Ядринцев, Николай

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ядринцев, Николай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4004</id>
    <revision>
      <id>642777</id>
      <parentid>36311</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="jho827tt5apgnx3skd1vmc3k8y18ss5" xml:space="preserve">'''Николай Михайлович Ядринцев''' (1842-1894) – Сибирди изилдеген археолог жана этнограф.
1865-ж. камалып, түрмөдө жана сүргүндө 9 жыл жүргөн.&lt;br&gt;Алтайга (1878-1880), Миң-Суу өрөөнүнө жана Орхонго (1886, 1889, 1891) илимий экспедиция жасаган. Орду-Булактын (Хара-Балгас), Каракорумдун ордун изилдеген, 1889-ж. Түндүк Моңголияда Кошо-Цайдам деген жерден Күл-Тегинге арналган эстеликти, 1891-ж. Көкшүн-Орхон деген жерден Элтерес ханга арналган Онгин эстелигин ачкан.&lt;br&gt;Ядринцев жергиликтүү элдин турмушун жакшыртуу үчүн күрөшкөн.&lt;br&gt;1882-ж. ал Сибирди үйрөнүү боюнча алгачкы мезгилдүү басылманы – “Восточное образование” гезитин негиздеген. (Т.Ч.)&lt;br&gt;

== Булактар ==
“[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]”, 1990.
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Археологдор]]
[[Категория:Этнограф]]</text>
      <sha1>jho827tt5apgnx3skd1vmc3k8y18ss5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642778</id>
      <parentid>642777</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Этнограф|Этнограф]]» категориясы алып салынды ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="epw51mqnv51d4lgn1y0lb33xybo94q3" xml:space="preserve">'''Николай Михайлович Ядринцев''' (1842-1894) – Сибирди изилдеген археолог жана этнограф.
1865-ж. камалып, түрмөдө жана сүргүндө 9 жыл жүргөн.&lt;br&gt;Алтайга (1878-1880), Миң-Суу өрөөнүнө жана Орхонго (1886, 1889, 1891) илимий экспедиция жасаган. Орду-Булактын (Хара-Балгас), Каракорумдун ордун изилдеген, 1889-ж. Түндүк Моңголияда Кошо-Цайдам деген жерден Күл-Тегинге арналган эстеликти, 1891-ж. Көкшүн-Орхон деген жерден Элтерес ханга арналган Онгин эстелигин ачкан.&lt;br&gt;Ядринцев жергиликтүү элдин турмушун жакшыртуу үчүн күрөшкөн.&lt;br&gt;1882-ж. ал Сибирди үйрөнүү боюнча алгачкы мезгилдүү басылманы – “Восточное образование” гезитин негиздеген. (Т.Ч.)&lt;br&gt;

== Булактар ==
“[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]”, 1990.
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Археологдор]]</text>
      <sha1>epw51mqnv51d4lgn1y0lb33xybo94q3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642779</id>
      <parentid>642778</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="sw1al8pmh067xszhsogoyjqf8yg1g74" xml:space="preserve">'''Николай Михайлович Ядринцев''' (1842-1894) – Сибирди изилдеген археолог жана этнограф.
1865-ж. камалып, түрмөдө жана сүргүндө 9 жыл жүргөн.&lt;br&gt;Алтайга (1878-1880), Миң-Суу өрөөнүнө жана Орхонго (1886, 1889, 1891) илимий экспедиция жасаган. Орду-Булактын (Хара-Балгас), Каракорумдун ордун изилдеген, 1889-ж. Түндүк Моңголияда Кошо-Цайдам деген жерден Күл-Тегинге арналган эстеликти, 1891-ж. Көкшүн-Орхон деген жерден Элтерес ханга арналган Онгин эстелигин ачкан.&lt;br&gt;Ядринцев жергиликтүү элдин турмушун жакшыртуу үчүн күрөшкөн. &lt;br&gt;1882-ж. ал Сибирди үйрөнүү боюнча алгачкы мезгилдүү басылманы – “Восточное образование” гезитин негиздеген. (Т.Ч.)&lt;br&gt;

== Булактар ==
“[[Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк]]”, 1990.
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Археологдор]]</text>
      <sha1>sw1al8pmh067xszhsogoyjqf8yg1g74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чойбекова, Алматай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5100</id>
    <revision>
      <id>642787</id>
      <parentid>57802</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1771" sha1="4xajfxk867zrd4s4ong0llw81u4l6g3" xml:space="preserve">Акын Алматай Чойбекова [[Токтогул району]]ндагы Кетмен-Төбө айылында 1947-жылы 8-августта туулган. 1973-жылы [[Жалал-Абад]] педагогикалык окуу жайын, 1980-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн (сырттан окуп) аяктаган.&lt;br&gt;Эмгек жолун 1965-жылы [[Фрунзе]]деги «Чолпон» бут кийим фирмасында жумушчу болуп иштөөдөн баштаган. 1968-жылдан Токтогул районунун Суу чарба башкармалыгында кызматкер, 19731975-жж. [[Ош облусу]]нун кыргыз драмтеатрында актриса, 19751978-жж. Токтогул районундагы Чоң-Арык айылындагы Энгельс атындагы орто мектепте пионердик тарбиячы, 1978-жылы Кыргыз ССРинин Мамтелерадиокомитетинин штаттан тышкаркы кабарчысы болуп эмгектенген. Анын биринчи «Ак булут» аттуу ырлар жыйнагы 1979-жылы жарыкка чыккан.&lt;br&gt; 1981-жылдан СССРдин Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

== Жарык көргөн китептери ==
''Кыргыз тилинде''

'''Ак булут:''' Ырлар.– Ф.: Мектеп, 1979.–56 б.

'''Ырлар.''' – Ф.: Кыргызстан, 1983.–80 б.

'''Өмүр салтанаты:''' Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 72 б.</text>
      <sha1>4xajfxk867zrd4s4ong0llw81u4l6g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642788</id>
      <parentid>642787</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="tqmj8xy5od9gghqd27to8k7396op444" xml:space="preserve">Акын Алматай Чойбекова [[Токтогул району]]ндагы Кетмен-Төбө айылында 1947-жылы 8-августта туулган. 1973-жылы [[Жалал-Абад]] педагогикалык окуу жайын, 1980-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн (сырттан окуп) аяктаган.&lt;br&gt;Эмгек жолун 1965-жылы [[Фрунзе]]деги «Чолпон» бут кийим фирмасында жумушчу болуп иштөөдөн баштаган. 1968-жылдан Токтогул районунун Суу чарба башкармалыгында кызматкер, 19731975-жж. [[Ош облусу]]нун кыргыз драмтеатрында актриса, 19751978-жж. Токтогул районундагы Чоң-Арык айылындагы Энгельс атындагы орто мектепте пионердик тарбиячы, 1978-жылы Кыргыз ССРинин Мамтелерадиокомитетинин штаттан тышкаркы кабарчысы болуп эмгектенген. Анын биринчи «Ак булут» аттуу ырлар жыйнагы 1979-жылы жарыкка чыккан.&lt;br&gt; 1981-жылдан СССРдин Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

== Жарык көргөн китептери ==
''Кыргыз тилинде''

'''Ак булут:''' Ырлар.– Ф.: Мектеп, 1979.–56 б.

'''Ырлар.''' – Ф.: Кыргызстан, 1983.–80 б.

'''Өмүр салтанаты:''' Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 72 б.

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>tqmj8xy5od9gghqd27to8k7396op444</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642789</id>
      <parentid>642788</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Акындар|Акындар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="j32c3rcj7kptuijx5a165oucgaheub2" xml:space="preserve">Акын Алматай Чойбекова [[Токтогул району]]ндагы Кетмен-Төбө айылында 1947-жылы 8-августта туулган. 1973-жылы [[Жалал-Абад]] педагогикалык окуу жайын, 1980-жылы СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун филология факультетинин журналистика бөлүмүн (сырттан окуп) аяктаган.&lt;br&gt;Эмгек жолун 1965-жылы [[Фрунзе]]деги «Чолпон» бут кийим фирмасында жумушчу болуп иштөөдөн баштаган. 1968-жылдан Токтогул районунун Суу чарба башкармалыгында кызматкер, 19731975-жж. [[Ош облусу]]нун кыргыз драмтеатрында актриса, 19751978-жж. Токтогул районундагы Чоң-Арык айылындагы Энгельс атындагы орто мектепте пионердик тарбиячы, 1978-жылы Кыргыз ССРинин Мамтелерадиокомитетинин штаттан тышкаркы кабарчысы болуп эмгектенген. Анын биринчи «Ак булут» аттуу ырлар жыйнагы 1979-жылы жарыкка чыккан.&lt;br&gt; 1981-жылдан СССРдин Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

== Жарык көргөн китептери ==
''Кыргыз тилинде''

'''Ак булут:''' Ырлар.– Ф.: Мектеп, 1979.–56 б.

'''Ырлар.''' – Ф.: Кыргызстан, 1983.–80 б.

'''Өмүр салтанаты:''' Ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 72 б.

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Акындар]]</text>
      <sha1>j32c3rcj7kptuijx5a165oucgaheub2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чопиев, Эсенгул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5101</id>
    <revision>
      <id>642781</id>
      <parentid>57804</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="5f041u3wha9aic0dmoyo830ykwgmg8g" xml:space="preserve">'''(УРМАТБЕК)'''

Акын Эсенгул Чопиев [[Кемин району]]ндагы Кызыл-Байрак айылында 1937-жылы 27-июнда туулган. 1956-жылы Кемин районунун [[Карл Маркс]] орто мектебин, 1961-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.
1961–1967-жж. республиканын Алай, Аламедин жана Кемин райондорунун орто мектептеринде мугалим болуп иштеген. 1967-жылдан Кемин райондук «Эмгек жарчысы» гезитинин редакциясында адабий кызматкер, бөлүм башчы, 1975-жылдан жооптуу катчы болуп эмгектенген.&lt;br&gt;
Чыгармаларын 1958-жылдан баштап жарыялай баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Жаштык учкуну» деген ат менен 1969-жылы басы-лып чыккан. Негизинен сатира жанрында эмгектенип, тамсил, юмор, интермедия, пародияларды жазган.&lt;br&gt; 
1985-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

'''ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ'''

''Кыргыз тилинде''

'''Жаштык учкуну:''' Ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1969. – 48 б.

'''Тамсилдер.''' – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 52 б.

'''Чыйрыктырмалар:''' Сатиралык ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1980. – 84 б.

'''Дарылоо:''' Сатиралык ырлар, эпитафиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 68 б.

'''Күндөрүм:''' Ырлар жана поэма.– Ф.: Мектеп, 1984. – 48 б.

'''Мен ырдайм:''' Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 96 б.

'''Өмүр сапары:''' Ырлар жана поэмалар.– Ф.: Адабият, 1990. – 71 б.

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>5f041u3wha9aic0dmoyo830ykwgmg8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642782</id>
      <parentid>642781</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Акындар|Акындар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2216" sha1="gawmiqo95ct3ystktsfahzyhj294iul" xml:space="preserve">'''(УРМАТБЕК)'''

Акын Эсенгул Чопиев [[Кемин району]]ндагы Кызыл-Байрак айылында 1937-жылы 27-июнда туулган. 1956-жылы Кемин районунун [[Карл Маркс]] орто мектебин, 1961-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.
1961–1967-жж. республиканын Алай, Аламедин жана Кемин райондорунун орто мектептеринде мугалим болуп иштеген. 1967-жылдан Кемин райондук «Эмгек жарчысы» гезитинин редакциясында адабий кызматкер, бөлүм башчы, 1975-жылдан жооптуу катчы болуп эмгектенген.&lt;br&gt;
Чыгармаларын 1958-жылдан баштап жарыялай баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Жаштык учкуну» деген ат менен 1969-жылы басы-лып чыккан. Негизинен сатира жанрында эмгектенип, тамсил, юмор, интермедия, пародияларды жазган.&lt;br&gt; 
1985-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

'''ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ'''

''Кыргыз тилинде''

'''Жаштык учкуну:''' Ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1969. – 48 б.

'''Тамсилдер.''' – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 52 б.

'''Чыйрыктырмалар:''' Сатиралык ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1980. – 84 б.

'''Дарылоо:''' Сатиралык ырлар, эпитафиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 68 б.

'''Күндөрүм:''' Ырлар жана поэма.– Ф.: Мектеп, 1984. – 48 б.

'''Мен ырдайм:''' Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 96 б.

'''Өмүр сапары:''' Ырлар жана поэмалар.– Ф.: Адабият, 1990. – 71 б.

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Акындар]]</text>
      <sha1>gawmiqo95ct3ystktsfahzyhj294iul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642784</id>
      <parentid>642782</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="5xka1w2122ctr1uewf5yqvdyvw3bmlo" xml:space="preserve">Акын Эсенгул Чопиев [[Кемин району]]ндагы Кызыл-Байрак айылында 1937-жылы 27-июнда туулган. 1956-жылы Кемин районунун [[Карл Маркс]] орто мектебин, 1961-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.
1961–1967-жж. республиканын Алай, Аламедин жана Кемин райондорунун орто мектептеринде мугалим болуп иштеген. 1967-жылдан Кемин райондук «Эмгек жарчысы» гезитинин редакциясында адабий кызматкер, бөлүм башчы, 1975-жылдан жооптуу катчы болуп эмгектенген.&lt;br&gt;
Чыгармаларын 1958-жылдан баштап жарыялай баштаган. Биринчи поэтикалык жыйнагы «Жаштык учкуну» деген ат менен 1969-жылы басы-лып чыккан. Негизинен сатира жанрында эмгектенип, тамсил, юмор, интермедия, пародияларды жазган.&lt;br&gt; 
1985-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү.&lt;br&gt;

== Жарык көргөн китептери ==
''Кыргыз тилинде''

'''Жаштык учкуну:''' Ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1969. – 48 б.

'''Тамсилдер.''' – Ф.: Кыргызстан, 1972. – 52 б.

'''Чыйрыктырмалар:''' Сатиралык ырлар.– Ф.: Кыргызстан, 1980. – 84 б.

'''Дарылоо:''' Сатиралык ырлар, эпитафиялар. – Ф.: Кыргызстан, 1983. – 68 б.

'''Күндөрүм:''' Ырлар жана поэма.– Ф.: Мектеп, 1984. – 48 б.

'''Мен ырдайм:''' Поэма жана ырлар. – Ф.: Кыргызстан, 1987. – 96 б.

'''Өмүр сапары:''' Ырлар жана поэмалар.– Ф.: Адабият, 1990. – 71 б.

[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Акындар]]</text>
      <sha1>5xka1w2122ctr1uewf5yqvdyvw3bmlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>НААМЕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7672</id>
    <revision>
      <id>642780</id>
      <parentid>55780</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="dn8nblizhhapc8h8aa7njboe2rcc8kp" xml:space="preserve">'''НААМЕ''' (араб с., кат, түпкү мааниси “арноо каты” дегенге жакын )— эпистолярдык форманын бир түрү, бирөөгө жөнөтүү үчүн атайы арналып жазылат. Бул форма көбүнчө тажик- фарсы, өзбек жана башка түрк элдерине тиешелүү. Дүйнөлүк адабий прогресске өз салымдарын кошкон [[Хорезми]], [[Амири]], [[Фирдоуси]], [[Бабур]]дун чыгармалары нааме формасында жазылган. Нааме бүтүн чыгарма болушу да мүмкүн, бир чыгарманын үзүндүсү болушу да мүмкүн.

== Булактар ==
Ж.Шериев,А.Муратов''.&quot;Адабият терминдеринин түшүндүрмө сөздүгү&quot;''</text>
      <sha1>dn8nblizhhapc8h8aa7njboe2rcc8kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каражыгач аскасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9932</id>
    <revision>
      <id>642773</id>
      <parentid>642731</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="958" sha1="azqjmktuxmgt341dculmm4p4jrfzms8" xml:space="preserve">'''Каражыгач аскасы''' — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Аксы району|Аксы районундагы]] Толойкон айылында жайгашкан  Карасуунун сол жээгинде, Жаңыжол кыштагынын четинде Медет менен Нурсултан жашаган жерде. Узундугу 1кмдей, бийиктиги 50мдей. [[Палеоген мезгили|Палеоген]] менен [[Неоген мезгили (системасы)|неоген]] дин кызыл түстүү кумдук тоо тектеринин үбөлөндүүсүнөн пайда болгон урчук, мамы, аскалардан турат. Алар кароол мунаралары бар чептин чалдыбарын элестетет.

[[Категория:Аксы району]]
[[Категория:Геология‎]]</text>
      <sha1>azqjmktuxmgt341dculmm4p4jrfzms8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ала-Арча мамлекеттик жаратылыш паркы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11792</id>
    <revision>
      <id>642771</id>
      <parentid>512349</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6361" sha1="4mk6efwhdseukrmcqfjii187y7lwxss" xml:space="preserve">{{ОЖ|кыргызча аталышы=Ала-Арча|сүрөт=Ущелье Ала-Арча, Бишкек.jpg|герб=Emblem of Kyrgyzstan.svg|желек=Flag of Kyrgyzstan (1992–2023).svg|өлкө=Кыргызстан|облус=Чүй|телефон коду=+996|сайты=https://alaarchapark.kg/|негизделген күнү=1976-жыл}}
'''Ала-Арча паркы''' — мамлекеттик тарабынан коргоого алынган аймак, улуттук парк. [[Кыргыз Ала-Тоосу|Кыргыз Ала-Тоосунун]] эң бийик борбордук бөлүгүнөн башталып, түн. тарапты карай созулуп жаткан. [[Ала-Арча капчыгайы|Ала-Арча капчыгайын]] ээлейт. [[Бишкек]] шаарынан 35 км түштүк тарапта. Аянты 19,4 миң га. Деңиз деңгээли 1600–4200 м бийиктикте; орточо бийиктиги 3300 м.

Паркты уюштурууга чейин капчыгай аркылуу Суусамыр жайлоосуна малайдалчу жол өткөндүгүнө жана анда шаар калкынын чар жайыт эс алгандыгына байланыштуу, илимий жолго коюлбаган чарбалык пайдалануудан Ала-Арчанын экосис-темасы, айрыкча жаныбарлар менен өсүмдүктөр дүйнөсү бир кыйла өзгөргөн. Парк Ала-Арча капчыгайынын уникалдуу ландшафтын коргоо, табигый өсүшүнө жана калыбына келишине шарт түзүү, ошондой эле ал жерде калктын эс алуусун пландуу уюштуруу максатында [[1976|1976-ж]]. негизделген. Ала-Арча жанаша жаткан капчыгайлардан табигый шарты башкача бир топ айырмаланат. Кыргыз Ала-Тоосунун негизги кыркасынан ажырап, түндүктү карай жапыздап, чыгышынан Аламүдүн, батышынан Жыламыш капчыгайларынан бөлүнүп турат. Капталдарын тик аскалар жана коргул таштар ээлеген капчыгайдын рельефи татаал. Жогору жагы төрлөр, жылгалар, тепши сымал өрөөндөр, аскалуу бийик чокулар менен бүтөт. Ала-Арча улуттук паркынын жана жалпы эле Кыргыз Ала-Тоосунун эң бийик жери – [[Аламүдүн чокусу]] (4893,4 м), Аламүдүн айрыгында жайгашкан. Паркты курчаган тоолордо 60тан ашык чокулардын бийиктиги 4000 мден ашат. Алардын маанилүүлөрү: Таажы (4866,7 м), Эркин Корея (4840 м), Мугалим (4500 м), Текетөр (4444 м) жана башкалар. Бул чокулар тоо туризминин жана альпинизмдин өөрчүшүнө шарт түзөт. Климаты жагымдуу. Күн тийүү узактыгы Ысык-Көл курорт зонасынан калышпайт (жылына 2100–2700 с.). Январдын орточо темперетурасы 7,8°С, июлдуку 12,2°С. Жылдык орто жаан-чачыны 540 мм. Ала-Арчанын төрлөрүндө (3500 мден жогору) жайгашкан мөңгүлөрдүн жалпы аянты 53,6 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.
[[Файл:Ala-Archa National Park in Kyrgyzstan.jpg|thumb|Ала-Арча кышында|left|256x256px]]

Ири мөңгүлөрү: [[Голубин мөңгүсү|Голубин]] (Жиндисуу), Аксай, Текетөр, [[Топ Карагай мөңгүсү|Топкарагай]], [[Туюк мөңгүсү|Туюк]], Адыгене жана башкалар. Ала-Арчадан шар аккан, шаркыратма суулар башталат. Жай мезгилинде Ала-Арча суусунун орточо чыгымы (4,17 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/сек) 5–10 эсеге артат. [[Ландшафттык архитектура|Ландшафтты]]на бийиктик алкактуулук закон ченеми мүнөздүү: тоо этегинде (адырларда) талаа, андан жогору токой-талаа-шалбаа, субальп, альп жана гляциалдык-нивалдык алкактары, өсүмдүктөрү да башка капчыгайлардан өзгөчөлөнөт. Ала-Арчадагы [[Таң-Шаң|Тянь-Шань]] карагайы коңшулаш капчыгайларда кездешпейт, ошондуктан ал коргоого алынган. Андан сырткары арча (сары арча, түркстан арчасы, жапалак арча), кайың, четин ж. б. да өсөт. Айбанаттары: тоо эчки, илбирс, түлкү, карышкыр, элик ж. б.; канаттуулары: кекилик, чил, улар, көгүчкөн, бактек ж. б. Коргоого алынгандан кийин мурда жоголуп бараткан сүт эмүүчүлөр кайра коё берилди. Токойду калыбына келтирүү максатында карагай, арча жана башкачалардын көчөттөрү отургузулууда.


[[Файл:Ала-Арча 4.jpg|thumb|Ала-Арча жазында|left|256x256px]]


== Колдонулган адабияттар ==
* [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf Кыргызстандын географиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714154348/http://bizdin.kg/elib/kitepter/pdf/geogr_ensclp.pdf |date=2014-07-14 }}  ISBN 9967-14-006-2

[[Категория:Кыргызстандын тоолору‎]]
[[Категория:Коруктар]]
[[Категория:1976-жыл]]
[[Категория:Тумар-2011]]
[[Категория:Таажы-2012]]</text>
      <sha1>4mk6efwhdseukrmcqfjii187y7lwxss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суваналиев, Исак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14965</id>
    <revision>
      <id>642772</id>
      <parentid>642660</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>642772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23964" sha1="oplkfxyse086zkzxyuh9i9h7giyft8d" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев, Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты.[[Улуу Ата Мекендик согуштун]] катышуучусу.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] айылында туулган. 

&lt;br&gt;1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба мектебин бүткөн.1940-1944-жылы  [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары  орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, СССР Жогорку Советинин  Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, [[Кыргыз Республикасынын]] Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук  эл чарба көргөзмөсүнүн коло, күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия  комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>oplkfxyse086zkzxyuh9i9h7giyft8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642855</id>
      <parentid>642772</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20213-00</username>
        <id>47095</id>
      </contributor>
      <comment>тоолуктоо</comment>
      <origin>642855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23952" sha1="npem5zuz55va9kzzezhi1gv6gobfjtt" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев, Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты.[[Улуу Ата Мекендик согуштун]] катышуучусу.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] айылында туулган. 

1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, СССР Жогорку Советинин  Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, [[Кыргыз Республикасынын]] Жогорку Кеңешинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук  эл чарба көргөзмөсүнүн коло, күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>npem5zuz55va9kzzezhi1gv6gobfjtt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642861</id>
      <parentid>642855</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20213-00</username>
        <id>47095</id>
      </contributor>
      <comment>Толуктоо</comment>
      <origin>642861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23922" sha1="1ugyfn2jf64y1yva89ag6ba9bwle2le" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты.[[Улуу Ата Мекендик согуштун]] катышуучусу.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] айылында туулган. 

1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>1ugyfn2jf64y1yva89ag6ba9bwle2le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642863</id>
      <parentid>642861</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20213-00</username>
        <id>47095</id>
      </contributor>
      <comment>Толуктоо</comment>
      <origin>642863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23917" sha1="7r0imcbqveo452aen3nwbldj6vfs017" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты. [[Улуу Ата Мекендик согуштун]] ардагери.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] айылында туулган. 

1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>7r0imcbqveo452aen3nwbldj6vfs017</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642864</id>
      <parentid>642863</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20213-00</username>
        <id>47095</id>
      </contributor>
      <comment>толуктоо</comment>
      <origin>642864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23978" sha1="ogepzjnqy3yk4yi7sl8438z7c9zhod0" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты. [[Улуу Ата Мекендик согуштун]] ардагери.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] (азыркы Ак-Жар, Кара-Буура району) айылында туулган. 

1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>ogepzjnqy3yk4yi7sl8438z7c9zhod0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642865</id>
      <parentid>642864</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20213-00</username>
        <id>47095</id>
      </contributor>
      <comment>толуктоо</comment>
      <origin>642865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24029" sha1="l73j3dtwkh6ox86nqe8h1jusoch6zz5" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты. [[Улуу Ата Мекендик согуштун]] ардагери.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] (азыркы [[Ак-Жар (Кара-Буура району)|Ак-Жар]], Кара-Буура району) айылында туулган. 

1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''

Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.

·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).

·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>l73j3dtwkh6ox86nqe8h1jusoch6zz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642902</id>
      <parentid>642865</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arstanbek Turzhanov</username>
        <id>47074</id>
      </contributor>
      <comment>Толуктоо</comment>
      <origin>642902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24913" sha1="ib2jlauds9m7io0s26fqyfjirxvpazz" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты. [[Улуу Ата Мекендик согуштун]] ардагери.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] (азыркы [[Ак-Жар (Кара-Буура району)|Ак-Жар]], Кара-Буура району) айылында туулган. 
[[Файл:Суваналиев Исак фото на день победы.jpg|thumb|Суваналиев Исак]]
[[Файл:Фото Суваналиева И. 9 мая день победы.jpg|thumb|'''Суваналиев И. 9 май''' ]]
1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''
[[Файл:Фото Суваналиева Исака.jpg|thumb|'''Суваналиев Исак 9 майга карата''']]
[[Файл:Семейное фото на День победы.jpg|thumb|Исак Суваналиев ]]
Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон берген кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

[[Файл:Ордена и медали.jpg|thumb|Суваналиев Исактын ордендери жана медалдары]]

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.
[[Файл:Фото нагрудных знаков Суваналиева Исака.jpg|thumb|Исак Суваналиевтин медалдары]]
·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).
[[Файл:Фото нагрудных знаков.jpg|thumb|И. Суваналиевтин медалдары]]
·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>ib2jlauds9m7io0s26fqyfjirxvpazz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642912</id>
      <parentid>642902</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arstanbek Turzhanov</username>
        <id>47074</id>
      </contributor>
      <comment>Толуктоочу маалымат</comment>
      <origin>642912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24900" sha1="lheosx4u58a34bfd1xsy1yni4b2998i" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;'''Суваналиев Исак —''' [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин]] депутаты. [[Улуу Ата Мекендик согуштун]] ардагери.&lt;br&gt;1926-жылы [[Киров]] районундагы [[Крупская]] (азыркы [[Ак-Жар (Кара-Буура району)|Ак-Жар]], Кара-Буура району) айылында туулган. 
[[Файл:Суваналиев Исак фото на день победы.jpg|thumb|Суваналиев Исак]]
[[Файл:Фото Суваналиева И. 9 мая день победы.jpg|thumb|'''Суваналиев И. 9 май''' ]]
1949-жылы [[Фрунзедеги]] айыл чарба окуу жайын бүткөн.1940-1944-жылы [[Талас]] облусунун Киров районунун Крупская атындагы колхоздо колхозчу, башкарманын орун басары, парткомдун катчысы, 1955-1970-жылы партиянын Талас, Киров райкомдорунун катчысы, 2-катчысы, ошондой эле райондордун эмгекчилер депутаттарынын райондук кеңешинин төрагасынын орун басары, 1970-1973-жылдары Тогуз-Торо районунда  эмгекчилер депутаттардын райондук кеңешинин төрагасы, 1973-1978 [[Тогуз-Торо]] райкомунун 1-катчысы, 1978-жылдан Киров райондук айыл чарба  башкармасынын башчысы болуп иштеген.&lt;br&gt;[[Эмгек Кызыл Туу ордени]],  Ардак белгиси ордени, КССР Жогорку Советинин Президиумунун [[“Эрдиги үчүн”]] медалы, КССР Жогорку Советинин Ардак грамотасы, Бүткүл Союздук айыл чарба көргөзмөсүнүн коло жана күмүш медалдары менен сыйланган.

'''Толук чоо-жайын тактоочу (кененирээк) маалымат:'''
[[Файл:Фото Суваналиева Исака.jpg|thumb|'''Суваналиев Исак 9 майга карата''']]
[[Файл:Семейное фото на День победы.jpg|thumb|Исак Суваналиев ]]
Исак Суваналиевич Суваналиев 1926-жылы 8-майда Кыргыз АССРинин Киров районундагы Крупская атындагы айылда дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган. Анын өмүрү жана эмгек жолу Улуу Ата Мекендик согуш жылдарындагы эмгек фронтунан башталып, Кыргыз ССРинин айыл чарбасында жана партиялык-советтик системасындагы жооптуу кызматтарда өткөн көп жылдык иши менен аяктаган, Ата Мекенге кошкон кызматынын жаркын үлгүсү болуп эсептелет.&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

[[Файл:Ордена и медали.jpg|thumb|Суваналиев Исактын ордендери жана медалдары]]

== &lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;Эмгек жолу ==
·       '''1940-1944-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун колхозчусу. Согуштун эң оор жылдарында орукта эмгектенип фронтту азык-түлүк менен камсыз кылууга салым кошкон.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1944-1945-жж.:''' Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. 1-Белорус фронтунун 3-армиясынын 269-аткычтар дивизиясынын 1020-аткычтар полкунун солдаты болуп кызмат кылган. Согуш жолунан өтүп, Европаны нацизмден бошотууга катышкан.&lt;ref&gt;https://podvignaroda.ru/?#id=1006292494&amp;tab=navDetailManCard&lt;/ref&gt;

·       '''1945-1946-жж.:''' Демобилизациядан кийин туулган жерине кайтып келип, колхоздо эсепчи болуп иштеген.&lt;ref&gt;https://1418museum.ru/heroes/42406338/?SEARCH=Y&lt;/ref&gt;

·       '''1946-1947-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасынын орун басары.

·       '''1947-1949-жж.:''' Квалификациясын жогорулатуу максатында Кант районундагы Фрунзе айыл чарба окуу жайына окууга жиберилип, аны «айыл чарбаны уюштуруучу-техник» адистиги боюнча бүтүргөн.

·       '''1949-1951-жж.:''' Киров районундагы Крупская атындагы колхоздун төрагасы.

·       '''1951-1952-жж.:''' Киров районундагы Калинин атындагы колхоздун  парторгу.

·       '''1952-1955-жж.:''' Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектебинин угуучусу.

·       '''1955-1957-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин МТС зонасы боюнча катчысы  (Талас ш.).

·       '''1957-1958-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партия комитетинин катчысы (Талас ш.).

·       '''1958-1961-жж.:''' Талас райондук эмгекчилердин депутаттар кеңешинин төрагасынын орун басары.

·       '''1961-1962-жж.:''' Талас району боюнча айыл чарба азыктарын сатып алуу боюнча мамлекеттик башкы инспектор.
[[Файл:Фото нагрудных знаков Суваналиева Исака.jpg|thumb|Исак Суваналиевтин медалдары]]
·       '''1962-1963-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Киров райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы.

·       '''1963-1964-жж.:''' Талас райондук аткаруу комитетинин төрагасынын орун басары (Талас ш.).
[[Файл:Фото нагрудных знаков.jpg|thumb|И. Суваналиевтин медалдары]]
·       '''1964-1966-жж.:''' Киров районунун айыл чарба өндүрүш башкармасынын башчысынын орун басары.

·       '''1966-1970-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Талас райондук партиялык комитетинин экинчи катчысы (г. Талас).

·       '''1970-1973-жж.:''' Тогуз-Торо райондук аткаруу комитетинин төрагасы (Казарман айылы). Республиканын агроклиматтык шарттары боюнча эң эле алыскы жана татаал райондордун бирин жетектеген.

·       '''1973-1978-жж.:''' Кыргыз ССРинин компартиясынын Тогуз-Торо райондук комитетинин биринчи катчысы (Казарман айылы). Бул кызматта өтө күчтүү уюштуруучу жана жетекчи болуп көрсөтүлүп, бийик тоолуу райондун социалдык-экономикалык өнүгүшүнө зор салым кошкон.

·       '''1978-1983-жж.:''' Киров районунун айыл чарба башкармалыгынын башчысы (Киров айылы).

·       '''1983-1985-жж.:''' Киров районундагы «Плодопитомник» совхозунун директору.

== Билими ==
Билим алууга жана кесипкөй өсүшкө тынымсыз умтулган:

·       Фрунзе эки жылдык айыл чарба окуу жайы (1947-1949), айыл чарбаны уюштуруучу-техник.

·       Кыргыз ССРинин Борбордук Комитетинин Республикалык партиялык мектеби (1952-1955).

·       Фрунзе айыл чарба техникуму (сырттан окуу, 1955-1957), кенже агроном.

·       Скрябин атындагы Кыргыз айыл чарба институту (сырттан окуу, 1959-1965), илимий агроном. 

== Саясий ишмердүүлүгү ==
И. С. Суваналиевдин активдүү коомдук-саясий ишмердүүлүгү партиянын жана элдин жогорку ишеними менен белгиленген:

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Талас райондук комитетинин  мүчөсү (1966).

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Нарын облустук  комитетинин мүчөсү (1973).

·       Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин IX чакырылышынын депутаты (1975). Бул анын республикага көрсөткөн кызматынын эң жогорку таанылышы болгон.&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

·       Кыргыз ССРинин Компартиясынын Ревизиялык комиссиясынын мүчөсү (1976).&lt;ref&gt;https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_9-%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%B2%D0%B0&lt;/ref&gt;

== Сыйлыктары ==

=== '''Ордендер''' ===
• Эмгек Кызыл Туу ордени (орден № 497480, 30.04.1966-ж.).

• «Ардак Белгиси» ордени (орден № 553735, 21.04.1971-ж.).

• I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (орден № 486965, 11.03.1985-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_yubileinaya_kartoteka1113349947/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fadv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%BA%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3D6aeda417b9edbd307d1fc4bd41104590b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D1%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt; 

=== Айырмалоо белгилери ===
• «Гвардия» белгиси. 

=== Согуштук медалдар ===
• «Согуштагы артыкчылыгы үчүн» медалы (Сыйлык барагы № 3, 29.09.1945-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгендиги үчүн» медалы (Р № 288830, 03.06.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Берлинди алгандыгы үчүн» медалы.

• «Каармандыгы үчүн» медалы (Ж № 425569, 25.11.1966-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССРдин эмгек жана юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн» медалы (АЗ № 164463, 17.12.1946-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «Эмгек ардагери» медалы (31.12.1982-ж.).

• «Узак жылдык ак ниет эмгеги үчүн» медалы.

• «СССРдин эл чарбасындагы жетишкендиктери үчүн» медалы (жалпы 4 даана).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

=== СССР Куралдуу Күчтөрүнүн юбилейлик медалдары ===
• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 50 жыл» (1968-ж.).

• «СССР Куралдуу Күчтөрүнө 60 жыл» (1978-ж.). 

=== Жеңиштин юбилейлик медалдары ===
• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 20 жыл» (1965-ж.).&lt;ref&gt;https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero79764352/?backurl=%2Fheroes%2F%3Fcsrf%3D6708284de4ad18a02.0NfvVOhcy_A3CF20dwcOn3eJGjk4HhS-dfygleM3YNc.vYO1Hd86oadocmWAJEJpzzXHbmsIaULbBs3Cp5BYErS45IQcpyqtkX1uDA%26adv_search%3Dy%26last_name%3D%D0%A1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%26first_name%3D%26middle_name%3D%26date_birth_from%3D%26static_hash%3De450f5dc109b1f11ad1a1f9be913e375b3573f3600cdbc1aa8742bd494516397v8%26place_birth_ids%3D%26division_ids%3D%26group%3Dall%26types%3Dpamyat_commander%3Anagrady_nagrad_doc%3Anagrady_uchet_kartoteka%3Anagrady_ubilein_kartoteka%3Apdv_kart_in%3Apdv_kart_in_inostranec%3Apamyat_voenkomat%3Apotery_vpp%3Apamyat_zsp_parts%3Akld_ran%3Akld_bolezn%3Akld_card%3Akld_upk%3Akld_vmf%3Akld_partizan%3Apotery_doneseniya_o_poteryah%3Apotery_gospitali%3Apotery_utochenie_poter%3Apotery_spiski_zahoroneniy%3Apotery_voennoplen%3Apotery_iskluchenie_iz_spiskov%3Apotery_kartoteki%3Apotery_rvk_extra%3Apotery_isp_extra%3Asame_doroga%3Asame_rvk%3Asame_guk%3Apotery_knigi_pamyati%26page%3D2%26grouppersons%3D1&amp;&lt;/ref&gt;

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 25 жыл» (1970-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 30 жыл» (1975-ж.).

• «1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңишке 40 жыл» (1985-ж.). 

=== Юбилейлик жана аймактык сыйлыктар ===
• «В. И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгы» (1970-ж.).

• «Фрунзе шаары 1878–1978».

• «Кыргыз ССР – 50 жыл». 

== Кыргызстандын өнүгүшүнө кошкон салымы ==
Исак Суваналиевич Суваналиев согуштан кийинки мезгилде жана өнүккөн социализм доорунда Кыргызстандын айыл чарбасын көтөрүп, аймактарды башкарган куруучулар муунуна таандык. Жөнөкөй колхозчудaн тарта райондук комитеттин биринчи катчысына жана Жогорку Кеңештин депутатына чейинки жолду басып өтүп, ал төмөндөгүлөргө чоң салым кошкон:

• Агрардык секторду өнүктүрүү: ар түрдүү деңгээлдеги жетекчи катары, ал Талас, Нарын  жана Чүй  облустарындагы колхоздордун жана совхоздордун экономикасын бекемдөөгө, ошондой эле жаны агротехникалык ыкмаларды киргизүүгө өбөлгө түзгөн.

• Башкаруу жана партиялык курулуш: Анын партиялык жана советтик бир катар маанилүү кызматтардагы иши тапшырылган аймактарда туруктуулукту жана эл чарбасынын пландaрын ишке ашырууну камсыз кылган.

• Алыскы аймактардын социалдык өнүгүшү: Бийик тоо аймактарынын өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү жана атайын мамиле талап кылган Тогуз-Тороу районун башкаруу анын өмүр баянындагы эң жаркын барактардын бири болуп саналат. 

Эмгектен башталып, жетекчилик кызматтарда аяктаган анын өмүрү Кыргызстандын тарыхындагы бүтүн бир доорду өзүндө чагылдырып, ишке берилгендик жана жөнөкөй адам катарында үлгү болуп келет.

Талас облусунун Айтматов районунун борбору Кызыл-Адыр айылында  көчөгө жана ошондой эле Аманбаев айыл аймагынын Ак-Жар айылында көчөгө Исак Суваналиевич Суваналиевдин ысмы ыйгарылган.

== Адабияттар ==
Асанов.У, Асаналиев.З, Атабаев.А “Нарын обласына 70 жыл.Энциклопедия”-,Бишкек, 2009

== Булактар ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Илим]]
[[Категория:Кыргызстан]]</text>
      <sha1>lheosx4u58a34bfd1xsy1yni4b2998i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыспара (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18351</id>
    <revision>
      <id>642889</id>
      <parentid>556675</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Исфара]]&quot; барагын &quot;[[Ыспара (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>556675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13172" sha1="6ow50elns65nz1lzoen7sfgd020ydnh" xml:space="preserve">{{Адаштырба|Исфана}}
'''Исфара / Испара''' ({{lang-tg|Исфара}}, [[Согд тили|согд.]] ''Isbara, Isfarī'' ← «калкан») — [[Тажикстан|Тажикстандын]] түштүгүндөгү индустриалдуу [[шаар]]. [[Согд облусу|Согд облусунун]] [[Исфара району|Исфара районунун]] борбору. Түркстан чокусунун жапыздыгында жана [[Исфана суусу|Исфара дарыясынын]] жээгинде жайгашкан [[Тажикстан|Тажикстандын]] эң ири шаарларынын бири. 
{{ОЖ
|макамы = Шаар
|кыргызча аталышы = Исфара / Испара
|расмий аталышы = {{lang-tg|Исфара}}
|сүрөт = Sunrise in isfara.jpg
|сүрөт ачыктамасы = Исфарадагы күн чыгуусу.
|баш ийгени = 
|өлкө = {{TJK}}
|герб = 
|желек = 
|гербдин сүрөттөлүшү =
|желектин сүрөттөлүшү =
|гербдин туурасы = 
|желектин туурасы = 
|lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale = 
|өлкө картасынын өлчөмү = 
|облус картасынын өлчөмү =
|район картасынын өлчөмү =
|облус түрү = 
|облус =[[Согд облусу]]
|таблицадагы облус =
|район түрү = 
|район = 
|таблицадагы район =
|коомдун түрү =
|коом =
|таблицадагы коом =
|ички бөлүнүшү = Бахор, Навабад, Сомониён, Чоркыштак&lt;ref&gt;Чоркишлок деп тажикче&lt;/ref&gt;, Навгилем, Сурх, [[Чоркух]]
|башчысынын түрү = [[Мэр|Шаар төрагасы]]
|башчысы = Баховаддин Баходурзода
|негизделген күнү = 5-чи кылым
|биринчи белгиленген = 10-чу кылым
|мурунку аталышы = Аспара&lt;br /&gt;Исфараң
|статустун берилиши = 1952
|аймагы = 832 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|бийиктиктин түрү =
|ОЖ борборунун бийиктиги = 863 метр
|климаты = [[Климат|кескин континенталдуу]]
|расмий тили = [[Тажик тили]] • [[Орус тили]]
|расмий тили2 = 
|калкы ={{Төмөндөө}} 43-47.922&lt;ref&gt;https://ru.aznations.com/population/tj/cities/isfara&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://population-hub.com/ru/tj/population-of-isfara-9395.html&lt;/ref&gt;
|элди каттоо жылы = 2024
|жыштыгы = 
|агломерация = {{Өсүү}} 285.000
|улуттук курамы = [[Тажиктер]] — 90%
|диний курамы = [[Ислам]]
|этнохороним = Исфаралык, Испаралык
|убакыт аралыгы =[[UTC+05:00]]
|DST =
|телефон коду = +992 3462
|почта индекси = 735920
|почта индекстери =
|автоунаа коду = 
|идентификатордун түрү =
|цифралык идентификатор =
|Commons түрмөгүндө = Isfara
|сайты = http://isfara.tj/
|сайтынын тили = tg
|статусу=Шаар}}

Исфара [[Согд облусу|Согд облусунун]] түндүк-чыгышында, эки кошуна мамлекет - [[Өзбекстан]] менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] чек-арасында жайгашкан. Учурда Тажикстан менен Кыргызстандын ортосунда [[Исфара өрөөнү|Исфара өрөөнүнүн]] аймагы боюнча [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|аймактык талаштар]] бар.

== Географиялык маалымат ==
=== География ===
Исфара бийик тоолор менен курчалган. Жаратылышы абдан ар түрдүү. Географиялык жактан Исфара [[Баргана|Паргана]] чуңкурунун түштүк-батышында чектешкен [[Түркстан тоо кыркасы|Түркстан тоо кыркаларынын]] системасына кирет.
=== Климаты ===
Köppen климаттык классификациясында Исфара &quot;BWk&quot; классына кирет. Жылуу аба ырайы: [[континенттик климат]], ысык жай жана орточо суук кыш. Абанын орточо температурасы июлда +27°С, январда -3°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 200-500 мм.
[[Файл:Манзараҳои Исфара, Чоркӯҳ 01.jpg | thumb | 220x124px | right | Чорку (Чоркух), Исфара шаары, [[Тажикстан]].]]
Кардын жаашы: климаты континенттик, январдын температурасы өрөөндөрдө 0° тегерегинде өзгөрүп турат, ал эми бийик тоолордо -27°Сге чейин төмөндөйт, июлдагы температурасы +23°Сден +30°Сге чейин. Түздүктө жаан-чачын жылына 150-300 мм, деңиз деңгээлинен 1000 мден жогору 700 мм жана андан көп (бийик тоолуу аймактарда 3000 ммге чейин) жаайт.

== Шаардын калкы ==
Шаардын калкынын көбү — [[тажиктер]]. [[1939]] жылга карата шаарда 13.123 киши жашаган. Азыр ал сан бат убакытта күчөп жатууда. Алар [[Ислам]] дининин сүннөт багытында колдошот.
[[Файл:Жители г. Исфара.jpg | thumb | 220x124px | right | Исфара шаарынын тажик чалдары.]]

== Тарыхы ==
Шаардын миң жылдан ашык тарыхы бар, ал [[Саманийлер мамлекети|Саманиддер династиясынын]] дооруна таандык. Тарыхый булактарда биринчи жолу Исфара 10-кылымда парсы агартуучусу ат-Табаринин «''Пайгамбарлар менен падышалардын тарыхы''» (''Тарих ал-русул вал-мулук'') деп аталган тарыхый жылнаамасында эскерилет. Табари («''Табари ат-Табари''»).

Исфара шаарынын экономикасынын жана маданиятынын өнүгүү мезгили анын [[Шейбанийлер мамлекети|Шейбанийлер мамлекетинин]] курамына кириши менен байланыштуу.

19-кылымдын аягы жана 20-кылымдын башында Исфара [[Түркстан|Түркстан чөлкөмүндө]] айыл чарба өндүрүшүнүн ири аймагына айланган өнүгүүгө жаңы дем алган.

Исфара 1929-жылы октябрда [[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССРине]] [[Кожент|Хожент районунун]] курамына кирген.

[[1977|1977-жылдын]] [[31-январь|31-январында]] Исфара шаарынан 5 чакырым алыстыкта жайгашкан Солнечный айылында (айыл толугу менен талкаланган) болгон күчтүү жер титирөөнүн кесепетинен шаардагы көптөгөн имараттар талкаланган. Ошол эле жайында шаар Советтик армиянын аскер бөлүктөрүнүн (аскердик куруучулар) тарабынан калыбына келтирилген.

Тажик маалымат агенттиктеринин маалыматына караганда, шаар 2022-жылдын сентябрында Кыргызстан менен [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|чек арадагы кагылышуулардан]] жапа чеккен.

== Маданияты ==
Бул жерде парсы-тажик адабиятынын көрүнүктүү өкүлү, перс-тажик акыны Сайфи Исфаранги туулган.
[[Файл:Isfara welcome cropped.jpg | thumb | 220x124px | right | Исфарага кош келдиңиз жазуусу.]]
Исфара эзелтен эле өзүнүн элдик усталары менен атагы чыккан. Бул жерде байыртадан эле жыгачтан оюу, темир устачылык, карапачылык жана башка кол өнөрчүлүк өнүккөн. Айрыкча ганчтын, жыгачтан оюучулардын өнөрү кеңири жайылган.
== Шаардын экономикалык абалы ==
Учурда шаардын экономикасы тез убакыт менен өнүгүп, бул өз кезегинде калктын жашоо деңгээлин көтөрүүдө. Көптөгөн жаңы соода жана оюн-зоок борборлору, кургатылган жемиштерди кайра иштетүүчү, суусундуктарды чыгаруучу заводдор курулууда. Исфарада енер жайынын ар турдуу тармактарынын ишканалары бар: химия, металлургия, курулуш материалдары жана тамак-аш продуктылары.
[[Файл:Манзараҳои Исфара, дарёи Исфара (3).jpg | thumb | 220x124px | right | Исфара дарыясы.]]
Исфара шаарындагы ишканалар: эт комбинаты, сүт, нан, спирт, химиялык, гидрометаллургиялык, цемент, жарык берүүчү жабдуулар, минералдык боёк, консерва жана башка заводдор, мебель фабрикасы, курулуш материалдар комбинаты, «Мохира» жана «Шахоло» тигүү бирикмелери, Бинокор. фирмасы, «Таамир-1 (Таъмир)» курулуш уюму.

Исфара шаарындагы эң ири кайра иштетүүчү ишканалар: «Баракат Исфара», «ОРО Исфара» ЖЧКсы жана «Исфарафуд» ЖЧКсы.

== Акимиаттын төрагалары ==
* Гулафзо Савриддинова (1988-1993)
* Халимов Абдухаким (1993-2000)
* Абдурахим Темурханов (март 2000 - март 2005)
* Якубова, Мухиба Бобохоновна (? - 25.03.2010)
* Ашуров, Субхонидин Бурхонович (25.03.2010 – 4.01.2012)
* Амиров, Рахмонали (4-январь, 2012-ж. - 13.12.2013)
* Зохидзода, Даврон Абдулкадир (13-декабрь, 2013-жыл - 11-январь, 2016-жыл)
* Расулзода, Дилшод Жаббори (11-январь, 2016-жыл - февраль 2018-жыл)
* Саломзода Сиджоуддин (2018-жылдын февраль айынан бери)
* Акрам Сулаймонзода (2020-жылдын февралынан тарта)
== [[Массалык маалымат каражаттары|Массалык маалымат каражаттары]] ==
Исфарада 6 радиостанциялары бар, алардын ичинен экөөсү (Миң Кыял FM жана Радио Санжыра) кыргыз тилдүү маалымат чыгарышат.
== Транспорттук абалы ==
Исфарада, ошондой эле [[Тажикстан|Тажикстандын]] башка шаарларында, анын ичинде [[Душанбе|Душанбеде]] кичи автобустар коомдук транспорт катары кызмат кылат. Шаарлар аралык маршруткалар [[Согд облусу|Согд облусунун]] шаарлары менен айылдарынын ортосунда каттайт.
== Дагы окуңуз ==
*[[Исфара өрөөнү]]
*[[Исфана суусу]]
*[[Ворух]]
== Булактар ==
{{булактар}}

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

[[Категория:Тажикстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>6ow50elns65nz1lzoen7sfgd020ydnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642891</id>
      <parentid>642889</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13142" sha1="881n6bac61ge5hape4wut8l9mekvoxd" xml:space="preserve">{{Адаштырба|Исфана}}
'''Ыспара''' ({{lang-tg|Исфара}}, [[Согд тили|согд.]] ''Isbara, Isfarī'' ← «калкан») — [[Тажикстан|Тажикстандын]] түштүгүндөгү индустриалдуу [[шаар]]. [[Согд облусу|Согд облусунун]] [[Исфара району|Ыспара районунун]] борбору. Түркстан чокусунун жапыздыгында жана [[Исфана суусу|Исфана дарыясынын]] жээгинде жайгашкан [[Тажикстан|Тажикстандын]] эң ири шаарларынын бири. 
{{ОЖ
|макамы = Шаар
|кыргызча аталышы = Исфара / Испара
|расмий аталышы = {{lang-tg|Исфара}}
|сүрөт = Sunrise in isfara.jpg
|сүрөт ачыктамасы = Исфарадагы күн чыгуусу.
|баш ийгени = 
|өлкө = {{TJK}}
|герб = 
|желек = 
|гербдин сүрөттөлүшү =
|желектин сүрөттөлүшү =
|гербдин туурасы = 
|желектин туурасы = 
|lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale = 
|өлкө картасынын өлчөмү = 
|облус картасынын өлчөмү =
|район картасынын өлчөмү =
|облус түрү = 
|облус =[[Согд облусу]]
|таблицадагы облус =
|район түрү = 
|район = 
|таблицадагы район =
|коомдун түрү =
|коом =
|таблицадагы коом =
|ички бөлүнүшү = Бахор, Навабад, Сомониён, Чоркыштак&lt;ref&gt;Чоркишлок деп тажикче&lt;/ref&gt;, Навгилем, Сурх, [[Чоркух]]
|башчысынын түрү = [[Мэр|Шаар төрагасы]]
|башчысы = Баховаддин Баходурзода
|негизделген күнү = 5-чи кылым
|биринчи белгиленген = 10-чу кылым
|мурунку аталышы = Аспара&lt;br /&gt;Исфараң
|статустун берилиши = 1952
|аймагы = 832 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|бийиктиктин түрү =
|ОЖ борборунун бийиктиги = 863 метр
|климаты = [[Климат|кескин континенталдуу]]
|расмий тили = [[Тажик тили]] • [[Орус тили]]
|расмий тили2 = 
|калкы ={{Төмөндөө}} 43-47.922&lt;ref&gt;https://ru.aznations.com/population/tj/cities/isfara&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://population-hub.com/ru/tj/population-of-isfara-9395.html&lt;/ref&gt;
|элди каттоо жылы = 2024
|жыштыгы = 
|агломерация = {{Өсүү}} 285.000
|улуттук курамы = [[Тажиктер]] — 90%
|диний курамы = [[Ислам]]
|этнохороним = Исфаралык, Испаралык
|убакыт аралыгы =[[UTC+05:00]]
|DST =
|телефон коду = +992 3462
|почта индекси = 735920
|почта индекстери =
|автоунаа коду = 
|идентификатордун түрү =
|цифралык идентификатор =
|Commons түрмөгүндө = Isfara
|сайты = http://isfara.tj/
|сайтынын тили = tg
|статусу=Шаар}}

Исфара [[Согд облусу|Согд облусунун]] түндүк-чыгышында, эки кошуна мамлекет - [[Өзбекстан]] менен [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] чек-арасында жайгашкан. Учурда Тажикстан менен Кыргызстандын ортосунда [[Исфара өрөөнү|Ыспара өрөөнүнүн]] аймагы боюнча [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|аймактык талаштар]] бар.

== Географиялык маалымат ==
=== География ===
Ыспара бийик тоолор менен курчалган. Жаратылышы абдан ар түрдүү. Географиялык жактан Ыспара [[Баргана]] чуңкурунун түштүк-батышында чектешкен [[Түркстан тоо кыркасы|Түркстан тоо кыркаларынын]] системасына кирет.
=== Климаты ===
Köppen климаттык классификациясында Исфара &quot;BWk&quot; классына кирет. Жылуу аба ырайы: [[континенттик климат]], ысык жай жана орточо суук кыш. Абанын орточо температурасы июлда +27°С, январда -3°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 200-500 мм.
[[Файл:Манзараҳои Исфара, Чоркӯҳ 01.jpg | thumb | 220x124px | right | Чорку (Чоркух), Исфара шаары, [[Тажикстан]].]]
Кардын жаашы: климаты континенттик, январдын температурасы өрөөндөрдө 0° тегерегинде өзгөрүп турат, ал эми бийик тоолордо -27°Сге чейин төмөндөйт, июлдагы температурасы +23°Сден +30°Сге чейин. Түздүктө жаан-чачын жылына 150-300 мм, деңиз деңгээлинен 1000 мден жогору 700 мм жана андан көп (бийик тоолуу аймактарда 3000 ммге чейин) жаайт.

== Шаардын калкы ==
Шаардын калкынын көбү — [[тажиктер]]. [[1939]] жылга карата шаарда 13.123 киши жашаган. Азыр ал сан бат убакытта күчөп жатууда. Алар [[Ислам]] дининин сүннөт багытында колдошот.
[[Файл:Жители г. Исфара.jpg | thumb | 220x124px | right | Исфара шаарынын тажик чалдары.]]

== Тарыхы ==
Шаардын миң жылдан ашык тарыхы бар, ал [[Саманийлер мамлекети|Саманиддер династиясынын]] дооруна таандык. Тарыхый булактарда биринчи жолу Ыспара 10-кылымда парсы агартуучусу ат-Табаринин «''Пайгамбарлар менен падышалардын тарыхы''» (''Тарих ал-русул вал-мулук'') деп аталган тарыхый жылнаамасында эскерилет. Табари («''Табари ат-Табари''»).

Исфара шаарынын экономикасынын жана маданиятынын өнүгүү мезгили анын [[Шейбанийлер мамлекети|Шейбанийлер мамлекетинин]] курамына кириши менен байланыштуу.

19-кылымдын аягы жана 20-кылымдын башында Исфара [[Түркстан|Түркстан чөлкөмүндө]] айыл чарба өндүрүшүнүн ири аймагына айланган өнүгүүгө жаңы дем алган.

Исфара 1929-жылы октябрда [[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССРине]] [[Кожент|Кожент районунун]] курамына кирген.

[[1977|1977-жылдын]] [[31-январь|31-январында]] Исфара шаарынан 5 чакырым алыстыкта жайгашкан Солнечный айылында (айыл толугу менен талкаланган) болгон күчтүү жер титирөөнүн кесепетинен шаардагы көптөгөн имараттар талкаланган. Ошол эле жайында шаар Советтик армиянын аскер бөлүктөрүнүн (аскердик куруучулар) тарабынан калыбына келтирилген.

Тажик маалымат агенттиктеринин маалыматына караганда, шаар 2022-жылдын сентябрында Кыргызстан менен [[Тажикстандын Кыргызстанга кол салуусу|чек арадагы кагылышуулардан]] жапа чеккен.

== Маданияты ==
Бул жерде парсы-тажик адабиятынын көрүнүктүү өкүлү, перс-тажик акыны Сайфи Исфаранги туулган.
[[Файл:Isfara welcome cropped.jpg | thumb | 220x124px | right | Исфарага кош келдиңиз жазуусу.]]
Исфара эзелтен эле өзүнүн элдик усталары менен атагы чыккан. Бул жерде байыртадан эле жыгачтан оюу, темир устачылык, карапачылык жана башка кол өнөрчүлүк өнүккөн. Айрыкча ганчтын, жыгачтан оюучулардын өнөрү кеңири жайылган.
== Шаардын экономикалык абалы ==
Учурда шаардын экономикасы тез убакыт менен өнүгүп, бул өз кезегинде калктын жашоо деңгээлин көтөрүүдө. Көптөгөн жаңы соода жана оюн-зоок борборлору, кургатылган жемиштерди кайра иштетүүчү, суусундуктарды чыгаруучу заводдор курулууда. Исфарада енер жайынын ар турдуу тармактарынын ишканалары бар: химия, металлургия, курулуш материалдары жана тамак-аш продуктылары.
[[Файл:Манзараҳои Исфара, дарёи Исфара (3).jpg | thumb | 220x124px | right | Исфара дарыясы.]]
Исфара шаарындагы ишканалар: эт комбинаты, сүт, нан, спирт, химиялык, гидрометаллургиялык, цемент, жарык берүүчү жабдуулар, минералдык боёк, консерва жана башка заводдор, мебель фабрикасы, курулуш материалдар комбинаты, «Мохира» жана «Шахоло» тигүү бирикмелери, Бинокор. фирмасы, «Таамир-1 (Таъмир)» курулуш уюму.

Исфара шаарындагы эң ири кайра иштетүүчү ишканалар: «Баракат Исфара», «ОРО Исфара» ЖЧКсы жана «Исфарафуд» ЖЧКсы.

== Акимиаттын төрагалары ==
* Гулафзо Савриддинова (1988-1993)
* Халимов Абдухаким (1993-2000)
* Абдурахим Темурханов (март 2000 - март 2005)
* Якубова, Мухиба Бобохоновна (? - 25.03.2010)
* Ашуров, Субхонидин Бурхонович (25.03.2010 – 4.01.2012)
* Амиров, Рахмонали (4-январь, 2012-ж. - 13.12.2013)
* Зохидзода, Даврон Абдулкадир (13-декабрь, 2013-жыл - 11-январь, 2016-жыл)
* Расулзода, Дилшод Жаббори (11-январь, 2016-жыл - февраль 2018-жыл)
* Саломзода Сиджоуддин (2018-жылдын февраль айынан бери)
* Акрам Сулаймонзода (2020-жылдын февралынан тарта)
== [[Массалык маалымат каражаттары|Массалык маалымат каражаттары]] ==
Исфарада 6 радиостанциялары бар, алардын ичинен экөөсү (Миң Кыял FM жана Радио Санжыра) кыргыз тилдүү маалымат чыгарышат.
== Транспорттук абалы ==
Исфарада, ошондой эле [[Тажикстан|Тажикстандын]] башка шаарларында, анын ичинде [[Душанбе|Душанбеде]] кичи автобустар коомдук транспорт катары кызмат кылат. Шаарлар аралык маршруткалар [[Согд облусу|Согд облусунун]] шаарлары менен айылдарынын ортосунда каттайт.
== Дагы окуңуз ==
*[[Исфара өрөөнү]]
*[[Исфана суусу]]
*[[Ворух]]
== Булактар ==
{{булактар}}

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

[[Категория:Тажикстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>881n6bac61ge5hape4wut8l9mekvoxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байыркы Египет маданияты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18472</id>
    <revision>
      <id>642899</id>
      <parentid>488704</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T09:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20404-17</username>
        <id>47099</id>
      </contributor>
      <origin>642899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="n2zs2aspjuwvbiv7wn8h2iuv523aelw" xml:space="preserve">Байыркы эгипет б.з.ч канча дагы жылдары мурун курулган

== Курулуштар ==

Байыркы Египет Маданиятынын өзгөчөлүгү анын [[География|географиялык абалына]] – [[Нил дарыясы|Нил дарыясынын]] түшүмдүү өрөөнүнөн орун алгандыгына байланыштуу. [[Кул|Кулдардын]] күчү ири сугат системалары менен [[Храм|храмдарды]] курууга жумшалган; көптөгөн каражаттар [[Пирамида|пирамидаларды]] курууга сарпталган. Алардын эң чоңу – [[Гиза|Гизадагы]] [[Хеопстун пирамидасы|Хеопстун пирамидасынын]] (бийиктиги 146,6 м) курулушуна 30 жыл бою бир эле мезгилде 200 миң кул иштеген. 
&lt;gallery&gt;
Файл:Hypostyle de Ptah elevation.jpg|Мемфистеги ''ка Птаха'' храмы(реконструкцияланган сүрөт)
Файл:Piramida Cheopsa.jpg|Хуфу пирамидасы
Файл:PyramidDatePalms.jpg|XIX кылымда тартылган сүрөттө Гизадагы Улуу Пирамида
Файл:Abu Simbel, Ramesses Temple, front, Egypt, Oct 2004.jpg|Рамзеса II храмынын [[Фасад|фасады]]
&lt;/gallery&gt;

Коомдогу жетектөөчү роль бийлик төбөлдөрү менен [[Жрецтер|жрецтерге]] таандык болгон. 

== Диний көз караштары ==

Диндеги негизги салт өлгөндөрдүн денесин [[Мумия (сөөк)|мумия]] менен катыруу, ошондой эле [[Жаныбарлар|жаныбарларга]] [[сыйынуу]] эсептелген.

== Жазуу тамгалары ==

Байыркы Египет маданиятындагы бир өзгөчөлүгү – анын татаал иероглиф жазмасы.
[[Файл:Sarcophage Ankhnesneferibre.jpg|thumb|center|Мисирдик жазмалар]]

&lt;gallery&gt;
Файл:Egypte louvre 225 hieroglyphes.jpg|[[Иероглиф|Иероглифика]]
Файл:Prisse papyrus.svg|Иератика
Файл:DemoticScriptsRosettaStoneReplica.jpg|Демотика
Файл:Coptic.jpg|Копт жазмасы
&lt;/gallery&gt;

== Илимий иштери ==

Египетте зор колдонмо мааниге ээ болгон [[Илим|илимдерге]] ([[геометрия]], [[арифметика]], жөнөкөй [[алгебра]]) негиз салынган. 

Адабий булактар бизге көпчүлүк учурда [[Байыркы Греция|байыркы грек]] белгисиз авторлорунун чыгармалары катары жетти. Негизги адабий жанрлар: [[Тамсил|тамсилдер]], [[Насыят|насыяттар]], [[Баян|баяндар]], [[Миф|мифтер]],[[Жомок|жомоктор]], [[Гимн|гимндер]], [[Сыйынуу|сыйынуулар]], [[Эпистолярдык тексттер|эпистолярдык тексттер]]. Диний – мифтик тексттер биздин мезгилге «Саркофагдардын тексттери», «Пирамидалардын тексттери», «Маркумдар китептери» деген жыйнактарда топтоштурулуп жетти.

== Байыркы Египет маданияты жөнүндөгү маалыматтар ==

Байыркы Египеттин маданияты жөнүндөгү көптөгөн маалыматтарды байыркы гректер сактап жеткиришти. Алар Байыркы Мисирди акылмандуулуктун өлкөсү деп, ал эми мисирдиктерди өздөрүнүн [[Мугалим|мугалимдери]] деп эсептешкен.

== Булактар ==
* Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Философия (энциклопедиялык окуу куралы).-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8
[[Категория:Байыркы Египет]]
{{DEFAULTSORT:Байыркы_Мисир_маданияты}}</text>
      <sha1>n2zs2aspjuwvbiv7wn8h2iuv523aelw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаштык, Лейлек району</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42155</id>
    <revision>
      <id>642809</id>
      <parentid>570058</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20210-33</username>
        <id>47091</id>
      </contributor>
      <comment>Азыр калк көбөйгөн. Тажикстандык кыргыздар дагы көчүп келген</comment>
      <origin>642809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="tdcsv2jn26ibnmh0adt5bs4y97akurq" xml:space="preserve">{{ОЖ 
 |статусу                    = Айыл
 |кыргызча аталышы           = Жаштык
 |расмий аталышы             = Жаштык
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Кыргызстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
lat_dir = N|lat_deg =42  |lat_min =   |lat_sec =  
|lon_dir = E|lon_deg =   |lon_min =   |lon_sec =  
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта=
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Баткен областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = Район{{!}}Район 
 |аймак                      = Лейлек району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = 
 |берилген статусу           = 
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = 
 |расмий тили2              = 
  |калкы                     = 3 028 &lt;ref name=&quot;2009 census&quot;/&gt;
  |элди каттоо жылы          = 2009
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +6
 |телефон коду               = 
 |почта индекси              =
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              = 
 |сайтынын тили 2            = 
}}
'''Жаштык''' ({{lang-ky|Жаштык}}) — [[Кыргыз Республикасы]]нын  [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] [[Лейлек району]]ндагы айыл. [[Жаңы-Жер айыл өкмөтү|Жаңы-Жер айыл өкмөтүнүн]] курамына кирет.

== Калкы ==
Калкы — 5500
== Булактар ==
{{Булактар}}
{{Лейлек районунун калкконуштары}}
[[Категория:Жаңы-Жер айыл аймагы]]
[[Категория:Айылдар]]</text>
      <sha1>tdcsv2jn26ibnmh0adt5bs4y97akurq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Набайы облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43285</id>
    <revision>
      <id>642801</id>
      <parentid>566083</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Навоий облусу]]&quot; барагын &quot;[[Набайы облусу]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>566083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9964" sha1="2z7bmc38489ga9iwh0k6quas68xo1p0" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик 
 |Түс1                             = {{түс|Өзбекистан}}
 |Кыргызча аталышы                  = Навоий облусу
 |Расмий аталышы                   =  {{lang-uz|Navoiy viloyati}})
 |Герб                             = 
 |Желек                            = 
 |Гербдин көлөмү                   = 
 |Желектин көлөмү                  = 
 |гербдин чечмелениши              = 
 |Желектин чечмелениши             = 
 |Өлкө                             = 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 0 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 64 |lon_min = 15 |lon_sec = 
  |region     = 
  |type       = 
  |деңгээл    = 
  |CoordScale =  
 |Гимн                             = 
 |Статус                           = [[Вилояты Узбекистана|область]]
 |Курамына кирет                   = 8 район
 |Курамына алат                    = 
 |Борбору                          = [[Навои]]
 |Чоң шаар                         = 
 |Ири шаарлары                     =  • [[Зарафшан]]&lt;br /&gt;• [[Кармана]]&lt;br /&gt;• [[Кызылтепа]]&lt;br /&gt;• [[Нурата]]&lt;br /&gt;• [[Учкудук]]
 |Негизделиши                      = 
 |Жоюлушу                          = 
 |Башчысы                            = 
  |Башчысынын аталышы                         = 
 |Башчы2                           =  
  |аталышы2                        = 
 |ВВП                              = 
  |Год ВВП                         = 2009
  |Место по ВВП                    = 
  |ВВП на душу населения           = 
  |Место по ВВП на душу населения  = 
 |Тили                             = [[өзбек тили]]
 |Тилдери                          = 
 |Калкы                            = 873 000
  |Перепис жылы                    = 2011
  |Процент                         = 
  |Оруну                           = 13
  |Жыштыгы                         = 7,88
  |Оруну                           = 14
  |улуттук курамы                  = 
  |Конфессиональный состав         = 
 |Аянты                            = 110&amp;nbsp;800
  |Процент                         = 
  |Аянт боюнча орду                = 2
 |Максималдык бийиктиги            = 
 |Орточо бийиктиги                 = 
 |Минималдык бийиктиги             = 
 |Кеңдиги                          = 
 |Узактыгы                         = 
 |Карта                            = UZ-Navoiy.PNG
 |Картанын көлөмү                  = 
 |Адм. бирдиктин картасы           = 
  |Адм. б-тин картасынын көлөмү    = 
 |Убакыт аралыгы                     = [[UTC+5]]
 |Аббревиатурасы                   = UZ-NW
 |ISO                              = UZ-NW
 |FIPS                             = 
 |Телефон коду                     = 
 |Почталык индекстери              = 
 |Интернет-домен                   = 
 |Автоунаа номурунун коду    = 21 (эски үлгүсү 1998—2008),&lt;br /&gt; 85 — 89 (жаңы үлгүсү 2008)
 |Сайты                             =  http://www.navoi.uz/
 |Commonsтогу түрмөк               = 
 |Эскертүү                         = 
}}
'''Навоий облусу''' ( {{lang-uz|Navoiy viloyati}}) — Өзбекстан Республикасынын административдик бирдиги.

1982-жылы 20-апрелде Бухара менен Самарканд облусунун кошулушунан уюшулган. Облус Казакстан Республикасы, Жызак, Самарканд, Бухара Облусттук жана Каракалпакстан менен чектешет. Аянты 111,0 миң км2. Калкы 767,3 миң (2006); негизинен өзбектер (63,3%), ошондой эле орус (13,5%), казак (11,5%), татар (2,6%), украин (1,4%), каракалпак (1,4%), тажик, азербайжан, беларус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын орточо жыштыгы 1 км 2ге 7 киши. Облуста 8 административдик район, 6 шаар (Заравшан, [[Навои]], Кызыл-Тепе, Нура-Тоо, Үч-Кудук, Кармана), 8 шаарча, 53 кыштак бар. Административдик борбору – [[Навои]] шаары. Облус Өзбекстандын борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Түндүк-батышын Кызыл-Кум чөлү (бийиктиги 992 мге чейин) ээлесе, чыгышында Нура-Тоо кырка тоосу созулуп, түштүгүнөн Заравшан дарыясы агат. Климаты кескин континенттик, чөлдүү. Январдын орточо температурасы –1,9...– 0,6˚С, июлдуку 27,2 –29,6˚С, чөлдө 60–70˚Сге чейин жетет. Жылдык жаан-чачыны 125– 282 мм. Башкы дарыясы – Заравшан. Куймазар суу сактагычы курулган. Ксерофиль бадалдары, эфемер, эфемероид өсүмдүктөрү басымдуу. Кен байлыктары: вольфрам, фосфорит, кварц куму, цемент, акиташ. Алтын кенинин запасы да бар. Өнөр жайынын негизги тармагы – энергетика. Ошондой эле тоо-кен (анын ичинен Навои тоо-кен металлургия комбинаты), химиялык («Навои-азот»), цемент, тамак-аш, курулуш материалы өнөр жай, Навои ГРЭСи иштейт. Өзбек-Америка «Заравшан-Ньюмонт» алтын өндүрүү биргелешкен ишканасы (тоо-кен комбинатынын таштандыларынын негизинде) курулган. Сугат дыйканчылыгы мүнөздүү. Пахта, дан өсүмдүктөрү, бакча, жашылча-жемиш өстүрүлөт. Багбанчылык, жүзүмчүлүк, жибекчилик жана каракөл коюн асыроо (2005-жылы 500 миң даана тери даярдалган; Бухарадан кийинки 2-орунда) өнүккөн. Темир жолунун узундугу 390,7 км (Ташкент – Түркмөнстан, Ташкент – Үч-Кудук), автомобилдики 4,1 миң км (анын ичинен 3,0 миң кми асфальтталган). Облуста жалпы билим берүүчү 362 мектеп (анын ичинен музыкалык, спорт жана адистештирилген), (Ташкент педагогикалык жана техникалык), университеттеринин филиалдары китепканалар, 2 [[музей]] бар. 

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Navoiy districts.png|thumb|Навоий облусунун административдик бөлүнүшү.]]
Облус 8 административдик районго (туман) бөлүнөт:
* [[Канимех району|Канимех]] (1) ([[Канимех]])
* [[Кызылтепа району|Кызылтепа]] (3) ([[Кызылтепа]])
* [[Навбахор району|Навбахор]] (5) ([[Бешрабат]])
* [[Кармана району|Кармана]] (2) ([[Кармана]])
* [[Нурата району|Нурата]] (6) ([[Нурата]])
* [[Тамды району|Тамды]] (7) ([[Тамдыбулак]])
* [[Учкудук району|Учкудук]] (8) ([[Учкудук]])
* [[Хатырчы району|Хатырчы]] (4) ([[Янгиработ]])

Облустун эң ири шаары жана административдик борбору — [[Навои|Навоий шаары]],  (128 мың киши).

Облустун курамына 6 шаар, 8 шаар тибиндеги кыштак, 53 айыл кирет.

=== Шаарлары ===
* [[Зарафшан]]
* [[Кызылтепа]]
* [[Навои]]
* [[Нурата]]
* [[Учкудук]]
* [[Янгирабат]]

=== Шаар тибиндеги кыштактары ===
* [[Газган]]
* [[Канимех]]
* [[Кармана]]
* [[Лангар]]
* [[Маликработ]]
* [[Мурунтау]]
* [[Тинчлик (Навоий облусу)|Тинчлик]]
* [[Шалкар (кыштак)|Шалкар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

== Булактар ==
* [http://www.gov.uz/ru/regional_authorities/155 Хокимият Навоийской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122051807/http://www.gov.uz/ru/regional_authorities/155 |date=2011-01-22 }}
* [http://www.avtonomer.net/content/view/104/45/ Автомобильные номера Навоийской области СССР]

{{Өзбекстан областтары}}
[[категория:Өзбекстан областтары]]</text>
      <sha1>2z7bmc38489ga9iwh0k6quas68xo1p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642848</id>
      <parentid>642801</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10090" sha1="d7qoalkd93nv3ldon2erwyuxtayiy45" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик 
 |Түс1                             = {{түс|Өзбекистан}}
 |Кыргызча аталышы                  = Навоий облусу
 |Расмий аталышы                   =  {{lang-uz|Navoiy viloyati}})
 |Герб                             = 
 |Желек                            = 
 |Гербдин көлөмү                   = 
 |Желектин көлөмү                  = 
 |гербдин чечмелениши              = 
 |Желектин чечмелениши             = 
 |Өлкө                             =[[Өзбекстан]] 
  |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 0 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 64 |lon_min = 15 |lon_sec = 
  |region     = 
  |type       = 
  |деңгээл    = 
  |CoordScale =  
 |Гимн                             = 
 |Статус                           = [[Вилояты Узбекистана|область]]
 |Курамына кирет                   = 8 район
 |Курамына алат                    = 
 |Борбору                          = [[Набайы]]
 |Чоң шаар                         = 
 |Ири шаарлары                     =  • [[Зарафшан]]&lt;br /&gt;• [[Кармана]]&lt;br /&gt;• [[Кызылтепа]]&lt;br /&gt;• [[Нурата]]&lt;br /&gt;• [[Учкудук]]
 |Негизделиши                      = 
 |Жоюлушу                          = 
 |Башчысы                            = 
  |Башчысынын аталышы                         = 
 |Башчы2                           =  
  |аталышы2                        = 
 |ВВП                              = 
  |Год ВВП                         = 2009
  |Место по ВВП                    = 
  |ВВП на душу населения           = 
  |Место по ВВП на душу населения  = 
 |Тили                             = [[өзбек тили]]
 |Тилдери                          = 
 |Калкы                            = 873 000
  |Перепис жылы                    = 2011
  |Жыштыгы                         = 7,88
  |Оруну                           = 14
  |улуттук курамы                  = 
  |Конфессиональный состав         = 
 |Аянты                            = 110&amp;nbsp;800
  |Процент                         = 
  |Аянт боюнча орду                = 2
 |Максималдык бийиктиги            = 
 |Орточо бийиктиги                 = 
 |Минималдык бийиктиги             = 
 |Кеңдиги                          = 
 |Узактыгы                         = 
 |Карта                            = UZ-Navoiy.PNG
 |Картанын көлөмү                  = 
 |Адм. бирдиктин картасы           = 
  |Адм. б-тин картасынын көлөмү    = 
 |Убакыт аралыгы                     = [[UTC+5]]
 |Аббревиатурасы                   = UZ-NW
 |ISO                              = UZ-NW
 |FIPS                             = 
 |Телефон коду                     = 
 |Почталык индекстери              = 
 |Интернет-домен                   = 
 |Автоунаа номурунун коду    = 21 (эски үлгүсү 1998—2008),&lt;br /&gt; 85 — 89 (жаңы үлгүсү 2008)
 |Сайты                             =  http://www.navoi.uz/
 |Commonsтогу түрмөк               = 
 |Эскертүү                         = 
}}
'''Навоий облусу''' ({{lang-uz|Navoiy viloyati}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасынын]] административдик бирдиги.

1982-жылы 20-апрелде [[Бухара облусу|Букар]] менен [[Самаркан облусу|Самаркан]] облусунун кошулушунан уюшулган. Облус [[Казакстан|Казакстан Республикасы]], [[Жызак облусу|Жызак]], Самаркан, Букар Облусттук жана Каракалпакстан менен чектешет. Аянты 111,0 миң км2. Калкы 767,3 миң (2006); негизинен өзбектер (63,3%), ошондой эле орус (13,5%), казак (11,5%), татар (2,6%), украин (1,4%), каракалпак (1,4%), тажик, азербайжан, беларус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын орточо жыштыгы 1 км 2ге 7 киши. Облуста 8 административдик район, 6 шаар ([[Зарафшан (шаар)|Зарапшан]], [[Навои|Набайы]], Кызыл-Төбө, Нур-Ата, Үч-Кудук, Кармана), 8 шаарча, 53 кыштак бар. Административдик борбору – [[Навои|Набайы]] шаары. Облус Өзбекстандын борбордук бөлүгүндө жайгашкан. Түндүк-батышын Кызыл-Кум чөлү (бийиктиги 992 мге чейин) ээлесе, чыгышында Нура-Тоо кырка тоосу созулуп, түштүгүнөн Заравшан дарыясы агат. Климаты кескин континенттик, чөлдүү. Январдын орточо температурасы –1,9...– 0,6˚С, июлдуку 27,2 –29,6˚С, чөлдө 60–70˚Сге чейин жетет. Жылдык жаан-чачыны 125– 282 мм. Башкы дарыясы – Заравшан. Куймазар суу сактагычы курулган. Ксерофиль бадалдары, эфемер, эфемероид өсүмдүктөрү басымдуу. Кен байлыктары: вольфрам, фосфорит, кварц куму, цемент, акиташ. Алтын кенинин запасы да бар. Өнөр жайынын негизги тармагы – энергетика. Ошондой эле тоо-кен (анын ичинен Навои тоо-кен металлургия комбинаты), химиялык («Навои-азот»), цемент, тамак-аш, курулуш материалы өнөр жай, Навои ГРЭСи иштейт. Өзбек-Америка «Заравшан-Ньюмонт» алтын өндүрүү биргелешкен ишканасы (тоо-кен комбинатынын таштандыларынын негизинде) курулган. Сугат дыйканчылыгы мүнөздүү. Пахта, дан өсүмдүктөрү, бакча, жашылча-жемиш өстүрүлөт. Багбанчылык, жүзүмчүлүк, жибекчилик жана каракөл коюн асыроо (2005-жылы 500 миң даана тери даярдалган; Букардан кийинки 2-орунда) өнүккөн. Темир жолунун узундугу 390,7 км (Ташкен – Түркмөнстан, Ташкен – Үч-Кудук), автомобилдики 4,1 миң км (анын ичинен 3,0 миң кми асфальтталган). Облуста жалпы билим берүүчү 362 мектеп (анын ичинен музыкалык, спорт жана адистештирилген), (Ташкент педагогикалык жана техникалык), университеттеринин филиалдары китепканалар, 2 [[музей]] бар. 

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Navoiy districts.png|thumb|Навоий облусунун административдик бөлүнүшү.]]
Облус 8 административдик районго (туман) бөлүнөт:
* [[Канимех району|Канимех]] (1) ([[Канимех]])
* [[Кызылтепа району|Кызылтепа]] (3) ([[Кызылтепа]])
* [[Навбахор району|Навбахор]] (5) ([[Бешрабат]])
* [[Кармана району|Кармана]] (2) ([[Кармана]])
* [[Нурата району|Нурата]] (6) ([[Нурата]])
* [[Тамды району|Тамды]] (7) ([[Тамдыбулак]])
* [[Учкудук району|Учкудук]] (8) ([[Учкудук]])
* [[Хатырчы району|Хатырчы]] (4) ([[Янгиработ]])

Облустун эң ири шаары жана административдик борбору — [[Навои|Набайы шаары]],  (128 мың киши).

Облустун курамына 6 шаар, 8 шаар тибиндеги кыштак, 53 айыл кирет.

=== Шаарлары ===
* [[Зарафшан|Запшан]]
* [[Кызылтепа]]
* [[Навои]]
* [[Нурата]]
* [[Учкудук]]
* [[Янгирабат]]

=== Шаар тибиндеги кыштактары ===
* [[Газган]]
* [[Канимех]]
* [[Кармана]]
* [[Лангар]]
* [[Маликработ]]
* [[Мурунтау]]
* [[Тинчлик (Навоий облусу)|Тинчлик]]
* [[Шалкар (кыштак)|Шалкар]]

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111-7

== Булактар ==
* [http://www.gov.uz/ru/regional_authorities/155 Хокимият Навоийской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122051807/http://www.gov.uz/ru/regional_authorities/155 |date=2011-01-22 }}
* [http://www.avtonomer.net/content/view/104/45/ Автомобильные номера Навоийской области СССР]

{{Өзбекстан областтары}}
[[категория:Өзбекстан областтары]]</text>
      <sha1>d7qoalkd93nv3ldon2erwyuxtayiy45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Набайы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56956</id>
    <revision>
      <id>642774</id>
      <parentid>319829</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Навои]]&quot; барагын &quot;[[Набайы]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>319829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1748" sha1="i7ugkj8x734vpk8m0bdyui0tfj5j7bs" xml:space="preserve">[[Файл:Город Навои, проспект Халклар Дустлиги.JPG|thumb|Навои.]]
'''Навои''' (1958-жылга чейин Кермине кыштагы) – [[Өзбекстан|Өзбекстандагы]] шаар (1958). [[Навои облусу|Навои облусунун]] административдик борбору. Заравшан өрөөнүндө жайгашкан. Өзбекстан Республикасынын борбору Ташкенттен 360 км түштүк-батышта. Калкы 163,6 миң (2012). Темир жол бекети. Жол тоому. ГРЭС, химиялык, пахта тазалоо, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Эки институт (анын ичинен педагогикалык), академиялык лицей, 6 коллеж, китепканалар, 2 музей, театр жана башка бар. Өзбек акыны А. Навоинин ысмынан аталган. Навоиге жакын 10–11-кылымдагы мавзолей жана1558–59-жылдардагы ханака (сыйынуу жайы) сакталган. 2001-жылы А. Навоинин 560 жылдык маарекеси өткөрүлүп, анын айкели орнотулган.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

[[Категория:Өзбекстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>i7ugkj8x734vpk8m0bdyui0tfj5j7bs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642786</id>
      <parentid>642774</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="2zp59qn4vewx9jyq7ld4egds9mz1sm8" xml:space="preserve">[[Файл:Город Навои, проспект Халклар Дустлиги.JPG|thumb|Навои.]]
'''Набайы''' ({{lang-uz|Navoiy}}; 1958-жылга чейин Кермине кыштагы) – [[Өзбекстан|Өзбекстандагы]] шаар (1958). [[Навои облусу|Навои облусунун]] административдик борбору. Заравшан өрөөнүндө жайгашкан. Өзбекстан Республикасынын борбору Ташкенттен 360 км түштүк-батышта. Калкы 163,6 миң (2012). Темир жол бекети. Жол тоому. ГРЭС, химиялык, пахта тазалоо, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Эки институт (анын ичинен педагогикалык), академиялык лицей, 6 коллеж, китепканалар, 2 музей, театр жана башка бар. Өзбек акыны А. Навоинин ысмынан аталган. Навоиге жакын 10–11-кылымдагы мавзолей жана1558–59-жылдардагы ханака (сыйынуу жайы) сакталган. 2001-жылы А. Навоинин 560 жылдык маарекеси өткөрүлүп, анын айкели орнотулган.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

[[Категория:Өзбекстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>2zp59qn4vewx9jyq7ld4egds9mz1sm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642800</id>
      <parentid>642786</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1804" sha1="50l0t2tnm4pr0bp03s3j0bjio2k1voe" xml:space="preserve">[[Файл:Город Навои, проспект Халклар Дустлиги.JPG|thumb|Навои.]]
'''Набайы''' ({{lang-uz|Navoiy}}; 1958-жылга чейин Кермине кыштагы) – [[Өзбекстан|Өзбекстандагы]] шаар (1958). [[Навои облусу|Набайы облусунун]] административдик борбору. Зарапшан өрөөнүндө жайгашкан. Өзбекстан Республикасынын борбору Ташкенден 360 км түштүк-батышта. Калкы 163,6 миң (2012). Темир жол бекети. Жол тоому. ГРЭС, химиялык, пахта тазалоо, тамак-аш, курулуш материалдар өнөр жай ишканалары иштейт. Эки институт (анын ичинен педагогикалык), академиялык лицей, 6 коллеж, китепканалар, 2 музей, театр жана башка бар. Өзбек акыны [[Алишер Набайы|А. Набайынын]] ысмынан аталган. Набайыга жакын 10–11-кылымдагы мавзолей жана1558–59-жылдардагы ханака (сыйынуу жайы) сакталган. 2001-жылы А. Навоинин 560 жылдык маарекеси өткөрүлүп, анын айкели орнотулган.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

[[Категория:Өзбекстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>50l0t2tnm4pr0bp03s3j0bjio2k1voe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фрайбург-им-Брайсгау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57290</id>
    <revision>
      <id>642797</id>
      <parentid>611915</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Arsensky &quot;[[Фрайбург-в-Брайсгау]]&quot; барагын &quot;[[Фрайбург-им-Брайсгау]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>611915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="q0s3px6zvj85z4kvcn4mw4vwjp0bdja" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = Шаар 
 |кыргызча аталышы           = Фрайбург-в-Брайсгау 
 |расмий аталышы            = Freiburg im Breisgau 
 |сурөтү           = [[Сүрөт:Freiburg vom Schlossberg.jpg|330px]] 
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Freiburg im Breisgau COA.svg 
  |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
  |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
  |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=59 |lat_sec=41 
  |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=50 |lon_sec=59 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Баден-Вюртемберг 
 |таблицадагы облус         = Баден-Вюртемберг 
 |район түрү                            = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                   = Раштат 
 |таблицадагы район         = Раштат (район){{!}}Раштат 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Дитер Заломон 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 153,07 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 278 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 224191 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 0761 
 |почта индекси           = 79098–79117 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = FR 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 08 3 11 000 
 |Commons түрмөгүндө     = Freiburg im Breisgau 
 |сайты                   = http://www.freiburg.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Фрайбург-в-Брайсгау''' ({{lang-de|Freiburg im Breisgau}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия жерлери|жеринде]]  жайгашкан [[Шаар]].  [[Раштат (район)|Раштат]] районуна кирет.

Калкы —  224191 киши(2013-ж.). .&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bevölkerungsentwicklung in den Gemeinden Baden-Württembergs 2010 |url=http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |access-date=2015-09-03 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf |dead-url=yes |accessdate=2015-09-03 |archivedate=2013-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130501053941/http://www.statistik-bw.de/Veroeffentl/Statistische_Berichte/3126_10001.pdf }}&lt;/ref&gt; Аянты — 153,07 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''08 3 11 000''. Мэр — Дитер Заломон.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.freiburg.de Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926063636/http://fritz.freiburg.de/ |date=2006-09-26 }}

{{Баден-Вюртемберг Жерине караган райондор}}
{{Германия:Раштат Район:Шаарлар}}
{{BadenWürttemberg-geo-stub}}

[[Категория:Баден-Вюртемберг шаарлары]]</text>
      <sha1>q0s3px6zvj85z4kvcn4mw4vwjp0bdja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Неддемин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58251</id>
    <revision>
      <id>642776</id>
      <parentid>612067</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>642776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="2kuvxzdwzoybn1bniev95nx4uk3k6ln" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Неддемин 
 |расмий аталышы            = Neddemin 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 =  
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=38 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=17 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Мекленбург-Төмөнкү Померания 
 |таблицадагы облус         = Мекленбург-Төмөнкү Померания 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Мекленбург-Штрелиц 
 |таблицадагы район         = Мекленбург-Штрелиц (район){{!}}Мекленбург-Штрелиц 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Петер Бендель 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 12,53 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 20 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 338 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 0395, 03961 
 |почта индекси           = 17039 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = MST 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 13 0 55 046 
 |Commons түрмөгүндө     = Neddemin 
 |сайты                   = http://www.amt-neverin.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Неддемин''' ({{lang-de|Neddemin}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Мекленбург-Төмөнкү Померания]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Мекленбург-Штрелиц (район)|Мекленбург-Штрелиц]] районуна кирет.

Калкы — 338 киши(2013-ж.). . Аянты — 12,53 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''13 0 55 046''. Муниципалитеттин башчысы — Петер Бендель.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.amt-neverin.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026013626/http://www.amt-neverin.de/ |date=2007-10-26 }}

{{Мекленбург-Төмөнкү Померания райондору}}
{{Германия:Мекленбург-Штрелиц району:Шаарлар}}
{{Mecklenburg-geo-stub}}

[[Категория:Мекленбург-Төмөнкү Померания шаарлары]]</text>
      <sha1>2kuvxzdwzoybn1bniev95nx4uk3k6ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нойенкирхен (Мекленбург-Штрелиц)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58269</id>
    <revision>
      <id>642795</id>
      <parentid>612126</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T13:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>642795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="9i6l7iifhqr9tcbbsq2yx9vx65yure4" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Нойенкирхен (Мекленбург-Штрелиц) 
 |расмий аталышы            = Neuenkirchen (Meckl-Strelitz) 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 =  
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=53 |lat_min=35 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=21 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Мекленбург-Төмөнкү Померания 
 |таблицадагы облус         = Мекленбург-Төмөнкү Померания 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Мекленбург-Штрелиц 
 |таблицадагы район         = Мекленбург-Штрелиц (район){{!}}Мекленбург-Штрелиц 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Хорст Ричель 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 23,08 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 65 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 1148 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 0395, 039606, 039608 
 |почта индекси           = 17039 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = MST 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 13 0 55 049 
 |Commons түрмөгүндө     = Neuenkirchen (Meckl.-Strelitz) 
 |сайты                   = http://www.amt-neverin.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Нойенкирхен (Мекленбург-Штрелиц)''' ({{lang-de|Neuenkirchen (Meckl-Strelitz)}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Мекленбург-Төмөнкү Померания]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Мекленбург-Штрелиц (район)|Мекленбург-Штрелиц]] районуна кирет.

Калкы — 1148 киши(2013-ж.). . Аянты — 23,08 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''13 0 55 049''. Муниципалитеттин башчысы — Хорст Ричель.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.amt-neverin.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026013626/http://www.amt-neverin.de/ |date=2007-10-26 }}

{{Мекленбург-Төмөнкү Померания райондору}}
{{Германия:Мекленбург-Штрелиц району:Шаарлар}}
{{Mecklenburg-geo-stub}}

[[Категория:Мекленбург-Төмөнкү Померания шаарлары]]</text>
      <sha1>9i6l7iifhqr9tcbbsq2yx9vx65yure4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ташкент облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60502</id>
    <revision>
      <id>642852</id>
      <parentid>642519</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6892" sha1="97hyeq29u77sxqtl3dp2qyggcgqvzrc" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик 
 |Түс1                             = {{түс|Өзбекистан}}
 |Кыргызча аталышы                  =  Ташкент облусу
 |Расмий аталышы                   =  {{lang-uz|Toshkent viloyati, Тошкент вилояти}}
 |Герб                             = 
 |Желек                            = 
 |Гербдин көлөмү                   = 
 |Желектин көлөмү                  = 
 |гербдин чечмелениши              = 
 |Желектин чечмелениши             = 
 |Өлкө                             = {{UZB}}
  |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 10 |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 69 |lon_min = 45 |lon_sec = 
  |region     = 
  |type       = 
  |деңгээл    = 
  |CoordScale =  
 |Гимн                             = 
 |Статус                           = [[Вилояты Узбекистана|область]]
 |Курамына кирет                   = 15 район жана 4 облус денгээлиндагы шаар.  &lt;ref&gt;[http://tashvil.gov.uz/ru/viloyat_haqida/tarihiy_malumotlar.php Хокимият Ташкентской области]&lt;/ref&gt;
 |Курамына алат                    = 
 |Борбору                          =  [[Нурафшан]]
 |Чоң шаар                         = [[Чирчик (шаар)|Чирчик]]
 |Ири шаарлары                     =  [[Ангрен (шаар)|Ангрен]], [[Алмалык]], [[Ахангаран (шаар)|Ахангаран]], [[Чирчик (шаар)|Чирчик]], [[Янгиабад]], [[Янгиюль]], [[Бекабад]]
 |Негизделиши                      = 1938-жыл 15 январь
 |Жоюлушу                          = 
 |Башчысы                            = Ахмаджон Усманов &lt;ref&gt;[http://korrespondent.eu/poslednie-novosti/novosti-chasa/608010 Назначен новый глава администрации Ташкентской области]&lt;/ref&gt;
  |Башчысынын аталышы                         = Облус акими
 |Башчы2                           =  
  |аталышы2                        = 
 |ВВП                              = 
  |Год ВВП                         = 
  |Место по ВВП                    = 
  |ВВП на душу населения           = 
  |Место по ВВП на душу населения  = 
 |Тили                             = [[өзбек тили]]
 |Тилдери                          = 
 |Калкы                            = 2 644 400
  |Перепис жылы                    = 2011
  |Процент                         = 
  |Оруну                           = 5
  |Жыштыгы                         = 172,84
  |Оруну                           = 7
  |улуттук курамы                  = [[өзбектер]], [[тажиктер]], [[орустар]]
  |Конфессиональный состав         = 
 |Аянты                            = 15 300
  |Процент                         = 
  |Аянт боюнча орду               = 8
 |Максималдык бийиктиги            = 
 |Орточо бийиктиги                 = 
 |Минималдык бийиктиги             = 
 |Кеңдиги                          = 
 |Узактыгы                         = 
 |Карта                            = Toshkent Viloyati in Uzbekistan.svg
 |Картанын көлөмү                  = 
 |Адм. бирдиктин картасы           = 
  |Адм. б-тин картасынын көлөмү    = 
 |Убакыт аралыгы                     = [[UTC+5]]
 |Аббревиатурасы                   = UZ-TO
 |ISO                              = UZ-TO
 |FIPS                             = 
 |Телефон коду                     = 
 |Почталык индекстери              = 
 |Интернет-домен                   = 
 |Автоунаа номурунун коду    = 11 (эски үлгүсү 1998—2008),&lt;br /&gt; 10 (жаңы үлгүсү 2008)
 |Сайты                             =  http://www.tashvil.gov.uz/
 |Commonsтогу түрмөк               = 
 |Эскертүү                         = 
}}

'''Ташкент облусу''' ([[Өзбекстан вилояттери|вилоят]], {{lang-uz|Toshkent viloyati, Тошкент вилояти}} — Өзбекстан  жайлашкан аймак.

Административдик бобору — Нурафшан шаары.

== Калкы ==
Облус калкы 2 644 400  адам (2011).

== Административдик бөлүнүшү ==
[[Файл:Tashkent districts.png|thumb|450px|right|Ташкент облусунун административдик бөлүнүшү]]
Облус 14 административдик районго(туман) бөлүнөт:

* [[Ак Коргон району]] (7) — [[Ак-Коргон (шаар)|Ак-Коргон]] шаары.
* [[Ахангаран району]] (6) — [[Ахангаран (шаар)|Ахангаран]] шаары.
* [[Бек Абад району]] (1) —  Зафар кыштагы.
* [[Боштондук району]] (2) — [[Газалкен]] шаары.
* [[Бөкө району]] (3) — [[Бөкө (шаар)|Бөкө]] шаары.
&lt;!-- * [[Зеңгиата району]] (15) — [[Эшангузар]] кыштагы. --&gt;
* [[Кыбрай району]] (5) — [[Кыбрай]] кыштагы. 
* [[Төмнкү Чыйырчык району]] (10) — [[Дос Абад]] шаары.
* [[Паркен району]] (8) — [[Паркен]] шаары.
* [[Пскен району]] (9) — [[Пскен]] шаары.
* [[Заң Ата району]] (11) — [[Келес (шаар)|Келес]] шаары.
* [[Ортоңку Чыйырчык району]] (12) — [[Тойдөбө]] шаары.
* [[Чыназ району]] (4) — [[Чыназ]] шаары.
* [[Жогорку Чыйырчык району]] (14) — [[Жаӊы Базар (Ташкент облусу)|Жаӊы Базар]] кыштагы.
* [[Жаӊы Жол району]] (13) — [[Жаӊы Жол]] шаары.

== Булактар ==

{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.tashvil.gov.uz/ Хокимият Ташкентской области]
* [http://www.avtonomer.net/content/view/142/45/ Автомобильные номера Ташкентской области СССР]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


{{Өзбекстан областтары}}
[[категория:Өзбекстан областтары]]</text>
      <sha1>97hyeq29u77sxqtl3dp2qyggcgqvzrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Реюньон департаменти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62167</id>
    <revision>
      <id>642849</id>
      <parentid>640887</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>642849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26683" sha1="t8q4ckzpgky2lpjnia5m1g5cxkeblr3" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
|Түс1                     = {{Түс|Франция}}
|Кыргызча аталышы         = Реюньон
|Расмий аталышы           = {{lang-fr|Réunion}}
|Герб                     = Armoiries Réunion.svg
|Желек                    = Flag of France.svg
|Өлкө                     = {{Өлкө желеги|Франция}}
|Карта                    = Département 974 in France (zoom).svg
| lat_dir = S  
| lat_deg = 21  
| lat_min = 6  
| lat_sec = 52  
| lon_dir = E  
| lon_deg = 55  
| lon_min = 31  
| lon_sec = 48  
| region = FR
| type = 
  |деңгээл    = 2
  |CoordScale =  1000000
|Гимн                     = 
|Урааны                   = 
|Лакап аты                = 
|Штат ыры                 = 
|Статусу                  = Департамент
|Борбору                  = Сен-Дени
|Ири шаары                = 
|ИриШаарлары              = 
|Күнү                     = 
|Негизделген              = 
|Башчысынын аталышы       =Мэр-президент
|Башчысы                  =Хуан Хесус Вивас
|Башчысынын аталышы2      =
|Башчысы2                 =
|Башчысынын аталышы3      =
|Башчысы3                 =
|Тили                     = [[Испан тили]]
|Калк боюнча орду         =  
|Калкы                    = 896 175 
|Жыштыгы                  = 360
|Жыштык боюнча орду       = 
|Аянты                    = 2511
|Аянт боюнча орду         = 15
|Максималдуу бийиктиги    = 
|Орточо бийиктиги         = 
|Минималдуу бийиктиги     = 
|Тууралыгы                = 
|Узундугу                 = 
|Убакыт аралыгы           = [[UTC+04:00|+04:00]]
|Аббревиатурасы           = 
|ISO                      = ES-CE
|Интернет-домени          = [[.fr]], [[.eu]]
|Автоунаа номурунун коду  = RE, FR-974
|Почта индекси            = 974XX
|Телефон коду             = +262
|Сайты                    = https://https://www.regionreunion.com/
|Commons түрмөгүндө       = Réunion
|Көрсөткүч1               = 
}}
'''Реюньон''' ({{lang-fr|Réunion}}) — [[Инди океаны|Инди океанындагы]] [[Франция|Франциянын]] деңиздин ары жагындагы департаменти. Бул арал 1848-жылга чейин Бурбон аралы деп аталган. [[Маскарен аралдары|Маскарен]] аралдарынын бир бөлүгү болгон бул арал [[Мадагаскар]] аралынан 679 км чыгышта, Маврикий аралынан 175 км түштүк-батышта жайгашкан. 2025-жылдын январына карата калкынын саны 896 175 адамды түзгөн&lt;ref&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/8331297/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2025.xlsx Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2025]&lt;/ref&gt;.

Борбору жана эң ири шаары — Сен-Дени. 

Реюньон XVII кылымда француз иммигранттары келгенге чейин ээн (эл жашабаган) арал болгон. Тропиктик климаты шекер өндүрүүгө багытталган плантация чарбасынын өнүгүшүнө алып келген, талаа жумушчулары катары Чыгыш Африкадан кулдар, андан соң малайзиялыктар, вьетнамдыктар, кытайлар жана индиялыктар келишим боюнча жумушка алынышкан. Бүгүнкү күндө калктын көпчүлүк бөлүгү аралаш тектүү, ал эми негизги тили — реюньон креол тили, расмий тили — [[француз тили]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://old.bigenc.ru/geography/text/3508512?ysclid=mdr28xtb1u650188472 Большая российская энциклопедия. Реюньон]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
XVII кылымда арал Франциянын карамагына өтүп, ошол мезгилде өлкөнү башкарган Бурбондjр династиясынын урматына Бурбон аралы деп аталган. Улуу Француз революциясынан кийин, 1793-жылдын 23-мартында эски режим менен байланышты жоюуну каалаган Улуттук конвент аймактын аталышын Реюньон ({{lang-fr|Réunion}}, «биримдик») деп өзгөртүү чечимин кабыл алган. Бул аталыш 1792-жылдын 10-августундагы революцияга чейин болгон марселдик федераттар менен париждик улуттук гвардиячылардын жолугушуусунун урматына берилген деген божомолдор бар. Бирок, бул жөнүндө эч кандай документтер далилдер жок.

XIX кылымда арал дагы бир нече жолу аталышын өзгөрткөн: 1806-жылы, Биринчи империя доорунда, генерал Декан аны Наполеондун урматына Бонапарт аралы ({{lang-fr|Île Bonaparte}}) деп атаган, ал эми 1810-жылы арал кайрадан Бурбон деп атала баштаган. Акыры, Июль монархиясы кулагандан кийин, 1848-жылдын 7-мартындагы убактылуу өкмөттүн декрети менен аралдын аталышы кайрадан Реюньон деп өзгөртүлгөн&lt;ref&gt;[https://cnig.gouv.fr/commission-nationale-de-toponymie-a671.html?lang=fr Commission nationale de toponymie.] &lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
[[Файл:10-cent-1816-Isle-Bourbon.jpg|thumb|280px|1816-жылдагы Бурбон аралдарынын 10 сантими]]
[[Файл:MaheDeLaBourdonnais 2.JPG|thumb|280px|Сен-Денидеги Бертран Франсуа Маэ де Лабурдонненин айкели]]
Реюньон аралы ээн болгон, X кылымдан тартып араб деңиз саякатчылары бул аралга келип, аны Дина Маргабин ({{Lang-ar|دينا مارجبين}}) — Батыш аралы деп аташкан. Реюньон аралы, бул аймактарга биринчи европалыктар келип отурукташкан аралдардын бири болгон.

1500-жылдын июлунда аралга португал деңиз саякатчысы Диогу Диаш келген. 1512-жылдын 9-февралында же 1513-жылы Аполлония ыйык күнүндө португал саякатчысы Педру ди Машкареньяш аралга келген, бул окуянын урматына португалдар аралды Аполлония ыйык аралы ({{Lang-pt|Ilha de Santa Apollónia}}) деп аташкан.

Арал 1642-жылдан тартып Франциянын карамагында болгон. 1649-жылы Людовик XIV каалоосу менен Бурбондар династиясынын урматына Бурбон аралы ({{Lang-fr|Île Bourbon}}) деп аталган. XVII кылымдын экинчи жарымында аралга Мадагаскардан жана Африкадан көп сандагы кулдар алынып келинген.

[[1715-жыл|1715-жылы]] [[кофе]] өндүрүшү башталып, [[Йемен|Йеменден]] алгачкы алты кофе дарагы алынып келинген.

[[1730-жыл|1730-жылы]] деңиз каракчысы Оливье Ле Вассёр кармалып, өлүм жазасына тартылып, 7-июлда Сен-Полдо дарга асылган.

[[1738-жыл|1738-жылы]] аралдын губернатору Маэ де ла Бурдоннэ борборду Сен-Польдон Сен-Дениге көчүрүү чечимин кабыл алган.

[[1764-жыл|1764-жылы]] аралды башкаруу укугу Француз Ост-Индия компаниясынан Франция падышачылыгына өткөн.

[[1793-жыл|1793-жылдын]] 23-мартында, Францияда монархия кулагандан кийин, Монж Г. жана Гойе Л. кол койгон Улуттук конвенттин декретинин негизинде арал Реюньон ({{lang-fr|Réunion}}, «биримдик») деп өзгөртүлгөн. Поспелов Е. М. айтымы боюнча, бул аталыш Улуу Француз революциясы убагында 1792-жылдын 10-августунда Марселден келген революционерлер менен Париждеги Улуттук гвардиянын биригишинин урматына берилген.

[[1801-жыл|1801-жылы]] арал Наполеон Бонапарттын урматына Бонапарт аралы ({{lang-fr|Île Bonaparte}}) деп аталган.

[[1810-жыл|1810-жылы]] Наполеон согуштарынын натыйжасында Британия империясы аралды башкарып, Бурбон эски аталышын калыбына келтирген. Ошол эле учурда англичандар шекер камыш плантацияларын түзүшкөн. Кыска убакыттын ичинде шекер негизги экспорттуу продукт болуп калган.

[[1815-жыл|1815-жылы]] Париж тынчтык келишими (1814) боюнча арал Францияга кайтарылган.

[[1819-жыл|1819-жылы]] аралда ваниль өндүрүшү башталган.

[[1848-жыл|1848-жылы]] аралдын аталышы кайрадан өзгөрүлүп, Бурбон аралынын ордуна Реюньон аралы деп аталган.

[[1848-жыл|1848-жылдын]] 20-декабрында аралда кулчулук жоюлган (20-декабрь Реюньондо майрам күнү болуп саналат). Кофе жана шекер камыш плантацияларында иштөө үчүн Индиядан, ошондой эле Кытайдан жумушчулар алынып келинген.

[[1870-жыл|1870-жылы]] Суэц каналы аркылуу деңиз жолу ачылгандыгынан улам аралда узак мезгилге созулган экономикасынын начарлашы башталган. 

[[1879]]—[[1882]]-жылдары инженер Александр Лаваллэнин жетекчилиги астында аралда темир жол курулган. 

Биринчи дүйнөлүк согуш жылдарында шекердин дүйнөлүк баасынын түшүшү кичи жана орто плантаторлордун массалык түрдө банкрот болушуна, экономиканын начарлашына жана Реюньондун калкынын санынын (1866-жылы 208 миң адам, 1921-жылы 173 миң адам) азайышына алып келген.

[[1929-жыл|1929-жылы]] аралга биринчи жолу учак конгон.

[[1936-жыл|1936-жылдын]] 28-декабрында каттамдагы биринчи учак Реюньондун Ролан Гаррос аэропортуна келген.

[[1940-жыл|1940-жылы]] жергиликтүү бийлик Виши режимин колдонуу уланткан.

[[1942-жыл|1942-жылы]] антигитлердик коалицияга кирген [[Улуу Британия|Улуу Британиянын]] аскерлери аралды басып алган.

[[1946-жыл|1946-жылы]] арал Франциянын көзөмөлүнө кайтарылган. 19-мартта аралдын макамы өзгөрүлүп, француз колониясынан Франциянын деңиздин ары жагындагы департаментине айланган.

[[1948-жыл|1948-жылы]] департаментте ылдамдыгы 300 км/с жеткен бороон катталган.

[[1952-жыл|1952-жылы]] Силао шаарында бир күндүк ичинде жаан-чачындын эң көп көлөмдөгү жаашы боюнча дүйнөлүк рекорду коюлган. Көлөмү 1869,9 мм жеткен.

[[1974-жыл|1974-жылы]] аймактын макамы кайрадан өзгөрүлүп, Франциянын деңиздин ары жагындагы департаментинен Франциянын административдик аймагына айланган.

[[1991-жыл|1991-жылы]] департаментте каржылык жана саясий жанжалдын учурунан массалык толкундоолор болгон.

[[2004-жыл|2004-жылы]] Реюньон Чыгыш жана Түштүк Африка өлкөлөрүнүн экономикалык коомуна мүчө болуу үчүн арызын берген.

[[2005-жыл|2005-жылы]] [[Мозамбик кысыгы|Мозамбик кысыгындагы]] кичинекей аралдар — Европа, Бассас-да-Индия жана Глорьёз аралдары Реюньондун юрисдикциясынан чыгарылган жана Франциянын Түштүк жана Антарктикалык аймактарынын юрисдикциясына өткөн.

== Географиясы ==
Реюньон аралынын узундугу 63 км, туурасы 45 км, ал эми жалпы аянты 2 512 км² түзөт. Аралдын чыгыш жагында жайгашкан Питон-де-ла-Фурнез жанар тоосу — деңиз деңгээлинен 2 631 метрге чейинки бийиктикке чейин көтөрүлөт. Кээде бул жанар тоону [[Гавайи аралдары|Гавайи]] аралдарындагы жанар тоолору менен климаттык шарттарынын жана табиятынын окшоштугуна байланыштуу аларды «эгиздер» деп да атап коюшат. 1640-жылдан бери бул жанар тоо 100дөн ашуун жолу атылып, дайыма окумуштуулар тарабынан байкоодо турат. Акыркы жолу ал 2023-жылдын 2-июлунда атылган. 2007-жылдын апрелинде болгон атылуу маалында лаванын агымы суткасына 3 000 000 м³ жеткен деп бааланган. Питон-де-ла-Фурнезди пайда болушуна түрткү берген жер кыртышынын активдүүлүгүнөн Маврикий жана Родригес аралдарын да пайда болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Питон-де-ла-Фурнездин түндүк-батышында аралдын эң бийик жери жайгашкан — Питон-де-Неж жанар тоосу. Анын бийиктиги деңиз деңгээлинен 3 070 метрге жетет. Бул жаран тоо азыр уктап жаткан абалда жана активдүүлүк байкалбайт. Жанар тоонун чокусуна кар сейрек түшкөнүнө карабастан, француз тилиндеги «кар чокусу» деген аталыш берилген. Бул жанар тоолордун боорлору токойлуу, нымдуу шартта кездешүүчү өсүмдүктөргө бай. Айыл чарбага ыңгайлуу жерлери жана калктуу конуштары, анын ичинде борбор шаары Сен-Дени жээк тилкелериндеги түздүктөрдө жайгашкан. Аралдын батыш жээгинде коралл рифтери кездешет. Реюньондо үч чоң калдера бар: Салази, Силаос жана Мафате. Алардын ичинен Мафате жөө же тик учак менен гана жетүүгө мүмкүн болгон эң обочолонгон аймак болуп эсептелет&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://ostrovov.net/reyunon?ysclid=mdr2b32tl8731776750 Остров Реюньон — географическое положение, уникальный рельеф и богатство флоры и фауны]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Файл:Ppalmistes2.jpg|Ла-Плен-де-Пальмист
Файл:La réunion 0700a.jpg|Мафате
Файл:Reunion 21.12S 55.51E.jpg|НАСАнын Реюньон аралынын космостон тарткан сүрөтү
Файл:Volcanreunion.jpg|2005-жылы атылган жанар тоодон агып чыккан лава
Файл:L'Ermitage beach, Réunion.jpg|«Plage de l'Ermitage» жээги
&lt;/gallery&gt;

=== Геологиясы жана рельефи ===
[[Файл:La Réunion department relief location map.jpg|350px|thumb|Реюньон аралынын картасы]]
Реюньон — болжол менен үч миллион жыл мурун пайда болгон жанар тоолук арал. Аралдын пайда болушуна Питон-де-Неж жанар тоосунун активдүүлүгү себеп болгон. Бул жанар тоо деңиз деңгээлинен 3 070,5 метр бийиктикке жетип, Маскарен аралдарында жана жалпы Инд океанында эң бийик чоку болуп эсептелет. Аралдын чыгыш бөлүгүндө 500 миң жыл мурда пайда болгон Питон-де-ла-Фурнез жанар тоосу жайгашкан. Бул жанар тоо дүйнөдөгү эң активдүү жанар тоолордун бири деп саналат. Аралдын суу үстүндөгү бөлүгү анын жалпы көлөмүнүн  3 пайызын гана түзөт, калган бөлүгү суу астындагы чоң тоо болуп саналат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Жанар тоолордун активдүүлүгүнөн тышкары, аралдын рельефи активдүү эрозиянын таасиринен улам тегиз эмес. Аралдын борбордук бөлүгүндө эрозиянын таасири астында пайда болгон Салази, Мафате жана Силаос аймактары жайгашкан. Ошондой эле, аралдын капталдары  болжол менен 600гө жакын терең капчыгайларды жараткан дарыялар менен тилмеленген. Бул дарыялар тоолорду жүздөгөн метр тереңдикке чейин кесип өтөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Питон-де-Неждин эски тоо массиви менен Питон-де-ла-Фурнездин массиви ортосунда Пальмист өрөөнү жана Кафр өрөөнү деп аталган түздүктөр орун алган. Бул түздүктөр аралдын чыгышын түштүк бөлүгү менен байланыштырган өтмөк болуп дагы кызмат кылат. Бул түздүктөрдөн сырткары, жээктери айрыкча аралдын түндүк жана батыш тарабында эң түз жана жантайыңкы аймак болуп эсептелет. Ал эми түштүк-чыгыш жээктери өтө тик капталдуу мүнөзгө ээ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Жээктен жогору көтөрүлгөн сайын аралдын борборуна чейин бийик аймактар жайгашкан. Бул аймактарда жердин жантайышы кескин өзгөрүп, Энкло аймагындагы кырка тоолорго өтөт.

=== Климаты ===
[[Файл:Climat_Réunion.jpg|thumb|280x280px|Реюньон аралынын Көппен климаттык классификациясы боюнча картасы]]
Реюньон аралы нымдуу тропикалык климатка ээ, бирок климаты чыгыштан батышты карай согуп турган пассат шамалдарынын таасири жумшак кылат. Аралдын рельефинин кескин жана бийик болгондугуна байланыштуу климаты өтө ар түрдүү жана жергиликтүү аймактарда айырмаланып турат. Мунун натыйжасында жаан-чачындын көлөмү боюнча чыгыштагы шамалдуу жээктер менен батыштагы шамалдан калкалуу жээктердин ортосунда чоң айырма бар. Ошондой эле, деңиз жээгиндеги ысык аймактар менен бийик тоолуу, салкын райондор ортосундагы аба температурасында да бир топ айырма бар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Реюньондо жаан-чачындын мүнөзүнө жараша эки негизги мезгил айырмаланат:

* Январдан мартка чейинки жаанчыл мезгил — жылдык жаандын басымдуу бөлүгү ушул аралыкта жаайт;
* Майдан ноябрга чейинки кургакчыл мезгил — бирок аралдын чыгышында жана жанар тоолордун этектеринде кургакчыл мезгилде да көп жаан жаашы мүмкүн.
Ал эми апрель менен декабрь — өткөөл мезгилдер болуп саналат, бул айларда аба ырайы өтө нымдуу да, өтө кургак да болушу мүмкүн. Аралдагы эң кургак аймак — батышындагы Труа-Бассенс коммунасынын жээгинде жайгашкан Пуэнт-де-Труа-Бассенс аймагы, бул жерде жылдык орточо жаан-чачын 447,7 мм түзөт. Эң нымдуу аймагы — түштүк-чыгыштагы Сент-Филипп коммунасынын Ле-Бариль аймагы, бул жерде жаан-чачындын жылдык орточо көлөмү 4 256,2 ммге жетет. Бирок, эң нымдуу аймак — чыгышындагы бийик тоолордо жайгашкан Сент-Розе шаарынын жогорку бөлүгү, ал жерде жаан-чачындын жылдык көлөмү дээрлик 11 000 ммге чейин жетет. Бул көрсөткүч Реюньонду дүйнөдөгү эң нымдуу жерлердин бири кылат&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://meteofrance.re/fr/climat Meteo France. Climat lf Reunion]&lt;/ref&gt;.

Абанын температурасы жыл бою салыштырмалуу жумшак болуп, мезгилдер алмашканда абанын температурасынын өзгөрүүлөрү чоң эмес, көп учурда 10°Cден ашпайт. Ноябрдан апрелге чейин деңиз жээктеринде абанын орточо минималдык температурасы 21–24°C, абанын орточо максималдык температурасы 28–31°C. 1 000 м бийиктикте — абанын орточо минималдык температурасы 10–14°C, абанын орточо максималдык температурасы 21–24°C. Майдан октябрга чейин деңиз жээктеринде абанын орточо минималдык температурасы 17–20°C, абанын орточо максималдык температурасы 26–28°C; 1 000 м бийиктикте — абанын орточо минималдык температурасы 8–10°C, абанын орточо максималдык температурасы 17–21°C&lt;ref&gt;[https://wmo.int/site/world-weather-and-climate-extremes-archive World Weather and Climate Extremes Archive]&lt;/ref&gt;.

Дүйнөдөгү 12, 24, 72 жана 96 саат ичинде эң көп жаан-чачын жааган рекорддор Реюньонго таандык. Рекорддордун арасында 24 саат ичинде жааган көлөмү 1,8 метрге жеткен жаан-чачын дагы Реюньондо катталган&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.regionreunion.com/ Реюньон аймагынын сайты]
{{Африка өлкөлөрү}}
[[Категория:Аралдар‎]]
[[Категория:Франция]]</text>
      <sha1>t8q4ckzpgky2lpjnia5m1g5cxkeblr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кожон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79046</id>
    <revision>
      <id>642892</id>
      <parentid>489788</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Хожент]]&quot; барагын &quot;[[Кожон]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>489788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4564" sha1="4oyf1lx7dv7ewhkb9l6mf4dpe0sktjh" xml:space="preserve">{{ОЖ
|статусу                     = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Хожент
 |расмий аталышы             = {{lang-tg|Хуҷанд}}
 |сүрөт                      = 
 |сүрөт ачыктамасы           = 
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Таджикистан
 |герб                       = The symbol of Khujand.svg
 |желек                      = Flag of Khujand.svg
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           = 
  |lat_dir = 40|lat_min= 17|lat_sec=
  |lon_dir = 69|lon_min= 37|lon_sec=
  |CoordAddon                = type:city(500000)_region:TJ
  |CoordScale                = 
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 300
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = область
 |облус                     = Согдий областы
 |таблицадагы облус        = 
 |район түрү              = 
 |район                      = 
 |таблицадагы район          = 
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = б.з.ч. VI кылым
 |биринчи белгиленген        = б.з.ч. VI кылым
 |мурунку аталышы            = ''Александрия Эсхата'',&lt;br /&gt;''Ленинабад''&lt;br /&gt;
 |статустун берилиши         = 
 |аймагы                     = 2,852
 |бийиктиктин түрү           = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 300
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = таджик тили
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     = 175 400
  |элди каттоо жылы          = 2016
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = [[таджиктер]], [[өзбектер]], [[орустар]]
  |диний курамы              = [[мусулмандар]], [[христиандар]]
  |этнохороним               = худжанди́
 |убакыт аралыгы             = +5
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +992 3422
 |почта индекси              = 735700
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 02РТ, 02TJ
 |идентификатордун түрү      = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = Khujand
 |сайты                      = http://www.khujand.tj/
 |сайтынын тили              = 
 }}

'''Хожент''' — шаар, [[Тажикстан|Таджикстандагы]] [[Согд облусу|Согд облусунун]] борбору. 

[[Баргана өрөөнү|Фергана өрөөнүн]] оозунда, [[Сыр-Дарыя|Сыр-Дарыянын]] өйүз-бүйүзүндө. 

Калкы 175 400 миң (2016). Л.— респ-канын ири е. ж. бор­бору ([[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбүдөн]] кийинки). 
Грена (жибек куртун өстүрүучү), пахта тазалоочу з-ддор, бут кийим, тигүү ф-калары, тамак-аш о. ж. ишканалары, айнек идиш, «Торгмаш» з-ддору бар. Пед. ин-т, 6 атайын орто окуу жай, муз. драма театр, край таануу музейи, Таджикстандын ИАнын [[Ботаникалык бак|ботан]]. багы бар. Л.— [[Орто Азия|О. Азиядагы]] байыркы шаарлардан. 7-к-дан белгилүү.

== Булактар ==
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол.  -656 б.

[[Категория:Тажикстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>4oyf1lx7dv7ewhkb9l6mf4dpe0sktjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642894</id>
      <parentid>642892</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:52:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4586" sha1="02pbsdfcd7j56ntfw6obef6bbiplt99" xml:space="preserve">{{ОЖ
|статусу                     = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Кожон
 |расмий аталышы             = {{lang-tg|Хуҷанд}}
 |сүрөт                      = 
 |сүрөт ачыктамасы           = 
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Таджикистан
 |герб                       = The symbol of Khujand.svg
 |желек                      = Flag of Khujand.svg
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           = 
  |lat_dir = 40|lat_min= 17|lat_sec=
  |lon_dir = 69|lon_min= 37|lon_sec=
  |CoordAddon                = type:city(500000)_region:TJ
  |CoordScale                = 
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 300
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = область
 |облус                     = Согдий областы
 |таблицадагы облус        = 
 |район түрү              = 
 |район                      = 
 |таблицадагы район          = 
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = б.з.ч. VI кылым
 |биринчи белгиленген        = б.з.ч. VI кылым
 |мурунку аталышы            = ''Александрия Эсхата'',&lt;br /&gt;''Ленинабад''&lt;br /&gt;
 |статустун берилиши         = 
 |аймагы                     = 2,852
 |бийиктиктин түрү           = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 300
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = таджик тили
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     = 175 400
  |элди каттоо жылы          = 2016
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = [[таджиктер]], [[өзбектер]], [[орустар]]
  |диний курамы              = [[мусулмандар]], [[христиандар]]
  |этнохороним               = худжанди́
 |убакыт аралыгы             = +5
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +992 3422
 |почта индекси              = 735700
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 02РТ, 02TJ
 |идентификатордун түрү      = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = Khujand
 |сайты                      = http://www.khujand.tj/
 |сайтынын тили              = 
 }}

'''Кожон''' ({{Lang-tg|Хуҷанд}})— шаар, [[Тажикстан|Таджикстандагы]] [[Согд облусу|Согд облусунун]] борбору. 

[[Баргана өрөөнү|Фергана өрөөнүн]] оозунда, [[Сыр-Дарыя|Сыр-Дарыянын]] өйүз-бүйүзүндө. 

Калкы 175 400 миң (2016). Л.— респ-канын ири е. ж. бор­бору ([[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбүдөн]] кийинки). 
Грена (жибек куртун өстүрүучү), пахта тазалоочу з-ддор, бут кийим, тигүү ф-калары, тамак-аш о. ж. ишканалары, айнек идиш, «Торгмаш» з-ддору бар. Пед. ин-т, 6 атайын орто окуу жай, муз. драма театр, край таануу музейи, Таджикстандын ИАнын [[Ботаникалык бак|ботан]]. багы бар. Л.— [[Орто Азия|О. Азиядагы]] байыркы шаарлардан. 7-к-дан белгилүү.

== Булактар ==
* Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол.  -656 б.

[[Категория:Тажикстан шаарлары‎]]</text>
      <sha1>02pbsdfcd7j56ntfw6obef6bbiplt99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Райхл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91552</id>
    <revision>
      <id>642770</id>
      <parentid>642594</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aiyanakk</username>
        <id>38273</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Арип боюнча инсандар|Арип боюнча инсандар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>642770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23060" sha1="0a00gosmjb1cs8ydadaip8ec2u2sqdb" xml:space="preserve">{{Илимпоз
|Ысымы                    = Карл Райхл
|Расмий ысымы             = Karl Reichl
|Сүрөт                    = Karl Reichl in Beijing. 22.10.15.jpg
|Туурасы                  = 200px
|Сүрөттүн аталышы         = Карл Райхл. Бээжин, КЭР. 22.10.2015.
|Туулган жылы             = [[1943|1943-жыл]] 04-июль ([[Теке|теке айы]]) 
|Туулган жери             = Вайден шаары, [[Бавария]] жергеси, [[Германия]]
|Каза болгон жылы         = 
|Каза болгон жери         = 
|Жарандыгы                = {{Германия желеги}} [[Германия]]
|Илимий чөйрөсү           = Эпос таануу, Чыгыш таануу, Түркология, Манас таануу, Котормо, [[Кыргыз таануу]]
|Иштеген жери             = Бонн университети; ардагер профессор (Professor Emeritus)
|Илимий даражасы          = Философия доктору (1971); (Dr. phil. habil.) (1977)
|Илимий наамы             = [[профессор]] (1977)
|Альма-матер              = Бонн университети 
|Илимий жетекчиси         = 
|Белгилүү окуучулары      =  тарыхчы жана фолклорчу  [[Салк, Гундула|Гундула Салк]]&lt;br/&gt;
|Белгилүү болгондугу      = Манас таануу; “Манас” эпосунун жана башка түрк дастандарынын англисче жана немисче котормолору
|Сыйлыктары               = 
|Кол тамгасы              = 
|Кол тамгасынын туурасы   = 
|Сайты                    = 
}}

'''Карл Райхл''' ({{lang-de|Karl Reichl}}) (1943-жылы 4-июлда Германиянын Вайден шаарында туулган) – [[Германия|германиялык]] заманбап [[Түркология|түрколог]], [[Манас таануу|манас таануучу]], [[Кыргыз таануу|кыргыз таануучу]], дастан таануучу, [[Бонн]] университетинин профессору.

== Кыскача өмүр таржымакалы == 
Карл Райхл 1943-жылы 4-июлда [[Германия|Германиянын]] [[Бавария]] жергесиндеги Вайден (Weiden) шаарында жарык дүйнөгө келген.  &lt;br&gt;
1963-68-жылдары Мүнхендеги (Германия) жана Монпеллье шаарындагы ([[Франция]]) университеттерде англис жана роман филологиясы адистиги боюнча таалим алган.
1968-жылы англис жана француз тилдери боюнча мамлекеттик сынактар тапшырган.
1968-1970-жылдары Кэмбриж университетине (University of Cambridge) караштуу Магдален коллежинде (Magdalene College) илимий багытта окуган.

1971-жылы [[Мюнхен|Мүнхен]] шаарындагы [[Мүнхен университетин|Мүнхен университетинде]] Орто кылымдар жаатында докторлук диссертациясын коргоп, философия доктору (Ph.D.) даражасын алган жана анын орто кылымдардагы Англиядагы диний поэзияга арналган бул диссертациясы 1973-жылы Мүнхенде жарык көргөн.

=== Кесиптик таржымакалынан ===
1971-1977-жылдары Мүнхен университетинде доцент (Assistant Professor) болуп иштеди.
1977-жылы философия доктору (Dr. phil. habil.) жана профессор даражасы үчүн тил илими тармагында “Түрдүк грамматика жана сөз калыптанышы” (Professorial thesis in linguistics: Categorial Grammar and Word-Formation) темасында диссертациясын жактаган жана бул диссертация Түбинген (Tübingen) шаарында 1982-жылы жарык көргөн.

1977-1978-жылдары Бохум (Bochum) университетинде доцент болуп иштеди.
1978-2008-жылдары Бонн университетине (the University of Bonn) караштуу Англистика, американистика жана келтология институтунда Орто кылымдар адабияты жана тарыхый тил таануу адистиги боюнча толук профессор кызматын аркалады.

2008-жылдан тартып ардагер профессор (Professor Emeritus) болуп илимий-чыгармачыл иштерин улантууда.

=== Илимий жана илимий-педагогдук ишмердиги ===
Карл Райхл 1978-жылдан тартып Бонн университетинде (ротациялык тартипте) кафедра башчысы, декандын чет өлкөлүк студенттер үчүн жооптуу орун басары, ар кыл комиссиялардын мүчөсү, Орто кылымдар борборунун катчысы сыяктуу иштерди аркалады.

1978-88-жылдары Бонн университетинде [[Борбордук Азия]] боюнча атайын Иликтөө Тобунун (Sonderforschungsbereich) шерик мүчөсү болду.

1995-жылдан Каракалпакстандын борборундагы Бердах атындагы Нөкис мамлекеттик университетинин ардактуу профессору.

1999-жылдан Түндүк Рейн-Вестфалия Илимдер академиясынын мүчөсү.

2010-жылдан тартып КЭРдин борбору [[Бээжин|Бээжиндеги]] Кытай Коомдук илимдер академиясына караштуу Этностук адабият институтунун илимий кеңешчиси болду.

=== Чет мамлекеттердеги дарстары ===
1990-жылы Карл Райхл [[АКШ|АКШнын]] Гарвард университетине (Harvard University) караштуу Салыштырма адабият факултетинде жана Жакынкы Чыгыш тилдери жана цивилизациялары факултетинде чакырылган профессор (Visiting Professor) болду.

1995-жылы Франциянын Париж шаарындагы Жогорку иликтөөлөр боюнча тажрыйбалык мектепте (École Pratique des Hautes Études) чакырылган профессор болду.

2007-жылы Израилдеги Иерусалим Жөөт университетинде (the Hebrew University of Jerusalem) Ислам таануу жана Ортоңку Чыгыш таануу факултетинде чакырылган профессор болду.

2009-жылы Иерусалим Жөөт университетинде Салыштырма адабият факултетинде чакырылган профессор болуп иштеди.
2011-жылы АКШдагы Мэдисон шаарындагы Висконсин университетинде (the University of Wisconsin) англис тил факултетинде чакырылган профессор жана Гуманитардык билимдер боюнча изилдөө институтунун илимий кызматкери (Fellow of the Institute for Research in the Humanities) болуп иштеди.

=== Түрк тилдериндеги адабиятты иликтөө===
Профессор Карл Райхл түрк, өзбек, уйгур, каракалпак, казак, кыргыз, түркмөн ж.б. тилдерди үйрөнгөн түрколог адис. Ал фарсы тилин да өздөштүргөн.

Профессор К.Райхлдын эмгектеринин бир катары түрк калктарынын оозеки адабий чыгармачылыгын, эпосторун жана чакан дастандарын иликтөөгө жана алардын айрымдарын кыргыз, [[өзбек]], [[каракалпак]], түркмөн, [[казак]] жана уйгур тилдеринен батыш европалык тилдерге (немис, англис) которууга байланыштуу болду.

Анын өзүнүн [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Т.Чоротегинге]] 2017-жылы 8-апрелде жазган катына караганда, ал оболу өзбек тилин үйрөнгөн жана өзбек эл жомокторунун өрнөктөрүн которгон (бул котормо 1978-жылы Бохумда жарык көргөн). 1982-жылы болсо түркмөн эл жомокторун которуп жарыялады. 1985-жылы ал которгон каракалпак эл жомоктору да басмадан чыкты.

1981-жылы Карл Райхл совет-герман маданий жана илимий алмашуу программасынын алкагында [[Өзбекстан|Өзбекстанда]] илимий сапарда болду. Ал Ташкен шаарында Өзбекстан Илимдер академиясынын Адабият институтундагы Фолклор таануу бөлүмүндө профессор Төрө Мирзаевдин илимий жетекчилиги астында иштеди. Андан соң ал Нөкис шаарында Өзбекстан ИАсынын Каракалпак бөлүмүндө профессор Кабул Максетовдун илимий жетекчилиги астында изилдөөлөр жүргүздү.

Бул сапары маалында Карл Райхл өзбек жана каракалпак тилдеринде айрым фолклордук чыгармалардын үзүндүлөрүн жандуу аткарып жаткан учурунда үн жазгычка жазып алган.

Кийинчерээк ал өзбек элинин эки дастанын немисчеге которуп жарыялады (“Равшан” дастаны, 1985; “Алпамыш” дастаны, 2001). 
Ошондой эле К.Райхл каракалпак тилинен англис тилине “Эдиге” дастанын которуп, 2007-жылы жарыялады. Бул дастанды Райхл мырза өзү 1981-жылы алгач жолуккан бир каракалпак дастанчыдан үн жаздыргычка жазып алган болчу.

== Манас таануудагы салымдары == 
Профессор Карл Райхл Мүнхен университетинде студент болуп жүргөн чагында кыргыз элинин [[&quot;Манас&quot; эпосу|“Манас” эпосунун]] Вилгелм Радлофф жазып алган вариантын окуп, манас таануу тармагына да кызыгып калган.

1985-жылы ал кытай-герман маданий жана илимий алмашуу программасынын алкагында алгачкы ирет Шинжаңга илимий саякат жасайт. 
Ошол эле жылы ал Кытайдагы түрк тилдүү калктардын жомокторунун бир томдугун өз котормосунда жарыялаган. Алардын арасында кыргыз эл жомоктору да болгон.

Дал ошол 1985-жылы ал алгачкы жолу кытайлык кыргыздардын чыгаан манасчысы Жусуп Мамай менен кезиккен.

XXI кылымдын башында Кытайдын Шинжаң аймагындагы “Манас” изилдөө борбору жана башка илимий институттар Карл Райхлга кайрылып, “Манас” дастанынын Жусуп Мамайдын айтуусудагы вариантын кыргыз тилинен англис жана немис тилдерине которуу өтүнүчүн билдиришет.

Карл Райхл [[Жүсүп Мамай|Жусуп Мамай]] айткан “Манас” дастанынын үзүндүлөрүн англис жана немис тилдерине которуп, жарыялады.
Азырынча кыргыз жана немис тилдеринде бир том (2014) жана кыргыз жана англис тилдеринде эки том (2014, 2015) жарык көрдү.

1995-жылы ал “Манас” дастанынын шарттуу 1000 жылдык мааракесине катышуу үчүн расмий герман делегациясынын курамында Кыргызстанга келген.

1999-жылы ЮНЕСКО уюштурган “Борбордук Азиядагы тынчтык жана дин” конференциясына (Бишкек) катышкан. Ошол эле жылы “Дүйнө элдеринин эпостору” эл аралык бирикмесин уюштуруу чараларына катышуу үчүн Бишкекке дагы бир жолу келген. Бул уюмга Бексултан Жакиев президент болуп, К.Райхл вице-президенттердин бири болуп шайланган.

[[Файл:Prof. Karl Reichl. Bishkek. 15.11.2013.jpg|thumb|left|Профессор Карл Райхл Улуу Кыргыз каганатынын 1170 жылдыгына арналган эл аралык илимий жыйында. Бишкек. 15.11.2013.]]
2013-жылы 15-ноябрда Кыргыз каганатынын 1170 жылдыгына арналган эл аралык илимий жыйынга (Бишкек) катышкан жана ачылыш отурумда “Көөнө Кыргыз тарыхы тууралуу жобо манасчы Жүсүп Мамайдын варианты боюнча” (The Concept of Early Kyrgyz History According to the Manaschy Jüsüp Mamay) деген темада баяндама жасаган.

== Кыскача чыгармалар тизмеси == 
Профессор Карл Райхл дүйнөдөгү ар кыл өлкөлөрдө 200дөн ашуун эмгектерин жарыялаган. Анын ичинде “Манас” дастаны жаатындагы макалалары Кыргызстанда да илимий жыйнактарда жарык көргөн.

=== Орто кылымдар жаатындагы иликтөөлөр ===
* Religiöse Dichtung im englischen Hochmittelalter. Untersuchung und Edition der Handschrift B.14.39 des Trinity College in Cambridge. [Religious poetry in the Late Middle Ages in England. Analysis and edition of MS B.14.39 of the Trinity College in Cambridge.] München, 1973.

* “Tractatus de Grammatica”. Eine fälschlich Robert Grosseteste zuge¬schriebene spekulative Grammatik. Edition und Kommentar. [“Tractatus de Grammatica”: A speculative grammar erroneously ascribed to Robert Grosseteste. Edition and commentary.] München, 1976.
* (Ed. with Walter Sauer) A Concordance to Six Middle English Tail Rhyme Romances. Frankfurt a. M., 1993.
* (Ed. with Joseph Harris) Prosimetrum: Crosscultural Perspectives on Narrative in Prose and Verse. Cambridge, 1997.
* Spielmannsidiom, Dialektmischung und Kunstsprache in der mittelenglischen volkstümlichen Epik. Nordrhein-Westfälische Akademie der Wissenschaften. Geisteswissenschaften. Vorträge G 383. Paderborn, 2002.
* Die Anfänge der mittelenglischen weltlichen Lyrik: Text, Musik, Kontext. [The beginnings of the Middle English secular lyrics.] Paderborn, 2005. [English translation publ. in 2011]
* Musik und Spiritualität im englischen Psalter des spätmittelenglischen Mystikers Richard Rolle. [Music and spirituality in the English Psalter of the late Middle English mystic Richard Rolle.] Paderborn, 2012.
* (Ed.) Medieval Oral Literature. De Gruyter Lexikon. Berlin, 2012 [pb. 2016].

=== Тил илимине байланыштуу эмгектери===
* Categorial Grammar and Word-Formation: The De-adjectival Abstract Noun in English. Tübingen, 1982. 
* Englische Sprachwissenschaft. Eine Bibliographie. [English linguistics. A bibliography.] Berlin, 1993.

=== Оозеки адабият. Түрк тилдериндеги акындар поэзиясы===
* Usbekische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Uzbek folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1978.
* Türkmenische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Türkmen folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1978.
* Karakalpakische Märchen, mit Übersetzung, Glossar und Anmerkungen. [Uzbek folktales, with translation, glossary and notes.] Bochum, 1985.
* Rawšan. Ein usbekisches mündliches Epos. [Ravshan. An Uzbek oral epic.] Wiesbaden, 1985.
* Märchen aus Sinkiang. Überlieferungen der Turkvölker Chinas. [Folktales from Xinjiang. Traditions of the Turkic peoples of China.] Köln, 1986.
* Turkic Oral Epic Poetry. Traditions, Forms, Poetic Structure. The Albert Bates Lord Studies in Oral Tradition 7. New York, 1992. (Turkish translation Ankara, 2002, Russian translation Moscow, 2008; Chinese translation Beijing, 2011.)
* (Ed.) The Oral Epic: Performance and Music. Berlin, 2000.
* Singing the Past: Turkic and Medieval Heroic Poetry. Ithaca, NY, 2000.
* Das usbekische Heldenepos Alpomish: Einführung, Text, Übersetzung. [The Uzbek heroic epic Alpomish: Introduction, text, translation.] Wiesbaden, 2001.
* Edige. A Karakalpak Oral Epic as Performed by Jumabay Bazarov. Helsinki, 2007.
* Manas in der Version von Jüsüp Mamay. Übersetzt von Karl Reichl. Bd. 1. Publikationen des Xinjiang “Manas” Forschungszentrums 5. Beijing: China Intercontinental Press, 2014.
* Manas in the Version of Jüsüp Mamay. Translated by Karl Reichl. Vol. 1. Xinjiang “Manas” Research Centre Publications 4. Beijing: China Intercontinental Press, 2014.
* Manas in the Version of Jüsüp Mamay. Translated by Karl Reichl. Vol. 2. Xinjiang “Manas” Research Centre Publications 4. Beijing: China Intercontinental Press, 2015.

=== Макалалар ===
Профессор Карл Райхл дүйнөдөгү ар кыл илимий журналдарда жана жыйнактарда 90дон ашуун илимий макалалар жарыялады. Алардын көбү орто кылымдар тарыхына, лингвистикага жана түрк калктарынын фолклордук мурасына, акындар поэзиясына арналды.

Ар кыл энциклопедиялар үчүн 63 макала жазды.

Орто кылымдар тарыхына, лингвистикага жана түрк калктарынын фолклордук мурасына, акындар поэзиясына байланыштуу ар башка илимий китептерге 96 илимий пикир жарыялады.

* Reichl Karl. The Concept Of Early Kyrgyz History According To The Manaschy Jüsüp Mamay // Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалардын жыйнагы: 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. / Редколлегия: Т. К. Чоротегин (төрага), ж.б. - Бишкек: “Maxprint” басмаканасы, 2014. - 494 б. - “Мурас” коомдук фонду. – [“Тарых жана мурас” түрмөгү]. – Б. 47-53.
* http://kh-davron.uz/kutubxona/turk/karl-rajxl-tyurkskij-epos-tradicii-formy-poeticheskaya-struktura-karl-reichl-singing-the-past-turkic-and-medieval-heroic-poetry.html

== Ал тууралуу адабият == 
* Salk, Gundula. Die Sanjira Des Togolok Moldo (1860-1942). Wiesbaden. Harrassowitz Verlag. 2009. - 374 s. - ISBN 978-3-447-06161-2. ISBN-13: 978-3447061612. ISSN 0340-6423. Series: Veroffentlichungen Der Societas Uralo-Altaica (Book 79). ISBN-10: 3447061618.

== Интернеттеги шилтемелер == 
* [http://www.azattyk.org/a/german_manas_researcher_karl_reichl_by_tch_ky/28493067.html?nocache=1  Карл Райхл: Германиялык чыгаан манас таануучу жана эпос изилдөөчү]
* https://www.azattyk.org/a/muhammed_hu_zhenhua_85th_anniv_blog/27477902.html
* http://publ.lib.ru/ARCHIVES/R/RAYHL_Karl/_Rayhl_K..html
* http://kh-davron.uz/kutubxona/turk/karl-rajxl-tyurkskij-epos-tradicii-formy-poeticheskaya-struktura-karl-reichl-singing-the-past-turkic-and-medieval-heroic-poetry.html

== Сүрөт баян == 
[[Файл:Karl Reichl, Mrs. Hu Zhenhua, T.Chorotegin in Beijing. 22.10.2015.JPG|thumb|Профессорлор Карл Райхл (оңдо) жана Т.Чоротегин Мухаммед Ху Чженхуанын [[Бээжин|Бээжиндеги]] үйүндө. Ортодо - Фатима Ху Чженхуа айым. [[Кытай]]. 22.10.2015.]]

{{DEFAULTSORT:Райхл, Карл}}
[[Категория:Германия]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Манас таануу]]
[[Категория:Котормочулар]] 
[[Категория:Кытайлык кыргыздар]]
[[Категория:Туулгандар 1943-жылы]]
[[Категория:Түркологдор‎]]
[[Категория:Этнографтар]]
[[Категория:Санжыра]]
[[Категория:Кыргыз этнографиясы]]
[[Категория:Чыгыш таануучулар]]
[[Категория:Ислам таануу]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>0a00gosmjb1cs8ydadaip8ec2u2sqdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Манас эл аралык аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111518</id>
    <revision>
      <id>642815</id>
      <parentid>640174</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <origin>642815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27029" sha1="br5pk4dvuh02e34svj6ep6zjveza6sg" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>br5pk4dvuh02e34svj6ep6zjveza6sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642816</id>
      <parentid>642815</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Жаңы багыт</comment>
      <origin>642816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27089" sha1="cutobkqrfs2adwyoyujy4eh6ohkdzu2" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>cutobkqrfs2adwyoyujy4eh6ohkdzu2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642817</id>
      <parentid>642816</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <origin>642817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27105" sha1="eges3bjd461sjov5krujftm941ga0he" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи, Гуанжоу
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>eges3bjd461sjov5krujftm941ga0he</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642818</id>
      <parentid>642817</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <origin>642818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27348" sha1="0522wfl2e6i9wstdroo7xs39p5tokgu" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи, Гуанжоу
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Airlines to launch direct Bishkek — Guangzhou flights|url=https://24.kg/english/361679_China_Southern_Airlines_to_launch_direct_Bishkek__Guangzhou_flights/|work=24.kg|lang=en|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>0522wfl2e6i9wstdroo7xs39p5tokgu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642819</id>
      <parentid>642818</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <origin>642819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27365" sha1="nkik4oy4uedofj42we478i9fuxl8ncw" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|(22-майдан)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи, Гуанжоу
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Airlines to launch direct Bishkek — Guangzhou flights|url=https://24.kg/english/361679_China_Southern_Airlines_to_launch_direct_Bishkek__Guangzhou_flights/|work=24.kg|lang=en|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>nkik4oy4uedofj42we478i9fuxl8ncw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642820</id>
      <parentid>642819</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Авиакомпаниялар жана каттамдар */</comment>
      <origin>642820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27423" sha1="scc7esv9n1efb4nqlxcz0qo4hn3opbd" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Хожент]], [[Казарман (аэропорт)|Казарман]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|(22-майдан)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи, Гуанжоу
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Airlines to launch direct Bishkek — Guangzhou flights|url=https://24.kg/english/361679_China_Southern_Airlines_to_launch_direct_Bishkek__Guangzhou_flights/|work=24.kg|lang=en|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>scc7esv9n1efb4nqlxcz0qo4hn3opbd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642821</id>
      <parentid>642820</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Авиакомпаниялар жана каттамдар */</comment>
      <origin>642821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27405" sha1="3j5hehyxfe1ztrokud8oki77c7ucco1" xml:space="preserve">{{Маанилер|Манас}}{{Infobox Airport 
| name         = &quot;Манас&quot; эл аралык аэропорту
| nativename-a = 
| nativename-r =  
| IATA         = BSZ
| ICAO         = UCFM
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=BSZ|position=right
|lat_deg=43|lat_min=03|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=28|lon_sec=39|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;
| type         = Жарандык
| country      = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| owner        = &quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК
| city-served  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
| location     = [[Чүй облусу]]
| elevation-f  = 2090
| elevation-m  = 637
| coordinates  = {{coord|43|03|40|N|74|28|39|E|type:airport}}
| website      = [http://www.airport.kg www.airport.kg]
| metric-elev  = Ооба
| metric-rwy   = Ооба
| r1-number    = 08/26
| r1-length-f  = 13,793
| r1-length-m  = 4,204
| r1-surface   = [[Армобетон]]
| r2-number    =
| r2-length-f  =
| r2-length-m  = 
| r2-surface   = 
| stat-year    = 2024
| stat1-header = Жылдык жүргүнчү агымы
| stat1-data   = {{Өсүү}} 3,000,000 адам
| footnotes    = 
|сүрөт=Manas_International_Airport.jpg|аталышы=Манас эл аралык аэропорту|image=Manas International Airport.jpg|image2=|hub=*  [[Aero Nomad Airlines]]
* [[Avia Traffic Company]]
* [[Asman Airlines]]
* [[TezJet]]}}

'''Манас эл аралык аэропорту''' (IATA: '''BSZ''', мурда: '''FRU''' [[Эл аралык жарандык авиация уюму|ICAO]]: '''UCFM''') ― Кыргызстандын башкы эл аралык аэропорту, борбор калаа [[Бишкек|Бишкектен]] 25 километр (16 миль) түндүк-түндүк-батышты карай жайгашкан.

==Тарыхы ==
Шаардын түштүгүндө жайгашкан эски Бишкек аэропортунун ордуна курулган. Эң атактуу кыргыз жазуучусу жана интеллектуалы Чынгыз Айтматовдун сунушу боюнча, кыргыз эпостук баатыры Манастын атына аталган. Аэропортко учак эң биринчи жолу 1974-жылдын октябрында конгон. Анын бортунда Совет премьер-министри Алексей Косыгин болгон. 1975-жылы 4-майда аэропортто эң биринчи пландалган рейс Москвага (Домодедово) болгон.  

1991-жылы Кыргызстан Советтер Союзунан  көз карандысыздыкка жетип, аэропорттун инфраструктурасы жай, бирок туруктуу түрдө  төмөндөй баштаган. Он жыл бою ал кароосуз калып, аэропорттун чыгыш жагында металлолом толуп кеткен: алардын ичинде Советтик  60тай эски самолеттор, вертолеттор, аба лайнерлери ж.б. керексизделип жатышкан. 

&quot;Кыйрагыс эркиндик &quot; операциясы башталган соң, АКШ өкмөтү өз коалициясынын өнөктөрү менен Ооганстандагы операцияларды ишке ашыруу максатында аэропортту аскердик база катары колдонууга уруксат сурайт. Коалициялык күчтөр 2001-жылда сентябрдын аягында келишет. Келери менен эле аэропортто операциялар жана жабдуулар иш жүзүнө кеңири ашырыла баштаган. Кароолсуз калган учактар жайытка айланып, алардын ордун коалициялык учактар ээлеп, араң турган ангарлардын ордуна  кыйраткыч учактар үйү тургузулган. Жүргүнчүлөр жолу боюнча аскерлер палаталарынан турган шаарча пайда болот. Питер Гансинин урматына америкалык күчтөр ал жерди &quot;Ганси авиабазасы&quot; деп аташат. Ганси, өрт өчүргүчтөр башчысы, 11-сентябрда Нью-Йоркто террористтик чабуулда каза тапкан. Кийинчерээк, Гансинин ордуна Манас абабазасы деген ат коюлган.

2004-жылы, жүргүчүлөр терминалынын астында жаңы автотурук курулуп, транспорттук учактарга кененирээк жер түзүлгөн.

2025-жылы 11-августта аэропорт ИАТАнын FRU кодун BSZ менен алмаштырган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FRU больше не будет. Аэропорт &quot;Манас&quot; официально сменил код|url=https://kaktus.media/doc/529262_fru_bolshe_ne_bydet._aeroport_manas_oficialno_smenil_kod.html|work=kaktus.media|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;. Буга чейин колдонуп жүргөн ИАТАнын FRU аттуу коду Бишкектин Советтер убагындагы Фрунзе атынан келип чыккан.

=== Жаңылоо ===
2025-жылдын 7-мартында «Манас» эл аралык аэропортунун реконструкциясы башталып, инфраструктураны жаңыртуу боюнча ири иштерге жол ачты. Терминал комплекси 38 919 чарчы метрден 56 919 чарчы метрге чейин кеңейтилет — бул кошумча 18 000 чарчы метрди түзөт. Жаңылануу алкагында төмөнкү иштер каралган:

* каттоо эсептеринин санын көбөйтүү
* күтүү залдарын кеңейтүү
* заманбап эс алуу жана тамактануу зоналарын түзүү 

Бул өзгөрүүлөр жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугун жогорулатууга багытталган. Ошондой эле аэропорттун иштөөсүнүн эффективдүүлүгүн жана тейлөө сапатын жогорулатуу үчүн жаңы технологиялык чечимдер киргизилет. Модернизациянын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири — негизги терминалдарды бириктирген жабык өтмөктүн курулушу болот. Ал аба ырайынан коргоо менен каттамдар ортосунда тез кыймылды камсыз кылат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В международном аэропорту «Манас» начнется масштабная реконструкция|url=https://24.kg/ekonomika/322008_vmejdunarodnom_aeroportu_manas_nachnetsya_masshtabnaya_rekonstruktsiya/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

Кыргызстандын негизги аэропортунун реконструкциясы China Road and Bridge Corporation компаниясынын жетекчилиги алдында башталды. Компания 2025-жылдын аягына чейин учуп-конуу тилкесин, учак токтотуучу аянтчаны жана жарыктандыруу системаларын жаңыртат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Реконструкцию взлетно-посадочной полосы и перрона проведут в аэропорту «Манас»|url=https://24.kg/obschestvo/322470_rekonstruktsiyu_vzletno-posadochnoy_polosyi_iperrona_provedut_vaeroportu_manas_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана каттамдар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Индира Ганди эл аралык аэропорту|Дели]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Аллама Икбал эл аралык аэропорту|Лахор]], [[Камрань эл аралык аэропорту|Нячанг]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Жаңы этап: Бишкек – Нячанг-Бишкек түз рейси (аптасына 3 жолу)|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-12|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055553/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/190-zha-y-etap-bishkek-nyachang-bishkek-t-z-rejsi-aptasyna-3-zholu}}&lt;/ref&gt; (чартер), [[Кашгар аэропорту|Кашгар]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын тарыхында биринчи жолу — Кытайдын түштүк-батыш аймагына түз авиабайланыш ачылууда.|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz|work=aeronomad.kg|accessdate=2025-06-17|archivedate=2025-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250611071830/https://www.aeronomad.kg/index.php/kg/news/197-press-reliz}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Наши направления|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya|work=aeronomad.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250612055830/https://www.aeronomad.kg/index.php/nashi-napravleniya}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]], [[Талас (аэропорт)|Талас]], [[Кербен (аэропорт)|Кербен]],
[[Нарын (аэропорт)|Нарын]], [[Казарман (аэропорт)|Казарман]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Ош эл аралык аэропорту|Ош]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Баткен (аэропорт)|Баткен]], [[Жалал-Абад (аэропорт)|Жалал-Абад]], [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кыргызстандын Каракол шаарын TezJet менен кыдырып көрүңүз|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621194418/https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/karakol-kyrgyzstan.php}}&lt;/ref&gt;, [[Ош эл аралык аэропорту|Ош]], [[Раззаков (аэропорт)|Раззаков]], [[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]], [[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250717-k9aug25dme|title=TezJet Plans Bishkek – Moscow late-August 2025 Launch|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-08-19}}&lt;/ref&gt;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=TezБагыттар|url=https://www.flytezjet.com/kyrgyzstan/tezdestinations.php|work=flytezjet.com|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Казань эл аралык аэропорту|Казань]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]] 
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Red Wings Airlines]]
|[[Уйташ аэропорту|Махачкала]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Utair]]
|[[Cургут (аэропорт)|Cургут]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]],  [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[AJet]]
|[[Анкара Эсенбога аэропорту|Анкара]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240313-vfns24|title=AJet NS24 New Flight Number Designations – 12MAR24|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;, [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AJet Adds Istanbul – Bishkek Service in NS25|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250131-vfns25fru|lang=en|work=AeroRoutes|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Анталия эл аралык аэропорту|Анталия]], [[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Turkish Airlines]]
|[[Стамбул (аэропорт)|Стамбул]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[FlyArystan]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|Сезондук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Flights Astana - Bishkek!|url=https://flyarystan.com/en/directions/astana/astana-bishkek|work=flyarystan.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Qazaq Air]]
|[[Нурсултан Назарбаев эл аралык аэропорту|Астана]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Qazaq Air запустила прямой авиарейс между Бишкеком и Астаной|url=https://kaktus.media/doc/535033_qazaq_air_zapystila_priamoy_aviareys_mejdy_bishkekom_i_astanoy.html|work=Кактус Медиа|lang=ru|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Казакстан}}SCAT Airlines
|Шымкент
|(22-майдан)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро! Новый рейс: Шымкент – Бишкек|url=https://www.scat.kz/ru/news/new-flight-shymkent-bishkek/|work=scat.kz|lang=ru|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Uzbekistan Airways]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]] 
|
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Centrum Air June 2025 Regional Network Expansion|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250610-c6jun25|work=aeroroutes.com|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запустил прямой регулярный рейс в Бишкек|url=https://economist.kg/transport/2025/06/24/centrum-air-zapustil-priamoi-rieghuliarnyi-rieis-v-bishkiek/|lang=ru|work=Economist.kg|accessdate=2025-06-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|[[Пекин-Дасин (аэропорт)|Пекин]], Урумчи, Гуанжоу
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kyrgyzstan’s international airport welcomes first flight from Beijing|url=https://en.trend.az/casia/kyrgyzstan/3853858.html|work=Trend.Az|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Airlines to launch direct Bishkek — Guangzhou flights|url=https://24.kg/english/361679_China_Southern_Airlines_to_launch_direct_Bishkek__Guangzhou_flights/|work=24.kg|lang=en|accessdate=2026-04-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кытай}}[[Loong Air]]
|[[Чэнду Тяньфу эл аралык аэропорту|Чэнду]], Сиань
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Loong Air Adds Chengdu – Bishkek From Dec 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231115-gjdec23xiyfru|work=AeroRoutes|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Best one-way flight deals from Bishkek|url=https://flights.airarabia.com/en/flights-from-bishkek|work=airarabia.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Flydubai]]
|[[Дубай эл аралык аэропорту|Дубай]]
|
|-
|{{желек|Азербайжан}}[[Azerbaijan Airlines]]
|[[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Azerbaijan Airlines Begins Bishkek Service From late-July 2023|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230727-j2jul23fru|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Тажикстан}}[[Somon Air]]
|[[Душанбе эл аралык аэропорту|Душанбе]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Бишкек и Душанбе возобновили авиасообщение: в «Манасе» приземлился самолет Somon Air|url=https://economist.kg/transport/2025/03/14/bishkiek-i-dushanbie-vozobnovili-aviasoobshchieniie-v-manasie-priziemlilsia-samoliet-somon-air/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Түштүк Корея}}[[T'way Air]]
|[[Инчхон эл аралык аэропорту|Cеул-Инчхон]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/18/business/industry/Korea-Kyrgyzstan-flight/20230418174212947.html|title=T'way to begin regular flights to Kyrgyzstan|work=Korea JoongAng Daily|lang=en|accessdate=2025-06-11}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Египет}}[[Red Sea Airlines]]
|Шарм-Эль-Шейх 
|сезондук 
чартер&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Red Sea Airlines NW25 Bishkek / Yerevan Scheduled Charters|url=https://www.aeroroutes.com/eng/251021-4snw25bszevn|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-11-11}}&lt;/ref&gt;
|}

===Жүк ташуу (карго)===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
| [[RUS Aviation]]&lt;ref&gt;[https://rusaviation.com/route-map-schedules/ rusaviation.com - Route map &amp; Schedules] retrieved 10 April 2023&lt;/ref&gt; | [[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Silk Way Airlines]]}} | [[Гейдар Алиев эл аралык аэропорту|Баку]], [[Үрүмчү Тяньшань эл аралык аэропорту|Үрүмчү]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Turkish Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130604104217/http://wwwdownload.thy.com/kargo/pdf/winter2012_2013.pdf|url-status=dead|title=Turkish Airlines Cargo Winter Schedule|archivedate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;}} | [[Aлмата эл аралык аэропорту|Алмата]], [[Суварнабхуми аэропорту|Бангкок–Суварнабхуми]], [[Гуанчжоу-Байюнь эл аралык аэропорту|Гуанчжоу]], [[Исламабад эл аралык аэропорту|Исламабад]], [[Стамбул аэропорту|Стамбул]], [[Шанхай Пудоң эл аралык аэропорту|Шанхай–Пудоң]]
&lt;!-- --&gt;
| [[Turkmenistan Airlines|Turkmenistan Airlines Cargo]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/44165/aviakompaniya-turkmenistan-zapustila-regulyarnye-gruzovye-reisy-v-bishkek|title = Авиакомпания &quot;Туркменистан&quot; запустила регулярные грузовые рейсы в Бишкек &amp;#124; Общество| date=4 May 2023 }}&lt;/ref&gt; | [[Turkmenabat Airport|Түкмөнабад]]
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[Uzbekistan Airways|Uzbekistan Airways Cargo]]}} | [[Навои эл аралык аэропорту|Навои]]
&lt;!-- --&gt;
| [[YTO Cargo Airlines]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/|title = YTO Express adds Kyrgyzstan freighter flights|date = 20 January 2020|accessdate = 2025-06-24|archivedate = 2022-11-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20221122212145/https://www.aircargonews.net/airlines/freighter-operator/yto-express-adds-kyrgyzstan-freighter-flights/}}&lt;/ref&gt; | [[Шицзячжуан-Чжэндин International Airport|Шицзячжуан]]
&lt;!-- --&gt;
}}

== Кырсыктар жана окуялар ==
* 2002-жылы 23-октябрда таңга жуук, Третьяково Аба Транспорттук компаниясы жетектеген  IL-62  авиалайнери учуп чыгуу маалында учуп-конуу тилкесинин жээгинен чыгып кетип, аварияга туш болгон. Бортто жүргүнчүлөр жок болгон. Ал эми экипаждын бардык 11 мүчөсү тең жеңил гана жарадар болуп, качып чыккан. Аларды АКШнын биргелешкен аба күчтөрү жана Манас аэробазасындагы Түштүк Кореялык аскер клиникасы кабыл алган. Кыргыз персоналы ал самолеттун калдыктарын майдалап, ошол жерге калтырып коюшкан. Кыйроонун калдыктары дагы деле быкшып күйүп жатканда, аэропорттук операциялар кайра калыбына келген.
* 2004-жылдын ноябрында, жарандык жүк ташуучу Боинг 747 тескери жакка ―  жаңы Марсден Маттинг аттуу кыйраткыч учактардын туругуна  багыт алган. Самолет аябагандай оор болгондуктан, ошол жерде такалып, учак жолун тосуп туруп калган. Аэропорттук операциялар бир нече саатка токтолгон. Кийинчерээк, трактор менен самолетту ордунан тартып чыгышкан.
* 2006-жылы 26-сентябрда, Москва-Домодедового багыт алган Туполев ТУ-154 учар маалында жерге жаң конгон АКШ аскердик танкер менен урунушкан. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Туполевдун бортунда 52 жүргүнчү жана тогуз кишилик экипаж бар болчу. Бир канаты сынса да, аны  өз жерине кайра айдап баруу колдон келди. Ал эми танкер үч киши бар, ошондой эле суюк отун менен толук эле. Ал отун тез күйүп кетип, танкер толук бойдон кыйратлган. Эки самолетто тең эч ким жарадар болгон жок.
* 2008-жылы 24-августта Тегеранга багыт алган Итек Эйр боинги  аэропорттон 3 км алыстыкта жерге кулап түшүп, талкаланган. Анда 68 адам каза тапкан. 22 адам, анын ичинде экипаж мүчөлөрү тирүү калган. Аэропорттун өкүлүн айтымы боюнча, экипаж борттогу техникалык көйгөйлөр жөнүндө билдиришип, аэропортко кайтып баратканда, учак жерге кулаган.

* 2011-жылы 28-декабрында Бишкектен учуп чыккан Кыргызстан авиялиниялары ТУ-134  Ошто конууга аракет кылган. 80 жүргүнчүдөн жана алты экипаж мүчөлөрүнөн турган самолет учуучу жолдун тышына чыгып кетип, айланып барып, от алынып кеткен. 31 адам жарадар болуп, 17 адам госпиталдаштырылган.
* 2017-жылдын 16-январында [[Turkish Airlines]] компаниясына таандык 6491-рейс, ACT Airlines тарабынан Turkish Cargo үчүн ижарага алынган Boeing 747-400F учагы, Гонконгдон Стамбулга Бишкек аркылуу бара жатып, калың тумандын айынан конууга аракет кылган учурда учуп-конуу тилкесине жете албай, жакын жайгашкан айылга кулап түшкөн. Кырсыктын кесепетинен төрт учкуч жана жердеги 34 адам каза болуп, жалпысы 38 адамдын өмүрү кыйылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/319938|title=&quot;ASN Aircraft accident Boeing 747-412F TC-MCL Bishkek-Manas International Airport (FRU)&quot;|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-06-12}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

==Булактар==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Бишкек]]
[[Категория:1974-жыл]]
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/ Расмий сайты] {{ref-ky}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}{{Бишкек транспорту}}</text>
      <sha1>3j5hehyxfe1ztrokud8oki77c7ucco1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Профессор Хесаби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112055</id>
    <revision>
      <id>642846</id>
      <parentid>609116</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T04:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>642846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26395" sha1="2p7is5jeul0tmr581vvpcwfbzckc5et" xml:space="preserve">'''Профессор Сейид Махмуд Хесаби''' — адабият жана искусство тармагындагы белгилүү илимий ишмер. Ал биология, математика [[астрономия]] сыяктуу гуманитардык илимдерди мыкты өздөштүргөн. Дүйнө жүзүндө мындай илимдүү билимдүү адамдын эмгеги жана жөндөмү жөнүндө укпаган илимпоз болбосо керек. 
=Өмүр баяны=
Сейид Махмуд Хесаби  1902-жылы [[Тегеран]] шаарында төрөлгөн. Ал төрт жашка чыкканда атасы, апасы жана анын агасы Шамы шаарына көчүп кетүүнү чечишет, ал жети жашка чыкканда бөтөн жерге келип жакырчылыктан кыйналган даанышман, француз попторунун мектебинен окуп баштайт. Ошону менен бирге ал өзүнүн билимдүү жана динге терең ишенген апасы Гохаршад Хесабиден диний билим алып, фарсы адабиятын терең өздөштүрө баштайт. Жаш талант Куранды жатка билип, ага чын дили менен ишенген. Хафиздин ырлар жыйнагын толугу менен окуп, Саадинин “Гүлстан” жана “Бустан” китептерин, Фирдоусинин “Шахнамэсин” Муловинин “Маснависин”, Каима Макаманын “Мооншат” китептерин берилип жан дили менен окуган. Ошентип, Биринчи Дүйнөлүк согуштун  башында француз мектеби жабылып калгандан кийин, Бейруттагы орто мектепке кирет. Ошентип ал жерде эки жыл окуган соң, окуусун улантуу максатында Бейруттагы америкалык коледжке тапшырат. 17 жаш курагында ал адабият факультетин жана 19 жашында биологиялык факультетин ийгиликтүү аяктайт. Андан соң инженер-куруучу кесипке ээ болот. Ошол убактарда жол куруу жана курулуш долбоорлордун үстүндө эмгектенүү менен үй-бүлөсүн бакканга каражат таап турат.  Хесаби медицина, математика жана астрономия тармактарында да академиялык билим алат. Хесаби иштеген Француз жол куруу компаниясы жаш даанышмандын талантына баа берип, анын окуусун улантуу үчүн Францияга жөнөтүшөт. Ошентип 1924-жылы Жогорку электротехникалык училищеге  тапшырып, 1925-жылы ийгиликтүү аяктайт. Франциядагы тоо кен факультетинде окуп жүрүп, ал ошол эле мамлекеттеги электр темир жолу ишканасында да эмгектенет, андан соң өзүнүн ишмердүүлүгүн  Франциядагы Саар областындагы темир жана кен байлыктарды чыгаруучу ишканада улантат. Ал 1927-жылы 25 жашында “Фотоэлектрдик клеткалардын сезимталдуулугу” аттуу доктордук илимий ишин жактайт. Профессор Хесаби Трандын салттык жана батыштын классикалык музыкасын мыкты билген. Андан тышкары сууда сүзүү, суу куткаруучу тармактарында да бир нече спорттук жетишкендиктерди алып, айтылган тармактарда димломго да ээ болот.
=Илимий иштери жана ишмердиги=
Ал илимий изилдөө иштерин чет мамлекеттерде жүргүзүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болуп турса да мекенге болгон сүйүүсү артып өз мекенине талыкпай кызмат кылып, иран жаштарын жаңы илимдер менен тааныштырууну дегдеп алтын топурагы Иранга кайтып келет. Жаш даанышман жаңы илимдерди түптөп, ондогон китеп жана трактаттарды жаратуу менен бирге жаңы инженерия жана физика кафдерасын түптөп, Ирандагы жаңы инженерия иштери жана физика илиминин түптөөчүсү деп таанылат. Анын баа жеткис илимий эмгектери деп - анын заманбап илимдерди таратууда, чет элдик терминдерге ага ылайыктуу фарсы тилиндеги терминдерди таабууда, көптөгөн адистештирилген илимий изилдөө борборлорун ачууда, Парсы булуңунун портунун жээгиндеги эң алгачкы жол картасын түзүүдө, алгачкы метеорологиялык станцияны ачууда,  Ирандагы алгачкы радиобиологиялык аппараттын тургузуп, аны колдонуу, Тегеран университетин жана техникалык университетин  куруу мыйзамын чыгаруу сунушу, Тегеран университетинде атом раекторлору боюнча  илимий изилдөө борборлорун ачуу, ирандагы алгачкы заманбап обсерваториясын ачуу сыяктуу  70 жылдык илимий иштерин айтууга болот.
=Эмгектери жана ачылыштары=
*Профессор Хесабинин төмөнкү эмгектерин жана ачылыштарын айтууга болот:
*Ирандагы эң алгачкы радио кабылдагычты ойлоп табуу,
*Иран убактысын расмий түрдө аныктоо,
*Университетте акустикалык департаменттин ачып, илимий метод менен иран музыкасынын гаммалар аралык алыстыгын аныктоо,
*Спутнктерди көзөмөлдөө боюнча заманбап борборун ачуу,
*Ирандагы заманбап жол куруу негизин түптөө,
*Иран көчмөндөрү үчүн эң алгачкы мектебин ачуу,
*Тегеран университетинде оптикалык линзаларды чыгаруудагы прикладдык борбор ачуу,
*Эң алгачкы жеке бейтапкана ачуу,
*Фарсы тили боюнча Иран илимдер академиясында катышуу,
*Баштапкы жана орто мектептер үчүн жаң окуу системасын пландаштыруу жана аны киргизүү,
*Тегеран университетинде геофизикалык институтун түптөө жана алгачкы сейсмологиялык борборду ачуу,
*Иран музыкалык чөйрөсүн жана музыкалык изилдөөлөрдү изилдөө борборун түптөө,
*Ирандагы космикалык илимий изилдөө борборун түзүү,
*Электроника, физика, оптикалык физика жана жасалма интеллект боюнча өнөр-жай изилдөөчү мейкиндигин ачуу,
*Ирандагы алгачкы суу тегирменин электр кубатын (генератор) алүү үчүн эксплуатациялоо, 
*Мамлекеттеги түптүү илимдер лабораториясын түзүү болуп эсептелет. 
=Ички жана сырткы саякаттары=
Профессор Хесаби Ирандын айыл-кыштактарын көп кыдырган. Анын [[Франция]], [[Улуу Британия]], Германия, Италия, Австралия, Швейцария, Дания, Швеция, Норвегия, Канада, АКШ, Россия, бардык ЧыгышЕвропа мамлекеттери, Египет, Сауд Аравия, Ливан, Сирия, Иордания, Сингапур, Аляска ж.б. өлкөлөргө болгон сапарлары анын бүткүл дүйнөнү таанып билүүгө болгон каалоо тилегин билдирип турат. 
Ал эми татаал теоретикалык маселелелерди чыгаруу үчүн ал бир нече дептер, бир эки карандаш жана өчүргүч колдонгон. Кээде бир эле теңдеменин үстүндө ооруп төшөктө жатканына карабай 6 ай иштеген күндөрү да болгон.  Профессор Хесаби ар дайым издениа, бүткүл ою илимий изилдөө, ачылыш болгондуктан, ар кандай маселелерди чыгарууда жада калса чакыруу барактарынын чекесиндеги актай жерлерди да колдонгон. Ал  илимий семинарда “Чакыруу барактардын сырткы эки бети тең актай болсо жакшы болмок” деген сөзүн тамаша катары айткан. Ал эми долбоорлодун үстүндө иштөөдө күнү түнү тыным албай күн сайын иштеген. Мисалга алсак 8 ай тыным албай шаардын түштүгүндөгү токарьга кайрылып кеңешип, мамлекетке зарыл болгон маанилүү нерселерди башка мамлекеттерден сатып албоо үчүн абдан берилүү менен эмгектенгендиктен, убактысын текке кетирбөө максатында түшкү тамакты ичпестен чай менен кичине таттуу ширин жеп гана иштеген. Ал илимий иштеринен эс алган убактыларында багбанчылык менен алектенип, керек болгон учурларда жерди күрөк менен казып, короодогу бассейнди тазалоодон да баш тарткан эмес. Даанышман өзүнүн уулдарын диний билим алуусуна жана Куранды терең түшүнүп, кырааты менен окууда көп демилге берген. Ал эми университетте жети муун мугалимдерди жана студенттерди тарбиялап, алардан мыкты адистерди чыгарган.  
=Акылман сөздөрү=
*“Жашоо – бул жаңы бир нерсени түшүнүү жана окуп үйрөнүү”, *“Прогресстин төрт фактору – бул кайраттуулук, акыйкаттык, айбыгуу жана махабат”, 
*“Бир туура аткарылган иш – миң туура кеңештен артык”, 
*“Прогресске жол – бул  илимдин жана изилдөөнүн мыкты баасы, ал мугалимге, студентке жана окучууга урмат көрсөтүү аркылуу болот”, *“Чыгышты тууроо – илимий талантты тыптыйпыл кылып жок кылуучу коркунучтуу курал” 
сыяктуу баа жеткис акылман учкул сөздөрү эл ичинде кеңири тараган. 
=Чет тилдерин үйрөнүү тажрыйбасы=
Профессор Хесаби илим билим алууда, эс албастан тынымсыз эмгектенген. Жашоосунун акыркы 38 жыл аралыгында немис тилин үйрөнүүгө ар күнү кечинде экиден ашык саат бөлүп турган. Ошентип анын жакын досторунун бири, немис тили профессору Дорис “Сизди көрүп, билбеген адам, сиздин апаңыз немис болгон болуш керек деп божомолдошу мүмкүн” деп жазган. Доктор Махмуд Хесаби төрт француз, англис, немис, жана араб тилдеринде эркин сүйлөп, санскрит, латын, грек, авеста, түрк жана Италия тилдерин билген.  Ага Франциянын эң маанилүү ордендери башкача айтканда Де-Легион д'Онор ордени (ардактуу легион) жана Легиондун ардактуу Командору медалы берилген. Ал белгилүү профессор Эйнштейндин жалгыз ирандык окуучусу болгон жана ал дүйнө жүзүндөгү Эрвин Шредингер, Пол Дирак, Нильс Бор сыяктуу белгилүү даанышмандар жана Андре Жид менен Бертранд Рассел сыяктуу белгилүү философтор менен тыгыз байланышта болгон.
=Наамдары= 
1990-жылы Дүйнөлүк илимий коому тарабынан “Дүйнөнүн мыкты илимий ишкери” наамына ээ болгон жана 1987-жылы өткөн Иран физикасынын 60 жылдыгына арналган конференцияда “Иран физикасынын атасы” деп таанылган. 
=Жүрөк оору=
Женева университетине караштуу Кантонал бейтапканасынын ишмеринин бири тартып алган  сүрөттө, профессордун өмүрүнүн акыркы күндөрүндө анын тамагы жанында муздап турганы, анын табити эч нерсеге тартпай, доктурлар аны оорулу жүрөгүн дарылоо натыйжасыз деген чечим чыгарышат. Ошондуктан анын оң колуна жүрөктүн согушун жөнгө салып туруучу дары куюлса, сол колунан ооруну басаңдатуучу дары куюп турушкан. Эң таң калычтуусу ушундай оор акыбалда жатса да, профессор өмүрүнүн акыркы күндөрүн китеп окуп, илимий изденүүгө жумшаган. Андан да ал колуна калың китепти алып аны дыкаттык менен окууга киришкендиги таң калтырбай койбойт. 
Улуу даанышман, профессор 1992-жылы 3-сентябрда Женева университетинин бейтапканасында жарык дүйнө менен кош айтышкан. 

=Профессор Хесабинин музейи=
Профессордун калтырган мурасы боюнча аны Ирандын борборундагы Тафреш шаарында жерге беришкен. Даанышмандын көзү өтүп кеткен соң анын күндөлүк дептери, өз колу менен жасаган буюмдары, грамоталары, дипломдору жана башка илимий эмгектери, медалдары, ордендери сыяктуу өздүк буюмдары жана үй-бүлөлүк сүрөттөрү ж.б. сакталган өз үйү “Профессор Хесаби атындагы музей”болуп ачылган.  Бул музейде профессорго ар кандай даанышман, башкармалар тарабынан белекке тартуу кылынган живопись, каллиграфия, колго жасалган буюмдар,анын өздүк буюмдары менен бирге көргөзмөгө коюлган. 
=Профессор Хесабинин эскерүүлөрү=
Профессор Хесаби физика боюнча бир нече маанилүү теорияларды түзгөн. Анын эң негизги жетишкендиги болуп “Чексиз бөлүкчөлөр теориясы” саналат. Ушунун негизинде ал бир нече Европалык окумуштуулар менен жолугушуп, алар профессор Эйнштейндин кеңсесине кайрылууну сунушташкан. Ошентип ал Пристон университетине керектүү далилдер тиркетилген кат жөнөткөн. Арадан бир нече убакыт өткөн соң жогоруда аталган университетке чакыруу кат алып, Эйнштейндин жардамчысы менен жолугууга мүмкүнчүлүк алган. Профессор Штраус менен болгон жолугушуудан кийин, ага Эйнштейндин өзү менен жекеме жеке жолугаарын жана өзүнүн теориясын улуу даанышманга көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн алганы жөнүндө билдиришкен.  Төбөсү көккө жеткен профессор Хесаби Улуу даанышман Эйншейтн менен жолугушун мындайча сүрөттөйт. “Улуу физик Алберт Эйнштейнди алгач көргөнүмдө, анын өтө жөнөкөй, токтоо, оор басырыктуу, кичи пейил жана ак ниет экени билинип турду. Ал мени өзүнүн кабылдама бөлмөсүндө күтүп туруптур. Мен бөлмөгө киргенимде мени жылуу кабыл алып, мени өз бөлмөсүнө алып кетти. Бөлмөгө киргенибизде Эйнштейн өзүнүн иш ордуна отурбастан, бөлмөдөгү жумшак эмерекке менин жаныма отурду. Мен өзүмдүн “Чексиз бөлүкчөлөр теориямды түшүндүргөн соң, менин жазгандарымды карап чыгып бир айдан кийин дагы бир жолугушаарыбызды айтты. Ошентип бир ай өткөн соң мен Эйншетйнге кайрылганымда, ал: “Мен физика тармагында тажрыйбалуу адам катары, Сиздин теорияңыз жакынкы келечекте физикага айланат деп чечкиндүү айта алам” деди. Мен уккан кулагыма ишене албай кубанычтан сүйлөй албай апкаарып турдум. Менин ишим дагы да тереңирээк изилдөөрөлөрдү жана жакшыртууну талап кылаарын айтып, ишимдин үстүндө дагы тереңирээк изилдөөмдү сунуш кылды да өзүнүн жардамчысына керектүү мүмкүнчүлүктөрдүн баарын менин ыктыярыма коюп берүүнү буюрду. Ошентип улуу физиктин жардамчысы аркылуу Чикаго университетинин оптика лабораториясына Энштейндин атынан кат жөнөтүү аркылуу мага керектүү нерселердин баарын менин ыктыярыма  ала алдым. Университеттин жатаканасынан кадимки эле мейманкананын шарттары менен түзүлгөн бир бөлмө бөлүм беришти. Ошентип, лабораторияда иштеп баштаган алгачкы күнү, буюмдарымды жайгаштырып жатып, бир нече кол коюлган актай чектерди байкадым. Бирок, ал чектерди менин кутучама бироо байкабай унутуп кеткен го деп ойлодум. Ошол замат лабораториянын мүдүрүнө алып барып көргөздүм да, иштин чогу жайын түшүндүрдүм. Бирок ал бул чектерди эч ким унутпаганын, алар мага таандык экенин жана аларды илимий изилдөө иштеримди жүргүзүүдө зарыл болгон нерселерге жумшоо керек экенимди айтты. Анын айтуусу боюнча лабораторияга келген бардык илимпоздорго мындай шарт түзүлүп берилет экен. Ошентип бир кыйла изилдөөлөр жана эмгектен кийин өзүмдүн теориямдын аягына чейин жасап, аны жактоо үчүн арыз катымды Пристон университетине жөнөттүм. Көп убакыт өтпөй теориямды жактоочу кун да келди. Жактоочу залга киргенимде улуу физик Эйнштейди көрүп бир чети таң калсам,  бир чети сүйүнүчүм койнума батпай турду. Мен залга кирип келгенимде Эйнштейн жана анын артынан көптөгөн даанышман илимпоздордун тура калып кол чабышты. Ошол маалда мен болуп көрбөгөндөй толкунданып турдум. Улуу физик Эйнштейндин жанында бир нече убакыт отуруп, андан соң жактоо ишин бат баттан түшүндүрүп баштадым. Ошондо Эйнштейн мени өзүнө чакырып, эмнеге мынча шашкалактаганымды сурады, мен “Сиздин убактыңызды жана башка илимпоздордун убактысын жөндөн жөн алгым келбейт” деп жооп бердим. Ал өтө мээримдүүлүк менен “Жок, шашып кереги жок, Сиз азыр профессор Хесабисиз, а биз болсо Сиздин студенттериңизбиз жана биздин убактыбыз толугу менен Сиздин ыктыярыңызда” деп жооп берди. Бул жактоо заседаниеси мен үчүн жашоодогу эң эле жагымдуу  эсте калаарлык эскерүү болуп калды. Өзүнүн улуу физик жана өтө бийик даражада турганына карабай мени “өзүнүн мугалими” деп айткан жана мен өзүмдүн теориямды  эң улуу даанышман, физик Алберт Эйнштейндин алдында жактадым. Муну менен мен адамдын канчалык илимдүү-билимдүү болсо ошончолук ийкемдүү болооруна ынанып, жашоодо эң маанилүү сабак алдым. Ошентип илимий ишимди мыкты жактаган соң улуу даанышман Эйнштейн өзү менен кошо университетте иштеп калып, Пристондук университетте өзүмдүн илимий ишимди улантуумду сунуштады” деп жылмайуу менен эскерет профессор Хесаби. 
=Булактар=
*Continuous Particles
* Theoretical Evidence for the Existence of a Light-Charged Particle of Mass Greater than That of the Electron
*Modèle de particule infinie
*Theory of Infinitely Extended Particles
* Seyed Mahmoud Hessaby. «Theory of Infinitely Extended Particles».
* «ḤESĀBI, MAḤMUD». ایرانیکا. «منبع داده شده (Ḥesābi, 2000, p. 8) است و نوشته شده‌است: For an account of his life and work, as well as a selection of his writings and a complete bibliography of his works, see Maḥmud Ḥesābi, Rāh-e mā, goftārhāʾi az Sayyed Maḥmud Ḥesābi, Tehran, 2000 (however, the foundation of a number of institutions attributed to Ḥesābi in pp. 6-8 and 187-90, should be checked against other reliable sources and documents).»
*http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Légion_d'honneur
*http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/861811{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Encyclopædia Iranica,&quot;ḤESĀBI, MAḤMUD&quot;
* Iran Chamber Society
*https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%A8%DB%8C

[[Адабият, искусство]]</text>
      <sha1>2p7is5jeul0tmr581vvpcwfbzckc5et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раззаков аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121684</id>
    <revision>
      <id>642828</id>
      <parentid>564880</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Раззаков (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Раззаков аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>564880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6604" sha1="3ot0mknkwqty183qttbm8xrn2zkowqz" xml:space="preserve">{{Аба майдан
| аталышы                    = Раззаков аэропорту
| өздүк аталышы              = 
| лого                       = 
| логонун туурасы            = 
| сүрөт                      = Isfana Airport.JPG
| туурасы                    = 
| баяндамасы                 = 
| ИАТА                       = 
| ИКАО                       = UAFI
| ИЧКИ КОД                   = ИФА
| ИГА                        = 
| ФАА                        = 
| ДМУ                        = 
| түрү                       = жарандык
| өлкө                       = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}}
| жайгашкан жери             = [[Баткен облусу]], [[Лейлек району]]
| lat_deg = 39 | lat_min = 49 | lat_sec = 29 | lat_dir = N
| lon_deg = 069 | lon_min = 34 | lon_sec = 07 | lon_dir = E
| region                     = 
| регион ПозКарты            = Кыргызстан 
| позиция кода ИАТА          = 
| подпись ПозКарты           = Аэропорттун Кыргызстандагы жайгашуусу
| ачылган убакыты            = [[1974-жыл]]
| жабылган убакыты           = 
| ээси                       = Мамлекет
| колдонуучу                 = «Манас эл аралык аэропорту» ААК
| ээ-колдонуучусу            = 
| хаб катары колдонуучулар   = 
* [[Avia Traffic Company]]
* [[TezJet Airlines]]
| бийиктиги                  = +1380 м
| аянты                      = 
| убакыт аралыгы             = +6
| жайкы убакыты              = 
| иш тартиби                 = күндүз
| сайты                      = 
| сайттын аталышы            = 
| УКТ1-номуру                = 10/28
| УКТ1-ченеми                = 1735х35
| УКТ1-төшөмү                = асфальт-бетон
| УКТ2-номуру                = 
| УКТ2-ченеми                = 
| УКТ2-төшөмү                = 
| УКТ3-номуру                = 
| УКТ3-ченеми                = 
| УКТ3-төшөмү                = 
| УКТ4-номуру                = 
| УКТ4-ченеми                = 
| УКТ4-төшөмү                = 
| А1-номуру                  = 
| А1-ченеми                  = 
| А1-төшөмү                  = 
| А2-номуру                  = 
| А2-ченеми                  = 
| А2-төшөмү                  = 
| жыл-стат                   = 
| жылдык жүргүнчү агымы      = 
| жылдык жүк агымы           = 
| учуулар-конуулар           = 
| сыйлыктары                 =
| шилтемелери                = 
}}

'''Исхак Раззаков атындагы аэропорт'''''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.gov.kg/ky/post/s/aeroportu-goroda-isfana-prisvoeno-imya-iskhaka-razzakova |accessdate=2022-09-02 |archivedate=2022-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220902154754/https://www.gov.kg/ky/post/s/aeroportu-goroda-isfana-prisvoeno-imya-iskhaka-razzakova }}&lt;/ref&gt; (мурдагы аталышы ― '''Исфана аэропорту''''') — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Раззаков (шаар)|Раззаков шаарын]] тейлөөчү аэропорт.

Аэропорт 1974-жылы пайдаланууга берилген. Совет мезгилинде Як-40,  Ан-24, Ан-26, Ан-28, BAE-146-200 сыяктуу учактарды жана тик учактардын бардык түрлөрүн кабыл алчу. Аэродромдо бир асфальт бетондолгон учуп-конуу тилкеси бар. (УКТ) – 1735 х35 м. Аэродромдук классы: «ЗС» ( ИКАОнун ченемдери) жана «Д» (ЭАКнын ченемдери). Республика ичиндеги ички каттамдар үчүн ылайыкталган&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://g-avia.ru/kody_gorodov_vseh_stran_|title=Codes of cities in every country|accessdate=2012-10-28|url-status=dead|archivedate=2018-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108062817/http://g-avia.ru/kody_gorodov_vseh_stran_|lang=ru}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181108062817/http://g-avia.ru/kody_gorodov_vseh_stran_ |date=2018-11-08 }}&lt;/ref&gt;.

Аэропорттун бекетинде жүргүнчүлөр үчүн бардык ыңгайлуу шарттар түзүлгөн, алар ― каттоочу орундар, жүргүнчүлөрдүн коопсуздугу үчүн текшерүүчү аппараттар, жүк лентасы, эне-бала бөлмөсү жана башкалар. Аэробекет комплекси күндүзү ички каттамдарды тейлөө үчүн ылайыкташтырылып курулган.

== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Количество рейсов из Бишкека в Раззаков увеличено до четырех в неделю|url=https://24.kg/obschestvo/324730_kolichestvo_reysov_iznbspbishkeka_vnbsprazzakov_uvelicheno_donbspchetyireh_vnbspnedelyu/|lang=ru|work=24.kg|accessdate=2025-05-10}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[TezJet|Tez Jet]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf|title=TezJet Flight Schedule|accessdate=2025-05-10|archivedate=2025-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf |date=2025-04-29 }}&lt;/ref&gt;
|}

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргыз Республикасындагы аэропорттор]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

{{Кыргызстандын абамайдандары}}
[[Категория:Исфана шаары]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]</text>
      <sha1>3ot0mknkwqty183qttbm8xrn2zkowqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нурапшан (Өзбекстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123685</id>
    <revision>
      <id>642885</id>
      <parentid>533926</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Нурафшан (Өзбекстан)]]&quot; барагын &quot;[[Нурапшан (Өзбекстан)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>533926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9510" sha1="imwusnw3ezm8wib2tfinb78wl9n05jv" xml:space="preserve">{{ОЖ
|статусу                     = шаар 
 |кыргызча аталышы           = Нурафшан 
 |расмий аталышы             = {{lang-uz|Nurafshon}} 
 |сүрөт                      =
 |сүрөт ачыктамасы           =
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Өзбекстан 
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
  |lat_deg=41|lon_deg=69|lat_min=02
  |lat_sec=25 |lon_min=21|lon_sec=30
  |CoordAddon                = type:city_region:UZ
  |CoordScale                = 
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 320
 |облус картасынын өлчөмү = 320
 |район картасынын өлчөмү = 320
 |облус түрү              = 
 |облус                     = Ташкент облусу
 |таблицадагы облус        = Ташкент облусу
 |район түрү              = 
 |район                      = Орто-Чирчир району
 |таблицадагы район          = Орто-Чирчир району
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = Тойтепа
 |статустун берилиши         = 
 |аймагы                     = 
 |бийиктиктин түрү           = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 395
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = өзбек тили 
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     = 
  |элди каттоо жылы          = 
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = Ислам
  |этнохороним               = 
 |убакыт аралыгы             = +6
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +99
 |почта индекси              = 111500 
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 
 |идентификатордун түрү      = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              =
}}

'''Нурафшан''' ({{Lang-uz|Nurafshon}} — ''Жаркыраган'' ) —  [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасынын]] Ташкент облусундагы Уртачирчик районунун акимий борбору. Ошондой эле облустук деңгээлдеги шаар. 

== Тарыхы ==
1973-жылы шаар статусун алган. 2017-жылга чейин ал Тойтепа ( {{Lang-uz|Toʻytepa/Тўйтепа}}) жана Уртачирчик (мурунку Среднечирчик району) районуна баш ийген, райондук деңгээлдеги шаар болгон.

2017-жылдын 25-августунда Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин Сенаты өзүнүн пленардык отурумунда Тойтепа шаарынын атын Нурафшан деп өзгөртүүнү чечкен&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uza.uz/ru/politics/izmenenie-nazvaniya-goroda-toytepa|title=Изменение названия города Тойтепа|publisher=Национальное информационное агентство Узбекистана|accessdate=2017-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180731031315/http://uza.uz/ru/politics/izmenenie-nazvaniya-goroda-toytepa|archivedate=2018-07-31|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; .

== Географиясы ==
[[Файл:Toshkent_viloyati.jpg|left|thumb|324x324px| Карта - Ташкент облусунун схемасы]]
Нурафшан шаары Тойтепа темир жол станциясынан 4 км алыстыкта, [[Ташкен|Ташкент]] - [[Кокон шаары|Коканд]] унаа жолунун боюнда, [[Ташкен|Ташкенттен]] 25 км түштүктө жайгашкан.

== Калкы ==
Нурафшандын калкы 2018-жылдын 1-июлуна карата 49 731 адамды түзөт. Эсептөөлөргө ылайык, шаардын калкы мурда 29 миңден ашуун болсо, 1975-жылы 17 миң адам болгон.

== Экономикасы ==
Шаарда алюминий рудасын байытуу фабрикасы, кийим тигүү фабрикасы &lt;ref&gt;«Kabool Textile», «Toshkent-To’y-tepa Textile» С 2005 года совместное предприятие «Spentex-Toytepa».&lt;/ref&gt;, автотранспорт ишканалары, өндүрүш ишканалары бар.

== Билим берүү ==
Шаарда No1 жалпы билим берүүчү орто мектеби бар (мурунку аталышы А. С. Пушкин), бул шаардагы эң эски мектептердин бири.

Мектепте орус жана өзбек класстары бар, ошондой эле англис, немис, француз жана корей тилдеринде чет тилдерди үйрөнүүгө басым жасалган.

Ошондой эле шаарда No48 жалпы билим берүүчү орто мектеби бар (мурунку аталышы А. П. Гайдар, Ташкент юли көчөсүндө жайгашкан), ошондой эле орус жана өзбек класстары бар.

== Кооз жерлери ==
Шаардын батыш чет жакасында (Нурафшан—Туябугуз жолунун боюнда) Улкантойтепе конушу бар, Совет доорунда ага аскер бөлүгүн жайгаштыруунун натыйжасында катуу талкаланган.

Конушка изилдөө жүргүзгөндөр: 1875-жылы - Д.М. Гременицким, 1884-жылы - Н. Примкулов жана [[Веселовский Николай Иванович|Н.И. Веселовский]], 1890-жылы - И. Краузе, 1896-жылы - Түркстан кружкасынын археология фанаттарынын мүчөлөрү, 1923-жылы - [[Массон Михаил Евгеньевич|М. Е. Массон]], 1929-жылы - А.А. Потапов, 1958-жылы - Ю. Ф. Буряков жана С. X. Ишанханов.

Бул жерде чакан казуулар жана археологиялык изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Түндүк бөлүгүндө цитадели менен аянты 20 га болгон тик бурчтуу шахристан гана сакталып калган.

Цитадель да, Шахристан да коргонуу дубалдары менен курчалган, экинчисинде 4 дарбазанын издери бар. Маданий катмардын калыңдыгы айрым жерлерде 10 метрден ашат.

Колдо болгон материал аймактын отурукташуусун биздин замандын биринчи кылымдарындагы мезгилге таандык кылууга мүмкүндүк берет. б. з. ч. жана жашоонун гүлдөшү - IX-X кылымдарга жана айрыкча XI-XII кылымдарга чейин.

Орто кылымдагы Нукет шаары менен аныкталган. Б. з. ч X-XII кылымдарда  чыгыш географтары сүрөттөгөн..Караханиддердин доорунда, белгилүү бир убакытка чейин Илак ээлигинин борбору, ошондой эле өздөрүнүн акча казынасы болгон 

Археологиялык изилдөөлөрдүн жүрүшүндө 6-кылымга таандык жана [[Зороастризм]] дооруна таандык эки оссуарий табылган. [[Ташкен|Учурда алар Ташкенттеги]] Өзбекстан элдеринин тарых музейинде.

== Белгилүү инсандары ==

* Даңк орденинин толук кавалери Николай Иванович Голубничий жашаган жана шаарга коюлган.

== Эскертүүлөр ==
{{Булактар}}

== Шилтемелер ==

* Тойтепа // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 54. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 26).
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>imwusnw3ezm8wib2tfinb78wl9n05jv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642888</id>
      <parentid>642885</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9495" sha1="ah6fwrywwc1uq6ngvy2q3jt6ou6um5r" xml:space="preserve">{{ОЖ
|статусу                     = шаар 
 |кыргызча аталышы           = Нурафшан 
 |расмий аталышы             = {{lang-uz|Nurafshon}} 
 |сүрөт                      =
 |сүрөт ачыктамасы           =
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Өзбекстан 
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү        = 
 |желектин сүрөттөлүшү       = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
  |lat_deg=41|lon_deg=69|lat_min=02
  |lat_sec=25 |lon_min=21|lon_sec=30
  |CoordAddon                = type:city_region:UZ
  |CoordScale                = 
 |өлкө картасынын өлчөмү  = 320
 |облус картасынын өлчөмү = 320
 |район картасынын өлчөмү = 320
 |облус түрү              = 
 |облус                     = Ташкент облусу
 |таблицадагы облус        = Ташкент облусу
 |район түрү              = 
 |район                      = Орто-Чирчир району
 |таблицадагы район          = Орто-Чирчир району
 |коомдун түрү               = 
 |коом                       = 
 |таблицадагы коом           = 
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        = 
 |мурунку аталышы            = Тойтепа
 |статустун берилиши         = 
 |аймагы                     = 
 |бийиктиктин түрү           = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 395
 |климаты                    = 
 |расмий тили                = өзбек тили 
 |расмий тили2               = 
  |калкы                     = 
  |элди каттоо жылы          = 
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            = 
  |диний курамы              = Ислам
  |этнохороним               = 
 |убакыт аралыгы             = +6
 |DST                        = 
 |телефон коду               = +99
 |почта индекси              = 111500 
 |почта индекстери           = 
 |автоунаа коду              = 
 |идентификатордун түрү      = 
 |цифралык идентификатор     = 
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              =
}}

'''Нурапшан''' ({{Lang-uz|Nurafshon}} — ''Жаркыраган'' ) —  [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасынын]] Ташкент облусундагы Орто-Чырчык районунун акимий борбору. Ошондой эле облустук деңгээлдеги шаар. 

== Тарыхы ==
1973-жылы шаар статусун алган. 2017-жылга чейин ал Той-Төбө ( {{Lang-uz|Toʻytepa/Тўйтепа}}) жана Уртачирчик (мурунку Среднечирчик району) районуна баш ийген, райондук деңгээлдеги шаар болгон.

2017-жылдын 25-августунда Өзбекстан Республикасынын Олий Мажлисинин Сенаты өзүнүн пленардык отурумунда Той-Төбө шаарынын атын Нурапшан деп өзгөртүүнү чечкен&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uza.uz/ru/politics/izmenenie-nazvaniya-goroda-toytepa|title=Изменение названия города Тойтепа|publisher=Национальное информационное агентство Узбекистана|accessdate=2017-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180731031315/http://uza.uz/ru/politics/izmenenie-nazvaniya-goroda-toytepa|archivedate=2018-07-31|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt; .

== Географиясы ==
[[Файл:Toshkent_viloyati.jpg|left|thumb|324x324px| Карта - Ташкент облусунун схемасы]]
Нурапшан шаары Той-Төбө темир жол станциясынан 4 км алыстыкта, [[Ташкен]] - [[Кокон шаары|Кокон]] унаа жолунун боюнда, [[Ташкен|Ташкенден]] 25 км түштүктө жайгашкан.

== Калкы ==
Нурапшандын калкы 2018-жылдын 1-июлуна карата 49 731 адамды түзөт. Эсептөөлөргө ылайык, шаардын калкы мурда 29 миңден ашуун болсо, 1975-жылы 17 миң адам болгон.

== Экономикасы ==
Шаарда алюминий рудасын байытуу фабрикасы, кийим тигүү фабрикасы &lt;ref&gt;«Kabool Textile», «Toshkent-To’y-tepa Textile» С 2005 года совместное предприятие «Spentex-Toytepa».&lt;/ref&gt;, автотранспорт ишканалары, өндүрүш ишканалары бар.

== Билим берүү ==
Шаарда No1 жалпы билим берүүчү орто мектеби бар (мурунку аталышы А. С. Пушкин), бул шаардагы эң эски мектептердин бири.

Мектепте орус жана өзбек класстары бар, ошондой эле англис, немис, француз жана корей тилдеринде чет тилдерди үйрөнүүгө басым жасалган.

Ошондой эле шаарда No48 жалпы билим берүүчү орто мектеби бар (мурунку аталышы А. П. Гайдар, Ташкент юли көчөсүндө жайгашкан), ошондой эле орус жана өзбек класстары бар.

== Кооз жерлери ==
Шаардын батыш чет жакасында (Нурапшан—Туябугуз жолунун боюнда) Улкантойтепе конушу бар, Совет доорунда ага аскер бөлүгүн жайгаштыруунун натыйжасында катуу талкаланган.

Конушка изилдөө жүргүзгөндөр: 1875-жылы - Д.М. Гременицким, 1884-жылы - Н. Примкулов жана [[Веселовский Николай Иванович|Н.И. Веселовский]], 1890-жылы - И. Краузе, 1896-жылы - Түркстан кружкасынын археология фанаттарынын мүчөлөрү, 1923-жылы - [[Массон Михаил Евгеньевич|М. Е. Массон]], 1929-жылы - А.А. Потапов, 1958-жылы - Ю. Ф. Буряков жана С. X. Ишанханов.

Бул жерде чакан казуулар жана археологиялык изилдөөлөр жүргүзүлгөн. Түндүк бөлүгүндө цитадели менен аянты 20 га болгон тик бурчтуу шахристан гана сакталып калган.

Цитадель да, Шахристан да коргонуу дубалдары менен курчалган, экинчисинде 4 дарбазанын издери бар. Маданий катмардын калыңдыгы айрым жерлерде 10 метрден ашат.

Колдо болгон материал аймактын отурукташуусун биздин замандын биринчи кылымдарындагы мезгилге таандык кылууга мүмкүндүк берет. б. з. ч. жана жашоонун гүлдөшү - IX-X кылымдарга жана айрыкча XI-XII кылымдарга чейин.

Орто кылымдагы Нукет шаары менен аныкталган. Б. з. ч X-XII кылымдарда  чыгыш географтары сүрөттөгөн..Караханиддердин доорунда, белгилүү бир убакытка чейин Илак ээлигинин борбору, ошондой эле өздөрүнүн акча казынасы болгон 

Археологиялык изилдөөлөрдүн жүрүшүндө 6-кылымга таандык жана [[Зороастризм]] дооруна таандык эки оссуарий табылган. [[Ташкен|Учурда алар Ташкенттеги]] Өзбекстан элдеринин тарых музейинде.

== Белгилүү инсандары ==

* Даңк орденинин толук кавалери Николай Иванович Голубничий жашаган жана шаарга коюлган.

== Эскертүүлөр ==
{{Булактар}}

== Шилтемелер ==

* Тойтепа // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 54. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 26).
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ah6fwrywwc1uq6ngvy2q3jt6ou6um5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рафа Айдарбекова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126422</id>
    <revision>
      <id>642847</id>
      <parentid>406353</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T05:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>642847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7690" sha1="259ro3417ydukrepn33m8j7v9ty6dk7" xml:space="preserve">{{В инкубаторе}}
Рафа Иманалиевна Айдарбекова – (1918 -1996)  Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу, медицина кызматынын полковниги, 1-Москва медициналык институтунун бүтүрүүчүсү, доцент, медицина илимдеринин кандидаты, Кыргызстандын эмгек сиңирген доктору. Рафа Айдарбекова өз ыктыяры менен фронтко жөнөп кеткен алгачкы кыргыз аялдарынын бири. Иманалиевна Айдарбекова 1996-жылы дүйнөдөн кайткан.


== Өмүр баяны ==
Рафа Иманалиевна 1918-жылы Пишпек шаарында туулган. Атасы Иманали Айдарбеков Кыргызстандын көрүнүктүү мамлекеттик ишмери, Кара-Кыргыз революциялык комитетинин төрагасы (1924-1925), Республиканын Эл чарба Борбордук кеңешинин төрагасы (1927) болгон. 1937-жылы жалган жалаа менен камакка алынган. Рафа Айдарбекова атасы тууралуу чындыкты 1991-жылы гана билген. Атасы 1938-жылы 8-ноябрда атууга кеткен. Ал репрессияга учураган 138 кыргызстандыктын арасында Бишкек шаарынан анча алыс эмес Чоң-Таш айылындагы мүрзөгө көмүлгөн.

===Билими===

“Эл душманынын” үй-бүлө мүчөсү катары Рафа Иманалиевна Кыргызстанда билим алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратылып, Москвага кеткен. Москвада Рафа Иманалиевна ооруканага медайым болуп ишке орношкон. Бир аз убакыт өткөндөн кийин ал 1-Москва медициналык институтуна тапшырып, эртең менен жана түштөн кийин окуп, түнкүсүн ооруканада медайым болуп иштеген.

Улуу Ата Мекендик согуш башталганда Рафа Иманалиевна мөөнөтүнөн мурда, 1941-жылы 1-Москва медициналык институтунун дарылоо факультетин бүтүрүп, өз ыктыяры менен согушка аттанган. Ал фронтто подполковник наамын алган биринчи кыргыз аялы болгон.

Согуштун биринчи күнүнөн акыркы күнүнө чейин Рафа Иманалиевна армияда калып, эмгек жолун автотранспорт батальонунда дарыгер болуп баштап, согуштун аягында 4-Украина фронтунун хирургия бөлүмүнүн башчысы болгон. Москванын жанында, Ленинград, Волхов, 7-Украина фронтторунда салгылашып, Австрияны, Болгарияны, Венгрияны, Польшаны, Румынияны, Югославияны бошоткондор менен болуп, Жеңиш майрамын Прагада тосуп алган.

Согуш жылдары хирург Айдарбекова дээрлик 800 операция жасаган. Анын кесипкөйлүгү менен Кызыл Армиянын көптөгөн жоокерлери жана командирлери аман калган. Аскердик дарыгер Айдарбекованын согуштагы  эмгеги үчүн Ленин жана II даражадагы Ата Мекендик согуш, Кызыл Жылдыз ордендери, 14 медаль жана башка көптөгөн ордендер менен сыйланган.

Рафа Айдарбекова 1946-жылы гана демобилизацияланган, себеби ал жетектеген хирургиялык госпитал согуш аяктагандан кийин дагы бир жыл бою Польшада согуштан кайткан советтик жоокерлер менен офицерлерге медициналык жардам көрсөтүп турган.

=== Үй-бүлөсү ===
Фронтто Рафа Айдарбекова өмүрлүк жары менен таанышкан. Ал армиядагы хирургиялык госпиталдын башчысы болуп туруп, үч миңден ашык хирургиялык операцияларды жасап, миңдеген жоокерлер менен офицерлердин өмүрүн сактап калган аскердик хирург Зыфар Игембердиевич Игембердиев болгон. Ал да армиянын курамында Берлинге чейин жетип, жеңишти ошол жерде тосуп алган.

Согуштан кийин 1947-жылы Рафа Иманалиевна ага турмушка чыккан. Зыфар Игембердиевич Москвада белгилүү академик А.В. Вишневскийдин жетекчилиги алдында доктордук диссертациясын коргогон. Кийинчерээк профессор З.И. Игембердиев Кыргызстандын саламаттык сактоо министри болуп дайындалган. Профессор Кыргызстанда биринчи күйүк борборун ачкан. Улуу Азамат Айдарбеков Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясын (КММА) бүтүргөн, хирург, доцент. Небереси Айжан, медицина илимдеринин кандидаты, хирург, Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында иштейт.

=== Эмгек жолу ===
Согуштан кийин Рафа Айдарбекова кандидаттык диссертациясын жактаган. Кыргыз мамлекеттик медициналык институттун хирургия кафедрасынын доценти болуп иштеген 40 жылдын ичинде көптөгөн билимдүү жана квалификациялуу адистерди даярдаган. 

== Колдонулган адабияттар ==
Бектурганова Күлбүбү Арыковна. Кыргызстандын асыл кыздары. Сүрөтчүсү А. Касымалиев. – Б.: Мамл. тил ж-а энциклопедия борбору, 2006. – 334-335 .ISBN 9967-14-040-2

== Шилтемелер ==
[https://www.krsu.edu.kg/news/29042020-1200 Айжан Айдарбекова. КРСУнун Ɵлбөс полку. Аскердик дарыгер (медициналык кызматтын полковниги Рафа Айдарбекова)]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Категория:Кыргызстандын айымдары]]
[[Категория:Улуу Ата-Мекендик согуштун катышуучусу]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Медицина]]</text>
      <sha1>259ro3417ydukrepn33m8j7v9ty6dk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаңы-Абад (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129669</id>
    <revision>
      <id>642806</id>
      <parentid>507270</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Янгиабад]]&quot; барагын &quot;[[Жаңы-Абад (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>507270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="i4fnhcy9kg9fc8cx5n9i1b53fyl0e3n" xml:space="preserve">{{ОЖ 
 |статусу                    = кыштак
 |кыргызча аталышы           = Янгиабад
 |расмий аталышы             = Yangiobod
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Өзбекстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта= 
|lat_deg= 40|lat_min= 39|lat_sec=14 
 |lon_deg= 72|lon_min= 43|lon_sec=56
 |CoordAddon = type:city(34500)
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  300 
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Андижян областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = 
 |аймак                      = Коргондөбө  району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        =  
 |мурунку аталышы            =  
 |берилген статусу           = кыштак
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = Өзбек тили
 |расмий тили2              =  
  |калкы                     =  
  |элди каттоо жылы          =  
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            =  Өзбектер
  |диний курамы              = ислам 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +5
 |телефон коду               = +9987479
 |почта индекси              = 170705
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              =  
 |сайтынын тили 2            = 
}}

'''Янгиабад''' ({{тил|uz|Yangiobod}}) —  
[[Категория:Өзбекстан]]
{{Коргондөбө районунун калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>i4fnhcy9kg9fc8cx5n9i1b53fyl0e3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642808</id>
      <parentid>642806</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T17:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="n3wprscg4fg4z27nwhn2wnv9r8chas7" xml:space="preserve">{{ОЖ 
 |статусу                    = кыштак
 |кыргызча аталышы           = Жаңы-Абад
 |расмий аталышы             = Yangiobod
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                       = Өзбекстан
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |гербдин туурасы            = 
 |желектин туурасы           =
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale      
 |ЯндексКарта= 
|lat_deg= 40|lat_min= 39|lat_sec=14 
 |lon_deg= 72|lon_min= 43|lon_sec=56
 |CoordAddon = type:city(34500)
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  =  300 
 |областын картасынын өлчөмү = 
 |аймактын картасынын өлчөмү = 
 |областын түрү              = област
 |област                     = Андижян областы 
 |таблицадагы област         = 
 |аймактын түрү              = 
 |аймак                      = Коргондөбө  району
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башычысынын түрү           = 
 |башчысы                    = 
 |негизделген күнү           = 
 |биринчи белгиленген        =  
 |мурунку аталышы            =  
 |берилген статусу           = кыштак
 |аймагы                     =  
 |бийиктиги                  =  
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 
 |климаты                    =
 |расмий тили                = Өзбек тили
 |расмий тили2              =  
  |калкы                     =  
  |элди каттоо жылы          =  
  |жыштыгы                   = 
  |агломерация               = 
  |улуттук курамы            =  Өзбектер
  |диний курамы              = ислам 
  |этнохороним               =
 |убакыт аралыгы             = +5
 |телефон коду               = +9987479
 |почта индекси              = 170705
 |Commons түрмөгүндө         = 
 |сайты                      = 
 |сайтынын тили              =  
 |сайтынын тили 2            = 
}}

'''Жаңы-Абад''' ({{тил|uz|Yangiobod}}) —  
[[Категория:Өзбекстан]]
{{Коргондөбө районунун калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>n3wprscg4fg4z27nwhn2wnv9r8chas7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галла-Арал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136012</id>
    <revision>
      <id>642881</id>
      <parentid>497382</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Галлаарал]]&quot; барагын &quot;[[Галла-Арал]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>497382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3433" sha1="sx9jfnzewjet033xp0voc1rvpglzs1c" xml:space="preserve">{{ОЖ|макамы=шаар|кыргызча аталышы=Галлаарал|өлкө=Өзбекстан|облус=Жызак облусу|lat_deg=40|lon_deg=67|lat_min=01|lat_sec=17|lat_dir=N|lon_min=35|lon_sec=51|lon_dir=E|CoordAddon=type:city_region:UZ|мурунку аталышы=Милютинская|статус=1973|калкы=23 000|элди каттоо жылы=2005|расмий тили=Өзбек|убакыт аралыгы=+5|телефон коду=72|почта индекси=130400|почта индекстери=130420, 130411, 130412, 130413, 130414, 130415, 130416, 130417|өлкө картасынын өлчөмү=250}}

'''Галлаарал''' — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Жызак облусу|Жызак облусунда]] жайгашкан шаар&lt;ref&gt;https://uz.wikipedia.org/wiki/Jizzax_viloyati&lt;/ref&gt; жана [[Галлаарал|Галлаарал районунун]] борбору. Шаар 1973-жылы шаар статусун алган. Райондун борборунан ([[Жызак (шаар)|Жызак шаары]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.jizzax.uz/zhizzah-shaar.html |accessdate=2024-12-21 |archivedate=2024-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720131828/https://jizzax.uz/zhizzah-shaar.html }}&lt;/ref&gt;) 30 км батыш тарапта жайгашкан. Ташкент — Самарканд темир жолу жана Чоң Өзбекстан трактынын жээгинде орун алган. Калкы 23 000 киши (2005). Пахта тазалоочу, кирпич, айыл чарба машиналарын ремонттоо, сут комбинаттары, бакма канаттуулар фабрикасы, курулуш уюмдары, автозавод, дыйкан базары, соода, маданий-тиричилик жактан тейлөө пункттары бар. Чакан жана орто бизнес ишканалары, микрофирмалар, биргелешкен ишканалар иш алып барат.

== Билим жана маданият ==
Анда жалпы билим берүү, балдар музыкалык мектептери, кесиптик колледждер, райондук борбордук китепкана, маданият үйү, клубдук мекемелер, мемориалдык парк жайгашкан. Стадион, спорт залдар, спорттук аянтчалар жана башка спорттук жайлар бар. Райондук борбордук оорукана, поликлиника, төрөт үйү, аптека жана башка медициналык мекемелер калкты тейлөөдө. Галлааралдан [[Ташкен|Ташкентке]], [[Самарканд облусу|Самаркандга]], [[Жызак (шаар)|Жызакка]] жана башка шаарларга автобустар жана маршруттук таксилер каттайт. Шаар аркылуу Ташкент — Самарканд электропоезди өтөт.

== Дагы караңыз ==
*[[Жызак облусу]]
*[[Жызак (шаар)|Жызак шаар]]

== Булактар ==

[[Категория:Өзбекстан шаарлары]]
[[Категория:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>sx9jfnzewjet033xp0voc1rvpglzs1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642884</id>
      <parentid>642881</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3454" sha1="5aaj44tpbjmqj7rjangxtwgjjge6w71" xml:space="preserve">{{ОЖ|макамы=шаар|кыргызча аталышы=Галлаарал|өлкө=Өзбекстан|облус=Жызак облусу|lat_deg=40|lon_deg=67|lat_min=01|lat_sec=17|lat_dir=N|lon_min=35|lon_sec=51|lon_dir=E|CoordAddon=type:city_region:UZ|мурунку аталышы=Милютинская|статус=1973|калкы=23 000|элди каттоо жылы=2005|расмий тили=Өзбек|убакыт аралыгы=+5|телефон коду=72|почта индекси=130400|почта индекстери=130420, 130411, 130412, 130413, 130414, 130415, 130416, 130417|өлкө картасынын өлчөмү=250}}

'''Галла-Арал''' ({{Lang-uz|Gʻallaorol}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Жызак облусу|Жызак облусунда]] жайгашкан шаар&lt;ref&gt;https://uz.wikipedia.org/wiki/Jizzax_viloyati&lt;/ref&gt; жана [[Галлаарал|Галла-Арал районунун]] борбору. Шаар 1973-жылы шаар статусун алган. Райондун борборунан ([[Жызак (шаар)|Жызак шаары]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.jizzax.uz/zhizzah-shaar.html |accessdate=2024-12-21 |archivedate=2024-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720131828/https://jizzax.uz/zhizzah-shaar.html }}&lt;/ref&gt;) 30 км батыш тарапта жайгашкан. Ташкент — Самарканд темир жолу жана Чоң Өзбекстан трактынын жээгинде орун алган. Калкы 23 000 киши (2005). Пахта тазалоочу, кирпич, айыл чарба машиналарын ремонттоо, сут комбинаттары, бакма канаттуулар фабрикасы, курулуш уюмдары, автозавод, дыйкан базары, соода, маданий-тиричилик жактан тейлөө пункттары бар. Чакан жана орто бизнес ишканалары, микрофирмалар, биргелешкен ишканалар иш алып барат.

== Билим жана маданият ==
Анда жалпы билим берүү, балдар музыкалык мектептери, кесиптик колледждер, райондук борбордук китепкана, маданият үйү, клубдук мекемелер, мемориалдык парк жайгашкан. Стадион, спорт залдар, спорттук аянтчалар жана башка спорттук жайлар бар. Райондук борбордук оорукана, поликлиника, төрөт үйү, аптека жана башка медициналык мекемелер калкты тейлөөдө. Галла-Аралдан [[Ташкен|Ташкенге]], [[Самарканд облусу|Самарканга]], [[Жызак (шаар)|Жызакка]] жана башка шаарларга автобустар жана маршруттук таксилер каттайт. Шаар аркылуу Ташкен — Самаркан электропоезди өтөт.

== Дагы караңыз ==
*[[Жызак облусу]]
*[[Жызак (шаар)|Жызак шаар]]

== Булактар ==

[[Категория:Өзбекстан шаарлары]]
[[Категория:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>5aaj44tpbjmqj7rjangxtwgjjge6w71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зарапшан (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136049</id>
    <revision>
      <id>642878</id>
      <parentid>503018</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Зарафшан (шаар)]]&quot; барагын &quot;[[Зарапшан (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>503018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7625" sha1="ny4twk5i6rnknrz3d9nkurgvqm8g75m" xml:space="preserve">{{ОЖ|макамы=шаар|кыргызча аталышы=Заравшан|сүрөт=Зарафшан 13 мая 2020 (Узбекистан, Навои).jpg|өлкө=Өзбекстан|облус=Навои облусу|lat_deg=41|lon_deg=64|lat_min=34|lat_sec=0|lat_dir=N|lon_min=12|lon_sec=0|lon_dir=E|сайты=http://www.zarafshon.uz/|сайтынын тили=uz|почта индекси=210300|телефон коду=79|расмий тили=өзбек|убакыт аралыгы=+5|калкы=86 500|элди каттоо жылы=2023|негизделген күнү=1965|статустун берилиши=1972|башчысынын түрү=Аким|башчысы=Рахманов Назирбек Исраилович&lt;ref&gt;https://navoi.uz/uz/home/blog/zarafshon-shahri-hokimligi&lt;/ref&gt;|таблицадагы район=Навои облусу{{!}}Навои|ОЖ борборунун бийиктиги=400 ± 1|аймагы=20}}

'''Зарафшан'''  ([[Өзбек тили|өзб]]. ''Zarafshon / Зарафшон)'' — [[Навоий облусу|Навои облусунда]] жайгашкан шаар. Шаар 1965-жылы негизделген. Зарафшан [[Кызыл-Кум чөлү|Кызылкум чөлүндө]] жайгашкан. 

== Калкы ==
Калкы 86 500 кишиден ашуун (2023)&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2023/01/25/ozbekistonda-aholisi-soni-eng-kam-bolgan-shahar-malum-qilindi «Өзбекстанда калкы эң аз шаар белгилүү болду»] {{Ref-uz}} &lt;small&gt;(25-январь, 2023-жыл). Текшерилген күнү: 12-январь, 2023-жыл.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
[[Файл:Zarafsham_town.JPG|left|thumb|250x250px| Шаардын кире бериш жери.]]
1958-жылы Самарканд геологиялык изилдөө тобу бул аймакты (Букантoо, Тамдитоo жана Мурунтоо тоолору, Кызылкум чөлү) изилдей баштаган. Бул аймакта алтын жана уран кендери табылгандан кийин СССРдин Орто машина куруу министрлиги Кызылкум аймагын өздөштүрүү жана аны ири тоо-кен өнөр жай борборуна айландыруу боюнча дароо буйрук чыгарган.

Шаардын курулушу 1960-жылдардын башында башталып, СССР тараганга чейин уланган. Шаардын расмий негизделген жылы 1965-жыл деп эсептелет. 1967-жылы 16-январда Зарафшан шаар тибиндеги кыштак статусун алган. СССР тараган мезгилде шаар типтүү советтик (3, 4, 5, 7 жана 9 кабаттуу) үйлөрү бар 12 кичи райондон турган. Шаарда 8 орто мектеп, 21 бала бакча болгон.

Алгач шаарды Навои тоо-металлургиялык комбинатынын курамына кирген Мурунтоо кенинде жана Бессопан өнөр жай аянтында жайгашкан өнөр жайлык алтын казып алуу объектилерин тейлеген жумушчулар жашашкан. Мурунтоо кенинде алтын өндүрүү СССРдин жалпы алтын өндүрүшүнүн 30% га жакынын түзгөн.

Навои атындагы тоо-металлургиялык комбинаттын эң ири бөлүмү Зарафшан шаарында жайгашкан. Ал Борбордук кен башкармасы болуп саналат жана 29 негизги жана көмөкчү бөлүмдөрдү камтыйт. Борбордук кен башкармасынын негизги милдети — баалуу металлдардын (алтын, күмүш) кендерин иштетүү жана аларды казып алуу болуп саналат.

1991-жылы Өзбекстан эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин шаарда жана ага чектеш өнөр жай аймактарында жаңы ишканаларды жана жаңы өнөр жай объектилерин куруу улантылды, анын ичинде:

* «СКВЗ» шахтасы; 
* «Ауминзо-Амантой» шахтасы;
* № 5 гидрометаллургиялык завод; 
* № 7 гидрометаллургиялык завод;  
* Кызылкум фосфорит комплекси;
* «Зарафшан айнек» ишканасы&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2022/11/25/zarafshonda-oyna-ishlab-chiqarish-korxonasi-ishga-tushdi «Зарафшанда айнек чыгаруучу ишкана ишке кирди»] {{Ref-uz}} &lt;small&gt;(25-ноябрь, 2022-жыл). Текшерилген күнү: 12-июль, 2023-жыл&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;;  
* «Агама» трикотаж фабрикасы жана башкалар.

Шаар калкынын көпчүлүк бөлүгү Навои тоо-металлургия комбинатынын курамына кирген ишканаларда жана өнөр жай объекттеринде иштешет.

== Географиясы ==
Шаар Кызылкум чөлүнүн борбордук бөлүгүндө, өлкөдөгү эң ири “Мурунтоо” алтын кенинен 30 км алыстыкта ​​жайгашкан.

== Өнөр жайы ==

* «НКМК» ДК Борбордук кен башкармасы (алтын, күмүш, металл эмес курулуш материалдарын казып алуу). 
* &quot;Кызылкум фосфорит комплекси&quot; ЖЧК 
* &quot;Узкимсаноат&quot; АК (фосфорит концентратын казып алуу)
* &quot;НГМК&quot; ДК Зарафшан курулуш башкармалыгы (курулуш),  
* «НГМК» мамлекеттик ишканасынын «Агама» ПТФ (кийим өндүрүшү).

== Инфратүзүмү ==
Шаарда [[Аму-Дарыя|Амударыядан]] суу түтүктөрү (250 км.ге жакын түтүкчөлөр), 12 кичирайондук турак-жайлар совет доорундагы архитектуралык долбоорлор боюнча жакшыртылган, маданият (маданият үйү, чыгармачылык борборлор), спорттук (стадион, бассейн, спорт залдары жана спорт комплекстери), соода (дүкөндөр, базарлар, соода борборлору), медициналык жана башка мамлекеттик мекемелер, жасалма өсүмдүктөр жана бакчалар бар.

== Спорт ==
«Кызылкум» футболдук клубу [[Өзбекстан Профессионал футбол лигасы|Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасында]] 2000-жылдан бери ойноп келет (эң жогорку жетишкендик 2002-жылдагы сезондо 3-орун болгон).
[[Файл:Зарафшан_29_апреля_2020_(Узбекистан,_Навои).jpg|thumb|301x301px]]

== Булактар ==

[[Категория:Өзбекстан шаарлары]]
[[Категория:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>ny4twk5i6rnknrz3d9nkurgvqm8g75m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642880</id>
      <parentid>642878</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="g90jgalfhg03jwed4fw24uta5pjn59l" xml:space="preserve">{{ОЖ|макамы=шаар|кыргызча аталышы=Зарапшан|сүрөт=Зарафшан 13 мая 2020 (Узбекистан, Навои).jpg|өлкө=Өзбекстан|облус=Набайы облусу|lat_deg=41|lon_deg=64|lat_min=34|lat_sec=0|lat_dir=N|lon_min=12|lon_sec=0|lon_dir=E|сайты=http://www.zarafshon.uz/|сайтынын тили=uz|почта индекси=210300|телефон коду=79|расмий тили=өзбек|убакыт аралыгы=+5|калкы=86 500|элди каттоо жылы=2023|негизделген күнү=1965|статустун берилиши=1972|башчысынын түрү=Аким|башчысы=Рахманов Назирбек Исраилович&lt;ref&gt;https://navoi.uz/uz/home/blog/zarafshon-shahri-hokimligi&lt;/ref&gt;|таблицадагы район=Набайы облусу{{!}}Набайы|ОЖ борборунун бийиктиги=400 ± 1|аймагы=20}}

'''Зарапшан''' ([[Өзбек тили|өзб]]. ''Zarafshon / Зарафшон)'' — [[Навоий облусу|Набайы облусунда]] жайгашкан шаар. Шаар 1965-жылы негизделген. Зарапшан [[Кызыл-Кум чөлү|Кызыл-Кум чөлүндө]] жайгашкан. 

== Калкы ==
Калкы 86 500 кишиден ашуун (2023)&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2023/01/25/ozbekistonda-aholisi-soni-eng-kam-bolgan-shahar-malum-qilindi «Өзбекстанда калкы эң аз шаар белгилүү болду»] {{Ref-uz}} &lt;small&gt;(25-январь, 2023-жыл). Текшерилген күнү: 12-январь, 2023-жыл.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
[[Файл:Zarafsham_town.JPG|left|thumb|250x250px| Шаардын кире бериш жери.]]
1958-жылы Самаркан геологиялык изилдөө тобу бул аймакты (Букантoо, Тамдитоo жана Мурунтоо тоолору, Кызылкум чөлү) изилдей баштаган. Бул аймакта алтын жана уран кендери табылгандан кийин КСРБдин Орто машина куруу министрлиги Кызылкум аймагын өздөштүрүү жана аны ири тоо-кен өнөр жай борборуна айландыруу боюнча дароо буйрук чыгарган.

Шаардын курулушу 1960-жылдардын башында башталып, КСРБ тараганга чейин уланган. Шаардын расмий негизделген жылы 1965-жыл деп эсептелет. 1967-жылы 16-январда Зарафшан шаар тибиндеги кыштак статусун алган. КСРБ тараган мезгилде шаар типтүү советтик (3, 4, 5, 7 жана 9 кабаттуу) үйлөрү бар 12 кичи райондон турган. Шаарда 8 орто мектеп, 21 бала бакча болгон.

Алгач шаарды Набайы тоо-металлургиялык комбинатынын курамына кирген Мурунтоо кенинде жана Бессопан өнөр жай аянтында жайгашкан өнөр жайлык алтын казып алуу объектилерин тейлеген жумушчулар жашашкан. Мурунтоо кенинде алтын өндүрүү СССРдин жалпы алтын өндүрүшүнүн 30% га жакынын түзгөн.

Набайы атындагы тоо-металлургиялык комбинаттын эң ири бөлүмү Зарафшан шаарында жайгашкан. Ал Борбордук кен башкармасы болуп саналат жана 29 негизги жана көмөкчү бөлүмдөрдү камтыйт. Борбордук кен башкармасынын негизги милдети — баалуу металлдардын (алтын, күмүш) кендерин иштетүү жана аларды казып алуу болуп саналат.

1991-жылы Өзбекстан эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин шаарда жана ага чектеш өнөр жай аймактарында жаңы ишканаларды жана жаңы өнөр жай объектилерин куруу улантылды, анын ичинде:

* «СКВЗ» шахтасы; 
* «Ауминзо-Амантой» шахтасы;
* № 5 гидрометаллургиялык завод; 
* № 7 гидрометаллургиялык завод;  
* Кызылкум фосфорит комплекси;
* «Зарафшан айнек» ишканасы&lt;ref&gt;[https://kun.uz/uz/news/2022/11/25/zarafshonda-oyna-ishlab-chiqarish-korxonasi-ishga-tushdi «Зарафшанда айнек чыгаруучу ишкана ишке кирди»] {{Ref-uz}} &lt;small&gt;(25-ноябрь, 2022-жыл). Текшерилген күнү: 12-июль, 2023-жыл&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;;  
* «Агама» трикотаж фабрикасы жана башкалар.

Шаар калкынын көпчүлүк бөлүгү Набайы тоо-металлургия комбинатынын курамына кирген ишканаларда жана өнөр жай объекттеринде иштешет.

== Географиясы ==
Шаар Кызыл-Кум чөлүнүн борбордук бөлүгүндө, өлкөдөгү эң ири “Мурунтоо” алтын кенинен 30 км алыстыкта ​​жайгашкан.

== Өнөр жайы ==

* «НКМК» ДК Борбордук кен башкармасы (алтын, күмүш, металл эмес курулуш материалдарын казып алуу). 
* &quot;Кызылкум фосфорит комплекси&quot; ЖЧК 
* &quot;Узкимсаноат&quot; АК (фосфорит концентратын казып алуу)
* &quot;НГМК&quot; ДК Зарапшан курулуш башкармалыгы (курулуш),
* «НГМК» мамлекеттик ишканасынын «Агама» ПТФ (кийим өндүрүшү).

== Инфратүзүмү ==
Шаарда [[Аму-Дарыя|Аму-Дарыядан]] суу түтүктөрү (250 км.ге жакын түтүкчөлөр), 12 кичирайондук турак-жайлар совет доорундагы архитектуралык долбоорлор боюнча жакшыртылган, маданият (маданият үйү, чыгармачылык борборлор), спорттук (стадион, бассейн, спорт залдары жана спорт комплекстери), соода (дүкөндөр, базарлар, соода борборлору), медициналык жана башка мамлекеттик мекемелер, жасалма өсүмдүктөр жана бакчалар бар.

== Спорт ==
«Кызылкум» футболдук клубу [[Өзбекстан Профессионал футбол лигасы|Өзбекстандын Профессионалдык футбол лигасында]] 2000-жылдан бери ойноп келет (эң жогорку жетишкендик 2002-жылдагы сезондо 3-орун болгон).
[[Файл:Зарафшан_29_апреля_2020_(Узбекистан,_Навои).jpg|thumb|301x301px]]

== Булактар ==

[[Категория:Өзбекстан шаарлары]]
[[Категория:Coordinates on Wikidata]]</text>
      <sha1>g90jgalfhg03jwed4fw24uta5pjn59l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/HUN</title>
    <ns>10</ns>
    <id>136353</id>
    <revision>
      <id>642804</id>
      <parentid>499465</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T14:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <origin>642804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="5iuxtlui7uq3zmknky7p13r2erkd904" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#switch:{{{1}}}|р=Мажарстан|Мажарстан}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|HUN]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5iuxtlui7uq3zmknky7p13r2erkd904</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>642766</id>
      <parentid>642675</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>642766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24580" sha1="jzum61gjyq8v12zzqbmfjbvnz2t28gj" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13442}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12794}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12118}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7936}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 10 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 11 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5242}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4943}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4448}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|Kmaksat]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1421}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 40 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 41 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 42 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 43 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 44 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 45 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 46 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 47 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 48 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 49 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 50 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 51 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 52 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 53 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 54 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 55 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 56 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 57 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 58 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 59 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 60 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 61 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 62 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 63 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:518}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 71 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 106 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 107 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 108 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 109 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 110 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 111 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 112 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 113 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 114 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 115 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 116 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 117 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 118 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 119 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 120 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 121 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 122 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 123 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 124 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 125 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 126 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 127 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 128 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 129 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 130 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 131 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 132 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 133 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 134 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 135 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 136 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 137 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 138 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 141 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 142 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 143 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 144 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 146 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 149 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 150 || [[User:Darkicebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Darkicebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}}
{{/end}}</text>
      <sha1>jzum61gjyq8v12zzqbmfjbvnz2t28gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ош эл аралык аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136902</id>
    <revision>
      <id>642810</id>
      <parentid>568419</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Авиакомпаниялар жана багыттар */</comment>
      <origin>642810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15124" sha1="pj01rpe5y4awcyp43haqythin23vv4k" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Ош эл аралык аэропорту|IATA=OSS|ICAO=UCFO
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=OSS|position=right
|lat_deg=40|lat_min=36|lat_sec=32|lat_dir=N
|lon_deg=72|lon_min=47|lon_sec=35|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|operator=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|city-served=[[Ош]]|location=[[Ош]], [[Кыргызстан]]|hub= 
{{*}}[[Avia Traffic Company]]
{{*}}[[Aero Nomad Airlines]]|elevation-f=2,927|elevation-m=892|metric-rwy=y|r1-number=12/30|r1-length-f=9,226|r1-length-m=2,812|r1-surface=Асфальт|coordinates={{coord|40|36|32|N|072|47|35|E|region:KG_type:airport|display=inline,title}}|image=Osh Airport.jpg|stat1-data={{өсүү}} 2,500,000|stat1-header=Жылдык жүргүнчү агымы|stat-year=2024}}

'''Ош эл аралык аэропорту''' ({{Lang-en|Osh International Airport}}; {{Lang-ru|Международный аэропорт &quot;Ош&quot;}})  (IATA: '''OSS''', ICAO: '''UCFO''') — Кыргызстандын түштүк аймагына жана Ош шаарына кызмат кылган негизги аэропорт. Аэропорт “Кыргызстан аэропорттору” ачык акционердик коомунун курамына кирген 5 эл аралык аэропорттордун бири&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=«Ош» аэропорту жөнүндө|url=http://www.airport.kg/osh/about-airport/information-about-airport|work=airport.kg|accessdate=2025-04-30}}&lt;/ref&gt;.

Ош эл аралык аэропортунун негизги милдети — Кыргызстандын түштүк аймагын аба транспорту менен камсыздоо, анын борбору катары Ош шаары эсептелет. Башка ири шаарларга болгон аралыктар төмөнкүдөй: Бишкекке чейин — 300 км, Ташкентке — 322 км, Наманганга — 103 км, Андижанга — 43 км. Аэропорт деңиз деңгээлинен 892 метр (2929 фт) бийиктикте жайгашкан. Аэродромдун классификациясы: ИКАО боюнча — 4D классы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Тарыхы ==
Ош эл аралык аэропорту 1974-жылы курулуп, ошол эле жылы ишке берилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Президент Садыр Жапаров “Ош” эл аралык аэропортунун жаңы аэробекет комплексинин курулушуна старт берди|url=https://president.kg/kg/news/21/26456|work=president.kg|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;. Эл аралык багыттагы бөлүмү 1992-жылы ачылган.

=== Жаңы терминал ===
Ош эл аралык аэропортунда жаңы терминалдын курулушу 2025-жылдын 14-февралында башталган. Жаңы терминал саатына 900 жүргүнчүнү кабыл алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров заложил капсулу в основание нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://economist.kg/all/2025/02/14/sadyr-zhaparov-zalozhil-kapsulu-v-osnovaniie-novogho-tierminala-aeroporta-osh/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Жаңы эки кабаттуу, жертөлөсү бар терминалдын жалпы аянты 25 443 чарчы метрди түзөт жана жылына 5 миллиондон ашык жүргүнчүнү тейлөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Долбоор жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугу үчүн бардык шарттарды камтыйт: кең күтүү залы, заманбап каттоо аймактары, фуд-корт, эс алуу бурчтары жана 650 унаага ылайыкташкан автоматташтырылган токтотмо жай&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров дал старт строительству нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://24.kg/obschestvo/319956_sadyir_japarov_dal_start_stroitelstvu_novogo_terminala_aeroporta_osh/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Ош аэропортунда төмөнкүдөй комплекстүү модернизация пландалууда:

* Перронду кеңейтүү — Учактар үчүн токтотуучу жайлардын саны 25ке көбөйөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Учуп-конуу тилкесин узартуу — Проекттик-сметалык документтер 2025-жылы даяр болот. Узартуу иштери 2026-жылга пландалган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Жарыктандыруу системасын жаңылоо — Учуп-конуу тилкеси реконструкциялангандан кийин, жогорку интенсивдүүлүктөгү жарык берүүчү система 3-категорияга чейин жеткирилет. Бул кандай шарт болбосун учактарды кабыл алууга мүмкүнчүлүк берет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Сургут эл аралык аэропорту|Сургут]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Асман Эйрлайнс” учагы Бишкек-Ош каттамын ийгиликтүү аткарды|url=http://www.airport.kg/osh/press-center/news/1481|work=airport.kg|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущены рейсы из Оша в Каракол и обратно|url=https://kaktus.media/doc/520119_zapysheny_reysy_iz_osha_v_karakol_i_obratno.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущен новый рейс из города Ош на Иссык-Куль|url=https://24.kg/obschestvo/298319_zapuschen_novyiy_reys_izgorodaosh_naissyik-kul/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf|title=TezJet учуу графиги|work=flytezjet.com|lang=en|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf |date=2025-04-29 }}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Исследуйте Тамчы, Кыргызстан с TezJet|url=https://www.flytezjet.com/tamchy-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=С 28 мая Air Astana запускает регулярный рейс Ош – Алматы|url=https://economist.kg/transport/2025/04/03/s-28-maia-air-astana-zapuskaiet-rieghuliarnyi-rieis-osh-almaty/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В аэропорт города Ош прибудет первый рейс из Алматы|url=https://24.kg/obschestvo/330725_vaeroport_gorodaosh_pribudet_pervyiy_reys_izalmatyi_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|Centrum Air
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Рощино (аэропорт)|Тюмень]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Прямые рейсы в Ош из Тюмени в 2025 году|url=https://gogov.ru/direct-flights/osh/tyumen|work=gogov.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Победа (авиакомпания)|Победа]]
|[[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Победа» открыла продажи на новый международный рейс – в Киргизию&quot;|url=https://www.flypobeda.ru/news/pobeda-otkryla-prodazhi-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-v-kirgiziyu|work=flypobeda.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], 
[[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]],

[[Челябинск (аэропорт)|Челябинск]], [[Нижневартовск (аэропорт)|Нижневартовск]], [[Курумоч эл аралык аэропорту|Самара]] 
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230627-xy3q23kg|title=flynas Adds Jeddah – Kyrgyzstan Routes in 3Q23|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Эль-Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|Урумчи
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Resumes Urumqi – Osh Service in Sep 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250901-czsep25oss|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;
|}

== Окуялар жана кырсыктар ==
*2011-жылдын 28-декабрында Бишкек–Ош багытындагы QH3 каттамын аткарып бара жаткан EX-020 номурлуу Кыргызстанга таандык Ту-134А учагы, ичинде 73 жүргүнчү жана 6 экипаж мүчөсү менен, Ош аэропортунун 12-конуу тилкесине катуу конгон. Конгон учурда учактын оң шасси бөлүгү сынып, оң канаты үзүлүп, учак кыйшайып калган. Ал конуу тилкесинин оң тарабындагы жумшак жерге, болжол менен 10 метр алыстыкка барып токтогон. Сол канаттан май чыгып кетип, өрт тутанган. Өрт куткаруу кызматтары тарабынан тез арада өчүрүлгөн. Бир жүргүнчү оор жаракат алган. 24 адам жеңил жаракат (мээ чайкалуу, көгөрүү) алып, алардын ичинен 16сы ооруканага жеткирилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кырсыктын сүрөттөлүшү|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/321002|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

*2015-жылдын 22-ноябрында EX-37005 борттук номери менен [[Avia Traffic Company|Avia Traffic Company'ге]] таандык Boeing 737-300 учагы 768-рейс катары Ош аэропортуна конуп жатып катуу сокку менен жерге тийген. Натыйжада, учактын шассиси сынып, сол кыймылдаткычы үзүлүп, учуп-конуу тилкесинен чыгып кеткен. Окуядан 8 адам жаракат алган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Accident: Aviatraffic B733 at Osh on Nov 22nd 2015, hard landing collapses all gear|url=https://avherald.com/h?article=48fbb5cb&amp;opt=0|work=The Aviation Herald|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргыз Республикасындагы аэропорттор]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/osh/about-airport Расмий сайты]
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Ош шаары]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]</text>
      <sha1>pj01rpe5y4awcyp43haqythin23vv4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642811</id>
      <parentid>642810</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Авиакомпаниялар жана багыттар */</comment>
      <origin>642811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15394" sha1="ttgrpmy4wddndd4uj6vehlnj63h4jhh" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Ош эл аралык аэропорту|IATA=OSS|ICAO=UCFO
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=OSS|position=right
|lat_deg=40|lat_min=36|lat_sec=32|lat_dir=N
|lon_deg=72|lon_min=47|lon_sec=35|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|operator=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|city-served=[[Ош]]|location=[[Ош]], [[Кыргызстан]]|hub= 
{{*}}[[Avia Traffic Company]]
{{*}}[[Aero Nomad Airlines]]|elevation-f=2,927|elevation-m=892|metric-rwy=y|r1-number=12/30|r1-length-f=9,226|r1-length-m=2,812|r1-surface=Асфальт|coordinates={{coord|40|36|32|N|072|47|35|E|region:KG_type:airport|display=inline,title}}|image=Osh Airport.jpg|stat1-data={{өсүү}} 2,500,000|stat1-header=Жылдык жүргүнчү агымы|stat-year=2024}}

'''Ош эл аралык аэропорту''' ({{Lang-en|Osh International Airport}}; {{Lang-ru|Международный аэропорт &quot;Ош&quot;}})  (IATA: '''OSS''', ICAO: '''UCFO''') — Кыргызстандын түштүк аймагына жана Ош шаарына кызмат кылган негизги аэропорт. Аэропорт “Кыргызстан аэропорттору” ачык акционердик коомунун курамына кирген 5 эл аралык аэропорттордун бири&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=«Ош» аэропорту жөнүндө|url=http://www.airport.kg/osh/about-airport/information-about-airport|work=airport.kg|accessdate=2025-04-30}}&lt;/ref&gt;.

Ош эл аралык аэропортунун негизги милдети — Кыргызстандын түштүк аймагын аба транспорту менен камсыздоо, анын борбору катары Ош шаары эсептелет. Башка ири шаарларга болгон аралыктар төмөнкүдөй: Бишкекке чейин — 300 км, Ташкентке — 322 км, Наманганга — 103 км, Андижанга — 43 км. Аэропорт деңиз деңгээлинен 892 метр (2929 фт) бийиктикте жайгашкан. Аэродромдун классификациясы: ИКАО боюнча — 4D классы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Тарыхы ==
Ош эл аралык аэропорту 1974-жылы курулуп, ошол эле жылы ишке берилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Президент Садыр Жапаров “Ош” эл аралык аэропортунун жаңы аэробекет комплексинин курулушуна старт берди|url=https://president.kg/kg/news/21/26456|work=president.kg|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;. Эл аралык багыттагы бөлүмү 1992-жылы ачылган.

=== Жаңы терминал ===
Ош эл аралык аэропортунда жаңы терминалдын курулушу 2025-жылдын 14-февралында башталган. Жаңы терминал саатына 900 жүргүнчүнү кабыл алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров заложил капсулу в основание нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://economist.kg/all/2025/02/14/sadyr-zhaparov-zalozhil-kapsulu-v-osnovaniie-novogho-tierminala-aeroporta-osh/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Жаңы эки кабаттуу, жертөлөсү бар терминалдын жалпы аянты 25 443 чарчы метрди түзөт жана жылына 5 миллиондон ашык жүргүнчүнү тейлөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Долбоор жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугу үчүн бардык шарттарды камтыйт: кең күтүү залы, заманбап каттоо аймактары, фуд-корт, эс алуу бурчтары жана 650 унаага ылайыкташкан автоматташтырылган токтотмо жай&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров дал старт строительству нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://24.kg/obschestvo/319956_sadyir_japarov_dal_start_stroitelstvu_novogo_terminala_aeroporta_osh/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Ош аэропортунда төмөнкүдөй комплекстүү модернизация пландалууда:

* Перронду кеңейтүү — Учактар үчүн токтотуучу жайлардын саны 25ке көбөйөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Учуп-конуу тилкесин узартуу — Проекттик-сметалык документтер 2025-жылы даяр болот. Узартуу иштери 2026-жылга пландалган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Жарыктандыруу системасын жаңылоо — Учуп-конуу тилкеси реконструкциялангандан кийин, жогорку интенсивдүүлүктөгү жарык берүүчү система 3-категорияга чейин жеткирилет. Бул кандай шарт болбосун учактарды кабыл алууга мүмкүнчүлүк берет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Сургут эл аралык аэропорту|Сургут]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Асман Эйрлайнс” учагы Бишкек-Ош каттамын ийгиликтүү аткарды|url=http://www.airport.kg/osh/press-center/news/1481|work=airport.kg|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущены рейсы из Оша в Каракол и обратно|url=https://kaktus.media/doc/520119_zapysheny_reysy_iz_osha_v_karakol_i_obratno.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущен новый рейс из города Ош на Иссык-Куль|url=https://24.kg/obschestvo/298319_zapuschen_novyiy_reys_izgorodaosh_naissyik-kul/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf|title=TezJet учуу графиги|work=flytezjet.com|lang=en|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf |date=2025-04-29 }}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Исследуйте Тамчы, Кыргызстан с TezJet|url=https://www.flytezjet.com/tamchy-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=С 28 мая Air Astana запускает регулярный рейс Ош – Алматы|url=https://economist.kg/transport/2025/04/03/s-28-maia-air-astana-zapuskaiet-rieghuliarnyi-rieis-osh-almaty/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В аэропорт города Ош прибудет первый рейс из Алматы|url=https://24.kg/obschestvo/330725_vaeroport_gorodaosh_pribudet_pervyiy_reys_izalmatyi_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запускает регулярные рейсы по маршруту Ташкент – Ош|url=https://centrum-air.com/ru/news/centrum-air-zapuskaet-reysy-tashkent-osh|work=centrum-air.com|lang=en|accessdate=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Рощино (аэропорт)|Тюмень]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Прямые рейсы в Ош из Тюмени в 2025 году|url=https://gogov.ru/direct-flights/osh/tyumen|work=gogov.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Победа (авиакомпания)|Победа]]
|[[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Победа» открыла продажи на новый международный рейс – в Киргизию&quot;|url=https://www.flypobeda.ru/news/pobeda-otkryla-prodazhi-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-v-kirgiziyu|work=flypobeda.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], 
[[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]],

[[Челябинск (аэропорт)|Челябинск]], [[Нижневартовск (аэропорт)|Нижневартовск]], [[Курумоч эл аралык аэропорту|Самара]] 
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230627-xy3q23kg|title=flynas Adds Jeddah – Kyrgyzstan Routes in 3Q23|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Эль-Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|Урумчи
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Resumes Urumqi – Osh Service in Sep 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250901-czsep25oss|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;
|}

== Окуялар жана кырсыктар ==
*2011-жылдын 28-декабрында Бишкек–Ош багытындагы QH3 каттамын аткарып бара жаткан EX-020 номурлуу Кыргызстанга таандык Ту-134А учагы, ичинде 73 жүргүнчү жана 6 экипаж мүчөсү менен, Ош аэропортунун 12-конуу тилкесине катуу конгон. Конгон учурда учактын оң шасси бөлүгү сынып, оң канаты үзүлүп, учак кыйшайып калган. Ал конуу тилкесинин оң тарабындагы жумшак жерге, болжол менен 10 метр алыстыкка барып токтогон. Сол канаттан май чыгып кетип, өрт тутанган. Өрт куткаруу кызматтары тарабынан тез арада өчүрүлгөн. Бир жүргүнчү оор жаракат алган. 24 адам жеңил жаракат (мээ чайкалуу, көгөрүү) алып, алардын ичинен 16сы ооруканага жеткирилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кырсыктын сүрөттөлүшү|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/321002|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

*2015-жылдын 22-ноябрында EX-37005 борттук номери менен [[Avia Traffic Company|Avia Traffic Company'ге]] таандык Boeing 737-300 учагы 768-рейс катары Ош аэропортуна конуп жатып катуу сокку менен жерге тийген. Натыйжада, учактын шассиси сынып, сол кыймылдаткычы үзүлүп, учуп-конуу тилкесинен чыгып кеткен. Окуядан 8 адам жаракат алган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Accident: Aviatraffic B733 at Osh on Nov 22nd 2015, hard landing collapses all gear|url=https://avherald.com/h?article=48fbb5cb&amp;opt=0|work=The Aviation Herald|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргыз Республикасындагы аэропорттор]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/osh/about-airport Расмий сайты]
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Ош шаары]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]</text>
      <sha1>ttgrpmy4wddndd4uj6vehlnj63h4jhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642812</id>
      <parentid>642811</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>/* Авиакомпаниялар жана багыттар */</comment>
      <origin>642812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15427" sha1="ib1njexypgypdw6xw3vkmlmqdct3g0c" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Ош эл аралык аэропорту|IATA=OSS|ICAO=UCFO
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=OSS|position=right
|lat_deg=40|lat_min=36|lat_sec=32|lat_dir=N
|lon_deg=72|lon_min=47|lon_sec=35|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|operator=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|city-served=[[Ош]]|location=[[Ош]], [[Кыргызстан]]|hub= 
{{*}}[[Avia Traffic Company]]
{{*}}[[Aero Nomad Airlines]]|elevation-f=2,927|elevation-m=892|metric-rwy=y|r1-number=12/30|r1-length-f=9,226|r1-length-m=2,812|r1-surface=Асфальт|coordinates={{coord|40|36|32|N|072|47|35|E|region:KG_type:airport|display=inline,title}}|image=Osh Airport.jpg|stat1-data={{өсүү}} 2,500,000|stat1-header=Жылдык жүргүнчү агымы|stat-year=2024}}

'''Ош эл аралык аэропорту''' ({{Lang-en|Osh International Airport}}; {{Lang-ru|Международный аэропорт &quot;Ош&quot;}})  (IATA: '''OSS''', ICAO: '''UCFO''') — Кыргызстандын түштүк аймагына жана Ош шаарына кызмат кылган негизги аэропорт. Аэропорт “Кыргызстан аэропорттору” ачык акционердик коомунун курамына кирген 5 эл аралык аэропорттордун бири&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=«Ош» аэропорту жөнүндө|url=http://www.airport.kg/osh/about-airport/information-about-airport|work=airport.kg|accessdate=2025-04-30}}&lt;/ref&gt;.

Ош эл аралык аэропортунун негизги милдети — Кыргызстандын түштүк аймагын аба транспорту менен камсыздоо, анын борбору катары Ош шаары эсептелет. Башка ири шаарларга болгон аралыктар төмөнкүдөй: Бишкекке чейин — 300 км, Ташкентке — 322 км, Наманганга — 103 км, Андижанга — 43 км. Аэропорт деңиз деңгээлинен 892 метр (2929 фт) бийиктикте жайгашкан. Аэродромдун классификациясы: ИКАО боюнча — 4D классы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Тарыхы ==
Ош эл аралык аэропорту 1974-жылы курулуп, ошол эле жылы ишке берилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Президент Садыр Жапаров “Ош” эл аралык аэропортунун жаңы аэробекет комплексинин курулушуна старт берди|url=https://president.kg/kg/news/21/26456|work=president.kg|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;. Эл аралык багыттагы бөлүмү 1992-жылы ачылган.

=== Жаңы терминал ===
Ош эл аралык аэропортунда жаңы терминалдын курулушу 2025-жылдын 14-февралында башталган. Жаңы терминал саатына 900 жүргүнчүнү кабыл алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болот&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров заложил капсулу в основание нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://economist.kg/all/2025/02/14/sadyr-zhaparov-zalozhil-kapsulu-v-osnovaniie-novogho-tierminala-aeroporta-osh/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Жаңы эки кабаттуу, жертөлөсү бар терминалдын жалпы аянты 25 443 чарчы метрди түзөт жана жылына 5 миллиондон ашык жүргүнчүнү тейлөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Долбоор жүргүнчүлөрдүн ыңгайлуулугу үчүн бардык шарттарды камтыйт: кең күтүү залы, заманбап каттоо аймактары, фуд-корт, эс алуу бурчтары жана 650 унаага ылайыкташкан автоматташтырылган токтотмо жай&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Садыр Жапаров дал старт строительству нового терминала аэропорта «Ош»|url=https://24.kg/obschestvo/319956_sadyir_japarov_dal_start_stroitelstvu_novogo_terminala_aeroporta_osh/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;.

Ош аэропортунда төмөнкүдөй комплекстүү модернизация пландалууда:

* Перронду кеңейтүү — Учактар үчүн токтотуучу жайлардын саны 25ке көбөйөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Учуп-конуу тилкесин узартуу — Проекттик-сметалык документтер 2025-жылы даяр болот. Узартуу иштери 2026-жылга пландалган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Жарыктандыруу системасын жаңылоо — Учуп-конуу тилкеси реконструкциялангандан кийин, жогорку интенсивдүүлүктөгү жарык берүүчү система 3-категорияга чейин жеткирилет. Бул кандай шарт болбосун учактарды кабыл алууга мүмкүнчүлүк берет&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Avia Traffic Company]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], [[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], 
[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Aero Nomad Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]], [[Сургут эл аралык аэропорту|Сургут]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Асман Эйрлайнс” учагы Бишкек-Ош каттамын ийгиликтүү аткарды|url=http://www.airport.kg/osh/press-center/news/1481|work=airport.kg|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Каракол эл аралык аэропорту|Каракол]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущены рейсы из Оша в Каракол и обратно|url=https://kaktus.media/doc/520119_zapysheny_reysy_iz_osha_v_karakol_i_obratno.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Sky FRU]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]], [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Запущен новый рейс из города Ош на Иссык-Куль|url=https://24.kg/obschestvo/298319_zapuschen_novyiy_reys_izgorodaosh_naissyik-kul/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Кыргызстан}} [[TezJet]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf|title=TezJet учуу графиги|work=flytezjet.com|lang=en|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250429205611/https://flytezjet.com/english/pdf/schedule.pdf |date=2025-04-29 }}&lt;/ref&gt;, [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Ысык-Көл]]&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Исследуйте Тамчы, Кыргызстан с TezJet|url=https://www.flytezjet.com/tamchy-kyrgyzstan.php|work=flytezjet.com|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|{{желек|Казакстан}}[[Air Astana]]
|[[Алмата эл аралык аэропорту|Алмата]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=С 28 мая Air Astana запускает регулярный рейс Ош – Алматы|url=https://economist.kg/transport/2025/04/03/s-28-maia-air-astana-zapuskaiet-rieghuliarnyi-rieis-osh-almaty/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В аэропорт города Ош прибудет первый рейс из Алматы|url=https://24.kg/obschestvo/330725_vaeroport_gorodaosh_pribudet_pervyiy_reys_izalmatyi_/|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Өзбекстан}}[[Centrum Air]]
|[[Ташкент эл аралык аэропорту|Ташкент]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Centrum Air запускает регулярные рейсы по маршруту Ташкент – Ош|url=https://centrum-air.com/ru/news/centrum-air-zapuskaet-reysy-tashkent-osh|work=centrum-air.com|lang=en|accessdate=2026-04-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Аэрофлот]]
|[[Шереметьево эл аралык аэропорту|Москва (Шереметьево)]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Nordwind Airlines]]
|[[Рощино (аэропорт)|Тюмень]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Прямые рейсы в Ош из Тюмени в 2025 году|url=https://gogov.ru/direct-flights/osh/tyumen|work=gogov.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-14}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Победа (авиакомпания)|Победа]]
|[[Внуково эл аралык аэропорту|Москва (Внуково)]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=&quot;Победа» открыла продажи на новый международный рейс – в Киргизию&quot;|url=https://www.flypobeda.ru/news/pobeda-otkryla-prodazhi-na-novyj-mezhdunarodnyj-rejs-v-kirgiziyu|work=flypobeda.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Орусия}}[[Россия (авиакомпания)|Россия]]
|[[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[S7 Airlines]]
|[[Толмачёво (аэропорт)|Новосибирск]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]]
|
|-
|{{желек|Орусия}}[[Ural Airlines]]
|[[Домодедово (аэропорт)|Москва (Домодедово)]], [[Кольцово эл аралык аэропорту|Екатеринбург]], [[Иркутск эл аралык аэропорту|Иркутск]], [[Красноярск эл аралык аэропорту|Красноярск]], 
[[Толмачёво аэропорту|Новосибирск]], [[Пулково аэропорту|Санкт-Петербург]], [[Казань эл аралык аэропорту|Казань]], [[Жуковский эл аралык аэропорту|Москва (Жуковский)]],

[[Челябинск (аэропорт)|Челябинск]], [[Нижневартовск (аэропорт)|Нижневартовск]], [[Курумоч эл аралык аэропорту|Самара]] 
|
|-
|{{желек|Түркия}}[[Pegasus Airlines]]
|[[Сабиха Гөкчен эл аралык аэропорту|Стамбул (Сабиха Гөкчен)]]
|
|-
|{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}}[[Air Arabia]]
|[[Шаржа эл аралык аэропорту|Шаржа]]
|
|-
|{{желек|Сауд Арабиясы}}[[Flynas]]
|[[Падыша Абдулазиз эл аралык аэропорту|Жидда]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230627-xy3q23kg|title=flynas Adds Jeddah – Kyrgyzstan Routes in 3Q23|work=aeroroutes.com|lang=en|accessdate=2025-05-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{желек|Кувейт}}[[Jazeera Airways]]
|[[Кувейт эл аралык аэропорту|Эль-Кувейт]]
|
|-
|{{желек|Кытай}}[[China Southern Airlines]]
|Урумчи
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China Southern Resumes Urumqi – Osh Service in Sep 2025|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250901-czsep25oss|work=Aeroroutes|lang=en|accessdate=2025-11-12}}&lt;/ref&gt;
|}

== Окуялар жана кырсыктар ==
*2011-жылдын 28-декабрында Бишкек–Ош багытындагы QH3 каттамын аткарып бара жаткан EX-020 номурлуу Кыргызстанга таандык Ту-134А учагы, ичинде 73 жүргүнчү жана 6 экипаж мүчөсү менен, Ош аэропортунун 12-конуу тилкесине катуу конгон. Конгон учурда учактын оң шасси бөлүгү сынып, оң канаты үзүлүп, учак кыйшайып калган. Ал конуу тилкесинин оң тарабындагы жумшак жерге, болжол менен 10 метр алыстыкка барып токтогон. Сол канаттан май чыгып кетип, өрт тутанган. Өрт куткаруу кызматтары тарабынан тез арада өчүрүлгөн. Бир жүргүнчү оор жаракат алган. 24 адам жеңил жаракат (мээ чайкалуу, көгөрүү) алып, алардын ичинен 16сы ооруканага жеткирилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Кырсыктын сүрөттөлүшү|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/321002|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

*2015-жылдын 22-ноябрында EX-37005 борттук номери менен [[Avia Traffic Company|Avia Traffic Company'ге]] таандык Boeing 737-300 учагы 768-рейс катары Ош аэропортуна конуп жатып катуу сокку менен жерге тийген. Натыйжада, учактын шассиси сынып, сол кыймылдаткычы үзүлүп, учуп-конуу тилкесинен чыгып кеткен. Окуядан 8 адам жаракат алган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Accident: Aviatraffic B733 at Osh on Nov 22nd 2015, hard landing collapses all gear|url=https://avherald.com/h?article=48fbb5cb&amp;opt=0|work=The Aviation Herald|lang=en|accessdate=2025-05-17}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргыз Республикасындагы аэропорттор]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.airport.kg/osh/about-airport Расмий сайты]
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Ош шаары]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:«Кыргызстан аэропорттору» ААК]]</text>
      <sha1>ib1njexypgypdw6xw3vkmlmqdct3g0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талас аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137044</id>
    <revision>
      <id>642826</id>
      <parentid>512631</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Талас (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Талас аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>512631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6735" sha1="1t57nkhomyd5m82b8xzhoswmr2vkmf8" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Талас аэропорту|IATA=жок (ТЛС)|ICAO=UAFT|type=жарандык|owner=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|operator=өкмөт|city-served=[[Талас]]|location=[[Талас облусу]], [[Кыргызстан]]|r1-surface=Асфальт|metric-rwy=у|r1-number=10/28|r1-length-m=1,700|r1-length-f=5,577|coordinates={{coord|42|30|21|N|072|15|47|E|region:KG_type:airport|display=inline,title}}|elevation-f=4,153|elevation-m=1,266|country=[[Кыргызстан]]}}

'''Талас аэропорту''' ({{Lang-ru|Таласский аэропорт}}); ({{Lang-en|Talas Airport}}); (IATA: '''жок (ТЛС)''', ICAO: '''UAFT''') — Кыргызстандын [[Талас облусу|Талас облусуна]] кызмат көрсөтүүчү аэропорт. Ички коду — '''ТЛС'''.  &quot;Талас&quot; аэропорту деңиз деңгээлинен 1266 метр бийиктикте орун алган жана ички каттамдарды аткарууга багытталган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=&quot;Талас&quot; аэропорту ишке берүүгө даяр. Бирок авиакаттам качан ачылары белгисиз|url=https://kaktus.kg/doc/15772_talas_aeroporty_ishke_beryygo_daiar._birok_aviakattam_kachan_achylary_belgisiz.html|work=kaktus.kg|accessdate=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;. 

== Тарыхы ==
Талас аэропорту 1940-жылдары ошол кездеги кичи провинциялык шаардын четинде конуу тилкеси катары иштей баштаган. 1979-жылы учактар менен тик учактарды тейлөө максатында курулган Талас аэропорту [[Кеңештер Бирлиги|СССР]] ыдырагандан кийин ишин токтоткон. Кийин аэродромдун учуп-конуу тилкеси начар абалга келгендиктен жана толук реконструкциялоого муктаж болгону үчүн учуу тилкеси жабылып калган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Таласе торжественно открыли аэропорт, не работавший после развала СССР (фото)|url=https://kaktus.media/doc/501724_v_talase_torjestvenno_otkryli_aeroport_ne_rabotavshiy_posle_razvala_sssr_foto.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;.

=== Жаңы терминал ===
2023-жылдын 15-июнунда &quot;Талас&quot; аэропортуна капсула салынып, учуп-конуу тилкесинин курулушу башталган. 2024-жылдын 24-майында аэропорт толугу менен жаңыланып ишке берилген&lt;ref&gt;{{Cite web|title=В Таласе открылся обновленный аэропорт|url=https://rus.azattyk.org/a/32957074.html|work=azattyk|lang=ru|accessdate=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;. Азыркы учурда аэропорт учактарды жана жүргүнчүлөрдү толук тейлөөгө даяр.

== Мүмкүнчүлүктөр ==
&quot;Талас&quot; аймактык аэропортунун жаңы аэробекети саатына 100 жүргүнчүнү кабыл алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ. Учуп келүү жана учуп кетүү залдары өзүнчө жайгашкан. Мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар жана жүргүнчүлөр үчүн бардык шарттар түзүлгөн. Ошондой эле эне-бала бөлмөсү да каралган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Учуп-конуу тилкеси ===
Учуп-конуу тилкеси Ан-2, Ан-26, Ан-28, Авро РЖ-85, БАЭ-146, Як-40 сыяктуу учактарды жана бардык түрдөгү тик учактарды кабыл алууга ылайыкталган.
== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kg/obschestvo/322163_teper_snbspAsman_Airlines_mojno_byistro_popast_esche_vnbspdva_goroda_kyirgyizstana/|title=Теперь с Asman Airlines можно быстро попасть еще в два города Кыргызстана|work=24.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;
|}

== Кырсыктар ==
*1969-жылдын 28-июнунда «Аэрофлоттун» Ильюшин Ил-14 (борт номери CCCP-91495) учагы Талас аэропортунан Фрунзеге (азыркы Бишкек) багыт алып, саат 19:36да 35 жүргүнчү жана 5 экипаж мүчөсү менен учуп чыккан. Учуп чыккандан кийин экипаж процедура боюнча солго бурулуштун ордуна, оңго – тоо тарапка бурулуп кеткен. Учак аэродром деңгээлинен 1884 метрге жогору, деңиз деңгээлинен 3150 метр бийиктикте, учуп чыгуу тилкесинен 8.7 чакырым сол жакта жайгашкан тоого урунган. Саат 19:50дө учак Талас аэропортунан 39 чакырым алыстыкта тоого сүзүлүп, толугу менен талкаланган. Борттогу бардык жүргүнчүлөр жана экипаж мүчөлөрү каза болгон. Бул кырсык ошол маалда Кыргызстандын авиация тарыхындагы эң оор кырсык болгон жана бүгүнкү күндө экинчи орунда турат. Ошондой эле ал учурда Ильюшин Ил-14 учагы менен болгон эң чоң жоготуулар катталган кырсык болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Ильюшин Ил-14 CCCP-91495 учагынын Таласта болгон авиациялык кырсыгы»|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/331460|work=Aviation Security Network|lang=en|accessdate=2025-05-23}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргыз Республикасындагы аэропорттор]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Талас облусу]]</text>
      <sha1>1t57nkhomyd5m82b8xzhoswmr2vkmf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казарман аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137060</id>
    <revision>
      <id>642824</id>
      <parentid>512776</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Казарман (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Казарман аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>512776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="jds4v18ar3gwye6x7gyo5joaq90iyo8" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Казарман аэропорту|image=Казарман аэропорту.jpg|IATA=жок (КЗМ)|ICAO=UAFZ|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|type=жарандык|owner=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|operator=өкмөт|city-served=[[Казарман]]|location=[[Казарман]], [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо]], [[Кыргызстан]]|elevation-f=4,289|elevation-m=1,310|metric-rwy=y|r1-number=11/29|r1-length-f=6,036|r1-length-m=1,840|r1-surface=Асфальт}}

'''Казарман аэропорту''' ({{Lang-en|Kazarman airport}}) (IATA: '''жок (КЗМ)''', ICAO: '''UAFZ''') — [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]] [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районуна]] кызмат көрсөткөн аэропорт. Тоолуу «Казарман» аэропорту [[Казарман]] айылынын түндүк-чыгыш тарабынан орун алган жана [[Нарын]] шаарынан 240 км алыстыкта турат. Аэродром деңиз деңгээлинен 1274 метр бийиктикте жайгашкан.

== Тарыхы ==
Казарман аэропорту 1940-жылдары алтын өндүрүүчү айылдын четинде конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учурда колдонулуп жаткан учуп-конуу тилкеси жана терминал 1985-жылы курулган. Аэропорт аймактык маанидеги 3С классына кирет. Учуп-конуу тилкесине 22 тоннага чейинки салмактагы учактар гана коно алат. Прибордук кондуруу системасы жок болгондуктан, аэропорт күндүзгү убакта гана иштейт.

Казарман аэропортунда бажы жана чек ара көзөмөлү жок, ошондуктан ал Кыргызстандын ичиндеги каттамдар менен гана иштейт. 2000-жылга чейин аэропорт жыл бою Жалал-Абад, Нарын, Бишкек жана Ош шаарлары менен үзгүлтүксүз аба байланышта болгон.

Казарман аэропорту 2008-жылдын 16-июнунда Бишкек–Казарман–Бишкек багытындагы туруктуу каттамдын ачылышы менен учактарды кабыл алууну кайра жандандырган. Бирок соңку 10 жыл ичинде жүргүнчү агымынын жетишсиздигинен улам аэропорт учактарды кабыл алган эмес. Каттамды «Кыргызстан» авиакомпаниясы жумасына бир жолу аткарып турган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аэропорт &quot;Казарман&quot; с 16 июня начал принимать воздушные суда в связи с открытием внутреннего рейса Бишкек - Казарман - Бишкек|url=https://www.aviaport.ru/news/151185/|work=aviaport.ru|lang=ru|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;.

2018-жылы Казарман аэропортунун терминал имаратына оңдоо иштери жүргүзүлгөн. Терминал саатына 40–50 жүргүнчүнү тейлөөгө ылайыкталган.

2022-2023-жылдары Казарман аэропорту реконструкциядан өткөн. Анда аэродромдун асфальт-бетон жабуусу, учуп-конуу тилкеси, рулеж жолу жана учак токтотуучу аянттарда оңдоо-кайра калыбына келтирүү иштери жүргүзүлгөн&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро в Нарын можно будет летать. Идет реконструкция аэропорта|url=https://kaktus.media/doc/477072_skoro_v_naryn_mojno_bydet_letat._idet_rekonstrykciia_aeroporta_foto.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;.

2024-жылдын күз айында аэропорт кайрадан ачылган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аэропорт «Казарман» готовится принять первые рейсы после 20-летнего перерыва|url=https://economist.kg/transport/2024/11/18/untitled-45/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;.

== Учуп-конуу тилкеси ==
Аэродром Як-40, Ан-24, Ан-26, Ан-2, Ан-28 сыяктуу жана андан төмөн класстагы учактарды эч кандай чектөөсүз кабыл алууга ылайыкталган. Ошондой эле бардык түрдөгү тик учактар үчүн да ылайыктуу. Аэродром күндүзгү убакта гана иштейт. Жасалма учуп-конуу тилкесинин өлчөмү 1840 х 35 метрди түзөт, жабуусу асфальт-бетон.

== Кырсыктар ==
1983-жылдын 29-июнунда «Аэрофлоттун» Яковлев ЯК-40 (борт номери CCCP-87808) учагы шамалдын күчтүү агымына кабылып, кулап түшкөн&lt;ref&gt;{{Cite web|title=«Авиакырсык Яковлев ЯК-40 (борт номери CCCP-87808) Казарман»|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/327614|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Тогуз-Торо району]]
[[Категория:Жалал-Абад облусу]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]</text>
      <sha1>jds4v18ar3gwye6x7gyo5joaq90iyo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарын аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137064</id>
    <revision>
      <id>642822</id>
      <parentid>512925</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Нарын (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Нарын аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>512925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6762" sha1="nt6drndp65q8nk9m4nhfg7gkyzpvyqy" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Нарын аэропорту|IATA=жок (НЫН)|ICAO=UCFN|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=&quot;Кыргызстан аэропорттору&quot; ААК|operator=өкмөт|city-served=[[Нарын]]|location=[[Нарын]], [[Кыргызстан]]|elevation-f=6,998|elevation-m=2,133|coordinates={{coord|41|26|29|N|076|07|50|E}}|r1-number=08/26|r1-length-f=7,037|r1-length-m=2,145|r1-surface=Асфальт|metric-rwy=у|image=Naryn airport.jpg}}

'''Нарын аэропорту''' ({{Lang-en|Naryn Airport}}; {{Lang-ru|Нарынский аэропорт}}) (IATA: '''жок (НЫН)''', [[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UCFN''') — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Нарын облусу|Нарын облусунун]] [[Нарын|Нарын шаарына]] кызмат көрсөтүүчү аэропорт.

== Тарыхы ==
Нарын аэропорту 1930-жылдары Нарын шаарынын четинде жайгашкан Салкын-Төр айылында конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы терминал имараты 1964-жылы курулган. Учуп-конуу тилкеси, рулеж жолдору жана токтотуучу аянт 1974-жылы пайдаланууга берилген.  Аэропорт аймактык маанидеги 3С класска кирет. 08/26 багытындагы учуп-конуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна менен чектелген. Прибордук кондуруу жабдуулары жок болгондуктан, аэропорт күндүз гана иштейт.

Нарын аэропортунда бажы жана чек ара көзөмөлү жок. Ал Кыргызстан ичиндеги каттамдарды гана тейлейт. СССР тараганга чейин бул аэропорт тоолуу аймакта маанилүү ролду ойногон. Бирок жүргүнчүлөрдүн жетишсиздигинен жана аба каттамдарынын азайышынан улам 1999-жылдан бери иштебей калган. 2000-жылга чейин аэропорт [[Жалал-Абад]], [[Казарман]], [[Ош]] жана [[Бишкек]] шаарлары менен жыл бою аба байланышта болгон. 

=== Кайра куруу ===
2023-жылдын 11-мартында Нарын облусуна болгон иш сапардын алкагында Президент [[Садыр Жапаров]] Нарын аэропортунун реконструкция иштери менен таанышкан. Реконструкциянын алкагында учуп-конуу тилкесинин, рулеж жолунун жана учак токтотуучу аянттардын асфальт-бетон жабуусун оңдоо пландалган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Скоро в Нарын можно будет летать. Идет реконструкция аэропорта|url=https://kaktus.media/doc/477072_skoro_v_naryn_mojno_bydet_letat._idet_rekonstrykciia_aeroporta_foto.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-27}}&lt;/ref&gt;. 2024-жылдын сентябрь айында реконструкция иштери соңку баскычына жеткен&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аэропорт в Нарыне скоро заработает. Как он выглядит сейчас|url=https://kaktus.media/doc/510100_aeroport_v_naryne_skoro_zarabotaet._kak_on_vygliadit_seychas_foto.html|work=kaktus.media|lang=ru|accessdate=2025-05-27}}&lt;/ref&gt;.

== Авиакомпаниялар жана багыттар ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Авиакомпания
!Багыты
!Эскертүүлөр
|-
|{{желек|Кыргызстан}}[[Asman Airlines]]
|[[Манас эл аралык аэропорту|Бишкек]]
|жакында
|}

== Кырсыктар ==
*2007-жылдын 23-июнунда Кыргыз Республикасынын Өзгөчө кырдаалдар министрлигине таандык Яковлев ЯК-40 (борт номери EX-901) учагы [[Манас эл аралык аэропорту|«Манас» эл аралык аэропортунан]] QH4452 текшерүү рейси менен [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту|Тамчы]], Нарын жана [[Казарман (аэропорт)|Казарман]] багыттарында учкан. Тамчыдан учуп чыккандан кийин 30 мүнөт өтпөй №3 кыймылдаткычтын газ температурасы көтөрүлүп, термелүүлөр башталган. Бортинженер кыймылдаткычты өчүргөн. Ошол эле маалда №1 кыймылдаткычтын температурасы да жогорулай баштаган. Капитан бул кыймылдаткычтагы күчтү 80% га чейин азайтууну буйруган. Учак ошол учурда [[Кара-Кужур|Каракужур]] өрөөнүнүн үстүндө болгон. Кыймылдаткычтардын чектелүү иштеши жана аймактагы бийик тоолордон улам учак Нарынга жетүү мүмкүн болбой калган. Капитан мурда АН-2 учагы менен конуп жүргөн, деңиз деңгээлинен 2700 метр бийиктикте жайгашкан айыл чарбага арналган чакан конуу тилкесин эстеген. Ал тилке даяр эмес болгон, таштар (40 смден чоң), сугат арыктары жана жанында сай бар эле. Учак саат 11:14тө авариялык конуу жасап, андан кийин күйүп кеткен. Борттогу 13 адамдын баары тирүү калган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Учак кырсыгы Яковлев ЯК-40 (борт номери EX-901)|url=https://asn.flightsafety.org/asndb/321940|work=Aviation Safety Network|lang=en|accessdate=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
{{Кыргызстандын аэропорттору}}

[[Категория:Нарын шаары]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]</text>
      <sha1>nt6drndp65q8nk9m4nhfg7gkyzpvyqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кант авиабазасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137090</id>
    <revision>
      <id>642840</id>
      <parentid>513567</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Кант (авиабаза)]]&quot; барагын &quot;[[Кант авиабазасы]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>513567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11670" sha1="p0dhrdf46amfyx59o4apagh8883uxu2" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Кант авиабазасы|image=NASA FIRMS 2024-11-03 Kant.png|image2=Kant (air base) 14.jpg|түшүндүрмө=Кант авиабазасынын спутниктен тартылган сүрөтү|ICAO=UAFW
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=Кант|position=right
|lat_deg=42|lat_min=51|lat_sec=11|lat_dir=N
|lon_deg=74|lon_min=50|lon_sec=47|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=аскердик|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=[[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]|operator=Россия Федерациясынын Аэрокосмикалык күчтөрү|location=[[Кант (шаар)|Кант]]|built=1941-ж}}

'''Кант авиабазасы''' ({{Lang-ru|Авиабаза Кант}})([[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UAFW''') — [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Ысык-Ата району|Ысык-Ата районунда]] жайгашкан аскердик аба базасы. Ал [[Кант (шаар)|Кант]] шаарынын түштүк тарабында, [[Бишкек ЖЭБи|Бишкек]] шаарынан 20 чакырым чыгышта орун алган. Бул базада Россиянын Аэрокосмикалык күчтөрүнүн 999-аба базасы жайгашкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scramble.nl/planning/orbats/russian-federation/russian-federation-aerospace-forces#UAFW499|title=Kant (UAFW)|work=scramble.nl|lang=en|accessdate=2025-05-31}}&lt;/ref&gt;. 

== Тарыхы ==
Канттагы авиабазанын тарыхы 1941-жылдан башталат. Бул жылы Одесса аскер-авиация учкучтар мектеби Кыргызстанга эвакуацияланган. Бул мектеп СССРдин Коргоо эл комиссарынын 1941-жылдын 23-февралындагы буйругу менен түзүлгөн. 1941-жылдын 22-июнунда башталган Германиянын СССРге кол салуусунан кийин, мектептеги окуу процесси токтотулуп, курсанттар И-15 учактарында Одессаны немец Люфтваффесинин абадан жасаган чабуулдарынан коргоо үчүн согуштук тапшырмаларды аткара башташкан. 1941-жылдын июль айында авиация мектеби Сталинград шаарына, андан соң Фрунзе шаарынын чет жакасына көчүрүлгөн. Ал жерде фронт үчүн аскер учкучтары даярдалган. Согуш жылдары бул мектептен жалпысынан 1507 учкуч даярдалып чыккан, алардын жонунан 7 адамга Совет Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган.

1947-жылы Кыргызстандагы бул окуу жайга “Фрунзедеги СССР Аскер-аба күчтөрүнүн учкучтарын даярдоочу аскердик авиациялык окуу жай” деген ат берилген.

1951 же 1952-жылдары окуу жайдын курамында окутуучу авиациялык полк түзүлгөн.

1956-жылдын 20-декабрында Фрунзеге алгачкы 15 адамдан турган чет элдик аскер кызматкерлеринин тобу келген. Эки жыл өтпөй, окуу жай толугу менен чет элдик учкучтарды даярдоого адистешкен.

1959-жылы бул полк кайра түзүлүп, “Авиациялык кадрларды даярдоо жана жогорулатуу боюнча 5-борбордук курс” деп аталды. 1959-жылдын 6-августунда Фрунзедеги Аскердик авиациялык окуу жай “Авиациялык кадрларды даярдоо жана өркүндөтүү боюнча 5-Борбордук курстар” (5-ЦК ПУАК) болуп кайра уюшулган.[[Image:Kant Air Base.jpg|thumb|right| Орусиянын президенти [[Владимир Путин]] менен мурдагы президент [[Акаев Аскар Акаевич|Аскар Акаев]] Кант авиабазасында]]

1957–1992-жылдар аралыгында бул курстарда 54 мамлекеттен келген 21 682 адис даярдалган. Алар 110 авиациялык адистик боюнча билим алышкан. Анын ичинде:

*5 698 учкуч

*749 штурман

*469 жоого башкаруу офицери

*165 радиострелок

*8 998 авиатехник

*жана 5 000ден ашуун башка авиациялык адистер болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=В Киргизии отмечается День военной авиации|url=https://regnum.ru/news/690669|work=regnum.ru|lang=ru|accessdate=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;

Бул окуу жайдын бүтүрүүчүлөрүнүн көбү кийинчерээк көрүнүктүү саясий жана аскердик ишмерлерге айланган. Алардын катарында:&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Все Российские базы|url=https://www.kommersant.ru/doc/766827|work=kommersant.ru|lang=ru|accessdate=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;

*Хафез Асад (Сириянын президенти)

*Хосни Мубарак (Египеттин президенти)

*Ахмед Хулен (Йемен Аскер-аба күчтөрүнүн командачысы)

*Шакиб Хобани (Түштүк Йемендин учкучу, бригадалык генерал)

*Жоао Бернардо (Мозамбиктин Аскер-аба күчтөрүнүн командачысы)

*Маршал Дельбах Сингх (Индиянын Аскер-аба күчтөрүнүн командачысы)

*Индиялык космонавттар Гуракча жана Р. Шарма

Ошондой эле Конго, Ангола, Мали, Зимбабве, Гвинея, Гвинея-Бисау, Вьетнам, Лаос, Монголия, Куба жана башка өлкөлөрдүн Аскер-аба күчтөрүнүн дээрлик бардык жетекчилери ушул жайда билим алышкан&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1992-жылы, Советтер Союзу кулагандан кийин, авиабаза Кыргыз Республикасынын карамагына өткөрүлүп берилген.

== Россия авиабазасы ==
Россия менен Кыргызстандын ортосунда 2003-жылдын 22-сентябрында кол коюлган эки тараптуу макулдашууга ылайык, Канттагы авиабазада Россиянын Аэрокосмикалык күчтөрүнүн бөлүктөрү жайгашкан. Бул база расмий түрдө 2003-жылдын 23-октябрында ачылган. Бул — 1991-жылдан кийин Россия чет өлкөдө ачкан биринчи жаңы аскердик аба базасы болгон. Аталган бөлүк Россиянын Аэрокосмикалык күчтөрүнүн 5-Аба жана абадан коргонуу армиясынын 999-авиабазасы катары белгилүү&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

2019-жылдын 28-мартында Россия президенти Владимир Путиндин Бишкекке болгон иш сапарынын алкагында Россия менен Кыргызстан 2012-жылдагы Россиянын бирдиктүү аскердик базасынын республика аймагында жайгашуу шарттары жана макамы тууралуу макулдашууну өзгөртүп, толуктоолорду киргизишкен. Бул өзгөртүүлөр Россиянын аскердик объектилери жайгашкан жерлердин аянтын 60 гектарга чейин кеңейтүүнү караган. Ошол эле учурда, база үчүн төлөнүүчү ижара акысы жылына 291,5 миң долларга көбөйтүлүп, жалпысынан 4,8 миллион долларга жакындаган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Военную базу России в Киргизии расширят|url=https://www.kommersant.ru/doc/3925302?from=hotnews|work=kommersant.ru|lang=ru|accessdate=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;.

2020-жылдын 12-июнунда Кыргызстандын [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеши]] Россия менен түзүлгөн бирдиктүү аскердик базанын республика аймагында жайгашуу шарттары тууралуу макулдашууга өзгөртүүлөрдү ратификациялаган. Бул өзгөртүүлөр Кант шаарындагы Россиянын авиабазасында учкучсуз учуучу аппараттарды (дрондорду) жайгаштырууга уруксат берет. Мындан тышкары, Россия тарап аскердик аэродромдун учуп-конуу тилкесин реконструкциялоону жана аскердик объектилер үчүн ижарага алынган жердин аянтын болжол менен 60 гектарга кеңейтүүнү милдеттенет. Протоколдун ратификациясы ижарага алынган жер тилкелеринин так өлчөмүн жана ижара акысын аныктап берет: мурдагы 4,5 миллион доллардын ордуна Кыргызстан жылына 4,79 миллион доллар алат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Киргизия ратифицировала соглашение с РФ о размещении на авиабазе в Канте беспилотников|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/8712051|work=ТАСС|lang=ru|accessdate=2025-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006225129/https://www.star.com.tr/dunya/kirgizistan-rus-hava-ussune-iliskin-protokolu-onayladi-haber-1551638/|archivedate=2020-06-25}}&lt;/ref&gt;.

2020-жылдагы маалыматка ылайык, Канттагы Россиянын аскердик аба базасында төмөнкү техникалар жайгашкан:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Two Mi-8MTV5-1 helicopters to be delivered to Russian military base in Kyrgyzstan|url=https://www.helihub.com/2020/06/17/two-mi-8mtv5-1-helicopters-to-be-delivered-to-russian-military-base-in-kyrgyzstan/|work=helihub.com|lang=ru|accessdate=2025-06-04}}&lt;/ref&gt;
*Su-25SM үлгүсүндөгү чабуул коюучу учактар
*Mi-8MTV5-1 тик учактары

== Булактар ==
[[Категория:Авиация]]
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
{{Кыргызстандын аэропорттору}}</text>
      <sha1>p0dhrdf46amfyx59o4apagh8883uxu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токтогул аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137107</id>
    <revision>
      <id>642830</id>
      <parentid>513784</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Токтогул (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Токтогул аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>513784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="th09g5cnr7zjr72cf8qxr8eouwiqr59" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Токтогул аэропорту|ICAO=UAFX
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=UAFX|position=right
|lat_deg=41|lat_min=52|lat_sec=40|lat_dir=N
|lon_deg=072|lon_min=51|lon_sec=44|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|IATA=жок (ТГЛ)|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|city-served=[[Токтогул (шаар)|Токтогул]]|location=[[Токтогул району]], [[Кыргызстан]]|elevation-f=3,157|elevation-m=962|metric-rwy=y|r1-length-m=1,500|r1-length-f=4,921|r1-surface=Асфальт}}

'''Токтогул аэропорту''' ({{Lang-en|Toktogul Airport}}) (IATA: '''жок (ТГЛ)''', [[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UAFX''') ― [[Токтогул (шаар)|Токтогул шаарына]] кызмат көрсөтүүчү аэропорт. Аэропорт шаардын четинде жайгашкан.

== Тарыхы ==
Токтогул аэропорту 1950-жылдарда жакынкы [[Токтогул ГЭСи|Токтогул ГЭСинин]] инженерлеринин транспорттук муктаждыктарын камсыз кылуу үчүн иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси 1970-жылдары курулган. Аэропортто терминал жок, инструменталдык конуу жабдыктары орнотулган эмес жана ал күндүзгү убакта гана иштейт.

1990-жылдарга чейин аэропорт [[Жалал-Абад]] (Жалал-Абад—Токтогул—Талас), [[Ош]] (Ош—Жалал-Абад—Токтогул—Талас) жана [[Талас (шаар)|Талас]] (Талас—Токтогул—Жалал-Абад) багыттары боюнча каттамдарды аткарып турган.

Аэропорт учурда иштебейт. Алдыдагы жылдарда Токтогул аэропортун калыбына келтирүү пландалууда&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аэропорт Токтогула восстановят в ближайшие годы|url=https://economist.kg/transport/2024/10/29/aeroport-toktoghula-vosstanoviat-v-blizhaishiie-ghody/|work=economist.kg|lang=ru|accessdate=2025-06-08}}&lt;/ref&gt;. 

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Булактар ==
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Токтогул району]]
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.gcmap.com/search?Q=country:KG Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan] {{Ref-en}}

{{Кыргызстандын аэропорттору}}</text>
      <sha1>th09g5cnr7zjr72cf8qxr8eouwiqr59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамга аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137108</id>
    <revision>
      <id>642834</id>
      <parentid>513782</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Тамга (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Тамга аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>513782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="ddw9ff7i294kxh32hdpo25m6o4dfrlz" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Тамга аэропорту|image=Тамга аэропорту.jpg|IATA=жок (ТМГ)|ICAO=UAFA
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=UAFA|position=right
|lat_deg=42|lat_min=09|lat_sec=11|lat_dir=N
|lon_deg=077|lon_min=33|lon_sec=50|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|city-served=[[Жети-Өгүз району]]|location=[[Жети-Өгүз району]], [[Ысык-Көл облусу]]|elevation-f=5,655|elevation-m=1,724|r1-number=18/36|r1-length-m=850|r1-length-f=2,788|r1-surface=Асфальт|metric-rwy=у}}

'''Тамга аэропорту''' ({{Lang-en|Tamga Airport}}) (IATA: '''жок (ТМГ)''', [[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UAFA''') ― [[Жети-Өгүз району|Жети-Өгүз районун]] тейлеген чакан аэропорт. Ал Жети-Өгүз районундагы [[Тамга (айыл)|Тамга кыштагынан]] 1,5 чакырым алыстыкта, [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көлдүн]] түштүк жээгинде жайгашкан.

== Тарыхы ==
Тамга аэропорту 1930-жылдары Ысык-Көлдүн түштүк жээгинде кошумча конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1960-жылдары курулган. Учуу тилкеси [[Ан-2|АН-2]] жана АН-28 учактарын жана алардын аналогдорун гана кабыл ала алат, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Тамга аэропорту өлкөдөгү эң эски аэропорттордун бири болуп эсептелет. Ал [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согуштан]] кийин пайдаланууга берилген. Башында аскердик аэропорт катары иштеп, кийинчерээк жарандык максатта колдонула баштаган. Бул аэропорт [[Манас эл аралык аэропорту|«Манас» эл аралык аэропортунан]] да мурда иштей баштаган. Аэропорт учурда иштебейт, 1999-жылы толук иштен чыккан. Бул жерге акыркы жолу учак 1991-жылы конгон. Ал учак «[[Кумтөр|Кумтөргө]]» учуп келген. Мурда бул аэропорт кадимкидей иштеп, Фрунзе (азыркы [[Бишкек]]) шаарына жана кайра учуулар жүргүзүлгөн. Азыркы учурда расмий документтерде бул жай «Тамга» аэродромдук аянтча катары катталган. Аэропорт азыр иштебегенине карабастан, өз макамын сактап турат&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Аэропорт &quot;Тамга&quot; держится на одном человеке|url=https://rus.azattyk.org/a/26624501.html|work=Азаттык|lang=ru|accessdate=2025-06-08}}&lt;/ref&gt;.

== Дагы караңыз ==
*[[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Шилтемелер ==
*[http://www.gcmap.com/search?Q=country:KG Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan] {{Ref-en}}

{{Кыргызстандын аэропорттору}}

[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Жети-Өгүз району]]
[[Категория:Ысык-Көл облусу]]</text>
      <sha1>ddw9ff7i294kxh32hdpo25m6o4dfrlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызыл-Кыя аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137109</id>
    <revision>
      <id>642836</id>
      <parentid>513780</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Кызыл-Кыя (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Кызыл-Кыя аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>513780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="s12u5bqzqqcnogb9oqx5m1pruy4s0tr" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Кызыл-Кыя аэропорту|image=Кызыл-Кыя аэропорту.jpg|ICAO=UAFS
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=UAFS|position=right
|lat_deg=40|lat_min=16|lat_sec=18|lat_dir=N
|lon_deg=072|lon_min=02|lon_sec=09|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|IATA=жок (КЫК)|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|city-served=[[Кызыл-Кыя]], [[Пүлгөн]]|location=[[Кызыл-Кыя]], [[Кадамжай району]]|elevation-f=2,928|elevation-m=892|r1-number=11/29|r1-length-f=5,249|r1-length-m=1,600|r1-surface=Асфальт|metric-rwy=у}}

'''Кызыл-Кыя аэропорту''' ({{Lang-en|Kyzyl-Kiya Airport}}) (IATA: '''жок (КЫК)''', [[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UAFS''') ― [[Кызыл-Кыя]] жана [[Пүлгөн]] шаарларына кызмат көрсөткөн аэропорт.

== Тарыхы ==
Кызыл-Кыя аэропорту 1930-жылдары тоо-кен шаарчасынын жанындагы конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Аэропорт 3C категориясындагы региондук аэропорт болуп саналат. Учуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Кызыл-Кыя аэропорту [[Өзбекстан]] чек арасына жакын жайгашканына карабастан, бул жерде бажы жана чек ара көзөмөлү жүргүзүлбөйт жана ал Кыргызстан ичиндеги каттамдарга гана кызмат көрсөтөт. 2002-жылга чейин Кызыл-Кыя аэропорту жыл бою [[Бишкек]] жана [[Чолпон-Ата]] шаарлары менен аба каттамдарын камсыздап келген.

== Дагы караңыз ==

* [[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Шилтемелер ==

* [http://www.gcmap.com/search?Q=country:KG Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan] {{Ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}

[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Баткен облусу]]</text>
      <sha1>s12u5bqzqqcnogb9oqx5m1pruy4s0tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чолпон-Ата аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137111</id>
    <revision>
      <id>642838</id>
      <parentid>513819</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Чолпон-Ата (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Чолпон-Ата аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>513819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="h3tuivgdk2woeusxc6tykzh07kagwfn" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Чолпон-Ата аэропорту|IATA=жок (ЧЛА)|ICAO=UAFG
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=UAFG|position=right
|lat_deg=42|lat_min=39|lat_sec=13|lat_dir=N
|lon_deg=077|lon_min=03|lon_sec=24|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|city-served=Чолпон-Ата|location=[[Чолпон-Ата]], [[Ысык-Көл облусу]]|elevation-f=5,419|elevation-m=1,652|r1-number=16/34|metric-rwy=y|r1-length-f=5,708|r1-length-m=1,740|r1-surface=Асфальт|image=Чолпон-Ата аэропорту.jpg}}

'''Чолпон-Ата аэропорту''' ({{Lang-ru|Чолпон-Атинский аэропорт}}) (IATA: '''жок (ЧЛА)''', [[Эл аралык жарандык авиация уюму (ICAO)|ICAO]]: '''UAFG''') ― [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусуна]] караштуу [[Чолпон-Ата]] курорттук шаарын тейлеген аэропорт.

== Тарыхы ==
Чолпон-Ата аэропорту 1930-жылдары Ысык-Көлдүн түндүк жээгинде конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Учуу тилкесинин жүк көтөрүмдүүлүгү 22 тонна, инструменталдык конуу жабдыктары жок жана күндүзгү убакта гана иштейт.

Чолпон-Ата аэропорту учурда (Тамчы) [[Ысык-Көл эл аралык аэропорту]] менен алмаштырылган. Өкмөттүк курортторго жакын жайгашкандыгынан улам аны VIP аэропорт катары кайра куруу пландары бар. 2003-жылга чейин Чолпон-Ата аэропорту [[Бишкек]], [[Ош]] жана [[Жалал-Абад]] шаарлары менен үзгүлтүксүз аба каттамдарын аткарып турган.

Учурда аэропорт иштебейт, анткени ал Ысык-Көл эл аралык аэропорту менен алмаштырылган. Мурдагы конуу тилкеси Чолпон-Атадагы [[петроглифтер]] аймагына чейин жетет. Ал жерге барганда мурдагы аэропорттун урандыларын көрүүгө болот.

== Дагы караңыз ==

* [[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Шилтемелер ==
*[http://www.gcmap.com/search?Q=country:KG Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan] {{Ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Ысык-Көл облусу]]</text>
      <sha1>h3tuivgdk2woeusxc6tykzh07kagwfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токмок аэропорту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137112</id>
    <revision>
      <id>642832</id>
      <parentid>513833</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Baydastann &quot;[[Токмок (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Токмок аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>513833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2051" sha1="858nvh0tk1lh35ysnagvtl3fjx4njn7" xml:space="preserve">{{Infobox Airport|аталышы=Токмок аэропорту|IATA=жок (ТКМ)|ICAO=UAFF
&lt;center&gt;{{АймакКартасы|Кыргызстан|width=280|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=UAFF|position=right
|lat_deg=42|lat_min=49|lat_sec=44|lat_dir=N
|lon_deg=075|lon_min=20|lon_sec=09|lon_dir=E
}}&lt;/center&gt;|type=жарандык|country={{Өлкө желеги|Кыргызстан}}|owner=өкмөт|city-served=[[Токмок]]|location=[[Токмок]], [[Чүй облусу]]|elevation-f=2,769|elevation-m=844|r1-number=09/27|r1-length-m=2,500|r1-length-f=8,202|r1-surface=Асфальт|metric-rwy=у}}

'''Токмок аэропорту''' ({{Lang-ru|Токмакский аэропорт}}) (IATA: '''жок (ТКМ)''', ICAO: '''UAFF''') ― [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Токмок]] шаарынын четиндеги аэропорт.

== Тарыхы ==
Токмок аэропорту 1950-жылдары [[Фрунзе (аба майдан)|Фрунзе аэропортунда]] аба ырайы начарлаганда учактарды багыттоо үчүн резервдик конуу тилкеси катары иштей баштаган. Азыркы учуу тилкеси жана терминалы 1970-жылдары курулган. Аэропортто инструменталдык конуу жабдыктары жок жана ал күндүзгү убакта гана иштейт.

Учурда Токмок аэропорту коммерциялык аба каттамдары үчүн колдонулбайт. 

== Дагы караңыз ==

* [[Кыргызстандагы аэропорттордун тизмеси]]

== Шилтемелер ==
*[http://www.gcmap.com/search?Q=country:KG Great Circle Mapper: Airports in Kyrgyzstan] {{Ref-en}}
{{Кыргызстандын аэропорттору}}
[[Категория:Кыргызстандын аэропорттору]]
[[Категория:Чүй облусу]]</text>
      <sha1>858nvh0tk1lh35ysnagvtl3fjx4njn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>642768</id>
      <parentid>642677</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>642768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6916" sha1="cce3t0l75prp3129q3t5y8ggt6eiild" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113643}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34946}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8475}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3048}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1107}}]]
|-
| 20 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 21 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 22 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 23 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:806}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>cce3t0l75prp3129q3t5y8ggt6eiild</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>642767</id>
      <parentid>642676</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T12:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>642767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24172" sha1="rz6cd2w24u3yjd9j0b40ss5vw4ynp0s" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113643}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34946}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13442}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12794}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12118}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8475}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7936}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 16 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 17 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5242}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4943}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4448}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|Kmaksat]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3048}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1421}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1107}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 54 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 55 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 56 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 57 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 58 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 59 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 60 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 61 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 62 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 63 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 64 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 65 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:806}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 66 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 67 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 68 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 69 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 70 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 71 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 72 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 73 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 74 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 75 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 76 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 77 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 78 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 79 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 80 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 81 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 82 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 83 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 84 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 85 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 86 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 87 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 88 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 89 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 90 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 91 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 92 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:518}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 105 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 127 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 128 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 141 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 142 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>rz6cd2w24u3yjd9j0b40ss5vw4ynp0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модуль:SportsRankings/data/FIFA World Rankings</title>
    <ns>828</ns>
    <id>148779</id>
    <revision>
      <id>642875</id>
      <parentid>638652</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>жаңыланды</comment>
      <origin>642875</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="20094" sha1="d4uvxlw6bip0gm4zfw6364bf488bw4f" xml:space="preserve">local data = {}

-- информация о других шаблонах, используемых модулем
data.templates = {flagged_team_link = &quot;Футбол&quot;}

-- общая информация о рейтинге и цитируемом веб-сайте
data.source = {
	url = &quot;https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men&quot;, 
	title = &quot;The FIFA/Coca-Cola World Ranking&quot;,
	website = &quot;FIFA&quot;,
	language = &quot;en&quot;
}

data.updated =	{	day = '1-', 	month = 'апрель',   year = 2026	}
data.previous =	{	day = '19-',	month = 'январь',	year = 2026	}
data.next     = { 	day = '9-', 	month = 'июнь',     year = 2026 }

-- см. раздел &quot;создание кода рейтинга&quot; на странице документации для обновления рейтинга

data.rankings = {
          {  &quot;France&quot;, 1, 2, 1877.32 },
          {  &quot;Spain&quot;, 2, -1, 1876.40 },
          {  &quot;Argentina&quot;, 3, -1, 1874.81 },
          {  &quot;England&quot;, 4, 0, 1825.97 },
          {  &quot;Portugal&quot;, 5, 1, 1763.83 },
          {  &quot;Brazil&quot;, 6, -1, 1761.16 },
          {  &quot;Netherlands&quot;, 7, 0, 1757.87 },
          {  &quot;Morocco&quot;, 8, 0, 1755.87 },
          {  &quot;Belgium&quot;, 9, 0, 1734.71 },
          {  &quot;Germany&quot;, 10, 0, 1730.37 },
          {  &quot;Croatia&quot;, 11, 0, 1717.07 },
          {  &quot;Italy&quot;, 12, 1, 1700.37 },
          {  &quot;Colombia&quot;, 13, 1, 1693.09 },
          {  &quot;Senegal&quot;, 14, -2, 1688.99 },
          {  &quot;Mexico&quot;, 15, 1, 1681.03 },
          {  &quot;USA&quot;, 16, -1, 1673.13 },
          {  &quot;Uruguay&quot;, 17, 0, 1673.07 },
          {  &quot;Japan&quot;, 18, 1, 1660.43 },
          {  &quot;Switzerland&quot;, 19, -1, 1649.40 },
          {  &quot;Denmark&quot;, 20, 1, 1620.81 },
          {  &quot;IR Iran&quot;, 21, -1, 1615.30 },
          {  &quot;Türkiye&quot;, 22, 3, 1599.04 },
          {  &quot;Ecuador&quot;, 23, 0, 1594.78 },
          {  &quot;Austria&quot;, 24, 0, 1593.45 },
          {  &quot;Korea Republic&quot;, 25, -3, 1588.66 },
          {  &quot;Nigeria&quot;, 26, 0, 1585.09 },
          {  &quot;Australia&quot;, 27, 0, 1580.67 },
          {  &quot;Algeria&quot;, 28, 0, 1564.26 },
          {  &quot;Egypt&quot;, 29, 2, 1563.24 },
          {  &quot;Canada&quot;, 30, -1, 1556.48 },
          {  &quot;Norway&quot;, 31, 1, 1550.94 },
          {  &quot;Ukraine&quot;, 32, -2, 1546.88 },
          {  &quot;Panama&quot;, 33, 0, 1540.64 },
          {  &quot;Côte d'Ivoire&quot;, 34, 3, 1532.98 },
          {  &quot;Poland&quot;, 35, -1, 1528.00 },
          {  &quot;Russia&quot;, 36, 0, 1525.60 },
          {  &quot;Wales&quot;, 37, -2, 1524.29 },
          {  &quot;Sweden&quot;, 38, 4, 1514.77 },
          {  &quot;Serbia&quot;, 39, 0, 1508.65 },
          {  &quot;Paraguay&quot;, 40, 0, 1503.50 },
          {  &quot;Czechia&quot;, 41, 2, 1501.38 },
          {  &quot;Hungary&quot;, 42, -1, 1500.58 },
          {  &quot;Scotland&quot;, 43, -5, 1498.35 },
          {  &quot;Tunisia&quot;, 44, 3, 1483.05 },
          {  &quot;Cameroon&quot;, 45, 0, 1481.24 },
          {  &quot;Congo DR&quot;, 46, 2, 1478.35 },
          {  &quot;Greece&quot;, 47, -1, 1475.82 },
          {  &quot;Slovakia&quot;, 48, -4, 1473.94 },
          {  &quot;Venezuela&quot;, 49, 1, 1468.05 },
          {  &quot;Uzbekistan&quot;, 50, 2, 1465.34 },
          {  &quot;Costa Rica&quot;, 51, 0, 1459.90 },
          {  &quot;Mali&quot;, 52, 2, 1459.13 },
          {  &quot;Peru&quot;, 53, 0, 1455.87 },
          {  &quot;Chile&quot;, 54, 1, 1455.28 },
          {  &quot;Qatar&quot;, 55, 1, 1454.96 },
          {  &quot;Romania&quot;, 56, -7, 1451.16 },
          {  &quot;Iraq&quot;, 57, 1, 1447.14 },
          {  &quot;Slovenia&quot;, 58, -1, 1446.44 },
          {  &quot;Republic of Ireland&quot;, 59, 0, 1436.63 },
          {  &quot;South Africa&quot;, 60, 0, 1429.73 },
          {  &quot;Saudi Arabia&quot;, 61, 0, 1421.43 },
          {  &quot;Burkina Faso&quot;, 62, 0, 1412.49 },
          {  &quot;Jordan&quot;, 63, 1, 1391.45 },
          {  &quot;Albania&quot;, 64, -1, 1388.06 },
          {  &quot;Bosnia and Herzegovina&quot;, 65, 6, 1385.84 },
          {  &quot;Honduras&quot;, 66, -1, 1380.27 },
          {  &quot;North Macedonia&quot;, 67, -1, 1372.04 },
          {  &quot;United Arab Emirates&quot;, 68, 0, 1370.47 },
          {  &quot;Cabo Verde&quot;, 69, -2, 1366.13 },
          {  &quot;Northern Ireland&quot;, 70, -1, 1362.16 },
          {  &quot;Jamaica&quot;, 71, -1, 1358.00 },
          {  &quot;Georgia&quot;, 72, 1, 1350.18 },
          {  &quot;Finland&quot;, 73, 2, 1346.41 },
          {  &quot;Ghana&quot;, 74, -2, 1346.31 },
          {  &quot;Iceland&quot;, 75, -1, 1345.07 },
          {  &quot;Bolivia&quot;, 76, 0, 1329.42 },
          {  &quot;Israel&quot;, 77, 0, 1328.33 },
          {  &quot;Kosovo&quot;, 78, 1, 1318.83 },
          {  &quot;Oman&quot;, 79, -1, 1313.46 },
          {  &quot;Guinea&quot;, 80, 0, 1300.01 },
          {  &quot;Montenegro&quot;, 81, 1, 1295.52 },
          {  &quot;Curaçao&quot;, 82, -1, 1294.65 },
          {  &quot;Haiti&quot;, 83, 0, 1291.71 },
          {  &quot;Syria&quot;, 84, 0, 1288.56 },
          {  &quot;Aotearoa New Zealand&quot;, 85, 0, 1281.57 },
          {  &quot;Bulgaria&quot;, 86, 1, 1278.90 },
          {  &quot;Gabon&quot;, 87, -1, 1272.51 },
          {  &quot;Uganda&quot;, 88, 0, 1264.09 },
          {  &quot;Angola&quot;, 89, 0, 1263.10 },
          {  &quot;Benin&quot;, 90, 2, 1258.98 },
          {  &quot;Bahrain&quot;, 91, -1, 1258.53 },
          {  &quot;Zambia&quot;, 92, -1, 1255.82 },
          {  &quot;Thailand&quot;, 93, 3, 1252.14 },
          {  &quot;China PR&quot;, 94, -1, 1251.60 },
          {  &quot;Palestine&quot;, 95, 0, 1244.73 },
          {  &quot;Guatemala&quot;, 96, -2, 1243.47 },
          {  &quot;Belarus&quot;, 97, 1, 1235.82 },
          {  &quot;Luxembourg&quot;, 98, 4, 1227.77 },
          {  &quot;Vietnam&quot;, 99, 9, 1225.68 },
          {  &quot;El Salvador&quot;, 100, -1, 1225.26 },
          {  &quot;Mozambique&quot;, 101, 0, 1224.31 },
          {  &quot;Trinidad and Tobago&quot;, 102, -5, 1222.94 },
          {  &quot;Tajikistan&quot;, 103, -3, 1221.78 },
          {  &quot;Madagascar&quot;, 104, 0, 1203.76 },
          {  &quot;Equatorial Guinea&quot;, 105, 2, 1195.20 },
          {  &quot;Armenia&quot;, 106, -1, 1191.42 },
          {  &quot;Kyrgyz Republic&quot;, 107, -4, 1191.14 },
          {  &quot;Lebanon&quot;, 108, 1, 1187.96 },
          {  &quot;Comoros&quot;, 109, -3, 1187.91 },
          {  &quot;Kazakhstan&quot;, 110, 4, 1182.96 },
          {  &quot;Kenya&quot;, 111, 2, 1182.23 },
          {  &quot;Libya&quot;, 112, 0, 1182.08 },
          {  &quot;Tanzania&quot;, 113, -3, 1180.27 },
          {  &quot;Niger&quot;, 114, -3, 1179.66 },
          {  &quot;Mauritania&quot;, 115, 0, 1170.72 },
          {  &quot;The Gambia&quot;, 116, 0, 1160.38 },
          {  &quot;Sudan&quot;, 117, 0, 1157.22 },
          {  &quot;Korea DPR&quot;, 118, 1, 1151.05 },
          {  &quot;Sierra Leone&quot;, 119, 1, 1148.98 },
          {  &quot;Namibia&quot;, 120, -2, 1148.84 },
          {  &quot;Togo&quot;, 121, 3, 1147.31 },
          {  &quot;Indonesia&quot;, 122, 0, 1144.88 },
          {  &quot;Faroe Islands&quot;, 123, 2, 1137.14 },
          {  &quot;Azerbaijan&quot;, 124, 3, 1136.67 },
          {  &quot;Suriname&quot;, 125, -2, 1132.43 },
          {  &quot;Cyprus&quot;, 126, 2, 1128.33 },
          {  &quot;Malawi&quot;, 127, -1, 1128.03 },
          {  &quot;Rwanda&quot;, 128, 2, 1126.62 },
          {  &quot;Estonia&quot;, 129, 0, 1121.10 },
          {  &quot;Zimbabwe&quot;, 130, 2, 1118.12 },
          {  &quot;Nicaragua&quot;, 131, 0, 1115.13 },
          {  &quot;Guinea-Bissau&quot;, 132, 1, 1108.38 },
          {  &quot;Congo&quot;, 133, 1, 1105.96 },
          {  &quot;Kuwait&quot;, 134, 1, 1105.10 },
          {  &quot;Philippines&quot;, 135, 1, 1094.10 },
          {  &quot;India&quot;, 136, 5, 1091.03 },
          {  &quot;Latvia&quot;, 137, 2, 1090.57 },
          {  &quot;Malaysia&quot;, 138, -17, 1086.22 },
          {  &quot;Central African Republic&quot;, 139, -1, 1083.57 },
          {  &quot;Liberia&quot;, 140, 0, 1079.02 },
          {  &quot;Turkmenistan&quot;, 141, -4, 1078.65 },
          {  &quot;Burundi&quot;, 142, 3, 1078.01 },
          {  &quot;Dominican Republic&quot;, 143, -1, 1077.95 },
          {  &quot;Ethiopia&quot;, 144, 3, 1071.55 },
          {  &quot;Lesotho&quot;, 145, -2, 1067.13 },
          {  &quot;Botswana&quot;, 146, -2, 1063.63 },
          {  &quot;Singapore&quot;, 147, 1, 1059.53 },
          {  &quot;Lithuania&quot;, 148, -2, 1058.42 },
          {  &quot;Yemen&quot;, 149, 0, 1049.49 },
          {  &quot;Guyana&quot;, 150, 1, 1049.32 },
          {  &quot;New Caledonia&quot;, 151, -1, 1036.95 },
          {  &quot;St Kitts and Nevis&quot;, 152, 2, 1036.33 },
          {  &quot;Solomon Islands&quot;, 153, -1, 1031.89 },
          {  &quot;Fiji&quot;, 154, 1, 1029.70 },
          {  &quot;Hong Kong, China&quot;, 155, -2, 1026.63 },
          {  &quot;Puerto Rico&quot;, 156, 0, 1026.11 },
          {  &quot;Tahiti&quot;, 157, 0, 1019.04 },
          {  &quot;Myanmar&quot;, 158, 5, 1011.88 },
          {  &quot;Moldova&quot;, 159, -1, 1004.16 },
          {  &quot;Vanuatu&quot;, 160, 0, 997.01 },
          {  &quot;Malta&quot;, 161, 0, 987.73 },
          {  &quot;Antigua and Barbuda&quot;, 162, 3, 986.58 },
          {  &quot;Grenada&quot;, 163, 1, 982.57 },
          {  &quot;Cuba&quot;, 164, 2, 981.42 },
          {  &quot;Eswatini&quot;, 165, -6, 979.01 },
          {  &quot;Bermuda&quot;, 166, 3, 976.87 },
          {  &quot;St Lucia&quot;, 167, 0, 976.71 },
          {  &quot;Papua New Guinea&quot;, 168, 2, 974.90 },
          {  &quot;Afghanistan&quot;, 169, -7, 972.75 },
          {  &quot;South Sudan&quot;, 170, -2, 970.94 },
          {  &quot;St Vincent and the Grenadines&quot;, 171, 0, 968.27 },
          {  &quot;Maldives&quot;, 172, 1, 954.93 },
          {  &quot;Andorra&quot;, 173, -1, 945.34 },
          {  &quot;Chinese Taipei&quot;, 174, 0, 923.78 },
          {  &quot;Montserrat&quot;, 175, 0, 916.75 },
          {  &quot;Nepal&quot;, 176, 6, 914.54 },
          {  &quot;Cambodia&quot;, 177, 2, 911.54 },
          {  &quot;Mauritius&quot;, 178, -2, 911.49 },
          {  &quot;Barbados&quot;, 179, -1, 909.89 },
          {  &quot;Belize&quot;, 180, 1, 907.00 },
          {  &quot;Bangladesh&quot;, 181, -1, 899.53 },
          {  &quot;Dominica&quot;, 182, 1, 897.69 },
          {  &quot;Chad&quot;, 183, -6, 896.65 },
          {  &quot;Eritrea&quot;, 184, 0, 887.06 },
          {  &quot;Laos&quot;, 185, 5, 885.03 },
          {  &quot;Bhutan&quot;, 186, 6, 880.55 },
          {  &quot;Mongolia&quot;, 187, -2, 879.75 },
          {  &quot;Cook Islands&quot;, 188, -2, 877.53 },
          {  &quot;Aruba&quot;, 189, 2, 877.30 },
          {  &quot;Samoa&quot;, 190, -3, 876.41 },
          {  &quot;Sri Lanka&quot;, 191, 3, 871.82 },
          {  &quot;American Samoa&quot;, 192, -8, 871.61 },
          {  &quot;Brunei Darussalam&quot;, 193, -5, 863.09 },
          {  &quot;Macau&quot;, 194, -1, 858.03 },
          {  &quot;Cayman Islands&quot;, 195, 0, 855.45 },
          {  &quot;São Tomé and Príncipe&quot;, 196, -7, 855.44 },
          {  &quot;Djibouti&quot;, 197, -1, 853.58 },
          {  &quot;Somalia&quot;, 198, 2, 839.17 },
          {  &quot;Tonga&quot;, 199, -2, 835.64 },
          {  &quot;Timor-Leste&quot;, 200, -2, 825.64 },
          {  &quot;Guam&quot;, 201, 0, 825.43 },
          {  &quot;Pakistan&quot;, 202, -3, 824.60 },
          {  &quot;Gibraltar&quot;, 203, -1, 810.14 },
          {  &quot;Seychelles&quot;, 204, -1, 804.16 },
          {  &quot;Turks and Caicos Islands&quot;, 205, -1, 803.98 },
          {  &quot;Liechtenstein&quot;, 206, -1, 803.57 },
          {  &quot;Bahamas&quot;, 207, -1, 786.82 },
          {  &quot;British Virgin Islands&quot;, 208, 0, 782.14 },
          {  &quot;US Virgin Islands&quot;, 209, -2, 779.76 },
          {  &quot;Anguilla&quot;, 210, -1, 760.25 },
		  { &quot;San Marino&quot;, 211, -1, 726.33 },
}

-- list of FIFA country codes
data.alias = { 
        { &quot;AFG&quot;,  &quot;Afghanistan&quot; },
        { &quot;AIA&quot;,  &quot;Anguilla&quot; },
        { &quot;ALB&quot;,  &quot;Albania&quot; },
        { &quot;ALG&quot;,  &quot;Algeria&quot; },
        { &quot;AND&quot;,  &quot;Andorra&quot; },
        { &quot;ANG&quot;,  &quot;Angola&quot; },
        { &quot;ARG&quot;,  &quot;Argentina&quot; },
        { &quot;ARM&quot;,  &quot;Armenia&quot; },
        { &quot;ARU&quot;,  &quot;Aruba&quot; },
        { &quot;ASA&quot;,  &quot;American Samoa&quot; },
        { &quot;ATG&quot;,  &quot;Antigua and Barbuda&quot; },
        { &quot;AUS&quot;,  &quot;Australia&quot; },
        { &quot;AUT&quot;,  &quot;Austria&quot; },
        { &quot;AZE&quot;,  &quot;Azerbaijan&quot; },
        { &quot;BAH&quot;,  &quot;Bahamas&quot; },
        { &quot;BAN&quot;,  &quot;Bangladesh&quot; },
        { &quot;BDI&quot;,  &quot;Burundi&quot; },
        { &quot;BEL&quot;,  &quot;Belgium&quot; },
        { &quot;BEN&quot;,  &quot;Benin&quot; },
        { &quot;BER&quot;,  &quot;Bermuda&quot; },
        { &quot;BFA&quot;,  &quot;Burkina Faso&quot; },
        { &quot;BHR&quot;,  &quot;Bahrain&quot; },
        { &quot;BHU&quot;,  &quot;Bhutan&quot; },
        { &quot;BIH&quot;,  &quot;Bosnia and Herzegovina&quot; },
        { &quot;BLR&quot;,  &quot;Belarus&quot; },
        { &quot;BLZ&quot;,  &quot;Belize&quot; },
        { &quot;BOL&quot;,  &quot;Bolivia&quot; },
        { &quot;BOT&quot;,  &quot;Botswana&quot; },
        { &quot;BRA&quot;,  &quot;Brazil&quot; },
        { &quot;BRB&quot;,  &quot;Barbados&quot; },
        { &quot;BRU&quot;,  &quot;Brunei Darussalam&quot; },
        { &quot;BUL&quot;,  &quot;Bulgaria&quot; },
        { &quot;CAM&quot;,  &quot;Cambodia&quot; },
        { &quot;CAN&quot;,  &quot;Canada&quot; },
        { &quot;CAY&quot;,  &quot;Cayman Islands&quot; },
        { &quot;CGO&quot;,  &quot;Congo&quot; },
        { &quot;CHA&quot;,  &quot;Chad&quot; },
        { &quot;CHI&quot;,  &quot;Chile&quot; },
        { &quot;CHN&quot;,  &quot;China PR&quot; },
        { &quot;CIV&quot;,  &quot;Côte d'Ivoire&quot; },
        { &quot;CMR&quot;,  &quot;Cameroon&quot; },
        { &quot;COD&quot;,  &quot;Congo DR&quot; },
        { &quot;COK&quot;,  &quot;Cook Islands&quot; },
        { &quot;COL&quot;,  &quot;Colombia&quot; },
        { &quot;COM&quot;,  &quot;Comoros&quot; },
        { &quot;CPV&quot;,  &quot;Cabo Verde&quot; },
        { &quot;CRC&quot;,  &quot;Costa Rica&quot; },
        { &quot;CRO&quot;,  &quot;Croatia&quot; },
        { &quot;CTA&quot;,  &quot;Central African Republic&quot; },
        { &quot;CUB&quot;,  &quot;Cuba&quot; },
        { &quot;CUW&quot;,  &quot;Curaçao&quot; },
        { &quot;CYP&quot;,  &quot;Cyprus&quot; },
        { &quot;CZE&quot;,  &quot;Czechia&quot; },
        { &quot;DEN&quot;,  &quot;Denmark&quot; },
        { &quot;DJI&quot;,  &quot;Djibouti&quot; },
        { &quot;DMA&quot;,  &quot;Dominica&quot; },
        { &quot;DOM&quot;,  &quot;Dominican Republic&quot; },
        { &quot;ECU&quot;,  &quot;Ecuador&quot; },
        { &quot;EGY&quot;,  &quot;Egypt&quot; },
        { &quot;ENG&quot;,  &quot;England&quot; },
        { &quot;EQG&quot;,  &quot;Equatorial Guinea&quot; },
        { &quot;ERI&quot;,  &quot;Eritrea&quot; },
        { &quot;ESP&quot;,  &quot;Spain&quot; },
        { &quot;EST&quot;,  &quot;Estonia&quot; },
        { &quot;ETH&quot;,  &quot;Ethiopia&quot; },
        { &quot;FIJ&quot;,  &quot;Fiji&quot; },
        { &quot;FIN&quot;,  &quot;Finland&quot; },
        { &quot;FRA&quot;,  &quot;France&quot; },
        { &quot;FRO&quot;,  &quot;Faroe Islands&quot; },
        { &quot;GAB&quot;,  &quot;Gabon&quot; },
        { &quot;GAM&quot;,  &quot;The Gambia&quot; },
        { &quot;GEO&quot;,  &quot;Georgia&quot; },
        { &quot;GER&quot;,  &quot;Germany&quot; },
        { &quot;GHA&quot;,  &quot;Ghana&quot; },
        { &quot;GIB&quot;,  &quot;Gibraltar&quot; },
        { &quot;GNB&quot;,  &quot;Guinea-Bissau&quot; },
        { &quot;GRE&quot;,  &quot;Greece&quot; },
        { &quot;GRN&quot;,  &quot;Grenada&quot; },
        { &quot;GUA&quot;,  &quot;Guatemala&quot; },
        { &quot;GUI&quot;,  &quot;Guinea&quot; },
        { &quot;GUM&quot;,  &quot;Guam&quot; },
        { &quot;GUY&quot;,  &quot;Guyana&quot; },
        { &quot;HAI&quot;,  &quot;Haiti&quot; },
        { &quot;HKG&quot;,  &quot;Hong Kong, China&quot; },
        { &quot;HON&quot;,  &quot;Honduras&quot; },
        { &quot;HUN&quot;,  &quot;Hungary&quot; },
        { &quot;IDN&quot;,  &quot;Indonesia&quot; },
        { &quot;IND&quot;,  &quot;India&quot; },
        { &quot;IRL&quot;,  &quot;Republic of Ireland&quot; },
        { &quot;IRN&quot;,  &quot;IR Iran&quot; },
        { &quot;IRQ&quot;,  &quot;Iraq&quot; },
        { &quot;ISL&quot;,  &quot;Iceland&quot; },
        { &quot;ISR&quot;,  &quot;Israel&quot; },
        { &quot;ITA&quot;,  &quot;Italy&quot; },
        { &quot;JAM&quot;,  &quot;Jamaica&quot; },
        { &quot;JOR&quot;,  &quot;Jordan&quot; },
        { &quot;JPN&quot;,  &quot;Japan&quot; },
        { &quot;KAZ&quot;,  &quot;Kazakhstan&quot; },
        { &quot;KEN&quot;,  &quot;Kenya&quot; },
        { &quot;KGZ&quot;,  &quot;Kyrgyz Republic&quot; },
        { &quot;KOR&quot;,  &quot;Korea Republic&quot; },
        { &quot;KSA&quot;,  &quot;Saudi Arabia&quot; },
        { &quot;KUW&quot;,  &quot;Kuwait&quot; },
        { &quot;KOS&quot;,  &quot;Kosovo&quot; },
        { &quot;LAO&quot;,  &quot;Laos&quot; },
        { &quot;LBR&quot;,  &quot;Liberia&quot; },
        { &quot;LBY&quot;,  &quot;Libya&quot; },
        { &quot;LCA&quot;,  &quot;St Lucia&quot; },
        { &quot;LES&quot;,  &quot;Lesotho&quot; },
        { &quot;LBN&quot;,  &quot;Lebanon&quot; },
        { &quot;LIE&quot;,  &quot;Liechtenstein&quot; },
        { &quot;LTU&quot;,  &quot;Lithuania&quot; },
        { &quot;LUX&quot;,  &quot;Luxembourg&quot; },
        { &quot;LVA&quot;,  &quot;Latvia&quot; },
        { &quot;MAC&quot;,  &quot;Macau&quot; },
        { &quot;MAD&quot;,  &quot;Madagascar&quot; },
        { &quot;MAR&quot;,  &quot;Morocco&quot; },
        { &quot;MAS&quot;,  &quot;Malaysia&quot; },
        { &quot;MDA&quot;,  &quot;Moldova&quot; },
        { &quot;MDV&quot;,  &quot;Maldives&quot; },
        { &quot;MEX&quot;,  &quot;Mexico&quot; },
        { &quot;MKD&quot;,  &quot;North Macedonia&quot; },
        { &quot;MLI&quot;,  &quot;Mali&quot; },
        { &quot;MLT&quot;,  &quot;Malta&quot; },
        { &quot;MNE&quot;,  &quot;Montenegro&quot; },
        { &quot;MNG&quot;,  &quot;Mongolia&quot; },
        { &quot;MOZ&quot;,  &quot;Mozambique&quot; },
        { &quot;MRI&quot;,  &quot;Mauritius&quot; },
        { &quot;MSR&quot;,  &quot;Montserrat&quot; },
        { &quot;MTN&quot;,  &quot;Mauritania&quot; },
        { &quot;MWI&quot;,  &quot;Malawi&quot; },
        { &quot;MYA&quot;,  &quot;Myanmar&quot; },
        { &quot;NAM&quot;,  &quot;Namibia&quot; },
        { &quot;NCA&quot;,  &quot;Nicaragua&quot; },
        { &quot;NCL&quot;,  &quot;New Caledonia&quot; },
        { &quot;NED&quot;,  &quot;Netherlands&quot; },
        { &quot;NEP&quot;,  &quot;Nepal&quot; },
        { &quot;NGA&quot;,  &quot;Nigeria&quot; },
        { &quot;NIG&quot;,  &quot;Niger&quot; },
        { &quot;NIR&quot;,  &quot;Northern Ireland&quot; },
        { &quot;NOR&quot;,  &quot;Norway&quot; },
        { &quot;NZL&quot;,  &quot;Aotearoa New Zealand&quot; },
        { &quot;OMA&quot;,  &quot;Oman&quot; },
        { &quot;PAK&quot;,  &quot;Pakistan&quot; },
        { &quot;PAN&quot;,  &quot;Panama&quot; },
        { &quot;PAR&quot;,  &quot;Paraguay&quot; },
        { &quot;PER&quot;,  &quot;Peru&quot; },
        { &quot;PHI&quot;,  &quot;Philippines&quot; },
        { &quot;PLE&quot;,  &quot;Palestine&quot; },
        { &quot;PNG&quot;,  &quot;Papua New Guinea&quot; },
        { &quot;POL&quot;,  &quot;Poland&quot; },
        { &quot;POR&quot;,  &quot;Portugal&quot; },
        { &quot;PRK&quot;,  &quot;Korea DPR&quot; },
        { &quot;PUR&quot;,  &quot;Puerto Rico&quot; },
        { &quot;QAT&quot;,  &quot;Qatar&quot; },
        { &quot;ROU&quot;,  &quot;Romania&quot; },
        { &quot;RSA&quot;,  &quot;South Africa&quot; },
        { &quot;RUS&quot;,  &quot;Russia&quot; },
        { &quot;RWA&quot;,  &quot;Rwanda&quot; },
        { &quot;SAM&quot;,  &quot;Samoa&quot; },
        { &quot;SCO&quot;,  &quot;Scotland&quot; },
        { &quot;SDN&quot;,  &quot;Sudan&quot; },
        { &quot;SEN&quot;,  &quot;Senegal&quot; },
        { &quot;SEY&quot;,  &quot;Seychelles&quot; },
        { &quot;SGP&quot;,  &quot;Singapore&quot; },
        { &quot;SKN&quot;,  &quot;St Kitts and Nevis&quot; },
        { &quot;SLE&quot;,  &quot;Sierra Leone&quot; },
        { &quot;SLV&quot;,  &quot;El Salvador&quot; },
        { &quot;SMR&quot;,  &quot;San Marino&quot; },
        { &quot;SOL&quot;,  &quot;Solomon Islands&quot; },
        { &quot;SOM&quot;,  &quot;Somalia&quot; },
        { &quot;SRB&quot;,  &quot;Serbia&quot; },
        { &quot;SRI&quot;,  &quot;Sri Lanka&quot; },
        { &quot;SSD&quot;,  &quot;South Sudan&quot; },
        { &quot;STP&quot;,  &quot;São Tomé and Príncipe&quot; },
        { &quot;SUI&quot;,  &quot;Switzerland&quot; },
        { &quot;SUR&quot;,  &quot;Suriname&quot; },
        { &quot;SVK&quot;,  &quot;Slovakia&quot; },
        { &quot;SVN&quot;,  &quot;Slovenia&quot; },
        { &quot;SWE&quot;,  &quot;Sweden&quot; },
        { &quot;SWZ&quot;,  &quot;Eswatini&quot; },
        { &quot;SYR&quot;,  &quot;Syria&quot; },
        { &quot;TAH&quot;,  &quot;Tahiti&quot; },
        { &quot;TAN&quot;,  &quot;Tanzania&quot; },
        { &quot;TCA&quot;,  &quot;Turks and Caicos Islands&quot; },
        { &quot;TGA&quot;,  &quot;Tonga&quot; },
        { &quot;THA&quot;,  &quot;Thailand&quot; },
        { &quot;TJK&quot;,  &quot;Tajikistan&quot; },
        { &quot;TKM&quot;,  &quot;Turkmenistan&quot; },
        { &quot;TLS&quot;,  &quot;Timor-Leste&quot; },
        { &quot;TOG&quot;,  &quot;Togo&quot; },
        { &quot;TPE&quot;,  &quot;Chinese Taipei&quot; },
        { &quot;TRI&quot;,  &quot;Trinidad and Tobago&quot; },
        { &quot;TUN&quot;,  &quot;Tunisia&quot; },
        { &quot;TUR&quot;,  &quot;Türkiye&quot; },
        { &quot;UAE&quot;,  &quot;United Arab Emirates&quot; },
        { &quot;UGA&quot;,  &quot;Uganda&quot; },
        { &quot;UKR&quot;,  &quot;Ukraine&quot; },
        { &quot;URU&quot;,  &quot;Uruguay&quot; },
        { &quot;USA&quot;,  &quot;USA&quot; },
        { &quot;UZB&quot;,  &quot;Uzbekistan&quot; },
        { &quot;VAN&quot;,  &quot;Vanuatu&quot; },
        { &quot;VEN&quot;,  &quot;Venezuela&quot; },
        { &quot;VGB&quot;,  &quot;British Virgin Islands&quot; },
        { &quot;VIE&quot;,  &quot;Vietnam&quot; },
        { &quot;VIN&quot;,  &quot;St Vincent and the Grenadines&quot; },
        { &quot;VIR&quot;,  &quot;US Virgin Islands&quot; },
        { &quot;WAL&quot;,  &quot;Wales&quot; },
        { &quot;YEM&quot;,  &quot;Yemen&quot; },
        { &quot;ZAM&quot;,  &quot;Zambia&quot; },
        { &quot;ZIM&quot;,  &quot;Zimbabwe&quot; },
        -- Alternate names
        { &quot;TUR&quot;,  &quot;Turkey&quot; },
        { &quot;CZE&quot;,  &quot;Czech Republic&quot; },
        { &quot;CUW&quot;,  &quot;Curacao&quot; },
        { &quot;BRU&quot;,  &quot;Brunei&quot; },
        { &quot;CPV&quot;,  &quot;Cape Verde&quot; },
        { &quot;CPV&quot;,  &quot;Cape Verde Islands&quot; },
        { &quot;CHN&quot;,  &quot;China&quot; },
        { &quot;COD&quot;,  &quot;DR Congo&quot; },
        { &quot;GAM&quot;,  &quot;Gambia&quot; },
        { &quot;HKG&quot;,  &quot;Hong Kong&quot; },
        { &quot;IRN&quot;,  &quot;Iran&quot; },
        { &quot;CIV&quot;,  &quot;Ivory Coast&quot; },
        { &quot;PRK&quot;,  &quot;North Korea&quot; },
        { &quot;KOR&quot;,  &quot;South Korea&quot; },
        { &quot;KGZ&quot;,  &quot;Kyrgyzstan&quot; },
        { &quot;NZL&quot;,  &quot;New Zealand&quot; },
        { &quot;SKN&quot;,  &quot;Saint Kitts and Nevis&quot; },
        { &quot;SKN&quot;,  &quot;St. Kitts and Nevis&quot; },
        { &quot;LCA&quot;,  &quot;Saint Lucia&quot; },
        { &quot;LCA&quot;,  &quot;St. Lucia&quot; },
        { &quot;VIN&quot;,  &quot;Saint Vincent and the Grenadines&quot; },
        { &quot;VIN&quot;,  &quot;St. Vincent and the Grenadines&quot; },
        { &quot;STP&quot;,  &quot;São Tomé e Príncipe&quot; },
        { &quot;STP&quot;,  &quot;Sao Tome e Principe&quot; },
        { &quot;USA&quot;,  &quot;United States&quot; },
        { &quot;VIR&quot;,  &quot;U.S. Virgin Islands&quot; },
        { &quot;VIR&quot;,  &quot;United States Virgin Islands&quot; },
}
-- List of FIFA confederations (Minus test and EAFF)
data.confederation = { 
	AFC = {&quot;AFG&quot;, &quot;AUS&quot;, &quot;BHR&quot;, &quot;BAN&quot;, &quot;BHU&quot;, &quot;BRU&quot;, &quot;CAM&quot;, &quot;CHN&quot;, &quot;TPE&quot;, &quot;GUM&quot;, 
		&quot;HKG&quot;, &quot;IND&quot;, &quot;IDN&quot;, &quot;IRN&quot;, &quot;IRQ&quot;, &quot;JPN&quot;, &quot;JOR&quot;, &quot;PRK&quot;, &quot;KOR&quot;, &quot;KUW&quot;, 
		&quot;KGZ&quot;, &quot;LAO&quot;, &quot;LBN&quot;, &quot;MAC&quot;, &quot;MAS&quot;, &quot;MDV&quot;, &quot;MNG&quot;, &quot;MYA&quot;, &quot;NEP&quot;, &quot;OMA&quot;, 
		&quot;PAK&quot;, &quot;PLE&quot;, &quot;PHI&quot;, &quot;QAT&quot;, &quot;KSA&quot;, &quot;SGP&quot;, &quot;SRI&quot;, &quot;SYR&quot;, &quot;TJK&quot;, &quot;THA&quot;, 
		&quot;TLS&quot;, &quot;TKM&quot;, &quot;UAE&quot;, &quot;UZB&quot;, &quot;VIE&quot;, &quot;YEM&quot;
	},
	CAF = {&quot;ALG&quot;, &quot;ANG&quot;, &quot;BEN&quot;, &quot;BOT&quot;, &quot;BFA&quot;, &quot;BDI&quot;, &quot;CPV&quot;, &quot;CMR&quot;, &quot;CTA&quot;, &quot;CHA&quot;, 
		&quot;COM&quot;, &quot;CGO&quot;, &quot;COD&quot;, &quot;CIV&quot;, &quot;DJI&quot;, &quot;EGY&quot;, &quot;EQG&quot;, &quot;ERI&quot;, &quot;SWZ&quot;, &quot;ETH&quot;, 
		&quot;GAB&quot;, &quot;GAM&quot;, &quot;GHA&quot;, &quot;GUI&quot;, &quot;GNB&quot;, &quot;KEN&quot;, &quot;LES&quot;, &quot;LBR&quot;, &quot;LBY&quot;, &quot;MAD&quot;, 
		&quot;MWI&quot;, &quot;MLI&quot;, &quot;MTN&quot;, &quot;MRI&quot;, &quot;MAR&quot;, &quot;MOZ&quot;, &quot;NAM&quot;, &quot;NIG&quot;, &quot;NGA&quot;, &quot;RWA&quot;, 
		&quot;STP&quot;, &quot;SEN&quot;, &quot;SEY&quot;, &quot;SLE&quot;, &quot;SOM&quot;, &quot;RSA&quot;, &quot;SSD&quot;, &quot;SDN&quot;, &quot;TAN&quot;, &quot;TOG&quot;, 
		&quot;TUN&quot;, &quot;UGA&quot;, &quot;ZAM&quot;, &quot;ZIM&quot;
	},
	CONCACAF = {&quot;AIA&quot;, &quot;ATG&quot;, &quot;ARU&quot;, &quot;BAH&quot;, &quot;BRB&quot;, &quot;BLZ&quot;, &quot;BER&quot;, &quot;VGB&quot;, &quot;CAN&quot;, 
		&quot;CAY&quot;, &quot;CRC&quot;, &quot;CUB&quot;, &quot;CUW&quot;, &quot;DMA&quot;, &quot;DOM&quot;, &quot;SLV&quot;, &quot;GRN&quot;, &quot;GUA&quot;, &quot;GUY&quot;, 
		&quot;HAI&quot;, &quot;HON&quot;, &quot;JAM&quot;, &quot;MEX&quot;, &quot;MSR&quot;, &quot;NCA&quot;, &quot;PAN&quot;, &quot;PUR&quot;, &quot;SKN&quot;, &quot;LCA&quot;, 
		&quot;VIN&quot;, &quot;SUR&quot;, &quot;TRI&quot;, &quot;TCA&quot;, &quot;VIR&quot;, &quot;USA&quot;
	},
	CONMEBOL = {&quot;ARG&quot;, &quot;BOL&quot;, &quot;BRA&quot;, &quot;CHI&quot;, &quot;COL&quot;, &quot;ECU&quot;, &quot;PAR&quot;, &quot;PER&quot;, &quot;URU&quot;, 
		&quot;VEN&quot;
	},
	OFC = {&quot;ASA&quot;, &quot;COK&quot;, &quot;FIJ&quot;, &quot;NCL&quot;, &quot;NZL&quot;, &quot;PNG&quot;, &quot;SAM&quot;, &quot;SOL&quot;, &quot;TAH&quot;, &quot;TGA&quot;, 
		&quot;VAN&quot;
	},
	UEFA = {&quot;ALB&quot;, &quot;AND&quot;, &quot;ARM&quot;, &quot;AUT&quot;, &quot;AZE&quot;, &quot;BLR&quot;, &quot;BEL&quot;, &quot;BIH&quot;, &quot;BUL&quot;, &quot;CRO&quot;,
		&quot;CYP&quot;, &quot;CZE&quot;, &quot;DEN&quot;, &quot;ENG&quot;, &quot;EST&quot;, &quot;FRO&quot;, &quot;FIN&quot;, &quot;FRA&quot;, &quot;GEO&quot;, &quot;GER&quot;, 
		&quot;GIB&quot;, &quot;GRE&quot;, &quot;HUN&quot;, &quot;ISL&quot;, &quot;ISR&quot;, &quot;ITA&quot;, &quot;KAZ&quot;, &quot;KOS&quot;, &quot;LVA&quot;, &quot;LIE&quot;, 
		&quot;LTU&quot;, &quot;LUX&quot;, &quot;MLT&quot;, &quot;MDA&quot;, &quot;MNE&quot;, &quot;NED&quot;, &quot;MKD&quot;, &quot;NIR&quot;, &quot;NOR&quot;, &quot;POL&quot;, 
		&quot;POR&quot;, &quot;IRL&quot;, &quot;ROU&quot;, &quot;RUS&quot;, &quot;SMR&quot;, &quot;SCO&quot;, &quot;SRB&quot;, &quot;SVK&quot;, &quot;SVN&quot;, &quot;ESP&quot;, 
		&quot;SWE&quot;, &quot;SUI&quot;, &quot;TUR&quot;, &quot;UKR&quot;, &quot;WAL&quot;,
	},
    EAFF = { &quot;CHN&quot;,&quot;GUM&quot;,&quot;HKG&quot;,&quot;JPN&quot;,&quot;KOR&quot;,&quot;MAC&quot;,&quot;MNG&quot;,&quot;PRK&quot;,&quot;TPE&quot;},
    test = { &quot;ENG&quot;, &quot;SCO&quot;, &quot;WAL&quot;, &quot;IRE&quot;, &quot;NIR&quot;, &quot;FRA&quot;, &quot;England&quot;, &quot;France&quot;, &quot;Germany&quot; },
}
    	                          
return data</text>
      <sha1>d4uvxlw6bip0gm4zfw6364bf488bw4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вишняков Дмитрий Валерьевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150970</id>
    <revision>
      <id>642869</id>
      <parentid>642023</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aizhana Temikeeva</username>
        <id>46957</id>
      </contributor>
      <comment>Булактар, шилтемлер кошулду жана аббревиатуралардын толук чечмелениши берилди.</comment>
      <origin>642869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18977" sha1="3oosu2x8bdiqk46bly7zqhjmf105rqa" xml:space="preserve">{{Илимпоз|Расмий ысымы=Вишняков Дмитрий Валерьевич|Туулган жылы=20-август, 1972-жыл|Иштеген жери=Эл Аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Илимий чөйрөсү=Медицина илимдеринин кандидаты|Сүрөттүн аталышы=Дмитрий Валерьевич|Илимий наамы=Доценттин милдетин аткаруучу}}

Вишняков Дмитрий Валерьевич — [[Илимдер кандидаты|медицина илимдеринин кандидаты]] (м.и.к.), доценттин милдетин аткаруучу, дарыгер, эпидемиолог жана биостатистик, медициналык жана медико-социалдык изилдөөлөрдүн методологиясы, саламаттыкты сактоо системасынын жана саясатынын ишмердүүлүгүн баалоо, чоң маалыматтарга (Big data) анализ жүргүзүү боюнча адиси. Кесиптик ишмердүүлүгү коомдук саламаттыкты сактоо, саламаттыкты сактоо саясаты жана медициналык билим берүү чөйрөсүндөгү академиялык окутууну жана колдонмо изилдөөлөрдү айкалыштырат.

== Кыскача өмүр баяны ==
1995-ж. — Кыргыз улуттук медицина институтун «Дарылоо иши» адистиги боюнча аяктаган. 

09.1995 – 08.1997-жж. — [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз улуттук медицина академиясынын]] факультеттик хирургия кафедрасында клиникалык ординатура. 

09.1997 – 09.2000-жж. — Клиникалык аспирантура, Кыргыз улуттук медицина академиясынын хирургия бөлүмү, Бишкек ш. 

09.1999 – 08.2007-жж. — Кыргыз улуттук медицина академиясынын факультеттик хирургия кафедрасынын ассистенти; хирургиялык бейтаптарды дарылаган жана № 4 Шаардык клиникалык тез жардам ооруканасында (ШКТЖО) дарылоо иштерин координациялаган.

2001-ж. — «Татаалдашкан өт таш оорусу менен жабыркаган бейтаптардагы эндотоксикоздун оордук даражасын аныктоону оптималдаштыруу жана детоксикациялык терапияны алгоритмдештирүү» темасында кандидаттык диссертациясын коргогон.

2011-ж. — [[Эпидемиология]] жана биостатистика боюнча магистр даражасы (концентрациясы: заманбап медициналык изилдөөлөрдү долбоорлоо жана жүргүзүү жана маалыматтарга анализ жүргүзүү), Джордж Вашингтон университети, Коомдук саламаттыкты сактоо жана медицина мектеби, [[Америка Кошмо Штаттары]] (АКШ). 

07.2010 – 12.2011-жж. — интерн, [[Диабет]], тамак сиңирүү органдарынын жана бөйрөк оорулары боюнча улуттук институту, АКШнын Улуттук саламаттыкты сактоо институттары, Бетесда, [[Мэриленд (штат)|Мэриленд]]. 

09.2012 – 09.2014-жж. — илимий изилдөөлөр боюнча ассистент, Саламаттыкты сактоо жана медициналык кызмат көрсөтүү тармагындагы изилдөөлөр боюнча Батыш аймактык окуу борбору, [[Ванкувер]], [[Канада]].

07.2014 – 12.2016 жж. — аналитик, чоң маалыматтарга анлиз жүргүзүү боюнча адис, HG консалтинг компаниясы, Ванкувер, Канада. 

09.2017 ж. – азыркы убакытка чейин — [[доцент]], [[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинде (ЭАЖММ)]] эпидемиология жана далилдүү медицина боюнча окутуучусу. 

02.2019 ж. – азыркы убакытка чейин — «Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун» (Kyrgyz Health Services and Policy Research Group)&lt;ref&gt;[https://khspr-group.com/ru/about-us-rus#:~:text=%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8E%20%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D1%8B%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%8E%20%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%83,%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B5%20%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун (Kyrgyz Health Services and Policy Research Group)]&lt;/ref&gt; курамында заманбап медициналык изилдөөлөрдүн методологиясы боюнча адис, эпидемиолог жана биостатистик.

== Илимий ишмердүүлүк жана изилдөөлөрдүн негизги багыттары ==
Илимий ишмердүүлүктүн алгачкы этабы хирургиялык бейтаптардагы системалык сезгенүү реакциясынын жана эндотоксикоздун, хирургиялык сепсистин жана көп органдуу жетишсиздиктин көйгөйлөрүнө арналган. Бул багыт боюнча кандидаттык диссертация корголгон, 20дан ашык илимий иш жарыяланган, анын ичинде 1 [[монография]], 3 методикалык сунуш, 6 рационализатордук сунуш жана 1 ойлоп табуу. АКШда жана Канадада иштеген мезгилде «Диализди токтотуунун себептери» жана «АИВ менен байланышкан бөйрөк оорулары» долбоорлорунун алкагында маалыматтарды иштеп чыгууга жана талдоого катышкан. АИВ/СПИД менен ооруган бейтаптарда өнөкөт бөйрөк оорусунун акыркы стадиясынын өнүгүү тобокелдик факторлоруна анализ жүргүзгөн, Британ Колумбиясы провинциясынын клиникаларында тез жардам кызматтарынын ишинин натыйжалуулугун баалоого арналган изилдөөлөргө, ошондой эле медициналык жардамды уюштуруу жаатындагы башка бир катар долбоорлорго катышкан. 

Учурда [[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинде]] иштеп, медициналык билим берүү, [[эхинококкоз]] көйгөйлөрү, ошондой эле тез жардам кызматынын ишин оптималдаштыруу жаатында изилдөө жүргүзүүдө. «Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун» алкагында саламаттыкты сактоо системасын кадрлар менен камсыздоого арналган изилдөөлөрдү жүргүзөт жана Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлигинин колдоосу астында ишке ашырылып жаткан долбоорлорго консультант катары тартылат. 

== Негизги илимий басылмалары ==

# Анализ проблем медицинского кадрового обеспечения в Кыргызстане. Здравоохранение Российской Федерации (Кыргызстандагы медициналык кадрлар менен камсыз кылуу маселелерин талдоо. Россия Федерациясынын саламаттыкты сактоосу). 2025;69(3):210-217.&lt;ref&gt;[https://www.rfhealth.ru/jour/article/view/1913 Анализ проблем медицинского кадрового обеспечения в Кыргызстане. Здравоохранение Российской Федерации (Кыргызстандагы медициналык кадрлар менен камсыз кылуу маселелерин талдоо. Россия Федерациясынын саламаттыкты сактоосу). 2025;69(3):210-217.]&lt;/ref&gt;
# Medical students’ migration intentions: Risk factor and challenge for the healthcare system in Kyrgyzstan. Health Risk Analysis (Медициналык студенттердин миграциялык ниеттери: Кыргызстандагы саламаттыкты сактоо системасы үчүн тобокелдик фактору жана чакырык. Саламаттыкты сактоо тобокелдиктерин талдоо).  2024, no. 1, pp. 128–140.&lt;ref&gt;[https://journal.fcrisk.ru/eng/2024/1/13 Medical students’ migration intentions: Risk factor and challenge for the healthcare system in Kyrgyzstan. Health Risk Analysis (Медициналык студенттердин миграциялык ниеттери: Кыргызстандагы саламаттыкты сактоо системасы үчүн тобокелдик фактору жана чакырык. Саламаттыкты сактоо тобокелдиктерин талдоо).  2024, no. 1, pp. 128–140.]&lt;/ref&gt;
# Neglected yet pervasive: echinococcosis awareness and prevention capacity in Kyrgyzstan. Parasitology. Cambridge University Press (Көңүл бурулбаган, бирок кеңири таралган: Кыргызстанда эхинококкоз боюнча маалымдуулук жана алдын алуу мүмкүнчүлүгү. Паразитология). 2024, 1-24&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/journals/parasitology/article/neglected-yet-pervasive-echinococcosis-awareness-and-prevention-capacity-in-kyrgyzstan/225A8A0A0E58BB8114B456ADA98D6817 Neglected yet pervasive: echinococcosis awareness and prevention capacity in Kyrgyzstan. Parasitology. Cambridge University Press (Көңүл бурулбаган, бирок кеңири таралган: Кыргызстанда эхинококкоз боюнча маалымдуулук жана алдын алуу мүмкүнчүлүгү. Паразитология). 2024, 1-24]&lt;/ref&gt;
# Healthcare system efficiency and its drivers in pre and COVID-19 pandemic settings. Business, management and economics engineering (COVID-19 пандемиясына чейинки жана андан кийинки мезгилдерде саламаттыкты сактоо системасынын натыйжалуулугу жана анын кыймылдаткыч күчтөрү. Бизнес, менеджмент жана экономика инженериясы). 2023, Vol 21 No 2. 293–310&lt;ref&gt;[https://journals.vilniustech.lt/index.php/BMEE/article/view/20409 Healthcare system efficiency and its drivers in pre and COVID-19 pandemic settings. Business, management and economics engineering (COVID-19 пандемиясына чейинки жана андан кийинки мезгилдерде саламаттыкты сактоо системасынын натыйжалуулугу жана анын кыймылдаткыч күчтөрү. Бизнес, менеджмент жана экономика инженериясы). 2023, Vol 21 No 2. 293–310]&lt;/ref&gt;
# COVID-19 in Kyrgyzstan: Navigating a way out. Journal of Global Health (Кыргызстанда COVID-19: Чыгуу жолун издөө. Глобалдык саламаттыкты сактоо журналы). 2021, Issue 1, 1-4. 2047-2986.&lt;ref&gt;[https://jogh.org/documents/2021/jogh-11-03020.pdf COVID-19 in Kyrgyzstan: Navigating a way out. Journal of Global Health (Кыргызстанда COVID-19: Чыгуу жолун издөө. Глобалдык саламаттыкты сактоо журналы). 2021, Issue 1, 1-4. 2047-2986.]&lt;/ref&gt;
# Профилактика инфекционных осложнений при деструктивных формах холецистита и аппендицита. Медицина Кыргызстана (Деструктивдүү холецистит жана аппендицит учурунда инфекциялык татаалдашуулардын алдын алуу. Кыргызстан медицинасы). №4, 2010, ISSN 1694-5891. 32-34 бет.&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/profilaktika-infektsionnyh-oslozhneniy-pri-destruktivnyh-formah-holetsistita-i-appenditsita/viewer Профилактика инфекционных осложнений при деструктивных формах холецистита и аппендицита. Медицина Кыргызстана (Деструктивдүү холецистит жана аппендицит учурунда инфекциялык татаалдашуулардын алдын алуу. Кыргызстан медицинасы). №4, 2010, ISSN 1694-5891. 32-34 бет.]&lt;/ref&gt;
# Синдром системного воспалительного ответа в хирургии. Хирургическая эндокринология Том 2 (Хирургиядагы системалык сезгенүү реакциясынын синдрому. Хирургиялык эндокринология. 2-том). 2002, 178-180 бет, ISBN 9967-402-52-0
# Усулдук сунуштар: 
#* Научные исследования в медицине: от клинического наблюдения до клинического испытания. Scientific research in medicine: from clinical observation to clinical trial (Медицинадагы илимий изилдөөлөр: клиникалык байкоодон клиникалык сыноого чейин). Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби, 2025.
#* Epidemiology glossary: terms, concepts, principles, and examples (Эпидемиологиялык глоссарий: терминдер, түшүнүктөр, принциптер жана мисалдар). Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби, 2023.
#* Профилактика гнойно-воспалительных осложнений после холецистэктомии (Холецистэктомиядан кийинки ириңдүү-сезгенүү татаалдашуулардын алдын алуу). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2004.
#* Экстракорпоральные и квантовые методы детоксикации (Экстракорпоралдык жана кванттык детоксикация методдору). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2002.
# Монография:
#* Лазерное облучение в лечении инфицированных ран и остаточных полостей после эхинококкэктомии печени (Боордон эхинококкэктомия жасалгандан кийинки инфекцияланган жарааттарды жана калдык көңдөйлөрдү дарылоодо лазердик нурлануу). 123 бет. ISBN 978-9967-9478-7-0. Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2001.
# Рационализатордук сунуштар:
#* Способ комплексной детоксикационной терапиипри острых хирургических заболеваниях (Курч хирургиялык ооруларда комплекстүү детоксикациялык терапия ыкмасы). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясынын билим алуучулардын билимин баалоочу баллдык-рейтингдик системасы тарабынан 18.08.99-жылы берилген №771 күбөлүк.
#* Способы предупреждения гнойно-восполительных осложнений при операциях на гепетобилиарной системы (Гепатобилиардык системага операция жасоодо ириңдүү-сезгенүүчү татаалдашуулардын алдын алуу жолдору). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясынын билим алуучулардын билимин баалоочу баллдык-рейтингдик системасы тарабынан 21.02.96-жылы берилген №674 күбөлүк.
# Ойлоп табуулар:
#* Способ лечения гнойных ран (Ириңдүү жараларды дарылоо ыкмасы). Патент № 678. № 20030024 өтүнмө.
# Мамлекеттик реестрде 30.07.2004-жылы катталган.
== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>3oosu2x8bdiqk46bly7zqhjmf105rqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642872</id>
      <parentid>642869</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aizhana Temikeeva</username>
        <id>46957</id>
      </contributor>
      <comment>Калпка түзөтүүлөр киргизилди</comment>
      <origin>642872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18995" sha1="0fokcsu1qetvwzgppxp3jn6tu8zplaw" xml:space="preserve">{{Илимпоз|Расмий ысымы=Вишняков Дмитрий Валерьевич|Туулган жылы=20-август, 1972-жыл|Иштеген жери=Эл Аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Илимий чөйрөсү=Медицина|Сүрөттүн аталышы=Дмитрий Валерьевич|Илимий наамы=Медицина илимдеринин кандидаты, доценттин милдетин аткаруучу}}

Вишняков Дмитрий Валерьевич — [[Илимдер кандидаты|медицина илимдеринин кандидаты]] (м.и.к.), доценттин милдетин аткаруучу, дарыгер, эпидемиолог жана биостатистик, медициналык жана медико-социалдык изилдөөлөрдүн методологиясы, саламаттыкты сактоо системасынын жана саясатынын ишмердүүлүгүн баалоо, чоң маалыматтарга (Big data) анализ жүргүзүү боюнча адиси. Кесиптик ишмердүүлүгү коомдук саламаттыкты сактоо, саламаттыкты сактоо саясаты жана медициналык билим берүү чөйрөсүндөгү академиялык окутууну жана колдонмо изилдөөлөрдү айкалыштырат.

== Кыскача өмүр баяны ==
1995-ж. — Кыргыз улуттук медицина институтун «Дарылоо иши» адистиги боюнча аяктаган. 

09.1995 – 08.1997-жж. — [[Kыргыз мамлекеттик медициналык академиясы|Кыргыз улуттук медицина академиясынын]] факультеттик хирургия кафедрасында клиникалык ординатура. 

09.1997 – 09.2000-жж. — Клиникалык аспирантура, Кыргыз улуттук медицина академиясынын хирургия бөлүмү, Бишкек ш. 

09.1999 – 08.2007-жж. — Кыргыз улуттук медицина академиясынын факультеттик хирургия кафедрасынын ассистенти; хирургиялык бейтаптарды дарылаган жана № 4 Шаардык клиникалык тез жардам ооруканасында (ШКТЖО) дарылоо иштерин координациялаган.

2001-ж. — «Татаалдашкан өт таш оорусу менен жабыркаган бейтаптардагы эндотоксикоздун оордук даражасын аныктоону оптималдаштыруу жана детоксикациялык терапияны алгоритмдештирүү» темасында кандидаттык диссертациясын коргогон.

2011-ж. — [[Эпидемиология]] жана биостатистика боюнча магистр даражасы (концентрациясы: заманбап медициналык изилдөөлөрдү долбоорлоо жана жүргүзүү жана маалыматтарга анализ жүргүзүү), Джордж Вашингтон университети, Коомдук саламаттыкты сактоо жана медицина мектеби, [[Америка Кошмо Штаттары]] (АКШ). 

07.2010 – 12.2011-жж. — интерн, [[Диабет]], тамак сиңирүү органдарынын жана бөйрөк оорулары боюнча улуттук институту, АКШнын Улуттук саламаттыкты сактоо институттары, Бетесда, [[Мэриленд (штат)|Мэриленд]]. 

09.2012 – 09.2014-жж. — илимий изилдөөлөр боюнча ассистент, Саламаттыкты сактоо жана медициналык кызмат көрсөтүү тармагындагы изилдөөлөр боюнча Батыш аймактык окуу борбору, [[Ванкувер]], [[Канада]].

07.2014 – 12.2016 жж. — аналитик, чоң маалыматтарга анлиз жүргүзүү боюнча адис, HG консалтинг компаниясы, Ванкувер, Канада. 

09.2017 ж. – азыркы убакытка чейин — [[доцент]], [[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинде (ЭАЖММ)]] эпидемиология жана далилдүү медицина боюнча окутуучусу. 

02.2019 ж. – азыркы убакытка чейин — «Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун» (Kyrgyz Health Services and Policy Research Group)&lt;ref&gt;[https://khspr-group.com/ru/about-us-rus#:~:text=%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%8E%20%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D1%8B%20%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%8E%20%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%83,%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B5%20%D1%8D%D1%84%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%BF%D1%83%D1%82%D1%8C%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун (Kyrgyz Health Services and Policy Research Group)]&lt;/ref&gt; курамында заманбап медициналык изилдөөлөрдүн методологиясы боюнча адис, эпидемиолог жана биостатистик.

== Илимий ишмердүүлүк жана изилдөөлөрдүн негизги багыттары ==
Илимий ишмердүүлүктүн алгачкы этабы хирургиялык бейтаптардагы системалык сезгенүү реакциясынын жана эндотоксикоздун, хирургиялык сепсистин жана көп органдуу жетишсиздиктин көйгөйлөрүнө арналган. Бул багыт боюнча кандидаттык диссертация корголгон, 20дан ашык илимий иш жарыяланган, анын ичинде 1 [[монография]], 3 методикалык сунуш, 6 рационализатордук сунуш жана 1 ойлоп табуу. АКШда жана Канадада иштеген мезгилде «Диализди токтотуунун себептери» жана «АИВ менен байланышкан бөйрөк оорулары» долбоорлорунун алкагында маалыматтарды иштеп чыгууга жана талдоого катышкан. АИВ/СПИД менен ооруган бейтаптарда өнөкөт бөйрөк оорусунун акыркы стадиясынын өнүгүү тобокелдик факторлоруна анализ жүргүзгөн, Британ Колумбиясы провинциясынын клиникаларында тез жардам кызматтарынын ишинин натыйжалуулугун баалоого арналган изилдөөлөргө, ошондой эле медициналык жардамды уюштуруу жаатындагы башка бир катар долбоорлорго катышкан. 

Учурда [[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинде]] иштеп, медициналык билим берүү, [[эхинококкоз]] көйгөйлөрү, ошондой эле тез жардам кызматынын ишин оптималдаштыруу жаатында изилдөө жүргүзүүдө. «Кыргыз Республикасынын саламаттыкты сактоо тармагынын ишмердүүлүгүн жана саясатын баалоо боюнча изилдөө тобунун» алкагында саламаттыкты сактоо системасын кадрлар менен камсыздоого арналган изилдөөлөрдү жүргүзөт жана Кыргыз Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлигинин колдоосу астында ишке ашырылып жаткан долбоорлорго консультант катары тартылат. 

== Негизги илимий басылмалары ==

# Анализ проблем медицинского кадрового обеспечения в Кыргызстане. Здравоохранение Российской Федерации (Кыргызстандагы медициналык кадрлар менен камсыз кылуу маселелерин талдоо. Россия Федерациясынын саламаттыкты сактоосу). 2025;69(3):210-217.&lt;ref&gt;[https://www.rfhealth.ru/jour/article/view/1913 Анализ проблем медицинского кадрового обеспечения в Кыргызстане. Здравоохранение Российской Федерации (Кыргызстандагы медициналык кадрлар менен камсыз кылуу маселелерин талдоо. Россия Федерациясынын саламаттыкты сактоосу). 2025;69(3):210-217.]&lt;/ref&gt;
# Medical students’ migration intentions: Risk factor and challenge for the healthcare system in Kyrgyzstan. Health Risk Analysis (Медициналык студенттердин миграциялык ниеттери: Кыргызстандагы саламаттыкты сактоо системасы үчүн тобокелдик фактору жана чакырык. Саламаттыкты сактоо тобокелдиктерин талдоо).  2024, no. 1, pp. 128–140.&lt;ref&gt;[https://journal.fcrisk.ru/eng/2024/1/13 Medical students’ migration intentions: Risk factor and challenge for the healthcare system in Kyrgyzstan. Health Risk Analysis (Медициналык студенттердин миграциялык ниеттери: Кыргызстандагы саламаттыкты сактоо системасы үчүн тобокелдик фактору жана чакырык. Саламаттыкты сактоо тобокелдиктерин талдоо).  2024, no. 1, pp. 128–140.]&lt;/ref&gt;
# Neglected yet pervasive: echinococcosis awareness and prevention capacity in Kyrgyzstan. Parasitology. Cambridge University Press (Көңүл бурулбаган, бирок кеңири таралган: Кыргызстанда эхинококкоз боюнча маалымдуулук жана алдын алуу мүмкүнчүлүгү. Паразитология). 2024, 1-24&lt;ref&gt;[https://www.cambridge.org/core/journals/parasitology/article/neglected-yet-pervasive-echinococcosis-awareness-and-prevention-capacity-in-kyrgyzstan/225A8A0A0E58BB8114B456ADA98D6817 Neglected yet pervasive: echinococcosis awareness and prevention capacity in Kyrgyzstan. Parasitology. Cambridge University Press (Көңүл бурулбаган, бирок кеңири таралган: Кыргызстанда эхинококкоз боюнча маалымдуулук жана алдын алуу мүмкүнчүлүгү. Паразитология). 2024, 1-24]&lt;/ref&gt;
# Healthcare system efficiency and its drivers in pre and COVID-19 pandemic settings. Business, management and economics engineering (COVID-19 пандемиясына чейинки жана андан кийинки мезгилдерде саламаттыкты сактоо системасынын натыйжалуулугу жана анын кыймылдаткыч күчтөрү. Бизнес, менеджмент жана экономика инженериясы). 2023, Vol 21 No 2. 293–310&lt;ref&gt;[https://journals.vilniustech.lt/index.php/BMEE/article/view/20409 Healthcare system efficiency and its drivers in pre and COVID-19 pandemic settings. Business, management and economics engineering (COVID-19 пандемиясына чейинки жана андан кийинки мезгилдерде саламаттыкты сактоо системасынын натыйжалуулугу жана анын кыймылдаткыч күчтөрү. Бизнес, менеджмент жана экономика инженериясы). 2023, Vol 21 No 2. 293–310]&lt;/ref&gt;
# COVID-19 in Kyrgyzstan: Navigating a way out. Journal of Global Health (Кыргызстанда COVID-19: Чыгуу жолун издөө. Глобалдык саламаттыкты сактоо журналы). 2021, Issue 1, 1-4. 2047-2986.&lt;ref&gt;[https://jogh.org/documents/2021/jogh-11-03020.pdf COVID-19 in Kyrgyzstan: Navigating a way out. Journal of Global Health (Кыргызстанда COVID-19: Чыгуу жолун издөө. Глобалдык саламаттыкты сактоо журналы). 2021, Issue 1, 1-4. 2047-2986.]&lt;/ref&gt;
# Профилактика инфекционных осложнений при деструктивных формах холецистита и аппендицита. Медицина Кыргызстана (Деструктивдүү холецистит жана аппендицит учурунда инфекциялык татаалдашуулардын алдын алуу. Кыргызстан медицинасы). №4, 2010, ISSN 1694-5891. 32-34 бет.&lt;ref&gt;[https://cyberleninka.ru/article/n/profilaktika-infektsionnyh-oslozhneniy-pri-destruktivnyh-formah-holetsistita-i-appenditsita/viewer Профилактика инфекционных осложнений при деструктивных формах холецистита и аппендицита. Медицина Кыргызстана (Деструктивдүү холецистит жана аппендицит учурунда инфекциялык татаалдашуулардын алдын алуу. Кыргызстан медицинасы). №4, 2010, ISSN 1694-5891. 32-34 бет.]&lt;/ref&gt;
# Синдром системного воспалительного ответа в хирургии. Хирургическая эндокринология Том 2 (Хирургиядагы системалык сезгенүү реакциясынын синдрому. Хирургиялык эндокринология. 2-том). 2002, 178-180 бет, ISBN 9967-402-52-0
# Усулдук сунуштар: 
#* Научные исследования в медицине: от клинического наблюдения до клинического испытания. Scientific research in medicine: from clinical observation to clinical trial (Медицинадагы илимий изилдөөлөр: клиникалык байкоодон клиникалык сыноого чейин). Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби, 2025.
#* Epidemiology glossary: terms, concepts, principles, and examples (Эпидемиологиялык глоссарий: терминдер, түшүнүктөр, принциптер жана мисалдар). Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби, 2023.
#* Профилактика гнойно-воспалительных осложнений после холецистэктомии (Холецистэктомиядан кийинки ириңдүү-сезгенүү татаалдашуулардын алдын алуу). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2004.
#* Экстракорпоральные и квантовые методы детоксикации (Экстракорпоралдык жана кванттык детоксикация методдору). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2002.
# Монография:
#* Лазерное облучение в лечении инфицированных ран и остаточных полостей после эхинококкэктомии печени (Боордон эхинококкэктомия жасалгандан кийинки инфекцияланган жарааттарды жана калдык көңдөйлөрдү дарылоодо лазердик нурлануу). 123 бет. ISBN 978-9967-9478-7-0. Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясы, 2001.
# Рационализатордук сунуштар:
#* Способ комплексной детоксикационной терапиипри острых хирургических заболеваниях (Курч хирургиялык ооруларда комплекстүү детоксикациялык терапия ыкмасы). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясынын билим алуучулардын билимин баалоочу баллдык-рейтингдик системасы тарабынан 18.08.99-жылы берилген №771 күбөлүк.
#* Способы предупреждения гнойно-восполительных осложнений при операциях на гепетобилиарной системы (Гепатобилиардык системага операция жасоодо ириңдүү-сезгенүүчү татаалдашуулардын алдын алуу жолдору). Кыргыз Мамлекеттик Медициналык Академиясынын билим алуучулардын билимин баалоочу баллдык-рейтингдик системасы тарабынан 21.02.96-жылы берилген №674 күбөлүк.
# Ойлоп табуулар:
#* Способ лечения гнойных ран (Ириңдүү жараларды дарылоо ыкмасы). Патент № 678. № 20030024 өтүнмө.
# Мамлекеттик реестрде 30.07.2004-жылы катталган.
== Булактар ==
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]</text>
      <sha1>0fokcsu1qetvwzgppxp3jn6tu8zplaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гуманитардык сабактар кафедрасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151166</id>
    <revision>
      <id>642845</id>
      <parentid>642765</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T01:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20097-51</username>
        <id>47088</id>
      </contributor>
      <comment>Оңдоп түзөтүүлөрдү киргизем</comment>
      <origin>642845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7578" sha1="h48oxxioi2o3wkrbrnswv2rpiquo8a9" xml:space="preserve">{{Университет карточкасы|аталышы=Гуманитардык сабактар кафедрасы|кыскартуу=ГСК|негизделген=2004 - жылы 27 - сентябрдын № 3 буйруктун негизинде гуманитардык бөлүмгө кирген дисциплиналар (Кыргызстандын тарыхы, медицина тарыхы, орус тили же кыргыз тили (тандоо курсу) катары ж.о.э. чет тили, латын тили, философия, социология, культурология) Кыргызстан Эл аралык университетинин тиешелүү кафедраларына бекитилген. 2014 - жылдан баштап кыргыз тили сабагы окуу планына киргизилип, милдетүү түрдө окутулуп келе жатат.|өзгөрүлгөн=ЭАЖММнин уставына ылайык жана окуу процессин уюштуруу максатында
2006 - жылы 11 - сентябрдын № 15 буйруктун негизинде 2006–2007-окуу жылында &quot;Гуманитардык дисциплиналар кафедрасы&quot; ачылган.|ректору=Ахунбаев Стальбек Медерович|мүдүрү=Кафедра башчысы Алымкулова Нурия Насипкуловна|кампусу=Клиникалык симуляциялык борбор|дареги=Лев Толстой көчөсү 17А/3.|сайты=Humanities Department. hd_ihsm_kg}}

'''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]'''&lt;ref&gt;[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин илимий китепканасы|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби]]&lt;/ref&gt; 

'''''Гуманитардык сабактар кафедрасы'''''

Чет элдик студенттерге кыргыз тили жана адабият дисциплинасын окутуу
Чет элдик студенттерге кыргыз тили жана адабият дисциплинасын окутуу — Кыргыз Республикасынын жогорку окуу жайларында чет өлкөлүк студенттер үчүн сунушталган билим берүү программасы. Бул дисциплина студенттердин кыргыз тилин оозеки жана жазуу түрүндө өздөштүрүүсүнө, жергиликтүү калк менен байланыш түзүүсүнө, социалдык жана маданий чөйрөгө адаптацияланышына, ошондой эле кесиптик ишмердүүлүктө тилдик көндүмдөрдү колдонушуна багытталган. Айрыкча медициналык багыттагы жогорку окуу жайларда бул дисциплина студенттердин бейтаптар, окутуучулар жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу баарлашуусуна көмөк көрсөтөт.

'''Максаты:'''

Программанын негизги максаты — студенттерди кыргыз тилинин фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык негиздери менен тааныштыруу, ошондой эле алардын коммуникациялык компетенцияларын өнүктүрүү. Дисциплина күнүмдүк турмушта жана кесиптик чөйрөдө кыргыз тилин колдонуу көндүмдөрүн калыптандырууга, ошондой эле адистик боюнча билимди өздөштүрүүгө көмөк көрсөтүүгө багытталган.

'''Колдонуу чөйрөсү:'''

* Бул дисциплина чет элдик студенттерге төмөнкү багыттар боюнча билим жана көндүмдөрдү берет:
* •  күнүмдүк турмушта кыргыз тилин колдонуу;
* •  кесиптик чөйрөдө пикир алышуу;
* •  Кыргызстандын тарыхы, маданияты жана салттары менен таанышуу;
* •  социалдык-маданий чөйрөгө адаптациялануу;
* •  медициналык мекемелерде бейтаптар жана кызматкерлер менен байланыш түзүү.
* Программа студенттердин тилдик, социалдык жана кесиптик чөйрөдө өз ара аракеттенүү жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

'''Программанын өнүгүүсү:'''

* Программа мезгил-мезгили менен жаңыланып жана өркүндөтүлүп келген.
* - 2014-жыл — баштапкы нускасы ( вариант) иштелип чыккан;
* - 2017-жыл — жаңыланган нускасы ( вариант) кабыл алынган;
* - 2023-жыл — 4 кредит көлөмүндөгү программа катары ишке киргизилген;
* - 2025-жылдын 20-февралы — Эл аралык Жогорку Медициналык Мектептин Гуманитардык сабактар кафедрасында «Жогорку окуу жайларында кыргыз тилин чет тили катары окутуунун маселелери» аттуу кереге кеңеш өткөрүлгөн.  Кереге кеңештин жыйынтыгында окутуу процессиндеги көйгөйлөр талданып, тажрыйба алмашуу жүргүзүлгөн жана методикалык сунуштар иштелип чыккан. Анын негизинде программаны кеңейтүү жана окуу жүктөмүн 8 кредитке чейин көбөйтүү боюнча чечим кабыл алынган.

'''Кошумча иш-чаралар:''' 

Дисциплина алкагында тилдик жана маданий багыттагы иш-чаралар үзгүлтүксүз өткөрүлүп турат. Студенттер конкурстарга, олимпиадаларга жана жогорку окуу жайлар аралык иш-чараларга катышышат.
Ошондой эле кафедранын социалдык тармактардагы расмий баракчаларында окуу процессине байланыштуу маалыматтар жарыяланып турат.

2024–2025-окуу жылынан баштап кафедранын ага окутуучусу А.А. Ажибекованын демилгеси менен '''''«Кыргызча сүйлөйбүз»''''' аттуу рубрика ишке киргизилген. Рубриканын алкагында кыргыз тили сабактарынан үзүндүлөр, студенттер тарабынан даярдалган видеоматериалдар жана кыска видеороликтер (рилстер) жарыяланып турат.</text>
      <sha1>h48oxxioi2o3wkrbrnswv2rpiquo8a9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642866</id>
      <parentid>642845</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20097-51</username>
        <id>47088</id>
      </contributor>
      <origin>642866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11228" sha1="j162kki31qnlwh5q3s66buj52cnxwof" xml:space="preserve">{{Университет карточкасы|аталышы=Гуманитардык сабактар кафедрасы|кыскартуу=ГСК|негизделген=2004 - жылы 27 - сентябрдын № 3 буйруктун негизинде гуманитардык бөлүмгө кирген дисциплиналар (Кыргызстандын тарыхы, медицина тарыхы, орус тили же кыргыз тили (тандоо курсу) катары ж.о.э. чет тили, латын тили, философия, социология, культурология) Кыргызстан Эл аралык университетинин тиешелүү кафедраларына бекитилген. 2014 - жылдан баштап кыргыз тили сабагы окуу планына киргизилип, милдетүү түрдө окутулуп келе жатат.|өзгөрүлгөн=ЭАЖММнин уставына ылайык жана окуу процессин уюштуруу максатында
2006 - жылы 11 - сентябрдын № 15 буйруктун негизинде 2006–2007-окуу жылында &quot;Гуманитардык дисциплиналар кафедрасы&quot; ачылган.|ректору=Ахунбаев Стальбек Медерович|мүдүрү=Кафедра башчысы Алымкулова Нурия Насипкуловна|кампусу=Клиникалык симуляциялык борбор|дареги=Лев Толстой көчөсү 17А/3.|сайты=Humanities Department. hd_ihsm_kg}}

'''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]'''&lt;ref&gt;[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин илимий китепканасы|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби]]&lt;/ref&gt; 

'''''Гуманитардык сабактар кафедрасы'''''

Чет элдик студенттерге кыргыз тили жана адабият дисциплинасын окутуу — Кыргыз Республикасынын жогорку окуу жайларында чет өлкөлүк студенттер үчүн сунушталган билим берүү программасы. Бул дисциплина студенттердин кыргыз тилин оозеки жана жазуу түрүндө өздөштүрүүсүнө, жергиликтүү калк менен байланыш түзүүсүнө, социалдык жана маданий чөйрөгө адаптацияланышына, ошондой эле кесиптик ишмердүүлүктө тилдик көндүмдөрдү колдонушуна багытталган. Айрыкча медициналык багыттагы жогорку окуу жайларда бул дисциплина студенттердин бейтаптар, окутуучулар жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу баарлашуусуна көмөк көрсөтөт.

'''Максаты:'''

Программанын негизги максаты — студенттерди кыргыз тилинин фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык негиздери менен тааныштыруу, ошондой эле алардын коммуникациялык компетенцияларын өнүктүрүү. Дисциплина күнүмдүк турмушта жана кесиптик чөйрөдө кыргыз тилин колдонуу көндүмдөрүн калыптандырууга, ошондой эле адистик боюнча билимди өздөштүрүүгө көмөк көрсөтүүгө багытталган. &quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot; ишке ашыруу максатына  ылайык, кафедрада да иштер ийгиликтүү өз салымын кошуп келишет. Ошондой эле ЭАЖММнин официалдуу документтери  кыргыз тилине которулуп, университеттин башка кафедраларына үлгү катары берилип келет. Кафедрада каралган төмөнкү бардык документтер кыргыз тилинде которулган: Окуу-усулдук материалдар, жумушчу программа, кафедранын түзүлгөн иш пландары, отчеттор, кафедранын протоколу, кадрдык курам, кафедранын графиктери.

'''Кафедранын окутуучу-профессор курамы:'''

Гуманитардык сабактар кафедрасынын түптөлүшүнө кафедранын төмөндөгү окутуучу-профессор курамы өз салымын кошушкан. Кафедра башчысы '''''Алымкулова Н.Н., Каримова С.А., Итибаева Ч.И., Раисова А.Р., Канатбеков Д.К.''''' 

2024-2025 окуу жылындагы окутуучу-профессор курамы:&lt;ref&gt;[[Эл аралык медицианлык мектеп|Эл аралык  Жогорку медициналык мектеп]]&lt;/ref&gt;

Кафедра башчы Алымкулова Н.Н., Кафедранын завучу улук окутуучу Каримова С.А.,улук окутуучу Незнаева Р.А., ф.и.к., доцент Бутешова А.Р., улук окутуучу Ажибекова А.А., улук октуучу Кибраева М., окутуучу. Токонова А.А., улук окутуучу Кочкорбаева Ч.И., улук окутуучу Джаманкулов Д.К., окутуучу Турусбеков М.А., улук окутуучу Мамытов А,Ж., окутуучу  Трофименко Л.О., ф.и.к., доцент Ли Юрий Василевич., ф.и.к. улук окутуучу Туратбек кызы Ж., окутуучу Камчыбек кызы А., улук лаборант  Ырысбек кызы Ш., улук лаборант Ручкин Д.В. 

&quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot; ишке ашыруу максатына караштуу кафедра да мамлекеттик тилди өнүктүрүүгө өз салымдарын кошуп,  кафедранын окутуучу-профессор курамы кыргызтесттин С1 жана Б2 денгээлинин тастыктамаларына ээ болушкан.

'''Колдонуу чөйрөсү:'''

* Бул дисциплина чет элдик студенттерге төмөнкү багыттар боюнча билим жана көндүмдөрдү берет:
* күнүмдүк турмушта кыргыз тилин колдонуу;
* кесиптик чөйрөдө пикир алышуу;
* Кыргызстандын тарыхы, маданияты жана салттары менен таанышуу;
* социалдык-маданий чөйрөгө адаптациялануу;
* медициналык мекемелерде бейтаптар жана кызматкерлер менен байланыш түзүү.
* Программа студенттердин тилдик, социалдык жана кесиптик чөйрөдө өз ара аракеттенүү жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

'''Кыргыз тили жана адабият  программанын өнүгүүсү:'''

Программа мезгил-мезгили менен жаңыланып жана өркүндөтүлүп келген. 2019- жылдан баштап кыргыз тил сабагы  гуманитардык сабактар кафедрасынын окуу жүктөмүнө кирип өтүлө баштаган. Программанын жаңылоо жана толуктоодо кафедра башчысы Алымкулова Н.Н. жана кыргыз тили мугалимдери Кибраева М.А., Мамытов А.Ж., Токонова А.А., Туратбек кызы Ж., Камчыбек кызы А. өз салымдарын кошуп келет. 

* - 2014-жыл — баштапкы нускасы ( вариант) иштелип чыккан;
* - 2017-жыл — жаңыланган нускасы ( вариант) кабыл алынган;
* - 2023-жыл — 4 кредит көлөмүндөгү программа катары ишке киргизилген;
* - 2025-жылдын 20-февралы — Эл аралык Жогорку Медициналык Мектептин Гуманитардык сабактар кафедрасында «Жогорку окуу жайларында кыргыз тилин чет тили катары окутуунун маселелери» аттуу кереге кеңеш өткөрүлгөн.  Кереге кеңештин жыйынтыгында окутуу процессиндеги көйгөйлөр талданып, тажрыйба алмашуу жүргүзүлгөн жана методикалык сунуштар иштелип чыккан. Анын негизинде программаны кеңейтүү жана окуу жүктөмүн 8 кредитке чейин көбөйтүү боюнча чечим кабыл алынган.

'''Кошумча иш-чаралар:''' 

Дисциплина алкагында тилдик жана маданий багыттагы иш-чаралар үзгүлтүксүз өткөрүлүп турат. Студенттер конкурстарга, олимпиадаларга жана жогорку окуу жайлар аралык иш-чараларга катышышат. Ошондой эле кафедранын социалдык тармактардагы расмий баракчаларында окуу процессине байланыштуу маалыматтар жарыяланып турат.

2024–2025-окуу жылынан баштап кафедранын ага окутуучусу А.А. Ажибекованын демилгеси менен '''''«Кыргызча сүйлөйбүз»''''' аттуу рубрика ишке киргизилген. Рубриканын алкагында кыргыз тили сабактарынан үзүндүлөр, студенттер тарабынан даярдалган видеоматериалдар жана кыска видеороликтер (рилстер) жарыяланып турат.</text>
      <sha1>j162kki31qnlwh5q3s66buj52cnxwof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642876</id>
      <parentid>642866</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20097-51</username>
        <id>47088</id>
      </contributor>
      <comment>Дагы оңдоп түзөөлөрдү киргизем.</comment>
      <origin>642876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11452" sha1="t5yustj3rr0tdqeymamc0p5ogczuk0d" xml:space="preserve">{{Университет карточкасы|аталышы=Гуманитардык сабактар кафедрасы|кыскартуу=ГСК|негизделген=2004 - жылы 27 - сентябрдын № 3 буйруктун негизинде гуманитардык бөлүмгө кирген дисциплиналар (Кыргызстандын тарыхы, медицина тарыхы, орус тили же кыргыз тили (тандоо курсу) катары ж.о.э. чет тили, латын тили, философия, социология, культурология) Кыргызстан Эл аралык университетинин тиешелүү кафедраларына бекитилген. 2014 - жылдан баштап кыргыз тили сабагы окуу планына киргизилип, милдетүү түрдө окутулуп келе жатат.|өзгөрүлгөн=ЭАЖММнин уставына ылайык жана окуу процессин уюштуруу максатында
2006 - жылы 11 - сентябрдын № 15 буйруктун негизинде 2006–2007-окуу жылында &quot;Гуманитардык дисциплиналар кафедрасы&quot; ачылган.|ректору=Ахунбаев Стальбек Медерович|мүдүрү=Кафедра башчысы Алымкулова Нурия Насипкуловна|кампусу=Клиникалык симуляциялык борбор|дареги=Лев Толстой көчөсү 17А/3.|сайты=Humanities Department. hd_ihsm_kg}}

'''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]'''&lt;ref&gt;[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин илимий китепканасы|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби]]&lt;/ref&gt; 

'''''Гуманитардык сабактар кафедрасы'''''

Чет элдик студенттерге кыргыз тили жана адабият дисциплинасын окутуу — Кыргыз Республикасынын жогорку окуу жайларында чет өлкөлүк студенттер үчүн сунушталган билим берүү программасы. Бул дисциплина студенттердин кыргыз тилин оозеки жана жазуу түрүндө өздөштүрүүсүнө, жергиликтүү калк менен байланыш түзүүсүнө, социалдык жана маданий чөйрөгө адаптацияланышына, ошондой эле кесиптик ишмердүүлүктө тилдик көндүмдөрдү колдонушуна багытталган. Айрыкча медициналык багыттагы жогорку окуу жайларда бул дисциплина студенттердин бейтаптар, окутуучулар жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу баарлашуусуна көмөк көрсөтөт.

'''Максаты:'''

''Программанын негизги максаты'' — студенттерди кыргыз тилинин фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык негиздери менен тааныштыруу, ошондой эле алардын коммуникациялык компетенцияларын өнүктүрүү. Дисциплина күнүмдүк турмушта жана кесиптик чөйрөдө кыргыз тилин колдонуу көндүмдөрүн калыптандырууга, ошондой эле адистик боюнча билимди өздөштүрүүгө көмөк көрсөтүүгө багытталган. &quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot; ишке ашыруу максатына  ылайык, кафедрада да иштер ийгиликтүү өз салымын кошуп келишет. Ошондой эле ЭАЖММнин официалдуу документтери  кыргыз тилине которулуп, университеттин башка кафедраларына үлгү катары берилип келет. Кафедрада каралган төмөнкү бардык документтер кыргыз тилинде которулган: Окуу-усулдук материалдар, жумушчу программа, кафедранын түзүлгөн иш пландары, отчеттор, кафедранын протоколу, кадрдык курам, кафедранын графиктери.

'''Кафедранын окутуучу-профессорлор курамы:'''

Гуманитардык сабактар кафедрасынын түптөлүшүнө кафедранын төмөндөгү окутуучу-профессор курамы өз салымын кошушкан. Кафедра башчысы '''''Алымкулова Н.Н., Каримова С.А., Итибаева Ч.И., Раисова А.Р., Канатбеков Д.К.''''' 

''2024-2025 окуу жылындагы окутуучу-профессор курамы:''&lt;ref&gt;[[Эл аралык медицианлык мектеп|Эл аралык  Жогорку медициналык мектеп]]&lt;/ref&gt;

Кафедра башчы '''Алымкулова Н.Н.,''' Кафедранын завучу улук окутуучу '''Каримова С.А.''',улук окутуучу '''Незнаева Р.А.,''' ф.и.к., доцент '''Бутешова А.Р.,''' улук окутуучу '''Ажибекова А.А.,''' улук октуучу '''Кибраева М.,''' окутуучу '''Токонова А.А.,''' улук окутуучу '''Кочкорбаева Ч.И.''', улук окутуучу '''Джаманкулов Д.К.,''' окутуучу '''Турусбеков М.А.,''' улук окутуучу '''Мамытов А,Ж.,''' окутуучу  '''Трофименко Л.О.,''' ф.и.к., доцент '''Ли Юрий Василевич.,''' ф.и.к. улук окутуучу '''Туратбек кызы Ж.,''' окутуучу '''Камчыбек кызы А.,''' улук лаборант  '''Ырысбек кызы Ш.,''' улук лаборант '''Ручкин Д.В.''' 

''&quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot;'' ишке ашыруу максатына караштуу кафедра да мамлекеттик тилди өнүктүрүүгө өз салымдарын кошуп,  кафедранын окутуучу-профессор курамы кыргызтесттин С1 жана Б2 денгээлинин тастыктамаларына ээ болушкан.

'''Колдонуу чөйрөсү:'''

* Бул дисциплина чет элдик студенттерге төмөнкү багыттар боюнча билим жана көндүмдөрдү берет:
* күнүмдүк турмушта кыргыз тилин колдонуу;
* кесиптик чөйрөдө пикир алышуу;
* Кыргызстандын тарыхы, маданияты жана салттары менен таанышуу;
* социалдык-маданий чөйрөгө адаптациялануу;
* медициналык мекемелерде бейтаптар жана кызматкерлер менен байланыш түзүү.
* Программа студенттердин тилдик, социалдык жана кесиптик чөйрөдө өз ара аракеттенүү жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

'''Кыргыз тили жана адабият  программанын өнүгүүсү:'''

Программа мезгил-мезгили менен жаңыланып жана өркүндөтүлүп келген. 2019- жылдан баштап кыргыз тил сабагы  гуманитардык сабактар кафедрасынын окуу жүктөмүнө кирип өтүлө баштаган. Программанын жаңылоо жана толуктоодо кафедра башчысы '''Алымкулова Н.Н.''' жана кыргыз тили мугалимдери '''Кибраева М.А., Мамытов А.Ж., Токонова А.А., Туратбек кызы Ж., Камчыбек кызы А.''' өз салымдарын кошуп келет. 

* - 2014-жыл — баштапкы нускасы ( вариант) иштелип чыккан;
* - 2017-жыл — жаңыланган нускасы ( вариант) кабыл алынган;
* - 2023-жыл — 4 кредит көлөмүндөгү программа катары ишке киргизилген;
* - 2025-жылдын 20-февралы — '''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектептин|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]''' Гуманитардык сабактар кафедрасында «Жогорку окуу жайларында кыргыз тилин чет тили катары окутуунун маселелери» аттуу кереге кеңеш өткөрүлгөн.  Кереге кеңештин жыйынтыгында окутуу процессиндеги көйгөйлөр талданып, тажрыйба алмашуу жүргүзүлгөн жана методикалык сунуштар иштелип чыккан. Анын негизинде программаны кеңейтүү жана окуу жүктөмүн 8 кредитке чейин көбөйтүү боюнча чечим кабыл алынган.

'''Кошумча иш-чаралар:''' 

Дисциплина алкагында тилдик жана маданий багыттагы иш-чаралар үзгүлтүксүз өткөрүлүп турат. Студенттер конкурстарга, олимпиадаларга жана жогорку окуу жайлар аралык иш-чараларга катышышат. Ошондой эле кафедранын социалдык тармактардагы расмий баракчаларында окуу процессине байланыштуу маалыматтар жарыяланып турат.

2024–2025-окуу жылынан баштап кафедранын ага окутуучусу '''А.А. Ажибекованын''' демилгеси менен '''''«Кыргызча сүйлөйбүз»''''' аттуу рубрика ишке киргизилген. Рубриканын алкагында кыргыз тили сабактарынан үзүндүлөр, студенттер тарабынан даярдалган видеоматериалдар жана кыска видеороликтер (рилстер) жарыяланып турат.</text>
      <sha1>t5yustj3rr0tdqeymamc0p5ogczuk0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642877</id>
      <parentid>642876</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-20097-51</username>
        <id>47088</id>
      </contributor>
      <comment>оңдоп түзөөлөр болот.</comment>
      <origin>642877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11462" sha1="nruqzogplq4jabwyqrdf2wgldlvn498" xml:space="preserve">{{Университет карточкасы|аталышы=Гуманитардык сабактар кафедрасы|кыскартуу=ГСК|негизделген=2004 - жылы 27 - сентябрдын № 3 буйруктун негизинде гуманитардык бөлүмгө кирген дисциплиналар (Кыргызстандын тарыхы, медицина тарыхы, орус тили же кыргыз тили (тандоо курсу) катары ж.о.э. чет тили, латын тили, философия, социология, культурология) Кыргызстан Эл аралык университетинин тиешелүү кафедраларына бекитилген. 2014 - жылдан баштап кыргыз тили сабагы окуу планына киргизилип, милдетүү түрдө окутулуп келе жатат.|өзгөрүлгөн=ЭАЖММнин уставына ылайык жана окуу процессин уюштуруу максатында
2006 - жылы 11 - сентябрдын № 15 буйруктун негизинде 2006–2007-окуу жылында &quot;Гуманитардык дисциплиналар кафедрасы&quot; ачылган.|ректору=Ахунбаев Стальбек Медерович|мүдүрү=Кафедра башчысы Алымкулова Нурия Насипкуловна|кампусу=Клиникалык симуляциялык борбор|дареги=Лев Толстой көчөсү 17А/3.|сайты=Humanities Department. hd_ihsm_kg}}

'''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]'''&lt;ref&gt;[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин илимий китепканасы|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектеби]]&lt;/ref&gt; 

'''''Гуманитардык сабактар кафедрасы'''''

Чет элдик студенттерге кыргыз тили жана адабият дисциплинасын окутуу — Кыргыз Республикасынын жогорку окуу жайларында чет өлкөлүк студенттер үчүн сунушталган билим берүү программасы. Бул дисциплина студенттердин кыргыз тилин оозеки жана жазуу түрүндө өздөштүрүүсүнө, жергиликтүү калк менен байланыш түзүүсүнө, социалдык жана маданий чөйрөгө адаптацияланышына, ошондой эле кесиптик ишмердүүлүктө тилдик көндүмдөрдү колдонушуна багытталган. Айрыкча медициналык багыттагы жогорку окуу жайларда бул дисциплина студенттердин бейтаптар, окутуучулар жана медициналык кызматкерлер менен натыйжалуу баарлашуусуна көмөк көрсөтөт.

'''Максаты:'''

''Программанын негизги максаты'' — студенттерди кыргыз тилинин фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык негиздери менен тааныштыруу, ошондой эле алардын коммуникациялык компетенцияларын өнүктүрүү. Дисциплина күнүмдүк турмушта жана кесиптик чөйрөдө кыргыз тилин колдонуу көндүмдөрүн калыптандырууга, ошондой эле адистик боюнча билимди өздөштүрүүгө көмөк көрсөтүүгө багытталган. &quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot; ишке ашыруу максатына  ылайык, кафедрада да иштер ийгиликтүү өз салымын кошуп келишет. Ошондой эле ЭАЖММнин официалдуу документтери  кыргыз тилине которулуп, университеттин башка кафедраларына үлгү катары берилип келет. Кафедрада каралган төмөнкү бардык документтер кыргыз тилинде которулган: Окуу-усулдук материалдар, жумушчу программа, кафедранын түзүлгөн иш пландары, отчеттор, кафедранын протоколу, кадрдык курам, кафедранын графиктери.

'''Кафедранын окутуучу-профессорлор курамы:'''

Гуманитардык сабактар кафедрасынын түптөлүшүнө кафедранын төмөндөгү окутуучу-профессор курамы өз салымын кошушкан. Кафедра башчысы '''''Алымкулова Н.Н., Каримова С.А., Кочкорбаева Ч.И., Бутешова А.Р., Джаманкулов Д.К.''''' 

''2024-2025 окуу жылындагы окутуучу-профессор курамы:''&lt;ref&gt;[[Эл аралык медицианлык мектеп|Эл аралык  Жогорку медициналык мектеп]]&lt;/ref&gt;

Кафедра башчы '''Алымкулова Н.Н.,''' Кафедранын завучу улук окутуучу '''Каримова С.А.''',улук окутуучу '''Незнаева Р.А.,''' ф.и.к., доцент '''Бутешова А.Р.,''' улук окутуучу '''Ажибекова А.А.,''' улук октуучу '''Кибраева М.,''' окутуучу '''Токонова А.А.,''' улук окутуучу '''Кочкорбаева Ч.И.''', улук окутуучу '''Джаманкулов Д.К.,''' окутуучу '''Турусбеков М.А.,''' улук окутуучу '''Мамытов А,Ж.,''' окутуучу  '''Трофименко Л.О.,''' ф.и.к., доцент '''Ли Юрий Василевич.,''' ф.и.к. улук окутуучу '''Туратбек кызы Ж.,''' окутуучу '''Камчыбек кызы А.,''' улук лаборант  '''Ырысбек кызы Ш.,''' улук лаборант '''Ручкин Д.В.''' 

''&quot;Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тилди өнүтүрүү  жана тил саясатын өркүндөтүүнүн Улуттук программасын&quot;'' ишке ашыруу максатына караштуу кафедра да мамлекеттик тилди өнүктүрүүгө өз салымдарын кошуп,  кафедранын окутуучу-профессор курамы кыргызтесттин С1 жана Б2 денгээлинин тастыктамаларына ээ болушкан.

'''Колдонуу чөйрөсү:'''

* Бул дисциплина чет элдик студенттерге төмөнкү багыттар боюнча билим жана көндүмдөрдү берет:
* күнүмдүк турмушта кыргыз тилин колдонуу;
* кесиптик чөйрөдө пикир алышуу;
* Кыргызстандын тарыхы, маданияты жана салттары менен таанышуу;
* социалдык-маданий чөйрөгө адаптациялануу;
* медициналык мекемелерде бейтаптар жана кызматкерлер менен байланыш түзүү.
* Программа студенттердин тилдик, социалдык жана кесиптик чөйрөдө өз ара аракеттенүү жөндөмдөрүн өнүктүрүүгө багытталган.

'''Кыргыз тили жана адабият  программанын өнүгүүсү:'''

Программа мезгил-мезгили менен жаңыланып жана өркүндөтүлүп келген. 2019- жылдан баштап кыргыз тил сабагы  гуманитардык сабактар кафедрасынын окуу жүктөмүнө кирип өтүлө баштаган. Программанын жаңылоо жана толуктоодо кафедра башчысы '''Алымкулова Н.Н.''' жана кыргыз тили мугалимдери '''Кибраева М.А., Мамытов А.Ж., Токонова А.А., Туратбек кызы Ж., Камчыбек кызы А.''' өз салымдарын кошуп келет. 

* - 2014-жыл — баштапкы нускасы ( вариант) иштелип чыккан;
* - 2017-жыл — жаңыланган нускасы ( вариант) кабыл алынган;
* - 2023-жыл — 4 кредит көлөмүндөгү программа катары ишке киргизилген;
* - 2025-жылдын 20-февралы — '''[[Эл аралык Жогорку Медициналык Мектептин|Эл аралык Жогорку Медициналык Мектебинин]]''' Гуманитардык сабактар кафедрасында «Жогорку окуу жайларында кыргыз тилин чет тили катары окутуунун маселелери» аттуу кереге кеңеш өткөрүлгөн.  Кереге кеңештин жыйынтыгында окутуу процессиндеги көйгөйлөр талданып, тажрыйба алмашуу жүргүзүлгөн жана методикалык сунуштар иштелип чыккан. Анын негизинде программаны кеңейтүү жана окуу жүктөмүн 8 кредитке чейин көбөйтүү боюнча чечим кабыл алынган.

'''Кошумча иш-чаралар:''' 

Дисциплина алкагында тилдик жана маданий багыттагы иш-чаралар үзгүлтүксүз өткөрүлүп турат. Студенттер конкурстарга, олимпиадаларга жана жогорку окуу жайлар аралык иш-чараларга катышышат. Ошондой эле кафедранын социалдык тармактардагы расмий баракчаларында окуу процессине байланыштуу маалыматтар жарыяланып турат.

2024–2025-окуу жылынан баштап кафедранын ага окутуучусу '''А.А. Ажибекованын''' демилгеси менен '''''«Кыргызча сүйлөйбүз»''''' аттуу рубрика ишке киргизилген. Рубриканын алкагында кыргыз тили сабактарынан үзүндүлөр, студенттер тарабынан даярдалган видеоматериалдар жана кыска видеороликтер (рилстер) жарыяланып турат.</text>
      <sha1>nruqzogplq4jabwyqrdf2wgldlvn498</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Talantzhardam</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151175</id>
    <revision>
      <id>642769</id>
      <timestamp>2026-04-01T12:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="5issvvy594l7h4ef7py507osdnv5k9i" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 12:08, 1 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5issvvy594l7h4ef7py507osdnv5k9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навои</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151176</id>
    <redirect title="Набайы" />
    <revision>
      <id>642775</id>
      <timestamp>2026-04-01T12:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Навои]]&quot; барагын &quot;[[Набайы]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="bqlmp9uf8uutvjtztun5pkhueld52wd" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Набайы]]</text>
      <sha1>bqlmp9uf8uutvjtztun5pkhueld52wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-20158-26</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151177</id>
    <revision>
      <id>642783</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="dausm04e97jrzr08dz4wypmhovxhvl4" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 13:08, 1 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dausm04e97jrzr08dz4wypmhovxhvl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нидерланд улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151178</id>
    <revision>
      <id>642785</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы  | Аталышы               = Нидерланд | Эн белгиси            = Flag_of_Netherlands.svg | Лакап аттары          = ''Кызгылт сары'' ({{lang-nl|Oranje}})&lt;br&gt;''Механикалык апельсин'' ({{lang-nl|Uurwerk oranje}})&lt;br&gt;''Учкан голланд'' ({{lang-nl|Vliegende Hollander}}) | Федерациясы           = Падышалык Нидерл...&quot;</comment>
      <origin>642785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5564" sha1="k5uhl47gjqxs9xtbsqa5uih4epxk866" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Нидерланд
| Эн белгиси            = Flag_of_Netherlands.svg
| Лакап аттары          = ''Кызгылт сары'' ({{lang-nl|Oranje}})&lt;br&gt;''Механикалык апельсин'' ({{lang-nl|Uurwerk oranje}})&lt;br&gt;''Учкан голланд'' ({{lang-nl|Vliegende Hollander}})
| Федерациясы           = Падышалык Нидерланд футбол союзу
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Роналд Куман]] 
| Капитаны              = [[Виржил ван Дейк]]
| Эң көп оюн саны       = [[Уэсли Снейдер]] (134) 
| Мыкты бомбардири      = [[Мемфис Депай]] (55)
| Үй стадиону           = Нидерланддагы стадиондор
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|NED}}
| Мыкты рейтинги        = 1 &lt;small&gt;(август 2011)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 36 &lt;small&gt;(август 2017)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = ENG
| Биринчи оюну          = {{футбол|BEL}} 1:4 {{футбол|NED|||R}}&lt;br&gt;''([[Антверпен]], [[Бельгия]]; 30-апрель 1905)''
| Жеңиши                = {{футбол|NED}} 11:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''([[Эйндховен]], [[Нидерланд]]; 2-сентябрь 2011)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|GER||||ГФР}} 7:0 {{футбол|NED|||R}}&lt;br&gt;''([[Көлн]], [[ГФР]]; 21-октябрь 1959)''
| ДЧ оюн                = 11
| Биринчи ДЧ            = 1934
| ДЧ жетишкендиги       = 2-орун ([[1974 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1974]], [[1978 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1978]], [[2010 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2010]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 11
| Биринчи мелдеш        = [[1976 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1976]]
| Аймактык жетишкендиги = '''Чемпион''' ([[1988 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1988]])
| 2-Аймактык мелдеш     = [[УЕФА Улуттар лигасы|Улуттар лигасынын финалдары]]
| 2-Аймактык оюн        = 2
| 2-Биринчи мелдеш      = [[2019 УЕФА Улуттар лигасы|2019]]
| 2-Аймактык жетишкендиги = 2-орун ([[2019 УЕФА Улуттар лигасы|2019]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _ned26h
| pattern_b1            = _ned26h
| pattern_ra1           = _ned26h
| pattern_sh1           = _ned26h
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = FF6600
| body1                 = FF6600
| rightarm1             = FF6600
| shorts1               = 000000
| socks1                = FF6600
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _ned26a
| pattern_b2            = _ned26a
| pattern_ra2           = _ned26a
| pattern_sh2           = _ned26a
| pattern_so2           = 
| leftarm2              = FFFFFF
| body2                 = FFFFFF
| rightarm2             = FFFFFF
| shorts2               = FF6600
| socks2                = FFFFFF
}}
'''Нидерланд улуттук футбол курамасы''' ({{lang-nl|Nederlands voetbalelftal}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Нидерланд|Нидерланддын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Падышалык Нидерланд футбол союзу башкарат.

Бул команда дүйнө жана [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаттарынын]] туруктуу фавориттеринин бири, бирок [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионатынын]] бир да жолу уткан эмес. Курама 1974, 1978 жана 2010-жылдары финалга чыккан, бирок үчөн тең утулуп калган. 1988-жылы Европа чемпионатында жеңишке жеткен.

1970-жылдары команда жогорку деңгээлдеги оюну жана кызгылт сары формасы үчүн «Механикалык апельсин» ({{lang-nl|Uurwerk oranje}}) деп аталган.

2026-жылдын январына карата Нидерланд ФИФА рейтингинде 7-орунда, ал эми УЕФА рейтингинде 6-орунда турат.

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Роналд Куман]], капитаны — [[Виржил ван Дейк]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Падышалык Нидерланд футбол союзунун [https://www.onsoranje.nl/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/ned/ Нидерланд] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/NED Нидерланд] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>k5uhl47gjqxs9xtbsqa5uih4epxk866</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/AND</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151179</id>
    <revision>
      <id>642790</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Андорра|Андорра}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|AND]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="0039px8x32ccnp59tdf7mmyydfs5t55" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Андорра|Андорра}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|AND]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0039px8x32ccnp59tdf7mmyydfs5t55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/KUW</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151180</id>
    <revision>
      <id>642791</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Кувейт|Кувейт}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|KUW]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="mxehi8lt1790d6ewkfcxay82audhsvi" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Кувейт|Кувейт}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|KUW]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mxehi8lt1790d6ewkfcxay82audhsvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чехия улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151181</id>
    <revision>
      <id>642792</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы  | Аталышы               = Чехия | Эн белгиси            = Flag_of_Czech_Republic.svg | Лакап аттары          = ''Улуттук команда'' ({{lang-cs|Národní tým}}) | Федерациясы           = Чехия футбол ассоциациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Машыктыруучусу        = М...&quot;</comment>
      <origin>642792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5576" sha1="jggum928hipttzupnj75x6or0f1gqqr" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Чехия
| Эн белгиси            = Flag_of_Czech_Republic.svg
| Лакап аттары          = ''Улуттук команда'' ({{lang-cs|Národní tým}})
| Федерациясы           = Чехия футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Мирослав Коубек]] 
| Менеджери             = [[Павел Недвед]]
| Капитаны              = [[Ладислав Крейчи]]
| Эң көп оюн саны       = [[Петр Чех]] (124) 
| Мыкты бомбардири      = [[Ян Коллер]] (55)
| Үй стадиону           = Чехиядагы стадиондор
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|CZE}}
| Мыкты рейтинги        = 2 &lt;small&gt;(сентябрь 1999, январь — май 2000, апрель — май 2005, январь — май 2006)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 67 &lt;small&gt;(март 1994)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = CZE
| Биринчи оюну          = {{футбол|TUR}} 1:4 {{футбол|CZE|||R}}&lt;br&gt;''([[Стамбул]], [[Түркия]]; 23-февраль 1994)''
| Жеңиши                = {{футбол|CZE}} 8:1 {{футбол|AND|||R}}&lt;br&gt;''([[Либерец]], [[Чехия]]; 4-июнь 2005)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''(Либерец, Чехия; 7-октябрь 2006)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''([[Угерске-Градиште]], Чехия; 9-сентябрь 2009)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|KUW|||R}}&lt;br&gt;''([[Оломоуц]], Чехия; 11-ноябрь 2021)''&lt;br&gt;
| Жеңилүүсү             = {{футбол|ENG}} 5:0 {{футбол|CZE|||R}}&lt;br&gt;''([[Лондон]], [[Англия]]; 22-март 2019)''
| ДЧ оюн                = 2
| Биринчи ДЧ            = 2006
| ДЧ жетишкендиги       = Тайпалык баскыч ([[2006 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2006]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 8
| Биринчи мелдеш        = [[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]]
| Аймактык жетишкендиги = 2-орун ([[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]])
| 2-Аймактык мелдеш     = [[Конфедерациялар кубогу]]
| 2-Аймактык оюн        = 1
| 2-Биринчи мелдеш      = [[1997 Конфедерациялар кубогу|1977]]
| 2-Аймактык жетишкендиги = 3-орун ([[1997 Конфедерациялар кубогу|1997]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _cze26h
| pattern_b1            = _cze26h
| pattern_ra1           = _cze26h
| pattern_sh1           = _cze26h
| pattern_so1           = _cze26hl
| leftarm1              = F6090F
| body1                 = F6090F
| rightarm1             = F6090F
| shorts1               = 0000EC
| socks1                = 000000
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _cze26a
| pattern_b2            = _cze26a
| pattern_ra2           = _cze26a
| pattern_sh2           = _cze26a
| pattern_so2           = _cze26al
| leftarm2              = e9e9e9
| body2                 = e9e9e9
| rightarm2             = e9e9e9
| shorts2               = FFFFFF
| socks2                = FFFFFF
}}
'''Чехия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-en|The England national football team}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Чехия|Чехиянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Чехия футбол ассоциациясы башкарат.

Тарыхта команда мурда [[Богемия]] жана [[Чехословакия]] атынан ФИФА жана УЕФА мелдештерине катышкан. Чехословакия тарагандан кийин Чехия өз алдынча команда болуп чыккан.

Чехия 1996-жылкы [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатында]] финалга чыгып, 2-орунду алып, алгачкы чоң ийгилигине жеткен. Ошондон бери алар бардык Европа чемпионаттарына катышып келет. [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнө чемпионатына]] Чехия эки жолу катышкан (2006 жана [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026]]).

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Мирослав Коубек]], капитаны — [[Ладислав Крейчи]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Чехия футбол ассоциациясынын [https://www.fotbal.cz/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/cze/ Чехия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/CZE Чехия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>jggum928hipttzupnj75x6or0f1gqqr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642842</id>
      <parentid>642792</parentid>
      <timestamp>2026-04-01T18:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <origin>642842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5573" sha1="casakdc6n19fb1jut4nq3lcor7wp61t" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Чехия
| Эн белгиси            = Flag_of_Czech_Republic.svg
| Лакап аттары          = ''Улуттук команда'' ({{lang-cs|Národní tým}})
| Федерациясы           = Чехия футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Мирослав Коубек]] 
| Менеджери             = [[Павел Недвед]]
| Капитаны              = [[Ладислав Крейчи]]
| Эң көп оюн саны       = [[Петр Чех]] (124) 
| Мыкты бомбардири      = [[Ян Коллер]] (55)
| Үй стадиону           = Чехиядагы стадиондор
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|CZE}}
| Мыкты рейтинги        = 2 &lt;small&gt;(сентябрь 1999, январь — май 2000, апрель — май 2005, январь — май 2006)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 67 &lt;small&gt;(март 1994)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = CZE
| Биринчи оюну          = {{футбол|TUR}} 1:4 {{футбол|CZE|||R}}&lt;br&gt;''([[Стамбул]], [[Түркия]]; 23-февраль 1994)''
| Жеңиши                = {{футбол|CZE}} 8:1 {{футбол|AND|||R}}&lt;br&gt;''([[Либерец]], [[Чехия]]; 4-июнь 2005)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''(Либерец, Чехия; 7-октябрь 2006)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''([[Угерске-Градиште]], Чехия; 9-сентябрь 2009)''&lt;br&gt;{{футбол|CZE}} 7:0 {{футбол|KUW|||R}}&lt;br&gt;''([[Оломоуц]], Чехия; 11-ноябрь 2021)''&lt;br&gt;
| Жеңилүүсү             = {{футбол|ENG}} 5:0 {{футбол|CZE|||R}}&lt;br&gt;''([[Лондон]], [[Англия]]; 22-март 2019)''
| ДЧ оюн                = 2
| Биринчи ДЧ            = 2006
| ДЧ жетишкендиги       = Тайпалык баскыч ([[2006 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2006]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 8
| Биринчи мелдеш        = [[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]]
| Аймактык жетишкендиги = 2-орун ([[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]])
| 2-Аймактык мелдеш     = [[Конфедерациялар кубогу]]
| 2-Аймактык оюн        = 1
| 2-Биринчи мелдеш      = [[1997 Конфедерациялар кубогу|1977]]
| 2-Аймактык жетишкендиги = 3-орун ([[1997 Конфедерациялар кубогу|1997]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _cze26h
| pattern_b1            = _cze26h
| pattern_ra1           = _cze26h
| pattern_sh1           = _cze26h
| pattern_so1           = _cze26hl
| leftarm1              = F6090F
| body1                 = F6090F
| rightarm1             = F6090F
| shorts1               = 0000EC
| socks1                = 000000
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _cze26a
| pattern_b2            = _cze26a
| pattern_ra2           = _cze26a
| pattern_sh2           = _cze26a
| pattern_so2           = _cze26al
| leftarm2              = e9e9e9
| body2                 = e9e9e9
| rightarm2             = e9e9e9
| shorts2               = FFFFFF
| socks2                = FFFFFF
}}
'''Чехия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-cs|Česká fotbalová reprezentace}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Чехия|Чехиянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Чехия футбол ассоциациясы башкарат.

Тарыхта команда мурда [[Богемия]] жана [[Чехословакия]] атынан ФИФА жана УЕФА мелдештерине катышкан. Чехословакия тарагандан кийин Чехия өз алдынча команда болуп чыккан.

Чехия 1996-жылкы [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатында]] финалга чыгып, 2-орунду алып, алгачкы чоң ийгилигине жеткен. Ошондон бери алар бардык Европа чемпионаттарына катышып келет. [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнө чемпионатына]] Чехия эки жолу катышкан (2006 жана [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026]]).

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Мирослав Коубек]], капитаны — [[Ладислав Крейчи]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Чехия футбол ассоциациясынын [https://www.fotbal.cz/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/cze/ Чехия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/CZE Чехия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>casakdc6n19fb1jut4nq3lcor7wp61t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/ALB</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151182</id>
    <revision>
      <id>642793</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Албания|Албания}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ALB]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="c9hmjrc2ya6qwjvi830j4iy7ekplxo4" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Албания|Албания}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ALB]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9hmjrc2ya6qwjvi830j4iy7ekplxo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/EST</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151183</id>
    <revision>
      <id>642794</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Эстония|Эстония}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|EST]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="h0pqias8rxagn2vo983k8xivsr5deu7" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Эстония|Эстония}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|EST]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h0pqias8rxagn2vo983k8xivsr5deu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/LIE</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151184</id>
    <revision>
      <id>642796</id>
      <timestamp>2026-04-01T13:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Лихтенштейн|Лихтенштейн}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LIE]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="67fc0k9qyxtawmk9wph7ure596xov7u" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Лихтенштейн|Лихтенштейн}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LIE]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>67fc0k9qyxtawmk9wph7ure596xov7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фрайбург-в-Брайсгау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151185</id>
    <redirect title="Фрайбург-им-Брайсгау" />
    <revision>
      <id>642798</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Arsensky &quot;[[Фрайбург-в-Брайсгау]]&quot; барагын &quot;[[Фрайбург-им-Брайсгау]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="pt8m95nmoccqty6ent2unlnzt51hbj4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Фрайбург-им-Брайсгау]]</text>
      <sha1>pt8m95nmoccqty6ent2unlnzt51hbj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Босния жана Герцеговина улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151186</id>
    <revision>
      <id>642799</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы  | Аталышы               = Чехия | Эн белгиси            = Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg | Лакап аттары          = ''Дракондор'' ({{lang-bs|Zmajevi}}) | Федерациясы           = Босния жана Герцеговина футбол ассоциациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Машыктыру...&quot;</comment>
      <origin>642799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="ocj26x7gxe0zgb3biau1b4f62t36d90" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Чехия
| Эн белгиси            = Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg
| Лакап аттары          = ''Дракондор'' ({{lang-bs|Zmajevi}})
| Федерациясы           = Босния жана Герцеговина футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Сергей Барбарез]] 
| Капитаны              = [[Эдин Жеко]]
| Эң көп оюн саны       = Эдин Жеко (146) 
| Мыкты бомбардири      = Эдин Жеко (72)
| Үй стадиону           = «Билино Поле», «Грбавица»
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|BIH}}
| Мыкты рейтинги        = 13 &lt;small&gt;(август 2013)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 173 &lt;small&gt;(сентябрь 1996)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = BIH
| Биринчи оюну          = {{футбол|ALB}} 2:0 {{футбол|BIH|||R}}&lt;br&gt;''([[Тирана]], [[Албания]]; 30-ноябрь 1995)''
| Жеңиши                = {{футбол|BIH}} 7:0 {{футбол|EST|||R}}&lt;br&gt;''([[Зеница]], [[Босния жана Герцеговина]]; 10-сентябрь 2008)''&lt;br&gt;{{футбол|LIE}} 1:8 {{футбол|BIH|||R}}&lt;br&gt;''([[Вадуц]], [[Лихтенштейн]]; 7-сентябрь 2012)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|GER}} 7:0 {{футбол|BIH|||R}}&lt;br&gt;''([[Фрайбург-им-Брайсгау]], [[Германия]]; 16-ноябрь 2024)''
| ДЧ оюн                = 2
| Биринчи ДЧ            = 2014
| ДЧ жетишкендиги       = Тайпалык баскыч ([[2014 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2014]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _bih23h
| pattern_b1            = _bih23h
| pattern_ra1           = _bih23h
| pattern_sh1           = _bih23h
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = 003fbf
| body1                 = 003fbf
| rightarm1             = 003fbf
| shorts1               = 003fbf
| socks1                = 003fbf
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _bih23a
| pattern_b2            = _bih23a
| pattern_ra2           = _bih23a
| pattern_sh2           = _bih23a
| pattern_so2           = 
| leftarm2              = ffffff
| body2                 = ffffff
| rightarm2             = ffffff
| shorts2               = ffffff
| socks2                = ffffff
}}
'''Босния жана Герцеговина улуттук футбол курамасы''' ({{lang-bs|Fudbalska reprezentacija Bosne i Hercegovine}}; {{lang-hr|Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine}}; {{lang-sr|Фудбалска репрезентација Босне и Херцеговине}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Босния жана Герцеговина|Босния жана Герцеговинанын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Босния жана Герцеговина футбол ассоциациясы башкарат. 1992-жылга чейин босниялык оюнчулар [[Югославия|Югославиянын]] курамында ойношкон.

Курама команда [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатына]] бир да жолу катышкан эмес, бирок [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионатына]] эки жолу чыккан (2014, [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026]]).

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Сергей Барбарез]], капитаны — [[Эдин Жеко]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Босния жана Герцеговина футбол ассоциациясынын [https://www.nfsbih.ba/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/bih/ Босния жана Герцеговина] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/BIH Босния жана Герцеговина] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>ocj26x7gxe0zgb3biau1b4f62t36d90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навоий облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151187</id>
    <redirect title="Набайы облусу" />
    <revision>
      <id>642802</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Навоий облусу]]&quot; барагын &quot;[[Набайы облусу]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="98j5r10qhig1dc3go89vxl7mjmk34wz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Набайы облусу]]</text>
      <sha1>98j5r10qhig1dc3go89vxl7mjmk34wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/LTU</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151188</id>
    <revision>
      <id>642803</id>
      <timestamp>2026-04-01T14:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Литва|Литва}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LTU]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="iqcq6hifsginm23lfefoe27pke0x08i" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Литва|Литва}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LTU]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iqcq6hifsginm23lfefoe27pke0x08i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Швейцария улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151189</id>
    <revision>
      <id>642805</id>
      <timestamp>2026-04-01T15:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Улуттук футбол курама | Аталышы               = Швейцария | Эн белгиси            = Flag_of_Switzerland.svg | Лакап аттары          = ''А-Командасы'' ({{lang-en|A-Team}})&lt;br&gt;''Нати'' ({{lang-de|Nati}})&lt;br&gt;''Кызыл чырымдуулар'' ({{lang-it|Rossocrociati}}) | Федерациясы           = Швейцария футбол ассоциациясы | Конфедерациясы...&quot;</comment>
      <origin>642805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6165" sha1="l9whz6vpqzca7r9bvcbow3iocjhsz1x" xml:space="preserve">{{Улуттук футбол курама
| Аталышы               = Швейцария
| Эн белгиси            = Flag_of_Switzerland.svg
| Лакап аттары          = ''А-Командасы'' ({{lang-en|A-Team}})&lt;br&gt;''Нати'' ({{lang-de|Nati}})&lt;br&gt;''Кызыл чырымдуулар'' ({{lang-it|Rossocrociati}})
| Федерациясы           = Швейцария футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Мурат Якин]]
| Капитаны              = [[Гранит Жака]]
| Эң көп оюн саны       = Гранит Жака (143) 
| Мыкты бомбардири      = [[Александр Фрай]] (42)
| Үй стадиону           = «Сен-Якоб Парк»
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|SUI}}
| Мыкты рейтинги        = 3 &lt;small&gt;(август 1993)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 83 &lt;small&gt;(декабрь 1998)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = SUI
| Биринчи оюну          = {{футбол|FRA}} 1:0 {{футбол|SUI|||R}}&lt;br&gt;''([[Париж]], [[Франция]]; 12-февраль 1905)''
| Жеңиши                = {{футбол|SUI}} 9:0 {{футбол|LTU|||R}}&lt;br&gt;''(Париж, Франция; 25-май 1924)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|SUI}} 0:9 {{футбол|ENG|||R}}&lt;br&gt;''([[Базел]], [[Швейцария]]; 20-май 1909)''&lt;br&gt;{{футбол|HUN|1867}} 9:0 {{футбол|SUI|||R}}&lt;br&gt;''([[Будапешт]], [[Мажарстан]]; 29-октябрь 1911)''
| ДЧ оюн                = 12
| Биринчи ДЧ            = 1934
| ДЧ жетишкендиги       = Чейрек финал ([[1934 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1934]], [[1938 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1938]], [[1954 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1954]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 6
| Биринчи мелдеш        = [[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]]
| Аймактык жетишкендиги = Чейрек финал ([[2020 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2020]], [[2024 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2024]])
| 2-Аймактык мелдеш     = [[УЕФА Улуттар лигасы|Улуттар лигасынын финалдары]]
| 2-Аймактык оюн        = 1
| 2-Биринчи мелдеш      = [[2019 УЕФА Улуттар лигасы|2019]]
| 2-Аймактык жетишкендиги = 4-орун ([[2019 УЕФА Улуттар лигасы|2019]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _sui26h
| pattern_b1            = _sui26h
| pattern_ra1           = _sui26h
| pattern_sh1           = _sui26h
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = FF0000
| body1                 = FF0000
| rightarm1             = FF0000
| shorts1               = FF0000
| socks1                = FF0000
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _sui26a
| pattern_b2            = _sui26a
| pattern_ra2           = _sui26a
| pattern_sh2           = _sui26a
| pattern_so2           = _sui26al
| leftarm2              = d6e6e5
| body2                 = d6e6e5
| rightarm2             = d6e6e5
| shorts2               = d6e6e5
| socks2                = d6e6e5
}}
'''Швейцария улуттук футбол курамасы''' ({{lang-de|Schweizer Fussballnationalmannschaft}}, {{lang-fr|L’équipe de Suisse de football}}, {{lang-it|Nazionale di calcio della Svizzera}}, {{lang-rm|Squadra naziunala da ballape da la Svizra}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Швейцария|Швейцариянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Швейцария футбол ассоциациясы башкарат.

[[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|Дүйнө чемпионаттарындагы]] эң жакшы жыйынтыгы — 1934, 1938 жана 1954-жылдары чейрек финалга чыгуу. 1954-жылы өз өлкөсүндө өткөн турнирде [[Австрия улуттук футбол курамасы|Австрияга]] 7:5 эсебинде утулган. Бул оюн дүйнө чемпионаттарындагы эң көп гол киргизилген матч катары белгилүү.

2006 Дүйнө чемпионатында Швейцария кызыктуу рекорд койгон: бир да гол өткөрбөй туруп турнирден чыгып калган ([[Украина улуттук футбол курамасы|Украина]] курамасына пенальти тебүүдөн утулган). Ошондой эле 2010 Дүйнө чемпионатында узак убакыт гол өткөрбөй рекорд жараткан.

Европа чемпионатында команда узак убакыт ийгиликке жетише алган эмес, бирок 2016-жылдан баштап плей-офф баскычына чыгып, 2020 жана 2024-жылдары чейрек финалга чейин жеткен.

Жалпы эң мыкты жетишкендиги — 1924-жылкы Олимпиада оюндарында күмүш медаль алуу.

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Швейцария футбол ассоциациясынын [https://www.football.ch/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/sui/ Швейцария] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/SUI Швейцария] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>l9whz6vpqzca7r9bvcbow3iocjhsz1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Янгиабад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151190</id>
    <redirect title="Жаңы-Абад (шаар)" />
    <revision>
      <id>642807</id>
      <timestamp>2026-04-01T17:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Янгиабад]]&quot; барагын &quot;[[Жаңы-Абад (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="hk8s3rlfi4wesns7z4an90nqgzbfiq4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Жаңы-Абад (шаар)]]</text>
      <sha1>hk8s3rlfi4wesns7z4an90nqgzbfiq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Wolfgang 7</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151191</id>
    <revision>
      <id>642813</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="lm6rmjcka3nwonrjx828iwerkoynorn" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:09, 1 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lm6rmjcka3nwonrjx828iwerkoynorn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-20210-33</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151192</id>
    <revision>
      <id>642814</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="lm6rmjcka3nwonrjx828iwerkoynorn" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:09, 1 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lm6rmjcka3nwonrjx828iwerkoynorn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарын (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151193</id>
    <redirect title="Нарын аэропорту" />
    <revision>
      <id>642823</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Нарын (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Нарын аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>642823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="rpux1ohdkwjbn16h2fls1a5dsba4wn2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нарын аэропорту]]</text>
      <sha1>rpux1ohdkwjbn16h2fls1a5dsba4wn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казарман (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151194</id>
    <redirect title="Казарман аэропорту" />
    <revision>
      <id>642825</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Казарман (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Казарман аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>642825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="hv1id8erxgeic133u0uv6iayhs2f4al" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Казарман аэропорту]]</text>
      <sha1>hv1id8erxgeic133u0uv6iayhs2f4al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Талас (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151195</id>
    <redirect title="Талас аэропорту" />
    <revision>
      <id>642827</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Талас (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Талас аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="rdv7ckdiz1f8ighlsdxlalhnz0l2cb1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Талас аэропорту]]</text>
      <sha1>rdv7ckdiz1f8ighlsdxlalhnz0l2cb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раззаков (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151196</id>
    <redirect title="Раззаков аэропорту" />
    <revision>
      <id>642829</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Раззаков (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Раззаков аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="j1qhkdm9hli0i3ukojynh8b0qbk1ztx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Раззаков аэропорту]]</text>
      <sha1>j1qhkdm9hli0i3ukojynh8b0qbk1ztx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токтогул (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151197</id>
    <redirect title="Токтогул аэропорту" />
    <revision>
      <id>642831</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Токтогул (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Токтогул аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>642831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="5rmtc1vr17esc33swcqzkfv90dcjeoh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Токтогул аэропорту]]</text>
      <sha1>5rmtc1vr17esc33swcqzkfv90dcjeoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Токмок (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151198</id>
    <redirect title="Токмок аэропорту" />
    <revision>
      <id>642833</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Токмок (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Токмок аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="bapgmx00o0l6y6eb0gn59tedpzb5doo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Токмок аэропорту]]</text>
      <sha1>bapgmx00o0l6y6eb0gn59tedpzb5doo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамга (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151199</id>
    <redirect title="Тамга аэропорту" />
    <revision>
      <id>642835</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Тамга (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Тамга аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>642835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="j3ds635rfoelj25zvafzzxf7ogcvv9h" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Тамга аэропорту]]</text>
      <sha1>j3ds635rfoelj25zvafzzxf7ogcvv9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кызыл-Кыя (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151200</id>
    <redirect title="Кызыл-Кыя аэропорту" />
    <revision>
      <id>642837</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Кызыл-Кыя (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Кызыл-Кыя аэропорту]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="a42oxyn2g9ta9ir8bi2dcnmirhfno3w" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кызыл-Кыя аэропорту]]</text>
      <sha1>a42oxyn2g9ta9ir8bi2dcnmirhfno3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чолпон-Ата (аэропорт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151201</id>
    <redirect title="Чолпон-Ата аэропорту" />
    <revision>
      <id>642839</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Чолпон-Ата (аэропорт)]]&quot; барагын &quot;[[Чолпон-Ата аэропорту]]&quot; деп кайра атады: Аталыштагы катачылык</comment>
      <origin>642839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="hs1mxu9vjf7l4t6zmdx9v5mklasdero" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Чолпон-Ата аэропорту]]</text>
      <sha1>hs1mxu9vjf7l4t6zmdx9v5mklasdero</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кант (авиабаза)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151202</id>
    <redirect title="Кант авиабазасы" />
    <revision>
      <id>642841</id>
      <timestamp>2026-04-01T18:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Baydastann</username>
        <id>38267</id>
      </contributor>
      <comment>Baydastann &quot;[[Кант (авиабаза)]]&quot; барагын &quot;[[Кант авиабазасы]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="p0rb4qfs8ok7jtbxbu6p97ccqhf7g9t" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кант авиабазасы]]</text>
      <sha1>p0rb4qfs8ok7jtbxbu6p97ccqhf7g9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Parallax 326</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151203</id>
    <revision>
      <id>642843</id>
      <timestamp>2026-04-01T21:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="saj9x4h6kxd3ubn5bepcm0hd3wzvqrm" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:10, 1 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>saj9x4h6kxd3ubn5bepcm0hd3wzvqrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Yfdgh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151204</id>
    <revision>
      <id>642844</id>
      <timestamp>2026-04-02T00:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="qah0ibbqu2tjgsiba6l6k980s87un8j" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:10, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qah0ibbqu2tjgsiba6l6k980s87un8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ак-Коргон (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151205</id>
    <revision>
      <id>642850</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Ак-Коргон''' ({{Lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Ташкент облусу|Ташкен облусундагы]] [[Ак-Коргон району|Ак-Коргон районундагы]] шаар жана административдик борбор.  == Географиясы == Ал 1980-жылы шаар статусун алган. Ал Ангрен дарыясында, Күчт...&quot;</comment>
      <origin>642850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1339" sha1="o6sqizdu76muvuwcgptb3kxge1xgg9v" xml:space="preserve">'''Ак-Коргон''' ({{Lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Ташкент облусу|Ташкен облусундагы]] [[Ак-Коргон району|Ак-Коргон районундагы]] шаар жана административдик борбор.

== Географиясы ==
Ал 1980-жылы шаар статусун алган. Ал Ангрен дарыясында, Күчтүк темир жол станциясынан (Ташкен-Ангрен линиясы) 16 км алыстыкта, Ташкенден 55 км түштүктө жайгашкан.

== Калкы ==
1991-жылга карата Ак-Коргондун калкынын саны 10 800 адам болгон.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!жылы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_248.pdf|title=Численность постоянного населения (город)|lang=ru, en, uz|website=Milly statistika qo`mitasi|date=2025|publisher=www.stat.uz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
|-
|калкы (миң)
|24.0
|24.0
|23.6
|23.3
|23.4
|23.6
|23.9
|24.1
|24.3
|24.5
|24.8
|25.1
|25.3
|25.6
|26.0
|26.3
|}

== Эскертүүлөр ==</text>
      <sha1>o6sqizdu76muvuwcgptb3kxge1xgg9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642851</id>
      <parentid>642850</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T06:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <origin>642851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="2kav5vbezr7f2hbz7pfqih60r5f8o1u" xml:space="preserve">'''Ак-Коргон''' ({{Lang-uz|Oqqo’rg’on / Оққўрғон}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Ташкент облусу|Ташкен облусундагы]] [[Ак-Коргон району|Ак-Коргон районундагы]] шаар жана административдик борбор.

== Географиясы ==
Ал 1980-жылы шаар статусун алган. Ал Ангрен дарыясында, Күчтүк темир жол станциясынан (Ташкен-Ангрен линиясы) 16 км алыстыкта, Ташкенден 55 км түштүктө жайгашкан.

== Калкы ==
1991-жылга карата Ак-Коргондун калкынын саны 10 800 адам болгон.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!жылы&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://api.siat.stat.uz/media/uploads/sdmx/sdmx_data_248.pdf|title=Численность постоянного населения (город)|lang=ru, en, uz|website=Milly statistika qo`mitasi|date=2025|publisher=www.stat.uz|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
|-
|калкы (миң)
|24.0
|24.0
|23.6
|23.3
|23.4
|23.6
|23.9
|24.1
|24.3
|24.5
|24.8
|25.1
|25.3
|25.6
|26.0
|26.3
|}

== Эскертүүлөр ==

[[Категория:Өзбекстан шаарлары]]</text>
      <sha1>2kav5vbezr7f2hbz7pfqih60r5f8o1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Lang-sco</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151206</id>
    <revision>
      <id>642853</id>
      <timestamp>2026-04-02T06:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎[[Шотланд герман тили|скотс]] {{langi|scn|{{{1}}}}}&lt;noinclude&gt; [[Категория:Калыптар lang-x|sco]]  &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="47n1z0irik1x1toikqqc4u8vupreodd" xml:space="preserve">[[Шотланд герман тили|скотс]] {{langi|scn|{{{1}}}}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Калыптар lang-x|sco]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47n1z0irik1x1toikqqc4u8vupreodd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шотландия улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151207</id>
    <revision>
      <id>642854</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы  | Аталышы               = Шотландия | Эн белгиси            = Flag_of_Scotland.svg | Лакап аттары          = ''Тартан аскери'' ({{lang-en|Tartan Army}}) | Федерациясы           = Шотландия футбол ассоциациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Машыктыруучусу        = [...&quot;</comment>
      <origin>642854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6473" sha1="clbv1ffckyx3cgx3dul27z794cugwhy" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Шотландия
| Эн белгиси            = Flag_of_Scotland.svg
| Лакап аттары          = ''Тартан аскери'' ({{lang-en|Tartan Army}})
| Федерациясы           = Шотландия футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Эндрю Робертсон]] 
| Капитаны              = [[Стив Кларк]]
| Эң көп оюн саны       = [[Кенни Далглиш]] (102) 
| Мыкты бомбардири      = Кенни Далглиш&lt;br&gt;[[Денис Лоу]] (30)
| Үй стадиону           = «Хэмпден Парк»
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|SCO}}
| Мыкты рейтинги        = 13 &lt;small&gt;(октябрь 2007)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 88 &lt;small&gt;(март 2005)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = SCO
| Биринчи оюну          = {{футбол|SCO}} 0:0 {{футбол|ENG|||R}}&lt;br&gt;''([[Глазго]], [[Шотландия]]; 30-ноябрь 1872;&lt;br&gt;тарыхтагы алгачкы эл аралык оюн)''
| Жеңиши                = {{футбол|SCO}} 11:0 {{футбол|IRL|1882||R}}&lt;br&gt;''(Глазго, Шотландия; 23-февраль 1901)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|URU}} 7:0 {{футбол|SCO|||R}}&lt;br&gt;''([[Базел]], [[Швейцария]]; 19-июнь 1954)''
| ДЧ оюн                = 9
| Биринчи ДЧ            = 1954
| ДЧ жетишкендиги       = Тайпалык баскыч ([[1954 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1954]], [[1958 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1958]], [[1974 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1974]], [[1978 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1978]], [[1982 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1982]], [[1986 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1986]], [[1990 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1990]], [[1998 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1998]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 4
| Биринчи мелдеш        = [[1992 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1992]]
| Аймактык жетишкендиги = Тайпалык баскыч ([[1992 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1992]], [[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]], [[2020 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2020]], [[2024 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2024]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _sco26h
| pattern_b1            = _sco26hA
| pattern_ra1           = _sco26h
| pattern_sh1           = _sco26h
| pattern_so1           = _sco26hl 
| leftarm1              = 000040
| body1                 = 000040
| rightarm1             = 000040
| shorts1               = 000040
| socks1                = 000040
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _sco26a
| pattern_b2            = _sco26aA
| pattern_ra2           = _sco26a
| pattern_sh2           = _sco26a
| pattern_so2           = _adidaswhitel
| leftarm2              = fa4d4f
| body2                 = fa4d4f
| rightarm2             = fa4d4f
| shorts2               = fa4d4f
| socks2                = fa4d4f
}}
'''Шотландия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-gd|Sgioba Ball-coise Nàiseanta na h-Alba}}, {{lang-sco|Scotland National Fitbaa Team}}, {{lang-en|Scotland national football team}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Шотландия|Шотландиянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Шотландия футбол ассоциациясы башкарат.

Курама [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионаты]], [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]] жана [[УЕФА Улуттар лигасы|Улуттар лигасында]] ойнойт. Олимпиада оюндарына өзүнчө катышпайт ([[Улуу Британия]] атынан чыгышат). Үй стадиону — «Хэмпден Парк».

Шотландия [[Англия улуттук футбол курамасы|Англия курамасы]] менен бирге дүйнөдөгү эң эски курама командалардын бири, 1872-жылы биринчи эл аралык матчты өткөргөн. Англия менен узак жылдардан бери атаандаштыкка ээ.

Шотландия дүйнө чемпионатына 9 жолу, Европа чемпионатына 4 жолу катышкан, бирок финалдык турнирлерде тайпалык баскычтан ары өтө элек. Ошого карабастан, 1967-жылы дүйнө чемпиону Англияны 3:2 эсебинде жеңген сыяктуу белгилүү жеңиштери бар.

Кураманын күйөрмандары өзүлөрүн «Тартан аскери» ({{lang-en|Tartan Army}}) деп аташат. Эң көп оюн өткөргөн футболчу — [[Кенни Далглиш]] (102 оюн), ал эми эң көп гол киргизгендер — Кенни Далглиш жана [[Денис Лоу]] (30 голдон). Башкы машыктыруучусу — [[Стив Кларк]], капитаны — [[Эндрю Робертсон]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Шотландия футбол ассоциациясынын [https://www.scottishfa.co.uk/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/sco/ Чехия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/SCO Чехия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>clbv1ffckyx3cgx3dul27z794cugwhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-20213-00</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151208</id>
    <revision>
      <id>642856</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="mqqeq3hhg1mti1mag56t2e5payeuk49" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:12, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mqqeq3hhg1mti1mag56t2e5payeuk49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/ROU</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151209</id>
    <revision>
      <id>642857</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Румыния|Румыния}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ROM]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="hra88lurr5vsffzrl877l1p4i80a79z" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Румыния|Румыния}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ROM]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hra88lurr5vsffzrl877l1p4i80a79z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642858</id>
      <parentid>642857</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <origin>642858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="brd5qfjznidmc7vtpiba4wvcme07w8q" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Румыния|Румыния}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ROU]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brd5qfjznidmc7vtpiba4wvcme07w8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642859</id>
      <parentid>642858</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Arsensky &quot;[[Калып:Өлкө коду/ROM]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Өлкө коду/ROU]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="brd5qfjznidmc7vtpiba4wvcme07w8q" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Румыния|Румыния}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|ROU]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brd5qfjznidmc7vtpiba4wvcme07w8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/ROM</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151210</id>
    <redirect title="Калып:Өлкө коду/ROU" />
    <revision>
      <id>642860</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Arsensky &quot;[[Калып:Өлкө коду/ROM]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Өлкө коду/ROU]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="so3nwlr8p9227f4ta63jf6u9fouvsel" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калып:Өлкө коду/ROU]]</text>
      <sha1>so3nwlr8p9227f4ta63jf6u9fouvsel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/SYR</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151211</id>
    <revision>
      <id>642862</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Сирия|Сирия}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|SYR]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157" sha1="bjanxp459tezfuls1vl8ajimow0tm2a" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Сирия|Сирия}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|SYR]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjanxp459tezfuls1vl8ajimow0tm2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркия улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151212</id>
    <revision>
      <id>642867</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы  | Аталышы               = Түркия | Эн белгиси            = Flag_of_Turkey.svg | Лакап аттары          = ''Ай-жылдыздуулар'' ({{lang-tr|Ay-Yıldızlılar}}),&lt;br&gt;''Биздин балдар'' ({{lang-tr|Bizim Çocuklar}}) | Федерациясы           = Түркия футбол федерациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([...&quot;</comment>
      <origin>642867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6261" sha1="a8rctpou1fnvm36b0a7mvj0ctnh4arx" xml:space="preserve">{{Өлкөнүн футбол боюнча курамасы 
| Аталышы               = Түркия
| Эн белгиси            = Flag_of_Turkey.svg
| Лакап аттары          = ''Ай-жылдыздуулар'' ({{lang-tr|Ay-Yıldızlılar}}),&lt;br&gt;''Биздин балдар'' ({{lang-tr|Bizim Çocuklar}})
| Федерациясы           = Түркия футбол федерациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = {{желек|Италия}} [[Винченцо Монтелла]] 
| Капитаны              = [[Хакан Чалханоглу]]
| Эң көп оюн саны       = [[Рүштү Речбер]] (120) 
| Мыкты бомбардири      = [[Хакан Шүкүр]] (51)
| Үй стадиону           = Түркиядагы стадиондор
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|TUR}}
| Мыкты рейтинги        = 5 &lt;small&gt;(июнь 2004)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 67 &lt;small&gt;(октябрь 1993)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = TUR
| Биринчи оюну          = {{футбол|TUR}} 2:2 {{футбол|ROU|||R}}&lt;br&gt;''([[Стамбул]], [[Түркия]]; 26-октябрь 1923)''
| Жеңиши                = {{футбол|TUR}} 7:0 {{футбол|SYR|||R}}&lt;br&gt;''([[Анкара]], Түркия; 20-ноябрь 1949)''&lt;br&gt;{{футбол|TUR}} 7:0 {{футбол|KOR|||R}}&lt;br&gt;''([[Женева]], [[Швейцария]]; 20-июнь 1954)''&lt;br&gt;{{футбол|TUR}} 7:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''(Стамбул, Түркия; 10-ноябрь 1996)''&lt;br&gt;
| Жеңилүүсү             = {{футбол|POL}} 8:0 {{футбол|TUR|||R}}&lt;br&gt;''(Хожув, [[Польша]]; 24-апрель 1968)''&lt;br&gt;{{футбол|TUR}} 0:8 {{футбол|TUR|||R}}&lt;br&gt;''(Стамбул, Түркия; 14-ноябрь 1984)''&lt;br&gt;{{футбол|ENG}} 8:0 {{футбол|TUR|||R}}&lt;br&gt;''([[Лондон]], [[Англия]]; 14-октябрь 1987)''&lt;br&gt;
| ДЧ оюн                = 3
| Биринчи ДЧ            = 1954
| ДЧ жетишкендиги       = 3-орун ([[2002 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2002]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 6
| Биринчи мелдеш        = [[1996 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1996]]
| Аймактык жетишкендиги = Жарым финал ([[2008 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2008]])
| 2-Аймактык мелдеш     = [[Конфедерациялар кубогу]]
| 2-Аймактык оюн        = 1
| 2-Биринчи мелдеш      = [[2003 Конфедерациялар кубогу|2003]]
| 2-Аймактык жетишкендиги = 3-орун ([[2003 Конфедерациялар кубогу|2003]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _tur26a
| pattern_b1            = _tur26a
| pattern_ra1           = _tur26a
| pattern_sh1           = _tur26a
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = ff0000
| body1                 = ff0000
| rightarm1             = ff0000
| shorts1               = ff0000
| socks1                = ff0000
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _tur26h
| pattern_b2            = _tur26h
| pattern_ra2           = _tur26h
| pattern_sh2           = _tur26h
| pattern_so2           = 
| leftarm2              = FFFFFF
| body2                 = FFFFFF
| rightarm2             = FFFFFF
| shorts2               = FFFFFF
| socks2                = FFFFFF
}}
'''Түркия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-tr|Türkiye Millî Futbol Takımı}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Түркия|Түркиянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Түркия футбол федерациясы башкарат. Ал 1923-жылдан бери ФИФАнын, 1962-жылдан бери УЕФАнын мүчөсү.

Түркия биринчи расмий эл аралык оюнун 1923-жылы өткөргөн жана 1924-жылдан баштап ири мелдештерге катышып келет. Олимпиада оюндарына 6 жолу катышып, 1948 жана 1952-жылдары чейрек финалга чыккан.

Түркия [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионатына]] 4 жолу, [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатына]] 6 жолу катышкан. Команданын эң чоң ийгиликтери 2000-жылдары болгон: 2002 Дүйнө чемпионатында 3-орунду ээлеген, 2003 Конфедерациялар кубогунда да 3-орун алган, ал эми 2008 Европа чемпионатында жарым финалга чыккан.

Акыркы жылдары команда кайра күч алып, 2024 Европа чемпионатында чейрек финалга жеткен жана [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатына]] 24 жылдан кийин кайра жолдомо алган. 2025-жылы Улуттар лигасынын эң жогорку дивизионуна (А дивизиону) биринчи жолу чыккан.

Түркия 2032 Европа чемпионатын [[Италия]] менен бирге өткөрүүчү өлкөлөр болуп тандалган.

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Түркия футбол федерациясынын [https://www.tff.org/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/tur/ Түркия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/TUR Түркия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>a8rctpou1fnvm36b0a7mvj0ctnh4arx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулла Авлоний</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151213</id>
    <revision>
      <id>642868</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Абдулла Авлоний''' (1878-жылдын 12-июлу, Ташкен шаары — 1934-жылдын 25-августу, [[Ташкен]] шаары) — XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы өзбек улуттук маданиятынын белгилүү өкүлдөрүнүн бири, акын, драматург, журналист, окумуштуу, мамлекеттик жана коомдук ишм...&quot;</comment>
      <origin>642868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="tb17s7qyjh05gluqph6a9d1baloy8rd" xml:space="preserve">'''Абдулла Авлоний''' (1878-жылдын 12-июлу, Ташкен шаары — 1934-жылдын 25-августу, [[Ташкен]] шаары) — XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы өзбек улуттук маданиятынын белгилүү өкүлдөрүнүн бири, акын, драматург, журналист, окумуштуу, мамлекеттик жана коомдук ишмер. Абдулла Авлоний өз эмгектерин &quot;Кабил&quot;, &quot;Шухрат&quot;, &quot;Хижрон&quot;, &quot;Авлоний&quot;, &quot;Сураё&quot;, &quot;Абулфайз&quot;, &quot;Индамас&quot; деген каймана аттары менен жазган.</text>
      <sha1>tb17s7qyjh05gluqph6a9d1baloy8rd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642870</id>
      <parentid>642868</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T07:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="dqphvrmsjna3434rysnv90cq9q7l5nt" xml:space="preserve">'''Абдулла Авлоний''' (1878-жылдын 12-июлу, Ташкен шаары — 1934-жылдын 25-августу, [[Ташкен]] шаары) — XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы өзбек улуттук маданиятынын белгилүү өкүлдөрүнүн бири, акын, драматург, журналист, окумуштуу, мамлекеттик жана коомдук ишмер. Абдулла Авлоний өз эмгектерин &quot;Кабил&quot;, &quot;Шухрат&quot;, &quot;Хижрон&quot;, &quot;Авлоний&quot;, &quot;Сураё&quot;, &quot;Абулфайз&quot;, &quot;Индамас&quot; деген каймана аттары менен жазган.

== Балалыгы жана жаш чагы ==
Авлоний 1878-жылы 12-июлда Ташкендин Мерганча районунда токуучунун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Үй-бүлөсүндөгү каржылык кыйынчылыктардан улам ал бала кезинен эле шыбакчы, кыш куюучу, меш жасоочу, курулушчу жана жыгач устачылык сыяктуу кесиптер менен алектенген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://bilimlar.uz/abdulla-avloniy/ Bilimlar.uz. Абдулла Авлоний (1878-1934)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kh-davron.uz/kutubxona/islomiy-adabiyot/abdulla-avloniy-muxtasar-tarixi-anbiyo-va-tarixi-islom.html Xurshid Davron kutubxonasi. Abdulla Avloniy. Muxtasar tarixi anbiyo va tarixi Islom  &amp;  Abdulla Avloniy. Tanlangan asarlar. 1-2 jild]&lt;/ref&gt;. Кийин ал &quot;Курулуш чебери&quot; наамын алган. Ал бул тууралуу өзүнүн өмүр баянында мындай деп жазган: &quot;12 жашымда Окчи районундагы медреседе сабак ала баштадым. 13 жашымдан баштап жайында жумушчу болуп иштеп, үй-бүлөмө жардам берип, кышында окудум. 14 жашымдан баштап заманга ылайык ар кандай ырларды жаза баштадым. Бул мезгилде мен &quot;Таржумон&quot; гезитин окуп, замандын агымын түшүндүм&quot;. 

Окчидеги эски мектепте, андан кийин медреседе окуп билим алган (1885-1895). Медресени аяктагандан кийин, ал мектептерде сабак берүү багытындагы иштер менен алектенген[3]. Оренбургда, Казанда жана Тбилисиде басылып чыккан гезит-журналдарды дайыма карап, алар менен таанышып турган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>dqphvrmsjna3434rysnv90cq9q7l5nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642887</id>
      <parentid>642870</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T08:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="24om0dbffq1uuedsajuk6w2j7o5qz4z" xml:space="preserve">'''Абдулла Авлоний''' (1878-жылдын 12-июлу, Ташкен шаары — 1934-жылдын 25-августу, [[Ташкен]] шаары) — XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы өзбек улуттук маданиятынын белгилүү өкүлдөрүнүн бири, акын, драматург, журналист, окумуштуу, мамлекеттик жана коомдук ишмер. Абдулла Авлоний өз эмгектерин &quot;Кабил&quot;, &quot;Шухрат&quot;, &quot;Хижрон&quot;, &quot;Авлоний&quot;, &quot;Сураё&quot;, &quot;Абулфайз&quot;, &quot;Индамас&quot; деген каймана аттары менен жазган.

== Балалыгы жана жаш чагы ==
Авлоний 1878-жылы 12-июлда Ташкендин Мерганча районунда токуучунун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Үй-бүлөсүндөгү каржылык кыйынчылыктардан улам ал бала кезинен эле шыбакчы, кыш куюучу, меш жасоочу, курулушчу жана жыгач устачылык сыяктуу кесиптер менен алектенген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://bilimlar.uz/abdulla-avloniy/ Bilimlar.uz. Абдулла Авлоний (1878-1934)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kh-davron.uz/kutubxona/islomiy-adabiyot/abdulla-avloniy-muxtasar-tarixi-anbiyo-va-tarixi-islom.html Xurshid Davron kutubxonasi. Abdulla Avloniy. Muxtasar tarixi anbiyo va tarixi Islom  &amp;  Abdulla Avloniy. Tanlangan asarlar. 1-2 jild]&lt;/ref&gt;. Кийин ал &quot;Курулуш чебери&quot; наамын алган. Ал бул тууралуу өзүнүн өмүр баянында мындай деп жазган: &quot;12 жашымда Окчи районундагы медреседе сабак ала баштадым. 13 жашымдан баштап жайында жумушчу болуп иштеп, үй-бүлөмө жардам берип, кышында окудум. 14 жашымдан баштап заманга ылайык ар кандай ырларды жаза баштадым. Бул мезгилде мен &quot;Таржумон&quot; гезитин окуп, замандын агымын түшүндүм&quot;. 

Окчидеги эски мектепте, андан кийин медреседе окуп билим алган (1885-1895). Медресени аяктагандан кийин, ал мектептерде сабак берүү багытындагы иштер менен алектенген[3]. Оренбургда, Казанда жана Тбилисиде басылып чыккан гезит-журналдарды дайыма карап, алар менен таанышып турган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>24om0dbffq1uuedsajuk6w2j7o5qz4z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642907</id>
      <parentid>642887</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8178" sha1="fpnh7yx41gwvb9c9aqt9f8985xczjiy" xml:space="preserve">{{Жазуучу
 |Ысымы                = Абдулла Авлоний
 |Нукура ысымы         = {{lang-uz|Abdulla Avloniy}}
 |Сүрөт                = Abdulla Avloniy.jpg
 |Туурасы              = 280px
 |Сүрөттүн аталышы     = 
 |Туулгандагы ысымы    = 
 |Кайман аты           = 
 |Туулган датасы       = 12.07.1878
 |Өлгөн датасы         = 25.08.1934
 |Туулган жери         =[[Ташкен]] 
 |Каза болгон күнү     = 
 |Каза болгон жери     =[[Ташкен]] 
 |Жарандыгы            = {{Флагификация|СССР}}
 |Ишмердүүлүгү         =жазуучу, драматург, акын 
 |Чыгармачылык жылдары = 
 |Багыты               = 
 |Жанр                 = 
 |Чыгарманын тилдери   = 
 |Дебют                = 
 |Премиялары           = 
 |Сыйлыктары           =&quot;Мыкты өтөгөн кызматы үчүн&quot; ордени (Өзбекстан) 
 |Кол тамгасы          =  
 |Сайты                = 
 |Викитека             = 
 |Викицитата           = 
 |Викиказына           = Abdulla Avloniy
}}
'''Абдулла Авлоний''' (1878-жылдын 12-июлу, Ташкен шаары — 1934-жылдын 25-августу, [[Ташкен]] шаары) — XIX кылымдын аягы жана XX кылымдын башындагы өзбек улуттук маданиятынын белгилүү өкүлдөрүнүн бири, акын, драматург, журналист, окумуштуу, мамлекеттик жана коомдук ишмер. Абдулла Авлоний өз эмгектерин &quot;Кабил&quot;, &quot;Шухрат&quot;, &quot;Хижрон&quot;, &quot;Авлоний&quot;, &quot;Сураё&quot;, &quot;Абулфайз&quot;, &quot;Индамас&quot; деген каймана аттары менен жазган.

1934-жылы 25-августта Ташкенде каза болуп, сөөгү Боткин көрүстөнүнө коюлган&lt;ref&gt;[https://tafakkur.net/abdulla-avloniy.haqida Tafakkur. Abdulla Avloniy Hayoti va Ijodi]&lt;/ref&gt;.

== Балалыгы жана жаш чагы ==
Авлоний 1878-жылы 12-июлда Ташкендин Мерганча районунда токуучунун үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Үй-бүлөсүндөгү каржылык кыйынчылыктардан улам ал бала кезинен эле шыбакчы, кыш куюучу, меш жасоочу, курулушчу жана жыгач устачылык сыяктуу кесиптер менен алектенген&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://bilimlar.uz/abdulla-avloniy/ Bilimlar.uz. Абдулла Авлоний (1878-1934)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kh-davron.uz/kutubxona/islomiy-adabiyot/abdulla-avloniy-muxtasar-tarixi-anbiyo-va-tarixi-islom.html Xurshid Davron kutubxonasi. Abdulla Avloniy. Muxtasar tarixi anbiyo va tarixi Islom  &amp;  Abdulla Avloniy. Tanlangan asarlar. 1-2 jild]&lt;/ref&gt;. Кийин ал &quot;Курулуш чебери&quot; наамын алган. Ал бул тууралуу өзүнүн өмүр баянында мындай деп жазган: &quot;12 жашымда Окчи районундагы медреседе сабак ала баштадым. 13 жашымдан баштап жайында жумушчу болуп иштеп, үй-бүлөмө жардам берип, кышында окудум. 14 жашымдан баштап заманга ылайык ар кандай ырларды жаза баштадым. Бул мезгилде мен &quot;Таржумон&quot; гезитин окуп, замандын агымын түшүндүм&quot;. 

Окчидеги эски мектепте, андан кийин медреседе окуп билим алган (1885-1895). Медресени аяктагандан кийин, ал мектептерде сабак берүү багытындагы иштер менен алектенген&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[:uz:Abdulla_Avloniy|Arboblar. Avloniy Abdulla]]&lt;/ref&gt;. Оренбургда, Казанда жана Тбилисиде басылып чыккан гезит-журналдарды дайыма карап, алар менен таанышып турган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Эмгек жолу ==
Абдулла Авлоний — XX кылымдын башындагы [[жадидизм]] кыймылынын көрүнүктүү өкүлү жана Ташкендеги жадиддердин активдүү мүчөлөрүнүн бири болгон. Анын чыгармачылыгы 1906-жылдан тартып басма сөз беттеринде жарыялана баштаган. Ал [[Араб тили|араб]], [[Фарс тили|фарс]] жана [[Орус тили|орус]] тилдерин мыкты өздөштүрүп, Лев Толстой, Константин Ушинский сыяктуу ойчулдардын чыгармаларын өзбек тилине которгон.

=== Агартуучулук жана журналистика тармагындагы ишмердиги ===
1906–1908-жылдары «Тараккий», «Шухрат» жана жашыруун түрдө «Осиё» гезиттерин чыгарган.

Мектептерде биринчилерден болуп химия, география, физика жана астрономия илимдерин окутууну сунуштаган.

1908–1912-жылдары Ташкендин Миробод жана Дегрез райондорунда жаңы ыкмадагы мектептерди ачып, өзү сабак берген.

1909-жылы жетим балдарды окутуу үчүн «Жамияти хайрия» коомун түзгөн.

Жаңы мектептер үчүн «Биринчи мугалим», «Экинчи мугалим», «Туркий гулистон ёхуд ахлок» сыяктуу окуу куралдарын жазган.

=== Маданий жана коомдук ишмердиги ===
1913-жылы «Туркистон» театр труппасын негиздеп, элдин аң-сезимин көтөрүү үчүн театр искусствосун колдонгон. Анын сахналык чыгармалары [[Ташкен]], [[Фергана]], [[Анжыян (шаар)|Анжыян]], Кокон жана Кожент шаарларында коюлган.

Октябрь төңкөрүшүнөн кийин элге берилген убадалар аткарылбаганы үчүн чыгармачылыгында бир аз төмөндөө (кайгыруу) байкалган.

1919–1920-жылдары Шарк өкмөтүнүн Ооганстандагы саясий өкүлү жана консулу болуп иштеген, ошондой эле Ооганстандын элге билим берүү министри кызматын аткарган.

=== Илимий жана педагогикалык мурасы ===
Өмүрүнүн акыркы жылдарында жогорку окуу жайларда (азыркы Өзбекстан Улуттук университети) кафедра башчысы жана профессор болуп иштеп, адабият боюнча окуу китептерин түзгөн. Ал өз чыгармаларын Хижрон, Набил, Индамас, Шухрат, Тангрикули сыяктуу көптөгөн каймана аттар (псевдонимдер) менен жазган. Жалпысынан 4000 саптан ашык ыр жана көптөгөн илимий-сын макалалардын автору&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Чыгармалары ==

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://shosh.uz/toshkentliklar-abdulla-avloniy-2/ Toshkentliklar. Abdulla Avloniy]
* [https://kun.uz/41259473?q=%2Fuz%2F41259473 KUN. Toshkentda Adiblar xiyoboni ochildi]</text>
      <sha1>fpnh7yx41gwvb9c9aqt9f8985xczjiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/LVA</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151214</id>
    <revision>
      <id>642871</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Латвия|Латвия}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LVA]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="161" sha1="luvi6yj3mljjzqkuxqp3jfyyxpudxtv" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Латвия|Латвия}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|LVA]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>luvi6yj3mljjzqkuxqp3jfyyxpudxtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/GBR</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151215</id>
    <revision>
      <id>642873</id>
      <timestamp>2026-04-02T07:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Улуу Британия|Улуу Британия}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|GBR]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="psbxmm0gbla6u3pzl3juxkgo40rxagq" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Улуу Британия|Улуу Британия}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|GBR]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psbxmm0gbla6u3pzl3juxkgo40rxagq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Швеция улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151216</id>
    <revision>
      <id>642874</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Улуттук футбол курама | Аталышы               = Швеция | Эн белгиси            = Flag_of_Sweden.svg | Лакап аттары          = ''Көк-сарылар''&lt;br&gt;({{lang-sv|Blågult}}) | Федерациясы           = Швеция футбол ассоциациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]]) | Машыктыруучусу        = {{желек|Англия}} Грэ...&quot;</comment>
      <origin>642874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="j0rko5ylu38el1iavv9vo7o7u8aus9l" xml:space="preserve">{{Улуттук футбол курама
| Аталышы               = Швеция
| Эн белгиси            = Flag_of_Sweden.svg
| Лакап аттары          = ''Көк-сарылар''&lt;br&gt;({{lang-sv|Blågult}})
| Федерациясы           = Швеция футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = {{желек|Англия}} [[Грэм Поттер]] 
| Капитаны              = [[Виктор Линделөф]]
| Эң көп оюн саны       = [[Андерс Свенссон]] (148) 
| Мыкты бомбардири      = [[Златан Ибрагимович]] (62)
| Үй стадиону           = «Строуберри Арена»
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|SWE}}
| Мыкты рейтинги        = 2 &lt;small&gt;(ноябрь 1994)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 45 &lt;small&gt;(март 2015, октябрь — нобярь 2015, март 2017)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = SWE
| Биринчи оюну          = {{футбол|SWE}} 11:3 {{футбол|NOR|||R}}&lt;br&gt;''([[Гөтеборг]], [[Швеция]]; 12-июль 1908)''
| Жеңиши                = {{футбол|SWE}} 12:0 {{футбол|LVA|||R}}&lt;br&gt;''([[Стокгольм]], Швеция; 29-май 1927)''&lt;br&gt;{{футбол|SWE}} 12:0 {{футбол|KOR|||R}}&lt;br&gt;''([[Лондон]], [[Англия]]; 5-август 1948)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|GBR}} 12:1 {{футбол|SWE|||R}}&lt;br&gt;''([[Лондон]], [[Англия]]; 20-октябрь 1908)''
| ДЧ оюн                = 13
| Биринчи ДЧ            = 1934
| ДЧ жетишкендиги       = 2-орун ([[1958 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1958]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 7
| Биринчи мелдеш        = [[1992 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1992]]
| Аймактык жетишкендиги = Жарым финал ([[1992 Футбол боюнча Европа чемпионаты|1992]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _swe26h
| pattern_b1            = _swe26hA
| pattern_ra1           = _swe26h
| pattern_sh1           = _swe26h
| pattern_so1           = _swe26hl
| leftarm1              = FFF200
| body1                 = FFF200
| rightarm1             = FFF200
| shorts1               = 000040
| socks1                = FFF200
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _swe26a
| pattern_b2            = _swe26a
| pattern_ra2           = _swe26a
| pattern_sh2           = _swe26a
| pattern_so2           = _swe26al
| leftarm2              = 000040
| body2                 = 000040
| rightarm2             = 000040
| shorts2               = 000040
| socks2                = 000040
}}
'''Швеция улуттук футбол курамасы''' ({{lang-sv|Sveriges herrlandslag i fotboll}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Швеция|Швециянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Швеция футбол ассоциациясы башкарат. 

1945-жылдан 1950-жылдардын аягына чейин Швеция Европадагы эң күчтүү командалардын бири болуп эсептелген.

Швеция [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионатына]] 12 жолу катышкан. Эң жакшы жыйынтыгы — 1958-жылы өз өлкөсүндө өткөн чемпионатта 2-орун алуу, ошондой эле 1950 жана 1994-жылдары 3-орунду ээлеген. [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатына]] 7 жолу катышып, 1992-жылы жарым финалга чейин жеткен.

Ошондой эле Швеция 1948-жылы Олимпиадада алтын медаль, 1924 жана 1952-жылдары коло медаль уткан.

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Англия|англиялык]] адис [[Грэм Поттер]], капитаны — [[Виктор Линделөф]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Швеция футбол ассоциациясынын [http://www.svenskfotboll.se/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/swe/ Швеция] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/SWE Швеция] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>j0rko5ylu38el1iavv9vo7o7u8aus9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зарафшан (шаар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151217</id>
    <redirect title="Зарапшан (шаар)" />
    <revision>
      <id>642879</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Зарафшан (шаар)]]&quot; барагын &quot;[[Зарапшан (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="7uhl9maasms0ws711o3d74ksbq926a0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Зарапшан (шаар)]]</text>
      <sha1>7uhl9maasms0ws711o3d74ksbq926a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Галлаарал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151218</id>
    <redirect title="Галла-Арал" />
    <revision>
      <id>642882</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Галлаарал]]&quot; барагын &quot;[[Галла-Арал]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="76sivy5uffgd29duc4kqkg8ahpnvonw" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Галла-Арал]]</text>
      <sha1>76sivy5uffgd29duc4kqkg8ahpnvonw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Өлкө коду/FIN</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151219</id>
    <revision>
      <id>642883</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}}|р=Финляндия|Финляндия}}&lt;noinclude&gt;  [[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|FIN]] &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>642883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="60btxqv3xauwhhlht3wqixrj9igdwcb" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}|р=Финляндия|Финляндия}}&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:Код боюнча өлкөлөр ISO 3166|FIN]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60btxqv3xauwhhlht3wqixrj9igdwcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нурафшан (Өзбекстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151220</id>
    <redirect title="Нурапшан (Өзбекстан)" />
    <revision>
      <id>642886</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Нурафшан (Өзбекстан)]]&quot; барагын &quot;[[Нурапшан (Өзбекстан)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="lu1y300yejemwigrwvypum2xko3g9zz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Нурапшан (Өзбекстан)]]</text>
      <sha1>lu1y300yejemwigrwvypum2xko3g9zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исфара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151221</id>
    <redirect title="Ыспара (шаар)" />
    <revision>
      <id>642890</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Исфара]]&quot; барагын &quot;[[Ыспара (шаар)]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="e8rydt7rd67rsijcs9e5o2tig88n4h6" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Ыспара (шаар)]]</text>
      <sha1>e8rydt7rd67rsijcs9e5o2tig88n4h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хожент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151222</id>
    <redirect title="Кожон" />
    <revision>
      <id>642893</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Almanbet Janışev</username>
        <id>27131</id>
      </contributor>
      <comment>Almanbet Janışev &quot;[[Хожент]]&quot; барагын &quot;[[Кожон]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>642893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="hxq62pu3a7i15kjrjlt66cou2rkaob2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Кожон]]</text>
      <sha1>hxq62pu3a7i15kjrjlt66cou2rkaob2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Норвегия улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151223</id>
    <revision>
      <id>642895</id>
      <timestamp>2026-04-02T08:53:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Улуттук футбол курама | Аталышы               = Норвегия | Эн белгиси            = Flag_of_Norway.svg | Лакап аттары          = ''Кызыл-ак-көктөр''&lt;br&gt;({{lang-no|Røde, Hvite, Blå}})&lt;br&gt;''Улуттук курама''&lt;br&gt;({{lang-no|Landslaget}}) | Федерациясы           = Норвегия футбол федерациясы | Конфедерациясы        = [[УЕФА]] (Евр...&quot;</comment>
      <origin>642895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="2d2zqc0zb70fmoc3evufxt8adisbk1q" xml:space="preserve">{{Улуттук футбол курама
| Аталышы               = Норвегия
| Эн белгиси            = Flag_of_Norway.svg
| Лакап аттары          = ''Кызыл-ак-көктөр''&lt;br&gt;({{lang-no|Røde, Hvite, Blå}})&lt;br&gt;''Улуттук курама''&lt;br&gt;({{lang-no|Landslaget}})
| Федерациясы           = Норвегия футбол федерациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = [[Столе Солбаккен]] 
| Капитаны              = [[Мартин Өдегор]]
| Эң көп оюн саны       = [[Йон Арне Риисе]] (110) 
| Мыкты бомбардири      = [[Эрлинг Холанд]] (55)
| Үй стадиону           = «Уллевол»
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|NOR}}
| Мыкты рейтинги        = 2 &lt;small&gt;(октябрь 1993, июль — август 1995)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 88 &lt;small&gt;(июль 2017)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = NOR
| Биринчи оюну          = {{футбол|SWE}} 11:3 {{футбол|NOR|||R}}&lt;br&gt;''([[Гөтеборг]], [[Швеция]]; 12-июль 1908)''
| Жеңиши                = {{футбол|NOR}} 12:0 {{футбол|FIN|||R}}&lt;br&gt;''(Берген, Норвегия; 28-июнь 1946)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|DEN}} 12:0 {{футбол|NOR|||R}}&lt;br&gt;''([[Копенгаген]], [[Дания]]; 7-октябрь 1917)''
| ДЧ оюн                = 4
| Биринчи ДЧ            = 1938
| ДЧ жетишкендиги       = 1/8 финал ([[1938 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1938]], [[1998 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1998]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 1
| Биринчи мелдеш        = [[2000 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2000]]
| Аймактык жетишкендиги = Тайпалык баскыч ([[2000 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2000]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _nor26h
| pattern_b1            = _nor26h
| pattern_ra1           = _nor26h
| pattern_sh1           = _nor26h
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = BA0003
| body1                 = BA0003
| rightarm1             = BA0003
| shorts1               = BA0003
| socks1                = 202747
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _nor26a
| pattern_b2            = _nor26a
| pattern_ra2           = _nor26a
| pattern_sh2           = _nor26a
| pattern_so2           = 
| leftarm2              = FFFFFF
| body2                 = FFFFFF
| rightarm2             = FFFFFF
| shorts2               = FFFFFF
| socks2                = 000000
}}
'''Норвегия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-no|Norges herrelandslag i fotball}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Норвегия|Норвегиянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы Норвегия футбол федерациясы башкарат. 

Норвегия [[Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|дүйнө чемпионатына]] 4 жолу (1938, 1994, 1998, 2026), ал эми [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионатына]] 1 жолу (2000) катышкан.

Норвегия [[Бразилия улуттук футбол курамасы|Бразилияга]] каршы оюндарда утуш көрсөткүчү бар саналуу командалардын бири жана бул командага бир да жолу утулган эмес (2 жеңиш, 2 тең чыгуу).

2000 Европа чемпионатынан кийин Норвегия узак убакыт ири мелдештерге чыга албай, [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатына]] гана кайра жолдомо алган.

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Столе Солбаккен]], капитаны — [[Мартин Өдегор]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Норвегия футбол федерациясынын [https://www.fotball.no/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/nor/ Норвегия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/NOR Норвегия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>2d2zqc0zb70fmoc3evufxt8adisbk1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Cafalhys3w3</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151224</id>
    <revision>
      <id>642896</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="t9s6a15dnwh9ypzer8pzwd8bsrj2o85" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:12, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t9s6a15dnwh9ypzer8pzwd8bsrj2o85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:TorB4ss</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151225</id>
    <revision>
      <id>642897</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="t9s6a15dnwh9ypzer8pzwd8bsrj2o85" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:12, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t9s6a15dnwh9ypzer8pzwd8bsrj2o85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Австрия улуттук футбол курамасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151226</id>
    <revision>
      <id>642898</id>
      <timestamp>2026-04-02T09:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arsensky</username>
        <id>41251</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Улуттук футбол курама | Аталышы               = Австрия | Эн белгиси            = Flag_of_Austria.svg | Лакап аттары          = ''Команда''&lt;br&gt;({{lang-de|Das Team}}),&lt;br&gt;''Балдар''&lt;br&gt;({{lang-de|Burschen}}),&lt;br&gt;''Биздин балдар''&lt;br&gt;({{lang-de|Unsere Burschen}}) | Федерациясы           = Австрия футбол ассоциациясы | Конфедерациясы...&quot;</comment>
      <origin>642898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="mc1hne1toavzktarjm5ajxm5uldiv1u" xml:space="preserve">{{Улуттук футбол курама
| Аталышы               = Австрия
| Эн белгиси            = Flag_of_Austria.svg
| Лакап аттары          = ''Команда''&lt;br&gt;({{lang-de|Das Team}}),&lt;br&gt;''Балдар''&lt;br&gt;({{lang-de|Burschen}}),&lt;br&gt;''Биздин балдар''&lt;br&gt;({{lang-de|Unsere Burschen}})
| Федерациясы           = Австрия футбол ассоциациясы
| Конфедерациясы        = [[УЕФА]] ([[Европа]])
| Машыктыруучусу        = {{желек|Германия}} [[Ралф Рангник]] 
| Капитаны              = [[Давид Алаба]]
| Эң көп оюн саны       = [[Марко Арнаутович]] (132) 
| Мыкты бомбардири      = Марко Арнаутович (47)
| Үй стадиону           = Австриядагы стадиондор
| Азыркы рейтинги       = {{ФИФА эркектер рейтинги|AUT}}
| Мыкты рейтинги        = 10 &lt;small&gt;(март — июнь 2016)&lt;/small&gt;
| Төмөнкү рейтинги      = 105 &lt;small&gt;(июль 2008)&lt;/small&gt;
| ФИФА коду             = AUT
| Биринчи оюну          = {{футбол|AUT|Габсбурги}} 5:0 {{футбол|HUN|1867||R}}&lt;br&gt;''([[Вена]], [[Австрия]]; 12-октябрь 1902)''
| Жеңиши                = {{футбол|AUT}} 10:0 {{футбол|SMR|||R}}&lt;br&gt;''(Вена, Австрия; 9-октябрь 2025)''
| Жеңилүүсү             = {{футбол|AUT|Габсбурги}} 1:11 {{футбол|ENG|||R}}&lt;br&gt;''(Вена, Австрия; 8-июнь 1908)''
| ДЧ оюн                = 8
| Биринчи ДЧ            = 1934
| ДЧ жетишкендиги       = 3-орун ([[1954 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|1954]])
| Аймактык мелдеш       = [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаты]]
| Аймактык оюн          = 4
| Биринчи мелдеш        = [[2008 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2008]]
| Аймактык жетишкендиги = 1/8 финал ([[2020 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2020]], [[2024 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2024]])
&lt;!-- негизги форма --&gt;
| pattern_la1           = _aut26h
| pattern_b1            = _aut26h
| pattern_ra1           = _aut26h
| pattern_sh1           = _aut26h
| pattern_so1           = 
| leftarm1              = 000000
| body1                 = FF0000
| rightarm1             = 000000
| shorts1               = 000000
| socks1                = FF0000
&lt;!-- резервдик форма --&gt;
| pattern_la2           = _aut26a
| pattern_b2            = _aut26a
| pattern_ra2           = _aut26a
| pattern_sh2           = _aut26a
| pattern_so2           = _aut26al
| leftarm2              = FFFFFF
| body2                 = FFFFFF
| rightarm2             = FFFFFF
| shorts2               = 003A41
| socks2                = FFFFFF
}}
'''Австрия улуттук футбол курамасы''' ({{lang-de|Österreichische Fußballnationalmannschaft}}) — эл аралык [[футбол]] мелдештеринде [[Австрия|Австриянын]] атынан чыгуучу команда. Команданы 1904-жылы түзүлгөн Австрия футбол ассоциациясы башкарат.

1930-жылдары башкы машыктыруучу Хуго Майслдын тушунда команда «Керемет команда» ({{lang-de|Wunderteam}}) деп аталып, Европада күчтүү командалардын бири болгон. Ошол мезгилде 1934 Дүйнө чемпионатында 4-орун, 1936 Олимпиадада күмүш медаль алган.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Австрия кайра күч алып, 1954 Дүйнө чемпионатында 3-орунду ээлеген. Кийин да бир топ ийгиликтерге жетишкен, анын ичинде 1978-жылы Батыш Германияны жеңген белгилүү матч бар.

1990–2000-жылдары курамада кыйынчылыктар болуп, чоң ийгиликтер аз болгон. 2008-жылы Швейцария менен бирге Европа чемпионатын өткөргөн, бирок тайпалык баскычтан өтө алган эмес.

Акыркы жылдары Австрия кайра өнүгүп, 2016, 2020, 2024-жылкы [[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпионаттарына]] жана [[2026 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2026 Дүйнө чемпионатына]] жолдомо алган.

Кураманын башкы машыктыруучусу — [[Ралф Рангник]], капитаны — [[Давид Алаба]].

== Булактар ==
{{булактар|2}}

== Шилтемелер ==
* Австрия футбол ассоциациясынын [https://www.oefb.at/ расмий сайты]
* [https://www.uefa.com/nationalassociations/aut/ Австрия] УЕФА сайтында
* [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/AUT Австрия] ФИФА сайтында

{{Stub}}

[[Категория:Футбол курамалар]]</text>
      <sha1>mc1hne1toavzktarjm5ajxm5uldiv1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-20404-17</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151227</id>
    <revision>
      <id>642900</id>
      <timestamp>2026-04-02T10:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="fbzzrmwd7q2cawe75c43mjzbcym6ggs" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:12, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fbzzrmwd7q2cawe75c43mjzbcym6ggs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Fir99</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151228</id>
    <revision>
      <id>642901</id>
      <timestamp>2026-04-02T10:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="q4jcqa12xlprutyl2k03my374wenppl" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:13, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q4jcqa12xlprutyl2k03my374wenppl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151229</id>
    <revision>
      <id>642908</id>
      <timestamp>2026-04-02T10:49:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi}}, {{lang-uz|Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘korg‘i Kengesi}} — Өзбекстандын курамындагы Каракалпакстан Республикасынын мыйзам чыгаруу бийлигин жүзөгө ашыруучу эң жогорку мамлекеттик өкүлчүлүктүү...&quot;</comment>
      <origin>642908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="481" sha1="0oitd46s0emfmkqryrqoax1xemal1f9" xml:space="preserve">Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi}}, {{lang-uz|Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘korg‘i Kengesi}} — Өзбекстандын курамындагы Каракалпакстан Республикасынын мыйзам чыгаруу бийлигин жүзөгө ашыруучу эң жогорку мамлекеттик өкүлчүлүктүү орган.</text>
      <sha1>0oitd46s0emfmkqryrqoax1xemal1f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642910</id>
      <parentid>642908</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T10:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="kclj0ar5qe3uj7ijmgphtuuwi2p2qgc" xml:space="preserve">'''Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши''' ({{lang-kaa|Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi}}, {{lang-uz|Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘korg‘i Kengesi}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] курамындагы [[Каракалпакстан|Каракалпакстан Республикасынын]] мыйзам чыгаруу бийлигин жүзөгө ашыруучу эң жогорку мамлекеттик өкүлчүлүктүү органы.</text>
      <sha1>kclj0ar5qe3uj7ijmgphtuuwi2p2qgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642913</id>
      <parentid>642910</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="7131epr17b2876d1v2myiah8kan7s46" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:08, 2 апрель 2026 (UTC)}}
'''Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши''' ({{lang-kaa|Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi}}, {{lang-uz|Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘korg‘i Kengesi}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] курамындагы [[Каракалпакстан|Каракалпакстан Республикасынын]] мыйзам чыгаруу бийлигин жүзөгө ашыруучу эң жогорку мамлекеттик өкүлчүлүктүү органы.</text>
      <sha1>7131epr17b2876d1v2myiah8kan7s46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>642914</id>
      <parentid>642913</parentid>
      <timestamp>2026-04-02T11:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>642914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="a3f1plibe9d53ocxmltyfau8uk2vx9n" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:08, 2 апрель 2026 (UTC)}}
'''Каракалпакстан Республикасынын Жогорку Кеңеши''' ({{lang-kaa|Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi}}, {{lang-uz|Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘korg‘i Kengesi}}) — [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] курамындагы [[Каракалпакстан|Каракалпакстан Республикасынын]] мыйзам чыгаруу бийлигин жүзөгө ашыруучу эң жогорку мамлекеттик өкүлчүлүктүү органы.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>a3f1plibe9d53ocxmltyfau8uk2vx9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-20323-57</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151230</id>
    <revision>
      <id>642915</id>
      <timestamp>2026-04-02T11:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>642915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="m5nedg9sq76bext5d3al8iq9xh5fpln" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:13, 2 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>m5nedg9sq76bext5d3al8iq9xh5fpln</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>