетта-Дзанклеа]] {{*}} [[Фьюмединизи]] {{*}} [[Фурчи-Сикуло]] {{*}} [[Сант’Алессио-Сикуло]] {{*}} [[Савока]] {{*}} [[Форца-д’Агро]] | group5 = Неброди жана ички коммуналар | list5 = [[Алькара-Ли-Фузи]] {{*}} [[Базико]] {{*}} [[Кастель-ди-Лучо]] {{*}} [[Кастель-Умберто]] {{*}} [[Кастрореале]] {{*}} [[Кондро]] {{*}} [[Либрицци]] {{*}} [[Монтальбано-Эликона]] {{*}} [[Новара-ди-Сицилия]] {{*}} [[Роди-Миличи]] {{*}} [[Сан-Пьеро-Патти]] {{*}} [[Трипи]] | group6 = Липари аралдары | list6 = [[Липари]] {{*}} [[Лени]] {{*}} [[Мальфа]] {{*}} [[Санта-Марина-Салина]] }} 94zaignq3ic0xacpe21k0ykpvbjazgu 4 136776 642533 642502 2026-03-29T12:02:31Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 642533 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13442}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12794}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12098}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|<span style="color:gray">Абдырашит Сатылганов</span>]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10983}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7930}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 10 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 11 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5218}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4943}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4447}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|Kmaksat]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1419}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 41 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 42 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 43 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 44 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 45 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 46 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 47 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 48 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 49 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 50 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 51 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 52 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 53 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 54 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 55 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 56 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 57 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 58 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 59 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 60 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 61 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 62 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 63 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 64 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:469}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:428}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 106 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 107 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 108 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 109 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 110 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 111 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 112 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 113 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 114 || [[User:Dostojewskij|Dostojewskij]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 115 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 116 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 117 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 118 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 119 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 120 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 123 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 124 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 125 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 126 || [[User:A.djan|<span style="color:gray">A.djan</span>]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 127 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 128 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 129 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 130 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 131 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 132 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 133 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 134 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 135 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 136 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 137 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 138 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 139 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 140 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 141 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 142 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 143 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 144 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 146 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 147 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 148 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 149 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 150 || [[User:Darkicebot|<span style="color:gray">Darkicebot</span>]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}} {{/end}} e5rqaasfk1dnbqwc9ojdynv7u31i1jv 4 137589 642535 642504 2026-03-29T12:02:34Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 642535 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113609}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34937}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8460}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3046}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1105}}]] |- | 20 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 21 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 22 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 23 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 24 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:797}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 5vwds95djca4g2u1vuzf1jvqmrsqzw1 4 137601 642534 642503 2026-03-29T12:02:33Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 642534 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113609}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34937}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13442}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12794}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12098}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|<span style="color:gray">Абдырашит Сатылганов</span>]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10983}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8460}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7930}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 16 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 17 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 18 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5218}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4943}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4447}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|Kmaksat]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3046}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1419}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1105}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 55 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 56 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 57 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 58 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 59 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 60 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 61 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 62 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 63 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 64 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 65 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 66 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 67 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:797}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 68 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 69 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 70 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 71 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 72 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 73 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 74 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 75 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 76 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 77 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 78 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 79 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 80 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 81 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 82 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 83 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 84 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 85 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 86 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 87 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 88 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 89 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 90 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 91 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 92 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 93 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 94 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 95 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:469}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:428}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 127 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 128 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 141 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 142 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} oi07p0o8w5jxjs5xkdctd2zx5vakhe8 0 137928 642583 561530 2026-03-30T02:23:03Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 642583 wikitext text/x-wiki {{ОЖ|кыргызча аталышы=Үпү<br><small>{{lang-ba|Өфө}}<br>{{lang-ru|Уфа}}</small>|сүрөт=ӨФӨ-2015-(v2).jpg|герб=Coat of arms of Ufa.svg|желек=Flag of Ufa.svg|өлкө={{RUS}}|облус түрү=[[Орусиянын аймактык бөлүнүшү|Кошмо субъекти]]|облус=[[Башкыртстан]]|район=Үпү району|негизделген күнү=1574|макамдын берилиши=1586|аймагы=753,7 км²|калкы=1 105 667|элди каттоо жылы=2015}} '''Үпү''' ({{Lang-ba|Өфө}}) же '''Уфа''' ({{Lang-ru|Уфа}}) — [[Башкыртстан|Башкырстандын]] борбору, [[Орусия|Орусиядагы]] шаар, [[Үпү району|Үпү районунун]] жана [[Упү шаардык округу|Үпү шаардык округунун]] административдик борбору. Калкы миллиондон ашык адамдан турган Орусия Кошмолугундагы он эки ири шаардын бири, калкынын саны боюнча Орусия Кошмолугунда 11-орунда турат. Агломерацияда 1 130 001 адам жашайт (14–16-орундар). Аянты 753,7 км². Шаар [[Ак-Эдил]] жана [[Кара-Эдил]] дарыяларынын аралашуусунда түштүк-батыштан түндүк-чыгышка карай 70 кмден ашык созулуп жатат (Орусияда [[Сочи]] жана [[Волгоград|Волгограддан]] кийинки 3-чоң шаар). Үпү - ири транспорттук жана логистикалык борбор, маанилүү илимий борбор. [[Москва|Маскөөгө]] чейинки аралык 1357 км. == Географиясы == === Жер жайгашуусу === Шаар Ак-Эдил дарыясынын жээгинде, Кара-Эдил жана Дем дарыяларынын кошулган жеринде, Ак-Эдилдин боюндагы толкундуу түздүгүндө, [[Түштүк Орол|Башкырт (Түштүк)]] [[Түштүк Орол|Орол]] тоо кыркаларынан 100 км батышта жайгашкан. === Климаты === Үпү мелүүн зонанын түндүк токой-талаа субзонасында жайгашкан. Климаты континенталдуу, бир топ нымдуу, жайы жылуу, кышы орточо суук жана узак. Январь айындагы орточо температура −14,6 °C, эң азы −50 °C; июль айында +19,3 °C, эң көп +40 °C. Орточо жаан-чачын 419 мм. === Убакыт алкагы === Үпү эл аралык стандарт боюнча Екатеринбург убакыт алкагы (YEKT/YEKTST) деп белгиленген убакыт алкагында жайгашкан. UTC боюнча жылышуу +5:00. Убакыт алкагынын Маскөө убактысына карата туруктуу жылышы +2 саатты түзөт жана Россияда MSK+2 деп белгиленет. Екатеринбург убактысы стандарттык убакыттан бир саатка айырмаланат, анткени Россия мыйзамдуу убакытта. == Административдик түзүлүшү == [[Файл:Ufa map division.svg|thumb|right|Үпүнүн административдик түзүлүшү]] Үпүдө 7 административдик район бар (2020-жылдын 1-январына карата калктын саны кашаанын ичинде көрсөтүлгөн<ref>{{Cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar|title=Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Rosstat]]|access-date=17 жовтня 2020|language=ru}}</ref>): {| class="wikitable sortable" |+ !Картадагы номуру !Аталышы !Нукура аталышы !Калкы |- |{{legend|Orange|01}} |[[Файл:Эмблема Демского района Уфы.jpg|15px]] Дем району |{{Lang-ba|Дим районы}} |80 714 |- |{{legend|Gray|02}} |[[Файл:Герб Калининского района Уфы.jpg|15px]] Калинин району |{{Lang-ba|Калинин районы}} |207 750 |- |{{legend|Red|03}} |[[Файл:Эмблема Кировского района Уфы.jpg|15px]] Киров району |{{Lang-ba|Киров районы}} |162 958 |- |{{legend|Blue|04}} |[[Файл:Герб Ленинского района Уфы.png|15px]] Ленин району |{{Lang-ba|Ленин районы}} |89 062 |- |{{legend|Yellow|05}} |[[Файл:Эмблема Октябрьского района Уфы.jpg|15px]] Октябрь району |{{Lang-ba|Октябрь районы}} |246 476 |- |{{legend|Aqua|06}} |[[Файл:Эмблема Орджоникидзевского района Уфы.jpg|15px]] Орджиникидзе району |{{Lang-ba|Орджиникидзе районы}} |164 682 |- |{{legend|Fuchsia|07}} |[[Файл:Эмблема Советского района Уфы.jpg|15px]] Совет району |{{Lang-ba|Совет районы}} |177 145 |} Үпү шаарынын ичинде 2010-жылга карата жалпы калкы 9321 адамды түзгөн 24 айылдык конуш бар, алар шаар райондорунун административдик баш ийүүсүндө. == Тарыхы == [[Файл:Памятник_Основателю_Уфы_воеводе_Нагому_Михаилу_Александровичу.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9F%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8E_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D1%83_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87%D1%83.jpg|thumb|334x334px|Үпү негиздөөчүсү воеводасынын Нагой Михаил Александровичтин эстелиги]] 1574-жылы, башкырт уруулары өз ыктыяры менен орус жарандыгын кабыл алып, Башкыртстан Орусиянын курамына киргенден 17 жыл өткөндөн кийин, Орусиянын түштүк-чыгыш чек араларын отурукташтыруу жана бекемдөө максатында, Кара-Эдил менен Ак-Эдил дарыяларынын кошулган жериндеги Эски Казан жолунун жанында Казан губернатору Михаил Александрович Нагой кичинекей Үпү чебин негиздеген, анын чыгышында Тынч океанына чейин бир дагы шаар болгон эмес. Бул көз карашты Үпүнүн байыркы келип чыгышын жактаган башкыр окумуштуулары четке кагышат<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/786720 Не сотвори себе башкира – Власть – Коммерсантъ]</ref>. Башка жагынан алганда, чептин курулушу Кама боюндагы чек араны белгилеген [[Ногой Ордосу]] менен түзүлгөн 1571-жылдагы келишимди бузуу болгондугу белгиленет<ref>Буровский А. Русская Атлантида</ref>. Үпү чеп шаарынан 17-18-кылымдарда акырындык менен аймактын административдик жана экономикалык борборуна айланган. 1708-жылдан бери Үпү Казан губерниясынын курамында болгон. 1728-жылы шаар Үпү губерниясынын борборуна айланган, анын губернатору түздөн-түз Сенатка баш ийген. 1744-жылы Үпү Орунбор губерниясынын курамында болгон. 1781-жылдын декабрынан тартып шаар Үпү губернаторлугунун борборуна айланган, анын губернатору болуп И. В. Ламб дайындалган. 1796-жылдан бери Үпү кайрадан Орунбор губерниясынын курамында болгон. 1802-жылдан бери Үпү губернатордун резиденциясы жана губерниялык мекемелери бар губерниялык шаарга айланган. 1803-жылы орус кызматындагы шотландиялык архитектор Уильям Гесте шаардын биринчи башкы планын түзгөн, бирок ар кандай себептерден улам (анын ичинде каражаттын жетишсиздигинен улам) план ишке ашырылган эмес. Уильям Гесте 1817-жылдын декабрында кайрадан Үпүдө болуп, провинциялык геодезист Сметанин менен биргеликте планга түзөтүүлөрдү киргизген. Бул формада долбоор өкмөт тарабынан 1819-жылдын 3-мартында бекитилген жана бул башкы план Үпүнүн [[XIX кылым]] бою курулушунун багыттарын аныктаган. Уильям Гестенин планына ылайык, шаардын чек аралары Телеграфная көчөсүнөн (азыркы Цюрупа көчөсү) Никольская көчөсүнө (Гафури) жана Ак-Эдил дарыясынан Богородская көчөсүнө (азыркы Төңкөрүш) чейин кеңейтилген. Архитектор бар имараттарды жана жер бедерин ийгиликтүү колдонгон. Ал шаардын башкы көчөсү болгон Велика Казанская көчөсүн (азыркы Октябрь Төңкөрүшү) жаңы борборго - Верхнеторговая аянтындагы келечектеги Гостиный Дворго алып келген. Үпүнүн административдик жана соода борбору ийгиликтүү пландаштырылган, муну анын шаардын тарыхый өзөгүнүн аймагында көпкө чейин сакталып калганы тастыктайт<ref>Стаття [http://www.bashvest.ru/showinf.php?id=3017 «Плану Гесте&nbsp;— двести лет»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313205609/http://www.bashvest.ru/showinf.php?id=3017|date=13 березня 2013}} в інтернет-газеті [http://www.bashvest.ru/ «БАШвестЪ»]</ref>. 1865-жылдан бери Үпү Үпү губерниясынын борбору болуп калган. Үпүдө өнөр жай 19-кылымда пайда болгон. 19-кылымдын ортосунда шаарда ондон ашык фарфор заводдору жана башка заводдор болгон. 1870-жылы Ак-Эдил дарыясында үзгүлтүксүз кемелердин ачылышы жана Самара-Златоуст (азыркы Куйбышев) темир жолунун курулушу (1888–1892) шаардын өнүгүшүнө жаңы түрткү берген. Шаарда темир жол жана кеме оңдоочу устаканалар, жыгач тилүүчү заводдор жана буу тегирмендери пайда болгон. 19-кылымдын аягында Үпүдө 30га жакын завод жана фабрика болгон (жогоруда айтылгандардан тышкары, силикат өндүрүү, айыл чарба чийки заттарын кайра иштетүү ж.б. да болгон), шаарда нан жана эт соодасы гүлдөгөн. 1918-жылдын 23-сентябрында Үпүдө Убактылуу Бүткүл орусиялык өкмөт түзүлүп, ал 1918-жылдын 9-октябрына чейин Үпүдө калган, андан кийин [[Омск|Омбу]] шаарына көчүп кеткен. 1922-жылы июнь айында жаңыдан түзүлгөн Башкырт Автономиялуу Кеңештик Социалисттик Республикасы (БАКСР) 1919-жылы Үпү губерниясына кошулуп, Үпү анын борбору болуп калган. 1920-жылдардын аягында жана 1930-жылдары шаар тездик менен өнүгө баштаган, ал эми өнөр жайдын дүң продукциясы 16 эсеге өскөн. Үпү өнөр жай комплекси ишке киргизилген, анын курамына ширеңке жана фанера заводдору, жыгач тилүүчү заводдор, тери иштетүү жана экстракциялоочу заводдор), жеңил жана тамак-аш өнөр жай ишканалары кирген. Биринчи беш жылдык пландын жүрүшүндө Үпү мотор куруу заводу жана ЖЭБ курулган. 1939-жылы Башкыртстанда мунай табылгандан кийин Үпү мунай иштетүүчү заводу курулган. [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Германия-Совет согушу]] учурунда [[Кеңештер Бирлиги|КСРБ]]нин батыш аймактарынан ондогон өнөр жай ишканалары, айрым мамлекеттик мекемелер жана изилдөө институттары, Коминтерн кызматкерлери, украин жазуучулары ж.б. Үпүгө эвакуацияланган. 1944-жылы Үпүнүн Сталин району Черниковск деп аталган өзүнчө шаарга айланган, ал 1956-жылы кайрадан Үпүнүн курамына кирген. Согуштан кийинки жылдары республикада мунай өндүрүшүнүн кеңейиши менен Үпүдө жаңы мунай иштетүүчү заводдор курулган: экинчиси (Жаңы-Үпү), ал эми бир нече жылдан кийин үчүнчүсү. Ошентип, Үпү [[Эдил бою|Эдил боюндагы]] жана Оролдогу эң ири мунай иштетүүчү борборго айланган. Ошол эле учурда шаарда [[Химиялык өнөр жайлар|химия өнөр жайы]] жана машина куруу өнүккөн. 2018-жылы башкир шиханы (тоосу) Кош-Тоо акиташ өндүрүү үчүн Башкир сода компаниясына өткөрүлүп берилген. Жергиликтүү тургундар бул чечимге каршы чыга башташкан. Бул акциялардан кийин Кош-Тоону коргоп сүйлөгөн көптөгөн активисттер административдик жана кылмыш жоопкерчилигине тартылышкан. Кош-Тоо тоосунун коргоочусу Фаил Алсынов жек көрүүчүлүктү же кастыкты козуткан деп айыпталган, бирок ал күнөөсүн мойнуна алган эмес. Буга чейин Фаил Алсынов 2020-жылы Орусия бийлиги тарабынан экстремисттик деп табылып, тыюу салынган "Башкорт" уюмун жетектеген. Башкыртстандын башчысы активистти "экстремисттик иш-аракеттерди жүргүзгөн" жана "мамлекетке каршы сөздөргө чакырган" үчүн кылмыш жоопкерчилигине тартууну талап кылган. 2024-жылдын 19-январында эртең менен Фаил Алсынов соттолгон Баймактагы сот имаратынын жанында бир нече саат бою координацияланбаган нааразычылык акциясы өткөн. Бир нече миң адам экоактивистти бошотууну талап кылышкан. 4 жылга эркинен ажыратылган активист Фаил Алсыновдун тарапкерлери социалдык медиада акция өткөрүүгө чакырышкан. Бирок, ОМОН бир нече адамды, анын ичинде Алсыновдун сөздөрү жазылган плакат көтөргөн кызды кармаган. Кийинчерээк чогулуштун катышуучулары полициянын фургону төрт кармалган адамды аянттан алып кетүүсүнө жол бербөөгө аракет кылышкан, ошондо ОМОН менен кагылышуу болгон. Жалпысынан ондон ашык кармалган адам кармалган. Полиция көздөн жаш агызуучу газ жана электр гранаталарын колдонуп, демонстранттарды дубинкалар менен сабап, бир нече ондогон адамдарды кармаган. 20га жакын нааразычылык акциясынын катышуучусу медициналык жардам сурап кайрылган, ал эми бир нече адам кийинчерээк административдик камакка алынган. Тергөө комитети массалык башаламандыктарды уюштуруу жана катышуу, ошондой эле мамлекеттик кызматкерлерге карата күч колдонуу беренелери боюнча кылмыш ишин козгогон. Башкыртстандын башчысы Радий Хабиров Баймактагы Алсыновдун тарапташтары менен полициянын ортосундагы кагылышуулар боюнча комментарий берип жатып, "экстремизмге жана кырдаалды туруксуздаштыруу аракеттерине чыдабай турганын" билдирип, уюштуруучуларды сепаратизмде айыптаган<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/na-tsentraljnuyu-ploschadj-ufy-vyshli-sotni-lyudey-estj-zaderzhaniya/32783037.html|title=В Уфі, столиці російської республіки Башкортостан, на центральній площі Салавата Юлаєва зібралося приблизно півтори тисячі людей, є затримані|website=Радіо Свобода|date=2024-01-19}}</ref>. == Калкы == {| class="wikitable" |+ ! colspan="10" |Калктын саны |- !1650<ref name=":0">[http://bashstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/bashstat/resources/7e37de804db875be9239d3356f373569/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB+1.pdf bashstat.gks.ru]</ref> !1718<ref name=":0" /> !1811<ref name=":0" /> !1840<ref name=":0" /> !1856<ref name=":1">[https://www.mojgorod.ru/r_bashkortst/ufa/ Уфа]</ref> !1863<ref name=":1" /> !1865<ref name=":0" /> !1879<ref name=":0" /> !1886<ref name=":0" /> !1897<ref>[http://www.vatandash.ru/?article=1900 www.vatandash.ru]</ref> |- |700 |{{Көбөйүү}}5 600 |{{Көбөйүү}}9 200 |{{Көбөйүү}}16 500 |{{Азаюу}}12 900 |{{Көбөйүү}}16 500 |{{Көбөйүү}}20 100 |{{Көбөйүү}}23 000 |{{Көбөйүү}}27 000 |{{Көбөйүү}}49 275 |- !1913<ref name=":0" /> !1914<ref name=":1" /> !1916<ref name=":0" /> !1920<ref name=":0" /> !1923<ref name=":0" /> !1926<ref name=":2">[https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/47581-vsesoyuznaya-perepis-naseleniya-1937-goda-obschie-itogi#mode/inspect/page/64/zoom/4 Электронная библиотека исторических документов (ЭБИД) | Всесоюзная перепись населения 1937 года: Общие итоги]</ref> !1931<ref>[https://istmat.org/files/uploads/17630/sssr_ad-ter_delenie_1931_rsfsr.pdf istmat.org/files/uploads/17630/sssr_ad-ter_delenie_1931_rsfsr.pdf]</ref> !1933<ref>[https://istmat.org/files/uploads/53487/adm._delenie_sssr_1934.pdf istmat.org/files/uploads/53487/adm._delenie_sssr_1934.pdf]</ref> !1937<ref name=":2" /> !1939<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_pop_39_3.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> |- |{{Көбөйүү}}100 700 |{{Азаюу}}99 900 |{{Көбөйүү}}112 700 |{{Азаюу}}92 800 |{{Азаюу}}85 300 |{{Көбөйүү}}97 737 |{{Көбөйүү}}123 446 |{{Көбөйүү}}167 900 |{{Көбөйүү}}216 449 |{{Көбөйүү}}250 011 |- !1945<ref name=":0" /> !1956<ref>[https://web.archive.org/web/20140716031938/http://istmat.info/files/uploads/17165/narhoz_sssr_1956_svodnyy.pdf Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1959<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus59_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1962<ref name=":1" /> !1967<ref name=":1" /> !1968<ref>[https://elib.uraic.ru/bitstream/123456789/12420/1/0016922.pdf elib.uraic.ru/bitstream/123456789/12420/1/0016922.pdf]</ref> !1970<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1973<ref name=":1" /> !1975<ref>[https://istmat.org/files/uploads/41385/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_1998_g.pdf Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1976<ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20160624150219/http://istmat.info/files/uploads/18276/stat._ezh._rf_1994_demografiya.pdf Wayback Machine]</ref> |- |{{Көбөйүү}}264 800 |{{Көбөйүү}}265 000 |{{Көбөйүү}}546 878 |{{Көбөйүү}}610 000 |{{Көбөйүү}}704 000 |{{Көбөйүү}}733 800 |{{Көбөйүү}}770 905 |{{Көбөйүү}}844 000 |{{Көбөйүү}}924 000 |{{Өзгөрүү жок}}924 000 |- !1979<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1982<ref>[https://istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !1985<ref name=":4">[https://web.archive.org/web/20141116000850/http://istmat.info/files/uploads/21317/nx_5.pdf https://istmat.org/files/uploads/15623/narodnoe_hozyaystvo_sssr_1922-1982.pdf]</ref> !1986<ref name=":3" /> !1987<ref>[http://alcdata.narod.ru/USSR_70_1987 Wayback Machine]</ref> !1989<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей.]</ref> !1990<ref>[https://istmat.org/files/uploads/43527/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_2002.pdf istmat.org/files/uploads/43527/rossiyskiy_statisticheskiy_ezhegodnik_2002.pdf]</ref> !1991<ref name=":3" /> !1992<ref name=":3" /> !1993<ref name=":3" /> |- |{{Көбөйүү}}969 289 |{{Көбөйүү}}1 023 000 |{{Көбөйүү}}1 040 000 |{{Көбөйүү}}1 043 000 |{{Көбөйүү}}1 092 000 |{{Азаюу}}1 082 052 |{{Көбөйүү}}1 088 000 |{{Көбөйүү}}1 097 000 |{{Өзгөрүү жок}}1 097 000 |{{Азаюу}}1 096 000 |- !1994<ref name=":3" /> !1995<ref name=":4" /> !1996<ref name=":4" /> !1997<ref>[https://web.archive.org/web/20161122150432/http://istmat.info/files/uploads/45329/4naselenie.pdf Wayback Machine]</ref> !1998<ref name=":4" /> !1999<ref>[https://web.archive.org/web/20161129232919/http://istmat.info/files/uploads/45390/07naselenie.pdf Wayback Machine]</ref> !2000<ref>[https://istmat.org/files/uploads/45859/07_naselenie.pdf istmat.org/files/uploads/45859/07_naselenie.pdf]</ref> !2001<ref name=":4" /> !2002<ref>[https://perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls Проблема конфиденциальности]</ref> !2003<ref name=":0" /> |- |{{Азаюу}}1 092 000 |{{Өзгөрүү жок}}1 092 000 |{{Көбөйүү}}1 094 000 |{{Азаюу}}1 082 000 |{{Көбөйүү}}1 084 000 |{{Көбөйүү}}1 088 900 |{{Көбөйүү}}1 091 200 |{{Азаюу}}1 088 800 |{{Азаюу}}1 042 437 |{{Көбөйүү}}1 043 306 |- !2004<ref name=":0" /> !2005<ref name=":0" /> !2006<ref name=":0" /> !2007<ref name=":0" /> !2008<ref name=":0" /> !2009<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/B09_109/IssWWW.exe/Stg/d01/tabl-21-09.xls 403 Forbidden]</ref> !2010<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol1/pub-01-11.xlsx 403 Forbidden]</ref> !2011<ref name=":0" /> !2012<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar 403 Forbidden]</ref> !2013<ref>[https://web.archive.org/web/20131012013314/www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar Wayback Machine]</ref> |- |{{Азаюу}}1 040 623 |{{Азаюу}}1 036 026 |{{Азаюу}}1 029 616 |{{Азаюу}}1 022 575 |{{Азаюу}}1 021 458 |{{Көбөйүү}}1 024 842 |{{Көбөйүү}}1 062 319 |{{Көбөйүү}}1 065 602 |{{Көбөйүү}}1 071 291 |{{Көбөйүү}}1 077 719 |- !2014<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2014/bul_dr/mun_obr2014.rar 403 Forbidden]</ref> !2015<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2015/bul_dr/mun_obr2015.rar 403 Forbidden]</ref> !2016<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2016/bul_dr/mun_obr2016.rar 403 Forbidden]</ref> !2017<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar 403 Forbidden]</ref> !2018<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar 403 Forbidden]</ref> !2019<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2019/bul_dr/mun_obr2019.rar 403 Forbidden]</ref> !2020<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/CcG8qBhP/mun_obr2020.rar Проблема конфиденциальности]</ref> !2021<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx Проблема конфиденциальности]</ref> !2023<ref>[https://web.archive.org/web/20240109051148/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx Проблема конфиденциальности]</ref> !2024<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx Проблема конфиденциальности]</ref> |- |{{Көбөйүү}}1 096 702 |{{Көбөйүү}}1 105 667 |{{Көбөйүү}}1 110 976 |{{Көбөйүү}}1 115 560 |{{Көбөйүү}}1 120 547 |{{Көбөйүү}}1 124 226 |{{Көбөйүү}}1 128 787 |{{Көбөйүү}}1 144 809 |{{Көбөйүү}}1 157 994 |{{Көбөйүү}}1 163 304 |- !2025 ! ! ! ! ! ! ! ! ! |- |{{Көбөйүү}}1 166 098 | | | | | | | | | |} [[Файл:Население_Уфы_по_районам,_в_%25_I.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%BF%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BC,_%D0%B2_%25_I.png|thumb|300x300px|Үпү шаарынын райондор боюнча калкынын саны, 2010-жылдагы эл каттоонун I бөлүгү боюнча % менен]] [[Файл:Население_Уфы_по_районам,_в_%25_II.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%A3%D1%84%D1%8B_%D0%BF%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BC,_%D0%B2_%25_II.png|thumb|300x300px|Үпү шаарынын райондор боюнча калкынын саны, 2010-жылдагы эл каттоонун I бөлүгү боюнча % менен]] 2025-жылдын 1-январында шаар калкынын саны боюнча Россия Федерациясынын 1124 шаарынын ичинен 9-орунда турган. Ошондой эле, калкынын саны боюнча Европада 31-орунда турат<ref>{{Cite web|url=https://geo.koltyrin.ru/city_stat_europe.php|title=GEO. Города мира. Самые большие города Европы|access-date=2020-04-22|archive-date=2020-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605191704/https://geo.koltyrin.ru/city_stat_europe.php|url-status=live}}</ref>. Үпү шаарынын калкынын саны 2025-жылы 1 190 254<ref>{{Cite web|url=https://news.mail.ru/incident/65625162/|title=В Башкирии живет более четырех миллионов человек|lang=ru|first=Настя|last=Касаткина|website=Новости Mail|date=2025-04-08|access-date=2025-04-12}}</ref>. Үпү агломерациясынын калкынын саны (Үпү шаарынын шаардык району, Үпү, Благовещен, Чешме, Иглин, Кумурскалы жана Кушнаренко райондорунун муниципалдык райондору) 1 529 422 адамды түзөт (2021). 2008-жылдан бери калктын табигый өсүшү байкалууда<ref name="ufacity">[http://www.ufacity.info/news/19406.html Уфа становится более комфортным городом] {{Wayback|url=http://www.ufacity.info/news/19406.html|date=20120118210323}} День города 12 июня</ref>. 2009-жылдын 1-январына карата маалыматтарга ылайык, республиканын бардык тургундарынын 25,4% же шаар калкынын 42,2% шаардын тагдырына туш болгон. Аялдардын саны эркектердин санынан басымдуулук кылат (тиешелүүлүгүнө жараша 54,5 жана 45,5%), ар бир 1000 аялга 835 эркек туура келет. Эмгекке жарамдуу курактан кичүүлөрдүн үлүшү 15,4%, эмгекке жарамдуу курактагылар 65,2%, эмгекке жарамдуу курактан улуулар 19,4% түзөт. 2016-жылы орточо жашоо узактыгы: аялдар - 75 жаш, эркектер - 66 жаш болгон. Шаардын миллионер тургуну 1980-жылы 12-августта төрөлгөн, бирок Башкырстандын көп улуттуулугунан улам, КСРБнин көптөгөн шаарларындагыдай бир да балалуу эмес, бир эле учурда үч балалуу болгон: башкырт Салават Базаров, орус Петр Сошников жана татар Гүлшат Зарипова<ref>{{cite web|url=https://ufa.aif.ru/society/details/na_novom_rubezhe_rovno_40_let_nazad_ufa_stala_millionnikom|title=На новом рубеже. Ровно 40 лет назад Уфа стала миллионником|publisher=[[Аргументы и факты]]|date=2020-08-12|access-date=2020-08-12|archive-date=2020-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922081819/https://ufa.aif.ru/society/details/na_novom_rubezhe_rovno_40_let_nazad_ufa_stala_millionnikom|url-status=live}}</ref>. Үпү Орусиядагы 11-миллионер шаар, ал эми КСРБдеги 21-миллионер шаар болуп калды. === Улуттук курамы === {| class="standard" cellpadding="3" cellspacing="0" ! rowspan="2" |Жылы ! rowspan="2" width="150" |Калктын саны (адам) ! colspan="7" |Өзгөчө |- ![[орустар]] ![[Башкырлар|башкырттар]] ![[татарлар]] ![[украиндер]]<!--калкы 10 000ден ашык болгон мамлекеттерди көрсөттү--> |- | align="center" |1897 | align="right" |49 275 | align="right" |42 119 | align="right" |3151 | align="right" |2524 | align="right" |43 |- | align="center" |1920 | align="right" |92 800 | align="right" |69 900 | align="right" |1200 | align="right" |10 000 | align="right" |1700 |- | align="center" |1923 | align="right" |85 300 | align="right" |64 000 | align="right" |3600 | align="right" |12 500 | align="right" |б.э. |- | align="center" |1926 | align="right" |98 537 | align="right" |74 785 | align="right" |4632 | align="right" |14 331 | align="right" |534 |- | align="center" |1939 | align="right" |250 000 | align="right" |176 400 | align="right" |15 400 | align="right" |39 000 | align="right" |6200 |- | align="center" |1959 | align="right" |546 878 | align="right" |355 192 | align="right" |30 321 | align="right" |115 146 | align="right" |15 131 |- | align="center" |1970 | align="right" |770 905 | align="right" |475 480 | align="right" |54 368 | align="right" |183 326 | align="right" |19 257 |- | align="center" |1979 | align="right" |976 858 | align="right" |568 504 | align="right" |92 678 | align="right" |240 881 | align="right" |25 739 |- | align="center" |1989 | align="right" |1 079 765 | align="right" |585 337 | align="right" |122 026 | align="right" |291 190 | align="right" |28 107 |- | align="center" |2002 | align="right" |1 049 479 | align="right" |530 136 | align="right" |154 928 | align="right" |294 399 | align="right" |17 772 |- | align="center" |2010 | align="right" |1 071 640 | align="right" |494 723 | align="right" |172 794 | align="right" |286 409 | align="right" |12 485 |- | align="center" |2021 | align="right" |1 167 775 | align="right" |557 492 | align="right" |233 128 | align="right" |308 381 | align="right" |4543 |} 2020-жылдагы эл каттоонун жыйынтыктары боюнча төмөнкү улуттар жашаган (улуттар 0,1% дан аз жана башкалар, "Башка" сабынын шилтемесин караңыз)<ref name="ВПН2020">{{Cite web|url=https://02.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/1.%20Национальный%20состав%20по%20муниципальным%20образованиям%20РБ.xlsx|title=Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года. Том 5. Национальный состав и владение языками. 1. Национальный состав по муниципальным образованиям РБ|access-date=2023-12-16|archive-date=2023-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905184103/https://02.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/1.%20Национальный%20состав%20по%20муниципальным%20образованиям%20РБ.xlsx|url-status=live}}</ref>: {| class="standard" !Улуту !Саны, адам !Үлүшү |- |Орустар | align="right" |546 613 | align="right" |47,75 % |- |Татарлар | align="right" |302 254 | align="right" |26,40 % |- |Башкырттар | align="right" |228 542 | align="right" |19,96 % |- |Чуваштар | align="right" |5573 | align="right" |0,49 % |- |Марийлер | align="right" |5475 | align="right" |0,48 % |- |Украиндер | align="right" |4497 | align="right" |0,39 % |- |Өзбектер | align="right" |3375 | align="right" |0,29 % |- |Тажиктер | align="right" |3099 | align="right" |0,27 % |- |Армяндар | align="right" |2817 | align="right" |0,25 % |- |Азербайжандар | align="right" |1663 | align="right" |0,15 % |- |Беларустар | align="right" |1281 | align="right" |0,11 % |- |Башка<ref>'''Абазиндер''' (2), '''Абхаздар''' (23), '''Аварлар''' (126), '''Андилер''' (8), '''Агулдар''' (10), '''Адыгдар''' (7), '''Алтайлар''' (6), '''Америкалыктар''' (10), '''Арабдар''' (774), '''Ассириялыктар''' (10), '''Оогандар''' (83), '''Балкарлар''' (19), '''Болгарлар''' (55), '''Британиялыктар''' (12), '''Буряттар''' (36), '''Мажарлар''' (8), '''Вьетнамдыктар''' (473), '''Гагауздар''' (13), '''Гректер''' (154), '''Гүржүлөр''' (405), '''Даргиндер''' (39), '''Долгандар''' (1), '''Езиддер''' (58), '''Жөөттөр''' (936), '''Ижорлор''' (1), '''Ингуштар''' (74), '''Үндүлөр''' (514), '''Испандар''' (17), '''Италиялыктар''' (18), '''Кабардалар''' (20), '''Казактар''' (912), '''Калмыктар''' (25), '''Караимдер''' (2), '''Каракалпактар''' (9), '''Карачайлар''' (13), '''Карелдер''' (2), '''Кыргыздар''' (224), '''Кытайцы''' (80), '''Комилер''' (22), '''Коми-пермдер''' (2), '''Корейлер''' (154), '''Кырым татарлар''' (21), '''Кырымчактар''' (1), '''Кубалыктар''' (35), '''Кумыктар''' (38), '''Күрттөр''' (16), '''Лактар''' (13), '''Латыштар''' (116), '''Лезгиндер''' (140), '''Литовдор''' (44), '''Молдовалыктар''' (103), '''Моңголдор''' (3), '''Мордвалар''' (912), '''Нагайбектер''' (3), '''Нанайлар''' (3), '''Немистер''' (785), '''Ненистер''' (3), '''Нивхтер''' (1), '''Ногойлор''' (16), '''Осетиндер''' (43), '''Пакистандыктар''' (2), '''Перстер''' (15), '''Поляктар''' (96), '''Румындар''' (2), '''Поморлор''' (4), '''Сербдер''' (13), '''Табасарандар''' (36), '''Талыштар''' (16), '''Астрахан татарлар''' (1), '''Кирешендер''' (59), '''Шибер татарлар''' (2), '''Таты''' (56), '''Тывалар''' (10), '''Түрктөр''' (189), '''Ахыска түрктөр''' (8), '''Түркмөндөр''' (235), '''Удмурттар''' (491), '''Үдегейлер''' (1), '''Уйгурлар''' (24), '''Финндер''' (11), '''Ингерманланд финндер''' (1), '''Француздар''' (26), '''Хакастар''' (2), '''Ханттар''' (3), '''Цахурлар''' (1), '''Цыгандар''' (96), '''Черкестер''' (1), '''Чехтер''' (6), '''Чечендер''' (203), '''Чукчалар''' (2), '''Эвендер''' (6), '''Эстондор''' (31), '''Юкагирлер''' (2), '''Сахалар''' (9), '''Жапондор''' (5), '''Улуту боюнча башка жоопторду көрсөткөндөр''' (1719), '''Улуту жок''' (2006), '''Эл каттоо формаларында жарандыгы көрсөтүлбөгөн адамдар''' (26 652)</ref> | align="right" |39 620 | align="right" |3,46 % |- |Итого | align="right" |1 144 809 | align="right" |100,00 % |} == Булактары == [[Категория:Орусия шаарлары]] 4armagakwt1fdtgh4k0y9vywi32pcqe 0 148658 642552 641454 2026-03-29T17:35:04Z Baydastann 38267 642552 wikitext text/x-wiki {{Улуттук футбол ассоциациясы|аталышы=Кыргыз футбол биримдиги|негизделген=1992-жыл|ФИФА=1994-жыл|федерациясы=АФК|федерацияга кошулуусу=1994-жыл|президенти={{Желек|Кыргызстан}} [[Камчыбек Ташиев]]|сайты={{URL|https://kfu.kg/}}|машыктыруучусу={{Желек|Хорватия}} Роберт Просинечки}} '''Кыргыз футбол биримдиги''', кыскартмасы '''КФБ,''' мурунку аталышы '''Кыргыз Республикасынын Футбол федерациясы (ФФКР)''' — [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасында]] футболдун бардык түрлөрүн өнүктүрүүгө жана жайылтууга багытталган уюм. Кыргыз футбол биримдигинин негизги максаты — өлкө аймагында [[Футбол|футболду]] жана анын бардык түрлөрүн, анын ичинде [[футзал]] менен [[Пляждык футбол|пляждык футболду]] өнүктүрүү, кеңири жайылтуу жана коомчулук арасында таанытуу болуп саналат. Ошону менен бирге уюм ар түрдүү мелдештерди жана спорттук иш-чараларды уюштурат, улуттук курама командалар үчүн шарт түзөт жана футбол аркылуу жарандардын ден соолугун чыңдоого, сергек жашоо образын калыптандырууга, ошондой эле инсандын гармониялуу өнүгүшүнө салым кошот. Өлкөнүн улуттук чемпионаттары Кыргыз профессионалдык футбол лигасы менен биргеликте өткөрүлөт. КПФЛ Кыргызстандагы экинчи негизги футбол уюму катары бул процесске активдүү катышат. 2019-жылы уюм жаңы юридикалык макамга өткөн. Ошондон тартып ал «Юридикалык жактардын бирикмеси — Кыргыз футбол биримдиги» деген расмий аталыш менен иш алып барууда<ref name=":0">{{Cite web|title=Союз туралу|url=https://kfu.kg/pages/union|work=Кыргыз футбол биримдиги|accessdate=2026-01-09}}</ref>. Кыргыз Республикасынын Футбол федерациясы 1992-жылы түзүлгөн. 2019-жылы Кыргыз футбол биримдиги болуп өзгөртүрүлгөн. Кыргыз футбол биримдиги [[ФИФА]] жана [[Азия футбол конфедерациясы|АФК]] тарабынан таанылган, Кыргызстандагы футболдун өнүгүшүнө көзөмөл жүргүзгөн жалгыз уюм. КФБ 1994-жылы ФИФАга да АФКга да мүчө болуп кирген<ref name=":0" />. КФБнын улуттук стадиону — Д.Өмүрзаков атындагы стадион. == Башкаруу == {|class="wikitable" !Аты-жөнү<ref name=":1" /> !Позициясы<ref name=":1" /> |- |{{Желек|Кыргызстан}} Камчыбек Ташиев |Президент |- |{{Желек|Кыргызстан}} Нурдин Букуев |Биринчи вице-президент |- |{{Желек|Кыргызстан}} Медербек Сыдыков |Башкы катчы |- |{{Желек|Кыргызстан}} Дастанбек Конокбаев |Вице-президент |- |{{Желек|Кыргызстан}} Канатбек Абдыкадыров |Вице-президент |- |{{Желек|Казакстан}} Джохан Ералханов |Вице-президент |- |{{Желек|Кыргызстан}} Акылбек Маматов |Вице-президент |- |{{Желек|Кыргызстан}} Асылбек Кадралиев |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Айгерим Сабралиева |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Аскар Салымбеков |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Максатбек Ишенбаев |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Уланбек Ногаев |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Азат Сакебаев |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Бахадыр Кочкаров |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Максим Чо |Аткаруу комитетинин мүчөсү |- |{{Желек|Кыргызстан}} Кайрат Эгембердиев |Аткаруу комитетинин мүчөсү |} == Президенттер == * [[Амангелди Муралиев]] (1992—2008) * [[Айбек Алыбаев]] (2009—2012) * [[Семетей Султанов]] (2012-жылдын декабры — 2010-жылдын февралы) * [[Канатбек Маматов]] (2019-жылдын февралы — 2021-жылдын октябры) * [[Медербек Сыдыков]] (2021-жылдын октябры — 2024-жыдын февралы) * [[Камчыбек Ташиев]] (2024-жылдын февралынан тарта)<ref>{{Cite web|title=ТАШИЕВ КАМЧЫБЕК КЫДЫРШАЕВИЧ ИЗБРАН НОВЫМ ПРЕЗИДЕНТОМ КЫРГЫЗСКОГО ФУТБОЛЬНОГО СОЮЗА|url=https://www.kfu.kg/news/381|work=Кыргыз футбол биримдиги|accessdate=2026-01-09}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Аткаруучу комитет|url=https://kfu.kg/position/1|work=Кыргыз футбол биримдиги|accessdate=2026-01-09}}</ref> == Булактар == <references /> == Шилтемелер == *[https://kfu.kg/ Расмий сайты] {{Ref-ky}} {{Ref-en}} {{Ref-ru}} [[Категория:Спорт]] 2fomj2irazt0rhvunxeanf37vnm7leb 0 150905 642587 641670 2026-03-30T05:21:07Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 642587 wikitext text/x-wiki {{Компания маалыматы |аталышы = TDK Corporation |түпкү аталышы = TDK株式会社 |логотип = [[Файл:TDK logo.svg|200px]] |түрү = акционердик коом |листинг биржада = |негизделгени = 7-декабрь 1935 |негиздөөчүлөрү = Кэндзо Сайто |жайгашкан жери = [[Токио]],[[Япония]] |тармагы = Электроника |өндүрүшү = Электрондук компоненттер жана маалымат сактоо каражаттары |продуктулары = Магниттик тасмалар, компакт-кассеталар, оптикалык дисктер, батареялар, кулакчындар |бренддери = TDK Life on Record |жумушчуларынын саны = ~100 000 адам |сайт = {{URL|https://www.tdk.com}} }} [[Файл:Compactcassette.jpg|thumb|TDK компакт кассетасы|319x319px]] '''TDK Corporation''' ({{lang-ja|TDK株式会社, Tokyo Denkikagaku Kōgyō}}) — электрондук компоненттерди жана маалымат сактоо каражаттарын өндүргөн [[Жапония|жапон]] компаниясы. Бул аталыш компаниянын баштапкы жапон аталышы Tokyo Denkikagaku Kōgyō ({{lang-en|Tokyo Electronics and Chemicals}}) деген сөздөн келип чыккан. TDK Жапонияда [[7-декабрь]] [[1935]]-жылы [[ферриттер|ферриттер]] өндүрүү үчүн негизделген. 1952-жылы [[Магниттик лента|магниттик ленталар]] өндүрүшү, кийинчерээк, 1966-жылы [[Компакт кассета|компакт кассеталар]] өндүрүшү башталган, ошонун аркасында компания кеңири таанылган.<ref name="tdk-jap-hist">{{cite web|title=TDK Japan site: corporate history|url=http://www.tdk.co.jp/teaae01/aae10000.htm|archive-url=https://www.webcitation.org/66Azqzr8U?url=http://www.global.tdk.com/about_tdk/our_history/|archive-date=2012-03-15|url-status=dead}}</ref> . Учурда TDK магниттик жана оптикалык сактоо каражаттарынын кеңири түрүн чыгарат. Жакында эле [[USB флеш-диск|USB флеш-диск]]<ref>{{cite web|title=TDK Europe site|url=http://www.tdk-media.eu/en/|archive-url=https://www.webcitation.org/68DleD4Ke?url=http://www.tdkperformance.com/en-eu/|archive-date=2012-06-06|url-status=dead}}</ref> өндүрүшү башталды. 2004-жылы TDK [[Blu-ray Disc|Blu-ray дисктер]]<ref name="tdk-jap-hist" /> иштеп чыгууга кошулган биринчи сактоочу медиа өндүрүүчүсү болду. 2006-жылы TDK [[Люксембург|Люксембургдагы]] заводунун жабылышы менен жаздырылуучу CD жана DVD дисктерин чыгарууну токтоткон. <ref>{{cite web |url=https://www.tdk.com/en/news_center/press/aah17400.html |title=Жаздырылуучу CD жана DVD дисктерин өндүрүүдөн баш тартуу Жаздыруучу медиа бизнесин кайра түзүүнү тездетүү |lang=en |website=Press Releases TDK |date=2006-03-08 |access-date=2024-07-02 |archive-date=2024-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702062627/https://www.tdk.com/en/news_center/press/aah17400.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnews.ru/news/line/tdk_zakroet_proizvodstvo_cd_i_dvd |title=TDK CD жана DVD дисктеринин өндүрүшүн токтотот |lang=ru |publisher=[[CNews]] |date=2006-03-10 |access-date=2024-07-02 |archive-date=2024-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240702062618/https://www.cnews.ru/news/line/tdk_zakroet_proizvodstvo_cd_i_dvd |url-status=live }}</ref>, бардык күч-аракетин Blu-ray дисктерин чыгарууга жумшайт. TDK дагы эле [[Компакт-диск кайра жазылуучу|CD-RW]]<ref>{{cite web|title=High-Speed CD-RWs from TDK|url=http://www.tdkperformance.com/en-us/Storage-Media/CD/High-Speed-CD-RW/|archive-url=https://www.webcitation.org/66AzrrXkD?url=http://www.tdkperformance.com/en-us/Storage-Media/CD/High-Speed-CD-RW/|archive-date=2012-03-15|url-status=dead}}</ref> чыгарат. Компания ошондой эле музыка угуу үчүн кулакчындарды жана мобилдик түзмөктөр үчүн гарнитураларды чыгарат. 2007-жылдын аягында магниттик тасмаларды, оптикалык жана диск дисктерин, флеш-продукцияларды жана аксессуарларды өндүрүү үчүн TDKдан {{lang-en2|TDK Life On Record}} аталышын колдонуу укугун сатып алган. TDK муну 25 жылдан кийин токтотушу мүмкүн. 1982-жылдан 1991-жылга чейин TDK Амстердамдын "Аякс" футбол клубун каржылаган. Компания 1993-жылдан 1999-жылга чейин Crystal Palace компаниясынын титулдук демөөрчүсү болгон. == Эскертүүлөр == {{Эскертүүлөр}} == Шилтемелер == * [http://www.tdk-media.com/ Компаниянын веб-сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808170708/http://www.tdk-media.com/ |date=2010-08-08 }} * [http://www.tdk.com TDK корпорациясынын расмий веб-сайты.] * [http://www.global.tdk.com/ Расмий глобалдык веб-сайт.] * [http://www.tdk.co.jp/museum/e/index.htm TDK тарых музейи.] * [http://www.btgallery.com/tdk/index.html Бош тасма галереясынын TDK барагы.] [[Категория:Компаниялар арип боюнча]] 6hntj3bk6xlzyz790mqryc42yvsn5co 0 150922 642560 641702 2026-03-29T21:58:34Z Aiyanakk 38273 642560 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Мистретта |расмий аталышы = {{lang-it|Mistretta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =56 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =22 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Mistretta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 930 |ОЖ борборунун бийиктиги = 930 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 4 229 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Мистретталыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0921 |почта индекси = 98073 |Commons түрмөгүндө = Mistretta |сайты = https://www.comune.mistretta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Mistretta panorama.jpg }} '''Мистретта''' ({{lang-it|Mistretta}} {{IPA|[misˈtrɛtta]}}) — Италиянын Сицилия аралындагы Мессина метрополитен шаарына караштуу шаар жана коммуна. == Калкы == Коммуна калкы 4 229 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-mistretta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/#google_vignette Popolazione Mistretta 2001-2024] </ref> == Булактар == == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.mistretta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Mistretta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} agr52aj2optr7cny3mlw2z26bmacozw 642561 642560 2026-03-29T21:58:50Z Aiyanakk 38273 642561 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Мистретта |расмий аталышы = {{lang-it|Mistretta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =56 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =22 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Mistretta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 930 |ОЖ борборунун бийиктиги = 930 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 4 229 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Мистретталыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0921 |почта индекси = 98073 |Commons түрмөгүндө = Mistretta |сайты = https://www.comune.mistretta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Mistretta panorama.jpg }} '''Мистретта''' ({{lang-it|Mistretta}} {{IPA|[misˈtrɛtta]}}) — Италиянын Сицилия аралындагы Мессина метрополитен шаарына караштуу шаар жана коммуна. == Калкы == Коммуна калкы 4 229 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-mistretta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/#google_vignette Popolazione Mistretta 2001-2024] </ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.mistretta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Mistretta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} 25j2un24sph4pmhvxmv0o1iup378an1 642562 642561 2026-03-29T21:59:25Z Aiyanakk 38273 642562 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Мистретта |расмий аталышы = {{lang-it|Mistretta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =56 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =22 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Mistretta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 930 |ОЖ борборунун бийиктиги = 930 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 4 229 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Мистретталыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0921 |почта индекси = 98073 |Commons түрмөгүндө = Mistretta |сайты = https://www.comune.mistretta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Mistretta panorama.jpg }} '''Мистретта''' ({{lang-it|Mistretta}} {{IPA|[misˈtrɛtta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. == Калкы == Коммуна калкы 4 229 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-mistretta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/#google_vignette Popolazione Mistretta 2001-2024] </ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.mistretta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Mistretta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} tu7tj2x11xce717omosnqfde3nb2ucf 642563 642562 2026-03-29T22:01:05Z Aiyanakk 38273 642563 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Мистретта |расмий аталышы = {{lang-it|Mistretta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =56 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =22 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Mistretta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 930 |ОЖ борборунун бийиктиги = 930 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 4 229 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Мистретталыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0921 |почта индекси = 98073 |Commons түрмөгүндө = Mistretta |сайты = https://www.comune.mistretta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Mistretta (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Мистретта''' ({{lang-it|Mistretta}} {{IPA|[misˈtrɛtta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. == Калкы == Коммуна калкы 4 229 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-mistretta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/#google_vignette Popolazione Mistretta 2001-2024] </ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.mistretta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Mistretta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} l6u9i8jf8yotn007d5bk582zil502dw 0 151098 642532 2026-03-29T11:59:13Z Arsensky 41251 Жаңы барак: "‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Красная фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach..." 642532 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Красная фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} 35mivr3847yle0036rcwjo4h9jwx66i 642539 642532 2026-03-29T13:53:58Z Aiyanakk 38273 «[[Категория:Футбол клубдар|Футбол клубдар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 642539 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Красная фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} [[Категория:Футбол клубдар]] 98wx0v7m8qk6ifqwc03qnjcewmrkte1 642541 642539 2026-03-29T13:54:32Z Aiyanakk 38273 «[[Категория:Футбол|Футбол]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен) 642541 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Красная фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} [[Категория:Футбол клубдар]] [[Категория:Футбол]] 0xrpewbz3tlihj2smmsbm1169wk8vms 642543 642541 2026-03-29T16:14:27Z Baydastann 38267 642543 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Кызыл фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} [[Категория:Футбол клубдар]] [[Категория:Футбол]] hv1r05rzryulri2fqft7a21f1mp2z7w 642548 642543 2026-03-29T17:26:00Z Arsensky 41251 Бул футбол клуб эмес. «Футбол» категориясы жалпы болуп саналат. Категориялар алынды 642548 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Кызыл фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} 0m6lods8pvujevyatied2hx1x9ep88o 642550 642548 2026-03-29T17:30:33Z Arsensky 41251 Категория кошулду 642550 wikitext text/x-wiki {{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы | аталышы = Испания | Badge = Flag_of_Spain.svg | Nickname = ''Кызыл фурия'' ({{lang-es|La Furia Roja}}) | Association = [[Падышалык Испания футбол федерациясы]] | Confederation = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Captain = [[Унаи Симон]] | Coach = [[Луис де ла Фуэнте]] | Most caps = [[Серхио Рамос]] (180) | Top scorer = [[Давид Вилья]] (59) | FIFA Rank = {{ФИФА эркектер рейтинги|ESP}} | FIFA MAX = 1 <small>(июль 2008 — июнь 2009, октябрь 2009 — март 2010, июль 2010 — июль 2011, октябрь 2011 — июль 2014, сентябрь 2025—{{а. у.}})</small> | FIFA MIN = 25 <small>(март 1998)</small> | FIFA Code = ESP | pattern_la1 = _esp26h | pattern_b1 = _esp26hA | pattern_ra1 = _esp26h | pattern_sh1 = _esp26h | pattern_so1 = _esp26hl | leftarm1 = D71726 | body1 = D71726 | rightarm1 = D71726 | shorts1 = 000066 | socks1 = D71726 | pattern_la2 = _esp26a | pattern_b2 = _esp26a | pattern_ra2 = _esp26a | pattern_sh2 = _esp26a | pattern_so2 = _esp26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 6a2335 | socks2 = 6a2335 | First game = {{футбол|ESP|1873}} 3:0 {{футбол|DEN|||R}}<br>''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 28-август 1920)'' | Largest win = {{футбол|ESP|1931}} 13:0 {{футбол|BUL|||R}}<br>''([[Мадрид]], [[Испания]]; 22-август 1933)'' | Largest loss = {{футбол|ITA|1861}} 7:1 {{футбол|ESP|1873||R}}<br>''([[Амстердам]], [[Нидерланд]]; 4-июнь 1928)''<br>{{футбол|ENG|}} 7:1 {{футбол|ESP|1931||R}}<br>''([[Лондон]], [[Англия]]; 9-декабрь 1931)'' | World cup apps = 16 | World cup first = 1934 | World cup best = '''Чемпион''' ([[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]]) | Regional name = [[УЕФА Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] | Regional cup apps = 12 | Regional cup first = [[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]] | Regional cup best = '''Чемпион''' ([[1964 УЕФА Европа чемпионаты|1964]], [[2008 УЕФА Европа чемпионаты|2008]], [[2012 УЕФА Европа чемпионаты|2012]], [[2024 УЕФА Европа чемпионаты|2024]]) }} '''Испания улуттук футбол курамасы''' ({{lang-es|Selección Española de Fútbol}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Испания|Испаниянын]] атынан чыгуучу команда. Кураманы башкарган уюм — Падышалык Испания футбол федерациясы. Федерация 1913-жылдан бери ФИФАнын, 1954-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү болуп саналат. Испаниянын курама командасы [[Европа]] жана дүйнөдөгү алдыңкы командалардын бири болуп эсептелет: алардын эсебинде [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатынын]] төрт титулу бар — 1964, 2008, 2012 жана 2024-жылдары (Испания Европа чемпиондугун коргогон биринчи команда болгон), ошондой эле [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010-жылы дүйнө чемпиону]] болгон (2010-жылдын 11-июлунда финалда [[Нидерланд улуттук футбол курамасы|Нидерланд командасын]] 1:0 эсебинде жеңген). 2008-жылдын июль айында Испания ФИФАнын курама командалар рейтингинде биринчи орунга чыккан жана бул жетишкендикке дүйнө чемпиондугун утпай туруп жеткен тарыхтагы биринчи команда болгон. 2026-жылдын 19-январына карата курама ФИФА рейтингинде 1-орунда турат. Курама команда үчүн эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Серхио Рамос]] (180 оюн); ал эми эң мыкты бомбардир — [[Давид Вилья]] (59 гол). {{Stub}} == Булактар == {{булактар|2}} == Шилтемелер == * [https://rfef.es/ Падышалык Испания футбол федерациясынын расмий сайты] {{Европа футбол курамалары}} [[Категория:Футбол курамалар]] 8s9hj34pcsjezgliovslsukze7dpzcq 3 151099 642536 2026-03-29T12:54:04Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642536 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:54, 29 март 2026 (UTC) d2q2pmr4gi439j4qos3bbs0b6q95fom 3 151100 642537 2026-03-29T12:54:14Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642537 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:54, 29 март 2026 (UTC) d2q2pmr4gi439j4qos3bbs0b6q95fom 3 151102 642540 2026-03-29T13:54:25Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642540 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:54, 29 март 2026 (UTC) siehrn037bodc7mamw83rok9fy0flpj 3 151103 642542 2026-03-29T13:54:35Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642542 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:54, 29 март 2026 (UTC) siehrn037bodc7mamw83rok9fy0flpj 14 151104 642549 2026-03-29T17:29:01Z Arsensky 41251 Жаңы барак: "‎[[Категория:Футбол]]" 642549 wikitext text/x-wiki [[Категория:Футбол]] c54klqgyrg7m377vuumlbn82w4zndjp 3 151105 642553 2026-03-29T17:55:19Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642553 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:55, 29 март 2026 (UTC) bcegryslj16j2eh5t069ix9s923p98s 3 151106 642555 2026-03-29T18:55:31Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642555 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:55, 29 март 2026 (UTC) iqt8mzapqrocid74ssa9kxzjxh8pdh7 0 151107 642564 2026-03-29T22:03:24Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Жардини-Наксос |расмий аталышы = {{lang-it|Giardini Naxos}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =16 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=3..." 642564 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Жардини-Наксос |расмий аталышы = {{lang-it|Giardini Naxos}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =16 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Giardini%20Naxos |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 9 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Жардини-наксостуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98035 |Commons түрмөгүндө = Giardini Naxos |сайты = https://www.comune.giardini-naxos.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Giardini Naxos panorama.jpg }} '''Жардини-Наксос''' ({{lang-it|Giardini Naxos}} {{IPA|[dʒarˈdiːni ˈnaksos]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана Сицилиядагы байыркы грек колонияларынын бири болгон Наксос шаарынын аймагында түзүлгөн. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 9 400 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-giardini-naxos/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.giardini-naxos.me.it Расмий сайт ''(Comune di Giardini Naxos)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} cf5ccqy0sh8ppx2orik34k2j8vpooj3 642565 642564 2026-03-29T22:08:16Z Aiyanakk 38273 642565 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Жардини-Наксос |расмий аталышы = {{lang-it|Giardini Naxos}} |өлкө = Италия |герб =Stemma del Comune di Giardini Naxos ME.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =16 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Giardini%20Naxos |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 9 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Жардини-наксостуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98035 |Commons түрмөгүндө = Giardini Naxos |сайты = https://www.comune.giardini-naxos.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Giardini-Naxos (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Жардини-Наксос''' ({{lang-it|Giardini Naxos}} {{IPA|[dʒarˈdiːni ˈnaksos]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана Сицилиядагы байыркы грек колонияларынын бири болгон Наксос шаарынын аймагында түзүлгөн. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 9 400 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-giardini-naxos/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.giardini-naxos.me.it Расмий сайт ''(Comune di Giardini Naxos)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} 40gdc6j4ury2pllxdxpzrd0lce7vms8 642566 642565 2026-03-29T22:10:11Z Aiyanakk 38273 642566 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Жардини-Наксос |расмий аталышы = {{lang-it|Giardini Naxos}} |өлкө = Италия |герб =Stemma del Comune di Giardini Naxos ME.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =16 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Giardini%20Naxos |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 9 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Жардини-наксостуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98035 |Commons түрмөгүндө = Giardini Naxos |сайты = https://www.comune.giardini-naxos.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Giardini-Naxos (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Жардини-Наксос''' ({{lang-it|Giardini Naxos}} {{IPA|[dʒarˈdiːni ˈnaksos]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана Сицилиядагы байыркы грек колонияларынын бири болгон Наксос шаарынын аймагында түзүлгөн. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 9 400 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-giardini-naxos/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ Popolazione Giardini-Naxos]</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.giardini-naxos.me.it Расмий сайт ''(Comune di Giardini-Naxos)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} ssw3fk9zgu4ai9kxm19c6jtaimxos7s 642567 642566 2026-03-29T22:10:26Z Aiyanakk 38273 Aiyanakk "[[Джардини-Наксос]]" барагын "[[Жардини-Наксос]]" деп кайра атады 642566 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Жардини-Наксос |расмий аталышы = {{lang-it|Giardini Naxos}} |өлкө = Италия |герб =Stemma del Comune di Giardini Naxos ME.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =16 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Giardini%20Naxos |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 9 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Жардини-наксостуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98035 |Commons түрмөгүндө = Giardini Naxos |сайты = https://www.comune.giardini-naxos.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Giardini-Naxos (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Жардини-Наксос''' ({{lang-it|Giardini Naxos}} {{IPA|[dʒarˈdiːni ˈnaksos]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана Сицилиядагы байыркы грек колонияларынын бири болгон Наксос шаарынын аймагында түзүлгөн. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 9 400 адамды түзөт.<ref>[https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-giardini-naxos/statistiche/popolazione-andamento-demografico/ Popolazione Giardini-Naxos]</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.giardini-naxos.me.it Расмий сайт ''(Comune di Giardini-Naxos)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} ssw3fk9zgu4ai9kxm19c6jtaimxos7s 0 151108 642568 2026-03-29T22:10:27Z Aiyanakk 38273 Aiyanakk "[[Джардини-Наксос]]" барагын "[[Жардини-Наксос]]" деп кайра атады 642568 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жардини-Наксос]] mlv0a5ff1mtojjvvf8g043sn4dqwm5k 0 151109 642570 2026-03-29T22:13:27Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Летоянни |расмий аталышы = {{lang-it|Letojanni}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =18 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Янде..." 642570 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Летоянни |расмий аталышы = {{lang-it|Letojanni}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =18 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Letojanni |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 800 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Летояннилыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98037 |Commons түрмөгүндө = Letojanni |сайты = https://www.comune.letojanni.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Letojanni panorama.jpg }} '''Летоянни''' ({{lang-it|Letojanni}} {{IPA|[letoˈjanni]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде, белгилүү [[Таормина]] шаарынын түндүк тарабында жайгашкан жана туристтик курорт аймагы катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 800 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-letojanni/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.letojanni.me.it Расмий сайт ''(Comune di Letojanni)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} 1leeuvimoikrk9s21w0ieoht1vx2e5f 642571 642570 2026-03-29T22:14:46Z Aiyanakk 38273 642571 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Летоянни |расмий аталышы = {{lang-it|Letojanni}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =18 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Letojanni |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 800 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Летояннилыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98037 |Commons түрмөгүндө = Letojanni |сайты = https://www.comune.letojanni.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Letojanni (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Летоянни''' ({{lang-it|Letojanni}} {{IPA|[letoˈjanni]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде, белгилүү [[Таормина]] шаарынын түндүк тарабында жайгашкан жана туристтик курорт аймагы катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 800 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-letojanni/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.letojanni.me.it Расмий сайт ''(Comune di Letojanni)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} oitm5fvzsj73d9pw0hz8ibdldt1ajqr 642572 642571 2026-03-29T22:16:26Z Aiyanakk 38273 642572 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Летоянни |расмий аталышы = {{lang-it|Letojanni}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =18 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Letojanni |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 5 |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 940 |элди каттоо жылы = 2023 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Летояннилыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0942 |почта индекси = 98037 |Commons түрмөгүндө = Letojanni |сайты = https://www.comune.letojanni.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Letojanni (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Летоянни''' ({{lang-it|Letojanni}} {{IPA|[letoˈjanni]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Шаар Иония деңизинин жээгинде, белгилүү [[Таормина]] шаарынын түндүк тарабында жайгашкан жана туристтик курорт аймагы катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 940 адамды түзөт.<ref>[https://www.comune.letojanni.me.it/ru/ Popolazione Letojanni] </ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.letojanni.me.it Расмий сайт ''(Comune di Letojanni)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} nxrfj24wnu4jso32nkxbrerrrvn6zqx 0 151110 642573 2026-03-29T22:19:51Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Чезаро |расмий аталышы = {{lang-it|Cesaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min = 51 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКа..." 642573 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Чезаро |расмий аталышы = {{lang-it|Cesaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min = 51 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Cesaro |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 100 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 100 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 100 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Чезаролуклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98074 |Commons түрмөгүндө = Cesaro |сайты = https://www.comune.cesaro.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Cesaro panorama.jpg }} '''Чезаро''' ({{lang-it|Cesaro}} {{IPA|[ˈtʃɛzaro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар тоолуу аймакта жайгашкан жана тынч, тарыхый итальяндык калктуу конуш катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 100 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-cesaro/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.cesaro.me.it Расмий сайт ''(Comune di Cesaro)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} t61a3da0s8f1zd2gkiq4ly4hkwoivly 642574 642573 2026-03-29T22:21:48Z Aiyanakk 38273 642574 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Чезаро |расмий аталышы = {{lang-it|Cesaro}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min = 51 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Cesaro |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 100 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 100 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 100 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Чезаролуклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98074 |Commons түрмөгүндө = Cesaro |сайты = https://www.comune.cesaro.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = }} '''Чезаро''' ({{lang-it|Cesaro}} {{IPA|[ˈtʃɛzaro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 100 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-cesaro/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.cesaro.me.it Расмий сайт ''(Comune di Cesaro)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} qrd6f6u1csri1jwmmf98odbhxptkhcm 0 151111 642575 2026-03-29T22:29:29Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Яндек..." 642575 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Floresta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 270 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 270 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 463 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Флоресталыклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98030 |Commons түрмөгүндө = Floresta |сайты = https://www.comune.floresta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Floresta panorama.jpg }} '''Флореста''' ({{lang-it|Floresta}} {{IPA|[floˈrɛsta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Тоо-Вулкандар аймагында жайгашкан жана Сицилиянын эң бийик тоолуу калктуу конуштарынын бири катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 500 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-floresta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.floresta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Floresta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} ifxmie1z4m8wd45on3bc2kx9lr55n0n 642576 642575 2026-03-29T22:30:58Z Aiyanakk 38273 642576 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Floresta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 270 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 270 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 463 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Флоресталыклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98030 |Commons түрмөгүндө = Floresta |сайты = https://www.comune.floresta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Floresta (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Флореста''' ({{lang-it|Floresta}} {{IPA|[floˈrɛsta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Тоо-Вулкандар аймагында жайгашкан жана Сицилиянын эң бийик тоолуу калктуу конуштарынын бири катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 500 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-floresta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.floresta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Floresta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} a5lpjz954j323jrhzttf8fz0y9e97kz 642577 642576 2026-03-29T22:32:03Z Aiyanakk 38273 642577 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Floresta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 270 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 270 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 463 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Флоресталыклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98030 |Commons түрмөгүндө = Floresta |сайты = https://www.comune.floresta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Floresta (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Флореста''' ({{lang-it|Floresta}} {{IPA|[floˈrɛsta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Тоо-Вулкандар аймагында жайгашкан жана Сицилиянын эң бийик тоолуу калктуу конуштарынын бири катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 463 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-floresta/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.floresta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Floresta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} oyzmfxwgqk1nlbw95kqhi2zlc6hdqtm 642578 642577 2026-03-29T22:39:21Z Aiyanakk 38273 642578 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Floresta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 270 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 270 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 463 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Флоресталыклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98030 |Commons түрмөгүндө = Floresta |сайты = https://www.comune.floresta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Floresta (province of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Флореста''' ({{lang-it|Floresta}} {{IPA|[floˈrɛsta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Тоо-Вулкандар аймагында жайгашкан жана Сицилиянын эң бийик тоолуу калктуу конуштарынын бири катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 463 адамды түзөт.<ref>-</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.floresta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Floresta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} q172csqqfva1707zg50x06npp4jlft1 642579 642578 2026-03-29T22:41:03Z Aiyanakk 38273 642579 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Флореста |расмий аталышы = {{lang-it|Floresta}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Floresta |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 1 270 |ОЖ борборунун бийиктиги = 1 270 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 463 |элди каттоо жылы = 2025 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Флоресталыклар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98030 |Commons түрмөгүндө = Floresta |сайты = https://www.comune.floresta.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = }} '''Флореста''' ({{lang-it|Floresta}} {{IPA|[floˈrɛsta]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Тоо-Вулкандар аймагында жайгашкан жана Сицилиянын эң бийик тоолуу калктуу конуштарынын бири катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 463 адамды түзөт.<ref>-</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.floresta.me.it Расмий сайт ''(Comune di Floresta)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} bl9m6cnfpsd6zch065jx2pmxw8sy470 3 151112 642581 2026-03-29T23:56:21Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642581 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:56, 29 март 2026 (UTC) 904a43bdmfjfk4toj0j8v03risnhxam 3 151113 642584 2026-03-30T03:57:00Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642584 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 03:57, 30 март 2026 (UTC) sp8zdij1dhu1928fsfloionnyblp9ks 3 151114 642586 2026-03-30T04:57:11Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642586 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:57, 30 март 2026 (UTC) ta712sg2b13tz85wnuxwx43c4upz9wp 3 151115 642588 2026-03-30T06:57:32Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642588 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 06:57, 30 март 2026 (UTC) pafqmc68aan5w27jsg4a2e0truwyxhq 0 151116 642589 2026-03-30T08:24:39Z Almanbet Janışev 27131 Жаңы барак: "‎{{ОЖ|кыргызча аталышы=Кетте-Коргон|макамы=Шаар|сүрөт=Kattaqo'rg'on .2014.jpg}} '''Кетте-Коргон''' ({{Lang-uz|Kattaqoʻrgʻon}}) — [[Өзбекстан Республикасынын Куралдуу Күчтөрү|Өзбекстандын]] [[Самаркан облусу|Самаркан облусундагы]] шаар. == Тарыхы == XII кылымда талкаланган байыркы Рабин..." 642589 wikitext text/x-wiki {{ОЖ|кыргызча аталышы=Кетте-Коргон|макамы=Шаар|сүрөт=Kattaqo'rg'on .2014.jpg}} '''Кетте-Коргон''' ({{Lang-uz|Kattaqoʻrgʻon}}) — [[Өзбекстан Республикасынын Куралдуу Күчтөрү|Өзбекстандын]] [[Самаркан облусу|Самаркан облусундагы]] шаар. == Тарыхы == XII кылымда талкаланган байыркы Рабинжан шаары азыркы шаардын аймагында жайгашкан, ал эми анын жанында байыркы Кушания шаары да жайгашкан. Кетте-Коргондо жана анын айланасында алгачкы христиан дооруна таандык салтанаттуу очоктор, жез эритүүчү мештер жана көптөгөн идиш-аяктар да табылган. Азыркы Кетте-Коргон (анын эң эски бөлүгү, "эски шаар") XVII кылымдын акыркы чейрегинде (1683-1684) негизделген. Уламышта Суфи Аллаяр курулуш аянтын тандап, шейхке бата алуу үчүн барганы айтылат. Бирок Фархад-аталык агасынын кайтып келишин күтпөй, дөбөнүн үстүнө чоң чеп кура баштаган. Кайтып келгенден кийин Суфи Аллаяр дөбөнүн үстүндө чоң шаарды көрүп, баары ансыз башталганына ачууланып, Гузар бейге кетип, ал жерде 1721-жылы каза болгон. Бул жерден конуш Кетте-Коргон деп аталып калган, бул өзбекче "улуу чеп" дегенди билдирет. Алгач Фархад-аталык өзү үй-бүлөсү жана кызматчылары менен бул жерде жашаган. Кийинчерээк туугандары жана уруулаштары Фархад-аталыкты өздөрүнүн бектери катары таанып, дөбөгө жана анын жанына отурукташа башташкан. Убакыттын өтүшү менен конуш кеңейген; дөбөгө дубал менен курчалган жаңы жээк курулуп, чеп Урдой деп аталып калган. 19-кылымда Кетте-Коргондо бир медресе жана бир нече ондогон мечиттер болгон. Калкынын курамында өзбектер, арабдар, тажиктер, жөөттөр, цыгандар жана башкалар болгон. А. Вамберинин айтымында, эмираттагы эң мыкты өтүкчүлөр Кетте-Коргондо жашаган. [[Файл:Zeravshan_District._Kiatgy_Kurgan_(View_from_the_Citadel)._Southern_Section_of_the_City_WDL11168.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Zeravshan_District._Kiatgy_Kurgan_(View_from_the_Citadel)._Southern_Section_of_the_City_WDL11168.png|left|thumb|Цитаделден көрүнүш. 19-кылым]] Каттакурган дээрлик төрт бурчтуу курулган, төрт дарбазасы бар: түштүк тарабында Самаркан-Дарбаза, чыгышында Айдар-Чабан-Дарбаза, түндүгүндө Базар-Дарбаза жана батышында Букар-Дарбаза. Шаардын борборунда цитадель болгон. 1868-жылы Букар эмирлиги жеңилгенден кийин, Кетте-Коргон [[Орусия империясы|Орусия империясынын]] курамына кирген (караңыз: Орус империясынын Орто Азиялык ээликтери). Ал Самаркан облусундагы райондук шаар статусуна ээ болгон. Заманбап булактарда шаар көп учурда Кятты-Курган деп аталган. [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согуш]] учурунда Гомель аскердик жөө аскерлер мектеби Кирсановдон Кетте-Коргонго көчүрүлгөн. 1946-жылы суу сактагычты куруу учурунда жер астындагы лабиринт камералары түрүндө, жакшы ойлонулган желдетүүсү жана көптөгөн чопо ызы-чуусу бар чоң зороастризм көрүстөнү табылган. == Географиясы == Кетте-Коргон [[Зеравшан дарыясы|Зарапшан]] өрөөнүндө, [[Самарканд|Самаркандан]] 76 км түндүк-батышта жайгашкан. Бул [[Ташкен]]-Каган линиясындагы темир жол станциясы. Шаардын түштүгүндө "Өзбек деңизи" деп аталган Кетте-Коргон суу сактагычы жайгашкан. == Калкы == 2009-жылдагы калкынын саны 76 500 адамды түзгөн. Ал Самаркан облусундагы экинчи чоң жана эң көп калкы бар шаар ([[Самарканд|Самаркандан]] кийин) жана аймактык карамагындагы төрт шаардын бири. {| class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="4" border="2" style="border: 1em solid white" |'''Жылы''' |1970 |1991 |2009 |2017 |- |'''Калкы''' |44 000<ref name="bse">по [[БСЭ]]</ref> |59 600<ref>Современный толковый словарь. — М.: Большая Советская энциклопедия, 1997 год.</ref> |76 500<ref name="wg">[http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=1196882116&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-225&srt=pnan&col=aohdq&va=x&pt=a World Gazetteer: Usbekistan — die wichtigsten Städte<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |80 000 |} == Экономикасы == [[Файл:Kattakurgan_bazar_1.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kattakurgan_bazar_1.jpg|left|thumb|Кетте-Коргондогу базар]] Шаарда май жана май заводу, бир нече заводдор (Хлопкомаш, пахта тазалоочу завод, кирпич заводу жана сүт заводу), эт жана ун кайра иштетүүчү заводдор, ошондой эле жылуулук жана электр станциясы жайгашкан. Көркөм керамика өндүрүшү уюштурулуп, Кетте-Коргон [[Тыт жибек көпөлөгү|тыт жибек көпөлөктөрүн]] өстүрүүчү завод (гран) жана вольфрамды байытуу жана кайра иштетүүчү завод ("Ингички металз" БИ) да иштеп жатат. == Билим берүүсү == Кетте-Коргондо медициналык, педагогикалык жана пландоо-экономикалык колледждер, ошондой эле Самаркан чет тилдер институтунун 2-академиялык лицейи бар. 2021-жылы Кетте-Коргондо СамМУнун филиалы ачылган. == Маданияты == Шаарда "Мажидий" өзбек драма театры иштейт. 1970-жылы Кетте-Коргон тергөө изоляторунда "[[Жолдуу мырзалар]]" (тагыраагы, Жалган профессор, Хмыр жана Косойдун жолугушуусунун эпизоду) тасмасы тартылган<ref>{{cite web|url=http://mytashkent.uz/2015/02/15/redkij-snimok-sdelannyj-v-camarkande-vo-vremya-syomok-filma-dzhentlmeny-udachi/|title=Редкий снимок, сделанный в Самарканде во время съёмок фильма «Джентльмены удачи»|author=Скляревский, Евгений|date=2015-02-18|format=|work=|publisher=Письма о Ташкенте|access-date=2015-02-24|lang=|description=|url-status=|archive-url=https://archive.today/20150224004430/http://mytashkent.uz/2015/02/15/redkij-snimok-sdelannyj-v-camarkande-vo-vremya-syomok-filma-dzhentlmeny-udachi/|archive-date=2015-02-24}}</ref>. == Белгилер == [[Категория:Өзбекстан шаарлары]] 9k2fmcn7yq0qivddjirwzr931ao2q2d 0 151117 642591 2026-03-30T08:29:44Z Almanbet Janışev 27131 Almanbet Janışev "[[Алишер Навои]]" барагын "[[Алишер Набайы]]" деп кайра атады 642591 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Алишер Набайы]] j63zp2aqslx8x870l5xtduzrhgfqc16 0 151118 642598 2026-03-30T09:09:27Z Almanbet Janışev 27131 Almanbet Janışev "[[Акмоло облусу]]" барагын "[[Ак-Моло облусу]]" деп кайра атады 642598 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ак-Моло облусу]] 692kodxdldo6vv0q9ab9m1n9gdh2hgs 3 151119 642601 2026-03-30T09:58:06Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 642601 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:58, 30 март 2026 (UTC) 46bqm8eb5j2684jozooarfjpyhwrmts