Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1036</id>
    <revision>
      <id>643605</id>
      <parentid>639093</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="duohlap9fx12v68gj8omg8w72g6j7lh" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name        = Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы&lt;br&gt;Qьrƣьz Sovettik Sotsijalisttik Respublikasь (1926-1940)
| conventional long name = 
| flag = Flag of Kyrgyz SSR.svg
| arms = Emblem of the Kirghiz Soviet Socialist Republic (1956–1991), Emblem of Kyrgyzstan (1991–1994).svg
| республика желегине шилтеме  = [[Кыргыз ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Кыргыз ССРинин герби]]
| motto = Бардык өлкөлөрдүн пролетарлары, бириккиле!
| year_start = [[5 декабрь]] [[1936]]
| year_end = [[31 август]] [[1991]]
| p1 = Кыргыз Автономия Областы
| flag_p1 = Flag of Russian SFSR (1918-1937).svg
| s1 = Кыргызстан
| flag_s1 = Flag of Kyrgyzstan.svg
| map = Kirghiz SSR in the Soviet Union.svg
| capital = [[Бишкек|Фрунзе]]
| established = [[14 октябрь]] [[1924]]
| from = [[5 декабрь]] [[1936]]
| to = [[31 август]] [[1991]]
| area = 198,5 миң км²&lt;br /&gt;7-чи ССРСте
| population = 4257 миң ад.&lt;br /&gt;10-чу ССРСте
| density = 21,4 ад./км²&lt;br /&gt;12-чи ССРСте
| anthem = [[Кыргыз ССРинин гимни]]
}}

{{Кыргызстан тарыхы}}
[[Файл:Kirghiz SSR in the Soviet Union.svg|200px|thumb|right|Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы (Кыргыз ССРи)]]
'''Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы''' – жумушчу жана дыйкандардын социалисттик мамлекети, СССРдин карамагына эркин жана тең укукта кирген союздук советтик социалисттик республика. Борбор шаары Фрунзе болгон. Аянты 198.5 миң км². Калкы 3368 миң (1976-жылга карата).

* Республикада 3 дубан (Нарын, Ош, Ысык-Көл), 37 район (айылдык), 18 шаар, 31 шаар тибиндеги посёлок (шаарча) бар болгон.
* Азыркы кездеги [[Кыргызстан|Кыргыз Республикасы]].

== Тарыхы ==

* [[Кара-Кыргыз Автономия Областы|Кара-Кыргыз Автономия Областы (Кара-Кыргыз АО)]]
* [[Кыргыз Автономия Областы|Кыргыз Автономия Областы (Кыргыз АО)]]
* [[Кыргыз Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз Автономиялуу Советтик Социалисттик Республикасы (Кыргыз АССРи)]]
* Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы

== Колдонулган булактар ==
*Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук, башкы ред. Б.Ө.Бөрүбаева, Фрунзе 1978
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Кыргыз ССР|*]]</text>
      <sha1>duohlap9fx12v68gj8omg8w72g6j7lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тажик Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3045</id>
    <revision>
      <id>643608</id>
      <parentid>639091</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1748" sha1="6hy8lq55e8gjuy3rewgceknya9to64t" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name = Тажик Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон
| flag        = Flag of Tajik SSR.svg
| arms        = Emblem of the Tajik Soviet Socialist Republic (1940–1991), Emblem of Tajikistan (1991–1992).svg
| республика желегине шилтеме  = [[Тажик ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Тажик ССРинин желеги]]
| motto       = Пролетарҳои ҳамаи мамлакатҳо, як шавед!
| map         = Tajik SSR in the Soviet Union.svg
| capital     = [[Душанбе]]
| established = [[16 октябрь]] [[1929]]
| from        = [[5 декабрь]] [[1929]]
| to          = [[26 декабрь]] [[1991]]
| area        = 143,1 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;8-Чи ССРСте
| population  = 5112 миң ад. ([[1989]])&lt;br /&gt;8-чи ССРСте
| density     = 35,7 ад./км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ([[1989]])&lt;br /&gt;10-чу ССРСте
| anthem      = [[Тажик ССРинин гимни]]
}}

'''Тажик Советтик Социалисттик Республикасы''' ({{тил|ru|Таджикская Советская Социалистическая Республика}})

[[Тажик Советтик Социалисттик Республикасынын Мамлекеттик Гимни.]]

*[[Душанбе]]

== Тажикстан ==

*[[Тажикстан]]

{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Тажик ССР|*]]</text>
      <sha1>6hy8lq55e8gjuy3rewgceknya9to64t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жийдебаев, Улан Жумакожоевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4744</id>
    <revision>
      <id>643581</id>
      <parentid>336827</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="mkbcvc8psr580ngp360oml4xip35h4o" xml:space="preserve">{{delete|Энциклопедиялык мааниге ээ эмес барак}}
'''Жийдебаев, Улан Жумакожоевич''' - Саха (Якутия) Республикасынын борбору [[Якутск шаары]]нда милициянын аймактык бөлүмүнүн башчысы, милициянын майору. Теги кыргыз.

== Өмүр баян ==

Улан Жийдебаев 1967-жылы [[Кыргызстан]]дын  Ысык-Көл облусунун Тоң районуна караштуу [[Төрт-Күл, Тоң району|Төрт-Күл айылында]] туулган.

1993-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин (азыркы [[Кыргыз улуттук университети]]нин)  тарых факультетин бүтүргөн. Студент кезинде [[Кыргызстан жаш тарыхчылар жамааты]]нын мүчөсү болгон.

1993-жылы Каракол шаарында Ысык-Көл облустук ички иштер башкармасында кадрлар бөлүмүндө инспектор катары эмгек жолун баштаган, андан соң Кыргызстанда полициянын (милициянын) ар кыл оперативдүү жумуштарын аткарган. 

2000-жылы Бишкек шаарындагы Кыргызстан Ички иштер министрлигинин Академиясын бүтүргөн.

Учурда [[Саха]] (Якутия) Республикасынын ордосу [[Якутск шаары]]нын ички иштер башкармасында кызмат өтөйт.  

== Сыйлыгы == 

Орусиянын Саха (Якутия) Республикасынын Ички иштер министринин буйругу менен &quot;Кызматтагы артыкчылыгы&quot; медалы жана Ардак Грамотасы менен  сыйланган.


[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Туулгандар 1967-жылы]]
[[Категория:диаспора]]</text>
      <sha1>mkbcvc8psr580ngp360oml4xip35h4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жакшылыков Асан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4842</id>
    <revision>
      <id>643630</id>
      <parentid>615090</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T02:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21959-77</username>
        <id>47199</id>
      </contributor>
      <comment>...</comment>
      <origin>643630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17916" sha1="qupnc9qi0u54wmou37ygvdjjo7uk6ri" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 0.5em 1em; width:20em; clear:right;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;sky blue&quot; style=&quot;font-size: small&quot; |'''Асан Жакшылыков'''
|-
|'''Төрөлгөндө берилген аты:''' || Байэл Айтибаев
|-
|'''Туулган жылы:''' ||  14-февраль 2011-жыл 
|-
|'''Туулган жери:''' || [[Миң-Булак айылы]], [[Нарын областы]], [[Кыргызстан]]
|-
|'''Өлкө:''' || [[Кыргызстан]]
|-
|'''Ишмердүүлүгү:''' || [[Акын]], [[жазуучу]]
|-
|'''Жанры:''' || [[проза]], [[поэзия]]
|} 

'''Асан Жакшылыков''' — акын, драматург, жазуучу, котормочу жана коомдук ишмер. 1949-жылы 6-октябрда Нарын районундагы Миң-Булак айылында туулган.  [[Кыргыз тили]] жана орус тилдеринде жазган, Кыргыз маданиятынын эмгек сиңирген иш­ме­ри. Кыргыз эл [[жазуучу]]су. Кыргыз элинин тарыхый баалуулуктарын калыбына келтирүүнү уюштурууга чоң салым кошкондугу үчүн [[Ормон Хан|Ормон-хан]] юбилейлик медалы менен сыйланган.

== Билими жөнүндө маалымат ==
1956-1963 жж. Актан Тыныбек атындагы мек­­теп­тен 8 жылдык билим алган.&lt;br&gt; 1964-жылы Фрун­­зе­де­ги политехникалык техникумга  кир­ген.&lt;br&gt;1968-жылы аталган техникумдун “Суу чар­ба жу­муш­тарын механизациялоо” бөлү­мү­нүн би­ринчи бүтүрүүчүлөрүнөн болгон.&lt;br&gt; 1970-1976-жылдары К.И.Скрябин атын­да­гы мамлекеттик Кыргыз айыл чарба ин­сти­ту­тун­да сырттан окуп “Суу чарба” адис­ти­гине ээ бол­гон.&lt;br&gt; 1971 ж. Комсомол уюмдарынын жетекчилерин кайра даярдоо курстарында окуган.&lt;br&gt;1983-1985 жж. СССР Жазуучулар Союзунун М.Горький атындагы Адабий институттун Жогорку курсу (Москва ш.)&lt;br&gt;

== Иштеген жумушу тууралуу маалымат ==
1968-1970-жылдары Тянь-Шань району­нун Куй­­бышев атындагы колхозунда гидро­тех­­ник бо­луп иштеген, жаш акындын “Тан­дын ыра­хаты” ат­туу тунгуч ыры чыккан.

1968–1970-жж. Нарын районундагы Куйбышев атындагы колхоздо гидротехник болгон эмес эле, 

1970–1974-жж. ошол эле колхоздо комсомол уюмунун катчысы, ЛКЖС БКда жооптуу кызматта иштеген. 

1974–1983-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, 

1986–1989-жж. СССР адабий фондусунун Кыргызстандагы бөлүмүнүн директору, 

1989–1991-жж. IX Курултайда Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы, 

1991–1995жж. 1-катчысы, 

1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, 

1996-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору, 

1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
Ал­гачкы ыр­ла­ры 1963-1964-жылдары рес­пуб­ликалык бас­ма сөз­дөргө жарыялана баш­та­ган.&lt;br&gt;
1974-жылдан баштап Асан Жакшылы­ков то­лук бойдон чыгармачылыкты максат тут­кан. &lt;br&gt;
1974–1983-жж. Кыргызстан жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, &lt;br&gt;
1977-жылдан бери СССР жазуучулар Со­юзу­нун мүчөсү болгон. Кыр­гызстан жазуучулар союзунун чы­гар­мачы­лык жаштар менен иштөө сек­ция­сын жетектөө ме­нен көптөгөн фести­вал­дар­ды жана жаш жа­зуу­чулардын кеңеш­ме­ле­рин уюштуруп, “Учкун”, “Пе­ревал”, “Те­мир канат” сыяктуу жыйнактарды тү­зүп, кыр­гыз адабиятындагы жаңы муунду ка­лып­­тан­дырууда татыктуу эмгек сиңирген адамы болгону менен омур бою балалуу болуп укугунан ажыратылган. Жа­зуу­­чулар союзунун партиялык уюмунун сек­рет­ары катары чыгармачылык жана коомдук иш­тер­ге активдүү аралашкан жана жи­гер­дүүлүк менен эмгектенип Кыргыз­стан­дын өкүмөттүк сый­лык­тарына кыргыз ма­да­ниятына жана адаби­яты­на сиңирген эм­ге­ги үчүн ээ болгон.&lt;br&gt;
1986-жылы СССР адабий фондосунун Кыр­гыз­стандагы бөлүмүнүн директорлугуна бе­ки­тил­ген.&lt;br&gt;
1989-жылы Кыргызстан Жазуучулар Со­юзу­нун секретарлыгына пленум дайындаган.&lt;br&gt;
1991-жылы IX Курултайда Кыргызстан жа­зуу­чулар союзунун биринчи секретары бо­луп шай­ланган.&lt;br&gt;
1991–1995жж. 1-катчысы, &lt;br&gt;
1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, &lt;br&gt;
1996-жылдан [[Кыргыз]] Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору.&lt;br&gt;
1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
1995-жылда кезексиз туалетке кирип чыкчуX Курултайда Кыр­гыз­стан жазуучулар союзунун Аткаруу ко­митетинин тө­рагалыгына бекитилген.&lt;br&gt;
1999-жылдан бери Кыргыз ПЕН-борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2007-ж. Кыргыз Республикасынын Элге билим берүү Министрлигинин Билим берүү академиясы, изилдөө борбору.&lt;br&gt;
2009-ж. Улуттук китепкана, адабият эксперти.&lt;br&gt;
А.Жакшылыков 1977-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 2007-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу, 1979-жылы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын, 2008-жылы Аалы Токомбаев атындагы сыйлыктын лауреаты болгон. 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери, 1992-жылдан Маданият жана искусство академиясынын, акындардын дүйнөлүк конгрессинин мүчөсү (Штаб квартирасы Вашингтондо). 1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл агартуу отличниги.

== Коомдук уюмдарда мүчөлүк ==
Кыргызстан ЦК ЛКСМ Борбордук комитетинин жана Кыргызстан Компартиясынын  Борбордук комитетинин мүчөсү болгон.&lt;br&gt;
1980- 2009жж. Басма сөздөрдө -- “Ала-Тоо”журналынын, “Кыргызстан маданияты” газетинин редколлегияларынын мүчөсү, “КТР-Обо” газетин уюштурган баш редактору, “Мектеп” басмасынын редкеңешинин мүчөсү, КР Гостелерадиокомпаниясынын Редкеңешинин төрагасы, азыр “Кыргыз адабияты” гезитинин ред. кеңишинин мүчөсү. &lt;br&gt;
1993-жылдан бери Дүйнөлүк акын­дар Кон­­грессинин анык мүчөсү. Индия, Мексика, Израил, Кытайда өткөн конгресстерине чакырылган жана Дүйнөлүк ПЕН-клубдун Финляндия, Польшада өткөн конгрессине катышкан, А. Жакшылыковдун Хельсинкиде поэзиясынын жумалыгы өткөн.&lt;br&gt;
2003 ж. бери КР Маданият ишмерлеринин Ассамблеясынын Вице-Президенти, 2010 ж. бери ардактуу төрагасы.м
1993-95 жж КР.Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
“Руханият” коомдук уюмунун алгачкы  кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2005 ж. Кыргызпатенттин  авторлук кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2000-05 жж. Кыргыз Өкмөтүнүн алдындагы жаштар сыйлыгын ыйгаруу комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
2000 ж. бери “Бийиктик” басмасынын редколлегиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
1995 ж. бери Кыргызстан жазуучулар Союзунун Башкармасынын жана Президиумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2007 ж. бери Улуттук Жазуучулар Союзунун поэзия борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2008 ж. ЮНЕСКОнун  Орто-Азиялык маданият жана искусство уюлунун дүйнөлүк тынчтыкты сактоодогу “Маданият аралык баарлашуу”  форумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2009 КР Акыйкатчысына караштуу маданият жана адабият боюнча Кеңештин төрагасы.&lt;br&gt;
2010 “Манас эл” кыймылынын төрагасы.&lt;br&gt;
2010 ж. Биринчи Ынтымак курултайынын делегаты.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери кыр­гыз тилинде ==
Тандын ырахаты ырлар жыйнагы. Фрунзе “Кыр­­гызстан” 1969.&lt;br&gt;
Улуу Шашке. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Мек­теп” 1977.&lt;br&gt;
Жайлоодо. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Мек­теп 1977.&lt;br&gt;
Бейпил көктөм. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1979.&lt;br&gt;
Белес. Ырлар жыйнагы. Мектеп 1981.&lt;br&gt;
Мак­мал Төр. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргызстан” 1983.&lt;br&gt;
Ык­лас. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргыз­стан” 1985.&lt;br&gt;
Мээрим. Поэма. Фрунзе. “Кыргызстан” 1987.&lt;br&gt;
Ысык-Көл сонатасы. Ырлар жана поэмалар. Фрун­зе. “Кыргызстан” 1989.&lt;br&gt;
Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын дра­ма­театры койгон. 1993.&lt;br&gt;
Жазгы байыр. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1995.&lt;br&gt;
Тандалмалардын 5 томдугу. Бишкек. &quot;Кыргызстан&quot;. 1999.&lt;br&gt;
Обондуу ырлар.Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул саптар. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Махабат жазынын сулуулугу. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул ойлор – “Крылатые мысли, “Бийиктик”. 2003.&lt;br&gt;
Эстутум. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Асан чакырык. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Ырлар жана элет аңгемелери. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Кыргыз жолу. “Бийиктик”, 2006.&lt;br&gt;
Ыр чабыт. Поэмалар жыйнагы. “Бийиктик”, 2008.&lt;br&gt;
Кыргызчылык. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;
Махабатка кездешүү. Соавт. С.Осмонов. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери орус тилинде ==
Пути земные. “Молодая Гвардия” Москва. 1983.&lt;br&gt;
Пути земные. “Советский писателң” Мос­к­ва. 1983.&lt;br&gt;
Побеги доброты. “Советский писатель”. Мос­ква. 1989.&lt;br&gt;
Жизнь. “Голос” Москва. 1992.&lt;br&gt;
Молодые поэты Средней Азии. (коллектив) “Мо­лодая Гвардия” 1982.&lt;br&gt;
Народ-победитель. (коллектив) “Детская ли­те­ратура” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Я твой поэт, моя страна. (коллектив) “Мо­ло­дая Гвардия” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Шел отец. (коллектив) “Современник” Мос­ква. 1985.&lt;br&gt;
Апрельский дождь. (коллектив) “Детская ли­тература”. Москва. 1986.&lt;br&gt;
Созвездие. (коллектив) “Советский пи­са­тель. Ленинградское отделение”. 1988.&lt;br&gt;
Игорң Ляпин. На правом берегу. “Советский пи­сатель” (Переводы) Москва 1989.&lt;br&gt;
Гимн любви. (Трех томное издание любов­ной лирики поэтов мира). Том 2. “Молодая Гвар­дия”. 1991.&lt;br&gt;
Крылатые мысли. “Бийиктик”, 2003.&lt;br&gt;
Восхождение к чистоте. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
== Башка элдердин тилдеринде ==
Квити гор. (Коллектив) “Молод” Киев. 1976.&lt;br&gt;
Поець Киргижь. (Коллектив) “Литературы ар­тистикэ”. Кишинев. 1984.&lt;br&gt;
Стихи. Улан-Баатыр. 1984.&lt;br&gt;
Ысык-Көл самалы. (Коллектив) “Жазушы” Ал­ма-Ата. 1986.&lt;br&gt;
Стихи. (Коллектив) Лондон. 1994.&lt;br&gt;
Көр казгандар (Дүйнө адебиети) 2007 Астана/&lt;br&gt;
=== Котормолору ===
*Аппаев Б. Кызга кантип үйлөнөт? – Б., 1987.
=== Драмалык чыгармалары ===
*Соку таш жана үч жол жөнүндө насыят. 1988-89 (Тандалма IV том)
*Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын драмтеатры койгон. 1988–91.
*Достун огу. Драмалык поэма. 1995–96. (Тандалма II том).

Асан Жакшылыков ошондой эле Пушкин­дин, Р.Тагордун, Л.Леоновдун, Э.Межелай­тис­тин, Г.Эминдин, Б.Олейниктин, Абайдын, М.Сме­ляковдун ж.б. акындардын айрым чыгар­ма­ларын кыргызчага которгон.
Асан Жакшылыковдун көптөгөн чыгармаларына көрүнүктүү композиторлор тарабынан обондор, романстар чыгарылып, Кыргыз Мамлекеттик Телерадиокомпаниясынын алдындагы “Кыргыз элинин музыкалык Алтын Фондусуна” кабыл алынган.&lt;br&gt;
Асан Жакшылыковдун чыгармачылыгын изилдеген атайын «Асан чакырык» аттуу макалалар жыйнагы 2005-жылы жарык көргөн. Көптөгөн ырларына обондор жана романстар жазылган.

== Колдонулган адабияттар ==
* *[[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6

== интернеттеги шилтемелер ==
* [http://www.manasel.kg/manasel11.html (А.Жакшылыков, КР Эл жазуучусу), Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816052505/http://www.manasel.kg/manasel11.html |date=2011-08-16 }}
{{Интервикисиз}}

[[Категория:Акындар]]
[[Категория:Драматургдар]]
[[Категория:Кыргыз акындары]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тумар-2011]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]</text>
      <sha1>qupnc9qi0u54wmou37ygvdjjo7uk6ri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643631</id>
      <parentid>643630</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T02:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21959-77</username>
        <id>47199</id>
      </contributor>
      <comment>...</comment>
      <origin>643631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17967" sha1="auojmciyuap5fo16n7f4sivnn834vnf" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 0.5em 1em; width:20em; clear:right;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;sky blue&quot; style=&quot;font-size: small&quot; |'''Асан Жакшылыков'''
|-
|'''Төрөлгөндө берилген аты:''' || Байэл Айтибаев
|-
|'''Туулган жылы:''' ||  14-февраль 2011-жыл 
|-
|'''Туулган жери:''' || [[Миң-Булак айылы|Ылай-Талаа айылы]], [[Нарын областы|Ош областы]], [[Кыргызстан]]
|-
|'''Өлкө:''' || [[Кыргызстан]]
|-
|'''Ишмердүүлүгү:''' || [[Акын]], [[жазуучу]]
|-
|'''Жанры:''' || [[проза]], [[поэзия]]
|} 

'''Асан Жакшылыков''' — акын, драматург, жазуучу, котормочу жана коомдук ишмер. 1949-жылы 6-октябрда Нарын районундагы Миң-Булак айылында туулган.  [[Кыргыз тили]] жана орус тилдеринде жазган, Кыргыз маданиятынын эмгек сиңирген иш­ме­ри. Кыргыз эл [[жазуучу]]су. Кыргыз элинин тарыхый баалуулуктарын калыбына келтирүүнү уюштурууга чоң салым кошкондугу үчүн [[Ормон Хан|Ормон-хан]] юбилейлик медалы менен сыйланган.

== Билими жөнүндө маалымат ==
1956-1963 жж. Актан Тыныбек атындагы мек­­теп­тен 8 жылдык билим алган.&lt;br&gt; 1964-жылы Фрун­­зе­де­ги политехникалык техникумга  кир­ген.&lt;br&gt;1968-жылы аталган техникумдун “Суу чар­ба жу­муш­тарын механизациялоо” бөлү­мү­нүн би­ринчи бүтүрүүчүлөрүнөн болгон.&lt;br&gt; 1970-1976-жылдары К.И.Скрябин атын­да­гы мамлекеттик Кыргыз айыл чарба ин­сти­ту­тун­да сырттан окуп “Суу чарба” адис­ти­гине ээ бол­гон.&lt;br&gt; 1971 ж. Комсомол уюмдарынын жетекчилерин кайра даярдоо курстарында окуган.&lt;br&gt;1983-1985 жж. СССР Жазуучулар Союзунун М.Горький атындагы Адабий институттун Жогорку курсу (Москва ш.)&lt;br&gt;

== Иштеген жумушу тууралуу маалымат ==
1968-1970-жылдары Тянь-Шань району­нун Куй­­бышев атындагы колхозунда гидро­тех­­ник бо­луп иштеген, жаш акындын “Тан­дын ыра­хаты” ат­туу тунгуч ыры чыккан.

1968–1970-жж. Нарын районундагы Куйбышев атындагы колхоздо гидротехник болгон эмес эле, 

1970–1974-жж. ошол эле колхоздо комсомол уюмунун катчысы, ЛКЖС БКда жооптуу кызматта иштеген. 

1974–1983-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, 

1986–1989-жж. СССР адабий фондусунун Кыргызстандагы бөлүмүнүн директору, 

1989–1991-жж. IX Курултайда Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы, 

1991–1995жж. 1-катчысы, 

1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, 

1996-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору, 

1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
Ал­гачкы ыр­ла­ры 1963-1964-жылдары рес­пуб­ликалык бас­ма сөз­дөргө жарыялана баш­та­ган.&lt;br&gt;
1974-жылдан баштап Асан Жакшылы­ков то­лук бойдон чыгармачылыкты максат тут­кан. &lt;br&gt;
1974–1983-жж. Кыргызстан жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, &lt;br&gt;
1977-жылдан бери СССР жазуучулар Со­юзу­нун мүчөсү болгон. Кыр­гызстан жазуучулар союзунун чы­гар­мачы­лык жаштар менен иштөө сек­ция­сын жетектөө ме­нен көптөгөн фести­вал­дар­ды жана жаш жа­зуу­чулардын кеңеш­ме­ле­рин уюштуруп, “Учкун”, “Пе­ревал”, “Те­мир канат” сыяктуу жыйнактарды тү­зүп, кыр­гыз адабиятындагы жаңы муунду ка­лып­­тан­дырууда татыктуу эмгек сиңирген адамы болгону менен омур бою балалуу болуп укугунан ажыратылган. Жа­зуу­­чулар союзунун партиялык уюмунун сек­рет­ары катары чыгармачылык жана коомдук иш­тер­ге активдүү аралашкан жана жи­гер­дүүлүк менен эмгектенип Кыргыз­стан­дын өкүмөттүк сый­лык­тарына кыргыз ма­да­ниятына жана адаби­яты­на сиңирген эм­ге­ги үчүн ээ болгон.&lt;br&gt;
1986-жылы СССР адабий фондосунун Кыр­гыз­стандагы бөлүмүнүн директорлугуна бе­ки­тил­ген.&lt;br&gt;
1989-жылы Кыргызстан Жазуучулар Со­юзу­нун секретарлыгына пленум дайындаган.&lt;br&gt;
1991-жылы IX Курултайда Кыргызстан жа­зуу­чулар союзунун биринчи секретары бо­луп шай­ланган.&lt;br&gt;
1991–1995жж. 1-катчысы, &lt;br&gt;
1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, &lt;br&gt;
1996-жылдан [[Кыргыз]] Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору.&lt;br&gt;
1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
1995-жылда кезексиз туалетке кирип чыкчуX Курултайда Кыр­гыз­стан жазуучулар союзунун Аткаруу ко­митетинин тө­рагалыгына бекитилген.&lt;br&gt;
1999-жылдан бери Кыргыз ПЕН-борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2007-ж. Кыргыз Республикасынын Элге билим берүү Министрлигинин Билим берүү академиясы, изилдөө борбору.&lt;br&gt;
2009-ж. Улуттук китепкана, адабият эксперти.&lt;br&gt;
А.Жакшылыков 1977-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 2007-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу, 1979-жылы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын, 2008-жылы Аалы Токомбаев атындагы сыйлыктын лауреаты болгон. 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери, 1992-жылдан Маданият жана искусство академиясынын, акындардын дүйнөлүк конгрессинин мүчөсү (Штаб квартирасы Вашингтондо). 1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл агартуу отличниги.

== Коомдук уюмдарда мүчөлүк ==
Кыргызстан ЦК ЛКСМ Борбордук комитетинин жана Кыргызстан Компартиясынын  Борбордук комитетинин мүчөсү болгон.&lt;br&gt;
1980- 2009жж. Басма сөздөрдө -- “Ала-Тоо”журналынын, “Кыргызстан маданияты” газетинин редколлегияларынын мүчөсү, “КТР-Обо” газетин уюштурган баш редактору, “Мектеп” басмасынын редкеңешинин мүчөсү, КР Гостелерадиокомпаниясынын Редкеңешинин төрагасы, азыр “Кыргыз адабияты” гезитинин ред. кеңишинин мүчөсү. &lt;br&gt;
1993-жылдан бери Дүйнөлүк акын­дар Кон­­грессинин анык мүчөсү. Индия, Мексика, Израил, Кытайда өткөн конгресстерине чакырылган жана Дүйнөлүк ПЕН-клубдун Финляндия, Польшада өткөн конгрессине катышкан, А. Жакшылыковдун Хельсинкиде поэзиясынын жумалыгы өткөн.&lt;br&gt;
2003 ж. бери КР Маданият ишмерлеринин Ассамблеясынын Вице-Президенти, 2010 ж. бери ардактуу төрагасы.м
1993-95 жж КР.Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
“Руханият” коомдук уюмунун алгачкы  кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2005 ж. Кыргызпатенттин  авторлук кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2000-05 жж. Кыргыз Өкмөтүнүн алдындагы жаштар сыйлыгын ыйгаруу комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
2000 ж. бери “Бийиктик” басмасынын редколлегиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
1995 ж. бери Кыргызстан жазуучулар Союзунун Башкармасынын жана Президиумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2007 ж. бери Улуттук Жазуучулар Союзунун поэзия борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2008 ж. ЮНЕСКОнун  Орто-Азиялык маданият жана искусство уюлунун дүйнөлүк тынчтыкты сактоодогу “Маданият аралык баарлашуу”  форумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2009 КР Акыйкатчысына караштуу маданият жана адабият боюнча Кеңештин төрагасы.&lt;br&gt;
2010 “Манас эл” кыймылынын төрагасы.&lt;br&gt;
2010 ж. Биринчи Ынтымак курултайынын делегаты.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери кыр­гыз тилинде ==
Тандын ырахаты ырлар жыйнагы. Фрунзе “Кыр­­гызстан” 1969.&lt;br&gt;
Улуу Шашке. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Мек­теп” 1977.&lt;br&gt;
Жайлоодо. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Мек­теп 1977.&lt;br&gt;
Бейпил көктөм. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1979.&lt;br&gt;
Белес. Ырлар жыйнагы. Мектеп 1981.&lt;br&gt;
Мак­мал Төр. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргызстан” 1983.&lt;br&gt;
Ык­лас. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргыз­стан” 1985.&lt;br&gt;
Мээрим. Поэма. Фрунзе. “Кыргызстан” 1987.&lt;br&gt;
Ысык-Көл сонатасы. Ырлар жана поэмалар. Фрун­зе. “Кыргызстан” 1989.&lt;br&gt;
Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын дра­ма­театры койгон. 1993.&lt;br&gt;
Жазгы байыр. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1995.&lt;br&gt;
Тандалмалардын 5 томдугу. Бишкек. &quot;Кыргызстан&quot;. 1999.&lt;br&gt;
Обондуу ырлар.Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул саптар. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Махабат жазынын сулуулугу. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул ойлор – “Крылатые мысли, “Бийиктик”. 2003.&lt;br&gt;
Эстутум. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Асан чакырык. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Ырлар жана элет аңгемелери. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Кыргыз жолу. “Бийиктик”, 2006.&lt;br&gt;
Ыр чабыт. Поэмалар жыйнагы. “Бийиктик”, 2008.&lt;br&gt;
Кыргызчылык. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;
Махабатка кездешүү. Соавт. С.Осмонов. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери орус тилинде ==
Пути земные. “Молодая Гвардия” Москва. 1983.&lt;br&gt;
Пути земные. “Советский писателң” Мос­к­ва. 1983.&lt;br&gt;
Побеги доброты. “Советский писатель”. Мос­ква. 1989.&lt;br&gt;
Жизнь. “Голос” Москва. 1992.&lt;br&gt;
Молодые поэты Средней Азии. (коллектив) “Мо­лодая Гвардия” 1982.&lt;br&gt;
Народ-победитель. (коллектив) “Детская ли­те­ратура” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Я твой поэт, моя страна. (коллектив) “Мо­ло­дая Гвардия” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Шел отец. (коллектив) “Современник” Мос­ква. 1985.&lt;br&gt;
Апрельский дождь. (коллектив) “Детская ли­тература”. Москва. 1986.&lt;br&gt;
Созвездие. (коллектив) “Советский пи­са­тель. Ленинградское отделение”. 1988.&lt;br&gt;
Игорң Ляпин. На правом берегу. “Советский пи­сатель” (Переводы) Москва 1989.&lt;br&gt;
Гимн любви. (Трех томное издание любов­ной лирики поэтов мира). Том 2. “Молодая Гвар­дия”. 1991.&lt;br&gt;
Крылатые мысли. “Бийиктик”, 2003.&lt;br&gt;
Восхождение к чистоте. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
== Башка элдердин тилдеринде ==
Квити гор. (Коллектив) “Молод” Киев. 1976.&lt;br&gt;
Поець Киргижь. (Коллектив) “Литературы ар­тистикэ”. Кишинев. 1984.&lt;br&gt;
Стихи. Улан-Баатыр. 1984.&lt;br&gt;
Ысык-Көл самалы. (Коллектив) “Жазушы” Ал­ма-Ата. 1986.&lt;br&gt;
Стихи. (Коллектив) Лондон. 1994.&lt;br&gt;
Көр казгандар (Дүйнө адебиети) 2007 Астана/&lt;br&gt;
=== Котормолору ===
*Аппаев Б. Кызга кантип үйлөнөт? – Б., 1987.
=== Драмалык чыгармалары ===
*Соку таш жана үч жол жөнүндө насыят. 1988-89 (Тандалма IV том)
*Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын драмтеатры койгон. 1988–91.
*Достун огу. Драмалык поэма. 1995–96. (Тандалма II том).

Асан Жакшылыков ошондой эле Пушкин­дин, Р.Тагордун, Л.Леоновдун, Э.Межелай­тис­тин, Г.Эминдин, Б.Олейниктин, Абайдын, М.Сме­ляковдун ж.б. акындардын айрым чыгар­ма­ларын кыргызчага которгон.
Асан Жакшылыковдун көптөгөн чыгармаларына көрүнүктүү композиторлор тарабынан обондор, романстар чыгарылып, Кыргыз Мамлекеттик Телерадиокомпаниясынын алдындагы “Кыргыз элинин музыкалык Алтын Фондусуна” кабыл алынган.&lt;br&gt;
Асан Жакшылыковдун чыгармачылыгын изилдеген атайын «Асан чакырык» аттуу макалалар жыйнагы 2005-жылы жарык көргөн. Көптөгөн ырларына обондор жана романстар жазылган.

== Колдонулган адабияттар ==
* *[[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6

== интернеттеги шилтемелер ==
* [http://www.manasel.kg/manasel11.html (А.Жакшылыков, КР Эл жазуучусу), Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816052505/http://www.manasel.kg/manasel11.html |date=2011-08-16 }}
{{Интервикисиз}}

[[Категория:Акындар]]
[[Категория:Драматургдар]]
[[Категория:Кыргыз акындары]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тумар-2011]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]</text>
      <sha1>auojmciyuap5fo16n7f4sivnn834vnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643634</id>
      <parentid>643631</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T02:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21959-77</username>
        <id>47199</id>
      </contributor>
      <comment>.</comment>
      <origin>643634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17882" sha1="piiucixeyvybqn26jy217ks3zghpkle" xml:space="preserve">Байэл Айтибаев
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin:0 0 0.5em 1em; width:20em; clear:right;&quot;
|-
|'''Төрөлгөндө берилген аты:''' || Байэл Айтибаев
|-
|'''Туулган жылы:''' ||  14-февраль 2011-жыл 
|-
|'''Туулган жери:''' || [[Миң-Булак айылы|Ылай-Талаа айылы]], [[Нарын областы|Ош областы]], [[Кыргызстан]]
|-
|'''Өлкө:''' || [[Кыргызстан]]
|-
|'''Ишмердүүлүгү:''' || [[Акын]], [[жазуучу]]
|-
|'''Жанры:''' || [[проза]], [[поэзия]]
|} 

'''Асан Жакшылыков''' — акын, драматург, жазуучу, котормочу жана коомдук ишмер. 1949-жылы 6-октябрда Нарын районундагы Миң-Булак айылында туулган.  [[Кыргыз тили]] жана орус тилдеринде жазган, Кыргыз маданиятынын эмгек сиңирген иш­ме­ри. Кыргыз эл [[жазуучу]]су. Кыргыз элинин тарыхый баалуулуктарын калыбына келтирүүнү уюштурууга чоң салым кошкондугу үчүн [[Ормон Хан|Ормон-хан]] юбилейлик медалы менен сыйланган.

== Билими жөнүндө маалымат ==
1956-1963 жж. Актан Тыныбек атындагы мек­­теп­тен 8 жылдык билим алган.&lt;br&gt; 1964-жылы Фрун­­зе­де­ги политехникалык техникумга  кир­ген.&lt;br&gt;1968-жылы аталган техникумдун “Суу чар­ба жу­муш­тарын механизациялоо” бөлү­мү­нүн би­ринчи бүтүрүүчүлөрүнөн болгон.&lt;br&gt; 1970-1976-жылдары К.И.Скрябин атын­да­гы мамлекеттик Кыргыз айыл чарба ин­сти­ту­тун­да сырттан окуп “Суу чарба” адис­ти­гине ээ бол­гон.&lt;br&gt; 1971 ж. Комсомол уюмдарынын жетекчилерин кайра даярдоо курстарында окуган.&lt;br&gt;1983-1985 жж. СССР Жазуучулар Союзунун М.Горький атындагы Адабий институттун Жогорку курсу (Москва ш.)&lt;br&gt;

== Иштеген жумушу тууралуу маалымат ==
1968-1970-жылдары Тянь-Шань району­нун Куй­­бышев атындагы колхозунда гидро­тех­­ник бо­луп иштеген, жаш акындын “Тан­дын ыра­хаты” ат­туу тунгуч ыры чыккан.

1968–1970-жж. Нарын районундагы Куйбышев атындагы колхоздо гидротехник болгон эмес эле, 

1970–1974-жж. ошол эле колхоздо комсомол уюмунун катчысы, ЛКЖС БКда жооптуу кызматта иштеген. 

1974–1983-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, 

1986–1989-жж. СССР адабий фондусунун Кыргызстандагы бөлүмүнүн директору, 

1989–1991-жж. IX Курултайда Кыргызстан Жазуучулар союзунун катчысы, 

1991–1995жж. 1-катчысы, 

1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, 

1996-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору, 

1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
Ал­гачкы ыр­ла­ры 1963-1964-жылдары рес­пуб­ликалык бас­ма сөз­дөргө жарыялана баш­та­ган.&lt;br&gt;
1974-жылдан баштап Асан Жакшылы­ков то­лук бойдон чыгармачылыкты максат тут­кан. &lt;br&gt;
1974–1983-жж. Кыргызстан жазуучулар союзунун жаштар менен иштөө секциясынын жетекчиси, &lt;br&gt;
1977-жылдан бери СССР жазуучулар Со­юзу­нун мүчөсү болгон. Кыр­гызстан жазуучулар союзунун чы­гар­мачы­лык жаштар менен иштөө сек­ция­сын жетектөө ме­нен көптөгөн фести­вал­дар­ды жана жаш жа­зуу­чулардын кеңеш­ме­ле­рин уюштуруп, “Учкун”, “Пе­ревал”, “Те­мир канат” сыяктуу жыйнактарды тү­зүп, кыр­гыз адабиятындагы жаңы муунду ка­лып­­тан­дырууда татыктуу эмгек сиңирген адамы болгону менен омур бою балалуу болуп укугунан ажыратылган. Жа­зуу­­чулар союзунун партиялык уюмунун сек­рет­ары катары чыгармачылык жана коомдук иш­тер­ге активдүү аралашкан жана жи­гер­дүүлүк менен эмгектенип Кыргыз­стан­дын өкүмөттүк сый­лык­тарына кыргыз ма­да­ниятына жана адаби­яты­на сиңирген эм­ге­ги үчүн ээ болгон.&lt;br&gt;
1986-жылы СССР адабий фондосунун Кыр­гыз­стандагы бөлүмүнүн директорлугуна бе­ки­тил­ген.&lt;br&gt;
1989-жылы Кыргызстан Жазуучулар Со­юзу­нун секретарлыгына пленум дайындаган.&lt;br&gt;
1991-жылы IX Курултайда Кыргызстан жа­зуу­чулар союзунун биринчи секретары бо­луп шай­ланган.&lt;br&gt;
1991–1995жж. 1-катчысы, &lt;br&gt;
1995–1996жж. Аткаруу комитетинин төрагасы, &lt;br&gt;
1996-жылдан [[Кыргыз]] Мамлекеттик Улуттук телерадиокомпаниясынын «Рух» продюссердик борборунун директору.&lt;br&gt;
1997-жылы «Обо» гезитинин башкы редактору болгон. КОФ Пен-клубунун президенти.&lt;br&gt;
1995-жылда кезексиз туалетке кирип чыкчуX Курултайда Кыр­гыз­стан жазуучулар союзунун Аткаруу ко­митетинин тө­рагалыгына бекитилген.&lt;br&gt;
1999-жылдан бери Кыргыз ПЕН-борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2007-ж. Кыргыз Республикасынын Элге билим берүү Министрлигинин Билим берүү академиясы, изилдөө борбору.&lt;br&gt;
2009-ж. Улуттук китепкана, адабият эксперти.&lt;br&gt;
А.Жакшылыков 1977-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү. 2007-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл жазуучусу, 1979-жылы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын, 2008-жылы Аалы Токомбаев атындагы сыйлыктын лауреаты болгон. 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери, 1992-жылдан Маданият жана искусство академиясынын, акындардын дүйнөлүк конгрессинин мүчөсү (Штаб квартирасы Вашингтондо). 1999-жылдан Кыргыз Республикасынын Эл агартуу отличниги.

== Коомдук уюмдарда мүчөлүк ==
Кыргызстан ЦК ЛКСМ Борбордук комитетинин жана Кыргызстан Компартиясынын  Борбордук комитетинин мүчөсү болгон.&lt;br&gt;
1980- 2009жж. Басма сөздөрдө -- “Ала-Тоо”журналынын, “Кыргызстан маданияты” газетинин редколлегияларынын мүчөсү, “КТР-Обо” газетин уюштурган баш редактору, “Мектеп” басмасынын редкеңешинин мүчөсү, КР Гостелерадиокомпаниясынын Редкеңешинин төрагасы, азыр “Кыргыз адабияты” гезитинин ред. кеңишинин мүчөсү. &lt;br&gt;
1993-жылдан бери Дүйнөлүк акын­дар Кон­­грессинин анык мүчөсү. Индия, Мексика, Израил, Кытайда өткөн конгресстерине чакырылган жана Дүйнөлүк ПЕН-клубдун Финляндия, Польшада өткөн конгрессине катышкан, А. Жакшылыковдун Хельсинкиде поэзиясынын жумалыгы өткөн.&lt;br&gt;
2003 ж. бери КР Маданият ишмерлеринин Ассамблеясынын Вице-Президенти, 2010 ж. бери ардактуу төрагасы.м
1993-95 жж КР.Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
“Руханият” коомдук уюмунун алгачкы  кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2005 ж. Кыргызпатенттин  авторлук кеңешинин мүчөсү.&lt;br&gt;
2000-05 жж. Кыргыз Өкмөтүнүн алдындагы жаштар сыйлыгын ыйгаруу комиссиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
2000 ж. бери “Бийиктик” басмасынын редколлегиясынын мүчөсү.&lt;br&gt;
1995 ж. бери Кыргызстан жазуучулар Союзунун Башкармасынын жана Президиумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2007 ж. бери Улуттук Жазуучулар Союзунун поэзия борборунун жетекчиси.&lt;br&gt;
2008 ж. ЮНЕСКОнун  Орто-Азиялык маданият жана искусство уюлунун дүйнөлүк тынчтыкты сактоодогу “Маданият аралык баарлашуу”  форумунун мүчөсү.&lt;br&gt;
2009 КР Акыйкатчысына караштуу маданият жана адабият боюнча Кеңештин төрагасы.&lt;br&gt;
2010 “Манас эл” кыймылынын төрагасы.&lt;br&gt;
2010 ж. Биринчи Ынтымак курултайынын делегаты.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери кыр­гыз тилинде ==
Тандын ырахаты ырлар жыйнагы. Фрунзе “Кыр­­гызстан” 1969.&lt;br&gt;
Улуу Шашке. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Мек­теп” 1977.&lt;br&gt;
Жайлоодо. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Мек­теп 1977.&lt;br&gt;
Бейпил көктөм. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1979.&lt;br&gt;
Белес. Ырлар жыйнагы. Мектеп 1981.&lt;br&gt;
Мак­мал Төр. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргызстан” 1983.&lt;br&gt;
Ык­лас. Ырлар жыйнагы. Фрунзе. “Кыргыз­стан” 1985.&lt;br&gt;
Мээрим. Поэма. Фрунзе. “Кыргызстан” 1987.&lt;br&gt;
Ысык-Көл сонатасы. Ырлар жана поэмалар. Фрун­зе. “Кыргызстан” 1989.&lt;br&gt;
Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын дра­ма­театры койгон. 1993.&lt;br&gt;
Жазгы байыр. Балдар үчүн ырлар. Фрунзе. “Кыр­гызстан” 1995.&lt;br&gt;
Тандалмалардын 5 томдугу. Бишкек. &quot;Кыргызстан&quot;. 1999.&lt;br&gt;
Обондуу ырлар.Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул саптар. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Махабат жазынын сулуулугу. Бишкек. &quot;Эркин-Тоо&quot;. 2000.&lt;br&gt;
Учкул ойлор – “Крылатые мысли, “Бийиктик”. 2003.&lt;br&gt;
Эстутум. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Асан чакырык. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Ырлар жана элет аңгемелери. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
Кыргыз жолу. “Бийиктик”, 2006.&lt;br&gt;
Ыр чабыт. Поэмалар жыйнагы. “Бийиктик”, 2008.&lt;br&gt;
Кыргызчылык. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;
Махабатка кездешүү. Соавт. С.Осмонов. “Бийиктик”, 2009.&lt;br&gt;

== Асан Жакшылыковдун китептери орус тилинде ==
Пути земные. “Молодая Гвардия” Москва. 1983.&lt;br&gt;
Пути земные. “Советский писателң” Мос­к­ва. 1983.&lt;br&gt;
Побеги доброты. “Советский писатель”. Мос­ква. 1989.&lt;br&gt;
Жизнь. “Голос” Москва. 1992.&lt;br&gt;
Молодые поэты Средней Азии. (коллектив) “Мо­лодая Гвардия” 1982.&lt;br&gt;
Народ-победитель. (коллектив) “Детская ли­те­ратура” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Я твой поэт, моя страна. (коллектив) “Мо­ло­дая Гвардия” Москва. 1985.&lt;br&gt;
Шел отец. (коллектив) “Современник” Мос­ква. 1985.&lt;br&gt;
Апрельский дождь. (коллектив) “Детская ли­тература”. Москва. 1986.&lt;br&gt;
Созвездие. (коллектив) “Советский пи­са­тель. Ленинградское отделение”. 1988.&lt;br&gt;
Игорң Ляпин. На правом берегу. “Советский пи­сатель” (Переводы) Москва 1989.&lt;br&gt;
Гимн любви. (Трех томное издание любов­ной лирики поэтов мира). Том 2. “Молодая Гвар­дия”. 1991.&lt;br&gt;
Крылатые мысли. “Бийиктик”, 2003.&lt;br&gt;
Восхождение к чистоте. “Бийиктик”, 2005.&lt;br&gt;
== Башка элдердин тилдеринде ==
Квити гор. (Коллектив) “Молод” Киев. 1976.&lt;br&gt;
Поець Киргижь. (Коллектив) “Литературы ар­тистикэ”. Кишинев. 1984.&lt;br&gt;
Стихи. Улан-Баатыр. 1984.&lt;br&gt;
Ысык-Көл самалы. (Коллектив) “Жазушы” Ал­ма-Ата. 1986.&lt;br&gt;
Стихи. (Коллектив) Лондон. 1994.&lt;br&gt;
Көр казгандар (Дүйнө адебиети) 2007 Астана/&lt;br&gt;
=== Котормолору ===
*Аппаев Б. Кызга кантип үйлөнөт? – Б., 1987.
=== Драмалык чыгармалары ===
*Соку таш жана үч жол жөнүндө насыят. 1988-89 (Тандалма IV том)
*Көкөй кести. Драмалык поэма. Нарын драмтеатры койгон. 1988–91.
*Достун огу. Драмалык поэма. 1995–96. (Тандалма II том).

Асан Жакшылыков ошондой эле Пушкин­дин, Р.Тагордун, Л.Леоновдун, Э.Межелай­тис­тин, Г.Эминдин, Б.Олейниктин, Абайдын, М.Сме­ляковдун ж.б. акындардын айрым чыгар­ма­ларын кыргызчага которгон.
Асан Жакшылыковдун көптөгөн чыгармаларына көрүнүктүү композиторлор тарабынан обондор, романстар чыгарылып, Кыргыз Мамлекеттик Телерадиокомпаниясынын алдындагы “Кыргыз элинин музыкалык Алтын Фондусуна” кабыл алынган.&lt;br&gt;
Асан Жакшылыковдун чыгармачылыгын изилдеген атайын «Асан чакырык» аттуу макалалар жыйнагы 2005-жылы жарык көргөн. Көптөгөн ырларына обондор жана романстар жазылган.

== Колдонулган адабияттар ==
* *[[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: 2011 ISBN   978-9967-26-379-6

== интернеттеги шилтемелер ==
* [http://www.manasel.kg/manasel11.html (А.Жакшылыков, КР Эл жазуучусу), Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816052505/http://www.manasel.kg/manasel11.html |date=2011-08-16 }}
{{Интервикисиз}}

[[Категория:Акындар]]
[[Категория:Драматургдар]]
[[Категория:Кыргыз акындары]]
[[Категория:Кыргыз жазуучулары]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Тумар-2011]]
[[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]]</text>
      <sha1>piiucixeyvybqn26jy217ks3zghpkle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбектер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6769</id>
    <revision>
      <id>643550</id>
      <parentid>460265</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2354" sha1="ofjjwvh4docjkjazzkmelmvew6yzzfb" xml:space="preserve">[[Файл:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg|thumb|270px|Өзбек абышка]]
'''Өзбек (өзбектер, өзбөктөр)''' ([[өзбек тили|өзбекче]] жекелик санда: '''Ўзбек''', '''O’zbek'''; көптүк санда: '''Ўзбеклар''', '''O’zbeklar''') - [[түрк]] элдеринин бири (түрк тилдүү). [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] негизги эли. Алтай тил үй-бүлөсүнүн түрк тилдер тобунун карлук бутагына кирген өзбек тилинде сүйлөшөт. Өзбектердин карлук, кыпчак, огуз диалектилеринен тышкары, көптөгөн өткөөл говорлору бар. 

Өзбектер Караханийлер (10–13 кылымдар) доорунан Аксак Темирдин жана анын урпактарынын дооруна (14-кылымдын экинчи жарымы – 15-кыдымдын акыры) чейин өзүнчө эл катары калыптанып бүткөн. [[Алтын Ордо|Алтын Ордонун]] түштүк-чыгыш тарабындагы көчмөн уруулар 15–16 кылымдарда Өзбек хандын ысмынан улам «өзбек» деген ат менен маалым болушкан. Шейбани хандын колун түзгөн көчмөн Аксак Темирдин урпактарынан бийликти тартып алган. 

Өзбектер м-н кыргыздар экономикалык, саясий жана маданий жактан эзелтеден бери эле карым-катнашта болушкан. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] 999,300 ашуу өзбек жашайт, алар негизинен түштүк дубандарда турушат.

== Шилтемелер ==
* [https://archive.today/20160514163542/http://mytashkent.uz/2016/05/06/istoriya-formirovaniya-uzbekskogo-naroda/ &lt;small&gt;История формирования узбекского народа&lt;/small&gt;]
{{элдер-stub}}
{{Түрк элдери}}
{{Өзбектер}} 

[[Категория:Өзбектер| ]]

[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>ofjjwvh4docjkjazzkmelmvew6yzzfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казак Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6794</id>
    <revision>
      <id>643604</id>
      <parentid>639090</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="47pgb039mvw609zlsxxkclqq8s4mf59" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name = Казак Кеңештик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = {{lang-kk|Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы}}
| flag = Flag of the Kazakh SSR.svg
| arms = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
| республика желегине шилтеме  = [[Казак КСРынын желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Казак КСРынын герби]]
| motto = Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!
| map = Kazakh SSR in the Soviet Union.svg
| capital = [[Алма-Ата]]
| established = 5 декабрь 1936
| from = 5 декабрь 1936
| to = 16 декабрь 1991
| area = 2&amp;nbsp;717 миң км²&lt;br /&gt;2-чи ССРСте
| population = 16&amp;nbsp;711 миң ад.&lt;br /&gt;4-чү ССРСте
| density = 6,1 ад./км²&lt;br /&gt;15-чи ССРСте
| anthem = [[Казак ССРынын гимни]]
}}

'''Казак Кеңештик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-kk|Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы}}) — [[Кеңештер Бирлиги|КСРБнин]] ичиндеги республика. Азыркы кезде эгемендүүлүк [[Казакстан]].

== Колдонулган адабият ==
...

{{Казакстан тарыхы}}
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Казак тарыхы‎| ]]</text>
      <sha1>47pgb039mvw609zlsxxkclqq8s4mf59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Иманалы Айдарбеков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7113</id>
    <revision>
      <id>643626</id>
      <parentid>642554</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T16:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21977-51</username>
        <id>47195</id>
      </contributor>
      <comment>И.Айдарбеков жөнүндө кыскача маалымат</comment>
      <origin>643626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4676" sha1="1a5gvzmecgpwlfzzwvhvo5stxhmv0gm" xml:space="preserve">И.Айдарбеков 1894-жылы азыркы Сокулук ооданынын Жап айылында солту элинин күн туу уруусундагы Сарбан тукумунда туулган... И.Айдарбеков кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиз салуучулардын бири көрүнүктүү саясий жана коомдук ишмер.

== Өмүр баяны ==
'''Айдарбеков Иманалы''' 1894-жылы, азыркы [[Сокулук]] ооданынын [[Жап]] айылында, Солто элинин [[Күнтуу]] уруусундагы Сарбан тукумунда туулган. Атасы Айдарбек Турдин [[Күнтуу]] болуштугунда манап болгон. Иманалы Айдарбеков - өз заманынын билимдүү, жаңычыл көз караштагы, демилгелүү мамлекеттик жана коомдук ишмерлеринин бири болгон. Анын өмүр жолу улут маңдайына улуу бурулуш тагдыры жазылган кезге туш келди. Ал бүлүнгөн журтту жыйноо, арыган калкты асыроо, талаш аймактарды кайтарып алуу милдеттери жүктөлгөн татаал учурда жан аябай эмгек кылган. Иманалы Айдарбеков кыргыз элинин өз алдынча мамлекетке ээ болушуна, анын юридикалык жактан таанылышы жаатындагы иштердин башында турган. Өзүңүздөр жакшы билесиздер, Октябрь революциясы жеңген учурда кыргыз жергеси бытыранды, калкыбыз чачыранды болуп, анын түндүк аймагы Түркстандын Жети-Суу облусуна, түштүгү Сыр-Дарыя облусуна карап калган. Ошондон улам, жаңыдан калыптана баштаган улуттук интеллигенциянын алдыңкы тобу кыргыз кыйырын бириктирип, өз алдынча мамлекет түптөө демилгесин көтөрүп чыккан. Иманалы Айдарбеков ошолордун алдыңкы сабында болгон. &lt;br&gt;

== Билими ==
Ал алгач айылдык молдодон кат тааныган. 1909-ж. [[Бишкек]]теги айыл чарба техникумун бүтүргөн. Андан кийин Ташкендеги гидротехника мектебинен билим алган. &lt;br&gt;

== Ишмердүүлүгү ==
1918–1920 жылдары [[Бишкек]] уезддик-шаардык кеңеш аткомунун, 1920–1921 жылдары [[Каракол]] уезддик ревкомунун мүчөсү. 1921–1923 жылдары [[Бишкек]] уезддик аткомунун төрагасы. 1924-жылы Кара-[[Кыргыз автономия облусу|Кыргыз автономия]] облусунун ревкомунун төрагасы. 1925–1926 жылдары [[Ташкен|Ташкенде]] «[[Орто Азия]]» кеңсесинде башкармалыктын мүчөсү  болгон. 1927–29-ж. [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]нин жеңил  өнөр жай жана соода эл комиссары, 1930–31-ж. [[Кыргыз]] айыл чарба банкынын башкармалыгынын мүчөсү, [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]] Юстиция эл комиссары, [[Кыргыз АССР|Кыргыз АКСР]]нин башкы сотунун төрагасы. Аксуу козголоңун, Нарындагы контрреволюциячыл көтөрүлүштү басууга катышкан. Жалган жалаа менен атылган. 1991-жылы сөөгү [[Атабейит]] көрүстөнүнө кайра коюлган. &lt;br&gt;
Иманалы Айдарбековду 

== Колдонулган булак ==
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:Туулгандар 1894-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1938-жылы]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Куугунтукталгандар]]
[[Категория:СССР]]</text>
      <sha1>1a5gvzmecgpwlfzzwvhvo5stxhmv0gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уйгурлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8010</id>
    <revision>
      <id>643544</id>
      <parentid>554505</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="p57dz2w1h6ci5vikzc5lgw4soxhdbu9" xml:space="preserve">{{stub}}

[[Файл:Uyghur man.jpg|250px|thumbnail|right|Уйгур абышка]]
'''Уйгурлар''' ''([[Узартылган кыргыз алиппеси|лат. кыр.]] Uýǵurlar)'' — [[Кытай Эл Республикасы|Кытай Эл Республикасынын]] [[Шинжаң-Уйгур автоном району|Шинжаң Уйгур автоном районунун]] жергиликтүү калкы. 

Байыркы түрк тилдүү калктардын бири, саны 10 миллиондон ашат. 

Кыргыз Республикасында 61 033 уйгур жашайт.&lt;ref&gt;[http://www.stat.kg/kg/opendata/category/312/ Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети: Калктын улуттук курамы]&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар}}

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Уйгурлар]]


[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>p57dz2w1h6ci5vikzc5lgw4soxhdbu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыпчактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15374</id>
    <revision>
      <id>643539</id>
      <parentid>556060</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21996" sha1="4vx8qurqvlomnd475af7kwm2ik35ler" xml:space="preserve">'''Кыпчаки-Половецы или Мамлюки ''' – кыпчактар Борбор Азияда, Мажарстанда, Мисирде тараган түрк элдердин бири. Алар орто кылымдардагы күч-кубаттуу уруулук бирдик.

==== '''Кыргыз элиндеги Кыпчак уруусунун бөлүнүшү''' ====
'''Кыпчак'''
* Хан Кыпчак
* Тогуз Кыпчак
* Товур Кыпчак (Тобур Кыпчак)
* Жети уруу Кыпчак
* Жаманан
* Омонок
* Таз
* Шэрдэн
* Кармыш
* Тору Айгыр
* Актачы (Ахтачы)
* Кожом Шүкүр (Кожомшүкүр)
* Жарты Баш (Жартыбаш)
* Алтыке
* Сакоо Кыпчак
* Сары Кыпчак
* Жетикашка Кыпчак
* Карахан Кыпчак
* Кызыл Аяк (Кызыл Айак)
* Беш Көрүк

== Тарыхы ==
Кыпчактар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар кытай жылбаяндамаларынан кездешет. Анда (биздин заманга чейин 201-жылы) [[хунндар]] багындырган жана алардын мамлекетинин курамына кирген «кюсше» аттуу (кытай транскрипциясында) журт катары баяндалат. Айрым булактарда «кюс-ше», «кин-ча», «хи-би-са» аталыштар менен да кезигет. Кыпчактар энесайлык кыргыздардын батыш тарабында (Иртыш) турушкан.&lt;br&gt; [[Уйгур]] каганы Моюн Чурдун эстелигинде (751-жылы) кагандын түрк-кыпчактар мамлекетинде 50 жыл такта олтургандыгы баяндалат. [[Махмуд Кашгари ]]Кыпчактарды кыргыз, [[огуз]], [[тухси]], [[ягма]], [[чигил]] жана [[чаруктардай]] эле таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилейт. Кыпчактар мусулман жазма булактарында «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половец», «половцы», батыш (Византия) жазма булактарында «куман», «коман» формаларында эскерилет. Түрк тилдеринин [[генеалогия]]лык классификациясында батыш хунн тобундагы кыпчак бутагынын болушу орто кылымдагы бул элдин кийинки казак, кыргыз, түркмөн, уйгур, [[каракалпак]], [[татар]], [[башкыр]], [[кумук]], [[карача]], [[балкар]], көчмөн өзбектер, коңурат, [[катаган]], [[лакай]] жана башка элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгенин белгилейт. Болжолу, 7-кылымдын аягынан Кыпчактар [[Саян-Алтай]] тоолоруна жакын жерлерди мекендешкен же коңшу аймактардан журт которушкан.&lt;br&gt; [[Г.Е.Грумм-Гржимайлонун]] кыпчак уруулары алтай динлиндеринин батыш канатын түзүшкөн, биздин заманга чейин 3-кылымда хунндар тарабынан баш ийдирилген деген көз карашын [[М.И.Артамонов]] колдоп чыккан. Бул аймак Иртыш дарыясынын жогорку жана ортоңку агымдарына чейин жеткен. Чыгыш мусулман булактарында Кыпчактар [[Ибн Хордадбек]] тарабынан алгач ирет 11-кылымда эскерилет. Бул уруулук бирикме 8–9-кылымда кимактар менен этносаясий карым- катнашта болуп турушкан. 10–11-кылымдарда Кыпчактар эки багытка – түштүккө (Мавераннахр), батышка – Волга боюна журт которушкан. Кыпчак урууларынын күч алып батышты көздөй журт которуусу печенегдерди түштүк орус талааларына көчүп кетүүгө аргасыз кылган. 11–13-кылымдарда Кыпчактар борборлошкон мамлекет түзүшпөгөнү менен [[Иртыштан Дунайга]] чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкан, ал жерлер «Дешт и-Кыпчак» – «Кыпчак талаасы» деген ат менен белгилүү.&lt;br&gt; [[Моңгол]] жапырыгынын тушунда кыпчак урууларынын бир бөлүгү басып алуучуларга баш ийип беришсе, айрымдары [[Паннонияга ]]](азыркы Венгрия), [[Балкан]] жарым аралына көчүп өтүшкөн. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн кыпчак уруулары түзүшкөн жана анын батышка карай жортуулуна кыпчактар өтө жигердүүлүк менен катышкан. [[Шаман динин]] тутушкан Кыпчактардын, алар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес жана бул ири уруулук бирикме өз курамына кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк жана башка [[угрофин]] этнокомпоненттерин сиңиришкен. Азыркы казак, каракалпак, башкыр, лакай, кыргыз, түркмөн, алтай, ногой, крым татарлары жана башка түрк тилдүү элдердин курамындагы кыпчак уруулары эң ири этнокомпоненттер болуп эсептелет. Кыргыз тилинин калыптанып өнүгүшүндө кыпчак тили чоң таасирин тийгизген. Кыргыз тили түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында чыгыш хунн тобундагы кыпчак бутагына кирет.Кыпчактар бир улут болуп саналат алардын кыргыздарга эч кандай тиэшеси жок, эн тамгалары менен [[казак-кыпчак,]] [[каракалпак-кыпчак]], [[ногой-кыпчак]], [[башкыр-кыпчактардын]] курамдарындагы [[этнонимдер]], эн тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.&lt;br&gt;

== &quot;Манас&quot; эпосундагы мааниси ==
'''Кыпчак''' — этноним. [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунда]] К-тар кыргыз эли менен тектеш (, кыпчак уругум, кыз үчүн балам кетем деп; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаков]], 2. 153) уруу катары айтылат. К. биринчи жолу 8-кылымда уйгур башкаруучусу Моюн-Чурга арналган эстеликте кездешет. Ал доордо К. Саян-Алтай тоолорунда жашашкан. 11 — 13-кылымда болсо Алтайдан Кырым жана Дунайга чейинки аралыкта көчүп жүрүшкөн. Махмуд Кашгаринин «Сөздүгү» боюнча К-тын бөлүгү [[Талас]] өрөөнүндө жана Кашкар шаарынын жанында да жашашкан. Ферганалык автор Сейф ад-Дин Аксыкентинин «Мажму ат-таварихи» (16-к.) боюнча Таластагы Каркара өрөөнүн К-тар ээлешкен. [[Манас баатыр|Манастын]] атасы жана чоң атасы да ушул аймакты башкарган. [[Манас баатыр|Манас]] баатыр Каркарада төрөлгөн, анын чоролору да каркаралык болушкан. Кыргыздар менен К-тар чектеш, аралаш жашагандыгын далилдейт. Ошол себептен [[Манас баатыр|Манас]] баатырдын теги Кыргыз улутунан чыккан болуп эсептелет. Эпостун бүгүнкү күндөгү варианттарында бир катар белгилүү каармандар (Мисалы, Манас, Курманбек, Шырдакбек, Төштүк, Үрбү жана башкалар) К. уруусунан деп берилет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[&quot;Манас&quot; энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4
*“Кыргыз Тарыхы.  Энциклопедия”  Бишкек 2003.&lt;br&gt;
“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”&lt;br&gt;
“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”&lt;br&gt;
“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”.&lt;br&gt;
“Ред кеңеш:  Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”&lt;br&gt;

== Кыпчактар ==
'''Кыпчактар''' – [[Борбордук Азия]]дагы байыркы түрк урууларынын бири. Кээ бир синологдордун (мисалы, Ф. Хирт, П. Будберг) көз карашы боюнча Кыпчактар тууралуу алгачкы маалыматтар кытай хроникаларында «сйе» жана «яньто», Тонйукукта «сир» түрүндө кездешет. Кийин сйелер яньтолорду багындырып сйеяньто (Сыр-Тардуш) уруусун түзгөнү жана алар уйгур, байегу, тунло, пугу сыяктуу эле хунндардын тйелэ (телес, теле) уруусунун бир бутагы экени айтылат. [[Махмуд Кашгари]] кыргыз, огуз, тухси, чигил, ягма ж. б. менен бирге Кыпчактар да таза түрк тилинде сүйлөгөнүн белгилесе, мусулман жазма даректеринде «кыфчак», «кыбчак», орус жыл баяндарында «половцы», батышта «куман», «коман» түрүндө берилген. Бирок кээ бир окумуштуулардын (мисалы, Султанов Т. И., Кляшторный С. Г.) ою боюнча байыркы кытай хроникаларында кездешкен «кюеше» («цзюше») этноними фонетикалык жактан Кыпчактарга эч кандай тиешеси жок. Жазма маалыматтарда алгачкы жолу уйгурлардын каганы  Моюн Чурдун эстелигинде  эскерилип (751-ж.), уйгурлар 50 жыл аларга көз каранды болгону айтылат. Кытай хроникалары боюнча жужаңдардын империясы кулагандан кийин (552) сеяньтолор [[Түрк]], анан Батыш Түрк кагандыгына карап, башка түрк уруулары менен Чыгыш Тянь-Шандан баштап, Түштүк-Батыш Алтай аймагын ээлешкен. Түрк каганатынын кыйрашы менен (630) саясий аренага сеяньто жана уйгурлар чыгып, көп өтпөй эле кээ бир түрк урууларына (тогуз-огуз) бириккен сеяньтолор Ильтэр тукуму башында турган өз алдынча мамлекет түзүүгө жетишкен. Кыпчактардын күчөп баратышы  Тан империясын кооптондуруп тургандыктан, алар 630–640-жылдары [[уйгур]] жана [[огуз]] уруулары менен союз түзүп, сеяньтолорду катуу кырышкан. 735-жылдан баштап сир этноними жоголуп, 8-кылымдагы руника тексттери менен араб маалыматтарында ([[Ибн Хордадбек]], [[Гардизи]], [[Ибн ал-Асир]]) Кыпчактар (кыбчак, хифджак ж. б.) түрк урууларынын бири экени жана алар кара, ак, сарылар болуп бөлүнгөнү тууралуу айтылат. Бул уруу бирикмеси 8–9-кылымдарда кимактар менен этносаясий карым-катнашта болуп, 10–11-кылымдарда эки багытка – түштүктө [[Мавераннахр]], батышта Волга боюна тараган. Бул мезгилде Кыпчактардын кайрадан күч алышы менен печенегдер Дон, Дунай дарыясынын жээктерин карай чегинет. Махмуд Кашгаринин эмгегинде 9-кылымда Кыпчактар имак, карабөрүк, субар, каңлы, токсаба, бөрүлүү сыяктуу уруулардан турган. Кээ бир араб, фарси даректери боюнча 12–13-кылымдарда [[Иртыш]]тан Дунайга чейинки эбегейсиз зор аймакка үстөмдүк кылышкандыктан, ал жерлер Дешт и-Кыпчак (Кыпчак талаасы) деп аталып калган. 13-кылымда моңголдордун чабуулуна байланыштуу Кыпчактардын бир бөлүгү аларга баш ийип калышса, айрымдары Балкан жарым аралын көздөй жылып кеткен. Батый хан негиздеген Алтын Ордонун негизги бөлүгүн Кыпчактар түзүп, ал ыдырагандан кийин ар кайсы улустун курамында калышкан. Негизинен Кыпчактар ээлеген аймактын этностук абалы бир кылка болгон эмес, ошондуктан алар кимак, кыргыз, печенег, булгар, хазар, берендей, истяк ж.б. угро-фин этнокомпоненттерине сиңип турушкан. Мисалы, азыркы [[каракалпак]], башкыр, [[лакай]], кыргыз, түркмөн, алтай, [[ногой]] жана крым татарлары сыяктуу түрк тилдүү элдердин курамында кыпчак уруулары көп кездешет. [[Казак]] эли болсо өздөрүнүн этногенезин Кыпчактар аркылуу түзүлгөн деп эсептешет. Кыргыздардын ичиндеги Кыпчактар санжырада бир нече уруктардан куралат. Ичкилик (Булгачы) курамына кирип, көпчүлүк окумуштуулардын пикири боюнча байыркы Кыпчак уруулары мненн түз байланышы бар этностук компонент болуп саналат. Санжыра маалыматтарында Кыпчактар тогуз уруу: таз, торайгыр, кожомшүкүр, жартыбаш, шерден, кармыш, жаманак, омонок, алтыке болуп таралат. Көпчүлүк бөлүгү Түштүк Кыргызстанда (Фергана өрөөнү) туруп, кыргыздар менен жашагандар жалпы жонунан «кыргыз кыпчак» («тору кыпчак»), өзбектерге жакындар «сарт кыпчак» («сары кыпчак»), казактар менен аралаш тургандар «казак кыпчак» («кара кыпчак») деп аталып калган деп айтылат. Бирок илимий көз караштар боюнча аларды өзбек, каракалпак ж. б. курамындагы Кыпчактар менен салыштырууга болбойт, алардын түзүлүшү башкача экени байкалып, ал эми казактардын ичиндеги Кыпчактарда да торайгыр тобу кездешет. Ошондуктан алардын теги алтайлык уруулар менен байланышта болгон деп кароого болот. Негизинен Баткен(Кадам-Жай, Баткен), Ош облустарында(Чоң Алай, Кара-Суу), Кытайдын Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунда(Улуу-Чат, Ак-Тоо, Кашкар), &lt;ref&gt;https://oipikir.turmush.kg/unews/un_post:7042

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/&lt;nowiki&gt;http://www.science-journal.kg/media/Papers/ivk/2022/4/%D0%98%D0%92%D0%9A_4-2022_131-134.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;Тажикстандын(Мургап, Жерге-Тал), Ооганстандын Памиринде(Улуу Памыл, Кичик Памыл), Өзбекстандын Анжиян, Фаргана облустарында, Түндүк Кыргызстандын Талас облусунда (Бакай ата, Айтматов райондор), Чүй (Аламүдүн, Сокулук районндор), өрөөндөрүнүн кээ бир айылдарында уруу-уруу болуп чогуу турушат. Негизинен бул аймактарда жашаган Кыпчактар өздөрүнүн түпкү тегин Түштүк Кыргызстандан чыккан деп эсептейт жана кыргыз эпосторунун башкы каармандары Манас, [[Эр Төштүк]], Курманбек, Шырдакбек, Жаныш, Байыш, Эр Үрбү сыяктуу баатырлардын уруусу Кыпчак экени айтылат. Ал эми Мажму ат-Таварихте 92 боолуу өзбектин (илатийа) бири катары эскерилип, башка бир оозеки санжыраларда да Абубакир Садык деген адамдан 92 уул болуп, анын чоң атасы Кыпчак болгон. 
Түрк тилдеринин классификациясы боюнча батыш хунн тобундагы кыпчак бутагы орто кылымдан баштап кийинки кыргыз, казак, түркмөн, уйгур, каракалпак, татар, башкыр, кумык, карачай, балкар, көчмөн өзбек, коңурат, катаган, лакай ж.б. элдердин калыптанышына чоң таасир тийгизгени белгиленет. Кыргыз тилинин өнүгүшүнө да кыпчак тилинин таасир тийген. Ал эми ар кайсы элдин курамына кирген (мисалы, каракалпак-кыпчак, казак-кыпчак, ногой-кыпчак, башкыр-кыпчак ж. б.), кыпчак уруу аталыштарындагы эн тамга, этноним, тамга белгилеринин ортосунда этногенетикалык жалпылыктар бар.

== Шилтемелер ==
&lt;references/&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
*Абуль-Гази хан. Родословное древо тюрков. Казань, 1906.
*Гаркавец А. Н. Кыпчакское письменное наследие, в 2-х т., А., 2002.
*Голубовский П. Б. Печенеги, тюрки, и половцы до нашествия татар. Киев, 1884.
*Кумеков Б. Е. Арабские и персидские источники по истории кипчаков XI–XIII вв., А.-А., 1987.
*Он же, Арабские источники по истории кипчаков, куманов и кимаков VIII – XIII вв., СПб., 1994.
*Кюнер Н. В. Китайские известия о народах Южной Сибири, Центральной Азии и Дальнего Востока. М., 1960.
*Плежнева С. М. Половцы. М., 1990
*Кляшторный С. Г. Султанов Т. И. Казахстан; летопись трех тысячелетий. А., 1992.
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Манас эпосу]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория:Инсандар]]
[[Категория:Кыпчактар]]
[[Категория:Түрк элдери]]

[[Категория:Байыркы түрк уруулары]]</text>
      <sha1>4vx8qurqvlomnd475af7kwm2ik35ler</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хакастар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16702</id>
    <revision>
      <id>643545</id>
      <parentid>556345</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5541" sha1="al3fwrbt368w7h696hvaprbr4k5zr1p" xml:space="preserve">[[Файл:MinusinskTatars.jpg|thumb|Минусиндик татар - хакастардын тобу. XX кылымдын башы.]]
'''Хакастар''' (өз аталышы – ''хакастар, хоорай, тадарлар''; мурдагы аталышы – '''минусинск татарлары''', '''абакандык''' ('''энесайлык татарлар''') ― [[Орусия|Орусиянын]] түрк элдери, көбүнчө Түштүк Сибирдин [[Хакас-Минусин ойдуңу|Хакас-Минусин ойдуңунун]] сол жээгинде жайгашкан. Түрк тилдеринде сүйлөгөн эл, шаманизм жана [[христиан дини]]н тутушат. Соңку эл каттоолордо Хакастардын жалпы саны 80 миңден ашып, республикасынын калкынын 11%ин гана түзүшкөн. Хакастардын этностук курамы XVIII–XIX-кылымдарда енисейлик кыргыздар менен байыркы түрк, самодий жана кет урууларынын аралашуусунун негизинде калыптанган. 

== Субэтникалык топтор ==
Субэтностук (диалекттик) топторго бөлүнүшөт:

Качиндер (''хааш, хаас'') — орус булактарында биринчи жолу 1608-жылдан хан Түлкү башкарган жерге кызмат адамдары кеткенден бери эскерилет;

Койбалдар (''хойбал'') — түрк тилдүү топтордон тышкары, кээ бир маалыматтар боюнча, алар урал тилдер үй-бүлө тилдеринин самодий тобунун түштүк кичи тобуна кирген камасин тилинин диалектисинде сүйлөгөн топторду камтыган;

Кызылдыктар (''хызыл) —'' Хакасия Республикасынын Ширин жана Орджоникидзев райондорунун аймагындагы Кара Үүс өрөөнүндө жашаган хакас элинин бир тобу;

Сагайлар (''сағай'') ''—'' алгачкы жолу Рашид ад-Диндин моңгол басып алуулары жөнүндөгү кабарында айтылган; Орус документтеринде биринчи жолу 1620-жылы айтылган, алар «ясак төлөбөй, ясактарды сабашкан эмес» деп көрсөтүлгөн. Сагайлардын курамында билтирлер (''пилтір'') этнографиялык топ катары белгилүү, бүрүстөр ((''пӱрӱс'') мурда айырмаланган.

17–18-кылымдардагы жазма документтерде хакастардын жери «Кыргыз жери» же «Хонгарай» деп аталган. Элдик оозеки чыгармачылыкта «хоорай» же «хыргыс-хоорай» деген аталыштар көп кезигет. 1703-жылы [[Хакасия]]да жашаган кыргыздардын негизги бөлүгү Жуңгарияга көчүрүлгөндөн кийин «хыргыс», «кыргыс» аты жазма булактарда сейрек учурай баштайт. Орустар хакастарды минусалык, абакандык татарлар деп аташкан, бул аталыш аларга убактысынча туруктуу болуп, өздөрүн «тадар» кылып алышкан. 

«Хакас» термини 1917-жылы 20–30-июлда [[Чарков айылы]]нда өткөн хакас элинин 2-курултайында кабыл алынган. Түзүлгөн комиссиянын курамы «тадар» деген аттан баш тартуу менен жергиликтүү калк енисей кыргыздарынын түз урпактары экендигин эске алышып, [[Тан доору]]на тиешелүү кытай жылнаамаларындагы «хягас» деген аталышка токтолот. 

Совет бийлиги тушунда хакастар өзүнчө мамлекеттик түзүлүшкө ээ болду. Хакасиянын аймагында енисей кыргыздарына таандык археологиялык эстеликтер арбын. Хакастар менен кыргыздардын материалдык, [[руханий маданият]]ында көптөгөн этногр. окшоштуктар байкалат.

== Колдонулган  адабият ==
*“Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003.
*“Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”
*“И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”
*“Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”
*“Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”

== Интернеттик шилтемелер ==

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Хакасия]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>al3fwrbt368w7h696hvaprbr4k5zr1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азербайжандар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35475</id>
    <revision>
      <id>643521</id>
      <parentid>562995</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="3grferfv4ar0wcbp5e234i4y6r11thg" xml:space="preserve">'''Азербайжандар''' - түрк тилдүү калк. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө батыш хунну тобунун огуз-селжук бутагына кирет. [[Азербайжан]] республикасынын түпкү калкы. Азербайжандардын жалпы саны 20 млн.дон ашуун. Алар өлкөдөн сырткары Иранда (10 млн. ашуун), Грузияда, Россияда (Дагестанда ж.б.), Түркияда, Афганистанда, Түркмөнстан, Казакстан, Кыргызстан ж.б. жерлерде да жашашат. Мындан сырткары, азербайжандардан субэтникалык топторду: айрум, афшар, баят, карадаг, карапапах, падар, шахсевен ж.б. бөлүп кароого болот. Азербайжан тили өлкөнүн аймагында 5 диалектиге бөлүнөт: Чыгыш диалектилер тобу: куба, дербент, бакы, шемаха, салиян, ленкоран; батыш диалектилер тобу: казах, баргалли, айрум; түндүк диалектилер тобу: нуха, закатал, куткаш; түштүк диалектилер тобу: ереван, нахичеван, ордубад; борбор (орто) диалектилер тобу: гянжа, карабах. Адабий тили 13-к. калыптанган. Улуттук тилдин нормалары ше- маха-бакы диалектинин негизинде түзүлгөн. Ирандык азербайжандар кашкай, кызылбаш, тэрэкеме диалектилеринде сүйлөшөт. 20-к. чейин орус адабияттарында «кавказ түрктөрү», «кавказ татарлары» деген сырттан берилген ат аркылуу (экзоэтноним) да белгилүү болушкан. Азербайжанда 13-к. чейин огуз жана кыпчак урууларынын элдик-оозеки тили колдонулган. Бул элдин калып- танышында да аталган уруулук бирикмелер негизги пайдубалды түзүшкөн. Мындан сырткары, этностук процесске жергиликтүү кавказ этнокомпоненттери да катышкан. Сак, хунну, булгар, печенег элементтеринин катышуу даражасы да илимий далилденген. Азербайжандын этностук жалпылыгынын калыптануусунда 10-13-кк. огуз-селжук урууларынын көчүп келүүсү жана отурук- ташуусу башкы орунга ээ. Огуз-селжуктардын түштүк канаты 10-11-кк. Орто Азиядан, Сырдарыянын бойлорунан батышка журт которушкан. Азербайжан тилинде байыркы огуз, кыпчак тилдеринин элементтери басымдуу сакталып калгандыгы байкалат. Бүгүнкү Азербайжандын топонимиясында байыркы булгар, печенек, огуз-селжук, кыпчак жер-суу аталыштары арбын кездешет. Алардын дээрлигинин Кыргызстандын жер-суу аталыштарында параллелдери кездешет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

[[Категория:Азербайжандар| ]]
[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Азербайжан]]
[[Категория:Түрк элдери]]
{{Түрк элдери}}</text>
      <sha1>3grferfv4ar0wcbp5e234i4y6r11thg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтайлыктар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35497</id>
    <revision>
      <id>643522</id>
      <parentid>618143</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9409" sha1="i52aqx8k0xv9d1jm55f1aufud95sklq" xml:space="preserve">'''Алтайлыктар''' - ''([[Алтай тили|алт.]] Алтай кижи)'' [[Россия|Россия Федерациясынын]] Тоолуу [[Алтай]] жана ага чектеш аймактарда жашаган түпкү калкынын аталышы. 20-к. адабияттарда «[[ойроттор]]», «ак калмактар» деген ат менен да белгилүү болушкан. ''Алтайлыктар'' - аймактагы этностун шарттуу аталышы.
{{Калк
 |аталышы         = Алтайлыктар
 |сүрөт           = Peoples of Altay.png
 |туурасы         = 
 |сурөттүн аталышы= Алтайлыктардын бөлүнүшү
 |расмий аталышы  = Алтай кижи
 |саны            = 80.800
 |жайгашуусу      = {{RUS}}, {{MNG}}, {{KAZ}}
 |жок болгон        = 
 |архкалдык       = 
 |тили            = [[Алтай тили]], [[Орус тили]]
 |раса            = [[Түштүк Сибир]]
 |дини            = [[Шаманизм]], [[Христиандык]]
 |туугандары      = [[Кыргыздар]], [[Хакастар]], [[Теленгиттер]], [[Телеуттар]], [[Шор, эл|Шорлар]]
 |кирет           = [[Түндүк Түрктөр]]
 |кошулат         = 
 |келип чыгышы    = 
}}

== Аталышы ==
Бүгүнкү күндө илимде алтайлыктардын түндүк жана түштүк этнографиялык топтору бар экендиги маалым. 20-к. чейин түндүк алтайлыктар «черневые татары» («токой татарлары») деп аталышкан. Бул этнографиялык топко тубалар, куу кижилер же челкандар, кумандылар кирет. Түштүк алтайлыктар 20-к. чейин ак калмактар (белые калмыки), тоолуу, бийскилик калмактар деген аттар менен белгилүү болушкан. Бул этнографиялык топко алтай кижи, теленгиттер, телес, телеуттар, маймалар кирет. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө түштүк алтайлыктар чыгыш хунну тобундагы кыргыз-кыпчак бутагында сүйлөшөт. Бул жобо алтайлыктардын этностук тарыхындагы, этногенезиндеги кыргыздардын үстөмдүгүн чагылдырат. Калктын жалпы саны 60 миңден ашуун. Түндүк жана Түштүк этнографиялык топтор антропологиялык, тилдик өзгөчөлүктөргө ээ, ошондой эле жашоо образында, руханий маданиятында чарба жүргүзүүнүн ыкмаларында бир катар айырмачылыктар бар. Түштүк Сибирь (Туран) расасына киришет.
== Жашоо турушу ==
Тоолуу, токойсуз аймактагы түндүк алтайлыктар аңчылык, балыкчылык кесипке көбүрөөк маани беришсе, түштүктөгүлөр болсо көчмөн, жарым турукташкан көчмөн турмушка ык алышкан. Чарбалык-маданий типтердин айырмасы табигый географиялык шарттарга байланышкан. Түндүк алтайлыктардын антропологиялык тибинде угрофинн, самодий элементтери да байкалат. Бул аймакты эзелтеден түрк, теле, кыргыздар мекендеп келишкен. Муну алтайлыктардын курамындагы тодош (төрдөш), телес (төөлөс) ж.б. этнонимдерден байкоого болот. Тоолуу Алтай Кыргыз мамлекетинин жана кыргыздардын экономикалык жана саясий кызыкчылыктары маанилүү аймактардын биринен болгон. 5-18-кк. баш чендерине чейин аталган чөлкөм аркылуу кыргыздардын кыштымдарынын чек аралары өткөн. Негизинен алтайлыктар кыргыздарга кыштымдар (түбөлүк салык төлөөчүлөр) болушкан. Атактуу кыргыз журт башчысы, мамлекеттик ишмер, таанымал аскер жетекчиси Еренак-бек 1687-ж. Телес көлүнүн жанындагы монголдор менен болгон салгылашууда курман болгон. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикирлеринде Тоолуу Алтайдын аймагында орто кылымдардагы Кыргыз мамлекети (Монгол жана Кытай Алтайын бирге алганда) жашаган. Кыргыз-алтай этностук жалпылыктарын уруу-урук аталыштарындагы (этнонимдер), эн тамгалардагы, жер- суу аттарындагы, материалдык жана руханий маданияттын үлгүлөрүндөгү жалпылыктар чагылдыра алат. Кыргыз жана түштүк алтайлыктардын тилдери 10-к. кыпчакташуу процессине кабылышкан. Тоолуу Алтайда орто кылымдардагы кыргыз жазуу ж.б. эстеликтер арбын кездешет.

== Уруулук бөлүнүшү ==
Этнонимиялык параллелдер этногенетикалык жана этномаданий терең алакаларды туюнтат: кыргыз - кыргыз (алтай кижи), саруу - жети сары (алтай кижи), саруу - сарык, жарике (саяк) - йарык (алтай кижи), кабели (бугу) - кобалы (алтай кижи), мурат (басыз, саяк, чекир саяк) - мерет (алтай кижи), найман - найман (алтай кижи), азык (төрт тамгалуу азык уруусу) - төрт ас (теленгит). кара найман (найман) - кара найман (алтай кижи), моңолдор - могол (алтай кижи), могол (оргу) - могол (алтай кижи), меркит (дөөлөс) - меркит (алтай кижи), муркут (дөөлөс) - меркүт (алтай кижи), коткор мундуз (мундуз) - кочкор мундуз (алтай кижи, туба кижи), туба (саруу) - туба кижи, мундуз - мундус (алтай кижи, туба кижи), зулум мундуз (мундуз) чулум мундуз (мундус), чулум кашка (дөөлөс) - чулум мундус (мундус), сакалды (кушчу) - сагал (алтай кижи, теленгит), төрт таз (солто) - дорты (теленгит), сарттар (адигине уруулук тобундагы уруу) - сарт (алтай кижи), чулман (дөөлөс) - чалман (телеут), кара тон (жедигер) - тон (алтай кижи), кара чоро (генеоним) - чорос (алтай кижи), дөөлөс (төөлөс) - төөлөс (теленгит), ак тонду (басыз) - тон (куманды), улаан (коңурат) - улан (куманды), кебек (дөөлөс) - көбөк (телеут), кара сакал (баргы) - кер сакал (куманды), калдар (тейит) - каал (алтай кижи), куран найман (найман) элик (алтай кижи), туума тукум (найман) - тумат (алтай кижи, телеут), тогуз (багыш) - тогус (туба кижи), татар (муңгуш) - татар (алтай кижи), таздар (нойгут) - тастар (куманды), төрдөш (кытай) - төдөш (алтай кижи), кара төөдөш (алтай кижи, телеут), жакшылык (бугу) - чакшылык (куу кижи), көкө найман (найман) - көгөл найман (найман), байат (тейит) - байат (теленгут), ак кийиз (саруу) - кийис бөрүк (туба кижи) ж.б.у.с.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>i52aqx8k0xv9d1jm55f1aufud95sklq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балкан түрктөрү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35562</id>
    <revision>
      <id>643524</id>
      <parentid>563046</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="h4ivmxfwf1z2gc3rvtggez7l54a8q8g" xml:space="preserve">'''Балкан түрктөрү''' - Болгария, Македония, Греция, Румыния ж.б. жерлерде жашаган түрк тилдүү этностук топтор. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктелүүсүндө балкандык түрктөр огуз тилдеринин огуз-булгар бутагында сүйлөшөт. Бул этностук топтордун келип чыккан теги, жайгашуу ареалы, алардын таралуу алкагы бир мезгилди кучагына камтыбайт. Алардын бир бөлүгү 9-10-кк. Кара деңиз тараптан көчүп келген печенек, уз (аз), торк ж.б. түрк тилдүү уруулардын урпактары болсо, калган бөлүгү 16-к. Кичи Азиядан, Осмон жеңип алууларынын мезгилинде журт которуп келген уруулар болушат. Балкан жарым аралы Осмон империясынын курамына киргенден соң, түрк тилдүү уруулар Анадолу (Анатолия) түрктөрүнүн жана алардын тилинин, маданиятынын күчтүү таасири астында калган. Ошентсе да, балкандык түрктөрдүн тилдери гагауз тили менен бирге, өзүнүн айрым өзгөчөлүктөрүн сактап калган. Бул этностук топторду тилдик айрым өзгөчүлүктөрүнө карата төмөндөгүдөй бөлүүгө болот: болгар гагауздарынан башка, печенек, уз, түрктөрдүн урпактары; македондук гагауздар, сургучтар, гажалы. Экинчи топко Кичи Азиядан көчүп келгендер, түрктөшкөн гректер, болгарлар кирет. Алар юруктар (Султан Баязиттин тушунда 1398-1402-жж. көчүп келишкендер), Македонияда жашашат. Караманлылар - көбүн эсе түрктөшкөн гректер. Кызылбаштар (шииттер), тозлук түрктөрү же герловдуктар - болгар этнокомпонеттери бар түрктөр (Герлово жана Осмон базарда турушат) ж.б.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>h4ivmxfwf1z2gc3rvtggez7l54a8q8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балкарлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35563</id>
    <revision>
      <id>643525</id>
      <parentid>563047</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="b60avkbpyoq10th9b4v642dbsm9vv2a" xml:space="preserve">'''Балкарлар''' - [[Орусия|Россия]] Федерациясынын Кабардин-Балкар Республиксынын түпкү калкы. Түрк тилинде сүйлөгөн эл. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө карачайлар менен бирге батыш хунну тобунун кыпчак бутагында сүйлөшөт. Калктын саны 70 миңден ашуун. Диний ишеними - мусулман-сунниттер. 2- дүйнөлүк согушта зомбулук менен депортацияга кабылган балкарлардын басымдуу бөлүгү [[Кыргызстан]] жана Казакстанда жашашат. Балкарлардын эл болуп калыптануусунда жергиликтүү алан (осетин), эң башкысы кыпчак уруулары негизги ролду ээлешкен. Көчмөн Мал чарбачылыгы (жылкы, уй, кой, эчки), тоо этектеринде дыйканчылык менен кесиптенишет. Балкарлардын материалдык жана Руханий маданиятынан кыргыздар менен байыркы этногенетикалык жалпылыктарын көрүүгө болот.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>b60avkbpyoq10th9b4v642dbsm9vv2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Башкырлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35574</id>
    <revision>
      <id>643527</id>
      <parentid>618167</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="kn2xz5wybdty1amgyc8wi0x14keqm5d" xml:space="preserve">'''Башкырлар''' ({{lang-ba|башҡорттар}}, {{lang-ru|башкиры}}) - Россия Федерациясынын курамына кирген [[Башкыртстан]] (Башкирия) республикасынын түпкү калкы. Өздөрүн «баш курттар» («баш карышкыр») деп аташат. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктелүүсүндө батыш хунну тобунун кыпчак-булгар бутагында сүйлөшөт. Чыгыш жазуу булактарында башкорд, башгирд, баскарт, башкерд, башжард ж.б. аттар менен белгилүү болушкан. Башкырлардын тили теги жагынан татар тили менен жакын турат. Башкырлардын жалпы саны 2 млн. жакын. Башкырлар антропологиялык, диалектикалык айрым өзгөчөлүктөргө ээ. Диний ишеними - мусулман-суниттер. Жазуу маданияты кириллицага негизденген. Башкырлар этногенетикалык жана этномаданий байланыштар жагынан кыргыздарга жакын, тектеш эл. Уруу-урук, эл, жер-суу аталыштарында, эн тамгалардагы параллелдер, оозеки чыгармалардын маалыматтары кыргыз-башкыр этностук-маданий алакалары эрте орто кылымдарда эле жүргөндүгүн чагылдырат. «Кыргыз» этноними башкыр урууларынын курамынан жыш кездешет. Мындан сырткары, «кыргыз» урууларынын өкүлдөрү компакттуу түрдө турушары маалым. Башкыр этносунун калыптанышына жергиликтүү финн-угор, 7-10-кк. түрк тилдүү уруулар негизги орунга ээ. Башкыр уруулары азыркы жашап жаткан жерлерине 9-10-кк. көчүп келип отурукташа башташкан. Бул аймакты мекендеген финн-угор тилдүү мадьяр (венгр) уруулары Паннонияга журт которууга аргасыз болушкан. 10-13-кк. огуз-печенегтер, волгалык булгарлар, кыпчак уруулары жуурулушат. Башкыр тилинин калыптануусунда кыпчак тили чечүүчү орунду ээлеген. Кувакан, буржан, юрматы ж.б. негизги диалектилерде сүйлөшөт. Башкырлар негизинен көчмөн, жарым көчмөн мал чарбачылыгы менен кесиптенишкен. Кол өнөрчүлүк жогорку деңгээлде өнүккөндүгүн маалыматтар тастыктайт. Калктын негизги бөлүгү 18-к. отурукташууга өтө баштаган.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]].Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>kn2xz5wybdty1amgyc8wi0x14keqm5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Караимдер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35803</id>
    <revision>
      <id>643531</id>
      <parentid>563188</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="q3s1m7j2p4gvrrhcxav5f2vlibq86nf" xml:space="preserve">'''Караимдер''' - өздөрүн карайлар, караиттер деп аташкан түрк тилдүү этнос. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө кыпчак тобунун кыпчак-половец бутагында сүйлөшөт. [[Карайым тили]] карачай, балкар, кумук, крым татар тилдерине жакын. Еврей монотеисттик [[иудаизм]] дининин өзгөчө багытын тутунушат. Караимдердин этностук пайдубалын иудаизм дининдеги түрк тилдүү [[хазарлар]], негизгиси кыпчактар түзүшкөн. Айрым адабияттарда диний ишенимди Крым жарым аралында кабыл алышкандыгы жазылып жүрөт. «Караим» байыркы еврей тилинде (иврит) «Библиянын мыйзамдарын гана окуп билгендер» деген мааниде которулат.

Караимдердин жалпы саны 15 миңдей. Анын ичинде Крым, Литва, Польшада 3 миңдей, Израилде 12 миң караим жашашат. Караимдердин бир бөлүгү 14-к. Литва князы Гедиминас тарабынан Крымдан Тракайга көчүрүлгөн. Жер иштетүүчүлүк, мал чарбачылык, кол өнөрчүлүк, соода менен кесиптенишет.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>q3s1m7j2p4gvrrhcxav5f2vlibq86nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каракалпактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35804</id>
    <revision>
      <id>643532</id>
      <parentid>563315</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5559" sha1="6ruxpbkhylbx2ju3rvkb8s0up9vpacx" xml:space="preserve">'''Каракалпактар''' ([[Каракалпак тили|карак]]. ''қарақалпақлар, qaraqalpaqlar'') —[[Өзбекстан]]дын курамына кирген [[Каракалпакстан Республикасы|Каракалпакстан]]дын түпкү калкы. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө кыпчак тилдеринин кыпчак-ногой бутагында сүйлөшөт. 
{{Калк
| аталышы       = Қарақалпақлар, Qaraqalpaqlar
| сүрөт        = 
| туурасы        = 
| расмий аталышы = 
| саны           =  825 000
| жайгашуусу     = {{Өзбекстан желеги}}[[Өзбекстан]]: 708 800 (2017)
* {{Желек|Каракалпакстан}} [[Каракалпакстан]] 400 000
{{Казакстан желеги}} [[Казакстан]]: 60 000 (2015)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Turkmenistan.svg | 23px|border]] [[Түркмөнстан]]: 50 000 
|сүрөт = [[Файл:Замужня жінка. Каракалпаки. Хорезмська оаза. Поч. ХХ ст. Фонди РЕМ..jpg | 220px]]
| жок болгон =
| архмаданият =
| тили = [[Каракалпак тили]]
| раса = 
| туугандары = түрк элдер
| кирет = түрк элдер
| кошулат =
| келип чыгышы = түрк жана моңгол элдер
|мамлекеттүүлүгү = Казак-Каракалпак Бөлүгү (1920-1923)&lt;br&gt;Казак-Каракалпак Автоном Округу (1923-1925)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Karakalpak ASSR (1934–1937).svg|24px|border]] Каракалпак Автоном Облусу (1925-1932)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Karakalpak ASSR.svg|24px|border]] Каракалпак АССРи (1932-1990)&lt;br&gt;{{Желек|Каракалпакстан}} Советтик Социалисттик Каракалпакия Республикасы (1990)&lt;br&gt;{{Желек|Каракалпакстан}} [[Каракалпакстан]] (1990—учурда)
}}

Калктын жалпы саны 450 миң чамалуу (1989-ж.). Айрым бөлүктөрү [[Хорезм облусу|Хорезм]], [[Хива]], [[Фергана]] аймактарында, [[Түркмөнстан]], [[Ооганстан|Афганистан]]да жашашат. Түндүк-Чыгыш, Түштүк-Батыш диалектеринде сүйлөшөт. Мусулман-суниттер. 
[[Файл:Karakalpak of Uzbekistan, before 1928.jpg | thumb | 220x124px | right | Каракалпак, 1928.]]
[[Файл:Karakalpak sawkele.jpg|thumb|Шөкөлө кийген каракалпак кызы]]

== Этногенези жана тарыхы ==
Каракалпактардын этногенезинде сак-массагет уруулары, хазарлар, печенегдер, өгуздар өрчундуу орунду ээлешкен. Огуз-печенег уруулары чыгыштан көчүп келген кыпчактарга жуурулушкан жана анын натыйжасында кыпчак тили үстөмдүккө ээ болгон. Каракалпак уруулары Печенегдер союзуна (10-11-кк.), Кыпчак (половец) уруулук бирикмелеринин (11-13- кк.), [[Алтын Ордо]] (13-14-кк.), [[Чоң Ногой ордосу]]нун (15-к.) курамдарында болушкан. 15-к. Чоң Ногой ордосунун курамында каракалпак этносунун эл болуп калыптануусу аяктаган. Чоң Ногой ордосунан каракалпактардан сырткары, көчмөн өзбектер, казактар бөлүнүп чыгышкандыгы маалым. Каракалпак тилинде булгар тилинин да таасири байкалат. Каракалпактардын кыргыздар менен этногенетикалык жана этномаданий алакалары уруулук аталыштарында, эн тамга белгилеринде, элдик оозеки чыгармаларда (дастан, жомок, жөө жомок, уламыштар жана башкалар). материалдык маданиятынын үлгүлөрүндө чагылдырылат. Кыпчак, мангыт, кытай, төрт уруу, каңды, кесек, бөрү, меркит жана башкалар уруулук аталыштары кыргыз этнонимиясында да кайталанат. Көчмөн жана жарым көчмөн каракалпактар коллективдештирүү мезгилинде жапырт отурукташууга өтүшкөн. [[Арал деңизи]] жана анын айланасындагы экологиялык кырдаал улуттун генефондуна терс таасирин тийгизүүдө.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>6ruxpbkhylbx2ju3rvkb8s0up9vpacx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карачайлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35808</id>
    <revision>
      <id>643534</id>
      <parentid>563191</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1820" sha1="rs8390ectdsjgot5ed7oj236y4vhmvh" xml:space="preserve">'''Карачайлар''' - Түндүк Кавказда жашаган түрк тилдүү калк. Жалпы саны 150 миңден ашуун. Түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында кыпчак тилдеринин кыпчак-половец бутагында сүйлөшөт. Дини - мусулман-сунниттер. Балкарлар, ногойлор, караимдер менен түпкү теги бир, тектеш элдер. Карачайлардын этностук пайдубалынын калыптанышында аландар (осетиндер), байыркы булгар уруулары, кыпчактар катышкан. 20-к. чейин патриархалдык мамилелер сакталып келген. 1943-ж. карачайлар мыйзамсыз репрессияга учурашып, өз жерлерин таштап кетүүгө аргасыз болушкан. Бул элдин басымдуу бөлүгү Кыргызстанга келип отурукташышкан. 1957-ж. Карачай-Черкес Республикасы кайрадан калыбына келтирилген. Карачай тилинин кыргыз тилине этногенетикалык жакындыгы байкалат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>rs8390ectdsjgot5ed7oj236y4vhmvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крымчактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35876</id>
    <revision>
      <id>643536</id>
      <parentid>563246</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="jqi0q3si4i2xre02xec3brljznyo3ql" xml:space="preserve">'''Крымчактар''' - негизинен Крым жарым аралында жашаган түрк тилдүү этнос. Тилдердин генеалогиялык жиктешүүсүндө кыпчак бутагында сүйлөшөт. 19-к. аягына чейин крымчактар өз тилин «чагатай тили» деп аташканы маалым. Крымчактардын жалпы саны 1,5 миң чамалуу. Өз эне тилин улуу муундун өкүлдөрү гана билишет. 19-к. 90-ж. Симферопол жана Карасу- Базарда башталгыч мектептер ачылган. Арамей алфавитин колдонушкан. Андан соң латын, 1936-ж. кириллицага өтүшкөн. Арамей алфавитин колдонуу байыркы еврей тилинен дубаларды которуу зарылдыгынан улам келип чыккан. Крымчактар иудаизм динин тутунушат. Этностук калыптануусунда кыпчак элементтери басымдуулук кылат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>jqi0q3si4i2xre02xec3brljznyo3ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курамалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35888</id>
    <revision>
      <id>643538</id>
      <parentid>542618</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10609" sha1="j2wo7wmeyae65h9beeqhrtjrb2a21tj" xml:space="preserve">'''Курама эли''' ({{Lang-uz|qurama}} ; {{Lang-kz|құрама}} — ''курама, чогултулган'') - казак уруусу, ошондой эле [[Өзбектер|өзбектердин]] этнографиялык тобу, ар кандай [[Казактар|казак]] жана өзбек урууларынан түзүлгөн, теги боюнча отурукташкан талаа калкы, негизинен көчмөндөрдүн жана [[Сарттар|сарттардын]] жашаган жерлерин бөлүп турган өткөөл аймактарда жашаган.
{{Уруу
|Аталышы = Курамалар, Курама эли&lt;br&gt;{{Lang-uz|qurama}}, {{Lang-kz|құрама}}
|Уруунун саны = 17.000 ([[1897|1897 жыл]])&lt;br&gt;53.000 ([[1917|1917 жыл]])
|Жайгашуусу =
'''{{UZB}}:'''&lt;br&gt;
* {{Желек|Өзбекстан}} [[Ташкент облусу]]
**[[Ангрен|Аңгрен өрөөнү]], [[Ахаңгара|Ахаңгара өрөөнү]]&lt;br&gt;
'''{{KAZ}}:'''
|Урааны = 
|Канат =
|Башка элдерде = [[Казактар|Казак элинде]] «Құрама» уруусу бар.&lt;br&gt;[[Өзбектер|Өзбек элинде]] негизги өзбектин 92 уруусуна кирет.
|Мөөрү = 
|Уруктары = '''Казактык уруктары:'''&lt;br&gt;Кербуши, Шахрухия, Бука, Мураталы, Керейт, Байсу, Каракытай, Калайбар, Пангаз&lt;br&gt;
|Дини = [[Ислам]]
}}
[[Василий Радлов|В.В.Радловдун]] айтымында, курамалар негизинен ар кандай өзбек жана жарым-жартылай казак урууларынан жана уруктарынан түзүлгөн.  Альтернативдик пикирге караганда, казак уруулары алардын этногенезинде чоң роль ойногон. 
[[Файл:Transoxiana 8th century.svg | thumb | 220x124px | right | [[Ташкент]] шаарынын үстүндө «Shash» деген жазуу Чач тарыхый облусун билдирет, дал ошол жерде учурда Курама эли жашайт.]]
Алар [[Ташкен облусу|Ташкент облусунун]] түштүк-чыгышындагы Ахаңгара өрөөнүндөгү Аңгрен дарыясынын боюнда, ошондой эле [[Анжиян облусу|Анжиян облусунун]] айрым айылдарында жашашат. Курамдын бөлүгүнүн антропологиялык тибинде жана айрым тиричилик белгилеринде казактар &lt;ref&gt;[[Большая советская энциклопедия]] Курама&lt;/ref&gt; жана [[кыргыздар]] менен окшоштуктар байкалат. Өзүнүн мазмуну жана морфологиясы боюнча казак тилине, бир аз болсо да кыргыз тилине жакын өзбек тилинин Курама диалектинде сүйлөгөндөр, азыр бул диалект дээрлик жоголуп, тоодогу кары-картаңдар арасында гана сакталып калган. Ташкент областынын Курама жана Чаткал кырка тоолорундагы айылдар.

Курама уруусунун келип чыгышы анын «бириккен, аралаш» дегенди түшүндүргөн өз атын түшүндүрөт. Тарыхнамалык маалыматтарга караганда, Аңгрен дарыясынын жээгинде жайгашкан Түнкен (учурда Дукент), Абырлык же Салык (азыркы «Облик», орус транскрипциясында «Аблык»), Тила (азыркы Телов) конуштары менен чектеш аймактарда. Дарыя, түрк уруулары кыдырып жүргөн. Конуштардын өздөрүн негизинен сарттар жана жакыр көчмөндөр отурукташып, отурук жашоо образына өтүүгө аргасыз болушкан. Сарттардын отурукташкан талаа түрк тилдүү урууларынын жабык өрөөндө тез ассимиляцияланышына байланыштуу аралашма пайда болуп, мында отурукташкан талаа эли үстөмдүк кылып, алардын жашоосуна жана тилине талаа элементтерин киргизген. Талаа эли үстөмдүк кылган мындай ассимиляция 19-кылымдын башында азыркы Өзбекстандын башка аймактарында болгон ассимиляция процесстеринен таң калыштуу айырмаланат, мында сарттык жана ирандык элементтер талаада жана жарым-жартылай түрк элементтеринде үстөмдүк кылган. .

[[Шаакерим Кудайберди уулу|Шакарим Кудайберди-улуунун]] айтымында, курамалар башка казак уруулары менен бирге Улуу Кырсык жылдарында көчүп кете албаган кедейлер (кедейлер) болгон отурукташкан казак уруулары. Курама казактарга Кербуши, Шахрухия, Бука, Мураталы, Керейт, Байсу, [[Кара кытайлар (кара кидандар)|Каракытай]], Калайбар, Пангаз деген уруулар кирет. Сарттарга кошулуп, алар (да) айдоочулук менен алектенип, кийин өзбек элинин курамына киришкен &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий. Перевод Б. Каирбекова. — Алма-Ата, СП Дастан, 1990.&lt;/ref&gt; .

Этнографиялык мааниде курамалар түрк- [[Моңгол элдери|монгол]] урууларынын ар кандай жарым отурукташкан жыйындысы болгон   . [[Василий Радлов|В.В.Радлов]] беш урук жөнүндө жазган: Жулайр, Телеу, Тама, Жагалбайлы жана Тараклы  . Мурда монголдор менен байланышкан уруулардын ичинен Каракытай &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Родословная тюрков, киргизов, казахов и ханских династий. Перевод Б. Каирбекова. — Алма-Ата, СП Дастан, 1990.&lt;/ref&gt; (Хытай), [[Наймандар|найман]] &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, кереит &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, Жулайр, Тама, Телеу &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;, Аргын, Дулат жана башкалар  эскерилет.

А.И.Макшеевдин маалыматы боюнча курамдардын кыргыз-казак уруктары, негизинен: Тама (Алчын, Кердери, Жагалбайлы, Керейт жана Телау бөлүмдөрү), Аргын (Канжыгалы бөлүмү), Дулат ( Уйсун бөлүмү) жана Биштамгалы (Баштамгалы) болгон. Жалайыр уругу)  .

[[Бартольд, Василий Владимирович|В.В.Бартольддун]] айтымында, курамалар — [[Орто Азия|Борбордук Азиядагы]] казак, өзбек жана башка түрк тилдүү топтордун өкүлдөрүн камтыган өзгөчө этномаданий жамаат. Ал комплекстүү мал чарба жана айыл чарба экономикасын жана жарым отурукташкан жашоо образын алып келген. Ал өзүнүн өзүн-өзү аңдоосу жана экономикалык түзүлүштүн, үй турмушунун, материалдык жана рухий маданияттын бир катар спецификалык өзгөчөлүктөрүнүн болушу менен айырмаланган. Ал отурукташкан дыйканчылык жана көчмөн маданият дүйнөсүнүн чегинде пайда болгон жана эволюциялык өнүгүүсүндө коңшулаш отурукташкан дыйкан-чарба этностук топторунун курамында эрип кетүү тенденциясына ээ болгон маргиналдык этномаданий топтордун бири болгон. Кеңештик (Советтик) бийлигинин алгачкы жылдарында ал акимдик жана эрктүү жол менен титулдук өзбек улутунун курамына киргизилген  .

Тарыхчы  [[Тынышпаев (Тынышбаев) Мухамеджан Тынышпаевич|М.Т.Тынышпаевдин]] айтымында, Ахаңгара өрөөнү тектүү талаа көчмөндөрү топтолгон жер болгон. Казак ханы Тауке хандын тушунда анын “Ханабат” штабы азыркы Телов конушунан анча алыс эмес жерде жайгашкан. Жыл сайын күзүндө үч казак жүзүнүн [[Бек|бийлери]] (талаа казылары), ошондой эле кыргыз, [[Каракалпактар|каракалпак]], катаган, жайма жана башка майда уруулардын өкүлдөрү 1-2 ай бою Хандын «Ханабад» башына чогулуп турушкан. [[Ташкен облусу|Ташкенттен]] 40 верст түштүктө Ангрен дарыясынын сол жээгиндеги «Көл-Төбө» дөңсөөсү  .

== Булактар ==
{{Булактар}}

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Түрк элдери]]
[[Категория:Өзбектер]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>j2wo7wmeyae65h9beeqhrtjrb2a21tj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гагауздар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35980</id>
    <revision>
      <id>643528</id>
      <parentid>618220</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="4onosl2wc3v0eu422au4lzajaz4irr8" xml:space="preserve">'''Гагауздар''' - [[Молдова]], [[Украина]], [[Болгария]], [[Румыния]], [[Греция]], [[Түркия]] жана башка жашаган түрк тилдүү [[калк]]. Түрк тилдеринин огуз-булгар бутагында сүйлөшөт. Жалпы саны 200 миң чамалуу. [[Молдова|Молдовада]] чектелген автономиялык укуктарга ээ. Комратта компакттуу түрдө турушат.
[[Файл:Flag of Gagauzia.svg | thumb | 220x124px | right | Гагауздардын жеринин туусу.]]
Диний ишеними - христиан дининин православие багытын тутунушат. Антропологиялык жактан чоң европа расасына таандык, айрым жерлерде монголоиддик белгилер да байкалат. Салттуу чарбасы: мал багуучулук, жүзүм өндүрүү, кол өнөрчүлүк өнүккөн. Гагауз тилинин калыптанышына бул элдин түрдүү тилдик, этностук-маданий чөйрөлөргө жанаша жашоосу негизги ролду ойногон. Балкандагы башка түрк тилдүү этностор (гажалы, тозлук, юрук, кызыл баш, караманлы, сургуч жана башка) сыяктуу эле гагауздардын этностук жүзүнүн калыптануусуна булгар, огуз-печенек, берендей, ковуй, боут, кийинчерээк кыпчактардын тийгизген таасири чоң. Гагауздардын этностук пайдубалын огуз тилдүү уруулар түптөгөн. Жаңы доордо осмон- түрктөрүнүн да белгилүү таасири бар. Бул этнос байырлаган аймактарда Кыргыз-Суу, Кыргыз-[[Кытай]], Катаган, Коңурат жана башка жер-суу аталыштарынын болушу орто кылымдардагы кыргыз этнокомпоненттеринин таралуу ареалын, кыргыз-гагауз этностук-маданий алакаларын чагылдырат.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Дүйнө элдери]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>4onosl2wc3v0eu422au4lzajaz4irr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Долгандар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36000</id>
    <revision>
      <id>643529</id>
      <parentid>618231</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="bfcwqsv8jrj64gky6k53zvwy5cumvz2" xml:space="preserve">'''Долгандар''' - Россия Федерациясынын Таймыр аймагында (Дол- ган-Ненец) жашаган түрк тилдүү этнос. Өздөрүнүн долган, тыскихи, саха деп аташат. Калктын саны 6 миң чамалуу. Чоң моңгол расасынын түндүк азиялык бутагына киришет. Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө уйгур-огуз тобунун якут бутагында сүйлөшөт. Теги жагынан саха-якуттарга жакын. XIX к. баш чендеринде өз алдынча этнос катары калыптана баштаган. Долгандар саха-якуттар сыяктуу эле энесайлык кыргыздардан чыгышта жашаган, түндүккө журт которгон курыкандардын тукумдары болушат. Салттуу чарбачылыгы аңчылык, балык кармоо, бугучулук менен байланышкан.

== Колдонулган адабияттар ==
*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Интервикисиз}}
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Арктика элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>bfcwqsv8jrj64gky6k53zvwy5cumvz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кеңештер Бирлиги</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38640</id>
    <revision>
      <id>643615</id>
      <parentid>640356</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129438" sha1="a0m1jksyy18exo4g9eho6a9h0ke6qgq" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:48, 24 февраль 2026 (UTC)}}
{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = ССР Союзу / ССРС / Советтер Союзу
 |расмий аталыш                    = Советтик Социалисттик Республикалардын Союзу
 |мартаба                          = [[Федерация|Бирдиктүү мамлекет]]
 |гимн                             = [[Интернационал (гимн)|Интернационал]] &lt;small&gt;(1922—1944)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt; &lt;br /&gt; [[ССРС мамлекеттик гимни]] &lt;small&gt;(1944—1991)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt; 
 |желек                            = Flag of the Soviet Union.svg
 |желектин түшүндүрмөсү            = [[ССРС желеги|Желек]]
 |герб                             = Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg
 |гербтин түшүндүрмөсү             = [[ССРС герби|Герб]]
 |карта                            = Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg
 |өлчөмү                           = 
 |түшүндүрмөсү                     = ССРCдин 1945-жылдан кийинки картасы
 |p1                               = Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы
 |flag_p1                          = Flag RSFSR 1918.svg
 |p2                               = Украина Советтик Социалисттик Республикасы
 |flag_p2                          = Flag_of_the_Ukrainian_SSR_(1919-1929).svg
 |p3                               = Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы
 |flag_p3                          = Flag of the Byelorussian SSR (1919).svg
 |p4                               = Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
 |flag_p4                          = Flag of Transcaucasian SFSR.svg
 |негизделген                      = 30 декабрь 1922
 |жоюлган                          = 26 декабрь 1991
 |type_after=[[Постсоветтик аймак|ССРС жоюлгандан кийинки &lt;br /&gt; мамлекеттер]]&lt;ref&gt;Перечислены только государства — бывшие союзные республики, ныне — члены ООН. Государством-продолжателем СССР является Российская Федерация&lt;/ref&gt;
 |s1=Азербайжан
 |flag_s1=Flag of Azerbaijan.svg
 |s2=Армения
 |flag_s2=Flag of Armenia.svg
 |s3=Белоруссия
 |flag_s3=Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg
 |s4=Грузия
 |flag_s4=Flag of Georgia (1990-2004).svg
 |s5=Казакстан
 |flag_s5=Flag of Kazakhstan.svg
 |s6=Кыргызстан
 |flag_s6=Flag of Kyrgyzstan.svg
 |s7=Латвия
 |flag_s7=Flag of Latvia.svg
 |s8=Литва
 |flag_s8=Flag of Lithuania 1989—2004.svg
 |s9=Молдова
 |flag_s9=Flag of Moldova.svg
 |s10=Орусия
 |flag_s10=Flag of Russia (1991-1993).svg
 |s11=Тажикстан
 |flag_s11=Flag of Tajikistan.svg
 |s12=Түркмөнстан{{!}}Туркменистан
 |flag_s12=Flag of Turkmenistan.svg
 |s13=Өзбекстан
 |flag_s13=Flag of Uzbekistan.svg
 |s14=Украина
 |flag_s14=Flag of Ukraine.svg
 |s15=Эстония
 |flag_s15=Flag of Estonia.svg
 |ураан                            = [[Бардык өлкөлөрдүн пролетарлары, бириккиле!]]
 |борбор                           = [[Москва]]
 |шаарлар                          = [[Москва]]&lt;br /&gt;[[Санкт-Петербург|Ленинград]]&lt;br /&gt;[[Киев]]&lt;br /&gt;[[Ташкент]]&lt;br /&gt;[[Баку]]&lt;br /&gt;[[Харьков]]&lt;br /&gt;[[Минск]]&lt;br /&gt;[[Нижний-Новгород|Горький]]&lt;br /&gt;[[Новосибирск]]&lt;br /&gt;[[Екатеринбург|Свердловск]]&lt;br /&gt;[[Тбилиси]]&lt;br  /&gt;[[Алмата]]
 |тил                              = [[Орус тили|Орус тили]] ([[Де-факто|де-факто]])&lt;ref&gt;[[Де-юре]] в СССР до [[1990 год]]а не было официального языка. Русский язык фактически являлся основным языком делопроизводства. Закон СССР от [[24 апреля]] 1990 года «О языках народов СССР» установил русский язык официальным языком СССР.&lt;/ref&gt;
 |акча бирдиги                     = [[ССРС рублю]]
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = [[Убакыт аралыгы]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = +2…+12&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;на территории СССР действовало [[декретное время]]&lt;/ref&gt;
 |аянт                             = 22 402 200 км²&lt;ref&gt;На момент распада в 1991 году.&lt;/ref&gt;
 |калк                             = 293 047 571 ад.&lt;ref&gt;По данным последней переписи населения СССР (1989)&lt;/ref&gt; 
 |башкаруу_формасы                 = [[Бирпартиялуу система|Бирпартиялуу]] [[Советтик республика]] (1922—1936), [[Бирпартиялуу система|Бирпартиялуу]] (1989-жылга чейин) парламенттик республика (1936—1991)
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = Мамлекет башкаруучулары
 |ажо1                             = [[Ленин (Ульянов), Владимир Ильич|Владимир Ильич Ленин]]
 |башкарган_жылы1                  = 1922—1924
 |башкаруучулардын_даражасы2       = 
 |ажо2                             = [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Виссарионович Сталин]]
 |башкарган_жылы2                  = 1924—1953
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = [[Георгий Максимилианович Маленков]]
 |башкарган_жылы3                  = 1953
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = [[Никита Сергеевич Хрущёв]]
 |башкарган_жылы4                  = 1953—1964
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = [[Леонид Ильич Брежнев]]
 |башкарган_жылы5                  = 1964—1982
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = [[Андропов Юрий Владимирович|Юрий Владимирович Андропов]]
 |башкарган_жылы6                  = 1982—1984
 |башкаруучулардын_даражасы7       = 
 |ажо7                             = [[Константин Устинович Черненко]]
 |башкарган_жылы7                  = 1984—1985
 |башкаруучулардын_даражасы8       = 
 |ажо8                             = [[Михаил Сергеевич Горбачёв]]
 |башкарган_жылы8                  = 1985—1991
 |дин                              = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = [[Домен верхнего уровня|Интернет-домен]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            = [[.su]]
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = [[Телефон коду]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = +7
 |чейин                            = 
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = 
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
}}
{{Орусия тарыхы}}{{Каталар}}
'''Кеңештик Социалисттик Республикалар Бирлиги'''&lt;ref&gt;[[Имя прилагательное|Прилагательное]] ''«советский»'' могло обозначать как нечто относящееся к СССР, так и, в более узком смысле, относящееся к системе [[Советы|советов]].&lt;/ref&gt;,ошондой эле '''КСРБ''' жана '''Кеңештер Бирлиги''' ({{Lang-ru|Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР}}) — [[1922|1922-жылдын]] 30-декабрынан тартып [[1991|1991-жылдын]] 26-декабрына чейин [[Чыгыш Европа]], [[Түндүк Азия|Түндүк]], [[Борбордук Азия|Борбордук]] жана [[Чыгыш Азия|Чыгыш Азиянын]] кээ бир бөлүктөрүндө жайгашкан, тарыхый [[мамлекет]]. КСРБ кургактыктын 1/6 бөлүгүнө жакын аянты ээлеп&lt;ref&gt;22,4 млн км² из 134,9 млн.&lt;/ref&gt;, кулоо учурунда аянты боюнча дүйнөдөгү эң чоң мамлекет болгон. 

КСРБ [[1917|1917-жылы]] ошол убакта [[Орусия империясы]] ([[Финляндия|Финляндияны]], [[Польша Падышалыгы|Польша Падышалыгынын]] айрым бөлүктөрүн жана кээ бир башка аймактарды кошпогондо) ээлеп турган аймактарда түзүлгөн.

КСРБнин [[1977-жыл|1977-жылы]] кабыл алынган [[ССРСтин 1977-жылкы Конститутциясы|Конститутциясына]] ылайык КСРБ көп улуттуу&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 8. СССР — СОЮЗНОЕ ГОСУДАРСТВО|Ст. 70-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt;,[[Социализм|социалисттик]]&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 1. ПОЛИТИЧЕСКАЯ СИСТЕМА|Ст. 1-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt;[[Федерация|союздук]] мамлекет катары жарыяланган.

[[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштан]] кийин КСРБ [[Афганистан|Ооганстан]], [[Венгрия]], [[Иран]], [[Кытай]], [[Корей Элдик-Демократиялык Республика|КЭДР]] ([[1948-жыл|1948-жылдын]] 9-сентябрынан тарта), [[Монголия]], [[Норвегия]], [[Польша]], [[Румыния]], [[Түркия]], [[Финляндия]], [[Чехословакия]] менен кургактыкта жана [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]], [[Швеция]] жана [[Жапония]] менен сууда  чек-арасы болгон.

ССРС [[1922-жылы]] [[30-декабрь|30-декабрьда]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын]], [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина Советтик Социалисттик Республикасын]], [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь Советтик Социалисттик Республикасын]] жана [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасын]], борбору [[Москва|Москва шаарында]]&lt;ref&gt;[[:s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР]], пункт 23&lt;/ref&gt; жайгашкан, аткаруучулук&lt;ref&gt;[[:s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР]], пункт 11&lt;/ref&gt; жана соттук&lt;ref&gt;[[:s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР]], пункт 12&lt;/ref&gt; бийликтери менен, мыйзам чыгаруучу&lt;ref&gt;[[:s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР]], пункты 2-9&lt;/ref&gt; жана укуктук&lt;ref&gt;[[:s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР]], пункты 12-17&lt;/ref&gt; системалары менен бирбийликтүү бирдиктүү мамлекетке бириктирүү аркылуу түзүлгөн.

Республика Конститутция боюнча [[суверенитет|суверенитеттүү]] мамлекет&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 9. СОЮЗНАЯ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА|Ст. 76-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt; болгон союздук республикалардан (ар башка жылдары 4-16 республикадан) турган. Ар бир союздук республикада Союздан эркин чыгуу укугу&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 8. СССР — СОЮЗНОЕ ГОСУДАРСТВО|Ст. 72-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt; болгон. Союздук республикалар чет-өлкөлүк мамлекеттер менен мамиле куруу,алар менен келишимдерди түзүү, дипломат жана консульдуктар менен алмашуу, эл-аралык уюмдардын иштерине катышуу&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Конституция СССР (1977)#Глава 9. СОЮЗНАЯ СОВЕТСКАЯ СОЦИАЛИСТИЧЕСКАЯ РЕСПУБЛИКА|Ст. 80-я Конституции СССР 1977 года]]&lt;/ref&gt; мүмкүнчүлүктөрүнө ээ болушчу. [[БУУ|БУУнун]] 50 түзүүчү-мамлекеттеринин катарында ССРСтен тышкары анын эки союздук республикалары [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССРи]] жана [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССРи]] болгон.

[[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштан]] кийин ССРС, [[АКШ]] сымал [[Улуу держава|улуу державалардан]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Union of Soviet Socialist Republics — Britannica Student Encyclopaedia |url=http://student.britannica.com/elementary/article?articleId=353884 |accessdate=2014-04-07 |archivedate=2009-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528084643/http://student.britannica.com/elementary/article?articleId=353884 }}&lt;/ref&gt; болгон. Советтер Союзу [[Социалисттик өлкөлөр|дүйнөлүк социализм ситемасынын]] үстүндө үстөмдүк кылып турган. Ошондой эле ССРС [[БУУ Коопсуздук Кеңеши|БУУ Коопсуздук Кеңешинин]] туруктуу мүчөсү болгон.

[[ССРСтин кулашы]] эки бийликтин, борбордук союздук бийликтин жана жер-жерлерде жаңы шайланып алынган бийликтин өкүлдөрүнүн ортосундагы ([[ССРС Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештегилер]], союздук республикалардын президенттери) тирешүүсү менен мүнөздөлөт. [[1989]]-[[1990|1990-жылдары]] [[Суверенитеттер парады]] башталган. [[1991|1991-жылы]] [[17 Март (Жалган куран)|17 мартта]] ССРСтин 15-республикасынын ичинен тогузунда, шайлоочулардын 2/3ү жаңыланган союзду сактап калууга добуш берген [[ССРСти сактап калуу тууралуу Бүткүлсоюздук референдум]] өткөрүлөт. Бирок союздук бийликтегилер ахыбалды туруктуулукка алып келе алышпай калат. [[Өзгөчө Абалдар боюнча Мамлекеттик Комитет|Өзгөчө Абалдар боюнча Мамлекеттик Комитеттин]] (ӨАМК) [[Август путчу|ишке ашпай калган төңкөрүшүнөн]] кийин прибалтикалык республикалардын көзкарандысыздыгын расмий тааный баштады. Калкынын көпчүлүгү Украинанын көзкарандысыз мамлекет болушуна добуш берген [[Бүткүл Украина референдуму (1991)|Бүткүл Украина референдумунан]] кийин ССРСти мамлекет катары сактап калууга мүмкүнчүлүк калбай калат. Бул жөнүндө [[1991|1991-жылы]] [[8-декабрь|8-декабрьда]] үч союздуу республикалардын өкмөт башчылары: ОССФРден (Орусия Федерациясы) [[Ельцин, Борис Николаевич]], УССрден (Украина) [[Кравчук, Леонид Макарович]] жана БССРден (Беларуссия) [[Шушкевич, Станислав Станиславович]] [[Беловеж келишими|Көзкарандысыз Мамлекеттеринин Шериктештигин түзүү тууралуу келишимге]]&lt;ref&gt;[[wikisource:ru:Соглашение о создании Содружества Независимых Государств (1991)#Соглашение о создании Содружества Независимых Государств (1991)|Соглашение о создании Содружества Независимых Государств (1991)]]&lt;/ref&gt; кол коюулуп жатканда айтылган. Расмий түрдө ССРС 1991-жылы [[26-декабрь|26-декабрьда]] өзүнүн жашоосун токтотот. 1991-жылдын аягында [[Орусия|Орусия Федерациясы]] ССР Союзунун [[эл аралык укук|эл аралык-укуктук]]&lt;ref name=&quot;FedZak101&quot;&gt;Термин «государство-продолжатель Союза ССР» применительно к РФ был закреплён в пункте 3 статьи 1 и пункте 7 статьи 37 Федерального закона «О международных договорах Российской Федерации» от [[15 июля]] [[1995 год]]а N 101-ФЗ (принят [[Госдума|Госдумой РФ]] [[16 июня]] 1995 года). — См. [http://constitution.garant.ru/DOC_10003790.htm федеральный закон от 15 июля 1995 г. № 101-ФЗ «О международных договорах Российской Федерации»]&lt;/ref&gt; карым катнаштарда  түздөн-түз [[Континуитет|улантуучу]]-мамлекет&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/programs/kulshok/822592-echo/#element-text Дело Михаила Супруна: история политических репрессий, как вторжение в частную жизнь]&lt;/ref&gt; катары таанылып,  жана  [[БУУ]] [[БУУ Коопсуздук Кеңеши|Коопсуздук Кеңешинде]] ССРСтин&lt;ref name=&quot;MotaMid&quot;&gt;[[13 января]] [[1992 год]]а [[МИД России]] разослал главам дипломатических представительств в Москве ноту, в которой заявлялось, что Российская Федерация продолжает осуществлять права и выполнять обязательства по всем договорам, заключённым СССР. На основании указанной ноты мировое сообщество молчаливо признало за Российской Федерацией статус государства-продолжателя СССР. См. [http://constitution.garant.ru/DOC_3440062.htm Международные договоры в правовой системе Российской Федерации]&lt;/ref&gt; ордун ээлеген.

== Тарыхы ==
{{Негизги макала|ССРС тарыхы}}
=== Түзүлүүгө шарттар (1917—1922) ===
{{Негизги макала|Октябрь революциясы|Орусия Империясынын кулашы жана ССРСтин түзүлүшү|Брест келишими|Советтик Орусия|Орусиядагы жарандык согуш}}

=== ССРСтин түзүлүшү (1922—1923) ===
{{Негизги макала|ССРСти түзүү тууралуу келишим|ССРСтин эл-аралык-укуктук таанылуусу}}

[[1922-жыл|1922 жылы]] [[29 декабрь|29 декабрьда]] [[ОССФР]], [[УССР]], [[БССР]] жана [[ЗССФР]] советтер съездинин делегацияларынын конференциясында [[ССРСти түзүү тууралуу келишим|ССРСти түзүү тууралуу келишимине]]&lt;ref name=dogovor&gt;[[s:Договор об образовании СССР|Договор об образовании СССР на Викитеке]]&lt;/ref&gt; кол коюлат. Бул документ [[1922 жыл|1922 жылы]] [[30 декабрь|30 декабрьда]] [[I Бүткүл Союздук Советтер Съезди|I-чи Бүткүл Союздук Советтер Съездинде]]&lt;ref name=dogovor2&gt;{{Cite web |title=Первый съезд Советов в Большой Советской Энциклопедии |url=http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0/ |accessdate=2021-08-11 |archivedate=2014-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703015405/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D1%8A%D0%B5%D0%B7%D0%B4%20%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%20%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0/ }}&lt;/ref&gt; делегация башчылары тарабынан кол коюлуп бекителген. [[ССРС Эл Комиссарлар Совети]] (Өкмөт) жана наркоматтар (министрликтер) [[1923 жыл|1923 жылы]] [[6 июль|6 июльда]] гана түзүлгөндүгүнө карабастан, [[1922 жыл|1922 жылдын]] [[30 декабрь|30 декабры]] ССРСтин түзүлгөн күнү катары эсептелет.

Формальдуу түрдө ССРСтин курамына алгач 4 союздук республикалар&lt;ref name=dogovor /&gt; гана кирген, бирок кээ бир башка республикалар өз-ара келишимде болушкан&lt;ref name=dogovor2 /&gt;, ошондуктан ССРСтин түзүлүүсүндө мамлекет аралык мамилелердин чыныгы көрүнүшү төмөнкүдөй болгон&lt;ref name=dogovor2 /&gt;:

* [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Орусия ССФР]]
** [[Бухара Элдик Советтик Республикасы|Бухара ЭСР]]
** [[Хорезм Элдик Советтик Республикасы|Хорезм ЭСР]]
* [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Закавказ ССФР]]
*** [[Нахичеван Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Нахичеван СР]]
** [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]]
*** [[ССР Абхазия]]
* [[Украина ССР]]
* [[Беларусь CCP]]

Кийинки жылдары бул системди иреттөө жүргүзүлгөн. Бухара жана Хорезм республикалары ССР даражасына чейин жеткизилет, бирок бул даражада көп жашашкан жок, анткени [[Орто Азиянын улуттук-мамлекеттик бөлүнүшү|Орто Азиянын улуттук-аймактык бөлүштүрүү кезинде]] бул мамлекеттер жоюлган. Алардын ордуна жаңы союздук республикалар жаралган. Нахичеван Советтик Социалисттик Республикасынын даражасы АССРге чейин төмөндөтүлгөн. Закавказ ССФРи бөлүктөргө бөлүнүп, ага кирген советтик социалисттик республикалар союздук стаусун алышкан, ал эми ССР Абхазиянын (Грузия менен келишимдүү)  статусу АССРге чейин төмөндөтүлгөн.

=== Сталиндик мезгил (1924-1953) ===
{{Негизги макала|Сталиндик мезгил|Сталинизм|Сталиндик репрессиялар}}
'''Сталиндик мезгил''' — ССРСтин фактикалык башкаруучусу [[Сталин, Иосиф Виссарионович|И. В. Сталин]] болуп турган, ССРС тарыхындагы мезгил. Бул мезгилдин башы [[ВКП (б) XIV съезди|ВКП(б) XIV съезди]] менен [[ВКП (б)дагы укуктук опозиция|ВКП (б)дагы укуктук опозицияны]] кыйратуу (1926-1929) ортосундагы убакыт аралыгына туш келсе; аягы 1953-жылдын 5 марттындагы [[Сталиндин өлүмү|Сталиндин өлүмүнө]] туура келет. Формальдуу түрдө 1923-1940 жылдар аралыгында [[Аткаруучу бийлик|аткаруучу бийлик]] структурасында эч кандай кызмат ордун ээлебесе да, бул мезгилдин ичинде Сталин фактикалык түрдө [[Сталинизм|чоңдогон бийликке]] ээ болуп турган.  [[Советтик пропаганда|Сталиндик мезгилдин пропагандасы]] бул мезгилди&lt;ref name=&quot;Островский&quot;&gt;{{Google books|uKzx-htVB0YC|авторство=Островский А. В.|Кто стоял за спиной Сталина?|страница=12}}&lt;/ref&gt; «Сталиндин доору» деп атачу.
==== Согушка чейинки убак (1923-1941) ====
{{Негизги макала|ЖЭС|Коллективдештирүү|ССРСти индустриялаштыруу|ССРСтеги ачкалык (1932-1933)}}
{|align=&quot;right&quot;
|[[Файл:Bundesarchiv Bild 183-71043-0003, Wladimir Iljitsch Lenin.jpg|thumb|100px|В. И. Ленин — ССРСтин негиздөөчүсү жана биринчи башкаруучусу]]
|[[Файл:JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|thumb|120px|И. В. Сталин — Ленинден кийинки башкаруучу]]
|}
[[Файл:1932_belomorkanal.png|thumb|[[Беломор-Балтия каналы|Беломор-Балтия каналын]] куруудагы камакка алынгандардын эмгеги]] 

[[1923-жылдын]] күз мезгилинен баштап, өзгөчө [[Ленин, Владимир Ильич|В. И. Лениндин]] өлүмүнөн кийин, мамлекеттин жетекчилигинде  бийлик үчүн болгон курч саясий күрөш башталат.  [[Сталин, Иосиф Виссарионович|И. В. Сталин]] бир инсан башкарган бийликти түзүүдө колдонгон авторитардык ыкмасы бекитилет.

[[1920-жыл|1920-жылдын]] жарымынан баштап [[Жаңы Эскономикалык Саясат|жаңы экономикалык саясатты]] козголтуу, анан - [[ССРСти индустриялаштыруу|индустриялаштыруу]]&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru//БСЭ/Индустриализация|заглавие=Индустриализация}}&lt;/ref&gt; жана [[коллективдештирүү]] башталат. [[1932]]—[[1933]] жылдары мамлекетте 7 миллиондон ашык советтик жарандын&lt;ref&gt;Постановление ГД РФ от 2 апреля 2008 г. N 262-5 ГД &quot;О заявлении Государственной Думы Российской Федерации «Памяти жертв голода 30-х годов на территории СССР»&lt;/ref&gt; өлүмүнө алып келген [[ССРСтеги 1932-1933 жылдардагы ачкачылык|массалык ачкачылык]] чыга түштү.

[[1930-жыл|1930-жылдардын]] аягына, каардуу [[Үчүнчү Москва процесси|фракциялык күрөштөн]] кийин Сталиндин жактоочулары [[Советтик Союздун Коммунисттик партиясы|башкаруучу партиянын]] бүткүл түзүлүштөрүн өзүнө баш ийдиришет. Мамлекетте талаптуулук менен борборлоштурулган, [[Тоталитаризм|тоталитаритардуу]] коомдук түзүм түзүлөт. 

Ушул убактан баштап, алгач бийликтеги мурунку теңтайлашуучулардын сүргүнгө айдоого жана алардык жок кылууга, анан [[Авторитаризм|авторитаритардык системаны]]&lt;ref name=&quot;st_pol&quot;&gt;Степанов М. Г.[http://www.lib.csu.ru/vch/150/022.pdf ПОЛИТИЧЕСКИЕ РЕПРЕССИИ В СССР ПЕРИОДА СТАЛИНСКОЙ ДИКТАТУРЫ (1928—1953 ГОДЫ): ОБЗОР СОВРЕМЕННЫХ ИСТОРИОГРАФИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709181406/http://www.lib.csu.ru/vch/150/022.pdf |date=2021-07-09 }} // Вестник Челябинского государственного университета. 2009. № 12. С. 145—149.&lt;/ref&gt; бекитүү үчүн, жарандык массаларды жоюууга&lt;ref name=&quot;st_pol&quot; /&gt;, [[Сталин, Иосиф Виссарионович|падышанын]] башкаруучулук даражасын абсолютизмге жеткирүүгө&lt;ref name=&quot;st_pol&quot; /&gt;, кандайдыр сепараттык көңүлдордү жоюуга&lt;ref name=&quot;st_pol&quot; /&gt; жана бүткүл жердик [[Диктатура|диктатураны]] орнотуу үчүн&lt;ref name=&quot;st_pol&quot; /&gt;  [[сталиндик репрессиялар|сталиндик репрессиялардын]]&lt;ref&gt;Согласно Закону РФ № 1761-1 «О реабилитации жертв политических репрессий» от 18 октября 1991 года, политическими репрессиями признаны различные меры принуждения, применяемые государством по политическим мотивам, в виде лишения жизни или свободы, помещения на принудительное лечение в психиатрические лечебные учреждения, выдворения из страны и лишения гражданства, выселения групп населения из мест проживания, направления в ссылку, высылку и на спецпоселение, привлечения к принудительному труду в условиях ограничения свободы, а также иное лишение или ограничение прав и свобод лиц, признававшихся социально опасными для государства или политического строя по классовым, социальным, национальным, религиозным или иным признакам, осуществлявшееся по решениям судов и других органов, наделявшихся судебными функциями, либо в административном порядке органами исполнительной власти и должностными лицами и общественными организациями или их органами, наделявшимися административными полномочиями ([http://www.memo.ru/rehabilitate/laws/2004/rea-law4.htm ЗАКОН РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ № 1761-1 «О реабилитации жертв политических репрессий» от 18 октября 1991 года (с изменениями и дополнениями на 10.09.2004)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125005706/http://www.memo.ru/rehabilitate/laws/2004/rea-law4.htm |date=2010-01-25 }})&lt;/ref&gt; түзүмү ишке кирет. 


Появляется система [[ГУЛаг|Главных Управлений лагерями]]&lt;ref&gt;[http://echo.msk.ru/programs/staliname/657435-echo/#element-text Именем Сталина : Гулаг на «Великих стройках коммунизма»]&lt;/ref&gt; , ужесточается внешняя и внутренняя политика, начинается тоталитарная экспансионная политика с вынесением неограниченных полномочий органам безопасности на завоеванных территориях и с соответствующими совершаемыми военными преступлениями&lt;ref&gt;{{ref-en}} Sanford, George. «[http://books.google.com/books?id=PZXvUuvfv-oC&amp;pg=PT2&amp;vq=massacred&amp;dq=Katyn+massacre&amp;source=gbs_search_s&amp;sig=ACfU3U1Uf3WCNuHbcnboiTsLHCXWFcoY8Q#PPT18,M1 Katyn And The Soviet Massacre Of 1940: Truth, Justice And Memory]». Routledge, 2005.&lt;/ref&gt; ([[Катынский расстрел]] и другие). Эти же действия, по мнению просоветских историков&lt;ref name=stalin&gt;{{Cite web |title=Итоги правления Сталина |url=http://www.stalinlive.ru/index.php?id=73 |accessdate=2014-04-26 |archivedate=2014-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221060652/http://www.stalinlive.ru/index.php?id=73 }}&lt;/ref&gt;, дают импульс к окончательному формированию единого советского общества&lt;ref name=stalin /&gt;, служат формированию советской государственности в общностную [[Сверхдержава|сверхдержаву]]&lt;ref name=stalin /&gt;, не дают западноевропейским дипломатам сформировать антисоветскую коалицию&lt;ref name=stalin /&gt;, усиливают внутреннюю сплочённость и патриотическую волю&lt;ref name=stalin /&gt;, и в конечном итоге оказывают помощь в правильной стратегической позиции Советского Союза в [[Великая Отечественная война|грядущей]] [[Вторая мировая война|Второй мировой войне]]&lt;ref name=stalin /&gt;.

В [[1939 год]]у были заключены [[Договор о ненападении между Германией и Советским Союзом|советско-германские договоры 1939 года]] (в том числе так называемый [[пакт Молотова-Риббентропа]]), поделившие сферы влияния в [[Европа|Европе]], в соответствии с которыми ряд территорий Восточной Европы определялся как сфера интересов СССР. &lt;!-- Означенные в соглашениях территории (за исключением [[Финляндия|Финляндии]]) осенью того же года и в следующем году подверглись изменениям. — ''невнятное утверждение'' --&gt; В начале [[Вторая мировая война|Второй мировой войны]] в 1939 году произошло присоединение к СССР входивших на тот момент в состав [[Польская Республика (1918—1939)|Польской Республики]] [[Западная Украина|Западной Украины]] и [[Западная Белоруссия|Западной Белоруссии]]; это территориальное изменение расценивается по-разному: и как «[[Реинтеграция|возвращение]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Илья Крамник''. Пакт во имя победы |url=http://www.apn.ru/publications/print1529.htm |accessdate=2014-04-26 |archivedate=2012-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304224405/http://www.apn.ru/publications/print1529.htm }}&lt;/ref&gt;, и как «[[аннексия]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Павел Полян''. Выборочные депортации с аннексированных территорий Польши, Прибалтики и Румынии в 1939—1941 гг. |url=http://www.memo.ru/history/deport/polyan2.htm |accessdate=2014-04-26 |archivedate=2012-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114024347/http://www.memo.ru/history/deport/polyan2.htm }}&lt;/ref&gt;. Уже в октябре 1939 года город Вильно Белорусской ССР был передан Литве, а часть Полесья — Украине.

В [[1940 год]]у в состав СССР вошли [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Бессарабия]] (аннексированная [[Королевство Румыния|Румынией]] в [[1918]], ''см. [[Бессарабия в составе Румынии]]'') и [[Северная Буковина]], созданы [[Молдавская ССР|Молдавская]], [[Латвийская ССР|Латвийская]], [[Литовская ССР|Литовская]] (включая 3 района [[БССР]], вошедших в состав Литовской ССР в 1940 году) и [[Эстонская ССР]]. [[Присоединение Прибалтики к СССР]] расценивается разными источниками как «добровольное присоединение» и как «аннексия»&lt;ref&gt;[http://www.ln.mid.ru/brp_4.nsf/sps/15D712290D745332C3256FF70061D84E Комментарий Департамента информации и печати МИД России в связи с высказываниями ряда европейских политиков относительно «оккупации» стран Балтии Советским Союзом и необходимости осуждения этого со стороны России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616041727/http://www.ln.mid.ru/brp_4.nsf/sps/15D712290D745332C3256FF70061D84E |date=2009-06-16 }}, 04.05.2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUPRes83&quot;&gt;{{ref-en}} {{cite journal|last=European Parliament|title=Resolution on the situation in Estonia, Latvia, Lithuania|journal=Official Journal of the European Communities|volume=C 42/78|date=1983-01-13|url=http://www.letton.ch/lvx_eur2.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUPRes05&quot;&gt;{{ref-en}} [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&amp;reference=P6-TA-2005-0180&amp;language=EN&amp;ring=B6-2005-0290 European Parliament resolution on the sixtieth anniversary of the end of the Second World War in Europe on 8 May 1945]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EUPRes07&quot;&gt;{{ref-en}} [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&amp;reference=P6-TA-2005-0180&amp;language=EN&amp;ring=B6-2005-0290 European Parliament resolution of 24 May 2007 on Estonia]&lt;/ref&gt;.

В [[1939 год]]у СССР предложил Финляндии пакт о ненападении, но [[Финляндия]] отказалась&lt;ref name=&quot;Речь Молотова 29.11.1939&quot;&gt;{{Cite web |title=Речь Молотова по радио 29 ноября 1939 года |url=http://oldgazette.ru/lib/propagit/23/02.html |accessdate=2014-04-26 |archivedate=2006-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061217165329/http://www.oldgazette.ru/lib/propagit/23/02.html }}&lt;/ref&gt;. Начатая СССР после предъявления ультиматума [[Советско-финская война 1939-1940 гг.|советско-финская война]] ([[30 ноября]] 1939 — [[12 марта]] [[1940]]) нанесла удар по международному авторитету страны (СССР был [[Исключение СССР из Лиги Наций|исключён из Лиги наций]]). В связи со сравнительно большими потерями&lt;ref&gt;{{Книга:Россия и СССР в войнах ХХ века|страницы=211}} (таблица 109)&lt;/ref&gt; и неподготовленностью [[Красная Армия|Красной Армии]] затянувшаяся война была закончена до разгрома [[Финляндия|Финляндии]]; по её итогам от Финляндии к СССР отошли [[Карельский перешеек]], Приладожье, Салла с Куолаярви и западная часть [[полуостров]]а [[Полуостров Рыбачий|Рыбачий]]. [[31 марта]] 1940 года была образована [[Карело-Финская АССР|Карело-Финская ССР]]&lt;ref&gt;Закон СССР от 31 марта 1940 года [[:s:Закон СССР от 31.03.1940 о преобразовании Карельской Автономной Советской Социалистической Республики …|«О преобразовании Карельской Автономной Советской Социалистической Республики в Союзную Карело-Финскую Советскую Социалистическую Республику»]]&lt;/ref&gt; (со столицей в [[Петрозаводск]]е) из Карельской АССР и перешедших от Финляндии территорий (кроме п-ова Рыбачьего, перешедшего в состав [[Мурманская область|Мурманской области]]).

==== ССРС Экинчи Дүйнөлүк Согушта (1941—1945) ====
{{Негизги макала|Улуу Ата Мекендик согуш}}

[[ССРС менен Германиянын ортосундагы кол салбоо тууралуу келишими|ССРС менен Германиянын ортосундагы кол салбоо тууралуу келишимин]]&lt;ref name=sww&gt;{{Cite web |title=СССР во Второй Мировой войне в общности и в Великой Отечественной войне в частности |url=http://polit.ru/article/2010/09/06/luks/ |accessdate=2014-04-26 |archivedate=2014-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116133751/http://polit.ru/article/2010/09/06/luks/ }}&lt;/ref&gt; бузуп, [[1941 жыл|1941 жылы]] [[22 июнь|22 июньда]] [[Үчүнчү рейх|Германия]] Советтер Союзуна кол салат. [[Жумушчу-Дыйкан Кызыл Армиясы|Советтик солдаттар]] 1941-жылдын күз мезгилинин аягына жакын басмачыларды токтотуп, жана 1941-жылдын [[декабрь|декабрында]] чабуулга каршы чабуулга өтүшөт, [[Москва салгылашы (1941-1942)|Москва үчүн салгылаш]]&lt;ref name=sww /&gt; чечүүчү окуя болгон.  Бирок 1942-жылдын жай-күз мезгилинде душмандар мамлекет аймагынын чоңдогон бөлүгүн басып алуу&lt;ref name=sww /&gt; менен Волгага чейин жетип келишет. 1942-жылдын декабынан баштап жана 1943 жылы согуштун нугу толугу менен бурулат; бул жерде  [[Сталинград салгылашы|Сталинград]]&lt;ref name=sww /&gt; жана [[Курск салгылашы|Курск салгылаштары]]&lt;ref name=sww /&gt; чечүү болгон. 1944-жылдан баштап 1945-жылдын май айына чейин советтик войсколор Германия оккупациялаган ССРСтин бардык жерлерин&lt;ref name=sww /&gt;, ошондой эле Чыгыш Европа мамлекеттерин, жеңиштүү түрдө согушту [[Германияны капитуляциялоо акты|Германияны эч талашсыз капитуляциялоо актына]]&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/Акт_о_безоговорочной_капитуляции_Германии_(7_мая) Акт о безоговорочной капитуляции Германии на Викитеке]&lt;/ref&gt; кол коюу менен бошотушкан.  

Советтер Союзунун бүткүл калкына [[Улуу Ата Мекендик согуштагы жоготуулар|согуш көптөгөн зыян тийгизет]]. Согуш 26,6 миллион адамдын&lt;ref&gt;{{cite web|date=2009-06-22|url=http://www.rg.ru/2009/06/22/vov-anons.html|title=Россия вспоминает о миллионах павших в годы ВОВ|publisher=[[Российская газета]]|accessdate=2010-09-04}}&lt;/ref&gt; өлүмүнө, Германия ээлеген аймактардын көп сандаган калкын ликвидация кылууга, бир жагынан - өнөр-жайдын бөлүгүн кыйратылышына, экинчи жагынан - мамлекеттин чыгыш региондорунда аскерий өнөр-жайлар потенциалынын бир кыйла түзүлүшүнө, өлкөдө чиркөө жана диний жашоонун жаралышына, бир кыйла аймактарга ээ болууга, [[Фашизм|Фашизмдин]] үстүндө жеңишке ээ болууга себепкер болгон.

[[1941]]—[[1945]] жылдары катар элдер өзүнүн жашаган жерлеринен [[ССРСтеги элдерди депортациялоолор|депортацияланган]]&lt;ref&gt;{{статья|заглавие=Депортация народов в СССР. Справка|ссылка=http://ria.ru/society/20091114/193419498.html|издание=[[РИА Новости]]|год=[[14 ноября]] [[2009 год]]а}}&lt;/ref&gt;. [[1944]]—[[1947]] жж. ССРСтин курамына:
* ОССФР курамында [[автономдук область]] даражасын алган [[Тыва Элдик Республикасы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Выставка «Тувинская Народная Республика — все для общей Победы!» откроется в Москве |url=http://www.tuvaonline.ru/2010/04/16/1052_vystavka.html |accessdate=2010-04-19 |archivedate=2010-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419075854/http://www.tuvaonline.ru/2010/04/16/1052_vystavka.html }}&lt;/ref&gt;;
* ОССФР курамына [[Калининград областы]] катары кирген, чыгыш Пруссиянын түндүк бөлүгү;
* [[Закарпат]]&lt;ref&gt;[http://www.portal.gov.cz/wps/portal/_s.155/701/.cmd/ad/.c/313/.ce/10821/.p/8411/_s.155/701?PC_8411_p=1&amp;PC_8411_l=186/1946&amp;PC_8411_ps=10#10821 О вхождении Закарпатья в СССР]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ([[Закарпат областы]] [[УССР]]);
* Мурман областынын круамына кирген [[Печенга]];
* ОССФРдин Хабаров крайынын курамында алгач [[Түштүк Сахалин областы|Түштүк Сахалин]] областын жана согуштан кийинки жылдары [[Сахалин областы|Сахалин областын]]&lt;ref&gt;[http://ru.wikisource.org/wiki/Указ_Президиума_ВС_СССР_от_2.01.1947_о_ликвидации_Южно-Сахалинской_области_и_включении_её_территории_в_состав_Сахалинской_области О ликвидации Южно-Сахалинской области на Викитеке]&lt;/ref&gt; түзгөн [[Түштүк Сахалин]] жана [[Курил аралдары]].

Ошол эле убакта Беларусь ССРинин [[Беларусь ССРинин Белосток областы|Белосток областы]], [[Гродненск областы|Гродненск]] жана [[Брест областынын|Брест областарынын]] бөлүктөрү, ошондой эле УССРдин курамындагы [[Львов областы|Львов]] жана [[Дрогобыч областы|Дрогобыч областарынын]] бөлүктөрү Польшанын курамына кирет.

==== Согуштан кийинки убак (1945-1953) ====
Кашумча:[[Сталиндик мезгил]]
{{Негизги макала|Кансыз согуш}}

[[Файл:Soviet-R-12-nuclear-ballistic missile.jpg|thumb|Советская ядерная баллистическая ракета Р-12 на военном параде на Красной площади. 1950-е гг.]]
== Куралдуу күчтөрү ==
[[Файл:USSR, Flag commander 1964.svg|200px|thumbnail|right|[[ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн Жогорку Башкы Командачысы|ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн Жогорку Башкы Командачысынын]] желеги]]
{{Негизги макала|ССРС Куралдуу Күчтөрү}}
{{Негизги макала|Советтик Армия}}
[[Файл:October Revolution celebration 1983.png|250px|thumbnail|left|[[Октябрь революциясы|Октябрь революциясынын]] 66-жылдыгына арналган аскердик парад. Москва 1983 ж. ]]

Советтик Социалисттик Республикалар Союзунун Куралдуу Күчтөрү (ССРС КК) - Советтик Союздун эркиндигин жана көзкарандыгын, совет элинин тыңчтыгын коргоого багышталган, Советтик Социалисттик Республикалар Союзунун аскердик түзүлүшү. 

1946-жылдын февраль айына чейин ССРС Куралдуу Күчтөрүн Жумушчу-Дыйкан Кызыл Армиясы жана Жумушчу-Дыйкан Кызыл Флот түзүп келген. 1945-жылдын май айына Куралдуу Күчтөрүнүн жалпы саны 11,3 млн адамды түзгөн. [[1946 жыл|1946-жылдын]] [[25 Февраль (Бирдин айы)|25-февралынан]] [[1992|1992-жылдын]] башталышына чейин ССРС Куралдуу Күчтөрү Советтик Армия деп аталып келген. Советтик Армия өзүнө [[Согуш-деңиз флоту|Согуш-деңиз флотунан]], ССРС МКК чек-ара аскерлеринен жана ССРС ИИМ ички аскерлеринен тышкары,  [[Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлер|СМРАны]], [[Кургактагы жөө аскерлер|Кургактагы жөө аскерлерин]], [[Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери]]н, [[Согуштук-аба күчтөрү|Согуштук-аба күчтөрүн]] жана башка түзүлштөрдү камтыган. ССРС ККнын бүткүл тарыхында Жогорку Башкы Командачынын кызматы эки жолу гана киргизилген. Биринчисинде ага Иосиф Сталин, ал эми экинчисинде - Михил Горбачёв дайындалган. ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн курамына: аскердик башкаруунун борбордук органдары, [[ССРС стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлери|Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлери]], [[ССРС Кургактагы жөө аскерлери|Кургактагы жөө аскерлери]], [[ССРС согуштук-аба күчтөрү|Согуштук-аба күчтөрү]], [[ССРС абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери|Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери]], [[ССРС согуш-деңиз флоту|Согуш-деңиз флоту]], [[ССРС куралдуу күчтөрүнүн тылы|Куралдуу күчтөрүнүн тылы]], андан тышкары [[Жарандык коргонуу|Жарандык коргонуу аскерлери]], [[Ички аскерлер|Ички аскерлери]] жана [[ССРС МКК чек-ара аскерлери|Чек-ара аскерлери]] кирген. 

1980-жылдын орто чендеринде ССРС КУралдуу Күчтөрү саны боюнча дүйнөдөгү ирилердин бири болгон.

=== Түрлөрү ===
==== Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлери ====
{{Негизги макала|ССРС Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлери}}

[[Файл:USSR Missile forces and artillery emblem.jpg|thumb|upright|Кол белгиси]]

Дайым аскердик даярдыкта турган, ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн негизги сокку күчү. Штаб-квартирасы [[Власиха (Москва областы)|Власиха]] шаарында жайгашкан болчу.

Стратегиялык милдеттеги ракеттик аскерлеринин Жогорку Башкы Командычылары:
* 1959—1960 — [[Неделин, Митрофан Иванович|М. И. Неделин]], [[артиллериянын жогорку маршалы]]
* 1960—1962 — [[Москаленко, Кирилл Семёнович|К. С. Москаленко]], [[Советтер Союзунун Маршалы]]
* 1962—1963 — [[Бирюзов, Сергей Семёнович|С. С. Бирюзов]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1963—1972 — [[Крылов, Николай Иванович|Н. И. Крылов]],Советтер Союзунун Маршалы
* 1972—1985 — [[Толубко, Владимир Фёдорович|В. Ф. Толубко]], [[армия генералы (СССР)|армия генералы]], 1983-жылдан  [[артиллериянын жогорку маршалы]]
* 1985—1992 — [[Максимов, Юрий Павлович|Ю. П. Максимов]], армия генералы

==== Кургактагы жөө аскерлери ====
{{Негизги макала|ССРС Кургактагы жөө аскерлери}}

[[Файл:Soldiers of the Tamanskaya Division.JPEG|190px|thumbnail|left|ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн Таман дивизиясынын аскерлери. 1992-жыл 3-январь.]]

Кургактагы жөө аскерлери (1946 жыл) — кургакта согуш аркеттерин аткарууга милдеттирилген, саны жана куралдануу түрү жана согуштук аркеттерди жүргүзүү ыкмалары менен айырмаланган ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн түрү. Согуштук мүмкүнчүлүктөрүнө карата өзү жалгыз же Куралдуу Күчтөрдүн башка түрлөрү менен бирге, душмандардын чабуулун, аба жана деңиз десанттарын кыйратуу, алардын аймактарын ээлоо же топторун жок кылуу, орун алган аймактарын, район жана чек араны  ээлеп тура алат. 


Кургактагы жөө аскерлеринин Жогорку Башкы Командычылары:

* 1946—1946 — [[Жуков, Георгий Константинович|Г. К. Жуков]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1946—1950 — [[Конев, Иван Степанович|И. С. Конев]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1955—1956 — [[Конев, Иван Степанович|И. С. Конев]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1956—1957 — [[Малиновский, Родион Яковлевич|Р. Я. Малиновский]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1957—1960 — [[Гречко, Андрей Антонович|А. А. Гречко]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1960—1964 — [[Чуйков, Василий Иванович|В. И. Чуйков]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1967—1980 — [[Павловский, Иван Григорьевич (генерал)|И. Г. Павловский]], Армия генералы
* 1980—1985 — [[Петров, Василий Иванович (маршал)|В. И. Петров]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1985—1989 — [[Ивановский, Евгений Филиппович|Е. Ф. Ивановский]], Армия генералы
* 1989—1991 — [[Варенников, Валентин Иванович|В. И. Варенников]], Армия генералы
* 1991—1996 — [[Семёнов, Владимир Магомедович|В. М. Семёнов]], Армия генералы

==== Согуштук-аба күчтөрү ====
{{Негизги макала|ССРС согуштук-аба күчтөрү}}
[[Файл:Flag of the Soviet Air Force.svg|250px|thumb|right|ССРС Согуштук-аба күчтөрүнүн желеги]] 
[[Согуштук-аба күчтөрү]] уюштуруучулук менен [[Авиация|авиациянын]] түрлөрүнөн: [[Бомбардировщик|бомбалоочу]], [[Бомбалоочу-кыйраткыч|бомбалоочу-кыйраткыч]], кыйраткыч, чалгындоочу, транспорттук, байланыш жана санитардыктан турган. Ал гана эмес, Согуштук-аба күчтөрү: фронттук, алыскы, аскер-транспорттук жана жардамчы түрлөрүнө бөлүнгөн.
Штаб-квартира Москва шаарында.

Согуштук-аба күчтөрүнүн Жогорку Башкы Командачылары:
* 1921—1922 — [[Сергеев, Андрей Васильевич|Андрей Васильевич Сергеев]], Комиссар
* 1922—1923 — [[Знаменский, А. А.|А. А. Знаменский]],
* 1923—1924 — [[Розенгольц, Аркадий Павлович|Аркадий Павлович Розенгольц]],
* 1924—1931 — [[Баранов, Пётр Ионович|Пётр Ионович Баранов]],
* 1931—1937 — [[Алкснис, Яков Иванович|Яков Иванович Алкснис]], [[2-чи рангтагы Командарм]] (1935 жыл);
* 1937—1939 — [[Локтионов, Александр Дмитриевич|Александр Дмитриевич Локтионов]], генерал-полковник;
* 1939—1940 — [[Смушкевич, Яков Владимирович|Яков Владимирович Смушкевич]], [[2-чи рангтагы Командарм]], 1940 жылдан тарта [[авиация|авиация]] [[генерал-лейтенант]];
* 1940—1941 — [[Рычагов, Павел Васильевич|Павел Васильевич Рычагов]], авиация генерал-лейтенанты;
* 1941—1942 — [[Жигарев, Павел Фёдорович|Павел Фёдорович Жигарев]], авиация генерал-лейтенанты;
* 1942—1946 — [[Новиков, Александр Александрович (маршал)|Александр Александрович Новиков]], авиация маршалы;, 1944-жылдан тарта — авиация [[Аскерлер түрүнүн Жогорку маршалы|Жогорку маршалы]];
* 1946—1949 — [[Вершинин, Константин Андреевич|Константин Андреевич Вершинин]], авиация маршалы;
* 1949—1957 — [[Жигарев, Павел Фёдорович|Павел Фёдорович Жигарев]], маршал авиации, с 1956 года —Авиация Жогорку  маршалы;
* 1957—1969 — [[Вершинин, Константин Андреевич|Константин Андреевич Вершинин]], Жогорку авиация маршалы;
* 1969—1984 — [[Кутахов, Павел Степанович|Павел Степанович Кутахов]], авиация маршалы, 1972-жылдан тарат — Авиация Жогорку маршалы;
* 1984—1990 — [[Ефимов, Александр Николаевич|Александр Николаевич Ефимов]], авиация маршалы;
* 1990—1991 — [[Шапошников, Евгений Иванович|Евгений Иванович Шапошников]], авиация маршалы;

==== Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери ====
{{Негизги макала|ССРС абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлери}}
[[Файл:Right_side_view_of_a_Soviet_MiG-31_Foxhound.jpg|thumb|250px|[[МиГ-31]] кыйраткычы]]
Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлеринин (1948-жыл) курамына: В состав войск ПВО (1948 год) входили:
* [[Ракета-космомтук коргонуу аскерлери]];
* [[Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлеринин Радиотехникалык аскерлери]], 1952 жыл;
* [[Зениттик ракета аскерлери]];
* [[Кыйратуучу авиация]] (Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлеринин авиацясы);
* Атайын аскерлер.

Штаб-квартира [[Балашиха]] шаары.

Абадан кол салууга каршы коргонуу аскерлеринин Жогорку Башкы Командачылары:
* 1948—1952 — [[Говоров, Леонид Александрович|Л. А. Говоров]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1952—1953 — [[Нагорный, Николай Никифорович|Н. Н. Нагорный]], [[генерал-полковник]]
* 1953—1954 — [[Вершинин, Константин Андреевич|К. А. Вершинин]], авиация маршалы
* 1954—1955 — [[Говоров, Леонид Александрович|Л. А. Говоров]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1955—1962 — [[Бирюзов, Сергей Семёнович|С. С. Бирюзов]], Советтер Союзунун Маршалы
* 1962—1966 — [[Судец, Владимир Александрович|В. А. Судец]], [[Авиация Маршалы]]
* 1966—1978 — [[Батицкий, Павел Фёдорович|П. Ф. Батицкий]], армиия генералы, 1968-жылдан тарта Советтер Союзунун Маршалы
* 1978—1987 — [[Колдунов, Александр Иванович|А. И. Колдунов]], генерал-полковник, 1984-жылдан тарта [[Авиация Жогорку Маршалы]]
* 1987—1991 — [[Третьяк, Иван Моисеевич|И. М. Третьяк]], армия генералы

==== Согуштук-деңиз флоту ====
{{Негизги макала|ССРС согуш-деңиз флоту}}
[[Файл:Naval Ensign of the Soviet Union.svg|250px|thumb|[[ССРС Согуштук-аба күчтөрүнүн желеги]].]][[Файл:Soviet navy personnel (1982).JPEG|thumb|250px|Советтик моряктар, 1982 жыл.]]
[[Файл:Novorossijsk Kiev-class 1986.jpg|thumb|250px|[[ТАКР]] «Новоросийск», 1986 жыл.]]

ССРС [[Согуштук-аба күчтөрү]] уюштуруучулук менен : суу астындагы, суу үстүндөгү, деңиз авиациясынан, жээктеги ракета-артериялык аскерлерден, жана деңиз жөө аскерлеринен турган. Анын курамына булардан тышкары, Жардамчы флоттун корабль жана судналарын, атайын аскерлердин бөлүктөрүн жана ар-кандай кызмат түрлөрүн камтыган. Согштук-аба күчтөрүнүн негизги түрлөрүн суу астындагы күчтөр жана деңиз авиациясы түзгөн.

ССРС Согуштук-аба күчтөрүнө:
:* [[Орусия Согуштук-аба күчтөрүнүн Түндүк флоту|Кызыл Туулуу Түндүк Флоту]] (1937 жыл)
:* [[Орусия Согуштук-аба күчтөрүнүн  Тынч океан флоту|Кызыл Туулуу Тынч океан флоту]] (1935 жыл)
:* [[ССРС Согуштук-аба күчтөрүнүн Кара Деңиз флоту |Кызыл Туулуу Кара Деңиз флоту]]
:* [[Орусия Согуштук-аба күчтөрүнүн Балтия флоту|Эки Кызыл Туулуу Балтия флоту]]
:* [[Орусия Согуштук-аба күчтөрүнүн Каспий флотилиясы|Кызыл Туулуу Каспий флотилиясы]]
:* [[Ленинград согуштук-аба базасы|Кызыл Туулуу Ленинградтык согуштук-аба базасы]] кирген. 
ССРСогуштук-аба күчтөрүнүн  Коргоо Министрлигинин орун басарынын кызматын ээлеген Жогорку Башкы Командачы(командачы, Республика Деңиз күчтөрүнүн башчысы, элдик комиссар, министр) башкарган. Ага Башкы штаб жана ССРС Согуштук-аба күчтөрүнүн башкаруучулары баш ийген.

Согуштук-аба күчтөрүнүң башкы штабы - Москва шаары.

ССРС Корго Министри кызматын ээлеген, Согуштук-аба флотунун Жогорку Башкы Командачылары:
* 1917—1918 — [[Иванов, Модест Васильевич]],
* 1918—1918 — [[Дыбенко, Павел Ефимович]],
* 1918—1919 — [[Альтфатер, Василий Михайлович]], Орус Императордук флоттун [[контр-адмирал|контр-адмиралы]],
* 1917—1919 — [[Раскольников, Фёдор Фёдорович]],
* 1919—1920 — [[Беренс, Евгений Андреевич (1876—1928)|Беренс, Евгений Андреевич]],
* 1920—1921 — [[Нёмитц, Александр Васильевич]],
* 1921—1924 — [[Панцержанский, Эдуард Самуилович]],
* 1924—1926 — [[Зоф, Вячеслав Иванович]],
* 1926—1931 — [[Муклевич, Ромуальд Адамович]],
* 1931—1937 — [[Орлов, Владимир Митрофанович]], 1935-жылдан тарта [[Флот Флагманы|1-чи рангтагы флот Флагманы]];
* 1937—1938 — [[Викторов, Михаил Владимирович]], 1-чи рангтагы флот Флагманы;
* 1938—1938 — [[Смирнов, Пётр Александрович]], [[1-чи рангтагы Армия комиссары]];
* 1938—1939 — [[Фриновский, Михаил Петрович]], [[1-чи рангтагы Командарм]];
* 1939—1947 — [[Кузнецов, Николай Герасимович]], [[Советтер Союзунун Флот Адмиралы]];
* 1947—1951 — [[Юмашев, Иван Степанович]], [[адмирал]];
* 1951—1956 — [[Кузнецов, Николай Герасимович]], Советтер Союзунун Флот Адмиралы;
* 1956—1985 — [[Горшков, Сергей Георгиевич]], Советтер Союзунун Флот Адмиралы;
* 1985—1992 — [[Чернавин, Владимир Николаевич]], [[Флот Адмиралы]];
== Калкы ==

{{Негизги макала|ССРС калкы}}
[[Файл:Ethnic map USSR 1941.jpg|thumb|ССРС улуттары]]
[[ССРСтин 1977-жылдагы Конституциясы]] «жаңы тарыхый жалпылык - [[Совет эли]]» түзүлгөндүгүн жарыялаган. [[Орустар]] эң көп сандуу улут (140 млн. ад.) болгон. Аларга [[украиндер]] (40 млн.), жана [[беларустар]] жакын болгон. Чоң топторду түштүк Азия республикаларында жашаган  түрк элдери - [[Казактар|казактар]], [[Өзбектер|өзбектер]], [[түркмөндөр]], [[Кыргыздар|кыргыздар]] түзүшкөн. Борбордук Азияда [[тажиктер]] жашашкан. Закавказьеде - [[грузиндер]], [[Армяндар|армяндар]], [[Азербайжандар|азербайжандар]].  Жаңы республикаларды кошуу менен,  ССРС элдеринин үй-бүлөсүнө - [[литовдор]], [[латыштар]], [[эстондор]] жана [[молдовандар]] киришкен. ССРСте көп сандуу болгондор:[[татарлар]], [[чуваштар]], [[башкирлер]], [[мордвалар]],  [[немецтер]], [[еврейлер]] жана [[поляктар]].
ССРС калкы — 284 млн ад. ([[1989]]&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg1.php Информация о населении СССР в 1989]&lt;/ref&gt;)
{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background:#f0f0f0; border: 1px 0 solid; border-collapse:collapse; text-align:right;&quot; class=&quot;sortable&quot;
|+ССРС республикаларынын калк санынын өзгөрүшү (миң адам)
|-style=&quot;background:#d0d0d0&quot;
!align=center|республика
![[1913]]!![[1926]]!![[1939]]!![[1950]]!![[1959]]!![[1966]]!![[1970]]!![[1973]]!![[1979]]!![[1987]]!![[1989]]!![[1991]]
|-
!align=left|[[ОССФР]]
|89902||92737||108379||101438||117534||126561||130079||132151||137410||145311||147386||148548
|-
!align=left|[[Украина ССР]]
|35210||29515||40469||36906||41869||45516||47127||48243||49609||51201||51704||51944
|-
!align=left|[[Беларусь CCP|Беларусь ССР]]
|6899||4983||8910||7745||8055||8633||9002||9202||9533||10078||10200||10260
|-
!align=left|[[Өзбек ССР]]
|4366||4660||6440||6314||8261||10581||11960||12902||15389||19026||19906||20708
|-
!align=left|[[Казак ССР]]
|5565||6037||5990||6703||9154||12129||12849||13705||14684||16244||16538||16793
|-
!align=left|[[Грузия ССР]]
|2601||2677||3540||3528||4044||4548||4686||4838||4993||5266||5449||5464
|-
!align=left|[[Азербайжан&amp;nbsp;ССР]]
|2339||2314||3205||2896||3698||4660||5117||5420||6027||6811||7029||7137
|-
!align=left|[[Литва ССР]]
|2028||~||2880||2573||2711||2986||3128||3234||3392||3641||3690||3728
|-
!align=left|[[Молдова ССР]]
|2056||~||2452||2290||2885||3368||3569||3721||3950||4185||4341||4366
|-
!align=left|[[Латвия ССР]]
|2493||1857||1885||1943||2093||2262||2364||2430||2503||2647||2681||2681
|-
!align=left|[[Кыргыз ССР]]
|864||1002||1458||1740||2066||2652||2933||3145||3523||4143||4291||4422
|-
!align=left|[[Тажик ССР]]
|1034||1032||1484||1532||1981||2579||2900||3194||3806||4807||5112||5358
|-
!align=left|[[Армения ССР]]
|1000||881||1282||1354||1763||2194||2492||2672||3037||3412||3283||3376
|-
!align=left|[[Түркмөн ССР]]
|1042||998||1252||1211||1516||1914||2159||2364||2765||3361||3534||3576
|-
!align=left|[[Эстон ССР]]
|954||1117||1052||1101||1197||1285||1356||1405||1465||1556||1573||1582
|-class=&quot;sortbottom&quot;
!align=center|СССР
!156297||147028||190678||179274||208827||231868||241720||248626||262085||281689||286717||289943
|}

=== Улуттук курамы ===
[[Файл:Советтер союзунун улуттары.png|thumb|400px|ССРС улуттары]]
[[Файл:Советтер Союзунун Республикасынын калктары.png|thumb|400px|Республикалар калктары]]
* ССРСтин 1989 ж. эл каттоо боюнча улуттук курамы (саны 1 млндон ашык болгон элдер):
* Калктын жалпы саны: 285 млн 742 миң 511 ад.
# [[Орустар]] — 145 млн 155 миң 489 ад. (50,8 %)
# [[Украиндер]] — 44 млн 186 миң 006 ад. (15,46 %)
# [[Өзбектер]] — 16 млн 697 миң 825 ад. (5,84 %)
# [[Беларустар]] — 10 млн 036 миң 251 ад. (3,51 %)
# [[Казактар]] — 8 млн 135 миң 818 ад. (2,85 %)
# [[Азербайжандар]] — 6 млн 770 миң 403 ад. (2,37 %)
# [[Татарлар]] — 6 млн 648 миң 760 ад. (2,33 %)
# [[Армяндар]] — 4 млн 623 миң 232 ад. (1,62 %)
# [[Тажиктер]] — 4 млн 215 миң 372 ад. (1,48 %)
# [[Грузиндер]] — 3 млн 981 миң 045 ад. (1,39 %)
# [[Молдавандар]] — 3 млн 352 миң 352 ад. (1,17 %)
# [[Литовтор]] — 3 млн 067 миң 390 ад. (1,07 %)
# [[Түркмөндө|Түркмөндөр]] — 2 млн 728 миң 965 ад. (0,96 %)
# [[Кыргыздар]] — 2 млн 528 миң 946 ад. (0,89 %)
# [[Немецтер|Немистер]] — 2 млн 038 миң 603 ад. (0,71 %)
# [[Чуваштар]] — 1 млн 842 миң 347 ад. (0,64 %)
# [[Латыштар]] — 1 млн 458 миң 986 ад. (0,51 %)
# [[Башкирлер]] — 1 млн 449 миң 157 ад. (0,51 %)
# [[Еврейлер|Жөөтөр]] — 1 млн 378 миң 344 ад. (0,48 %)
# [[Мордвалар]] — 1 млн 153 тыс. 987 ад. (0,4 %)
# [[Поляктар]] — 1 млн 126 миң 334 ад. (0,39 %)
# [[Эстондор]] — 1 млн 026 миң 649 ад. (0,36 %)

Кошумча кароого:
* [[Орусиядагы эл каттоолор|ССРСтеги эл каттоолор тууралуу]]
* [[Бүткүл союздук ССРС калкынын 1989-жылдагы эл каттоо|ССРС этностук курамы тууралуу (1989-жылга карата)]]
* [[Бүткүл союздук ССРС калкынын 1979-жылдагы эл каттоо|ССРС республикаларындагы чоң этностук топтор тууралуу (1979-жылга карата)]]
* [[Бүткүл союздук ССРС калкынын 1979-жылдагы эл каттоо|Тилдүү уруулар жана тобтор (1979-жылга карата)]]
=== Тилдер ===
{{Негизги макала|ССРС тилдери}}
ССРС жүз жыйырмадан ашык тилдүү, көп улуттуу мамлекет болгон. Расмий түрдө ССРС тили катары, Советтик Союздун аймагында жашап, анын аймагынан тышкары жакта өзүнчө мамлекеттик түзүлүшүнө ээ эмес, ССРС элдеринин тилдеринин тизмеси болгон.

Формалдуу түрдө 1990-жылга чейин ССРСте расмий же мамлекеттик тилдер (Армения менен Грузиядан тышкары) болгон эмес. ССРСтин бардык тилдери бирдей укукка ээ болушчу. ССРСтин 24.04.1990-жылдагы «ССРС элдеринин тилдери тууралуу» мыйзам, [[Орус тили|орус-тилин]] ССРСтин расмий тили катары белгилеген.  Иш жүзүндө, албетте, орус-тили улут аралык баарлашуу тили болуп, башка тилдер өзүнүн толук түрдө укугунда жана кызматында бирдей укукка ээ болчу эмес.
== География ==
{{Негизги макала|ССРС географиясы}}
22 400 000 квадраттык километр аянтты ээлеп&lt;ref&gt;[http://www.maps-world.ru/usssr.htm Географическая карта СССР и её краткая характеристика]&lt;/ref&gt;, Советтер Союзу дүйнөнүн ири мамлекети болгон&lt;ref name=geo3&gt;{{Cite web |title=СССР в Рунет-энциклопедии «Кругосвет» |url=http://www.krugosvet.ru/node/39421 |accessdate=2014-04-05 |archivedate=2018-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311094425/http://www.krugosvet.ru/node/39421 }}&lt;/ref&gt;. Ал кургактын алтынчы бөлүгүн ээлеп турган&lt;ref name=geo3 /&gt;, жана анын өлчөмү [[Түндүк Америка]] менен бирдей чоңдукта болгон. [[ССРС Европа бөлүгү|Европа бөлүгү]] өлкөнүн төрттөн бирин түзүп, анын маданияттуу жана экономикалык борбору болуп келген.  [[Азия|Азия бөлүгүндө]] (чыгыштан [[Тынч океан|Тынч океанга]] чейин  жана Ооганстан түштүк чек-арасына чейин)  калк азыраак отурукташкан болчу&lt;ref name=geo3 /&gt;. Советтер Союзунун чыгыштан батышка чейинки узундугу (11 саат арлыктан өткөн) 10 000 км жана түндүктөн түштүккө&lt;ref name=geo2&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+su0006) География СССР. Общие данные]&lt;/ref&gt; карай 7200 кмди түзгөн. Өлкөнүн аймагында беш [[климаттык чөлкөм]] жайгашкан.

Советтер Союзу дүйнөдөгү эң узун (60 000 кмден ашык) [[Мамлекеттик чегара тилкеси|чегара тилкесин]] ээлеп, [[Норвегия]], [[Финляндия]], [[Польша]], [[Чехословакия]], [[Венгрия]], [[Румыния]], [[Түркия]], [[Иран]], [[Ооганстан]], [[КЭР|Кытай]], [[Норвегия|Норвегия]], [[Монгол Эл Республикасы|Монголия]], [[КЭДР|Түндүк Корея]], [[Жапония|Жапония]] жана [[АКШ]] өңдүү мамлекеттер менен чектешкен (1945-жылдан 1991-жылга чейин).&lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+su0006) ССРС географиясы. Жалпы маалыматтар.]&lt;/ref&gt;

Советтер Союзунун эң узун дарыялары [[Обь]] менен [[Иртыш]] (5410 км) болгон&lt;ref name=geo3 /&gt;. Эң бийик тоо — [[Коммунизм чокусу]] (7495 м) Тажикстанда жайгашкан&lt;ref name=geo3 /&gt;. Андан тышкары ССРСтин аймагында дүйнөдөгү эң ири деңиз — [[Каспий деңизи|Каспий]] (Иран менен бирге)  жана дүйнөдөгү эң чоң жана эң терең тузсуз суулу көл  — [[Байкал]]&lt;ref name=geo3 /&gt; жайгашкан.
=== Климат ===
=== Урбанизациялоо ===
=== Расширение ===
=== Административдик-аймактык бөлүнүшү ===
{{Негизги макала|ССРС административдик-аймактык бөлүнүшү}}
Советтер Союзунун жалпы аянты [[1991-жыл|1991-жылга]] карата 22,4 млн км² түзгөн.
[[Файл:Советтер Союзунун Республикаларынын аянттары.png|thumb|370px|Республикалар аянттары (пайыз менен)]]
Алгач, ССРСти түзүү келишимине (1922-жыл 30-декабрь) ылайык ССРСтин курамына төмөнкү мамлекеттер:
* [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы]]
* [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы]]
* [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы]] (1922-жылга чейин - Социалисттик Советтик Беларуссия Республикасы, ССБР)
* [[Закавказ  Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы]] 
кирген.

1924-жылы 27-октябрьда ССРСтин курамына  [[ОССФР|ОССФРдин]] жана [[Бухара Советтик Социалисттик Республикасы|Бухара Советтик Социалисттик Республикасынын]] курамынан бөлүнүп чыккан [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы]] коушлган. 

1925-жылы 13-майда ССРСтин курамына [[ОССФР|ОССФРдин]], [[Бухара Советтик Социалисттик Республикасы|Бухара Советтик Социалисттик Республикасынын]] жана [[Хива хандыгы|Хива хандыгынан]] бөлүнүп чыккан [[Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы]] кирет.

1929-жылы 5-декабрьда ССРСтин курамына 1929-жылы 16-октябрьда [[Өзбек ССР|Өзбек ССРинен]] бөлүнүп чыккан [[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы]] кирген.

1936-жылы 5-декабрьда ССРСтин курамына [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасынын]] курамынан бөлүнүп чыккан [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы]] жана [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы]] кошулат. Алар менен бирге [[ОССФР|ОССФРдин]] курамынан бөлүнүп чыккан  [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы]] жана [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] кошулушкан. 

1940-жылы ССРСтин курамына [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Молдова Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Литва Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Латвия Советтик Социалисттик Республикасы]] жана [[Эстон Советтик Социалисттик Республикасы]] бириктирилген.

1956-жылы [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы]] [[ОССФР|ОССФРдин]] курамындагы [[Карел Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы]] болуп өзгөртүлөт.

1991-жылы 6-сентябрьда [[ССРС Жогорку Кеңеши]] [[Литва ССР|Литва ССРдин]], [[Латвия ССР|Латвия ССРдин]] жана [[Эстония ССР|Эстония ССРдин]] Советтер Союзунун курамынан чыккандыгын тастыктайт. 

1991-жылы 25-декабрьда [[ССРС президенти]]  [[Горбачёв, Михаил Сергеевич|М. С. Горбачёв]] өз калоосу менен отставкага кетет. ССРС мамлекеттик түзүлүштөрү өзүнөн өзү жоюулуп жок болушат.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
! colspan=&quot;9&quot; | [[1956]]—[[1991]] жылдары ССРС 15 советтик социалисттик республикалардан турган:
|-
!
! Желек&lt;ref&gt;1987 жылына&lt;/ref&gt;
!    Республика   
! Борбору
![[Аянт|Аянты]],&lt;br /&gt;миң км²
![[Калк|Калкы]],&lt;br /&gt;миң ад. ([[1966]])
![[Калк|Калкы]],&lt;br /&gt;миң ад. ([[1989]])
![[Шаар|Шаарлар]]&lt;br /&gt;саны
|width=&quot;200px&quot; rowspan=&quot;17&quot;|[[Файл:USSR Republics Numbered Alphabetically in russian.png|650px]]
|-
|bgcolor=#63B3FF| '''1''' || [[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|50px]] || [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] ||[[Баку]]||86,6||4660||7029 || 45
|-
|bgcolor=#00F000| '''2''' || [[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|50px]] || [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] || [[Ереван]] ||29,8||2194||3283||23
|-
|bgcolor=#9EFE8B| '''3''' || [[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|50px]] || [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] || [[Минск]] ||207,6||8633||10200||74
|-
|bgcolor=#BBB38D| '''4''' || [[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|50px]] || [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] || [[Тбилиси]] ||69,7||4548||5449||45
|-
|bgcolor=#8787BA| '''5''' || [[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|50px]] || [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] || [[Алма-Ата]] ||2715,1||12129||16538||62
|-
|bgcolor=#FEBA24| '''6''' || [[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|50px]] || [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] || [[Бишкек|Фрунзе]] ||198,5||2652||4291||15
|-
|bgcolor=#E675F2| '''7''' || [[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|50px]] || [[Латвия Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] || [[Рига]] ||63,7||2262||2681||54
|-
|bgcolor=#EAE50D| '''8''' || [[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|50px]] || [[Литва Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] || [[Вильнюс]] ||65,2||2986||3690||91
|-
|bgcolor=#DBAC3A| '''9''' || [[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|50px]] || [[Молдова Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] || [[Кишинёв]] ||33,7||3368||4341||20
|-
|bgcolor=#FD7F80| '''10''' || [[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|50px]] || [[ОССФР|ОССФР]] || [[Москва]] ||17075,4||126561||147386||932
|-
|bgcolor=#AB2A1C| '''11''' || [[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|50px]] || [[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] || [[Душанбе]] ||143,1||2579||5112||17
|-
|bgcolor=#1BBE80| '''12''' || [[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|50px]] || [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] || [[Ашхабад]] ||488,1||1914||3534||14
|-
|bgcolor=#FEFD7D| '''13''' || [[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|50px]] || [[Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] || [[Ташкент]] ||449,6||10581||19906||37
|-
|bgcolor=#ADFEFB| '''14''' || [[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|50px]] || [[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССР]] || [[Киев]] ||601,0||45516||51704||370
|-
|bgcolor=#E4B511| '''15''' || [[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|50px]] || [[Эстон Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]] || [[Таллин]] ||45,1||1285||1573||33
|-
| |   || [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|50px]] || '''[[ССРС]]''' || '''[[Москва]]''' || '''22402,2''' ||'''231868'''|| '''286717'''||'''1832'''
|}


Ири республикалар өз учурда АССРге, АОго жана областтарга бөлүнгөн. Латвия ССРи, Литва ССРи, Эстон ССРи (1952-жылга чейин жана 1953-жылдан кийин); Түркмөн ССРи (1963-жылдан 1970-жылга чейин), Молова ССРи жана Армения ССРи райондорго гана бөлүнгөн.

[[ОССФР аймактык-бөлүнүшү|ОССФРдин курамына]] крайлар, ал эми крайлардын курамына - автономдук областтар кирген. ООСФР областтарынын жана крайларынын курамына ошондой эле улут округтары (кийинчереек АО болуп аталгандар) кирген. Андан сырткары Советтери кээ бир ыйгарым укукка ээ болгон,  1977-жылга чейин конституцияда статусу тууралуу эскерилбеген республикалык баш ийүүдөгү шаарлар болгон.

Кээ бир союздук республикалардын ([[ОССФР]], [[УССР]], [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы]]) курамына Автономдук Советтик Социалисттик Республикалар (АССР) жана автономдук областтар (АО) кирген. 

Жогоруда айтылган административдик-аймактык бирдиктер областтык, крайдык жана республикалык баш ийүүдөгү райондорго жана шаарларга бөлүнгөн.
{|class=&quot;wikitable autocollapse&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 85%; width:99%&quot;
!colspan=12 style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#F8B800;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;|{{Флаг|СССР}} {{color|#F8B800|ССРС}}  {{color|#F8B800|Административдик-аймактык бирдиги}}  {{Флаг|СССР}}
|- style=&quot;background:#CCCCFF&quot;
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#FFFFFF;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;| Республикалар&lt;ref&gt;ССРСтин республикалары ариптик тартип менен берилген. Кашаанын ичинде алардын Союздук Советтик Социалисттик Республика катары жашаган жылдары берилген.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|25px]] Азербайжан ССР (1920-1991) ||[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|25px]] Армения ССР (1920-1991) ||[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|25px]] Белорусь ССР (1917-1991) ||[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|25px]] Грузия ССР (1921-1990) ||[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|25px]] Казак ССР (1936-1991)
|-
|[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|25px]] Кыргыз ССР (1936-1991) ||[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|25px]] Латвия ССР (1940-1991) ||[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|25px]] Литва ССР (1940-1991) ||[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|25px]] Молдова ССР (1940-1991) ||[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|25px]] ОССФР (1917-1991)
|-
|[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|25px]] Тажик ССР (1929-1991)||[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|25px]] Түркмөн ССР (1924-1991) ||[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|25px]] Өзбек ССР (1924-1991) ||[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|25px]] УССР (1919-1991) ||[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|25px]] Эстон ССР (1940-1991)
|-
| ||[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|25px]] Карел-Финдик ССР (1940—1956) || ||[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|25px]] ЗССФР (1922—1936) ||
|- style=&quot;background:#CCCCFF&quot;
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#FFFFFF;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;| Автономдук Республикалар&lt;ref&gt;Советтик Союздун Автономдук Республикалары жашаган жылдардагы тартиби менен берилген. Кээ бир автономдук республикалар улам түзүлүп жана жоюлуп тургандыгына байланыштуу бир нече жолу көрсөтүлгөн.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Түркстан Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Түркстан АССР]] (1918-1924) || [[Поволжья Немецтеринин Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Поволжья Немецтеринин АССРи]] (1918-1941) || [[Башкир Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Башкир АССР]] (1919-1990) || [[Кыргыз Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы (1920-1925)|Кыргыз АССР (1920-1925)]]|| [[Татар Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Татар АССР]] (1920-1990) 
|-
| [[Ажар Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Ажар АССР]] (1921-1990) || [[Крым Автономдук Социалисттик Республикасы|Крым АССР]] (1921-1945)|| [[Дагестан Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Дагестан АССР]] (1921-1993) || [[Тоолук Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Тоолук АССР]] (1921-1924) || [[Нахчеван Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Нахчеван АССР]] (1924-1990)
|-
| [[Якут Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Якут АССР]] (1922-1991) || [[Бурят Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Бурят АССР]] (1923-1990) ||[[Автономдук Карел Советтик Социалисттик Республикасы|Автономдук Карел ССР]] (1923-1940) || [[Молдова Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова АССР]] (1924-1940) || [[Тажик Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик АССР]] (1924-1929)
|-
| [[Чуваш Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Чуваш АССР]] (1925-1992) || [[Казак Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Казак АССР]] (1925-1936) ||[[Кыргыз Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы (1926-1936)|Кыргыз АССР (1926-1936)]]|| [[Абхаз Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Абхаз АССР]] (1931-1991) || [[Каракалпак Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Каракалпак АССР]] (1932-1992)
|-
| [[Мордова Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Мордова АССР]] (1934-1993) || [[Удмурт Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Удмурт АССР]] (1934-1990) || [[Калмак Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Калмак АССР]] (1935-1943) || [[Чечен-Ингуш Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Чечен-Ингуш АССР]] (1936-1944) || [[Кабардин-Балкар Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Кабардин-Балкар АССР]] (1936-1944)
|-
| [[Коми Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Коми АССР]] (1936-1990) || [[Мари Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Мари АССР]] (1936-1990) ||[[Түндүк-Осет Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Түндү-Осет АССР]] (1936-1990) || [[Кабардин Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Кабардин АССР]] (1944-1957) || [[Карел Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Карел АССР]] (1956-1991)
|-
| [[Чечен-Ингуш Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Чечен-Ингуш АССР]] (1957-1992) || [[Кабардин-Балкар Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Кабардин-Балкар АССР]] (1957-1992) ||[[Калмак Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Калмак АССР]] (1958-1990) || [[Тыва Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Тыва АССР]] (1961-1992) || [[Тоолу-Алтай Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Тоолууу-Алтай АССР]] (1990-1991)
|-
| || [[Карачай-Черкесия]] (1990-1990) || || [[Крым Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Крым АССР]] (1991-1992) ||
|- style=&quot;background:#CCCCFF&quot;
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot;
! colspan=&quot;9&quot; style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#FFFFFF;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;| Автономдук Облусттар
|-
|[[Адыгей (Черкес) Автономдук Областы|Адыгей (Черкес) АО]] (1922-1928)|| [[Адыгей Автономдук Областы|Адыгей АО]](1928-1991) || [[Бурят-Монгол Автономдук Областы|Бурят-Монгол АО]] (1921-1923) || [[Вотск Автономдук Областы|Вотск АО]] (1920-1932) || [[Тоолу-Алтай Автономдук Областы|Тоолу-Алтай АО]] (1948-1991)
|-
|[[Еврей Автономдук Областы|Еврей АО]] (1934-жылдан тарта) || [[Ингуш Автономдук Областы|Ингуш АО]] (1924-1934) || [[Кабардин Автономдук Областы|Кабардин АО]] (1921-1922) || [[Кабардин-Балкар Автономдук Областы|Кабардин-Балкар АО]] (1922-1936) || [[Калмак Автономдук Областы|Калмак АО]] (1920—1935; 1957—1958)
|-
|[[Карачай-Черкесия Автономдук Областы|Карачай-Черкесия АО]] (1922—1926; 1957—1991) || [[Карачай Автономдук Областы|Карачай АО]] (1923-1946) || [[Коми (зырян) Автономдук Областы|Коми (зырян) АО]] (1921-1936) || [[Мари Автономдук Областы|Мари АО]] (1920-1936) || [[Монгол-Бурят Автономдук Областы|Монгол-Бурят АО]] (1921-1923)
|-
|[[Мордова Автономдук Областы|Мордова АО]] (1930-1934) || [[Поволжья Немецтеринин Автономдук Областы|Поволжья Немецтеринин АОсу]] (1918-1924)|| Ойрат АО (1922-1932)/[[Ойрот Автономдук Областы|Ойрот АО]] (1932-1948) || [[Түндүк-Осет Автономдук Областы|Түндүк-Осет АО]] (1924-1936)|| [[Тыва Автономдук Областы|Тыва АО]] (1944-1961)
|-
|[[Удмурт Автономдук Областы|Удмурт АО]] (1934-1936) || [[Чуваш Автономдук Областы|Чуваш АО]] (1920-1925) || [[Түштү-Осет Автономдук Областы|Түштүк-Осет АО]] (1922-1991) || [[Тоолу-Карабак Автономдук Областы|Тоолу-Карабак АО]] (1923-1991) || [[Түркмөн Автономдук Областы (Бухара ЭСР)|Түркмөн АО (Бухара ЭСР)]] (1923-1924)
|-
|[[Чечен-Ингуш Автономдук Областы|Чечен-Ингуш АО]] (1932-1934) || [[Хакас Автономдук Областы|Хакас АО]] (1930-1991) || [[Адыгей (Черкес) Автономдук Областы|Черкес (Адыгей) АО]] (1922) || [[Черкес Автономдук Областы|Черкес АО]] (1928-1957) || [[Чечен Автономдук Областы|Чечен АО]] (1922-1934)
|-
| || || [[Түркмөн Автономдук Областы (Хорезм ЭСР)|Түркмөн АО (Хорезм ЭСР)]] (1924) || ||
|-
| colspan=12 style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#FFFFFF;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;|&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt; 
|}

Кошумча кароого:
* [[ССРС административдик-аймактык бөлүнүшү]]
* [[ССРС жоюлган жана башкача аталган реиондордун тизмеси]]
* [[ОССФР административдик-аймактык бөлүнүшү]]
* [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы]]
* [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]]
* [[ССРС республикалар тизмеси]]

== Спорт ==
{{Негизги макала|ССРС спорту}}
Olympiaraha 1980 olympialaisista
Советские спортсмены, дела шли не очень хорошо во многих видах спорта, и, например, хоккей, lentopallossa, wr, voimistelussa и вес подъемное страна десятилетиями почти полностью подавляющих.[94]
Советский Союз принял участие впервые на Олимпийских играх в 1952 года в Хельсинки, и всего Советского Союза, собрались в olympialaisista 473 золото, 376 серебра и 355 из бронзы.[95] Год 1980 kesäolympialaiset в Москве состоялась, но по большей части современной западной boikotoi соревнований в знак протеста против Советского Союза деятельности Афганистан. Аналогичным образом, Советский Союз liittolaismaineen boikotoi рядом коммерческих Лос-Анджелес рас.
Когда Советский Союз распался, 12 разведенных стран спортсмены соревновались в летних Олимпийских играх 1992 в Барселоне соединенные с командой, которая часто назначается Содружества Независимых Государств joukkueeksi, даже если Грузия в то время не была частью IVYä (земля, однако, был членом 1993-2008. Команда, показавшая в год зимних Олимпийских игр Albertvillessä. Где kesäkisoissa приехали спортсмены из всех 11 тогда IVYn государств-членов и Грузии, так talvikisoissa команда спортсменов пришли только шесть бывших neuvostotasavallasta, которые были в Армении, Казахстана, Узбекистана, Украины, Беларуси и России. Страны Прибалтики-Эстония, Латвия и Литва были не IVYyn и соревновались, как только Олимпийских игр 1992 года в качестве joukkueinaan. Большинство международных пактов падения Советского Союза seuraajavaltioksi России, но и многих других бывших neuvostotasavallat были все еще в сильной lajeissaan, таких как, например, Литва баскетбол. Особенно командные виды спорта, это значит, что конкуренция kiristymistä: например, хоккей в 2006 году чемпионат гонок участие в российских кроме того, целых четыре больше neuvostotasavaltaa.
=== Футбол ===
Хотя Советский Союз не достиг соревнования на Кубок мира по футболу год 1966 четвертое место для лучших результатов, завоевали страну, тем не менее, 1960 Чемпионат Европыи в более поздние годы он завоевал три серебряные два olympiakullan и два olympiapronssin. Seuratasolla Динамо Киев выиграл европейский Кубок обладателей кубков два раза и &quot;Динамо &quot; Тбилиси один раз. Также &quot;Динамо &quot; Москва есть же в финале Кубка игры плей-офф. Киевское &quot; Динамо &quot; успехов и Советского Союза в 1988 году EM завоевал серебряную медаль в фоновом режиме была ukrainalaisvalmentaja Валерий Лобановский и его применимость геймплей.
=== Баскетбол ===
Международный турнир по баскетболу Советского Союза было то, hallinneen США за почти как ясно номер два, который завоевал две золотые медали и заняла должен каждый osallistumiskerrallaan. Баскетбол Мм-конкурсы успех был так хорош, и Советский Союз был трехкратным чемпионом мира. Европейские страны собрали в общей сложности 14.[96]
=== Хоккей ===
Советский Союз управлял международной хоккейной в течение многих лет, безусловно, завоевав восемь золотых медали (с четвертого хотя olympialipun ниже) и 22 чемпионатах мира. Так как Олимпийские игры Мм-kilpailuissakin страны заняла должен каждый osallistumiskerrallaan и получил в общей сложности 10 Олимпия и 34 мм-медали. Сборная красного peliasujen, Финляндии стали называть Советский Союз edustusjoukkuetta ”Punakoneeksi”. Seurajoukkuetasolla часто лучшее время joukkueeksi оценили Московский ЦСКА выиграл Кубок европейских чемпионов в 20 раз и том же городе Крыльями Советов один раз.[97]
=== Волейбол ===
Советский Союз мужчины lentopallomaajoukkue по-прежнему наиболее успешных в мире lentopallomaajoukkue. Он выиграл три золотые медали, шесть мм-золото, а двенадцать умножить на EM- &quot; золото &quot; и четыре раза в Кубке мира. Кроме того, команда дошла до одиннадцати других медалей arvokilpailuista. Команда из наиболее известных игроков были, в частности, Viljar Лура, Олег Молибога, и Юрий Сапега. Команды тренировал в частности, Vjatšeslav Платонов, который тренировал позже в его карьере, и в Финляндии.[98]

== Кошумча кароого ==
{{Навигация
|Тема = 
|Портал       = ССРС
|Уикисловарь  =
|Уикиучебник  =
|Уикицитата   = 
|Уикитека     = 
|Уикивиды     =
|Уикиновости  =
|Уикиказына   = 
|Метавики     =
|Проект = СССР
}}

* [[Советтер]]
* [[ССРС ачууларынын мамлекеттик реестри]]
* [[ССРС союздук республикаларынын тизмеси]]
* [[ССРС Конституциясы]]
* [[ССРС дипломаттык карым-катнаштары]]
* [[Совет эли]]
* [[ССРС жаранынын паспорту]]
* [[ССРС унаа номерлери]]
* [[ССРС тилдери]]
* [[Совет мөөрү]]
* [[ССРСдеги цензура]]
* [[ССРСдеги товар тартыштыгы]]
* [[Советология|Советология/Кремленология]]
* [[ССРСдеги адам укутары]]
* [[ССРСдеги укук коргоо кыймылдар]]
* [[ССРСдеги репрессиялар]]

* [[ССРСти сактап калуу жөнүндөгү бүткүл союздук референдуму]]
* [[Көзкарандысыз мамлекеттердин шериктештиги]]
* [[Суверенитеттүү Мамлекеттердин Союзу]]
* [[Постсоветтик аймак]]
* [[ССРСке болгон кусалык]]

== Адабият ==
* [http://www.mining-enc.ru/s/soyuz-sovetskix-socialisticheskix-respublik/ Союз Советских Социалистических Республик] — Горная энциклопедия
* ''[[Семёнов, Юрий Иванович|Семёнов Ю .И.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_128.html Россия: что с ней случилось в XX веке]
* ''[[Боффа, Джузеппе]].'' [http://www.scepsis.ru/library/id_809.html От СССР к России. История неоконченного кризиса. 1964—1994]
* ''[[Грэхэм, Лорен]].'' [http://scepsis.ru/library/id_666.html Естествознание, философия и науки о человеческом поведении в Советском Союзе]
* Подборка статей и книг на сайте журнала «[http://scepsis.ru/tags/id_112.html Скепсис]»
** [http://scepsis.ru/tags/id_112.html История СССР (1917—1991)]
** [http://scepsis.ru/tags/id_154.html История Советской России 20-х гг.]
* [[Фицпатрик, Шейла|Шейла Фицпатрик]] «Повседневный сталинизм. Социальная история Советской России в 30-е годы»; пер. с англ.; 2-е изд.— М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН); 2008. — 336 с. — ISBN 978-5-8243-1009-2
* [[Барсенков, Александр Сергеевич|Александр Барсенков]] «Введение в современную историю России. 1985—1991 годы»
* [[Пихоя, Рудольф Германович|Рудольф Пихоя]] «Советский Союз: История власти»
{{Commons|Soviet Union}}
*

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
{{Социалисттик өлкөлөр}}
{{ССРС темаларда}}
{|class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 85%; width:99%&quot;
!colspan=12 style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#F8B800;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;|{{Флаг|СССР}} [[ССРС|{{color|#F8B800|ССРС}}]] [[Орусиянын аймактык-саясий экспансиясы|{{color|#F8B800|Эволюция жана экспансиясы}}]]  {{Флаг|СССР}}
|- style=&quot;background:#CCCCFF&quot;
| [[Февраль революциясы|1917 жылга чейин]]
| [[1918 жыл]]
| [[1920 жыл]]-[[ССРСти түзүү жөнүндөгү келишим|1922 жыл]]
| [[1924 жыл]]
| [[1929 жыл]]
| [[1936 жыл]]
| [[Батыш Украинанын жана Батыш Белоруссиянын ССРСке бириктирилиши|1939]] жана [[Бессарабиянын жана Түндүк Буковинанын ССРСке бириктирилиши|1940 жыл]]
| [[1944 жыл]]
| [[1945 жыл|1945]] жана [[1946 жыл]]
| [[1956 жыл]]
| [[ССРСтин кулашы|1991 жылдан кийин]]
|-
| colspan=8 | [[Чыгыш Пруссия]] (''[[Германия]]''), [[Куриль аралдары]] (''[[Жапония]]''), [[Түштүк Сахалин]] (''[[Жапония]]'')
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=3 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=4 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
| rowspan=4 | [[Орусия]]
|-
| rowspan=22 | ''[[Орусия республикасы|Орусия&lt;br /&gt;республикасы]]''
| colspan=6 | ''[[Тува Эл Республикасы]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=2 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=2 rowspan=7 | ''[[Советтик Орусия|ОССФР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=2 rowspan=4 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=2 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=1 | ''[[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]''
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=3 rowspan=1 | ''[[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]]''
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=5 | ''[[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]]''
| rowspan=1 | [[Казакстан]]
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=5 | ''[[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]]''
| rowspan=1 | [[Кыргызстан]]
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=2 | ''[[Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=6 | ''[[Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]]''
| rowspan=1 | [[Өзбекстан]]
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=6 | ''[[Тажик Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]]''
| rowspan=1 | [[Тажикстан]]
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=7 | ''[[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]]''
| rowspan=1 | [[Түркмөнстан]]
|-
| rowspan=3 | ''[[Грузия Демократикалык Республикасы|Грузия ДР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=3 rowspan=6 | ''[[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|Закавказ ССФР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=3 colspan=5 | ''[[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы |Грузия ССР]]''
| rowspan=1 | [[Грузия]]
|-
| rowspan=1 | ''[[Абхазия]]'' &lt;sup&gt;[[:Калып:ССРС убакыттык тасмасы#2|~ 2]]&lt;/sup&gt;
|-
| rowspan=1 | ''[[Түштүк Осетия|Түштүк Осетия]]'' &lt;sup&gt;[[:Калып:ССРС убакыттык тасмасы#2|~ 2]]&lt;/sup&gt;
|-
| rowspan=2 | ''[[Азербайжан Демократикалык Республикасы|Азербайжан ДР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan = 2 colspan=5 | ''[[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]]''
| rowspan=1 | [[Азербайжан]]
|-
| rowspan=1 | ''[[Тоолуу-Карабак Республикасы]]'' &lt;sup&gt;[[:Калып:ССРС убакыттык тасмасы#1|~ 1]]&lt;/sup&gt;
|-
| ''[[Армения Республикасы]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=5 | ''[[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]]''
| rowspan=1 | [[Армения]]
|-
| colspan=5 | ''[[Эстония]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 | ''[[Эстон Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]''
| rowspan=1 | [[Эстония]]
|-
|-
| colspan=5 | ''[[Латвия]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 | ''[[Латвия Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]]''
| rowspan=1 | [[Латвия]]
|-
| colspan=5 | ''[[Литва]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 | ''[[Литва Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]]''
| rowspan=1 | [[Литва]]
|-
| rowspan=2 | ''[[Белорусь Эл Республикасы|Белорусь ЭР]]''
| colspan=4 | [[Батыш Белоруссия]] (''[[Польша Республикасы (1918—1939)|Польша]]'')
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=2 colspan=4 | [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]]
| rowspan=2 | [[Белоруссия]]
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 | ''[[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]]''
|-
| colspan=1 rowspan=1 | ''[[Молдова Демократикалык Республикасы|Молдова ДР]]''
| colspan=4 rowspan=1 | [[Бессарабия Румыниянын курамында|Бессарабия]] (''[[Улуу Румыния|Румыния]]'')
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 rowspan=2 | ''[[Молдова Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]]''
| rowspan=1 | [[Молдавия]]
|-
| rowspan=2 | ''[[Украина Эл Республикасы|Украина ЭР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; colspan=4 rowspan=2 | &lt;small&gt;([[Молдова Автономдук Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова АССР]])&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;''[[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССР]]''
| rowspan=1 | ''[[Приднестров Молдова Республикасы|Приднестровье]]'' &lt;sup&gt;[[:Калып:ССРС убакыттык тасмасы#1|~ 1]]&lt;/sup&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=2 colspan=2 | ''[[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССР]]''
| style=&quot;background:#FFDBDB&quot; rowspan=3 colspan=2 | ''[[Украина Советтик Социалисттик Республикасы|Украина ССР]]''
| rowspan=3 | [[Украина]]
|-
| rowspan=2 | ''[[Австро-Венгрия]]''
| rowspan=2 | ''[[Батыш-Украина эл республикасы|БУНР]]'' ([[1919 жыл]]дан тарта''[[Украина эл республикасы|Украина ЭР]] курамында'')
| colspan=4 | [[Батыш Украина]] (''[[Польша Республикасы (1918—1939)|Польша]]'') жана [[Түндүк Буковина]] (''[[Румыния Падышачылыгы|Румыния]]'')
|-
| colspan=4 | [[Подкарпат Русу]] (''[[Чехословакия]]'')
| colspan=2 | ''[[Карпат Украинасы]]'' жана [[Закарпат Украинаны Венгерия оккупациялоосу (1939)|венгер оккупациясы]]
|-
| colspan=12 style=&quot;background:#CC0000;&lt;!--(red)--&gt;color:#FFFFFF;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;&quot;|&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; — [[таанылбаган мамлекеттер|{{color|#F8B800|таанылбаган мамлекеттер}}]]&lt;br /&gt;² — 1992 жылга  [[таанылбаган мамлекеттер|{{color|#F8B800|таанылбаган}}]] мамлекет , 2008-жылдан азыркы учурга чейин — [[жарым жартылай таанылган мамлекет|{{color|#F8B800|жарым жартылай таанылган мамлекет}}]]
|}
{{СЭВ}}
{{ОВД}}
{{Славянские страны|nocat=1}}

{{рецензия}}

[[Категория:ССРС| ]]
[[Категория:Советтик республикалар]]
[[Категория:1922-жылы пайда болгон]]
[[Категория:1991-жылы жоюлган]]
[[Категория:Социалисттик өлкөлөр]]</text>
      <sha1>a0m1jksyy18exo4g9eho6a9h0ke6qgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39843</id>
    <revision>
      <id>643610</id>
      <parentid>639144</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="10do3pk6z6td6odbb3qx5f9cmkgolzd" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name        = Өзбек Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси
| flag        = Flag of the Uzbek SSR.svg
| arms        = Emblem of the Uzbek Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Uzbekistan (1991–1992).svg
| республика желегине шилтеме  = [[Өзбек ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Өзбек ССРинин желеги]]
| motto       = Бутун дунё пролетарлари, бирлашингиз!
| map         = Uzbek SSR in the Soviet Union.svg
| capital     = [[Самарканд]] (1930-ж. ч/н);&lt;br/&gt;[[Ташкент]] (1930-ж. тарта)
| established = [[27 октябрь]] [[1924]]
| from        = [[13 май]] [[1925]]
| to          = [[26 декабрь]] [[1991]]
| area        = 447,4 миң км²&lt;br /&gt;5-чи ССРСте
| population  = 19 906 миң чел. ([[1989]])&lt;br /&gt;3-чү ССРСте
| density     = 44,5 ад./км² ([[1989]])&lt;br /&gt;3-чү ССРСте
| anthem      = [[Өзбек ССРинин гимни]]
}}
'''Өзбек ССР (Советтик Социалистик Республикасы)''' — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Ташкен|Ташкент шаары]].
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Өзбек ССР|*]]</text>
      <sha1>10do3pk6z6td6odbb3qx5f9cmkgolzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39844</id>
    <revision>
      <id>643609</id>
      <parentid>640096</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="g29zh76nup42n4xqt2yw5yxm8tvvyzz" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name         =  Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = Түркменистан Совет Социалистик Республикасы
| flag        = Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg
| arms        = Emblem of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Turkmenistan (1991–1992).svg
| республика желегине шилтеме  = [[Түркмөн ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Түркмөн ССРинин желеги]]
| motto       = Әхли юртларың пролетарлары, бирлешиң!
| map         = Turkmen SSR in the Soviet Union.svg
| capital     = [[Ашхабад]]
| established = [[27 октябрь]] [[1924]]
| from        = [[27 октябрь]] [[1924]]
| to          = [[27 октябрь]] [[1991]]
| area        = 488,1 миң км²&lt;br /&gt;4-чү ССРСте
| population  = 3 522,7 миң ад. ([[1989]])&lt;br /&gt;12-чи ССРСте
| density     = 7,2 ад./км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ([[1989]])&lt;br /&gt;14-чү ССРСте
| anthem      = {{s|[[Түркмөн ССРинин гимни]]}}
}}
'''Туркмөн ССР (Советтик Социалистик Республикасы)''' — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Ашхабад|Ашхабад шаары]].
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Түркмөн ССР|*]]</text>
      <sha1>g29zh76nup42n4xqt2yw5yxm8tvvyzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39848</id>
    <revision>
      <id>643603</id>
      <parentid>639531</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="k56xc7ws5ifegnc82ho840j1fsyc7yq" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы
 |расмий аталыш                    = Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка
 |мартаба                          = &lt;big&gt;[[Унитардык мамлекет]] (1919; 1920—1922) &lt;br /&gt; [[ССРС союздук республикалардын тизмеси|ССРС курамындагы республика]] (1922—1991)&lt;/big&gt;
 |гимн                             = [[Гимн Белорусь ССР]]
 |желек                            = Flag of Byelorussian SSR.svg
 |желектин түшүндүрмөсү            = [[Желек Белорусь ССР]]
 |герб                             = Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1981–1991).svg
 |гербтин түшүндүрмөсү             = [[Герб Белорусь ССР]]
 |карта                            = Byelorussian SSR in the Soviet Union.svg
 |өлчөмү                           = 250px
 |түшүндүрмөсү                     = &lt;big&gt;БССР картада&lt;/big&gt;
 |негизделген                      = 25 декабрь 1917
 |жоюлган                          = 19 сентябрь 1991
 |ураан                            = «[[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!]]» &lt;br /&gt; (1950-ж. чейин - «Пралетарыі ўсіх краін, злучайцеся!»)
 |борбор                           = [[Смоленск]] (1.1 — 5.1.1919), &lt;br /&gt; [[Минск]]
 |шаарлар                          = 
 |тил                              = [[Белорусь тили|Белорусча]]&lt;br /&gt;[[Орус тили|орусча]]
 |акча_бирдиги                     = [[ССРС рублю]]
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = Жыштыгы
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = 48.9 миң/км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; 7-чи ССРСте
 |аянт                             = 207,6 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; 6-чы ССРСте
 |калк                             = 10,151 миң ад. &lt;br /&gt; 5-чи ССРСте
 |башкаруу_формасы                 = [[Советтик республика]]
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = БССР ЖК төрагасы
 |ажо1                             = [[Надежда Григорьевна Грекова]] (биринчи)
 |башкарган_жылы1                  = 1938 — 1947
 |башкаруучулардын_даражасы2       = 
 |ажо2                             = [[Станислав Станиславович Шушкевич]] (акыркы)
 |башкарган_жылы2                  = 25.08.1991 — 26.01.1994
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = 
 |башкарган_жылы3                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = 
 |башкарган_жылы4                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = 
 |башкарган_жылы5                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = 
 |башкарган_жылы6                  = 
 |дин                              = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = [[Убакыт аралыгы]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            = +2
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = Интернет домен
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = .su
 |чейин                            = 
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = 
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
}}

'''Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-be|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}) - [[КСРБ]] нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Минск|Минск шаары]].

== Эскертүүлөр ==
{{эскертүүлөр}}

{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:Белорусь ССР|*]]
[[Категория:ССРС Республикалары]]</text>
      <sha1>k56xc7ws5ifegnc82ho840j1fsyc7yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39850</id>
    <revision>
      <id>643613</id>
      <parentid>642244</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7843" sha1="ore86lbquz8fthxe11ned0covumv8n0" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
 |расмий аталыш                    = Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика &lt;br /&gt; Советская Россия / РСФСР / Российская Федерация
 |мартаба                          = [[Федерация|Федеративдик мамлекет]]&lt;br /&gt;[[ССРС союздук республикалардын тизмеси|ССРС курамындагы республика]] (30.12.1922—26.12.1991)
 |гимн                             = [[Интернационал (гимн)|Интернационал]] ([[1918]]—[[1943]])&lt;br /&gt;[[Гимн СССР]] ([[1944]]—[[1990]])&lt;br /&gt;[[Патриотическая песнь]] ([[1990]]—[[2000]])
 |желек                            = Flag of Russian SFSR.svg
 |желектин түшүндүрмөсү            = [[Желек ОССФР]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt;1954—1991&lt;/small&gt;
 |герб                             = Emblem of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1978–1991), Emblem of the Russian Federation (1991–1992).svg
 |гербтин түшүндүрмөсү             = [[Герб ОССФР]] &lt;br /&gt; &lt;small&gt;1978—1992&lt;/small&gt;
 |карта                            = Russian SFSR in the Soviet Union.svg
 |өлчөм                            = 
 |түшүндүрмөсү                     = &lt;big&gt;ССРС тин кулоо кезиндеги ОССФР дин аймагы.&lt;/big&gt;
 |p1                               = Орусия республикасы
 |flag_p1                          = Flag of Russia.svg
 |p2                               = 
 |flag_p2                          = 
 |p3                               = 
 |flag_p3                          = 
 |p4                               = 
 |flag_p4                          = 
 |негизделген                      = {{OldStyleDate|7|ноябрь|1917 жыл|25|октябрь}}
 |жоюлган = [[25 декабрь]] [[1991 жыл]]
 |s1 = Орусия
 |flag_s1 = Flag of Russia (1991-1993).svg
 |ураан                            = «[[Пролетарии всех стран, соединяйтесь!]]»
 |борбор                           = [[Москва]]
 |шаарлар                          = 
 |тил                              = [[Орус тили|Орусча]]
 |акча_бирдиги                     = [[ССРС рублю]]
 |аянт                             = 17 075 миң км²&lt;br /&gt;1-чи ССРСте
 |калк                             = 147 386 миң ад. ([[1989]])&lt;br /&gt;1-чи ССРСте
 |башкаруу_формасы                 = [[Советтик республика]]
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = Эмгекчилдер, солдат жана крестьян депуттарынын Бүткүл Орусиялык Борбордук Аткаруу комитетинин Президиумунун председателы
 |ажо1                             = [[Свердлов, Яков Михайлович|Яков Михайлович Свердлов]] (биринчи республика башчысы)
 |башкарган_жылы1                  = 1917—1919
 |башкаруучулардын_даражасы2       = ОССФР президенти
 |ажо2                             = [[Ельцин, Борис Николаевич|Борис Николаевич Ельцин]] (акыркы республика башчысы)
 |башкарган_жылы2                  = 1991
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = 
 |башкарган_жылы3                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = 
 |башкарган_жылы4                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = 
 |башкарган_жылы5                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = 
 |башкарган_жылы6                  = 
 |дин                              = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = [[Убакыт аралыгы]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            =  +2…+12
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = Интернет домен
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = .su
 |чейин                            = 
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = 
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = Телефон коду
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = +7
}}

'''Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-ru|Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика}}) - [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|КСРБ]] нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Борбор шаар|Башкалаа]] сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Москва|Москва шаары]].

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:ОССФР]]
[[Категория:ССРС Республикалары]]</text>
      <sha1>ore86lbquz8fthxe11ned0covumv8n0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Украина Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39851</id>
    <revision>
      <id>643611</id>
      <parentid>639110</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6452" sha1="he8kn2zpzw8a1pxa5o70y4conbhvygr" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = Украина Советтик Социалисттик Республикасы
 |расмий аталыш                    = Українська Радянська Соціалістична Республіка
 |мартаба                          = &lt;big&gt;[[Унитардык мамлекет]] (1919—1922) &lt;br /&gt; [[ССРС союздук республикалардын тизмеси|ССРС курамындагы республика]] (1922—1991)&lt;/big&gt;
 |гимн                             = [[УССР гимни]]&lt;div align=&quot;center&quot;&gt; &lt;/div&gt;
 |желек                            = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic (1949–1991).svg 
 |желектин түшүндүрмөсү            = [[Желек УССР]]
 |герб                             = Coat of arms of Ukrainian SSR.svg
 |гербтин түшүндүрмөсү             = [[Герб УССР]]
 |карта                            = Ukrainian SSR in the Soviet Union.svg
 |өлчөмү                           = 250px
 |түшүндүрмөсү                     = &lt;big&gt;УССР картада&lt;/big&gt;
 |негизделген                      = 10 март 1919
 |жоюлган                          = 24 август 1991
 |ураан                            = «[[Пролетарі всіх країн, єднайтеся!]]»
 |борбор                           = [[Харьков]] (1919-1934) &lt;br /&gt; [[Киев]]
 |шаарлар                          = 
 |тил                              = [[Украин тили|украинче]]&lt;/br&gt;[[орус тили|орусча]]
 |акча_бирдиги                     = [[ССРС рублю]]
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = [[Убакыт аралыгы]]
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = +2
 |аянт                             = 603,7 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;br /&gt; 3-чү ССРСте
 |калк                             = 51 706,7 миң ад. ([[1989]]) &lt;br /&gt; 2-чи ССРСте
 |башкаруу_формасы                 = [[Советтик республика]]
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = УССР Жогорку Кеңешинин председатели
 |ажо1                             = [[Михаил Алексеевич Бурмистенко]] (биринчи)
 |башкарган_жылы1                  = 1938-1941
 |башкаруучулардын_даражасы2       = [[Кравчук, Леонид Макарович]] (акыркы)
 |ажо2                             = 1990-1991
 |башкарган_жылы2                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = 
 |башкарган_жылы3                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = 
 |башкарган_жылы4                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = 
 |башкарган_жылы5                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = 
 |башкарган_жылы6                  = 
 |дин                              = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = Телефон коду
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            = +7
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = Интернет домен
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = .su
 |чейин                            = 
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = 
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
}}

'''Украина ССР (Советтик Социалистик Республикасы)''' ({{Lang-uk|Українська РСР (Радянська Соціалістична Республіка)}}) — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Киев|Киев шаары]].
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:Украина ССР]]
[[Категория:ССРС Республикалары]]</text>
      <sha1>he8kn2zpzw8a1pxa5o70y4conbhvygr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Литва Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39852</id>
    <revision>
      <id>643607</id>
      <parentid>639095</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:38:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1616" sha1="8k9rfxfxrjhjb9s5xiecoi0zrduhgsm" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name = Литва Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika
| flag = Flag of Lithuanian SSR.svg
| республика желегине шилтеме = [[Литва ССРинин желеги]]
| arms = Emblem of Lithuanian SSR (early version).svg
| республика желегине шилтеме = [[Литва ССРинин герби]]
| motto = Visų šalių proletarai, vienykitės
| year_start = [[3 август]] [[1940]]
| year_end = [[11 март]] [[1990]]
| p1 =
| flag_p1 = 
| s1 =
| flag_s1 = 
| map = Lithuanian SSR in the Soviet Union.svg
| capital = [[Вильнюс]]
| established = [[21 июль]] [[1940]]
| from = [[3 август]] [[1940]]
| to = [[11 март]] [[1990]]
| area = 65,2 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;11-чи ССРСте
| population = 3 689 миң ад. ([[1989]])&lt;br /&gt;11-чи ССРСте
| density = 56,6 ад./км &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;([[1989]])&lt;br /&gt;6-чы ССРСте
| anthem = [[Литва ССРинин гимни]]
}}

'''Литва ССР (Советтик Социалистик Республикасы)''' — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Вильнюс|Вильнюс шаары]].
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Литва ССР|*]]</text>
      <sha1>8k9rfxfxrjhjb9s5xiecoi0zrduhgsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Латвия Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39853</id>
    <revision>
      <id>643606</id>
      <parentid>639094</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="p1brhbws9kib20455j9x5am58hwprev" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name = Латвия Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika
| flag = Flag of Latvian SSR.svg
| arms = Emblem of the Latvian SSR.svg
| республика желегине шилтеме  = [[Латвия ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Латвия ССРинин герби]]
| motto = Visu zemju proletārieši, savienojieties!
| map = Latvian SSR in the Soviet Union.svg
| capital = [[Рига]]
| established = [[21 июль]] [[1940]]
| from = [[5 август]] [[1940]]
| to = [[6 сентябрь]] [[1991]]
| area = 64,58 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;12-чи ССРСте
| population = 2.666 миң ад.&lt;br /&gt;14-чү ССРСте
| density = 41,3 ад./км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;9-чу ССРСте
| anthem = [[Латвия ССРинин гимни]]
}}
'''Латвия ССР (Советтик Социалистик Республикасы)''' — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Рига|Рига шаары]].
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}

[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Латвия ССР|*]]</text>
      <sha1>p1brhbws9kib20455j9x5am58hwprev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эстон Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39854</id>
    <revision>
      <id>643612</id>
      <parentid>639089</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="8smsi0r9aysax9cu38ar9g7xw0unvyy" xml:space="preserve">{{ССРС Республикасы
| name = Эстон Советтик Социалисттик Республикасы
| conventional long name = ''Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik''
| flag = Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic.svg
| arms = Emblem of the Estonian SSR.svg
| республика желегине шилтеме  = [[Эстон ССРинин желеги]]
| республика гербине шилтеме = [[Эстон ССРинин желеги]]
| motto = Kõigi maade proletaarlased, ühinege!
| map = Estonian SSR in the Soviet Union.svg
| capital = [[Таллин]]
| established = [[21 июль]] [[1940]]
| from = [[6 август]] [[1940]]
| to = [[6 сентябрь]] [[1991]]
| area = 45,2 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;13-чү ССРСте
| population = 1.565 миң ад.&lt;br /&gt;15-чи ССРСте
| density = 31,6 ад./км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;11-чи ССРСте
| anthem = [[Эстон ССРинин гимни]]
}}

'''Эстон КСР (Кеңештик Социалистик Республикасы)''' — [[КСРБ]]нын курамында болгон [[мамлекет]]. [[Башкалаа]]сы жана ири [[экономика]]лык [[маданият|маданий]] борбору - [[Таллин]] шаары.
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:ССРС Республикалары]]
[[Категория:Эстон ССР|*]]</text>
      <sha1>8smsi0r9aysax9cu38ar9g7xw0unvyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атлетико Мадрид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39932</id>
    <revision>
      <id>643625</id>
      <parentid>542930</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Markuss86</username>
        <id>28769</id>
      </contributor>
      <origin>643625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2080" sha1="gcb7vvhl3w3sqwsxmt1zsgk02ni7jkz" xml:space="preserve">{{ФК калыбы
 |аталышы         = [[Файл:Flag of Spain.svg|{{{1|22px}}}|border|Испaния желеги]] Атлетико Мадрид
 |учурдагы мезгил = 
 |сүрөт           = [[Файл:Bianco e Rosso a strisce con Triangolo Blu e Bianco con stelle Bianche.png|200px]]
 |расмий аталышы  = Club Atlético de Madrid, S.A.D.
 |кыскача аталышы = 
 |негизделген     = 1903
 |таратылган      = 
 |стадиону        = [[Висенте Калдерон Стадиону]]
 |стадиондогу орун= 54,960
 |кожоюуну        = 
 |президенти      = Энрике Сересо
 |мүдүрү          = 
 |ген. мүдүрү     = 
 |тренери         = Диего Симоне
 |капитаны        = Габи
 |Командалык көрсөткүчү = 
 |бюджети         = 
 |мелдеши         = [[Испания футбол чемпионаты|Примера]]
 |мезгил          = 2024-25
 |орун            = 3-чи
 |сайты           = [https://www.atleticodemadrid.com/ atleticodemadrid.com]
| pattern_la1 = _atleticomadrid2526h
| pattern_b1 = _atleticomadrid2526h
| pattern_ra1 = _atleticomadrid2526h
| pattern_sh1 =
| pattern_so1 =
| leftarm1 = FF0000
| body1 = FF0000
| rightarm1 = FF0000
| shorts1 = 0000FF
| socks1 = 0000FF
| pattern_la2 = _atleticomadrid2526a
| pattern_b2 = _atleticomadrid2526a
| pattern_ra2 = _atleticomadrid2526a
| pattern_sh2 = _atleticomadrid2526a
| pattern_so2 = _atleticomadrid2526al
| leftarm2 = 3B3C62
| body2 = 3B3C62
| rightarm2 = 3B3C62
| shorts2 = 3B3C62
| socks2 = 3B3C62
| pattern_la3 = _atleticomadrid2526t
| pattern_b3 = _atleticomadrid2526t
| pattern_ra3 = _atleticomadrid2526t
| pattern_sh3 = _atleticomadrid2526t
| pattern_so3 =
| leftarm3 = 0088FF
| body3 = 0088FF
| rightarm3 = 0088FF
| shorts3 =0088FF
| socks3 = 0088FF
}}


Атлетико Мадрид - [[Испания футбол лигасы|Испания лигасында]] ойноочу футболдук клуб.</text>
      <sha1>gcb7vvhl3w3sqwsxmt1zsgk02ni7jkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Кеңештер Бирлигинин республикалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>43732</id>
    <revision>
      <id>643584</id>
      <parentid>640097</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Калып:ССРС Республикалары]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>640097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="k0et1ud8kjqae55ckyj2c3mo5jwip08" xml:space="preserve">{{Navbox with collapsible groups
|name = ССРС Республикалары
|state = {{{state|{{{1|collapsed}}}}}}
|border = {{{border|}}}
|bodyclass = hlist
|basestyle = background:#D40000;&lt;!--(red)--&gt;color:#F8B800;&lt;!--(USSR flag's yellow)--&gt;
|title = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|{{color|#F8B800|Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу}}]]
|image = [[Image:State Emblem of the Soviet Union.svg|90px]]
|imageleft  = [[Image:Flag of the Soviet Union.svg|130px]]
|listclass = hlist
|bodyclass = hlist
|listclass = hlist
|list1 = 
*[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] 
*[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]]
*[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]]
*[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]]
*[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]]
*[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]]&lt;br /&gt;
*[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] 
*[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]]
*[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] 
*[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
*[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]]
*[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] &lt;br /&gt;
*[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]]
*[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]]
*[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
*[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] (1940—1956)
*[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
}}&lt;includeonly&gt;{{#if:{{NAMESPACE}}||{{#if:{{{nocat|}}}||[[Категория:Республики СССР]]}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Категория:Калыптар:ССРСдин Административтик-аймактык бөлүнүшү| ]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k0et1ud8kjqae55ckyj2c3mo5jwip08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643588</id>
      <parentid>643584</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="kjicgzde00g5lanqiwx38np877oq6ab" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = #D40000
 |стиль_башжазуу           = #D40000
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|{{color|#F8B800|Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу}}]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
*[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] 
*[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]]
*[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]]
*[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]]
*[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]]
*[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]]&lt;br /&gt;
*[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] 
*[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]]
*[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] 
*[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
*[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]]
*[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] &lt;br /&gt;
*[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]]
*[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]]
*[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
*[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] (1940—1956)
*[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjicgzde00g5lanqiwx38np877oq6ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643592</id>
      <parentid>643588</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="bhwwwj0gh02cup3fj6nqh42a3l9f2fl" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|{{color|#F8B800|Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу}}]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhwwwj0gh02cup3fj6nqh42a3l9f2fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643593</id>
      <parentid>643592</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3552" sha1="cn5ur3vku18ufyyvf7wthwiacfio6q5" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт                    = Flag of the Soviet Union.svg
 |сүрөт2                   = Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cn5ur3vku18ufyyvf7wthwiacfio6q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643594</id>
      <parentid>643593</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="g508p13vium6nm7xsdn01tmdopts3qa" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px]]
 |сүрөт2                   = [[ФайлCoat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|100px]]

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g508p13vium6nm7xsdn01tmdopts3qa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643595</id>
      <parentid>643594</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="bgcx32q8476hw2i6fo9ffvw5g3pza9e" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт1                   = [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px]]
 |сүрөт2                   = [[ФайлCoat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|100px]]

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bgcx32q8476hw2i6fo9ffvw5g3pza9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643596</id>
      <parentid>643595</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3589" sha1="qcuipdmtfqod7gwq9hi9uc6v2q08qxk" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт2                   = [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px]]
 |сүрөт3                   = [[ФайлCoat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|100px]]

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcuipdmtfqod7gwq9hi9uc6v2q08qxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643598</id>
      <parentid>643596</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="tw9o13ause2aurmvzzxxhnyzlrv7jp5" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tw9o13ause2aurmvzzxxhnyzlrv7jp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643599</id>
      <parentid>643598</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="d1qm3lg1vfdj1xvhfvj1za2hj47cixk" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#D40000;
 |стиль_башжазуу           = background:#D40000; text-align:center;
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Flag of the Soviet Union.svg|100px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]&lt;hr&gt;
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1qm3lg1vfdj1xvhfvj1za2hj47cixk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643600</id>
      <parentid>643599</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3629" sha1="s9q56mqv0lei3qh4mj87qg2jrk19a8v" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#D40000;
 |стиль_башжазуу           = background:#D40000; text-align:center;
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|&lt;font color=&quot;#FFD700&quot;&gt;Кеңештер Бирлигинин республикалары&lt;font&gt;]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|120px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9q56mqv0lei3qh4mj87qg2jrk19a8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643601</id>
      <parentid>643600</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3628" sha1="hfudefslalyywbgyzp1n1c9w9cpjomv" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#D40000;
 |стиль_башжазуу           = background:#D40000; text-align:center;
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|&lt;font color=&quot;#FFD700&quot;&gt;Кеңештер Бирлигинин республикалары&lt;font&gt;]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|90px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfudefslalyywbgyzp1n1c9w9cpjomv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643614</id>
      <parentid>643601</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3628" sha1="ba4w8iut9h698r460glryo5dnm11k8d" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#D40000;
 |стиль_башжазуу           = background:#D40000; text-align:center;
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|&lt;font color=&quot;#FFD700&quot;&gt;Кеңештер Бирлигинин республикалары&lt;font&gt;]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|90px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ba4w8iut9h698r460glryo5dnm11k8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643616</id>
      <parentid>643614</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:44:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3637" sha1="s3hq23snnd9fyyvl1ajv5c1so2ab4jh" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = background:#D40000;
 |стиль_башжазуу           = background:#D40000; text-align:center;
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|&lt;font color=&quot;#FFD700&quot;&gt;Кеңештер Бирлигинин республикалары&lt;font&gt;]]
 |сүрөт                    = [[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|90px]]
 |сүрөт3                   = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
----
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3hq23snnd9fyyvl1ajv5c1so2ab4jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44039</id>
    <revision>
      <id>643617</id>
      <parentid>639099</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7760" sha1="05a6yzydo6yu4rob8dbne0hpf693eit" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет
 |аталыш                           = Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы
 |расмий аталыш                    = {{lang-az|Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası}} &lt;br /&gt; {{lang-hy|Անդրկովկասյան Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետություն}} &lt;br /&gt; {{lang-ka|ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა}}
 |мартаба                          = [[Федеративдик мамлекет]] (12.03.—30.12.1922) &lt;br /&gt; [[ССРС союздук республикалардын тизмеси|ССРС курамындагы республика]] (1922 — 1936)
 |гимн                             = 
 |желек                          = Flag of Transcaucasian SFSR.svg
 |желектин түшүндүрмөсү           =  [[Закавказ ССФРинин желеги|Желек]]
 |герб                             = Emblem of the Transcaucasian SFSR (1930-1936).svg
 |гербтин түшүндүрмөсү             = [[Закавказ ССФРинин герби|Герб]]
 |карта                            = Transcaucasian SFSR in Soviet Union.svg
 |өлчөмү                           = 250px
 |түшүндүрмөсү                     = &lt;big&gt;ЗССФР картада&lt;/big&gt;
 |негизделген                      = 12 март 1922
 |жоюлган                          = 5 декабрь 1936
 |ураан                            = {{lang-az|!بوتون اؤلکه‌لرین پرولئتارلاری، بیرلشین, Bütün ölkәlәrin proletarları, вirlәşiniz!}} &lt;br /&gt; {{lang-hy|[[Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե'ք!]]}} &lt;br /&gt; {{lang-ka|პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა,&lt;br /&gt;შეერთდით!}}
 |борбор                           = [[Тбилиси|Тифлис]]
 |шаарлар                          = 
 |тил                              = [[орус тили|орусча]], [[грузин тили|грузинче]], [[Азербайжан тили|азербайжанча]], [[Армян тили|армянча]]
 |акча_бирдиги                     = [[ССРС рублю]]
 |кошумча_көрсөткүчтөр             = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну             = 
 |аянт                             = 186.1 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |калк                             = 5 861,6 миң ад. ([[1926]])
 |башкаруу_формасы                 = [[Советтик республика]]
 |сулале                           = 
 |башкаруучулардын_даражасы        = 
 |ажо1                             = 
 |башкарган_жылы1                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы2       = &lt;!--Кийинки ажонун даражасы өзгөргөндө колдонулат--&gt;
 |ажо2                             = 
 |башкарган_жылы2                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы3       = 
 |ажо3                             = 
 |башкарган_жылы3                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы4       = 
 |ажо4                             = 
 |башкарган_жылы4                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы5       = 
 |ажо5                             = 
 |башкарган_жылы5                  = 
 |башкаруучулардын_даражасы6       = 
 |ажо6                             = 
 |башкарган_жылы6                  = 
 |дин                              = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр1            = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну1            = 
 |Баскыч1                          = 
 |Убакыт1                          = 
 |Жыл1                             = 
 |Баскыч2                          = 
 |Убакыт2                          = 
 |Жыл2                             = 
 |Баскыч3                          = 
 |Убакыт3                          = 
 |Жыл3                             = 
 |Баскыч4                          = 
 |Убакыт4                          = 
 |Жыл4                             = 
 |Баскыч5                          = 
 |Убакыт5                          = 
 |Жыл5                             = 
 |Баскыч6                          = 
 |Убакыт6                          = 
 |Жыл6                             = 
 |Баскыч7                          = 
 |Убакыт7                          = 
 |Жыл7                             = 
 |Баскыч8                          = 
 |Убакыт8                          = 
 |Жыл8                             = 
 |Баскыч9                          = 
 |Убакыт9                          = 
 |Жыл9                             = 
 |Баскыч10                         = 
 |Убакыт10                         = 
 |Жыл10                            = 
 |Баскыч11                         = 
 |Убакыт11                         = 
 |Жыл11                            = 
 |кошумча_көрсөткүчтөр2            = 
 |көрсөткүчтүн_мазмуну2            = 
 |чейин                            = 
 |ч1                               = 
 |ч2                               = 
 |ч3                               = 
 |ч4                               = 
 |ч5                               = 
 |ч6                               = 
 |ч7                               = 
 |кийин                            = 
 |к1                               = 
 |к2                               = 
 |к3                               = 
 |к4                               = 
 |к5                               = 
 |к6                               = 
 |к7                               = 
 |кошумча                          = 
}}

'''Түштүк Кавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы'''&lt;ref&gt;[http://constitution.garant.ru/history/ussr-rsfsr/1924/red_1924/5508660/chapter/1/ Конституция Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу 1924 года]&lt;/ref&gt; ('''Закавказская федерация, ЗСФСР''' {{lang-az|Zaqafqaziya Sovet Federativ Sosialist Respublikası}}, {{lang-hy|Անդրկովկասյան Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետություն}}, {{lang-ka|ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა}}) — федерация [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы]], [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы]] и [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы]], существовавшая в 1922—1937 годах, одна из республик-учредителей [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу]].

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}
[[Категория:ССРС Республикалары]] 
[[Категория:кавказ]]</text>
      <sha1>05a6yzydo6yu4rob8dbne0hpf693eit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барабиндиктер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49241</id>
    <revision>
      <id>643526</id>
      <parentid>568152</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="31jue2iq7h14ibuneawuwtlbmzhvvg5" xml:space="preserve">'''Барабиндиктер''' — (өздөрүн бараба деп аташат) [[Россия|Россиядагы]] түрк эли, сибирь татарларынын курамындагы этностук топ. Мусулман сунниттер. 1926-жылдагы эл каттоо боюнча саны 7528 адам болсо, кийинки каттоолордо эсептелбей калган. Барабиндиктер волга-урал (татар жана башкыр тили) жана казак-алтай тилинде сүйлөшөт. 17-кылымдын башында Барабиндиктердин жашаган аймактарга орустар, кийин [[татарлар]] европалык Россиядан көчүп келип отурукташкан. 18-кылымдын аягында татар тили, ислам дини жергиликтүү элдердин арасына кеңири таралган. Бирок Барабиндиктердин бир бөлүгү исламга чейинки өздөрүнүн үрп-адат, салттарын, ишенимин көпкө чейин сакташкаи. Барабиндиктер мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесиптенишкен. Тамак-ашы негизинен эт жана ун азыктары. Суусундукка сүт жана кымыз ичишет. Барабиндиктердин маданияты батыш сибирь татарларына жакын. 
== Колдонулган адабияттар ==
* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>31jue2iq7h14ibuneawuwtlbmzhvvg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афшарлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49313</id>
    <revision>
      <id>643523</id>
      <parentid>568208</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2040" sha1="du7ge2obbdwqi08il53wnvhuez2otn6" xml:space="preserve">'''Афшарлар''' — Ирандагы этностук топ. [[Түркия Республикасы|Түркияда]], [[Афганстан|Афганстанда]] да жашашат. Жалпы саны 850 миң адам (1997). Афшар — [[Фарс тили|перс тилинде]] сүйлөшөт. Ислам динин ([[шииттер]]) тутушат. Алар негизинен мал чарбачылык жана дыйканчылык менен кесиптенишет. Аялдары жүндөн килем, таар, кездеме токушат. Афшарлар топурактан согулган, үстү жыгач менен жабылган үйлөрдө жашатат. Изилдөөчүлөр афшарлар менен азербайжандардын үрп-адат, салтын окшоштуруп, аларды азербайжандардын этностук тобу деп эсептешет. Афшарлардын маданияты да азербайжандарга жакын.
{|class=&quot;infobox&quot; 
|- 
!&lt;span style=&quot;font-size:x-large;&quot;&gt;Афшарлар&lt;/span&gt; 
|- 
!&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;[[Афшарлар|афшарча]] ''Afşar''&lt;/span&gt; 
|-
|align=center| [[Файл:Afsharid Imperial Standard.svg | thumb | 220x124px | right]] &lt;br /&gt; 
|-
!Жайгашуусу: &lt;br&gt; &lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt; {{IRN}}, &lt;br&gt; {{TUR}}, &lt;br&gt; {{AZE}}&lt;/span&gt; 
!Саны: &lt;br&gt; &lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt; 80.000&lt;br&gt;  300.000&lt;/span&gt; 
|- 
!&lt;span style=&quot;font-size:x-large;&quot;&gt; Жайгашуун картасы:&lt;/span&gt; &lt;br&gt; [[Файл:Lenguas Oguz.png | 320px]]
|}

== Колдонулган адабияттар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Дүйнө элдери]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>du7ge2obbdwqi08il53wnvhuez2otn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кумуктар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53398</id>
    <revision>
      <id>643537</id>
      <parentid>460259</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="l0w9k68qrsdrwhrkoma5d581dz7pdqc" xml:space="preserve">'''Кумуктар''' (өздөрүн кумук деп аташат) — Россия Федерациясындагы эл, Кумык түздүктөрүндө жана Дагстан тоо этектеринде жашаган жергиликтүү калк. Саны 422,4 миң киши, анын ичинде 365,8 миңи Дагстанда, 8,9 миңи Чеченстанда, 12,6 миңи Түндүк Осетияда, 5,6 миңи Ставрополь крайында, 12,3 миңи Тюмень обл-нда (2002), ошондой эле Казакстан, Украина, Түркмөнстан, Азербайжан, Түркия, Иорданияда да жашашат. Кумук тилинде сүйлөшөт. Динге ишенгендери — мусулмансунниттер. Кумыктардын этностук негизин Түндүк-Чыгыш Дагстанда жашаган байыркы уруулар — аборигендер жана түрк уруулары (кыпчактар) түзгөн. Кумыктар этноними жөнүндө алгачкы эскерүү (биздин замандын 2-кылымында) антикалык, ошондой эле Плиния Улуу жана Клавдий Птолемей ж. б. авторлордун чыгармаларында кездешкен. Кумыктардын этнос катары калыптанышы 12—13-кылымдарга таандык. Негизги кесиби — дыйканчылык, мал чарбачылык жана балык уулоочулук. Эркектери көйнөк, ыштан, бешмет, чепкен, тон, бурка, башына папах, аялдар узун көйнөк, ыштан, булгаары бут кийим кийишип, башына жоолук салынып, кооздуктарды тагынышкан. Тамак-ашы — негизинен эт, сүт, дан азыктары.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>l0w9k68qrsdrwhrkoma5d581dz7pdqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ногойлор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57178</id>
    <revision>
      <id>643540</id>
      <parentid>460260</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="0uhixwjg9w05k9fxgw7jklho3ipfnjz" xml:space="preserve">'''Ногойлор''' (өздөрүн ногъай деп аташат) – РФтеги эл; Түндүк Кавказдагы түрк тилдүү калк. Саны 150 миң киши (2010). Негизинен Дагстандын чет аймактарында, Чеченстанда жана Ставрополь крайында, о. эле Түркия, Румыния жана башка өлкөлөрдө жашашат. 
==Тарыхы==
1944-жылы репрессияланып, Крым ногойлорунун көпчүлүгү Орто Азия тарапка зордук-зомбулук менен көчүрүлгөн. [[Ногой тили|Ногой тилинде]] сүйлөшөт. Динге ишенгендери – мусулман-суннөттөр. Алар кара ногойлор, ачикулактык жана кумдук ногойлор, кубандык ногойлор, астрахандык ногойлор жана башка субэтностук топторго бөлүнөт. Ногой этнониминин келип чыгышы жана калыптанышынын негизи Алтын ордо ханы Иесун Нохойдун ысымы (13-кылым) менен байланышат. Ногойлордун пайда болушу жөнүндө алгачкы маалыматтар 15-кылымдын аягына таандык. 16-кылымдын 2-жарымында Ногой ордосу жоюлуп, эки улус (Чоң жана Кичине ногой) түзүлгөн. Ногойлор Россиянын курамына кирген соң, мамлекеттик түзүлүшү жоюлган. 1957-жылдан Дагстан, Чеченстан жана Ставрополь крайынын ортосунда Административдик-аймактык чек ара бөлүнгөн. Көчмөн ногойлор мал чарбачылык, отурукташкандары дыйканчылык менен кесип кылышкан. Эркектери туника сымал жамынгыч, кенен ыштан, көйнөк, күрмө, кафтан, бешмант жана черкеска, бутуна бурка, башына кийиз калпак, аң терисинен тигилген тон кийип, белине кур курчанат. Аялдары узун, кең этек көйнөк, бешмант, кыска тон кийип, кооздуктарды тагынышкан. Тамак-ашы негизинен эт, сүт, ун, балык азыктарынан даярдалып, суусундукка ногой чайы, йогурт, кымыз, айран, бозо жана башка ичишет. 
[[Категория:Дүйнө элдери]]

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>0uhixwjg9w05k9fxgw7jklho3ipfnjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саларлар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72611</id>
    <revision>
      <id>643541</id>
      <parentid>638932</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="0s55hpzqtgb5f8e7ogif73c10t4oitv" xml:space="preserve">'''Саларлар''' (өздөрүн салыр, сала деп аташат) — [[Кытай|Кытайдын]] Цинхай провинциясында (Сюньхка- Салар автономиялык уезд, 80%) жашаган эл. Ошондой эле Ганьсу (7,7%) к-а [[Шинжаң-Уйгур автоном району|Шинжаң-Уйгур автоном районунда]] (4,2%) да жашашат. Саны 
361000 киши (2021 жылдын каттоосу боюнча). [[Салар тили|Салар]] жана [[кытай тили|кытай]] тилинде сүйлөшөт. Дини боюнча мусулман-сүннөттөр. Алардын ата-теги 14-кылымдын аягында Самарканддан жер которуп келишип, Хуанхэ д-нын жээгине отурукташкан. Саларлар жети кылым мурда этнос катары калыптанган. Саларлардын этногенезине огуздардын салгур уруусу (11-к.) катышкандыгы божомолдонот.
[[Файл:Salar flag.svg | thumb | 220x124px | right | Саларлардын желеги.]]

==Тарых==
Тарыхчылар Саларлардын ата-теги түрк уруусу - огуздар деп эсептешет. Дыйканчылык, мал чарбачылык жана кол өнөрчүлүк менен кесиптенишет. Мадабиятына кытайлык мусулмандардын жана тибеттик монголдордун таасири чоң. Аялдары кызыл көйнөк, саймаланган кара желет кийип, жоолук салынышат. Эркектери жүндөн жасалган кийим, кышкысын кой терисинен пальто кийишет. Салттуу тамак-ашы негизинен эт, картошка жана жашылчалардан даярдалып, суусундук катары сүттөлгөн чайды кеңири колдонушат. Азыркы учурда Кытай элдеринин бири катары Саларлардын өзүнчө улуттук автономиясы, тили, тарыхы, үрп-адаты, салты бар.

==Колдонулган адабияттар==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117 -9
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Улут]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>0s55hpzqtgb5f8e7ogif73c10t4oitv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тувалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82752</id>
    <revision>
      <id>643543</id>
      <parentid>460268</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3441" sha1="t7caqxwilsudigccchdfvh70w0o5yzb" xml:space="preserve">'''Тувалар''', '''тывалар''' (өздөрүн сойоттор, сойондор, урянхайлыктар деп аташат) - Россиядагы эл, [[Тува|Туванын]] жергииктүү калкы. 

Ошондой эле [[Монголия|Монголияда]] (35 миң) жана [[Кытай|Кытайда]] ([[Шинжаң-Уйгур автоном району|Шинжаң-Уйгур автоном районунда]] 3 миң) да жашашат. РФда 263934 киши, алардын ичинен Тува Республикасында 250 мин (2010). Жалпы саны 300 мин киши. 

== Тили ==
Тува, орус жана түштүк райондору моңгол тилдеринде сүйлөшөт. 

== Дини ==
Динге ишенгендери негизинен буддисттер-ламаисттер, ошондой эле шамандар. 

== Курамы ==
Тувалар батыш жана чыгыш же тувинститутожиндерге (тувиндиктердин 5%ин түзөт) бөлүнөт. Моңголия аймагында жашаган Тувалар бир нече этностук топтон турат: урянхайлыктар мончак, алтайлык жана хубсугулдук урянхайлыктар, ошондой эле цаатандар. 

== Тарыхы ==
Тувалар - Борбордук Азиядагы түрк тилдүү уруулардын байыркы тукумдары. Тувалардын ата-бабалары б. з. 1-миң жылдыгынын ортосунда азыркы Тува аймагына отурукташып, кет, самодий тилдүү жана инди европалык уруулар менен аралашкан. 6-кылымда Тувалар Түрк, 8-кылымда Уйгур кагандыктарына, 18-кылымдын аягында манжурлардын Цин династиясына (ушул мезгилде тува этносунун калыптануу процесси аяктаган), 1914-ж. Россия бийлигине баш ийген. 1921-ж. Тувалардын Танну-Тува Эл Республикасы жарыяланып, 1926-ж. Тувин Эл Республикасы деп аталган. 1944-ж. республика автономиялык облус катары РФга караган, 1961-ж. Тувин АССРи, 1991-ж. Тува Реcпубликасы, 1993-жылдан Тыва Республикасы болуп түзүлгөн. 

Тувалар боз үйлөрдө жашашып, аңчылык, мал чарбачылык (топоз, төө, ат ж. б.), дыйканчылык (таруу, арпа ж. б.), бугу өстүрүүчүлүк, ошондой эле кол өнөрчүлүк менен кесиптенишкен. Тамак-ашы негизинен эт, дан, сүт азыктары.

== Колдонулган адабияттар ==
*«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Түрк элдер]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>t7caqxwilsudigccchdfvh70w0o5yzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шорлор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83816</id>
    <revision>
      <id>643548</id>
      <parentid>466644</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19517" sha1="2j6wnnkofe7v5t79zev9hg04qo5qplx" xml:space="preserve">'''Шорлор''' ({{lang-cjs|шор-кижи, тадар-кижи, татар, тадар}}) — [[Түрк тилдүү элдер|Түрк тилдүү эл]], шордуктар негизинен [[Орусия|Орусиянын]] аймагында [[Батыш Сибирь түздүгү|Батыш Сибирдин]] [[Түштүк-Чыгыш Азия|Түштүк-Чыгыш]] аймактарында, анын ичинде [[Кемеров облусу|Кемеров облусунда]], [[Таштагол району|Таштагол районунда]], [[Новокузнецк району|Новокузнецк районунда]], [[Междуреченск, шаар|Междуреченск шаарында]], жана айрым бөлүктөрү - [[Хакасия]] менен [[Алтай Республикасы|Алтай Жумуриятында]] байырлашат. Болжолдуу түрдө 14 миң шордук бар деп саналат.
[[Түндүк]] жана [[Түштүк]] [[Диалект|диалекттери]] бар. Тили жагынан [[Алтайлыктар|Алтайлыктарга]], [[Кыргыздар|Кыргыздарга]], [[Хакастар|Хакастарга]] жана [[Телеуттар|Телеуттарга]] жакын.

== Тарыхы ==

Шор этносу тээ VI-IX кылымдардан бери эле кет тилдүү уруулардын эне-сайлык кыргыздар жана башка түрк элдери менен жуурулуша баштаган учурунан бери калыптанып келет деген көз караш бар.
Айрым иликтөөчүлөр шор эли XVII кылымда гана калыптана баштаган деп санашат.
Орусиялык булактар шор эли тууралуу алгачкы жолу ошол XVII кылымдан тартып эскеришет.

1917-жылга чейин шордуктар балыкчылык, аңчылык, аң-теринин сатуу, анча-мынча кол өнөрчүлүк менен алектенишкен.
Алардын ата-бабалары эзелтеден темир кенин  иштетишкен, ошондуктан алардын жайын Темирчи Ала-Тоо (кийинчерээк орусча &quot;Кузнецкий Ала-Тау&quot;) деп аташкан.


Түндүк шордуктарды келгин орустар &quot;темир уста татарлар&quot; - «кузнецкие татары» деп аташкан. 
1920-жж. ортосунан тартып шор адабий жазма тили калыптанган. Сабаттуулук өскөн. 

Илимий адабияттарда кондом татарлары, кузнецк-том татарлары, абиндер ж.б. аттар менен белгилүү. Өздөрүн «шор-кижи», «татар-кижи» деп аташары маалым. Түрк тилдердин генеалогиялык жиктешүүсүндө уйгур-огуз тобунун хакас бутагында сүйлөшөт. Хакас тобундагы тилдер менен тектеш болгону менен, шорлордун тили
бир катар өзгөчөлүктөргө ээ. Калктын саны 15 миңден ашуун.
 
Хакас жана Түндүк Алтайлык (куманды, челкан ж.б.) тилдер менен тектеш диалектилерде сүйлөшөт. Шорлордун этногенезинде түрк, кет, самодий, угор компоненттери катышкан, бир бөлүгү хакастардын курамына жуурулушкан. Изилдөөчүлөрдүн пикирлерине караганда, шорлордун этностук тарыхында кыргыздардын ээлеген орду зор. Уруулук курамында да кыргыздар менен этногенетикалык жалпылыктар байкалат. Шорлордун негизги чарбачылыгы аң
уулоо менен байланышкан. Темир кенин иштетүү жана аны өндүрүү жогорку деңгээлде өнүккөн, дыйканчылык да белгилүү дэңгээлде (буудай, арпа ж.б.) жолго коюлган.
== Шордуктар 21-кылымда ==
Ушул тапта шордуктардын бир даары өз маданиятын жана салтын унута башташты.
Ошого карабастан, шор салтын жандандыруу аракеттери да көрүлүп жатат.
Иш издеп шаарларга журт которгон шордуктар өз балдарын эне тилинде окута албай жаткан учурлар арбын.


'''Орусиядагы шордуктардын саны (жадыбал):'''

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:420 height:300
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:18000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1926 color:gray1 width:1 
   from:0 till:12601 width:15  text:12601 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1939 color:gray1 width:1 
   from:0 till:16044 width:15  text:16044 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1959 color:gray1 width:1 
   from:0 till:14938 width:15  text:14938 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1970 color:gray1 width:1 
   from:0 till:15950 width:15  text:15950 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1979 color:gray1 width:1 
   from:0 till:15182 width:15  text:15182 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1989 color:gray1 width:1 
   from:0 till:15745 width:15  text:15745 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2002 color:gray1 width:1 
   from:0 till:13975 width:15  text:13975 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2010 color:gray1 width:1 
   from:0 till:12888 width:15  text:12888 textcolor:red fontsize:8px
&lt;/timeline&gt;

== Атактуу шордуктар ==
* [[Чиспияков, Федор Степанович]] — шор адабиятынын негиз салуучусу.
* [[Арбачаков, Юрий Яковлевич|Юрий Арбачаков]] — чыгаан боксчу спортсмен,
* [[Майтаков, Сергей Владимирович|Сергей Майтаков]] — тоо лыжасы боюнча мыкты спортчу. 
* [[Тудегешева, Екатерина Николаевна|Екатерина Тудегешева]] — сноубордист айым,
* [[Штыгашев, Владимир Николаевич|Владимир Штыгашев]] — 1990—1992-жж. Хакасиянын облустук аткаруу комитетинин төрагасы, 1992-ж. 4-февралынан тартып Хакасия Жогорку Кеңешинин төрагасы.

== Шор эли тууралуу адабият ==
* Шорский сборник. Историко-культурное и природное наследие Горной Шории. Вып. 1. Кемерово, 1994.
* Деятельность Андрея Ильича Чудоякова и духовное возрождение шорского народа. Новокузнецк, 1998.
* Шорский национальный природный парк: природа, люди перспективы. Кемерово, 2003.
* Шорцы. Сибирь. Атлас Азиатской России. - М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. - 664 с. - isbn 5-287-00413-3.
* Шорцы. Народы России. Атлас культур и религий. - М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. - 320 с. - isbn 978-5-287-00718-8.

* Ай-Толай. Героические поэмы и сказки Горной Шории. Новосибирск: ОГИЗ, 1948. 
* Алексеев В.П. Антропологические данные и проблемы происхождения шорцев // Ученые записки ХакНИИЯЛИ. Абакан, 1965. Вып. XI. С. 86-100. 
* Аравийский А.Н. Шория и шорцы // Труды Томского краевого музея. Т.I. Томск, 1927. С. 125-138. 
* Арзютов Д.В. Религиозная ориентация среднемрасской группы шорского этноса на современном этапе // Традиционные культуры и общества Северной Азии (с древнейших времен до современности). Мат-лы XLIV регион. (с междунар. участием) арх.-этногр. конф. студ. и молодых ученых. Кемерово, 31 марта – 3 апреля 2004 г.). – Кемерово, 2004. – С. 375–378.
* Арзютов Д.В. Горно-таежные шорцы: этноконфессиональные процессы в начале XXI века // Сибирь на рубеже тысячелетий: традиционная культура в контексте современных экономических, социальных и этнических процессов./ Отв. ред. Л.Р.Павлинская, Е.Г.Федорова. – СПб: Европейский дом, 2005 – С. 129–143.
* Бабушкин Г.Ф. О шорской диалектологии // Вопросы диалектологии тюркских языков. Фрунзе, 1968. С. 120-122. 
* Бабушкин Г.Ф., Донидзе Г.И. Шорский язык // Языки народов СССР. Тюркские языки. Т.2. М., 1966. С. 467-481. 
* Васильев В.И. Шорцы // Народы Мира: Историко-этнографический справочник. М., 1988. С. 522. 
* Галаганов З.П. История Горной Шории. Книга первая. 1925-1939 гг. Кемерово, 2003. 
* Гончарова Т.А. Этнический состав населения Нижнего Притомья и его динамика в XVII-начале XXI вв. АКД. Томск, 2004. 
* Горно-Шорский район // Сибирская советская энциклопедия. Т. III. Новосибирск, 1931. С. 61. 
* Дева горных вершин. Шорское героическое сказание. Пер. с шор. и обработка Г.Ф. Сысолятина. Кемерово, 1975. 
* Девять бубнов шамана. Шорские легенды и предания. Предисловие, составление и комментарий А.И. Чудоякова. Кемерово, 1989. 
* Иванов С.В. Шорцы // Скульптура алтайцев, хакасов и сибирских татар. Л., 1979. С. 42-54. 
* Ким А.Р. Материалы по краниологии шорцев и кумандинцев // Западная Сибирь в эпоху средневековья. Томск, 1984. С. 180-195. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Горные хребты Южной Сибири – границы или центры этнических территорий? // Проблемы археологии степной Евразии. Кемерово, 1987. С. 55-56. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Жилище и хозяйственные постройки шорцев // Жилище народов Западной Сибири. Томск: Изд-во ТГУ, 1991. С. 16-30. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Компоненты шорского этноса // Чтения Памяти Э.Ф. Чиспиякова (к 70-летию со дня рождения). Новокузнецк, 2000. Ч. 1. С. 33-38. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Основные этапы формирования шорского этноса // Этническая история тюркоязычных народов Сибири и сопредельных территорий. Омск, 1985. С. 102-105. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Территориально-этнические группы шорцев в XVII-нач.XX вв. // Молодые ученые Кузбасса в X пятилетке. Ч.II. Кемерово, 1981. С. 150-155. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] Шорцы. Кто они? Кемерово, 1989. 
* [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]], Ерошов В.В. Аборигены Кузбасса. Кемерово, 1997. 
* Колюпанов В. Алтын шор. Золотая Шория («Сказания, мифы, легенды, сказки Горной Шории»). Вып. 4. Кемерово, 1996. 
* Межекова Н.М. Шорский диалект // Диалекты хакасского языка. Абакан, 1973. С. 49-66. 
* Миллер Г.Ф. Описание Кузнецкого уезда Тобольской провинции в Сибири в нынешнем его состоянии, в сентябре 1734 года // Сибирь XVIII века в путевых описаниях Г.Ф. Миллера (История Сибири. Первоисточники). Вып. VI. Новосибирск, 1996. С. 17-36. 
* Патрушева Г.М. Шорцы сегодня: современные этнические процессы. Новосибирск, 1996. 
* [[Потапов, Леонид Павлович|Потапов Л.П.]]Опыт датировки шорского предания о происхождении земледелия // Изв. ВГО, 1949. Т.1. Вып. II. С. 411-414. 
* [[Потапов, Леонид Павлович|Потапов Л.П.]] Очерки по истории Шории. М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1936. 
* [[Потапов, Леонид Павлович|Потапов Л.П.]] Шорцы // Народы Сибири. М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1956. С. 492-538. 
* Рейно Л.А. Шорский орнамент // Приобье глазами археологов и этнографов. Томск: Изд-во ТГУ, 1999. С. 163-172.
* Соколова З.П. Шорцы // Вопросы истории. 1974. № 12. С. 207-212. 
* Травина И.К. Шорские народные сказания, песни и наигрыши. М.: «Композитор», 1995. 
* Тучков А.Г. Томские этнографические экспедиции в Горную Шорию // Труды Томского государственного объединенного историко-архитектурного музея. Томск: Изд-во ТГУ, 1996. С. 165-191. 
* Функ Д.А. Из какого ты рода? [фамильно-родовой состав шорцев] // «Знамя шахтера» (г. Междуреченск), 1992, 17 сентября. 
* Функ Д.А., [[Кимеев, Валерий Макарович|Кимеев В.М.]] «Абинцы» в русских исторических документах // Молодые ученые Кузбасса 60-летию образования СССР: Материалы к научн. конф. Кемерово, 1982. С. 90-92. 
* Хлопина И.Д. Горная Шория и шорцы // Этнографическое обозрение, 1992. № 2. С. 134-147. 
* Чиспияков Э.Ф. История формирования этнической культуры шорцев // Кузнецкая Старина. Новокузнецк, 1993. Вып. 1. С. 88-101. 
* Чиспияков Э.Ф. К вопросу о формировании диалектной системы шорского языка // Проблемы этногенеза и этнической истории аборигенов Сибири. Кемерово, 1986. С. 55-62. 
* Чиспияков Э.Ф. К вопросу об этнониме Шор // Этнические и историко-культурные связи тюркских народов СССР. Всесоюзная тюркологическая конференция 27-29 сент. 1976 г. Алма-Ата, 1976. № 3. С. 111. 
* Чиспияков Э.Ф. О телеутско-шорских языковых контактах // Этническая история тюркоязычных народов Сибири и сопредельных территорий: Тезисы докладов областной научной конференции по лингвистике. Омск, 1984. С. 23-27. 
* Чиспияков Э.Ф. Откуда пришли шорцы // Кузнецкий рабочий. Новокузнецк, 1985, 25 февраля. 
* Чиспияков Э.Ф. Шорско-кетские параллели в лексике // Языки и топонимия. Вып. I. Томск, 1976. С. 73-76. 
* Чиспияков Э.Ф., Абдрахманов М.А. Территориальные различия в фонетике и лексике шорского языка // Материалы к предстоящей VIII научной конференции Новокузнецкого пединститута. Новокузнецк, 1967. С. 28-30. 
* Чудояков А.И. Стили шорского края // I международная конференция «Традиционные культуры и среда обитания»: тезисы. М., 1993. С. 39-43. 
* Шорские героические сказания (вступительная статья, подготовка поэтического текста, перевод, комментарии А.И. Чудоякова; музыковедческая статья и подготовка нотного текста Р.Б. Назаренко). М., Новосибирск, 1998.

==Колдонулган адабияттар==
*Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.

== Интернеттеги шилтемелер ==
* [http://www.podstantsiya.ru/?area=posts&amp;id=1677 Акыркы кайчы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003113221/http://www.podstantsiya.ru/?area=posts&amp;id=1677 |date=2008-10-03 }}
* [http://www.raipon.info/home/1-novosti/738-2010-02-14-15-34-38.html Шордук спортчулар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130310031029/http://www.raipon.info/home/1-novosti/738-2010-02-14-15-34-38.html |date=2013-03-10 }} &lt;br&gt;
{{Түрк элдери}}


[[Категория:Түрк элдери]]
[[Категория:Дүйнө элдери]]</text>
      <sha1>2j6wnnkofe7v5t79zev9hg04qo5qplx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чулумдар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83822</id>
    <revision>
      <id>643547</id>
      <parentid>519677</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="j54f2qx22dd15pwm02gu84j2060hv3x" xml:space="preserve">'''Чулумдар''' (чулум) – [[Обь]] дарыясына [[Чулым (Обь куймасы)|Чулым]] суусу куйган аймакта ([[Орусия|Орусия Федерациясы]]. [[Краснояр крайы|Краснояр аймагы]]) жашаган [[Түрк тилдүү элдер|түрк тилдүү]] этнографиялык топ.
 
Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө [[Хакас тили|хакас]] тилдеринин тобунда сүйлөшөт. Кошуна жашаган кезик, кюэрик урууларынын тилдерине тектеш. Этнографиялык топтун кыргыздар менен этностук жалпылыгы байкалат. Кыргыз мамлекетинин ([[Энесай кыргыздары]]) түндүк аймактарынын курамына киришкен.
 
Чулумдар кыштымдар аттуу (көз каранды элдер, уруулар) көз каранды социалдык тобун түзүшкөн. Энесайлык Кыргыз мамлекетинин (16-18-кк.) Алтынзархы улусунун курамында болушкан. Кыргыздын дөөлөс уруусунун курамындагы чулум, мундуз уруусундагы зулум (чулум) уруулары менен байланышта кароого болот.

== Колдонулган адабияттар ==
*Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>j54f2qx22dd15pwm02gu84j2060hv3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чуваштар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83823</id>
    <revision>
      <id>643546</id>
      <parentid>460263</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="axznjpjixr1vvvsvbgomw9xq8r5661o" xml:space="preserve">'''Чуваштар''' - [[Россия Федерациясы|Россия Федерациясын]] жана ага чектеш жерлерди байырлаган калк.
 
Түрк тилдеринин генеалогиялык жиктешүүсүндө батыш хунну тобунун булгар бутагында сүйлөшөт. [[Чуваш тили]] аймактык жактан жогорку жана төмөнкү диалектилерге бөлүнөт.
 
Чуваш тили түрк тилдеринен обочо жайгашкандыгынын натыйжасында байыркы иран, [[финн-угор тилдери|финн-угор]], славян тилдеринин тийгизген таасири байкалат. Бул процессте, өзгөчө кошуна жашаган финн-угор элдеринин таасири зор. Калктын жалпы саны 2 млн. жакын.
 
Христиан дининин православие багытын тутунушат. Чуваштар этнос катары Алтын Ордо жана Казак хандыгынын (16-к.) тушунда калыптанган.

==Колдонулган адабияттар==
*Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.

{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>axznjpjixr1vvvsvbgomw9xq8r5661o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тофалар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83867</id>
    <revision>
      <id>643542</id>
      <parentid>460281</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1558" sha1="de5zg7iyrvhx6kz6kc13k4029yfdn1l" xml:space="preserve">'''Тофалар''' - [[Россия Федерациясы|Россия Федерациясынын]] Иркутск аймагындагы Нижнеудин районунун Алыгжер, Нерха, Жогорку Гутара айылдарында жашаган [[Түрк тилдүү элдер|түрк тилдүү]] этнографиялык топ.
 
Жалпы саны 731 киши (1989-ж. маалыматтар боюнча). Анын ичинен 314 киши өз эне тилинде сүйлөшөт. Өздөрүн тофа, тоха, карагастар деп аташат. Түрк тилдеринин генеологиялык жиктешүүсүндө уйгур-огуз тобунун уйгур-тукюй бутагында сүйлөшөт. Тофалар тилинин негизи байыркы огуз, уйгур тилдери менен байланышкан. Теги жагынан тожу-тувалыктарга жакын. Бугучулук, аң уулоо менен кесиптенишет. Бугуну транспорт, этин, сүтүн тамак, терисин кийим катары пайдаланышат.

==Колдонулган адабияттар==
*Каратаев, Олжобай. Кыргыз этнонимдер сөздүгү. - Бишкек: Кыргыз-Түрк &quot;Манас&quot; университети, 2003. - 265 бет. - ISBN 9967-21-621-2.
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>de5zg7iyrvhx6kz6kc13k4029yfdn1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якуттар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88149</id>
    <revision>
      <id>643549</id>
      <parentid>469454</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3346" sha1="0rr7j4wim1brpnquajiry1zhjkiekfb" xml:space="preserve">'''Якуттар''' ({{Lang-sah|Сахалар}}) (мурдагы аталышы уранхай; өздөрүн саха деп аташат) ― [[Россия|Орусиядагы]] эл, Якутиянын жергиликтүү калкы.
 
[[Россия|Орусияда]] ([[Саха Республикасы|Саха]], [[Бурятия|Бурят]] респ-лары, [[Москва]], [[Санкт-Петербург]], Краснояр, Хабаров, Примор, Забайкал, Камчатка крайлары, Иркутск, Новосибирь, Амур, Магадан, Томск, Свердлов, Сахалин обл-тары, Еврей автоном обл., Чукотка автоном округу), [[Украина|Украинада]], [[Кытай|Кытайда]], [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] (35 киши), Латвияда, Эстонияда, Казакстанда да жашашат. Ошондой эле АКШ, Канада, [[Улуу Британия]], Германия, Швеция, Австралия, Корея респ-нда жана Японияда саха жамааты бар. Жалпы саны 480 000 киши, а. и. Сахада 466,5 миң (2010). Саха тилинде сүйлөшөт. 18-кылымдын 2-жарымында Сахалардын көбү христиан динин тутканы менен шаман дини сакталып калган. Сахалардын этногенезине 10-13-кылымда Сибирге оошуп келип, жергиликтүү калк менен ассимиляциялашкан түрк-моңгол уруулары катышкан. Сахалар этногенези 17-кылымда калыптанып бүткөн. 1620-жылдары Сахалар [[орустар]] менен ымалалашкан. Негизги кесиби - мал чарбачылык, балык уулоочулук, аңчылык, соода жана кол өнөрчүлүк. Сахаларын салттуу кийимдери - кыска булгаары чолок шым (натазник), мех курсак калкалагыч, булгаары ноговиц, бир жагына кымтылама кафтан (узун этектүү эркек кийим), белине булгаары кур, кайырма жакалуу көйнөк, эркектери мех баш кийим, бутуна бугу терисинен жасалган бут кийим, аялдары баркыт жана парчадан тигилген баш кийим кийип, кооздуктарды тагынышат. Тамак-ашы негизинен зт, сүт, дан азыктарынан даярдалып, улуттук суусундук катары кымыз кеңири колдонулат.

==Колдонулган адабияттар==
* «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Орусия]]
[[Категория:Арктика элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>0rr7j4wim1brpnquajiry1zhjkiekfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крым татарлары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106052</id>
    <revision>
      <id>643535</id>
      <parentid>460255</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6100" sha1="jmy6q68k85s1joxwv32a6xcl1a7vguo" xml:space="preserve">'''Крым татарлары''' — түрк тилдүү элдин аталышы. [[Кырым|Крым жарым аралынын]] түпкү, жергиликтүү калкы. Түрк тилдеринин генеалогиялык классификациясында батыш хунну тобунун кыпчак-половец бутагында сүйлөшөт. Акыркы маалыматтар боюнча бул элдин жалпы саны 500 миң чамалуу. [[Экинчи дүйнөлүк согуш]]  мезгилинде сталиндик репрессияга дуушар болушкан. Калктын дээрлиги Өзбекстан, Казакстан, Урал тарапка зордоп (депортация) көчүрүлгөн. Кырым татарлары этностук бир жалпылыкты түзүшкөн эмес. Жарым аралдын деңиз жээк аймактарын байырлагандар «кырым татарлары» деп аталат. Түздүктөгү жашаган калк, өзгөчө Керч (Кериш бет) жарым аралындагылар өздөрүн «ногай», «ногайцы» же 13-к. чингизид Ногой нойондун урпактары экендигин белгилешет. Кырымдын чөл тарабындагылар, көчмөн жана жарым көчмөн шартта жашагандары «кыпчак» (кыпшак) деген ат менен белгилүү. Тоолуу аймактарды мекендегендер тат же таттар (татлар) деп аталышат. Жарым аралдын түпкү калкы өздөрүн «татар» деп аташкан эмес. «Татар» же «крым татарлары» сырттан берилген, таңууланган ат, экзоэтноним. 17-к. акындар өздөрүн «кыпчак» элинин өкүлдөрү деп жазышканы маалым. Бүгүнкү күнү да улуу муундун өкүлдөрү элдин «кыпчак», «ногой», «кырым түрктөрү», «кырымдыктар» деп аташкандыгын эскеришет. Тарыхый маалыматтар «кырым татарлары» деген энчилүү аттын [[Кырым хандыгы]] доор сүргөн мезгилинде калыптангандыгын чагылдырат. Бул субэтностук топтордун диалектилеринен орто кырым татар адабий тили калыптана баштаган. Деңиз боюнда жашаган калкта огуз тилинин тийгизген таасири чоң. Ал эми жарым аралдын калган бөлүгүндө кыпчактар негизги ролду ээлешкен. Бүгүнкү кырым татар тили коомдук функцияны толук канааттандырат.

Б.з. 4-кылымдын экинчи жарымынан баштап жарым аралга
түрк тилдүү этностор биринин артынан бири отурукташа баштаган. Алар [[хундар|гунндар]], [[Түрк кагандыгы|түрктөр]], болгарлар, [[хазарлар]], [[печенегдер]] (9-11-к.),  [[кыпчактар]] (11-13-к.). 13-к. [[Алтын Ордо|Алтын Ордонун]] курамына кирет. Мамлекеттин калкынын негизин кыпчак тилдүү уруулар түзгөн. 1443-ж. Кырым хандыгы негизделип, 1477-1778-ж  [[Осмон империясы|Осмон империясына]] вассалдык көз каранды абалда болгон. 16-кылымдын экинчи жарымында Кырым хандыгына союздаш болгон [[ногойлор]] жарым аралдын түндүгүндө отурукташкан.&lt;br&gt;
1778-ж. орустар басып алгандан соң, жарым аралга славян, грек, еврей, кавказ улутундагылар көчүп келе баштаган. 1921-ж. Крым Автономиялуу республикасы негизделип, 1944-ж. жоюлган. Депортацияга кабылган кырым татарлары учурда өз тарыхый мекенине көчүп барышууда. Кырым татар жана кыргыздардын этностук-маданий алакаларын уруу-урук, жер-суу, эн тамга аталыштарындагы, элдик оозеки чыгармачылыктын үлгүлөрүндөгү жалпылыктар чагылдыра алат. Кырым татарларынын курамында «бүйүк кыргыз» (чоң кыргыз), «кичиг кыргыз» (кичүү кыргыз) аттуу уруулар бар. «Кыргыз», «казак-кыргыз» эн тамгалары жөнүндө таанымал аалым [[Акчокраклы Осман|А.Акчокраклы]] өз мезгилинде жазгандыгы белгилүү. Маалыматтар бул аймакта «кыргыз» топонимдери да кездешерин баяндайт. Илимде кыргыздардын этностук жүзүнүн, тилинин калыптанышында ногой-кыпчак (ногайлы) доорунун ролу жөнүндө иликтөөлөр белгилүү.

==Булактар==

*[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. &quot;Бийиктик&quot; - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Этнография]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>jmy6q68k85s1joxwv32a6xcl1a7vguo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калыпты талкуулоо:Кеңештер Бирлигинин республикалары</title>
    <ns>11</ns>
    <id>111809</id>
    <revision>
      <id>643586</id>
      <parentid>311558</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Калыпты талкуулоо:ССРС Республикалары]]&quot; барагын &quot;[[Калыпты талкуулоо:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>311558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="kzqqfly6sc7bl3kfc06dd10r9wf6f7h" xml:space="preserve">{|
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|}

{|
|-
! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти !! Бөрк сөздүн тексти
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|-
| Мисал || Мисал || Мисал
|}</text>
      <sha1>kzqqfly6sc7bl3kfc06dd10r9wf6f7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131622</id>
    <revision>
      <id>643530</id>
      <parentid>600307</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6551" sha1="mnndaj17dmz7wwoegv6mdzrr78b47xb" xml:space="preserve">{{Калк
| аталышы       = Қазақтар, Qazaqtar, قازاقتار
| сүрөт        =[[Файл:Kazakhs 19th Century 4.jpg | 220px | Казак кызы]] 
| туурасы        = 300px
| расмий аталышы = 
| саны           =  17 000 000 
| жайгашуусу     = {{Казакстан желеги}}[[Казакстан]]:14 220 321 (2024)

{{Кытай желеги}} [[Кытай]]:1 562 518 (2020)
* {{Желек|Кытай}} [[Иле Казак автоном облусу]] 985 520&lt;Br&gt;{{Желек|Кытай}} [[Моры Казак автоном ооданы]] 19 846&lt;ref&gt;1995 жылга карата&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Желек|Кытай}} [[Баркөл Казак автоном ооданы]] 21 000&lt;ref&gt;Чанам боюнча, 89000 жараандын 21% казактар&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Желек|Кытай}} [[Аксай Казак автоном ооданы]] 2 847
{{Өзбекстан желеги}} [[Өзбекстан]]: 821 200 (2021)
* {{Желек|Каракалпакстан}} [[Каракалпакстан]] 292 395 (2017)
{{Орусия желеги}} [[Орусия]]: 591 970 (2021)
* [[Файл:Flag of Astrakhan Oblast.svg | 24px|border]] [[Астрахань|Астрахань облусу]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Orenburg Oblast.svg | 24px|border]] [[Оренбург облусу]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of Altai Republic.svg | 24px|border]] [[Алтай Республикасы]] 12 524 (2010)
{{желек|Монголия}} [[Монголия]]: 120 999 (2021)
* [[Файл:Mn flag bayan olgiy aymag.svg | 24px|border]] [[Баян-Өлгий]] (Бай-Өлкө) 92 000
{{Кыргызстан желеги}} [[Кыргызстан]]:37 000 (2023)

{{желек|Түркмөнстан}} [[Түркмөнстан]]: 20 000 (2022)

{{Түркия желеги}} [[Түркия]]: 10 000 (2023)

{{Канада желеги}} [[Канада]]: 2 270 (2022)

{{желек|Иран}} [[Иран]]: 4 000 (2019)

{{Украина желеги}} [[Украина]]:  5 526 (2020) 

{{желек|Бириккен Араб Эмирликтери}} [[БАЭ]]: 5 000 (2020) 

{{желек|Чехия}} [[Чехия]]: 4 821 (2022) 

{{желек|Австрия}} [[Австрия]]: 1 685 (2019) 

{{АКШ желеги}} [[АКШ]]: 3000 (2020)

{{желек|Беларусь}} [[Беларусь]]: 1 068 (2019) 

{{Германия желеги}} [[Германия]]: 1 000 (2017) 

{{желек|Улуу Британия}} [[Улуу Британия]]: 1 000 (2022)

{{желек|Австралия}} [[Австралия]]: 2 430 

{{желек|Латвия}} [[Латвия]]: 557 (2023)

| жок болгон =
| архмаданият =
| тили = [[Казак тили]]
| раса = 
| туугандары = түрк элдер
| кирет = түрк элдер
| кошулат =
| келип чыгышы = түрк жана моңгол элдер
|мамлекеттүүлүгү = [[Файл:Flag of the Alash Autonomy.svg | 24px|border]] [[Алаш Ордо]] (1917-1919)&lt;br&gt; [[Файл:Flag of the Alash Autonomy.svg| 24px|border]] Кыргыз өлкөсү (1919-1920)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of The Kazakh Autonomous Socialist Soviet Republic (1920-36).svg|24px|border]] [[Киргизз Автономиялуу Социалисттик Советтик Республикасы (1920—1925)|Киргиз АССРи]] (1920-1925)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of The Kazakh Autonomous Socialist Soviet Republic (1920-36).svg|24px|border]] Казак АССРи (1925-1936)&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg|24px|border]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССРи]] (1936-1991)&lt;br&gt;{{KAZ}} (1991-учурда)
}}

'''Казактар''' ({{lang-kk|қазақтар}}) ― Борбордук Азия жана Чыгыш Европада, негизинен [[Казакстан|Казакстанда]], ошондой эле [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] түндүгүндө жана [[Орусия|Орусиянын]] чектеш аймактарында, ошондой эле Кытайдын түндүк-батышында (айрыкча [[Иле Казак автоном облусу]]) жана Батыш Монголияда ([[Баян-Өлгий облусу]]) жашаган түрк элдери.

== Галерея ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Chokan Valikhanov portrait.jpg|Казак окумуштуусу жана агартуучусу [[Чокан Валиханов]]
File:Адильбеков Г.А. гвардии подполковник.jpg|Жалгыз казак - Экинчи дүйнөнүн танк бригадасы [[Адильбеков, Галий Адильбекович]]
File:Abai_Kunanbaev.jpg|[[Абай Кунанбаев]]
Файл:Бегельдинов Талгат Якубекович.jpg|[[Бегельдинов, Талгат Якубекович]]
File:Dinmuhkamed_Konayev.png|[[Кунаев Динмухамед Ахмедович]]
Файл:Sniper Aliya Nurmuhametqyzy Moldagulova.jpg|[[Молдагулова Алія Нурмухамбетовна]]
File:Oljas Suleymenov.jpg|[[Сулейменов, Олжас Омарович]]
File:Roza_Rymbayeva.jpg|Казак эстрада ырчысы [[Роза Рымбаева]]
File:Kudaibergen_at_New_Wave_in_2019.jpg|Казак ырчысы [[Димаш Кудайберген]]
File:Kazakh girls wear traditional Kazakh costumes.JPEG|Казак кыздары улттык киимде
File:Kazakhs people.jpg|&lt;small&gt;[[Кытай]]дагы казак диаспорасынын өкүлдөрү&lt;/small&gt;
File:Kazakh_boy_with_a_small_camel._Baikonur-city,_march_2007.JPG|Улуттук кийимчен казак бала [[Байкоңур]] дагы [[Нооруз]] майрамында
File:Stamp of Kazakhstan 433.jpg|[[Казахстан]] Республикасынын почта маркасындагы [[Домбра]]
&lt;/gallery&gt;

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5
{{Түрк элдери}}
{{Казак уруулары}}

[[Категория:Казактар]]

[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>mnndaj17dmz7wwoegv6mdzrr78b47xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карапапактар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135918</id>
    <revision>
      <id>643533</id>
      <parentid>499100</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20121" sha1="41y7gvamppc60s2j4ccbdatmf7ieo3i" xml:space="preserve">{{Калк|аталышы=Карапапак, терекеме|сүрөт=[[Файл:Azeri tribe Terekeme.jpg|250px]]&lt;br /&gt;[[Файл:Terekeme gathering samani.jpg|250px]]|саны={{флаг|Азербайжан}} [[Азербайжан]] - 400 000&lt;br/&gt;
{{флаг|Грузия}} [[Грузия]] - 300.000&lt;br/&gt;
{{флаг|Түркия}} [[Түркия]] - 200.000&lt;br/&gt;
{{флаг|Дагстан}} [[Дагстан]] - 130.000&lt;br/&gt;
{{флаг|Иран}} [[Иран]] - 54.600|тили=[[Азербайжан тили]] (батыш диалектиси)|сүрөттүн аталышы=[[Орусия империясы]] доорундагы почта карточкаларына түшкөн карапапактар|дини=[[Ислам]] ([[сүннөт]], [[шииттер]])|кирет=түрк элдери}}
[[Файл:Group_of_Karapapakh_Hamidiyeh_Cavalry.jpg|thumb| Хамидие союзунан карапапак тобу]]
'''Карапапак''' же '''терекеме''' ([[Азербайжан тили|''азербайжан тилинде'']]: {{Lang|az|''Qarapapaqlar, Tərəkəmələr''}}) – Түндүк Кавказдагы [[Дербент|Дербентте]], [[Грузия|Грузиядагы]] Квемо-Картлиде, [[Азербайжан|Азербайжандагы]] Казакта, [[Иран|Ирандагы]] Сулдузда&lt;ref name=&quot;Karapapaklar-1&quot;&gt;Ahmet Caferoğlu, ''Türk Kavimleri'', [[Enderun Kitabevi]], İstanbul, 1988, s. 69. Ахмет Жафероглу түндүк [[Азербайжан]] жана [[Грузия]]дагылардын толук көчкөнүн жана Түркиядагы жашаш жерин Карс жана Муш экендигин билдирет.&lt;/ref&gt;  жана жалпысынан [[Түркия|Түркиянын]] Түндүк-Чыгыш Анадолу аймагында жашаган [[Азербайжандар|азербайжандыктарды]] түзгөн этникалык уруулардын бири&lt;ref&gt;Народы Кавказа, т. 2, М., 1962. Библ. см. также к ст. Азербайджанская ССР, ист. очерк. А.Г. Трофимова.&lt;/ref&gt;.

== Этимологиясы ==
[[Файл:Karapapak.jpg|right|thumb|Негеде, [[Иран]]дагы карапапак аңчылар ([[1913]])]]
Карапапак атын аларга [[Кавказ|Кавказдагы]] коңшу элдер кара койдун жүнүнөн токулган астрахан папак кийгендиктен коюшкан&lt;ref name=&quot;Karapapaklar-5&quot;&gt;Nevzat Özkan, ''Türk Dilinin Yurtları'', Akçağ Yayınları, 2002, ISBN 978-975-338-436-0.&lt;/ref&gt;.  Карапапактардын дагы бир аталышы &quot;терекеме&quot; араб тилиндеги ''Terâkime'' (تراکمه) сөзүнөн келип чыккан, бул ''&quot;түркмөндөр&quot;'' сөзүнүн эквиваленти&lt;ref name=&quot;Karapapaklar-3&quot;&gt;Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, &quot;Türk dünyası araştırmaları&quot;, 1981, s. 216.&lt;/ref&gt;.

Карапапактар көбүнчө терекеме деп да аталат, көп учурда азербайжандыктардын субэтникалык тобу катары сүрөттөлөт, бирок алар &quot;Брокгауз жана Эфрон энциклопедиялык сөздүгүнө&quot; ылайык өзүнчө этникалык топ катары эсептелген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.oval.ru/enc/1206.html|title=Азербайжанцы| publisher=oval.ru|language=ru}}&lt;/ref&gt;. Фахреттин Кырзыоглу жана [[Зеки Велиди Тоган]] сыяктуу кээ бир тарыхчылардын теориялары боюнча карапапактардын тукуму [[Кумуктар|кумыктарга]] негизделген&lt;ref name=&quot;kumukia&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kumukia.ru/modules.php?name=Pages&amp;pa=showpage&amp;pid=9009|title=Кумыкские общины за рубежом: история и современность.|languange=ru}}&lt;/ref&gt;. 

Терекемелер алгач [[Грузия|Грузиянын]] түштүгүндө, [[Армения|Армениянын]] түндүк-батышында, [[Дагстан|Дагстандын]] түштүгүндө, [[Азербайжан|Азербайжандын]] ички жана түндүк-батыш жерлеринде жашашкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.karapapak.com/tr/KategoriListe.aspx?KategoriID=44|title=Karapapak|publisher= . karapapak.com}}&lt;/ref&gt;. Россиянын [[Түштүк Кавказ|Түштүк Кавказды]] басып алуусу менен 1813-1828-жылдар аралыгында [[Осмон империясы|Осмон империясына]] жана [[Иран|Иранга]] катуу миграциялык кыймылдар болгон. Осмон-орус согушунун натыйжасында Россия чек арасын Карсты да кошо кеңейткенде, терекеме конуштары кайрадан орус бийлигине өткөн. Орус революциясынан кийин башталган Совет бийлигинен кийин карапапактар [[Кеңештер Бирлиги]]нде өзүнчө улут катары аныктала баштаган. 1930-жылдары карапапактарды өзүнчө эл катары кабыл алуу саясаты токтотулуп, 1944-жылы [[Ахыска түрктөрү]] менен бирге массалык түрдө Орто Азияга сүргүнгө айдалган. 

XX кылымдын орто ченинде жүргүзүлгөн эл каттоодо карапапактар месхет түрктөрү жана азербайжан түрктөрү менен бирге саналса, бүгүнкү эл каттоодо өздөрүн карапапак же терекеме деп тааныштырган эл массасы аныкталган. 1926-жылы Кеңештер Бирлиги жүргүзгөн эл каттоого ылайык, [[Түштүк Кавказ|Түштүк Кавказда]] өзүнчө улут катары кирген карапапактардын калкы 6311 деп аныкталган.
[[Файл:Gürcistan Azerileri Ve Oranları.png|right|thumb|[[Грузия]]дагы карапапактар жана алардын коэффициенти]]

== Тарыхы ==
[[Файл:Karakapak Max Tike.jpg|right|thumb|Карапапак эркеги]]
[[Файл:Max Tilke – People of the Caucasus Series, 18 - Karapapakh, A Woman from Kars, Turkey.jpg|right|thumb|Карапапак айымы]]
=== Келип чыгышы жөнүндө тезистер ===
Элди кээде Орто Азиянын [[Каракалпактар|каракалпактары]] менен чаташтырышат. Карапапактар [[огуз]] мүнөздүү түрктөр&lt;ref&gt;''Kotlyar İ. F. Polovçı v Qruzii i Vladimir Monamax. - V kn.: İz istorii ukrainsko-qruzinskix svyazey. Ç. 1. Tbilisi, 1968&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Jizneopisanie tsarya tsarey Davida. Perevod s drevnoqruzinskoqo, primeçaniya i kommentarii Y. Nasibova. Sm. Srednevekovıy Vostok: istorii i sovremennost. Pod red. Z. Bunyatova. Baku, 1990.''&lt;/ref&gt;, каракалпактар [[Кыпчактар|кыпчак]] мүнөздүү түрктөр деген жалпы пикир бар&lt;ref name=&quot;Karapapaklar-2&quot;&gt;Yaşar Kalafat, ''İran Türklüğü - Jeokültürel boyut -'', Yeditepe, Şubat 2005, ISBN 975-6480-25-4, s. 57-58.&lt;/ref&gt;.

=== Сефеви доору ===
Исмаил I 1520-1522-жылдары шиизмди жайылтуу үчүн Квемо-Картлиге экспедиция уюштурган. Исмаил I өлгөндөн кийин [[Тбилиси|Тбилисиде]] шиизмге каршы көтөрүлүш башталып, 1549-жылы Борчалыдагы карапапактар [[Осмон империясы]] султаны Сулейман Iге баш ийгендигин жарыялашкан. Бирок 1555-жылы кол коюлган Амасия келишими менен [[Сефевилер|Сефевилердин]] карамагында калган&lt;ref name=&quot;Tarihine Dair&quot;&gt;Semra Alyılmaz, &quot;Borçalı (Gürcistan) Karapapaklarının / Terekemelerinin Tarihine Dair&quot;, ''Yeni Türkiye'', Yıl 8, Sayı 43, Ocak-Şubat 2002, ISSN 1300-4174, s. 290.&lt;/ref&gt;.

Борчалыдагы карапапактардын кээ бирлери кызыл лента байлап [[шииттер]] экенин баса белгилешкен. Экинчи бөлүгү баштарына кой терисинен жасалган кара калпак кийгизип, [[Сүннөттөр|сүннөт]] экендигин баса белгилешти. Кээ бир сүннөттөр көчүп кетүүгө аргасыз болушкан&lt;ref name=&quot;Tarihine Dair&quot; /&gt;.

Тахмасп I өлгөндөн кийин Сефевилердин кысымына каршы [[грузиндер]] менен бириккен. [[Аббас I|Аббас Iдин]] тушунда шииттерден башкаларга [[сакал салыгы]] салынып, миграция кайра күчөйгөн&lt;ref name=&quot;Tarihine Dair&quot; /&gt;.

=== Кажарлар доору ===
Карапапактар 1828-жылга чейин Түндүк Азербайжандын [[Казак-Шемседдин хандыгында]] [[Борчалы дарыясынын]] жээгинде жана [[Ереван]] менен Гянджа ортосунда, Гөкче көлүнүн тегерегинде жашаган&lt;ref name=&quot;Bilgili&quot;&gt;Ali Sinan Bilgili, 'Azerbaycan Türkmenleri Tarihi', ''Türkler'', C. 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-33-1, s. 29.&lt;/ref&gt;.

==== Орусия-Иран согушу ====
1826-1828-жылдардагы Орусия-Иран согушунда Азербайжандын генерал-губернатору Аббас Мырза Азербайжандан алып чыгып,ушнунун чыгышында ХV кылымда Мукри [[Күрддөр|күрддөрү]] тарабынан басып алынып, Сулдузга отурукташкан&lt;ref&gt;Ahmet Caferoğlu, ''a.g.y.''&lt;/ref&gt;.

1828-жылы түзүлгөн [[Түркманчай келишими|Түркмөнчай келишиминен]] кийин бир тобу Мераганын Сулдуз районуна, экинчи тобу Карс, Чылдыр, Сарыкамыш, Арпачай, Ыгдыр, [[Агбаба]], Чалдыран, [[Сөкменова]], Каракөсе жана Ташлычайы тегерегине көчкөн. Сулдуз аймагында Агкареване, Али Дервишли, Чакал Мустафа, Челеби, Делис Ахи, Хамидшах, Кызанлу-йы Ширан, Мамашалу, Окчы, Султанлу, Тавуклу, Тимур сыяктуу уруулар жашаган&lt;ref name=&quot;Bilgili&quot;/&gt;.

=== Россия империясынын доору ===
Ушул эле булакта 1878-1881-жылдары Россия империясынын кол астына өткөн бул аймактан Осмондуктардын колунда калган жерлерге 82 миң мусулман көчүп барганы жазылган. Алардын 11 миңи Карстан кеткен&lt;ref name=&quot;Карсская область&quot;/&gt;.

==== Карс облусу ====
Фридрих фон Хелвальддын (1878-99) маалыматы боюнча, орус баскынчылыгына чейин Осмон жериндеги 105 кыштакта 29 миң карапапак жашаган. Россия империясында [[Татарлар|татарлардан]] (түрк калыктарынын жалпы аты) башка, карапапактар да болгон&lt;ref name=&quot;Карсская область&quot;/&gt;.

&quot;Брокгауз жана Эфрон энциклопедиясы&quot;нда келтирилген маалыматтарга караганда, 1892-жылдын 1-январында Карс облусунда 200 868 адам (1 версттик аянтта 12 адам) жашаган. Алардын 7%ы [[Орустар|орусиялыктар]], 13,5  %ы грек, 15 % [[Күрддөр|күрд]], 21,5 % [[армяндар]], 24% [[түрктөр]], 14% карапапактар, 5% түркмөндөр болгон&lt;ref name=&quot;Карсская область&quot;&gt;{{Cite web|url=http://brocgaus.ru/text//048/807.htm|title=Карсская область}}&lt;/ref&gt;.

1897-жылы Карс облусунун жалпы калкы 290 654 киши (эркек: 160 576, аялдар: 130 083, шаардыктар: 37 838), эне тили боюнча калкы 73 406 армян, 63 547 түрк, 42 968 күрт, 32 593 грек 29 879 карапапак, 27 856 орус (анын ичинде 5279 кичи орус), 8442 түркмөн, 2347 татар жана 6383 башка топтордун жактоочулары болгон&lt;ref name=&quot;Карсская область&quot;/&gt;.

Дини боюнча: калктын 14% православ, 5% христиан сектасы, 21% армян-грегориан, 0,75% башка христиан диндери, 58% мусулмандар (37% сүннөт жана 10% шииттер, 11% алеви), 1,25 % йезиди болгон. Орус калкынын басымдуу бөлүгүн секталар (молокан, духобор, прыгун жана башка секталар), гректер - православдар, түрктөр - сүннөт мусулмандары, карапапактар - сүннөттөр жана жарым-жартылай шииттер, терекемелер - али-аллахи шииттер, күрттөр - сүннөт мусулмандары жана жарым-жартылай йезиддер болгон. Карапапактар башка калк сыяктуу эле мал чарбачылык жана жер иштетүү менен алектенишкен, терекемелердин бир бөлүгү күрттөр менен бирге көчмөн болгон деп айтылат&lt;ref name=&quot;Карсская область&quot;/&gt;.

=== Советтик мезгил ===
Башкалары 1921-жылы орустар чегингенден кийин Карска келишкен. &quot;Гюмри келишими&quot; менен болгон эл алмашуу менен [[Агбаба]], [[Тбилиси]], Казак жана Борчалы аймактарынан көчүп келишкен.

1926-жылдагы [[Кеңештер Бирлигинин]] эл каттоосу боюнча [[Түштүк Кавказ|Түштүк Кавказда]] 6311 адам өзүн карапапак деп тааныштырган (3252 эркек жана 3059 аял)&lt;ref name=&quot;SSCB1926&quot;&gt;{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php?reg=5|title=Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по республикам СССР}}&lt;/ref&gt;.

1939-жылы [[Иосиф Сталин|Сталин]] тарабынан &quot;азербайжандыктар&quot; деп аталган этникалык топ түзүлгөндөн кийин, месхеттерден башка Азербайжандагы бардык түрктөр сыяктуу эле, алар эл каттоодо көрүнбөй калган&lt;ref name=&quot;elnuragaoglu&quot;&gt;Elnur Ağoğlu, &quot;Azerbaycan'ın Etnik ve Demokrafik Yapısı&quot;, Türkler, C. 19, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, ISBN 975-6782-52-8, s. 218.&lt;/ref&gt;  жана [[Чоң советтик энциклопедия|&quot;Чоң советтик энциклопедия&quot;да]] азербайжандыктар же азербайжандыктардан алдыңкы этникалык топ деп саналган&lt;ref name=&quot;buyuksovyetansk&quot;&gt;[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00001/18400.htm?text=%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A6%D0%AB&amp;encid=bse &quot;Азербайджанцы&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121222164232/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00001/18400.htm?text=%D0%90%D0%97%D0%95%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%A6%D0%AB&amp;encid=bse|tarih=22 Aralık 2012}}. ''[[Büyük Sovyet Ansiklopedisi]]''&lt;/ref&gt;.

== Дини ==
Түркияда карапапактар негизинен [[Ислам|исламдын]] [[Сүннөттөр|сүннөттүк]] ([[ханафий мазхабы]]) сектасына кирет.

[[Азербайжан|Азербайжандагы]], [[Грузия|Грузиядагы]] жана [[Иран|Иранда]] Сулдуздагы карапапактар жарым-жартылай [[Сүннөттөр|сүннөт]] ([[Ханафий мазхабы|ханафий]]) жана жарым-жартылай [[Шииттер|шиит]] (жафарий).

== Тили ==
Ахмет Жафероглу карапапактардын сүйлөгөн тили «таза түрк тили» деп жазат&lt;ref&gt;Ahmet Caferoğlu, ''a.g.e.'', s. 70.&lt;/ref&gt;. 

&quot;Ислам энциклопедиясындагы&quot; ''карапапактар'' макаласында [[Азербайжан тили|азербайжан тилинин]] бир диалектинде сүйлөшкөндүгү жазылган&lt;ref&gt;''[[İslam Ansiklopedisi]]'', ''Karapapaklar'',s.470&lt;/ref&gt;.  С. Дүндардын айтымында, карапапактар азербайжан тилинде сүйлөшөт&lt;ref&gt;S. Dündar, ''Terekemeler (Karapapak Türkleri)'', s. 411&lt;/ref&gt;.

XIХ кылымда Осмон булактары карапапактардын азербайжан тилинде сүйлөшкөнүн жазышат&lt;ref&gt;[http://www.karam.org.tr/pdf/karapapaklar-hakkinda-bazi-notlar-i-1251650626.pdf Yrd.doç.dr.Selahattin Tozlu, Karapapaklar Hakkında Bazı Notlar -1, s.94.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Эндрюс болсо эне тили азербайжан тилине жакын батыш огуз тилдеринин бири карапапак тили экенин, карапапактар терекеме диалектиси карапапак тилинен оройураак деп ырасташкан.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

* Йылмаз, Салих (2007). ''Түркияда жана Кавказда жашаган Карапапак (Терекеме) түрктөрүнүн тарыхы жана маданияты'', Призма басмасы, Стамбул. ISBN 978-9944-414-13-5
* Papakçı, Zihni (2010). ''Терекемелер (Карапапактар) келип чыгышы, тарыхы, каада-салттары жана ишенимдери'', Су басмасы, Стамбул. ISBN 978-975-6709-88-7
* [https://web.archive.org/web/20150209050316/http://www.terekemeliyiz.biz/?Syf=18&amp;Hbr=245144&amp;%2FKarapapaklar - Карапапактарда Ишеним/Дин - Terekemeyiz.biz]

== Тышкы шилтемелер ==

* TDV Ислам энциклопедиясындагы [https://islamansiklopedisi.org.tr/karapapaklar карапапактар] {{Архив|url=https://web.archive.org/web/20190703224856/https://islamansiklopedisi.org.tr/karapapaklar |date=3-июль 2019}}
{{Түрк элдери}}
[[Категория:Орусия элдери]]
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]
[[Категория:Этнография]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>41y7gvamppc60s2j4ccbdatmf7ieo3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>643516</id>
      <parentid>643437</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>643516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24612" sha1="0ajbsjpndp08zl09n16decsk943jgqb" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13443}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12195}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7961}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 10 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 11 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5352}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4946}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4453}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1424}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 40 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 41 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 42 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 43 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 44 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 45 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 46 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 47 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 48 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 49 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 50 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:620}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 51 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 71 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 106 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 107 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 108 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 109 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 110 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 111 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 112 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 113 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 114 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 115 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 116 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 117 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 118 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 119 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 120 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 121 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 122 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 123 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 124 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 125 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 126 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 127 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 128 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 129 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 130 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 131 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 132 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 133 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 134 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 135 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 136 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 137 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 138 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 141 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 142 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 143 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 144 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 146 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 149 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 150 || [[User:Darkicebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Darkicebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}}
{{/end}}</text>
      <sha1>0ajbsjpndp08zl09n16decsk943jgqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кыргыздар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137260</id>
    <revision>
      <id>643520</id>
      <parentid>640373</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6570" sha1="h2imws97zj5gc0hcnotbc1tfco56zle" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:01, 26 июнь 2025 (UTC)}}
{{Калк|аталышы=Кыргыздар|туугандары=[[алтайлыктар]] [[хакастар]]|дини=[[Сүннөттөр|ислам]]|тили=[[кыргыз тили]]|жайгашуусу=*{{Өлкө желеги|Кыргызстан}}: 7 281 800
*{{Өлкө желеги|Өзбекстан}}: 291 600 (2021)
*{{Өлкө желеги|Кытай}}: 232 000 (2016)
**[[Кызыл-Суу Кыргыз автоном облусу]]: 124 533 (2000)|сүрөт=Kyrgyz_people.png|туурасы=280px}}
'''Кыргыздар''' — негизинен Орто Азиягы мекендеген түрк тилдүү эл. Кыргыз Республикасынын калкынын негизги бөлүгүн түзөт.

== Этногенез ==

== Генетика ==
Генетикалык жактан алганда, кыргыздар Түштүк Сибирдин Алтай-Саян аймагы менен Борбордук Азиянын аймактарынын ортосунда орунду ээлейт — R1a1a-Z93 (42,1 %), C-M130 (33,1 %), N1a2b-P43 (12,1 %), O-M175 (3,7 %), R1b1b1-M73 (3,3 %), Q-M242 (1,2 %), G-M201 (1,2 %).

== Этноним ==
{{Негизги макала|«Кыргыз» этноними}}
Кыргыздардын этногенези, ошондой эле «кыргыз» этноними менен термини илимий чөйрөдө бүгүнкү күнгө чейин талаштуу маселелерди жаратып келет. С.М. Абрамзондун пикиринде, эгерде X–XI кылымдарга чейин «кыргыз» аталышы этностук өзөктөн кеңири жайылган болсо, бул кылымдардан кийин тескерисинче, кыргыз этногенезине катышкан уруулардын аймактары бул атка байланыштуу мейкиндикти дагы да кеңейткен&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Абрамзон |first=Саул |url=https://www.academia.edu/40363190/%D0%90%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%BE%D0%BD_%D0%A1_%D0%9C_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B7%D1%8B_%D0%B8_%D0%B8%D1%85_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B8_%D0%A4%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5_1990_%D0%93%D0%BB_1_4_ |title=Киргизы и их этногенетические и историко-культурные связи. |year=1971 |location=Фрунзе |pages=22}}&lt;/ref&gt;. Демек, тарыхтын алгачкы этаптарында «кыргыз» деген аталыш этностук мааниге караганда көбүрөөк саясий мааниге ээ болгон.

«Кыргыз» этноними алгач [[Хань династиясы|Хань династиясынын]] жыл баян-дарында ([[Сыма Цянь]] «[[Ши-цзи]]») б. з. ч. 201 жылы, кийин Суй, Тан, Юань, Сунь, [[Цин империясы|Цинь династияларынын]] мезгилдериндеги
(б.3.ч. II к. - б. з. XVIII к.) маалыматтарда эскерилет &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Цянь |first=Сыма |title=ИСТОРИЧЕСКИЕ ЗАПИСКИ |url=https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/I/Syma_Tsjan/Tom_VIII/frametext110.htm |access-date=2025-07-26 |website=www.vostlit.info}}&lt;/ref&gt;.

== Тили ==
{{Негизги макала|Кыргыз тили}}
Кыргыз тили — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик тили, түрк тилдери курамына, анын ичинде кыргыз-кыпчак же тоо-алтай тобуна кирет. Кыргыз Республикасынын түптүү калкынын, Кытайдагы, Өзбекстан, Тажикстан  Республикасында Ооганстан, Түркия, Орусияда жашап жаткан кыргыздардын эне тили.

Кыргыз тили түндүк  жана түштүк диалектилеринен турат&lt;ref&gt;[http://cslnaskr.krena.kg/collections/uploads/%D0%90%D0%B7%D1%8B%D1%80%D0%BA%D1%8B%20%D0%BA%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%20%D1%82%D0%B8%D0%BB%D0%B8_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F.pdf Сапарбаев А. Азыркы кыргыз тили: Лексикология. Кыргыз адабий тилин өнүктүрүүдө диалектилик байлыктарды туура колдонуунун мааниси]&lt;/ref&gt;. 

Араб жазуусу 1928-жылга чейин СССРдин курамындагы Кыргызстанда жана азыркы учурда кытайдагы кыргыздар тарабынан колдонууда. 1928-1940-жылдары СССРдин курамындагы Кыргызстанда латын алфавити колдонулган. 1940-жылдан баштап [[кириллица]] колдонулуп келет.

Кыргыз адабий тилинде 36 тамга, 39 тыбыш бар. Анын он төртү (8 кыска, 6 созулма) үндүү, 25 үнсүз тыбыш: (б, в, г, г, д, ж, д, ж (аффриката) з, й, к, к, л, м, н, ң, п, р, с, т, ф, х, ц, ч, ш, щ) 22 тамга менен белгиленет&lt;ref&gt;[https://tamgasoft.kg/morfo/ky/ Кыргыз тилинин морфологиясы. Орфография]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://cdn-0.aki.kg/st_bilimlib/3/3c21e95eda763e9b812dac1ff4a1c98f06d76f0e.pdf С.Үсөналиев, С. Иманалиев. Кыргыз тилинин справочниги. Бишкек, 2004-ж]&lt;/ref&gt;.


== Дини ==
{{Негизги макала|Кыргызстандагы диний ишенимдери}}

== Маданияты ==

== Колдонулган адабияттар ==

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://tamgasoft.kg/kg/?ref=sitesmm&amp;ysclid=mcemk8lf51337152049 Кыргыз тили үчүн программалар жана онлайн сервистер]
{{Түрк элдери}}</text>
      <sha1>h2imws97zj5gc0hcnotbc1tfco56zle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>643518</id>
      <parentid>643439</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>643518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6916" sha1="ixz1g01lfv0ca45iw21s3s9bsx1e3c2" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113744}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34985}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8480}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3050}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1109}}]]
|-
| 20 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 21 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 22 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 23 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:830}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>ixz1g01lfv0ca45iw21s3s9bsx1e3c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>643517</id>
      <parentid>643438</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>643517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24204" sha1="nmykrywlev2drqwzty2vo68pdj8rqg8" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113744}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:34985}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13443}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12195}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8480}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7961}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 16 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 17 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5352}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4946}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4453}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3050}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1424}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1109}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 54 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 55 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 56 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 57 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 58 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 59 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 60 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 61 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 62 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 63 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 64 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:830}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 65 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 66 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 67 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 68 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 69 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 70 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 71 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 72 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 73 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 74 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 75 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 76 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 77 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:620}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 78 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 105 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 127 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 128 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 141 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 142 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>nmykrywlev2drqwzty2vo68pdj8rqg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сагынбаев Экмет Сагынбаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148561</id>
    <revision>
      <id>643640</id>
      <parentid>643340</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>поменял фото документов  на фото документов без фона</comment>
      <origin>643640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9915" sha1="q231ohzf66np8obooaw4mkrxrrwn8hr" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
*** '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909).
*** '''Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген кызматкери''' (Ардактуу наамы, 1990-ж., күбөлүк №3353).
*** '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215).
*** '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы.'''
*** '''«Эмгек ардагери» медалы.'''
* [[Файл:Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|thumb]][[Файл:Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|thumb]][[Файл:Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|thumb]]

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары</text>
      <sha1>q231ohzf66np8obooaw4mkrxrrwn8hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643641</id>
      <parentid>643640</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>643641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10036" sha1="mjhtxn8supqs68g5hlookcl42fzo4ms" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
*** '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909).
*** '''Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген кызматкери''' (Ардактуу наамы, 1990-ж., күбөлүк №3353).
*** '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215).
*** '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы.'''
*** '''«Эмгек ардагери» медалы.'''
* [[Файл:Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|thumb]][[Файл:Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|thumb]][[Файл:Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|thumb]][[Файл:Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|thumb]]

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>mjhtxn8supqs68g5hlookcl42fzo4ms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643642</id>
      <parentid>643641</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сыйлыктары */</comment>
      <origin>643642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10607" sha1="ls2te9mln7kp2prvyojxnvd4yik56wu" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген кызматкери''' (Ардактуу наамы, 1990-ж., күбөлүк №3353);
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>ls2te9mln7kp2prvyojxnvd4yik56wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643643</id>
      <parentid>643642</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сүрөттөр жана документтер */</comment>
      <origin>643643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11809" sha1="m53rl2omdjz6xgvfsg2dn68g21jm0ga" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген кызматкери''' (Ардактуу наамы, 1990-ж., күбөлүк №3353);
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>m53rl2omdjz6xgvfsg2dn68g21jm0ga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643644</id>
      <parentid>643643</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>643644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10906" sha1="qhgwrybd57cqrhi42l2sxb0fmd1aoxg" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>qhgwrybd57cqrhi42l2sxb0fmd1aoxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643645</id>
      <parentid>643644</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>643645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10866" sha1="7xbx3nr2a0zzv2a0km940iwt63ntlg1" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>7xbx3nr2a0zzv2a0km940iwt63ntlg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643646</id>
      <parentid>643645</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11103" sha1="1klugix0bc2kk2teypvdlwn7x8q06h8" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>1klugix0bc2kk2teypvdlwn7x8q06h8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643647</id>
      <parentid>643646</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11481" sha1="0ifjgzqlivg7n1fbgj933j58v3amjky" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>0ifjgzqlivg7n1fbgj933j58v3amjky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643648</id>
      <parentid>643647</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T06:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11934" sha1="lok4wmhgcyjkemnr4rtrb2we6ifzrwd" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>lok4wmhgcyjkemnr4rtrb2we6ifzrwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643649</id>
      <parentid>643648</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12199" sha1="6vibcqn9sxs8s149x5zgng3396dn7ng" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.1967-жылдын 13-мартында «Ошгорстрой» трестине кызматка которулган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1967, 16-март — трест Ошгорстрой, СМУ-4 башкы инженери.
* 1970, 3-март — трест Ошгорстрой Ошоблстрой деп аталышын өзгөрттү.
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>6vibcqn9sxs8s149x5zgng3396dn7ng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643650</id>
      <parentid>643649</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12576" sha1="r3yocmd6krmi09d3ju8h8yukty003u0" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.1967-жылдын 13-мартында «Ошгорстрой» трестине кызматка которулган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1967-жылдын 16-мартында — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери болуп дайындалган.
* 1970-жылдын 3-мартында — «Ошгорстрой» трести «Ошоблстрой» болуп кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу кызматын уланткан. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошоблстрой» трестинин түзүлүү тарыхы жана буйруктары (1970-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>r3yocmd6krmi09d3ju8h8yukty003u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643651</id>
      <parentid>643650</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12936" sha1="rkbmcq0b73ylpv1vunvgkwqbhbq6rfw" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.1967-жылдын 13-мартында «Ошгорстрой» трестине кызматка которулган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1967-жылдын 16-мартында — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери болуп дайындалган.
* 1970-жылдын 3-мартында — «Ошгорстрой» трести «Ошоблстрой» болуп кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу кызматын уланткан. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошоблстрой» трестинин түзүлүү тарыхы жана буйруктары (1970-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.* 1972-жылдын 3-майында — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>rkbmcq0b73ylpv1vunvgkwqbhbq6rfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643652</id>
      <parentid>643651</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13550" sha1="jlqtj7dqkawzfq9ysjxhfa1f4zjwjkf" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.1967-жылдын 13-мартында «Ошгорстрой» трестине кызматка которулган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1967-жылдын 16-мартында — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери болуп дайындалган.
* 1970-жылдын 3-мартында — «Ошгорстрой» трести «Ошоблстрой» болуп кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу кызматын уланткан. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошоблстрой» трестинин түзүлүү тарыхы жана буйруктары (1970-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.* 1972-жылдын 3-майында — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.* 1995-жылдын 10-октябрында — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.* 1997-жылдын 20-октябрында — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары болуп дайындалган.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>jlqtj7dqkawzfq9ysjxhfa1f4zjwjkf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643653</id>
      <parentid>643652</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13774" sha1="1phclhyoxk4k5l50bzko19cypr6433z" xml:space="preserve">[[Файл:Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg|thumb|'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''']]
{{Персона|жубайы=Таирова Халида Мулашевна}}
'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, советтик жана эгемендүүлүк мезгилинде Кыргызстан аймактарында ири курулуш жана чарбалык долбоорлорду ишке ашырууга катышкан мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb]]
== Киришүү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Кыргыз ССР жана кийин Кыргыз Республикасынын ар кайсы облустарында көп жылдар бою турак жай-коммуналдык чарба, курулуш жана аймактык башкаруу тармагында иштеген. Анын эмгек жолу шаарлардын жана райондордун архитектуралык көрүнүшүн, инфраструктурасын жана жашоо шартын түзүүгө багытталган.

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай, Калинин району, Чүй облусу — 26-ноябрь 2020) — Кыргыз ССРинин жана Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкери, пенсионер «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн», СССРдин «Эмгектеги таандык белгиси» орденинин ээси, курулуш жана коммуналдык чарбаны өнүктүрүүгө салым кошкон мамлекеттик жана коомдук ишмер.  
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектептин сегиз классын бүтүргөндөн кийин орус тилин билбегенине карабастан Фрунзе шаарына өз алдынча келип, курулуш техникумуна окууга кирген. Фрунзе курулуш техникумун аяктагандан кийин курулуш тармагында эмгек жолун жөнөкөй жумушчу катары баштаган.


Кийинчерээк заочно Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин бүтүргөн.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 1]]

== Эмгек жолу ==
* 1958, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу.
* 1958, 26-август — Курулуш иштери боюнча бригадир.
* 1964, 1-июль — прораб.
* 1967, 13-март — трест Ошгорстройго которулган.1967-жылдын 13-мартында «Ошгорстрой» трестине кызматка которулган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1967-жылдын 16-мартында — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери болуп дайындалган.
* 1970-жылдын 3-мартында — «Ошгорстрой» трести «Ошоблстрой» болуп кайра түзүлгөндүгүнө байланыштуу кызматын уланткан. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошоблстрой» трестинин түзүлүү тарыхы жана буйруктары (1970-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1971, 21-сентябрь — Ош шаары, Минкомхоз, «Түштүкремстрой» трести, ӨТБнын (ПТО) башчысынын орун басары. 
* 1971, 22-ноябрь — ӨТБнын башчысынын милдетин аткаруучу..
* 1972, 26-апрель — башкы инженердин милдетин аткаруучу.
* 1972, 3-май — зам. трест ЮЖремстрой башкаруучу.* 1972-жылдын 3-майында — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980, 24-ноябрь — Талас облусунун ЖКХ башкармалыгынын начальниги.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987, 12-май — Иссык-Көл облусундагы «Иссыккульремстрой» трестинин башчысы, Пржевальск (Каракол) шаары.1987-жылдын 12-майында Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу болуп дайындалган (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992, 22-июль — Балыкчы шаарындагы мамлекеттик администрация, «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушу менен.1992-жылдын 22-июлунда «Иссыккульремстрой» трестинин жоюлушуна байланыштуу Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясына кызматка которулган. &lt;ref&gt;Балыкчы шаардык мамлекеттик архиви. Ишканаларды жоюу жана кайра уюштуруу боюнча буйруктар (1992-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1993, 8-февраль — Кыргызалтын госконцерни, материально-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1993, 15-март — өз каалоосу менен кызматтан кетти.
* 1993, 30-март — Кант мамлекеттик администрациясында курулуш боюнча консультант.
* 1995, 10-октябрь — Кант мамлекеттик администрациясынын орун басары.* 1995-жылдын 10-октябрында — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары болуп дайындалган. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997, 20-октябрь — биринчи орун басар.* 1997-жылдын 20-октябрында — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары болуп дайындалган.* 1997-жылдын 20-октябрында — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары болуп дайындалган.
* 1999, 27-май — кызматтан бошотулду.
* 1999, 28-май — Иссык-Атин районунун мамлекеттик администрациясында референт.
* 2002, 26-июнь — Аламедин районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005, 11-август — Иссык-Атин районунун пенсионерлерге психологиялык жардам борборунун директору.
* 2008, 1-июль — борбордун жабылышы менен кызматтан кетти.
* [[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу. Сагынбаев Экмет. 2]]

== Пенсиядан кийинки ишмердүүлүгү ==
Пенсияга чыккандан кийин да коомдук ишмердүүлүгүн улантып, Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары болуп иштеген. Ошондой эле Соцфонддун пилоттук долбоорунун алкагында Ысык-Ата районунда пенсионерлерди моралдык-психологиялык колдоо борборунун директору болгон.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун 1990-жылдын 28-июнундагы Жарлыгы, күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы)
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Пенсионердик күбөлүк (ички бети)
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө
&lt;/gallery&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Маанилүүлүгү ==
Экмет Сагынбаевич курулуш жана коммуналдык чарба тармагында узак жылдар бою эмгек кылып, Фрунзе шаарынын (азыркы Бишкек) жана башка шаарлардын архитектуралык жана инфраструктуралык өнүгүшүнө салым кошкон. Ал мамлекеттик кызматты жана коомдук иштерди намыстануу менен аткарган, кадырлуу, бирок көрүнбөгөн эмгек менен таанылган.

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Ал Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. эмгек китеби
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери
* КР Борбордук архивинин материалдары
* Документтердин, сыйлыктардын жана күбөлүктөрдүн жеке сүрөттөрү</text>
      <sha1>1phclhyoxk4k5l50bzko19cypr6433z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643654</id>
      <parentid>643653</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <origin>643654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8611" sha1="7ns3acqoqyapgdcryf0emo55145669h" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Калинин району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = {{Ардак белгиси ордени}}
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин «Ардак белгиси» орденинин ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|250px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|250px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу.]]
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1970-жыл, 3-март — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульremстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин материалдык-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 1999-жыл, 28-май — Иссык-Ата райондук мамлекеттик администрациясынын референти.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо борборунун директору.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу (2).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси.
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи.
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк.
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>7ns3acqoqyapgdcryf0emo55145669h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643655</id>
      <parentid>643654</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>643655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8611" sha1="5wfgmhwzc7c5eyy78kmk3tjbnl6ui76" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Калинин району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = «Ардак белгиси» ордени
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин «Ардак белгиси» орденинин ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|250px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|250px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу.]]
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1970-жыл, 3-март — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульremстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин материалдык-техникалык камсыздоо бөлүмүнүн башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 1999-жыл, 28-май — Иссык-Ата райондук мамлекеттик администрациясынын референти.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо борборунун директору.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«В.И. Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына» медалы''';
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондун курулушу (2).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси.
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепченин ичи.
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк.
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>5wfgmhwzc7c5eyy78kmk3tjbnl6ui76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643656</id>
      <parentid>643655</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <origin>643656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="6q8ljhljiizm2m41y8fo67qghykqll6" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = «Ардак белгиси» ордени
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин «Ардак белгиси» орденинин ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.

== Сыйлыктары ==
* '''«Ардак белгиси» ордени''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе шаары. Курулуш учуру.
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Эмгек сиңирген кызматкер наамы.
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|«Ардак белгиси» орденинин китепчеси.
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>6q8ljhljiizm2m41y8fo67qghykqll6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643658</id>
      <parentid>643656</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <origin>643658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8826" sha1="6j551n7ktksx7b9pxclypbji1fe1kap" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк.
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>6j551n7ktksx7b9pxclypbji1fe1kap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643659</id>
      <parentid>643658</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T07:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <origin>643659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9110" sha1="qjai8f3zs1k436rkvhrhkq35pvdpvl0" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>qjai8f3zs1k436rkvhrhkq35pvdpvl0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643660</id>
      <parentid>643659</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Эмгек жолу */</comment>
      <origin>643660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9408" sha1="kqedn4meappm3t6lwgqwdvjtim8lq29" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.</text>
      <sha1>kqedn4meappm3t6lwgqwdvjtim8lq29</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643661</id>
      <parentid>643660</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>643661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9593" sha1="k7urv2p4ggo0qsxxznuymnq6o75jm1o" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.</text>
      <sha1>k7urv2p4ggo0qsxxznuymnq6o75jm1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643662</id>
      <parentid>643661</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>643662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9771" sha1="t7yb6zvsb759cmbf1n71boz15agep3m" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.</text>
      <sha1>t7yb6zvsb759cmbf1n71boz15agep3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643663</id>
      <parentid>643662</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>643663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10135" sha1="ptq5d9o4l3f714mpxleu6iyzdvartth" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст. [http://cbd.minjust.gov.kg/ Электрондук база Минюста КР].&lt;/ref&gt;;</text>
      <sha1>ptq5d9o4l3f714mpxleu6iyzdvartth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643664</id>
      <parentid>643663</parentid>
      <timestamp>2026-04-10T08:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NurlanKG Bishkek editor</username>
        <id>46070</id>
      </contributor>
      <comment>/* Колдонулган адабияттар */</comment>
      <origin>643664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10306" sha1="tidzpmjkjqk85vp1g2v5of6i8brq4zw" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |тууган күнү           = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |өлгөн күнү            = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — Кыргыз Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгге сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу. СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Панфилов району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

[[Файл:«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|thumb|left|280px|«Россия» кинотеатрынын курулушунда. Фрунзе ш.]]
Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан. Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

[[Файл:Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|thumb|right|280px|Фрунзе шаары. Жаңы кичи райондордун курулушу.]]
* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1981-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүн恩 эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы'''.

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
«Россия»_кинотеатрынын_курулушунда._Фрунзе_шаары._Сагынбаев_Экмет.jpg|«Россия» кинотеатрынын курулушунда.
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._1.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (1).
Фрунзе_шаары._Жаңы_кичи_райондун_курулушу._Сагынбаев_Экмет._2.jpg|Фрунзе ш. Жаңы кичи райондор (2).
Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген кызматкеринин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүк (бет тарабы).
Эмгек сиңирген кызматкер наамынын күбөлүгү жана медали. Сагынбаев Экмет1.png|Наамдын күбөлүгү жана медали.
Эмгек сиңирген кызматкер Сагынбаев Экмет1.png|Күбөлүктүн ички бети.
Орден «Ардак белгиси» в китепчеси. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (сырты).
Орден «Ардак белгиси» в китепчесинин ички бети. Сагынбаев Экмет1.png|Ордендик китепче (ичи).
Пенсионеры «Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн». Сагынбаев Экмет1.Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (сырты).
Кыргызская Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсионердин күбөлүгү. Сагынбаев Экмет 1 .Оригинал.png|Өзгөчө эмгеги үчүн күбөлүк (ички бет).
Сагынбаев Экметтин эмгек китепчесинен көчүрмө1.png|Эмгек китепчесинен көчүрмө.
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст. [http://cbd.minjust.gov.kg/ Электрондук база Минюста КР].&lt;/ref&gt;;
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Karakol_gorarchv.pdf Каракол шаардык мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.</text>
      <sha1>tidzpmjkjqk85vp1g2v5of6i8brq4zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канкенти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151292</id>
    <revision>
      <id>643582</id>
      <parentid>643074</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелери */</comment>
      <origin>643582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5030" sha1="mmh4jj49b3975cx1upn7uskwqy0ehmg" xml:space="preserve">[[Файл:KhankendiCollection2025.jpg|thumb|right|Канкенти]]

'''Канкенти''' ({{Lang-az|Xankəndi}}) — [[Азербайжан|Азербайжандагы]] шаар&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240405093114/https://stat.gov.az/menu/5/classifications/source/Inzibati-5.02.2024.pdf|archivedate=2024-03-14|title=İnzibati ərazi bölgüsü təsnifatı, 2024|author=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi|date=2024-02-28|publisher=stat.gov.az|accessdate=2024-04-05|language=az}}&lt;/ref&gt;. Административдик жактан Канкенти шаарынын аймагына Канкенти шаары жана Керкижаан шаарчасы кирет.

Шаар 1991-жылдын 26-декабрында Карабактагы Армениянын куралдуу күчтөрү жана армян сепаратисттери тарабынан басып алынып, 2023-жылы Азербайжан тарабынан оккупациядан бошотулганга чейин өзүнчө Тоолуу Карабак Республикасынын борбору болуп кызмат кылган&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arxivlənmiş surət|url=http://cbc.az/az/az/news/xankndnn-alindan-26-l-tr1514443617|access-date=2019-11-18|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804145631/http://cbc.az/az/az/news/xankndnn-alindan-26-l-tr1514443617|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Анын аянты 8 км². Борбор шаары [[Баку|Бакыдан]] 329 км алыстыкта ​​​​жайгашкан. Азербайжан Республикасынын Мамлекеттик статистика комитетинин расмий маалыматы боюнча, 2012-жылдын 1-январына карата Канкенти шаарынын калкынын саны 53,3 миң адамды, ал эми Каркижахан конушунун калкынын саны 2 миң адамды түзгөн&lt;ref name=&quot;2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı&quot;&gt;Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls 2.5. 2012-ci ilin əvvəlinə iqtisadi və inzibati rayonlar, eləcə də şəhər yaşayış məntəqələri üzrə əhalinin cins bölgüsündə sayı] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120626150634/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/az/AP_/2_5.xls|date=2012-06-26}} (min nəfər)&lt;/ref&gt;. Экинчи Карабак согушунун жыйынтыктары боюнча 2020-жылдын 10-ноябрындагы үч тараптуу билдирүүгө ылайык, Канкенти шаары орусиялык тынчтык орнотуучулардын көзөмөлүнө өтүп, тынчтыкты сактоо күчтөрүнүн борбордук штабы ушул жерде жайгашкан.

2023-жылдын 19–20-сентябрында Азербайжан армиясы тарабынан жүргүзүлгөн жергиликтүү антитеррордук операциянын натыйжасында, 29-сентябрда азербайжан аскерлери шаарды кайрадан көзөмөлгө алышкан. 2023-жылдын 15-октябрында Азербайжандын президенти [[Ильхам Алиев|Илхам Алиев]] Канкенти шаарында Азербайжандын Мамлекеттик желегин көтөргөн. 2023-жылдын 8-ноябрында шаарда Экинчи Карабак согушундагы жеңишке арналган салтанаттуу аскердик парад өткөрүлгөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=jEM8iWcRLPc|title=Xankəndi şəhərində hərbi parad keçirilib|access-date=2024-05-05|archive-date=2024-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207051324/https://www.youtube.com/watch?v=jEM8iWcRLPc|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2023-жылдын 21-декабрында Канкентиде өткөн Азербайжан футбол кубогу турниринин 1/8 финалында Агдамдын &quot;Карабах&quot; клубу БАСК менен беттешип, Карабак 1:0 эсебинде жеңишке жеткен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qafqazinfo.az/news/detail/xankendide-qarabag-qazandi-video-yenilenib-422097|title=Xankəndində 30 il sonra tarixi oyun|access-date=2023-12-21|archive-date=2023-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221170751/https://qafqazinfo.az/news/detail/xankendide-qarabag-qazandi-video-yenilenib-422097|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

[[Категория:Азербайжан шаарлары]]</text>
      <sha1>mmh4jj49b3975cx1upn7uskwqy0ehmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мары вилаяты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151394</id>
    <revision>
      <id>643563</id>
      <parentid>643329</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:34:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7160" sha1="1wjdswnyn797qig2vuuzs5rhvb1tpij" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Мары вилаяты|native_name=Mary Welaýaty|native_name_lang=|settlement_type=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|image_skyline={{multiple image
| border                   = infobox
| perrow            = 1/2/2/2/2
| total_width       = 250
| image1 = Grazing camels in the ruins of Merv.jpg
| image2 = Regional Museum, Mary (5730558369).jpg
| image3 = Greater Kyz Kala Fortress (41654097674).jpg
| footer = Жогорудан төмөн карай: Мары аймагынын пейзажы, [[Мары музейи]], [[Мерв|Кыз-Кала сепили]]}}|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|image_map=Mary Province in Turkmenistan.svg|map_alt=|map_caption=Түркмөнстандын картасында Мары вилаяты|coordinates=|area_total_km2=87150|area_rank=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=|population_total=1,613,386|population_density_km2=auto|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Turkmenistan}}|subdivision_type1=Борбору|subdivision_name1=[[Мары (шаар)|Мары]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|website={{URL|https://maryhakimlik.gov.tm/tm}}}}

'''Мары вилаяты''' Түркмөнстандагы беш вилаяттын бири. Ал өлкөнүн түштүк-чыгышында жайгашып, [[Ооганстан]] менен чектешет. Борбору — Мары шаары. Аянты {{convert|87150|km2|sqmi|abbr=on}}, калкынын саны 1 613 386 адамды түзөт (2022-жылкы каттоо).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: Regions, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/|access-date=2024-01-16|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yb2005&quot;&gt;''Statistical Yearbook of Turkmenistan 2000–2004'', National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2005.&lt;/ref&gt; Калктын орточо тыгыздыгы 1 км²-ге 15 адамды түзөт, бирок эң өнүккөн [[оазис]]терде бул көрсөткүч 150–200 адамга жетет.

2000-жылы Мары вилаяты Түркмөнстандын калкынын 23%ын, иштегендердин жалпы санынын 19%ын, айыл чарба өндүрүшүнүн (наркы боюнча) 26%ын жана өлкөнүн жалпы өнөр жай өндүрүшүнүн 21%ын түзгөн.&lt;ref&gt;''Social-economic situation of Turkmenistan in 2000'', National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2001, pp. 137–138 {{in lang|ru}}.&lt;/ref&gt; Аймактын өнөр жайына жаратылыш газын казуу (Галкыныш газ кени), электр энергиясын иштеп чыгуу, текстиль, килем токуу, химиялык жана тамак-аш өнөр жайы кирет. 2001-жылы ал Түркмөнстандын электр энергиясын иштеп чыгуунун 74%ын жана жаратылыш газын казуунун 26%ын камсыз кылган.&lt;ref name=&quot;2001data&quot;&gt;''Social-economic situation of Turkmenistan in 2001'', National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2002, pp. 107–109 {{in lang|ru}}.&lt;/ref&gt;

Мары вилаятындагы айыл чарбасы провинциянын борбору аркылуу чыгыштан батышка карай өткөн Каракум каналы жана түштүктөн түндүккө карай Ооганстандан агып кирген Мургаб дарыясы аркылуу сугарылат. Провинциянын түндүк бөлүгү Борбордук Азиянын түштүк чөл экорегионунда жайгашканы менен, түштүк бөлүгү мисте жана чөл өсүмдүктөрү өскөн саванна менен мүнөздөлөт, ал Бүткүл дүйнөлүк жаратылыш фонду тарабынан Бадхыз-Карабил жарым чөлү деп классификацияланган.&lt;ref&gt;{{NatGeo ecoregion|id=pa1306|name=Badkhiz-Karabil semi-desert|access-date=2012-08-05}}&lt;/ref&gt;

Байыркы [[Мерв]], [[ЮНЕСКО]]нун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген, Мары вилаятынын негизги археологиялык борбору болуп саналат. Бул байыркы Улуу Жибек жолундагы эң жакшы сакталган оазис шаарларынын бири.&lt;ref&gt;Bonneville, Patrick and Hemono, Philippe. 2006. The World Heritage. Bonneville Connection, Quebec&lt;/ref&gt;

Мары вилаятынын борбору — Мургаб дарыясы менен Каракум каналынын кесилишинде жайгашкан Мары шаары. Башка ири шаарлары: Байрамалы, Ýolöten (Иолотань) жана Ооганстан менен чек арадагы Серхетабат.

== Демография ==

=== Мары вилаятынын улуттук курамынын таблицасы (2022) ===
Таблица: &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |[[Этнос]]
! colspan=&quot;2&quot; |Жалпы
! colspan=&quot;2&quot; |Шаарда
! colspan=&quot;2&quot; |Айылда
|-
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
|-
|[[Түркмөндөр]]
|1,485,844
|92.10%
|376,386
|91.21%
|1,109,458
|92.40%
|-
|[[Белуждар]]
|85,384
|5.29%
|2,840
|0.69%
|82,544
|6.88%
|-
|[[Орустар]]
|14,995
|0.93%
|14,319
|3.47%
|676
|0.06%
|-
|[[Өзбектер]]
|6,676
|0.42%
|6,299
|1.53%
|377
|0.03%
|-
|[[Азербайжандар]]
|6,336
|0.40%
|5,509
|1.34%
|827
|0.07%
|-
|[[Оогандар]]
|2,325
|0.15%
|184
|0.05%
|2,141
|0.18%
|-
|[[Армяндар]]
|2,148
|0.13%
|2,109
|0.51%
|39
|0.00%
|-
|[[Татарлар]]
|1,641
|0.10%
|1,481
|0.36%
|160
|0.01%
|-
|[[Казактар]]
|722
|0.05%
|471
|0.11%
|251
|0.02%
|-
|[[Күрттөр]]
|377
|0.02%
|230
|0.06%
|147
|0.01%
|-
|[[Украиндер]]
|355
|0.02%
|319
|0.08%
|36
|0.00%
|-
|[[Лезгиндер]]
|153
|0.00%
|142
|0.03%
|11
|0.00%
|-
|[[Каракалпактар]]
|21
|0.00%
|19
|0.00%
|2
|0.00%
|-
|[[Корейлер]]
|20
|0.00%
|17
|0.00%
|3
|0.00%
|-
|башка улуттар
|1,671
|0.10%
|1,435
|0.34%
|236
|0.02%
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!'''Жалпы'''
!'''1,617,352'''
!'''100%'''
!'''1,445,046'''
!'''100%'''
!'''172,306'''
!'''100%'''
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [[openstreetmap:Mary_Province|OpenStreetMap Wiki: Mary Province]]
* [[openstreetmap:Districts_in_Turkmenistan|OpenStreetMap Wiki: Districts in Turkmenistan]]</text>
      <sha1>1wjdswnyn797qig2vuuzs5rhvb1tpij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лебап вилаяты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151400</id>
    <revision>
      <id>643564</id>
      <parentid>643343</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12779" sha1="pywbw8lql45j25ey331zt4ywem45eb1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Лебап вилаяты|native_name=Lebap welaýaty|native_name_lang=|settlement_type=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|image_skyline={{multiple image
| border                   = infobox
| perrow            = 1/2/2/2/2
| total_width       = 250
| image1 = Interior view Dayahatyn caravansarai Turkmenistan.jpg
| image2 = Lebap welaýatynyň Ruhyýet köşgi.jpg
| image3 = Центр Туркменабада.jpg
| footer = Жогорудан төмөн карай: [[Даяхатын]] кире бериши, Лебап вилаятынын Рухыет сарайы, [[Түркмөнабад]]}}|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|image_map=Lebap Province in Turkmenistan.svg|map_alt=|map_caption=Түркмөнстандын картасында Лебап вилаяты|coordinates=|area_total_km2=93727|area_rank=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=|population_total=1,447,298|population_density_km2=auto|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Turkmenistan}}|subdivision_type1=Борбору|subdivision_name1=[[Түркмөнабад]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|website={{URL|https://lebap.gov.tm/}}}}

'''Лебап вилаяты''' Түркмөнстандагы беш вилаяттын бири. Ал Амударыяны бойлой [[Ооганстан]] жана [[Өзбекстан]] менен чектешет. Административдик борбору — [[Түркмөнабад]] (мурдагы Чаржоу / Çärjew). Лебаптын аянты  жана 2022-жылкы каттоого ылайык калкынын саны 1 447 298 адамды түзөт.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: Regions, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/|access-date=2024-01-16|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;yb2005&quot;&gt;''Statistical Yearbook of Turkmenistan 2000-2004'', National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2005.&lt;/ref&gt;

''Лебап'' аталышы [[Фарс тили|фарс тилиндеги]]  'дарыянын жээги' деген сөздөн келип чыккан жана көптөн бери Амударыянын ортоңку агымын белгилөө үчүн колдонулуп келген.&lt;ref&gt;UNESCO., Ahmad Hasan Dani, and V. M. Masson. 1992. [https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&amp;dq=lebap+lab-i+ab&amp;pg=PA128 History of civilizations of Central Asia]. Vol. V. Paris: Unesco. p.128&lt;/ref&gt;

Анда [[Репетек коругу|Репетек мамлекеттик жаратылыш коругу]] жана Түркмөнстандын эң бийик тоосу болгон Айрыбабаны камтыган Көйтендаг жаратылыш коругу жайгашкан.&lt;ref name=&quot;alpagama&quot; /&gt; Лебапта ошондой эле Даяхатын кербен сарайы да бар.

Вилаят Амударыяны бойлой жайгашкан. Дарыянын чыгыш тарабында Кызылкум чөлү, ал эми батыш тарабында Каракум чөлү орун алган. Аймактын жеринин төрттөн үч бөлүгү Каракум чөлүндө жайгашкан.&lt;ref name=&quot;text&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.kitaphana.net/book/457/read|title=TÜRKMENISTANYŇ GEOGRAFIÝASY|last1=Çaryýew|first1=B.|last2=Ilamanow|first2=Ýa.|date=2010|publisher=Ministry of Education|place=Ashgabat|page=296|language=Turkmen}}&lt;/ref&gt; Аймактын күнөстүү аба ырайы жана суу ресурстарынын көптүгү жогорку сапаттагы узун булалуу пахтаны өндүрүүгө шарт түзөт.

== Тарыхы ==
[[Файл:Dinosaur-plateau.jpg|thumb|Көйтендаг этрабындагы Динозаврлар платосу]]
Азыркы Лебаптын аймагы бир кезде Улуу Жибек жолунун боюндагы орунду ээлеп турган. 9-10-кылымдарга таандык Даяхатын кербен сарайы Лебаптын аймагында жайгашкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2015-06-04|title=Ambassador Mustard Travels to Lebap Province|url=https://tm.usembassy.gov/ambassador-mustard-travels-lebap-province/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101214128/https://tm.usembassy.gov/ambassador-mustard-travels-lebap-province/|archive-date=2021-01-01|access-date=2021-01-01|website=U.S. Embassy in Turkmenistan|publisher=[[United States Department of State]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Бухара жана Хива хандыктары ===
Орус революциясына чейин азыркы Лебап вилаятынын көпчүлүк бөлүгү [[Бухара хандыгы]]нын&lt;ref name=&quot;tstanbook&quot;&gt;{{cite book|title=Туркменистан|last=Skosyrev|first=P.|date=1948|publisher=Molodaya Gvardiya|place=Moscow|page=192|language=ru}}&lt;/ref&gt; же [[Хива хандыгы]]нын&lt;ref name=&quot;tstanbook5&quot;&gt;{{cite book|title=Туркменистан|last=Skosyrev|first=P.|date=1948|publisher=Molodaya Gvardiya|place=Moscow|page=194|language=ru}}&lt;/ref&gt; курамында болгон. Бухаранын акыркы ханы Сейид Мир Мухаммед Алим-хан формалдуу түрдө совет бийлигине баш ийген, бирок чындыгында басмачылар кыймылына кошулуп, [[Большевиктер|большевиктерге]] каршы чыккан. Ал 1920-жылы качып кеткен жана аймак 1924-жылы [[Советтер Союзу|совет]] бийлиги бекем орногонго чейин элдик республика деп жарыяланган. Ошол эле жылы Чаржоу жана Керкидеги калктуу конуштар, ошондой эле Хива хандыгынын Амударыяны бойлой батыш бөлүктөрү расмий түрдө Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасына өткөрүлүп берилген.&lt;ref name=&quot;tstanbook5&quot; /&gt;

=== Жакынкы тарыхы ===
2020-жылдын 27-апрелинде аймакта катуу шамал болгон.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=|first=|date=30 April 2020|title=Turkmen Province 'In Chaos' After Deadly Windstorms|url=https://www.rferl.org/a/turkmen-province-in-chaos-after-deadly-windstorms/30585718.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101211619/https://www.rferl.org/a/turkmen-province-in-chaos-after-deadly-windstorms/30585718.html|archive-date=2021-01-01|access-date=2021-01-01|website=[[RadioFreeEurope/RadioLiberty]]|publisher=[[U.S. Agency for Global Media]]|language=en}}&lt;/ref&gt; Эркин Европа/Азаттык үналгысы шамал аймактын электр тармактарын, калкты суу менен камсыздоону, жаратылыш газын, уюлдук байланышты жана интернетти үзгүлтүккө учуратканын кабарлаган.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жергиликтүү укук коргоочу Turkmen.news сайты көптөгөн адамдар жаракат алып, [[Түркмөнабад]]дагы аймактык ооруканага түшкөнүн билдирген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ошондой эле шамалдан кийин маал-маалы менен талап-тоноочулуктар болуп, анын кесепетинен аймакта азык-түлүк баасы кымбаттаганы айтылган.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Жергиликтүү түркмөн маалымат каражаттары шамалдын кесепетинен 10 адам каза болгонун кабарлашса, Turkmen.news чыныгы каза болгондордун саны ондогон адамдарды түзүшү мүмкүн экенин жана шамалдан кийин ондогон адамдар дайынсыз жоголгонун билдирген.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Human Rights Watch укук коргоо уюму шамалдан кийин жергиликтүү бийлик өкүлдөрү тарабынан жүргүзүлгөн &quot;цензураны&quot; айыптап, бир топтун маалыматы боюнча жергиликтүү полиция шамалдын кесепеттерин видеого тарткандарды көзөмөлдөп турганын, ал эми башка топтун билдирүүсүндө ондогон адамдар видеолорду &quot;чет өлкөгө&quot; жөнөткөндүгү үчүн кармалганын белгилеген.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2020-05-04|title=Turkmenistan Government's Deafening Silence After Hurricane|url=https://www.hrw.org/news/2020/05/04/turkmenistan-governments-deafening-silence-after-hurricane|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924091946/https://www.hrw.org/news/2020/05/04/turkmenistan-governments-deafening-silence-after-hurricane|archive-date=2020-09-24|access-date=2021-01-01|website=[[Human Rights Watch]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

2020-жылдын декабрында Эркин Европа/Азаттык үналгысы коммуналдык төлөмдөрүн убагында төлөбөгөн учурда аймактык бийлик калкты субсидияланган азык-түлүктөн ажыратабыз деп коркутканын кабарлаган.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Najibullah|first=Farangis|date=2020-12-25|title=Grim Choice: Turkmen Warned Of Food Cutoffs Over Unpaid Utility Bills|url=https://www.rferl.org/a/turkmen-food-subsidies-cut-unpaid-utility-bills/31019079.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101213157/https://www.rferl.org/a/turkmen-food-subsidies-cut-unpaid-utility-bills/31019079.html|archive-date=2021-01-01|access-date=2021-01-01|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}&lt;/ref&gt; Агенттиктин маалыматы боюнча, аймактагы көптөгөн адамдар дыйканчылыктан сезондук киреше алышкан жана кышкысын көп учурда акча табышкан эмес. Ошондой эле [[COVID-19 пандемиясы]]нын экономикалык кесепеттеринен улам аймакка которулган акча которуулардын азайышы абалды ого бетер татаалдаштырган.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Демография ==

=== Лебап вилаятынын калкынын улуттук курамынын таблицасы (2022) ===
Таблица: &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |[[Этнос|Улуту]]
! colspan=&quot;2&quot; |Жалпы
! colspan=&quot;2&quot; |Шаарда
! colspan=&quot;2&quot; |Айылда
|-
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
|-
|[[Түркмөндөр]]
|1,292,180
|89.28%
|555,200
|84.63%
|736,980
|93.14%
|-
|[[Өзбектер]]
|136,499
|9.43%
|83,556
|12.74%
|52,943
|6.69%
|-
|[[Орустар]]
|11,791
|0.82%
|11,604
|1.77%
|187
|0.03%
|-
|[[Казактар]]
|1,793
|0.12%
|956
|0.14%
|837
|0.11%
|-
|[[Татарлар]]
|1,653
|0.12%
|1,616
|0.25%
|37
|0.00%
|-
|[[Азербайжандар]]
|938
|0.06%
|773
|0.12%
|165
|0.02%
|-
|[[Белуждар]]
|500
|0.03%
|494
|0.07%
|6
|0.00%
|-
|[[Армяндар]]
|397
|0.03%
|386
|0.06%
|11
|0.00%
|-
|[[Украиндер]]
|297
|0.02%
|286
|0.04%
|11
|0.00%
|-
|[[Корейлер]]
|168
|0.01%
|164
|0.02%
|4
|0.00%
|-
|[[Фарстар|Перстер]]
|131
|0.01%
|107
|0.02%
|24
|0.00%
|-
|[[Лезгиндер]]
|102
|0.01%
|102
|0.02%
|−
|−
|-
|[[Оогандар]]
|99
|0.01%
|99
|0.02%
|−
|−
|-
|[[Каракалпактар]]
|15
|0.00%
|13
|0.00%
|2
|0.00%
|-
|[[Күрттөр]]
|12
|0.00%
|10
|0.00%
|2
|0.00%
|-
|башка улуттар
|723
|0.05%
|655
|0.10%
|68
|0.01%
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!'''Жалпы'''
!'''1,446,282'''
!'''100%'''
!'''1,292,024'''
!'''100%'''
!'''154,258'''
!'''100%'''
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://lebap.gov.tm/ Расмий сайты]</text>
      <sha1>pywbw8lql45j25ey331zt4ywem45eb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балкан вилаяты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151401</id>
    <revision>
      <id>643565</id>
      <parentid>643344</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11401" sha1="r05w9y2abdrginu3bkdz4zvx9uviyu8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Балкан вилаяты|native_name=Balkan welaýaty|native_name_lang=tk|coordinates={{Coord|40|0|N|55|0|E|display=title,inline}}|settlement_type=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|image_skyline={{multiple image
| border                   = infobox
| perrow            = 1/2/2/2/2
| total_width       = 250
| image1 = Yangykala Canyon (42422309071).jpg
| image2 = Entrance to city (3891734657).jpg
| image3 = 
| footer = Жогорудан төмөн карай: [[Янгыкала каньону]], [[Түркмөнбашы (шаар)|Түркмөнбашы]] шаарынын кире бериши, [[Балканабад]]дагы изилдөөчүлөрдүн эстелиги}}|image_alt=|image_caption=|image_flag=|flag_alt=|image_seal=|seal_alt=|image_shield=|shield_alt=|etymology=|nickname=|image_map=Balkan Province in Turkmenistan.svg|map_alt=|map_caption=Түркмөнстандын картасында Балкан вилаяты|area_total_km2=139270|area_rank=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=|population_total=529,895|population_density_km2=auto|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Turkmenistan}}|subdivision_type1=[[Борбор шаар|Борбору]]|subdivision_name1=[[Балканабад]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|website={{URL|https://balkan.gov.tm/}}}}

'''Балкан вилаяты''' Түркмөнстандагы беш вилаяттын эң батышында жайгашканы. Түндүктөн баштап саат жебеси боюнча ал [[Казакстан]], [[Өзбекстан]] (түндүк); Түркмөнстандын эки вилаяты (чыгыш), [[Иран]] (түштүк) жана [[Каспий деңизи]] (батыш) менен чектешет. Борбор калаасы — мурда Небит-Даг деп аталган Балканабад шаары. Аймактын чек аралары мурдагы ''Красноводск облусунун'' чек аралары менен бирдей; ал Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасынын курамындагы, борбору Красноводск (азыркы Түркмөнбашы) шаарында жайгашкан совет доорундагы облус болгон. Бул облус 20-кылымда бир нече жолу жоюлуп жана кайра калыбына келтирилип, акыры 1988-жылы жоюлган. Бирок, аймактын административдик чек аралары 1991-жылы Балкан вилаяты түзүлүп, борбору Небит-Дагга (кийинчерээк Балканабад болуп өзгөртүлгөн) көчүрүлгөн учурда кайра калыбына келтирилген.

Вилаяттын аянты 139 270 чарчы километрди түзөт жана 529 895 тургуну бар (2022-жылдын баасы боюнча).&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: Regions, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/|access-date=2024-01-16|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; Булардын бир топ бөлүгүн көчмөн малчылардын үй-бүлөлөрү түзөт.&lt;ref name=&quot;yb2005&quot;&gt;''Statistical Yearbook of Turkmenistan 2000-2004'', National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2005.&lt;/ref&gt; Калктын тыгыздыгы 1 чарчы километрге 3,8 адамды түзүп, бул Түркмөнстандагы эң төмөнкү көрсөткүч болуп саналат.

Башка шаарларына: Берекет, Түркмөнбашы, Гумдаг, Гызыларбат, Хазар, Этрек, жана Эсенгулы кирет.

Балкан вилаятында көмүртектин олуттуу запастары бар, 2019-жылы алар Түркмөнстандын жаратылыш газын өндүрүүнүн 13,9%ын жана [[мунай]] өндүрүүнүн 93,1%ын түзгөн.&lt;ref name=&quot;stat2020a&quot;&gt;{{cite book|title=Türkmenistanyň Ýyllyk Statistik Neşiri 2019 Ýyl|date=2020|publisher=State Committee of Statistics of Turkmenistan|place=Ashgabat|page=42|language=Turkmen, Russian, English}}&lt;/ref&gt; Ал ошондой эле өлкөнүн электр энергиясынын 15,4%ын иштеп чыккан.&lt;ref name=&quot;stat2020a&quot; /&gt; Суунун өтө аздыгынан улам айыл чарбасы анча өнүккөн эмес, Түркмөнстандын айдоо жерлеринин 4,5%ы гана ушул вилаяттын аймагында жайгашкан.

Каспий деңизинин жээгиндеги Балкан вилаятынын курамына Каспийдеги эң чоң арал болгон Огуржа Ада аралы да кирет.

== Тарыхы ==
[[Файл:Loading_terminal_Garabogaz_urea_plant_Turkmenistan.jpg|thumb|300x300px|Түркмөнстандын Балкан вилаятындагы Гарабогаз карбамид заводунун жүктөө терминалы]]
Көрүнүп тургандай, Балкан тоолорунун эки кыркасынын ортосундагы түздүктө кичинекей конуш жана Балхан аттуу эски шаар болгон. Бул шаардын так жайгашкан жери белгисиз. Якуттун айтымында, Балхан шаары Амударыянын боюндагы эски жолдун жээгинде, Балкан аймагында, Красноводск булуңунан чыгышты көздөй, кийинчерээк Абиверд деп аталып калган Хорезмдин кичинекей шаарына жакын жайгашкан. Мукаддаси урап калган Балхан аттуу шаарды эскерип, ал талкаланганын жана Ниса менен Абиверддин эли малдарына жайыт издөө жана соода кылуу үчүн ал жакка барарын белгилейт. Абул-Гази Бахадур да бул тоону Балхан деген ат менен эскерет. Бартольд Балхан деген аталыш перс тилиндеги балохана (үстүңкү үй) деген сөздөн келип чыккан деп эсептеген. &lt;ref name=&quot;RezaBalkhan&quot;&gt;Enāyatollāh Rezā, ''Balkhan'', ''Encyclopaedia Islamica'' (Centre for the Great Islamic Encyclopedia), published 31 Khordad 1399, [https://www.cgie.org.ir/fa/article/228924/%D8%A8%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86 cgie.org.ir]&lt;/ref&gt;

Балкан тоолору байыркы Байтак жана Мавераннахр уруулары үчүн баш калкалоочу жай катары кызмат кылгандай. 416/1025-жылдары Газневилик Махмуд Жейхундун (Амударыя) түндүгүндөгү түркмөндөргө бул дарыянын түштүгүнө отурукташууга уруксат берген. Алардын айрымдары Абивердге, Серахска жана Нисага, ал эми башкалары Балхандын түздүктөрүнө тарашкан. Бул түркмөндөр жаңы отурукташкан жеринде көп өтпөй эле талап-тоноочулукка жана кыйратууга өтүшкөн. Нишапурдун түндүгүндө катуу кармаш болгон. Бул салгылашууда кырк миңдей түркмөн өлтүрүлүп, аман калгандары &quot;Балхан тоолоруна&quot; качып кетишкен.&lt;ref name=&quot;RezaBalkhan&quot; /&gt;

6/12-кылымда түркмөндөрдүн Салор уруусу, анын ичинде теке, сарык тармактары Балхан аймагына жана Узбой дарыясынын жээгине отурукташкан. 8/14-кылымда Йомуд түркмөндөрү да бул аймакка таралып, Балхан булуңунун бөлүктөрүн ээлешкен. 10/16-кылымда Шах Тахмасп Iнин (1524–1576) тушунда Балкан тоолорунда йомуд топторунун бар экендиги кабарланган.&lt;ref name=&quot;RezaBalkhan&quot; /&gt;

1811/1226-жылдан тартып 1881/1298-жылга чейин Түркстандан Кызыл-Арват аймагына кеткен жол Балкан тоолору аркылуу өткөн. 1885-1888-жылдары орустар да бул каттам менен саякатташкан. Ошол мезгилден тартып Балкан булуңу орус соодасынын негизги борборлорунун бирине айланган. Транскаспий темир жолу курулгандан кийин Балкан булуңу (азыркы Түркмөнбашы порту) Узбой жана Ташкент аркылуу Европа менен байланышкан.&lt;ref name=&quot;RezaBalkhan&quot; /&gt;

== Демография ==

=== Балкан вилаятынын калкынын улуттук курамынын таблицасы (2022) ===
Таблица: &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stat.gov.tm/population-census-pdfs/results/en/4.pdf}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
! rowspan=&quot;3&quot; |[[Этнос|Улуту]]
! colspan=&quot;2&quot; |Жалпы
! colspan=&quot;2&quot; |Шаарда
! colspan=&quot;2&quot; |Айылда
|-
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
!Калк саны
!%
|-
|[[Түркмөндөр]]
|496,541
|93.71%
|402,307
|92.47%
|94,234
|99.40%
|-
|[[Орустар]]
|14,412
|2.72%
|14,356
|3.30%
|56
|0.06%
|-
|[[Азербайжандар]]
|7,389
|1.40%
|7,332
|1.69%
|57
|0.06%
|-
|[[Өзбектер]]
|2,895
|0.55%
|2,721
|0.63%
|174
|0.19%
|-
|[[Казактар]]
|2,663
|0.50%
|2,484
|0.57%
|179
|0.19%
|-
|[[Армяндар]]
|2,150
|0.41%
|2,149
|0.49%
|1
|0.00%
|-
|[[Лезгиндер]]
|1,479
|0.28%
|1,477
|0.34%
|2
|0.00%
|-
|[[Татарлар]]
|1,127
|0.21%
|1,123
|0.26%
|4
|0.01%
|-
|[[Белуждар]]
|338
|0.06%
|262
|0.06%
|76
|0.08%
|-
|[[Украиндер]]
|306
|0.06%
|306
|0.07%
|–
|–
|-
|[[Фарстар|Перстер]]
|38
|0.01%
|30
|0.01%
|8
|0.01%
|-
|[[Күрттөр]]
|21
|0.00%
|19
|0.00%
|2
|0.00%
|-
|[[Каракалпактар]]
|19
|0.00%
|15
|0.00%
|4
|0.00%
|-
|[[Оогандар]]
|15
|0.00%
|11
|0.00%
|4
|0.00%
|-
|[[Корейлер]]
|13
|0.00%
|13
|0.00%
|–
|–
|-
|башка улуттар
|489
|0.09%
|485
|0.11%
|4
|0.00%
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!'''Жалпы'''
!'''529,925'''
!'''100%'''
!'''435,120'''
!'''100%'''
!'''94,805'''
!'''100%'''
|}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Wikivoyage|Balkan Province}}

* [http://tourism.gov.tm/images/magazine/buklet/balkan.pdf Балкан вилаятындагы туризм]{{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</text>
      <sha1>r05w9y2abdrginu3bkdz4zvx9uviyu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анау (Түркмөнстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151402</id>
    <revision>
      <id>643566</id>
      <parentid>643345</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10473" sha1="gk8538wys6xcsug4n2e1tbdsaac37lp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|official_name=Анау|native_name=|other_name=Änew şäheri|settlement_type=Шаар|image_skyline=Ruins of Seýit Jemaladdin Mosque.jpg|imagesize=280px|image_caption=Анауга жакын жайгашкан Сейит Жамалиддин мечитинин урандылары|image_flag=|image_seal=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Turkmenistan|pushpin_label_position=bottom|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Түркмөнстандагы жайгашкан жери|subdivision_type=[[Дүйнө өлкөлөрү|Өлкө]]|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name=[[Image:Flag of Turkmenistan.svg|25px]] [[Түркмөнстан]]|subdivision_name1=[[Ахал вилаяты]]|subdivision_type2=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|subdivision_name2=[[Ак-Бугдай этрабы]]|established_title=|established_date=|government_type=|leader_title=|leader_name=|area_magnitude=|area_total_sq_mi=|area_total_km2=|area_land_sq_mi=|area_land_km2=|area_urban_sq_mi=|area_urban_km2=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022 [[Түркмөнстандын демографиясы#2022-жылкы эл каттоо|расмий каттоо]]|population_footnotes=|population_total=28,653|population_urban=|population_metro=|population_density_sq_mi=|population_density_km2=|timezone=|utc_offset=+5|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|37|53|N|58|32|E|region:TM|display=inline}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}
[[Файл:Anau_Mishin.jpg|thumb|300x300px|Анаудагы мечит. К. Мишиндин эмгеги, 1902-жыл; Ашхабаддагы көркөм сүрөт музейи]]
'''Анау''' [[Түркмөнстан]]дагы шаар. Ал 2022-жылдын 20-декабрына чейин Ахал вилаятынын борбору болгон.&lt;ref name=&quot;decree20221220&quot;&gt;{{cite news|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68829/postanovlenie-medzhlisa-milli-gengesha-turkmenistana-ob-otnesenii-k-kategorii-goroda-novogo-sovremennogo-administrativnogo-centra-ahalskogo-velayata-i-prisvoenii-emu-naimenovaniya|title=Постановление Меджлиса Милли Генгеша Туркменистана об отнесении к категории города нового современного административного центра Ахалского велаята и присвоении ему наименования|date=21 December 2022|language=ru|publisher=Электронная газета «Золотой век»}}&lt;/ref&gt; Аймакта биздин заманга чейинки 5500-жылдардан бери адамдар жашап келет. Анаудагы тарыхка чейинки конуштар 1904-жылы Рафаэль Пумпелли жана Уильям Моррис Дэвис тарабынан жүргүзүлгөн казуу иштеринде табылган. 2022-жылы анын калкынын саны 28 653 адамды түзгөн.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti|url=https://www.stat.gov.tm/population-census|access-date=2025-12-04|website=www.stat.gov.tm}}&lt;/ref&gt;

== Этимологиясы ==
Анау — перс тилинен которгондо &quot;жаңы суу&quot; дегенди билдирет.{{sfn|Rapp|2015|p=27}}

== Географиясы ==
Анау [[Копетдаг]] тоо кыркасынын этегинде жайгашкан.{{sfn|Miller|1999|p=14}} Ал [[Ашхабад]] шаарынан {{convert|8|km|sp=us}} түштүктө орун алган.{{sfn|Rapp|2015|p=27}}

== Тарыхы ==
Бул аймакты энеолит доорундагы [[Анау маданияты]] мекендеген.{{sfn|Hiebert|2002|p=33}} Анаунун түндүк бөлүгүндө биздин заманга чейинки 5500-жылдары адамдар отурукташа баштаган. Бул конуш биздин заманга чейинки 3000-жылдарга чейин уланып, андан кийин түштүккө көчкөн. Түштүктөгү бул жер биздин заманга чейинки 3000-жылдан 1000-жылга чейин мекенделген.{{sfn|Good|2012|p=115}}

Анауга 2008-жылдын 3-февралында шаар макамы берилген.{{sfn|Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|2008}} Шаар ТҮРКСОЙдун Маданият министрлеринин туруктуу кеңешинин 39-отурумунда 2024-жылга карата &quot;Түрк дүйнөсүнүн маданий борбору&quot; деп жарыяланган.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2022|title=Änew şäheri – türki dünýäsiniň medeni paýtagty boldy|url=https://www.atavatan-turkmenistan.com/anew-saheri-turki-dunyasinin-medeni-paytagty-boldy/|website=TÜRKMENISTAN WE DÜNÝÄ HABARLARY|language=tk-TK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535|title=Новый облик древнего города|publisher=Нейтральный туркменистан|language=ru|date=26 December 2022|first=Çerkez|last=Nyýazmämedow|access-date=27 December 2022|archive-date=27 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227233936/https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Археологиясы ==
[[Файл:Compartmented_seals_of_eagle,_monkey,_and_goddess,_Turkmenistan_or_northeast_Iran,_early_Bronze_Age,_c._2200-1800_BC,_bronze_-_Museum_of_Fine_Arts,_Boston_-_DSC02815.JPG|thumb|300x300px|Бүркүттүн, маймылдын жана кудайдын бөлүктөргө бөлүнгөн мөөрлөрү, Түркмөнстан же түндүк-чыгыш Иран, алгачкы коло доору, б.з.ч. 2200-1800-жж., коло - Бостон көркөм сүрөт музейи]]
1866-жылы орус генералы бул аймактагы дөбөлөрдү изилдеп, алардын ичинде кенч бар деп ишенген.{{sfn|Rapp|2015|p=27}} Рафаэль Пумпелли жана Уильям Моррис Дэвис 1904-жылы Анауда казуу иштерин жүргүзүшкөн.{{sfn|Rapp|2015|p=28}} Губерт Шмидт жана Вильгельм Дёрпфельд Пумпеллинин казуу иштерин көзөмөлдөшкөн.{{sfn|Rapp|2015|p=29}} Бул казуунун натыйжасында Анауда тарыхка чейинки конуш табылган.{{sfn|Hiebert|2002|p=27}} Пумпелли 1908-жылы дагы бир казуу ишин жүргүзгөн.{{sfn|Good|2012|p=115}} 1993-жылы Фрэнк Т. Хиберт бул жерде казуу иштерин алып барган.{{sfn|Rapp|2015|p=34}}

Биздин заманга чейинки 4500-жылдан 1000-жылга чейинки аралыкта бул аймакта жыгач көмүрү көп болгон.{{sfn|Miller|1999|p=14}} Байыркы Анауда табылган дан өсүмдүктөрүнүн калдыктарынын 85-90%ын [[арпа]] түзгөн.{{sfn|Miller|1999|p=16}}

== Колдонулган адабияттар ==
{{refbegin|30em}}
=== Китептер ===
* {{cite book|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv2b6z7x3|title=The Doctor Who Would Be King|last=Lachenal|first=Guillaume|date=2022|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=9781478015246|doi=10.2307/j.ctv2b6z7x3|jstor=j.ctv2b6z7x3}}

=== Журналдар ===
* {{cite journal|last=Good|first=Irene|title=Changes in Fiber Use and Spinning Technologies on the Iranian Plateau: a comparative and diachronic study of spindle whorls ca 4500-2500 BCE|journal=[[Paléorient]]|date=2012|volume=38|issue=1|pages=111–126|jstor=43264566|url=https://www.jstor.org/stable/43264566}}
* {{cite journal|last=Hiebert|first=Fredrik|title=The Kopet Dag Sequence of Early Villages in Central Asia|journal=[[Paléorient]]|date=2002|volume=28|issue=2|pages=25–41|jstor=41496945|url=https://www.jstor.org/stable/41496945}}
* {{cite journal|last=Miller|first=Naomi|title=Agricultural development in western Central Asia in the Chalcolithic and Bronze Ages|journal=Vegetation History and Archaeobotany|date=1999|volume=8|issue=1|pages=13–19|jstor=23417637|url=https://www.jstor.org/stable/23417637}}
* {{cite journal|last=Rapp|first=George|title=Raphael Pumpelly (1837-1923): Pioneering Archaeological Geologist in Central Asia|journal=Earth Sciences History|date=2015|volume=34|issue=1|pages=13–19|jstor=44075671|url=https://www.jstor.org/stable/44075671}}

=== Веб-сайттар ===
* {{Cite web|date=3 February 2008|title=Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|publisher=[[Түркмөнстан]]|url=http://turkmenistan.gov.tm/_rus/2008/02/03/khalk_maslakhaty_turkmenistana_prinjal_postanovlenie_ob_izmenenii_statusa_nekotorykh_gorodov_i_poselkov_turkmenistana.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107134857/http://turkmenistan.gov.tm/_rus/2008/02/03/khalk_maslakhaty_turkmenistana_prinjal_postanovlenie_ob_izmenenii_statusa_nekotorykh_gorodov_i_poselkov_turkmenistana.html|archive-date=7 January 2009|ref={{harvid|Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|2008}}}}

{{refend}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Wikivoyage|Anau}}

* [http://www.iranicaonline.org/articles/anaw ANAW (Анау)] iranicaonline.org

{{Cities of Turkmenistan}} {{Authority control}}
{{coord|37|53|N|58|32|E|region:TM_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}}</text>
      <sha1>gk8538wys6xcsug4n2e1tbdsaac37lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643567</id>
      <parentid>643566</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Анау, Түркмөнстандагы]]&quot; барагын &quot;[[Анау (Түркмөнстан)]]&quot; деп кайра атады: бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>643566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10473" sha1="gk8538wys6xcsug4n2e1tbdsaac37lp" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|official_name=Анау|native_name=|other_name=Änew şäheri|settlement_type=Шаар|image_skyline=Ruins of Seýit Jemaladdin Mosque.jpg|imagesize=280px|image_caption=Анауга жакын жайгашкан Сейит Жамалиддин мечитинин урандылары|image_flag=|image_seal=|image_map=|map_caption=|pushpin_map=Turkmenistan|pushpin_label_position=bottom|pushpin_mapsize=300|pushpin_map_caption=Түркмөнстандагы жайгашкан жери|subdivision_type=[[Дүйнө өлкөлөрү|Өлкө]]|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name=[[Image:Flag of Turkmenistan.svg|25px]] [[Түркмөнстан]]|subdivision_name1=[[Ахал вилаяты]]|subdivision_type2=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|subdivision_name2=[[Ак-Бугдай этрабы]]|established_title=|established_date=|government_type=|leader_title=|leader_name=|area_magnitude=|area_total_sq_mi=|area_total_km2=|area_land_sq_mi=|area_land_km2=|area_urban_sq_mi=|area_urban_km2=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022 [[Түркмөнстандын демографиясы#2022-жылкы эл каттоо|расмий каттоо]]|population_footnotes=|population_total=28,653|population_urban=|population_metro=|population_density_sq_mi=|population_density_km2=|timezone=|utc_offset=+5|timezone_DST=|utc_offset_DST=|coordinates={{coord|37|53|N|58|32|E|region:TM|display=inline}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}
[[Файл:Anau_Mishin.jpg|thumb|300x300px|Анаудагы мечит. К. Мишиндин эмгеги, 1902-жыл; Ашхабаддагы көркөм сүрөт музейи]]
'''Анау''' [[Түркмөнстан]]дагы шаар. Ал 2022-жылдын 20-декабрына чейин Ахал вилаятынын борбору болгон.&lt;ref name=&quot;decree20221220&quot;&gt;{{cite news|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68829/postanovlenie-medzhlisa-milli-gengesha-turkmenistana-ob-otnesenii-k-kategorii-goroda-novogo-sovremennogo-administrativnogo-centra-ahalskogo-velayata-i-prisvoenii-emu-naimenovaniya|title=Постановление Меджлиса Милли Генгеша Туркменистана об отнесении к категории города нового современного административного центра Ахалского велаята и присвоении ему наименования|date=21 December 2022|language=ru|publisher=Электронная газета «Золотой век»}}&lt;/ref&gt; Аймакта биздин заманга чейинки 5500-жылдардан бери адамдар жашап келет. Анаудагы тарыхка чейинки конуштар 1904-жылы Рафаэль Пумпелли жана Уильям Моррис Дэвис тарабынан жүргүзүлгөн казуу иштеринде табылган. 2022-жылы анын калкынын саны 28 653 адамды түзгөн.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti|url=https://www.stat.gov.tm/population-census|access-date=2025-12-04|website=www.stat.gov.tm}}&lt;/ref&gt;

== Этимологиясы ==
Анау — перс тилинен которгондо &quot;жаңы суу&quot; дегенди билдирет.{{sfn|Rapp|2015|p=27}}

== Географиясы ==
Анау [[Копетдаг]] тоо кыркасынын этегинде жайгашкан.{{sfn|Miller|1999|p=14}} Ал [[Ашхабад]] шаарынан {{convert|8|km|sp=us}} түштүктө орун алган.{{sfn|Rapp|2015|p=27}}

== Тарыхы ==
Бул аймакты энеолит доорундагы [[Анау маданияты]] мекендеген.{{sfn|Hiebert|2002|p=33}} Анаунун түндүк бөлүгүндө биздин заманга чейинки 5500-жылдары адамдар отурукташа баштаган. Бул конуш биздин заманга чейинки 3000-жылдарга чейин уланып, андан кийин түштүккө көчкөн. Түштүктөгү бул жер биздин заманга чейинки 3000-жылдан 1000-жылга чейин мекенделген.{{sfn|Good|2012|p=115}}

Анауга 2008-жылдын 3-февралында шаар макамы берилген.{{sfn|Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|2008}} Шаар ТҮРКСОЙдун Маданият министрлеринин туруктуу кеңешинин 39-отурумунда 2024-жылга карата &quot;Түрк дүйнөсүнүн маданий борбору&quot; деп жарыяланган.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2022|title=Änew şäheri – türki dünýäsiniň medeni paýtagty boldy|url=https://www.atavatan-turkmenistan.com/anew-saheri-turki-dunyasinin-medeni-paytagty-boldy/|website=TÜRKMENISTAN WE DÜNÝÄ HABARLARY|language=tk-TK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535|title=Новый облик древнего города|publisher=Нейтральный туркменистан|language=ru|date=26 December 2022|first=Çerkez|last=Nyýazmämedow|access-date=27 December 2022|archive-date=27 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221227233936/https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Археологиясы ==
[[Файл:Compartmented_seals_of_eagle,_monkey,_and_goddess,_Turkmenistan_or_northeast_Iran,_early_Bronze_Age,_c._2200-1800_BC,_bronze_-_Museum_of_Fine_Arts,_Boston_-_DSC02815.JPG|thumb|300x300px|Бүркүттүн, маймылдын жана кудайдын бөлүктөргө бөлүнгөн мөөрлөрү, Түркмөнстан же түндүк-чыгыш Иран, алгачкы коло доору, б.з.ч. 2200-1800-жж., коло - Бостон көркөм сүрөт музейи]]
1866-жылы орус генералы бул аймактагы дөбөлөрдү изилдеп, алардын ичинде кенч бар деп ишенген.{{sfn|Rapp|2015|p=27}} Рафаэль Пумпелли жана Уильям Моррис Дэвис 1904-жылы Анауда казуу иштерин жүргүзүшкөн.{{sfn|Rapp|2015|p=28}} Губерт Шмидт жана Вильгельм Дёрпфельд Пумпеллинин казуу иштерин көзөмөлдөшкөн.{{sfn|Rapp|2015|p=29}} Бул казуунун натыйжасында Анауда тарыхка чейинки конуш табылган.{{sfn|Hiebert|2002|p=27}} Пумпелли 1908-жылы дагы бир казуу ишин жүргүзгөн.{{sfn|Good|2012|p=115}} 1993-жылы Фрэнк Т. Хиберт бул жерде казуу иштерин алып барган.{{sfn|Rapp|2015|p=34}}

Биздин заманга чейинки 4500-жылдан 1000-жылга чейинки аралыкта бул аймакта жыгач көмүрү көп болгон.{{sfn|Miller|1999|p=14}} Байыркы Анауда табылган дан өсүмдүктөрүнүн калдыктарынын 85-90%ын [[арпа]] түзгөн.{{sfn|Miller|1999|p=16}}

== Колдонулган адабияттар ==
{{refbegin|30em}}
=== Китептер ===
* {{cite book|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv2b6z7x3|title=The Doctor Who Would Be King|last=Lachenal|first=Guillaume|date=2022|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=9781478015246|doi=10.2307/j.ctv2b6z7x3|jstor=j.ctv2b6z7x3}}

=== Журналдар ===
* {{cite journal|last=Good|first=Irene|title=Changes in Fiber Use and Spinning Technologies on the Iranian Plateau: a comparative and diachronic study of spindle whorls ca 4500-2500 BCE|journal=[[Paléorient]]|date=2012|volume=38|issue=1|pages=111–126|jstor=43264566|url=https://www.jstor.org/stable/43264566}}
* {{cite journal|last=Hiebert|first=Fredrik|title=The Kopet Dag Sequence of Early Villages in Central Asia|journal=[[Paléorient]]|date=2002|volume=28|issue=2|pages=25–41|jstor=41496945|url=https://www.jstor.org/stable/41496945}}
* {{cite journal|last=Miller|first=Naomi|title=Agricultural development in western Central Asia in the Chalcolithic and Bronze Ages|journal=Vegetation History and Archaeobotany|date=1999|volume=8|issue=1|pages=13–19|jstor=23417637|url=https://www.jstor.org/stable/23417637}}
* {{cite journal|last=Rapp|first=George|title=Raphael Pumpelly (1837-1923): Pioneering Archaeological Geologist in Central Asia|journal=Earth Sciences History|date=2015|volume=34|issue=1|pages=13–19|jstor=44075671|url=https://www.jstor.org/stable/44075671}}

=== Веб-сайттар ===
* {{Cite web|date=3 February 2008|title=Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|publisher=[[Түркмөнстан]]|url=http://turkmenistan.gov.tm/_rus/2008/02/03/khalk_maslakhaty_turkmenistana_prinjal_postanovlenie_ob_izmenenii_statusa_nekotorykh_gorodov_i_poselkov_turkmenistana.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107134857/http://turkmenistan.gov.tm/_rus/2008/02/03/khalk_maslakhaty_turkmenistana_prinjal_postanovlenie_ob_izmenenii_statusa_nekotorykh_gorodov_i_poselkov_turkmenistana.html|archive-date=7 January 2009|ref={{harvid|Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана|2008}}}}

{{refend}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Wikivoyage|Anau}}

* [http://www.iranicaonline.org/articles/anaw ANAW (Анау)] iranicaonline.org

{{Cities of Turkmenistan}} {{Authority control}}
{{coord|37|53|N|58|32|E|region:TM_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}}</text>
      <sha1>gk8538wys6xcsug4n2e1tbdsaac37lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каракум этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151403</id>
    <revision>
      <id>643562</id>
      <parentid>643346</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="e5aiz7p0ihrrxczqa5luzzijtqdg9op" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Каракум этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Garagum Etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Ягтыёл]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=2,452|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=62,218|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Каракум этрабы''' же '''Гарагум этрабы''' [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Ягтыёл шаарчасы. Ал 1978-жылы Каракум [[Район|району]] катары түзүлүп, 1992-жылы азыркы аталышына өзгөртүлгөн.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Жок
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Ягтыёл
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Акмейдан (Акмейдан, Абайтөш, Гечигыран, Гуртлыдепе, Кишман)
** Дурналыяп (Түркмөнстан, Атлыятан)
** Гөбеклидепе (Гөбекли, Ясыдепе)
** Сахра (Сахра)
** Шатлык (Шатлык, Дурналы)
** Тарпйер (Акжадепе, Эрез)
** Тэзеоба (Тэзеоба)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>e5aiz7p0ihrrxczqa5luzzijtqdg9op</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ёлөтен этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151404</id>
    <revision>
      <id>643569</id>
      <parentid>643347</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5388" sha1="9p1u68rbs0ngskexoiohki98omvt4go" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Ёлөтен этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Ёлөтен]]|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=8,677|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=155,616|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5}}

'''Ёлөтен этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/2073750|access-date=2025-01-29|website=bibliotekanauki.pl|title=Application of drip irrigation for cotton farming in Central Asia: The case of Turkmenistan}}&lt;/ref&gt;. Этраптын административдик борбору — Ёлөтен шаары.

== Тарыхы ==
1926-жылдын январында Иолотань [[Район|району]] катары түзүлүп, Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасынын Мерв округунун курамына кирген. Ошол эле жылдын июль айында Мерв округу жоюлуп, натыйжада Иолотань түздөн-түз Түркмөн ССРине баш ийип калган.

1939-жылдын ноябрында Иолотань [[Мары вилаяты|Мары облусунун]] курамына киргизилген. Бирок 1963-жылы Мары облусу да жоюлуп, Иолотань кайрадан Түркмөн ССРине баш ийген.

1970-жылдын декабрында Иолотань 1963-жылы жоюлган, бирок кайра калыбына келтирилген Мары облусунун курамына кайрадан кирген. 1992-жылы Иолотань азыркы Ёлөтен деген аталышка ээ болуп, [[Мары вилаяты|Мары вилаятынын]] бир бөлүгү болуп калган.

== Этимологиясы ==
Атаныязов бул аталышты конуштун байыркы [[Мерв]] менен [[Герат]]тын ортосундагы Улуу Жибек жолунда жайгашкандыгы менен байланыштырат. Түркмөн тилинде ''ýol'' жана ''öten'' сөздөрү тиешелүүлүгүнө жараша &quot;жол&quot; жана &quot;өткөн&quot; дегенди билдирет, б.а. &quot;өтүүчү жер&quot;.&lt;ref name=&quot;dict&quot;&gt;{{cite book|title=Turkmen-English Dictionary|last1=Frank|first1=Allen J.|last2=Touch-Werner|first2=Jeren|date=October 20, 1999|publisher=Dunwoody Press|isbn=978-1881265290|place=Kensington, Maryland|language=English, Turkmen}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atanyyazov&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.twirpx.com/file/2683178/|title=Түркменистаның Географик Атларының Дүшүндиришли Сөзлүги|last=Atanyýazow|first=Soltanşa|date=1980|publisher=Ылым|place=Ashgabat|pages=159–160|trans-title=Explanatory Dictionary of Geographic Names in Turkmenistan}}&lt;/ref&gt;

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Ёлөтен

* Шаарчалар (şäherçeler)
** Жок

* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Агзыбирлик (Сөйүналыбедең, Агзыбирлик, Тэзеяп)
** Ахунбаба (Зиндигани, Аламдепе, Багтыярлык, Токайчы)
** Акгүзэр (Акгүзэр, Бозятан, Лялезар)
** Аркадаг (Азатлык)
** Байрач (Жаныбек, Ерки, Галкыныш)
** Дөвлетли (Дөвлетли)
** Гаммарбаба (Еңиш, Гаммарбаба, Гаммаряп)
** Гоюнжы (Гоюнжы, Гадыр)
** Каракөл (Каракөл, Газыклыбент)
** Хакыйкат (Хакыйкат)
** Хүжүм (Хүжүм, Берекет)
** Моматай (Моматай, Талхатанбаба, Үчкөпүрө)
** Рахат (Авчы, Алныш, Гуланлы, Рахатяп)
** Солтанбент (Достлук, Дайханбент, Хожакөв, Солтанбент, Шарк, Тэзеер)
** Шөхрат (Шөхрат)
** Ымамбаба (Ымамбаба, Ниязов атындагы)
** Йокары Сухты (Йокары Сухты, Алтын топрак, Атчапар, Гожалы, Таңрыгазан)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>9p1u68rbs0ngskexoiohki98omvt4go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мары этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151405</id>
    <revision>
      <id>643570</id>
      <parentid>643348</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3454" sha1="nszsa3ff0g6qinyhfdtppnek1wprkmr" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Мары этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Mary etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Мары (шаар)|Мары]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=1,352|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=173,140|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Мары этрабы''' [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Мары шаары.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Жок
** ''(Мары этраптын курамына кирбегени менен, анын административдик борбору болуп саналат)''
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Пешаналы
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Абаданлык (Гарадепе, Акгоңур)
** Адалат (Арыкперрең)
** Ак алтын (Гурама)
** Акмырат Хүммедов атындагы (Хожаяп, Гошажа)
** Акыбай (Акыбай)
** А. Мяммедова атындагы (А. Мяммедова атындагы, Яйлагараахмет, Гуртзякир)
** Ашхабад (Говкызерең, Ата, Эгригүзер, 8-март,
** Г. Атабаев атындагы (Дөвлетли)
** Бабасары (Бабасары)
** Дияр (Келтелер, Гараинжик)
** Жемгыет (Мүжевүр, Ханутамыш, Жемгыет)
** Мукры Лорсы атындагы (Мукры Лорсы)
** Пешаналы (Жар)
** Рухубелент (Мүлксычмаз)
** Тэзегүч (Тэзе оба, Акөйли, Сөйүналы)
** Түркмөн жолу (Гожуклар)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>nszsa3ff0g6qinyhfdtppnek1wprkmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мургап этрабы (Түркмөнстан)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151406</id>
    <revision>
      <id>643571</id>
      <parentid>643349</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="hya6kchi6eie58d7ac2diksmy39532i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Мургап этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=Murgap etraby|other_name=Мургап этрабы {{small|1961- }}&lt;br&gt;Сталин этрабы {{small|1933-1961}}|native_name=|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Мургап (шаар)|Мургап]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6,028|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=190,218|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Мургап этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Мургап шаары.

1935-жылдын февралында '''Сталин этрабы''' катары негизделген бул этрап төрт жылдан кийин, 1939-жылдын ноябрында Марынын курамына кирген. Жыйырма эки жылдан кийин, десталинизация өнөктүгүнүн алкагында азыркы Мургап деген аталышка өзгөртүлгөн. 1963-жылдын январында Мары жоюлгандан кийин, ал түздөн-түз Түркмөн ССР өкмөтүнө баш ийген.

1970-жылдын декабрында Мургап кайрадан Марынын курамына кирип, бүгүнкү күнгө чейин ошол жерде калууда.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Мургап
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Деңизхан (''анын ичинде'' Кичи Ханховуз, Сахра)
** Огузхан
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Азатлык (Көшк)
** Бирлешик (Бирлешик)
** Чячдепе (Чячдепе)
** Чөңүр (Чөңүр, Арыгоба, Тэзеоба)
** Достлук (Достлук)
** Деңизхан (Деңизхан, Агзыбирлик)
** Галкыныш (Чемчедепе)
** Гатыяп (Гатыяп, Сухтыяп)
** Говшутбент (Пенживар, Акйер, Гарашсызлык, Бентлиоба)
** Гөкдепе (Гөкдепе, Амашаяп)
** Г. (Гылычдурды) Сяхетмырадов атындагы (Г. Сяхетмырадов атындагы)
** Х. (Хырслан) Жумаев атындагы (Х. Жумаев атындагы)
** Мирас (Говкузерең)
** Мүлкязы (Мүлкязы, Гөклөң, Гүлпери)
** Ровачлык (Ровачлык, Амаша)
** Сухты (Сухты, Гошакөпүрө, Мүлкаман, Бирлешик)
** Шордепе (Шордепе, Мейлетинлик, Ягтылык)
** Ватан (Дашаяк, Ватан)
** Ылхам (Гожуккөляп)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>hya6kchi6eie58d7ac2diksmy39532i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643572</id>
      <parentid>643571</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Artelow &quot;[[Мургап этрабы, Түркмөнстан]]&quot; барагын &quot;[[Мургап этрабы (Түркмөнстан)]]&quot; деп кайра атады: бирдиктүү стандартка келтирүү (унификация)</comment>
      <origin>643571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4447" sha1="hya6kchi6eie58d7ac2diksmy39532i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Мургап этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=Murgap etraby|other_name=Мургап этрабы {{small|1961- }}&lt;br&gt;Сталин этрабы {{small|1933-1961}}|native_name=|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Мургап (шаар)|Мургап]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=6,028|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=190,218|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Мургап этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Мургап шаары.

1935-жылдын февралында '''Сталин этрабы''' катары негизделген бул этрап төрт жылдан кийин, 1939-жылдын ноябрында Марынын курамына кирген. Жыйырма эки жылдан кийин, десталинизация өнөктүгүнүн алкагында азыркы Мургап деген аталышка өзгөртүлгөн. 1963-жылдын январында Мары жоюлгандан кийин, ал түздөн-түз Түркмөн ССР өкмөтүнө баш ийген.

1970-жылдын декабрында Мургап кайрадан Марынын курамына кирип, бүгүнкү күнгө чейин ошол жерде калууда.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Мургап
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Деңизхан (''анын ичинде'' Кичи Ханховуз, Сахра)
** Огузхан
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Азатлык (Көшк)
** Бирлешик (Бирлешик)
** Чячдепе (Чячдепе)
** Чөңүр (Чөңүр, Арыгоба, Тэзеоба)
** Достлук (Достлук)
** Деңизхан (Деңизхан, Агзыбирлик)
** Галкыныш (Чемчедепе)
** Гатыяп (Гатыяп, Сухтыяп)
** Говшутбент (Пенживар, Акйер, Гарашсызлык, Бентлиоба)
** Гөкдепе (Гөкдепе, Амашаяп)
** Г. (Гылычдурды) Сяхетмырадов атындагы (Г. Сяхетмырадов атындагы)
** Х. (Хырслан) Жумаев атындагы (Х. Жумаев атындагы)
** Мирас (Говкузерең)
** Мүлкязы (Мүлкязы, Гөклөң, Гүлпери)
** Ровачлык (Ровачлык, Амаша)
** Сухты (Сухты, Гошакөпүрө, Мүлкаман, Бирлешик)
** Шордепе (Шордепе, Мейлетинлик, Ягтылык)
** Ватан (Дашаяк, Ватан)
** Ылхам (Гожуккөляп)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>hya6kchi6eie58d7ac2diksmy39532i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сакарчяге этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151407</id>
    <revision>
      <id>643574</id>
      <parentid>643350</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="rco6qqo6pyok58oxfa6pm7rafb2wt5b" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Сакарчяге этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Sakarçäge etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Сакарчяге]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=11,480|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=196,202|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Сакарчяге этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Сакарчяге шаары.

1938-жылдын декабрында Сакарчяге катары негизделип, 1939-жылдын ноябрында [[Мары вилаяты|Марынын]] курамына кирген. Сакарчяге 1963-жылдын январында жоюлуп, бирок кийинки жылы түздөн-түз Түркмөн ССР өкмөтүнө баш ийүү менен кайра калыбына келтирилген. 1970-жылдын декабрында ал кайрадан Марынын курамына кирип, бүгүнкү күнгө чейин ошол жерде калууда.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Сакарчяге
** Шатлык
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Дөвлетли заман
** Парахат
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Алтын заман (Лялезар)
** Агзыбир (Аркадаг, Агзыбир)
** Акяп (Акяп, Четили)
** Берекет (Берекет)
** Чашгын (Чашгын)
** Черкезкөл (Черкезкөл)
** Дайхан (Догрыёл, Алажагөз)
** Гараяп (Гараяп)
** Гөкхан (Гөкхан, Айхан, Дагхан, Гүнхан)
** Горгангала (Багшы)
** Гөрелде (Гөрелде, Айнакөл)
** Гумгүзер (Гумгүзер, Дөртгуйы, Гарыбата)
** Гүлүстан (Хакыйкат, Гүлүстан)
** Гызылгум (Бөрү, Д. (Даңатар) Сяхедов атындагы, Гызылгум, Мавытебер)
** Хожадепе (Хожадепе)
** Кесеяп (Кесеяп)
** Мердана (Азатлык)
** Сакарчяге (Дүйедарчылык, Гөкгүммез)
** Солтаныз (Солтаныз, Кыркөйли)
** Сөйүнсары (Сөйүнсары)
** Йылдызхан (Йылдызхан)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>rco6qqo6pyok58oxfa6pm7rafb2wt5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тагтабазар этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151408</id>
    <revision>
      <id>643575</id>
      <parentid>643351</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="qljcmwy2el1on8cbk0vfsu0zpqyc28k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Тагтабазар этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Tagtabazar etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Тагтабазар]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=28,190|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=134,751|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Тагтабазар этрабы''' [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Тагтабазар шаарчасы.

Этрап [[Ооганстан]]дын чек арасына абдан жакын жайгашкан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Quiet Desperation: Turkmen Villagers Fear Afghan Conflict, But Won't Say It Out Loud|url=https://www.rferl.org/a/qishloq-pannier-turkmenistan-village-marchak-afghan-conflict/28133538.html|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|access-date=2020-05-19}}&lt;/ref&gt;

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Серхетабат

* Шаарчалар (şäherçeler)
** Тагтабазар

* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Ахал (Ахал)
** Чеменабат (Чеменабат)
** Дашкөпрү (Дашкөпрү)
** Эрден (Эрден, Достлук)
** Галаймор (Галаймор, Оразбаба)
** Гүлжа (Гүлжа, Дүлдүлахыр, Гызыл Гожалы)
** Марчак (Дурдыев атындагы, Башбедең, Гожалы)
** Пенди (Сухты, Зяхметкеш)
** Сандыкгачы (Сандыкгачы, Багчылык, 27-октябрь)
** С. Ниязов атындагы (Байрач)
** Сарыязы (Сарыязы)
** Сөйүналы (Сөйүналы, Бедең)
** Үзүмчүлүк (Яшлык, Үзүмдү)
** Серхетчи (Серхетчи, Акрабат, Парахат)
** Еңиш (Еңиш)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>qljcmwy2el1on8cbk0vfsu0zpqyc28k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркмөнгала этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151412</id>
    <revision>
      <id>643576</id>
      <parentid>643361</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3362" sha1="rjigs97c4ucacgqmabnzrzh6v47sr6r" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Түркмөнгала этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Türkmengala etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Түркмөнстан}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Түркмөнгала]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=9,112|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=124,642|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Түркмөнгала этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Түркмөнгала шаары.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Түркмөнгала
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Зяхмет (''анын ичинде'' Бяшинжибент, Зяхмет бекети)
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Гатлалы (Гатлалы, Дөрттамлы, Гүммезли)
** Хасыл (Хасыл)
** Кемине атындагы (Кемине, Агзыгара, Дөвлет, Мүрзечяге)
** Магтымгулы атындагы (Амашаяп, Икинжибент, Сейидоба, Ябоба)
** Рехнет (Эркана, Бурказ, Човдур, Гошгызыл, Тутлук, Үчүнжибент, Ялкым)
** Сердаряп (Рахат, Бабакесе, Рухубелент, Сердаряп, Гарамүңңүш)
** Солтаняп (Йылдыз, Кыркалан)
** Тэзедайхан (Чаңлыбент, Хиндигуш)
** Тэзедүнү (Ягты, Кыркишик, Яштар)
** Тэзеёл (Харын, Арыклар, Бирлешик, Гумлы)
** Зяхмет (Кялче, Булучлук, Кичикялче)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>rjigs97c4ucacgqmabnzrzh6v47sr6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байрамалы этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151413</id>
    <revision>
      <id>643577</id>
      <parentid>643362</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="i92gegrex9l8d8kd946kpon8xzxrlk3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Байрамалы этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Baýramaly Etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Turkmenistan}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Байрамалы]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=10,390|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=170,462|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=+5|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Байрамалы этрабы''' — [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Байрамалы шаары.

1925-жылы түзүлгөн бул этрап 1926-жылы Мерв округу жоюлгандан кийин Ашхабаддагы Түркмөн ССРинин борбордук өкмөтүнүн түздөн-түз көзөмөлүнө өткөн; андан соң көзөмөл 1939-жылы ноябрда жаңыдан түзүлгөн Мары облусунун аймактык өкмөтүнө өткөрүлүп берилген.

1957-жылы 12-декабрда Векил-Базар этрабы бул этрапка кошулган.&lt;ref&gt;Ведомости Верховного Совета СССР. № 2 (897), 1958-ж.&lt;/ref&gt;

1963-жылы Мары облусу жоюлганда, ал экинчи жолу борбордук өкмөттүн түздөн-түз көзөмөлүнө өткөн; аймактык өкмөт тарабынан башкаруу 1970-жылы Мары облусу калыбына келтирилгенде гана кайра жанданган.

1988-жылы августта бул этрап жоюлуп, бирок 1992-жылы кайрадан калыбына келтирилген.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Жок
** ''(Байрамалы этраптын курамына кирбегени менен, анын административдик борбору болуп саналат)''
* Шаарчалар (şäherçeler)
** Багтыярлык (мурдагы ''Үч-Ажы'')
** Беркарар
** Мекан
* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** Агаюсуп атындагы (Шөхрат, Дайхан, Дөвлетли)
** Азат (Азат, Догрыяп, Харазлы, Пагтасарай, Түркмөнстан)
** Багт (Багт, Кенар, Чөплидепе, Тэзегүч)
** Бахар (Бахар, Баглыоба)
** Бейиккөпүрө (Бейиккөпүрө, Депгин, Дүйечөкен, Канал, Одунчу)
** Эркана (Эркана, Гөксув)
** Гадыряп (Гадыряп, Чепекяп, Эрикли, Галкыныш)
** Гатакар (Арык, Гөрелде, Мүлк, Түркмөн Гошун)
** Гушлыоба (Гушлыоба, Гутламгала, Гурбангала, Чөпли)
** Хангала (Гараяөрме)
** Хөвесли (Хөвесли, Кыркдепе)
** Мерв (Мерв, Гявургала)
** Мургап (Мургап, Ылхам, Тутлы)
** Ялкым (Ялкым, Берекет, Рафсанжани, Шерекет, Тэзеоба, Токайлы, Учгун, Яйлак, Йылгынлы)

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>i92gegrex9l8d8kd946kpon8xzxrlk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Векилбазар этрабы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151414</id>
    <revision>
      <id>643578</id>
      <parentid>643363</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="qwoeqo30dqq5up01nqwjujhvyzijiw7" xml:space="preserve">{{Infobox settlement|name=Векилбазар этрабы|settlement_type=[[Түркмөнстандын этраптары|Этрап]]|official_name=|other_name=|native_name=Wekilbazar etraby|nickname=|motto=|image_skyline=|imagesize=|image_caption=|image_flag=|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=|shield_size=|image_blank_emblem=|blank_emblem_size=|image_map=|mapsize=300px|map_caption=|image_map1=|mapsize1=|map_caption1=|pushpin_map=|pushpin_label_position=|subdivision_type=Өлкө|subdivision_name={{flag|Turkmenistan}}|subdivision_type1=[[Түркмөнстандын административдик бөлүнүшү|Вилаят]]|subdivision_name1=[[Мары вилаяты]]|subdivision_type2=Борбору|subdivision_name2=[[Молланепес (шаарча)|Молланепес]]|seat_type=|seat=|government_type=|leader_title=|leader_name=|leader_title1=|leader_name1=|established_title=|established_date=|area_magnitude=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_total_km2=9,112|area_land_km2=|area_water_km2=|area_total_sq_mi=|area_land_sq_mi=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2022-жылкы каттоо|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkmenistan: Administrative Division - Population Statistics, Charts and Map |url=https://www.citypopulation.de/en/turkmenistan/admin/|access-date=2025-02-26|website=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|population_note=|population_total=124,642|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=|population_density_metro_km2=|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_density_urban_km2=|population_density_urban_mi2=|timezone=|utc_offset=+5|latd=|latm=|lats=|latNS=|longd=|longm=|longs=|longEW=|elevation_footnotes=|elevation_m=|elevation_ft=|postal_code_type=|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}

'''Векилбазар этрабы''' [[Түркмөнстан]]дын [[Мары вилаяты|Мары вилаятындагы]] этрап. Этраптын административдик борбору — Молланепес шаарчасы.

== Административдик бөлүнүшү ==

* Шаарлар (şäherler)
** Жок

* Шаарчалар (şäherçeler)
** Молланепес (''анын ичинде'' Үчдепе)
** Векилбазар

* Айылдык кеңештер (geňeşlikler)
** А. (Алладурды) Гандымов атындагы (Ватан)
** Акгоңур (Гоңур, Акгоңур, Нарлыоба, Ягтылык)
** Чарлакяп (Чарлакяп, Айгыт, Диңли)
** Эгригүзер (Эгригүзер, Бент)
** Гоңур (Гарагоңур, Нурана)
** Гөкже (Арзув, Багшы, Гарагөкже)
** Халыл (Халыл)
** Ж. (Жумадурды) Атажанов атындагы (Ж. Атажанов атындагы, Чебишген, Гаражакөв, Хашырдык, Ишчи)
** Мүлкамаша (Магтымгулы атындагы, Күмүшчү)
** Молланепес атындагы (Гара)
** Мүлкбүкри (Мүлкбүкри)
** Мүлкюсуп (Парахатлык, Каклыдепе, Мүлкюсуп)
** Рысгаллы (Түркмөнстан, Гөреш)
** Тэзедурмуш (Тэзедурмуш, Дөвлетли)

== Сыйлыктары ==
Векилбазар этрабы 2017-жылдын жыйынтыгы боюнча өлкөдөгү &quot;эң мыкты этрап&quot; наамын жеңип алган.&lt;ref name=&quot;best2019&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.hronikatm.com/2020/02/best-village/|title=Лучшим этрапом 2019 года признан Геоктепинский|date=10 February 2020|language=Russian|publisher=Chronicles of Turkmenistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;best2018&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.hronikatm.com/2019/02/nazvan-luchshij-etrap-2018-goda-glava-kotorogo-poluchit-1-mln/|title=Назван лучший этрап 2018 года, глава которого получит $1 млн|date=2 February 2019|language=Russian|publisher=Chronicles of Turkmenistan}}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>qwoeqo30dqq5up01nqwjujhvyzijiw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркмөнстандын Министрлер Кабинети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151415</id>
    <revision>
      <id>643579</id>
      <parentid>643365</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="c0soqoyf51wlwz56hs1kqhwdxdj7lbs" xml:space="preserve">'''Түркмөнстандын Министрлер Кабинети''' [[Түркмөнстан]]дын негизги [[Аткаруу бийлиги|аткаруучу]] органы.

Түркмөнстандын Министрлер Кабинети мамлекет башчысы жана өкмөт башчысы болуп саналган Түркмөнстандын президенти тарабынан дайындалат. Көпчүлүк учурларда конкреттүү портфелдерди кармоодон тышкары, Министрлер Кабинетинин төрагасынын алты орун басарына (ошондой эле расмий эмес түрдө ''вице-премьер'' деп аталат) Түркмөнстандын кайсы бир вилаятын (аймагын) же борбор калааны көзөмөлдөө жоопкерчилиги да жүктөлүшү мүмкүн.&lt;ref name=&quot;provinces&quot;&gt;{{cite news|url=https://turkmenistan.gov.tm/tk/habar/52364/resmi-habar-7|title=Resmi Habar|date=11 February 2021|language=Turkmen|publisher=Türkmenistan: Altyn asyr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;titles&quot;&gt;{{cite news|url=https://turkmenistan.gov.tm/tk/habar/39580/turkmenistanyn-ministrler-kabinetinin-ginisleyin-mejlisi|title=Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi|date=1 March 2013|language=Turkmen|publisher=Türkmenistan: Altyn asyr}}&lt;/ref&gt;

Бир мамлекеттик корпорациянын («мамлекеттик концерт») — Türkmengaz концернинин башчысы да министрдик даражага ээ жана «мамлекеттик министр» деп аталат.&lt;ref name=&quot;reprimand&quot;&gt;{{cite news|url=https://tdh.gov.tm/en/post/25946/president-turkmenistan-holds-session-development-oil-and-gas-industry|title=The President of Turkmenistan holds session on development of oil and gas industry|date=2 February 2021|publisher=Turkmenistan Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ogtspeakers&quot;&gt;{{cite web|url=https://ogt-turkmenistan.com/ru/speakers|title=Спикеры|publisher=OGT 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;award&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.parahat.info/edict/2093|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью Туркменистана 'Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna'|date=11 December 2020|language=Russian|publisher=parahat.info}}&lt;/ref&gt;

== Жоопкерчиликтери ==
[[Файл:10_manat._Türkmenistan,_1993_a.jpg|right|thumb|200x200px|Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин имараты түркмөн банкнотунда]]
Түркмөнстандын Министрлер Кабинети төмөнкү функцияларды аткарат:

* Түркмөнстандын мыйзамдарынын, Түркмөнстандын Президентинин жана Түркмөнстандын Межлисинин актыларынын аткарылышын уюштурат;
* Жарандардын укуктарын жана эркиндиктерин камсыз кылуу жана коргоо, менчикти, коомдук тартипти жана улуттук коопсуздукту коргоо боюнча чараларды ишке ашырат;
* Ички жана тышкы саясаттын негизги багыттары, ошондой эле өлкөнүн экономикалык жана социалдык өнүгүү программалары боюнча Межлистин кароосуна сунуштарды иштеп чыгат жана сунуштайт;
* Экономикалык жана социалдык өнүгүүнү мамлекеттик башкарууну ишке ашырат; Мамлекеттик ишканаларды, мекемелерди жана уюмдарды башкарууну уюштурат; жаратылыш ресурстарын салкын пайдаланууну жана коргоону камсыз кылат;
* Акча жана кредиттик системаны чыңдоо боюнча чараларды көрөт;
* Зарылчылыкка жараша Министрлер Кабинетинин алдындагы комитеттерди, башкы башкармалыктарды жана башка бөлүмдөрдү түзөт;
* Тышкы экономикалык ишти жүргүзөт жана чет өлкөлөр менен маданий жана башка байланыштарды өнүктүрүүнү камсыз кылат;
* Мамлекеттик органдардын, мамлекеттик ишканалардын жана уюмдардын ишин башкарат; министрликтердин жана ведомстволордун, ошондой эле жергиликтүү аткаруу бийлик органдарынын укуктук актыларын жокко чыгарууга укуктуу;
* Конституцияга, мыйзамдарга жана Түркмөнстандын башка ченемдик укуктук актыларына ылайык өзүнүн компетенттүүлүгүнө кирген башка маселелерди чечет.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>c0soqoyf51wlwz56hs1kqhwdxdj7lbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калян минарети</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151416</id>
    <revision>
      <id>643561</id>
      <parentid>643366</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11476" sha1="aguswe3cc4rnyzzlqkh1x6gc1i5on1g" xml:space="preserve">'''Калян минарети''' ({{lang-uz|Минораи Калон, Minorai Kalon}}, {{lang-fa|Minâra-i Kalân}}, Калон Минор — «Чоң мунара»&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kalon Minaret|url=https://www.lonelyplanet.com/uzbekistan/bukhara/attractions/kalon-minaret/a/poi-sig/443693/357828|website=lonelyplanet.com|access-date=20 September 2018}}&lt;/ref&gt;) — [[Өзбекстан]]дын [[Бухара]] шаарындагы Пои-Калян мечит комплексинин [[Минарет|минарети]] жана шаардын эң көрүнүктүү эстеликтеринин бири.

Минарет Бако аттуу архитектор тарабынан долбоорлонуп, 1127-жылы мусулмандарды күнүнө беш жолу намазга чакыруу үчүн [[Караханийлер кагандыгы|Караханийлердин]] башкаруучусу Мухаммед Арслан-хан тарабынан мурунку структуранын ордуна курулган.

Бул курулуш башталганга чейин мурунку мунара урап калган. Анын &quot;Калян&quot; (жыргалчылык) деген аталышы буддисттик же зороастриялык өткөн чакка ишарат кылышы мүмкүн деген божомолдор бар. Минарет бышкан [[кыш]]тан жасалган, өйдө карай куушталган тегерек мамы түрүндө. Анын бийиктиги (чокусу менен 48 метр), түбүнүн диаметри ал эми жогору жагы.

Мунаранын ичинде мамыны айланып өйдө көтөрүлгөн кыштан жасалган спираль сымал тепкич бар. Мунаранын негизи түз же диагоналдык тартипте тизилген кыштардан жасалган кооздук курлары менен курчалган.&lt;ref&gt;[http://www.advantour.com/uzbekistan/bukhara/kalyan-minaret.htm www.advantour.com/uzbekistan]&lt;/ref&gt; Фриз бөлүгү жазуулары бар көк глазурь менен капталган.

Согуш учурунда жоокерлер минаретти душмандарды байкоо үчүн күзөт мунарасы катары колдонушкан.&lt;ref&gt;Michell, G. 1995. ''Architecture of the Islamic World''. London: Thames and Hudson, 259&lt;/ref&gt;
[[Файл:Kalyan_Prokudin.jpg|left|thumb|Минарет 1909-жылы]]
Курулгандан болжол менен жүз жыл өткөндөн кийин, мунара [[Чыңгыз хан]]ды ушунчалык таң калтыргандыктан, ал айланадагынын баары талкаланганда да бул мунарага тийбөөнү буйруган.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lonely Planet Central Asia|author1=Mayhew, Bradley|author2=Clammer, Paul|author3=Kohn, Michael D.|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=1-86450-296-7}}&lt;/ref&gt; Ал ошондой эле &quot;Өлүм мунарасы&quot; катары да белгилүү, себеби 20-кылымдын башына чейин кылмышкерлерди анын чокусунан ыргытып өлүм жазасына тартышкан. 1938-жылы шаарга жашыруун барган Сир Фитцрой Маклин өзүнүн «Чыгыш ыкмалары» (''Eastern Approaches'') аттуу мемуарында: «1870-жылга чейинки кылымдар бою жана кайрадан 1917–1920-жылдардагы коогалаңдуу жылдарда адамдар аны таажылап турган кооз галереядан ыргытылып, өлүмгө дуушар болушкан», — деп жазат.&lt;ref&gt;{{cite book|title=[[Eastern Approaches]]|last=Maclean|first=Fitzroy|publisher=Jonathan Cape|year=1949|page=147|chapter=X: Bokhara the Noble|author-link=Sir Fitzroy Maclean, 1st Baronet}}&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==
Кээ бир тарыхый булактарга таянсак, Калян минаретинин ордунда мурда башка кичинекей минарет болгон, ал кийин урап калган жана анын ордуна азыркысын куруу чечими кабыл алынган.{{sfn|НЭУ|2000–2005|loc=Минораи Калон}}

Минарет 1127-жылы (XII кылым), [[Бухара]] [[Караханийлер кагандыгы|Караханийлер мамлекетинин]] курамында турганда курулган. Курулуштун демилгечиси шаар куруучу катары таанымал Караханийлер династиясынын башкаруучусу — болгон. Анын аты демилгечи катары минареттин алкактарынын биринде чегилип жазылган. Архитектору  болгон, ал кийин минареттин өзүнөн 45 метр алыстыкта жерге берилген. Легенда боюнча, минареттин пайдубалын алебастр жана төө сүтүнөн куюп жаткан мастер курулушту таштап жок болуп кетип, эки жылдан кийин пайдубал бекемделгенде гана кайтып келип, кыш кыюуну баштаган делет.{{sfn|НЭУ|2000–2005|loc=Минораи Калон}}

Бир убакта минарет бир нече функцияны аткарган. Ал байкоочу мунара, диний функция (минареттин жанындагы  намазга чакыруу — [[Азан]]) жана калкка башкаруучулардын жарлыктарын угузуу үчүн колдонулган.{{sfn|НЭУ|2000–2005|loc=Минораи Калон}}

1920-жылы Бухара операциясы учурунда минарет советтик бомбалоодон жабыркаган.
[[Файл:19200900-buchara.jpg|left|thumb|1920-жылдагы Бухара операциясы учурундагы зыян]]
1924-жылы дубалдын бир бөлүгү жана минареттин мукарнастары калыбына келтирилген. 1960-жылы Очил Бобомуродовдун демилгеси менен минареттин жер астындагы бөлүгү бекемделген. 1997-жылы Бухаранын 2500 жылдыгына карата минарет мыкты усталар тарабынан толугу менен реставрацияланган.{{sfn|НЭУ|2000–2005|loc=Минораи Калон}}

== Сүрөттөлүшү ==
Калян минарети — өйдө карай ичкерген кубаттуу кыш мамы, ал сталактиттүү таажысы бар цилиндр формасындагы фонарь-ротунда менен аяктайт. Фонарь он алты ачык аркага ээ, анын үстүндө &quot;шарафа&quot; деп аталган кооз сталактиттүү карниз бар. Минарет Жума мечитинин түштүк-чыгыш бурчунда жайгашкан жана анын чатыры менен аркалуу көпүрө аркылуу туташкан.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Выдающиеся памятники архитектуры Узбекистана|last=Пугаченко|date=1958|publisher=Государственное издательство художественной литературы УзССР|location=Tashkent|language=Russian|trans-title=Outstanding architectural monuments of Uzbekistan}}&lt;/ref&gt;

Минареттин өзөгүнүн бийиктиги 46,5 метр. Пайдубалынын айланасы 30,43 метр, диаметри 9,7 метр. [[Орто Азия|Борбордук Азияда]] Көнө-Үргөнчтөгү Кутлуг-Тимурдун гана негизи мындан чоңураак.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.turkestantravel.com/ru/sights/minaret-kalon-v-bukhare/|title=Бухара - Минарет Калян|website=www.turkestantravel.com|accessdate=2023-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://meros.uz/object/minorai-kalon|title=Minorai Kalon|website=meros.uz|accessdate=2023-11-04}}&lt;/ref&gt; Мунаранын өзөгү жогору карай байкаларлык ичкерип, фонардын алдында (негизинен 32 метр бийиктикте) диаметри 6 метрге чейин азаят. Минареттин тегерек өзөгү он кырдуу постаментке таянат. Ал бышырылган кыштан (27x27x5 см) [[алебастр]] эритмеси менен курулган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sayyoh.com/diqqatga-sazovor-joylar/buxoro-minorai-kalon/|title=Buxoro-Minorai Kalon|website=www.sayyoh.com|accessdate=2023-11-04|archive-date=2023-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929025003/https://www.sayyoh.com/diqqatga-sazovor-joylar/buxoro-minorai-kalon/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Минареттин дубалдары геометриялык гана эмес, ар түрдүү оймо-чиймелер менен кооздолгон. Мындан тышкары, дубалдарында куфи жазуусундагы тарыхый жана диний тексттер чегилген.&lt;ref name=&quot;description&quot;&gt;{{Cite web|url=https://furqattarixchi.uz/minorai-kalon/|title=MINORAI KALON|website=furqattarixchi.uz|accessdate=2023-11-04}}&lt;/ref&gt;

== Галерея ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Файл:Le_minaret_et_la_mosquée_Kalon_(Boukhara,_Ouzbékistan)_(5658826884).jpg|Пои-Калян ансамблинин бир бөлүгү: минарет жана Калян мечити
Файл:Kalon-Ensemble_Buchara.jpg|Пои-Каляндын көрүнүшү: минарет, Калян мечити жана Мири-Араб медресеси
Файл:2012_Bukhara_7515821196.jpg|Эски Бухаранын бир бөлүгү
Файл:Kalon_Minaret_(8145398812).jpg|Минареттин сырткы дубалдары
Файл:23_Старая_Бухара._Жители_перед_минаретом_Калян_(башней_Зиндан).jpg|Калян минарети 1913-жылы; [[Вильгельм Хартевельд]]дин сүрөтү
Файл:Stans08-176_(3134143849).jpg|Ички тепкич
Файл:Minorai_Kalyan.jpg|Бухара шаарындагы мунара
Файл:Kalyan_Minaret_(Минарет_Калян,_Minorai_Kalon)_-_Bukhara.jpg|Чокусунун деталдары
&lt;/gallery&gt;

== Ошондой эле караңыз ==

*

== Колдонулган адабияттар ==

* {{cite encyclopedia|ref={{harvid|НЭУ|2000–2005}}|entry=M|encyclopedia=Өзбекстан улуттук энциклопедиясы [Национальная энциклопедия Узбекистана]|location=Ташкент|date=2000–2005|language=uz|publisher=Давлат илмий нашриёти|url=https://n.ziyouz.com/kutubxona/category/11-o-zbekiston-milliy-ensiklopediyasi|access-date=2023-09-19}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>aguswe3cc4rnyzzlqkh1x6gc1i5on1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Олий Мажлис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151417</id>
    <revision>
      <id>643560</id>
      <parentid>643367</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4692" sha1="s0ie2tosmc4y5s9kblkc2sbrjgzt58i" xml:space="preserve">'''Олий Мажлис''' ({{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi}}) — [[Өзбекстан]] Республикасынын [[Парламент|парламенти]]. Ал 1995-жылы Жогорку Кеңештин мураскери катары түзүлгөн. 2005-жылдын январындагы реформага чейин бир палаталуу болсо, андан кийин эки палаталуу парламентке айланган. Учурдагы бешинчи чакырылыш 2024-жылдын 27-октябрында түзүлгөн.

Мыйзам чыгаруу палатасы аймактык округдардан шайланган 150 депутаттан турат. Сенат 100 мүчөдөн турат: алардын 84ү аймактардан шайланат, ал эми 16 мүчөсү Өзбекстандын президенти тарабынан дайындалат.

Эки палата тең беш жылдык мөөнөткө шайланат.&lt;ref&gt;[http://mfa.uz/eng/about_uzb/Parlament/ Тышкы иштер министрлигинин сайты]&lt;/ref&gt;

== Этимологиясы ==
''Мажлис'' — [[Араб тили|араб тилинен]] келген сөз, &quot;отуруучу жай&quot; дегенди билдирет.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=1998|title=المجلس|url=http://arabiclexicon.hawramani.com/?p=65568#6f1632|journal=Academy of the Arabic Language in Cairo}}&lt;/ref&gt; Ошентсе да, бул термин [[Мыйзам чыгаруу бийлиги|мыйзам чыгаруучу]] органдарга карата да колдонулат жана ислам дүйнөсүндөгү көптөгөн мамлекеттердин парламенттеринин же кеңештеринин аталышында кездешет.&lt;ref&gt;{{cite web|title=عن المجلس|url=http://www.almajles.gov.ae/Pages/Home.aspx|work=[[Federal National Council]]|year=2011|access-date=24 April 2013}}&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==

=== Өзбек ССРинин Жогорку Совети ===
Өзбек ССРинин Жогорку Совети ({{lang-uz|Ўзбекистон ССР Олий Совети}}, {{lang-ru|Верховный Совет Узбекской ССР}}) [[Советтер Союзу|Совет доорунда]] өлкөнүн негизги мыйзам чыгаруучу органы катары иштеген. Ал 1938-жылы июль айында түзүлгөндөн бери 12 чакырылышта иштеген:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/1_UZBEK/03465.asp|title=03465}}&lt;/ref&gt;

* 1-чакырылыш (1938&amp;#x2013;1946)
* ...
* 12-чакырылыш (1990&amp;#x2013;1994)

1991-жылы 31-августта Жогорку Советтин кезексиз 6-сессиясында Өзбекстандын мамлекеттик көз карандысыздыгы жарыяланган. 1995-жылы февралда акыркы чакырылыштан кийин Жогорку Совет таркатылып, Олий Мажлис болуп кайра түзүлгөн.

== Кызмат адамдары ==
1995-жылдан 2005-жылга чейин бир палаталуу Олий Мажлистин төрагасы болуп Эркин Халилов иштеген. 2005-жылдан бери Сенаттын жана Мыйзам чыгаруу палатасынын өз-өзүнчө төрагалары бар.

=== Мыйзам чыгаруу палатасынын спикери ===

* Эркин Халилов (27-январь, 2005 – 23-январь, 2008)
* Дилорам Ташмухамедова (23-январь, 2008 – 12-январь, 2015)
* Нуриддинжон Исмоилов (2015-жылдын 12-январынан бери)

=== Сенаттын төрагасы ===

* Мурат Шарифхожаев (27-январь, 2005 – 24-февраль, 2006)
* Илгизар Собиров (24-февраль, 2006 – 22-январь, 2015)
* [[Нигматилла Юлдашев]] (22-январь, 2015 – 21-июнь, 2019)
* Танзила Норбаева (2019-жылдын 21-июнунан бери)

[[Файл:Stamps_of_Uzbekistan,_2006-052.jpg|thumb|Олий Мажлистин залы 2006-жылкы [[Өзбекстандын маркалары|Өзбек маркасында]]]]

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [http://www.senat.gov.uz/en/index.html Олий Мажлис Сенаты]
* [http://parliament.gov.uz/en/ Олий Мажлис Мыйзам чыгаруу палатасы]</text>
      <sha1>s0ie2tosmc4y5s9kblkc2sbrjgzt58i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Синан Оган</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151418</id>
    <revision>
      <id>643559</id>
      <parentid>643368</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4170" sha1="2ql6025e510nw5zw2rbx4zjocphd8vp" xml:space="preserve">'''Синан Оган''' (1969-жылы 14-мартта туулган) — түркиялык саясатчы, 2011-жылы оңчул Улуттук кыймыл партиясы (MHP) менен Түрк парламентине депутат болуп шайланган.&lt;ref&gt;[http://news.day.az/politics/272936.html Azeri Elected to Turkish Parliament]. ''Day.az''. 13 June 2011.&lt;/ref&gt; Ал экинчи турга алып келген 2023-жылкы Түркиядагы президенттик шайлоодо «АТА альянсынын» президенттикке талапкери болгон. Шайлоодо үчүнчү орунду ээлеп, натыйжада «чечүүчү фигура» (kingmaker) катары сыпатталган.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/05/15/sinan-ogan-the-unexpected-kingmaker-in-turkey-s-presidential-election_6026725_4.html|title=Sinan Ogan, the unexpected kingmaker in Turkey's presidential election|newspaper=Le Monde.fr|date=15 May 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-runoff-potential-kingmaker-draws-red-line-kurdish-consessions-2023-05-15/|title=For Turkey runoff, potential kingmaker draws red line at Kurdish concessions|newspaper=Reuters|date=15 May 2023|last1=Altayli|first1=Birsen|last2=Coskun|first2=Orhan}}&lt;/ref&gt; Ал шайлоонун экинчи турунда «Элдик альянстын» талапкери Режеп Тайып Эрдоганды колдоп, натыйжада Эрдоган президент болуп шайланган.

== Өмүр баяны жана билими ==
Оган 1969-жылы 14-мартта Түркиянын Ыгдыр шаарында, теги азербайжан болгон үй-бүлөдө туулган. 1989-жылы Мармара университетинин менеджмент бөлүмүн аяктаган. 1993-жылдан 2000-жылга чейин Оган Азербайжан мамлекеттик экономикалык университетинде декандын орун басары болуп иштеген.&lt;ref name=&quot;Sinan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|title=Sinan Oğan|trans-title=|publisher=Official page|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027021550/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|archive-date=27 October 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1994-жылдан 1998-жылга чейин ал Түркиянын Тышкы иштер министрлигинин алдындагы Түрк кызматташтык жана координация агенттигинин (TİKA) өкүлү катары кошумча миссияда кызмат өтөгөн.

== Кесиптик ишмердүүлүгү ==
2000-жылы Түркияга кайтып келип, Евразия стратегиялык изилдөөлөр борборунда [[Кавказ]] аймагы боюнча иштей баштаган. Ал Эл аралык мамилелер жана стратегиялык анализ борборунун (TURKSAM) пайдубалын түптөгөн. Огандын китептеринин катарына 1992-жылы Түрк дүйнөсүн изилдөө фонду тарабынан басылып чыккан «Азербайжан», 2003-жылы Орусияда жарык көргөн «Саясат жана олигархия» жана 2006-жылы басылган «Кызгылт сары революциялар» кирет. Ошондой эле ал 500дөн ашык макала жана анализдерди жарыялаган.&lt;ref name=&quot;Sinan&quot; /&gt; 2009-жылы Оган Мөскөө мамлекеттик эл аралык мамилелер институтунда эл аралык мамилелер жана саясат таануу боюнча PhD даражасын алган.&lt;ref&gt;[http://www.nationofturks.com/witers/dr-sinan-ogan Dr. Sinan OĞAN]. ''Nationofturks.com''.&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>2ql6025e510nw5zw2rbx4zjocphd8vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хакан Фидан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151419</id>
    <revision>
      <id>643558</id>
      <parentid>643369</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6308" sha1="77wh08denimy0gzwl9k4zmarn6acgkm" xml:space="preserve">'''Хакан Фидан''' (1968-жылы 17-июлда туулган&lt;ref&gt;[https://www.gazetemunevver.com.tr/hakan-fidan-kimdir Hakan Fidan Kimdir?]&lt;/ref&gt;) — түркиялык саясатчы, 2023-жылдын июнь айынан бери Түркиянын Тышкы иштер министри болуп кызмат кылат. Ал буга чейин 2010-жылдын мартынан 2023-жылдын июнуна чейин Улуттук чалгындоо уюмунун (MİT) директору болгон.&lt;ref name=&quot;TZ&quot;&gt;''[[Today's Zaman]]'', 19 April 2010, [http://www.todayszaman.com/news-207819-hakan-fidan-becomes-next-head-of-turkish-intelligence.html Hakan Fidan becomes next head of Turkish intelligence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031121214/http://www.todayszaman.com/news-207819-hakan-fidan-becomes-next-head-of-turkish-intelligence.html|date=31 October 2013}}&lt;/ref&gt;

Фидан Режеп Тайып Эрдогандан кийин Адилеттик жана өнүгүү партиясынын (АКП) лидери жана Түркиянын президенти катары анын мүмкүн болгон мураскери катары каралууда.&lt;ref&gt;{{cite web|date=5 September 2023|title=Three figures stand out for AKP leadership in post-Erdoğan period, says journo|url=https://www.duvarenglish.com/three-figures-stand-out-for-akp-leadership-in-post-erdogan-period-says-journo-news-62958|access-date=3 November 2023|website=Duvar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.turkishminute.com/2025/12/29/post-erdogan-succession-poll-puts-his-son-third-behind-senior-akp-figures/&lt;/ref&gt;

== Жаш кези жана билими ==
Фидандын атасы Ван провинциясынан чыккан этникалык [[Күрттөр|күрт]], ал эми апасы Денизлиден чыккан түрк.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Akin|first=Ezgi|date=4 June 2023|title=Who is Hakan Fidan, Turkey's new foreign minister with spy powers?|url=https://www.al-monitor.com/originals/2023/06/who-hakan-fidan-turkeys-new-foreign-minister-spy-powers|access-date=6 June 2023|website=[[Al-Monitor]]|quote=[...] Fidan, whose father is an ethnic Kurd [...]}}&lt;/ref&gt; Анын атасы күрттөрдүн Хесенан уруусунан чыккан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=İlk kez duyacaksınız! Hakan Fidan'ın aşiretinin 2. Abdülhamid ile bağlantısı ve Osmanlı paşası akrabaları|url=https://www.yeniakit.com.tr/haber/ilk-kez-duyacaksiniz-hakan-fidanin-asiretinin-2-abdulhamid-ile-baglantisi-ve-osmanli-pasasi-akrabalari-1763761.html|access-date=2 May 2024|website=m.yeniakit.com.tr}}&lt;/ref&gt; Ал Мэриленд университетинде менеджмент жана саясат таануу боюнча бакалавр даражасын алган, кийинчерээк Билкент университетинде магистратураны жана докторантураны аяктаган.

== Аскердик жана алгачкы карьерасы ==
1986-жылдан 2001-жылга чейин ал Түрк кургактагы күчтөрүндө офицер (non-commissioned officer) болуп кызмат өтөгөн жана Германиядагы [[НАТО]]нун Тез аракеттенүүчү корпусунун бөлүгү болгон.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=3 June 2023|title=Türkiye's top intelligence chief Fidan becomes foreign minister|url=https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister/amp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603202123/https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister/amp|archive-date=3 June 2023|access-date=4 June 2023|website=[[Daily Sabah]]}}&lt;/ref&gt; Фидан 2003-жылдан 2007-жылга чейин Түрк кызматташтык жана координация агенттигин (TIKA) жетектеп, түрк тилдүү жана африкалык өлкөлөрдөгү өнүктүрүү долбоорлоруна басым жасаган.&lt;ref name=&quot;dunya&quot;&gt;{{cite news|date=19 April 2010|title=Hakan Fidan slated to be next head of Turkish intelligence|work=[[Dünya Newspaper|Dünya]]|url=http://www.dunya.com/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-84798h.htm|url-status=live|accessdate=25 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190103/http://www.dunya.com/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-84798h.htm|archive-date=29 October 2013}}&lt;/ref&gt; Ал ошондой эле премьер-министрликте катчынын жардамчысы жана Режеп Тайып Эрдогандын коопсуздук боюнча кеңешчиси болуп иштеген.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last1=Peters|first1=Dominik|last2=Popp|first2=Maximilian|last3=Sydow|first3=Christoph|date=11 November 2018|title=Jamal Khashoggi: Der Mann, der alles über Khashoggis Sterben weiß|language=de|work=Der Spiegel|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/jamal-khashoggi-hakan-fidan-treibt-mohammed-bin-salman-vor-sich-her-a-1237590.html|url-status=live|access-date=11 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011010013/https://www.spiegel.de/politik/ausland/jamal-khashoggi-hakan-fidan-treibt-mohammed-bin-salman-vor-sich-her-a-1237590.html|archive-date=11 October 2022|issn=2195-1349}}&lt;/ref&gt; Эл аралык деңгээлде ал МАГАТЭ (IAEA)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; жана ЮНИДОнун (UNIDO) директорлор кеңешинде мүчө болгон.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news|date=11 February 2012|title=Hakan Fidan kimdir? Özgeçmişinde neler var? İşte engenç MİT Başkanı'nın özgeçmişi|language=Turkish|newspaper=[[Vatan Newspaper|Vatan]]|url=http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html|url-status=dead|access-date=17 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219061546/http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html|archive-date=19 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>77wh08denimy0gzwl9k4zmarn6acgkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Байыркы түрк жазуусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151471</id>
    <revision>
      <id>643557</id>
      <parentid>643495</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Булактар */</comment>
      <origin>643557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5549" sha1="gje8b4lm4qpx90gtge4gf4714tlju85" xml:space="preserve">'''Байыркы түрк жазуусу''' (ошондой эле ар түрдүү аталыштар менен белгилүү: '''Көк түрк жазуусу''', '''Орхон жазуусу''', '''Орхон-Енисей жазуусу''', '''Түрк руналары''') — VIII–X кылымдарда Көк түрктөр жана башка алгачкы түрк кагандыктары тарабынан [[Байыркы түрк тили|байыркы түрк тилин]] жазуу үчүн колдонулган [[алфавит]].&lt;ref name=&quot;Scharlipp&quot;&gt;Scharlipp, Wolfgang (2000). ''An Introduction to the Old Turkish Runic Inscriptions''. Verlag auf dem Ruffel, Engelschoff. &lt;/ref&gt;

Жазуу [[Монголия]]дагы Орхон өрөөнүнүн атынан аталган. Ал жерден VIII кылымдын башына таандык жазууларды 1889-жылы Николай Ядринцев жетектеген экспедиция тапкан.&lt;ref name=&quot;sinor&quot;&gt;{{cite encyclopedia|last=Sinor|first=Denis|title=Old Turkic|encyclopedia=History of Civilizations of Central Asia|volume=4|pages=331–333|publisher=[[UNESCO]]|location=Paris|year=2002}}&lt;/ref&gt; Бул Орхон жазууларын [[Василий Радлов]] басып чыгарып, 1893-жылы даниялык филолог Вильгельм Томсен чечмелеген.&lt;ref&gt;Vilhelm Thomsen, [Turkic] ''Orkhon Inscriptions Deciphered'' (Helsinki : Society of Finnish Literature Press, 1893). Translated in French and later English (Ann Arbor MI: University Microfilms Intl., 1971). OCLC 7413840&lt;/ref&gt;

Бул жазуу системасы кийинчерээк [[Уйгур кагандыгы|Уйгур кагандыгында]] да колдонулган. Мындан тышкары, IX кылымдагы [[Енисей кыргыздары]]нын жазууларынан белгилүү болгон [[Енисей]] варианты бар. Ошондой эле [[Түркстан]]дын [[Талас өрөөнү]]ндөгү жазуулар жана X кылымдагы Байыркы венгр алфавити менен тектеш болушу мүмкүн. Сөздөр адатта оңдон солго карай жазылган.

== Келип чыгышы ==
Көптөгөн окумуштуулар, Вильгельм Томсенден (1893) баштап, байыркы түрк жазуусу Арамей алфавитинин тукумдарынан, атап айтканда, Пахлави жана Согду алфавити аркылуу келип чыккан деп эсептешет.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fWNpIGNFz0IC|title=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. Morocco - Ruzzīk|last1=Brill|first1=E. J.|date=1993|publisher=Brill|isbn=978-90-04-09792-6|location=Volume 6|page=911|language=en|access-date=7 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6lQwRD2Cb8EC&amp;pg=PT180|title=The Routledge Handbook of Scripts and Alphabets|last1=Campbell|first1=George|last2=Moseley|first2=Christopher|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-135-22296-3|page=40|author-link1=George L. Campbell|author-link2=Christopher Moseley}}&lt;/ref&gt; Ошондой эле санскритти жазуу үчүн колдонулган Кхароштхи жазуусунан келип чыгышы мүмкүн деген божомолдор бар. Кээ бир окумуштуулар эвразиялык көчмөндөрдүн мал-жандыктарына баскан эн тамгаларын ('''тамгалар''') жазуунун булактарынын бири катары карашкан, бирок формалык окшоштуктарга карабастан, бул гипотеза далилденбегендиктен четке кагылган.&lt;ref&gt;Aristov, N. (1896) Notes on Ethnic Composition of Turkic Tribes and People and Population Record. ZhS 3-4, 277-456&lt;/ref&gt; Жазуу Согду жана Сирия алфавиттери аркылуу арамей жазуусунан келип чыккандыгы эң ишенимдүү версия болуп саналат.

Заманбап кытай булактары түрктөрдүн VI кылымга чейин жазуусу болгон-болбогону тууралуу карама-каршы маалыматтарды беришет. VII кылымдагы «Чжоу китеби» түрктөрдүн согдуларга окшош жазуусу болгонун айтса, «Суй китеби» жана «Түндүк династиялардын тарыхы» түрктөрдүн жазуусу болгон эмес деп ырасташат. Венгр окумуштуусу Иштван Вашаринин айтымында, байыркы түрк жазуусу биринчи кагандардын тушунда ойлоп табылган жана согду жазуусунун негизинде моделделген. Жазуунун бир нече варианттары VI кылымдын биринчи жарымында эле пайда болгон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [[Diringer, David]]. ''The Alphabet: a Key to the History of Mankind'', New York, NY: Philosophical Library, 1948, pp.&amp;nbsp;313–315.
* Erdal, Marcel. 2004. ''A grammar of Old Turkic''. Leiden &amp; Boston: Brill.</text>
      <sha1>gje8b4lm4qpx90gtge4gf4714tlju85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ботай маданияты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151472</id>
    <revision>
      <id>643556</id>
      <parentid>643496</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Булактар */</comment>
      <origin>643556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7738" sha1="lffuo48fbtyd90tq0d8q3l6lq9progp" xml:space="preserve">'''Ботай маданияты''' — тарыхка чейинки Борбордук Азиянын түндүк бөлүгүндөгү [[археологиялык маданият]] (болжол менен б.з.ч. 3700–3100-жж.).&lt;ref name=&quot;MairHickman&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=mflvBAAAQBAJ|title=Reconfiguring the Silk Road: New Research on East-West Exchange in Antiquity|last1=Mair|first1=Victor H.|last2=Hickman|first2=Jane|date=8 September 2014|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|isbn=978-1-934536-69-8|page=15|author-link1=Victor H. Mair|access-date=13 June 2015}}&lt;/ref&gt; Ал азыркы Түндүк Казакстандагы Ботай конушунун атынан аталган. Ботай маданиятынын дагы эки ири объектиси бар: Красный Яр жана Васильковка.&lt;ref name=&quot;Olsen-2006&quot;&gt;{{Cite book|title=Beyond the Steppe and the Sown: proceedings of the 2002 University of Chicago Conference on Eurasian Archaeology|last1=Olsen|first1=Sandra|last2=Bradley|first2=Bruce|last3=Maki|first3=David|last4=Outram|first4=Alan|publisher=Brill|year=2006|isbn=978-90-04-14610-5|editor-last1=Peterson|editor-first1=D. L. L.M.|series=Colloquia Pontica #13|location=Leiden|pages=89–111|chapter=Community organisation among Copper Age sedentary horse pastoralists of Kazakhstan|editor-last2=Popova|editor-first2=L. M.|editor-last3=Smith|editor-first3=A. T.}}&lt;/ref&gt;

Ботай объектиси Ишим дарыясынын куймасы болгон Иманбурлук дарыясынын жээгинде жайгашкан. Бул жерде кеминде 153 [[Жер төлө|жер төлө-үй]] табылган. Конуштун бир бөлүгү дарыянын эрозиясынан улам талкаланган (бул процесс дагы деле уланууда) жана токойлорду иштетүү учурунда зыян тарткан.

== Археология ==
Ботай маданияты жапайы айбандарды уулап, көчүп-конуп жүргөн көчмөн жашоо образынан, негизинен [[Жылкы эти|жылкы этине]] таянган [[Отурукташуу|отурукташкан]] жашоо образына өтүү менен пайда болгон. Ботайлыктардын конуштары жер төлө-үйлөрдөн турган жана салыштырмалуу чоң, туруктуу болгон; эң чоңу — 160тан ашык үйү бар Ботай конушу. Ботай маданияты жылкы багуунун эң алгачкы далилдери менен байланыштырылат. Ботай конуштарынын ичинде жана айланасында өтө көп сандагы жылкы сөөктөрү, короого окшогон тосмолор жана көп өлчөмдөгү жылкынын кыгы табылган, бул ботайлыктар жылкыларды кармап, атүгүл аларды колго үйрөткөнүн ишарат кылат. Археологиялык маалыматтар ботайлыктар отурукташкан малчылар болгонун жана иттерди да колго үйрөтүшкөнүн көрсөтөт.&lt;ref name=&quot;Olsen&quot;&gt;{{Cite web|last=Olsen|first=Sandra|date=27 June 2014|title=The Early Horse Herders of Botai|url=https://biodiversity.ku.edu/archaeology/research/early-horse-herders|url-status=live|access-date=16 September 2021|website=KU Biodiversity Institute &amp; Natural History Museum|language=en}}&lt;/ref&gt;

Бир катар изилдөөчүлөр жылкылар эң алгач Ботайда колго үйрөтүлгөн деп ырасташат.&lt;ref name=&quot;Science5919_06032009&quot;&gt;{{cite journal|last1=Outram|first1=Alan K.|last2=Stear|first2=Natalie A.|last3=Bendrey|first3=Robin|last4=Olsen|first4=Sandra|last5=Kasparov|first5=Alexei|last6=Zaibert|first6=Victor|last7=Thorpe|first7=Nick|last8=Evershed|first8=Richard P.|display-authors=1|date=6 March 2009|title=The Earliest Horse Harnessing and Milking|journal=Science|volume=323|issue=5919|pages=1332–35|doi=10.1126/science.1168594}}&lt;/ref&gt; Мурда жылкы сөөктөрүнүн көбү жапайы түргө (''Equus ferus'') таандык жана жаа, жебе, найза менен ууланган деп эсептелчү. Бирок, 2009-жылы жарыяланган маалыматтар боюнча, карапа идиштерде бээнин сүтүнүн калдыктары жана жылкы сөөктөрүндө колго үйрөтүлгөндөн кийинки өзгөчө белгилер табылган. Бул Ботай маданияты б.з.ч. 3500-жылдары эле колго үйрөтүлгөн жылкыларды колдонгонун далилдейт — бул мурдагы илимий консенсустан дээрлик 1000 жылга эрте. Ботай жылкылары негизинен Пржевальский жылкыларынын ата-бабалары болгон жана азыркы үй жылкыларынын генофондуна 2,7% гана салым кошкон. Демек, азыркы жылкылар башка борборлордо колго үйрөтүлгөн болушу мүмкүн.
[[Файл:Illustration_of_Botai_house_structure.png|thumb|Ботай үйүнүн түзүлүшүнүн иллюстрациясы.]]
Бирок, тиш таштарын анализдеген соңку изилдөөлөр Ботай маданиятынын өкүлдөрү сүт азыктарын колдонбогонун көрсөтүүдө. Бул ачылыш карапалардагы жаныбарлардын майына таянып чыгарылган жылкы сааган деген тыянактарды жокко чыгарышы мүмкүн (эгерде сааган сүт башка максаттарда, мисалы, жаш жаныбарларды багуу үчүн колдонулбаса).

Дамгаард жана башкалар (2018) Ботай жылкылары азыркы кадимки жылкынын (''Equus caballus'') ата-бабалары эмес экенин ырасташкан, бирок алар баары бир колго үйрөтүлгөн деп эсептешет. Ботай жылкыларынын жаак сөөктөрүндөгү тиштердин жешилүүсү ооздуктар (тизгин же жүгөн) колдонулганын көрсөтөт. Ошондой эле, жылкылардын калдыктарынан &quot;леопард-тактуу&quot; түстү пайда кылган TRPM1 гени табылган. Мындай жылкылар табиятта түнкүсүн көрө албай, жапайы шартта аман калышы кыйын болмок, демек, аларды адамдар багып, коргоп келишкен.

Ботай конуштарында [[Металлургия|металлургиянын]] далилдери табылган эмес. Куралдар таштан жана жылкы сөөгүнөн жасалган. Карапа идиштери жөнөкөй формада, негизинен боз түстө жана жылтыратылган эмес (глазурсуз). Кооздуктары геометриялык оймолордон, анын ичинде үч бурчтуктардан жана ромбдордон турган.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>lffuo48fbtyd90tq0d8q3l6lq9progp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хүррем Султан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151473</id>
    <revision>
      <id>643555</id>
      <parentid>643497</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="8tqo7k95jjnhd8afiwrw9a9rhv6ueko" xml:space="preserve">'''Хүррем Султан''' ( болжол менен 1505&lt;ref&gt;&quot;Roxolana in European Literature, History and Culture&quot; edited by Galina I. Yermolenko, Pg 2&lt;/ref&gt; — 1558-жыл 15-апрель), ошондой эле '''Роксолана''' катары белгилүү — Осмон султаны Сүлейман Канунинин башкы аялы, анын мураскери Селим IIнин апасы жана Осмон империясынын тарыхындагы биринчи ''хасеки султан''. Ал Осмон тарыхындагы эң күчтүү жана таасирдүү аялдардын бирине айланган жана «Аялдар султанаты» деп аталган мезгилдин башатында турган.

Болжолдуу маалыматтар боюнча, Рутенияда (азыркы Украина) православ үй-бүлөсүндө туулган. Ал [[Крым татарлары]] тарабынан кулчулукка туткундалып, [[Крым хандыгы|Крым]] аркылуу Осмон борбору Константинопольго алынып келинген.

Ал султандын гаремине кирип, тез эле Сүлейман Султандын сүйүктүү токолуна айланган. Осмон салтын бузуп, Сүлейман Хүрремге эркиндик берип, аны менен расмий никеге турган. Буга чейин султандар кул аялдар менен никеге турушкан эмес. Хүррем султандын сарайында өмүрүнүн акырына чейин калып, күйөөсү менен абдан жакын мамиледе болгон. Алар кеминде алты балалуу болушкан, анын ичинде болочоктогу султан Селим II да бар. Хүррем султанга чейинки салт боюнча, бир токол султанга бир гана эркек бала төрөп бериши керек болгон (бийлик балансын сактоо үчүн), бирок Хүррем беш эркек бала төрөп, бул салтты да бузган.

Хүррем империянын саясатында борбордук ролду ойноп, чоң бийликке ээ болгон. Сүлейман менен Хүрремдин ортосундагы кат алышуулар анын Султандын эң ишенимдүү кеңешчиси болгонун тастыктайт. Султан жортуулдарда жүргөндө, алар бири-бирине кумарлуу сүйүү каттарын жазышкан, ошону менен бирге Хүррем саясий абал тууралуу маалымат берип турган. Ал эл аралык дипломатияга да аралашып, мисалы, Польша менен болгон дипломатиялык мамилелерге таасир эткен.

Хүррем ири коомдук курулуштарды (анын ичинде Хасеки Султан комплекси жана Хүррем Султан мончосу) каржылаган. Ал 1558-жылы апрелде Константинополдо каза болуп, Стамбулдагы Сүлеймание мечитинин аймагындагы кооз күмбөзгө коюлган. Сегиз жылдан кийин анын жанына Сүлейман Султан да коюлган.

== Колдонулган адабияттар ==
* {{cite book|title=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire|last=Peirce|first=Leslie|date=1993|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-1950-8677-5|author-link=Leslie Peirce}}
* {{cite book|title=Empress of the East: How a European Slave Girl Became Queen of the Ottoman Empire|last=Peirce|first=Leslie|publisher=New York Basic Books|year=2017|isbn=978-0-4650-3251-8|author-link=Leslie Peirce}}.
== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>8tqo7k95jjnhd8afiwrw9a9rhv6ueko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кемаль Сунал</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151474</id>
    <revision>
      <id>643554</id>
      <parentid>643498</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6044" sha1="fzd0knmptlh46gomg2et4y52s7t3s00" xml:space="preserve">'''Кемаль Сунал''' (11-ноябрь 1944&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/kemal-sunalin-dogum-gunu-hakkindaki-iddiaya-ailesi-son-nokтayi-koydu-865025|title=Kemal Sunal'ın doğum günü hakkındaki iddiaya ailesi son noktayı koydu|website=www.cumhuriyet.com.tr}}&lt;/ref&gt; — 3-июль 2000) — [[Түрктөр|түрк]] актёру жана куудулу. Ал алгач «Canım Kardeşim» (1973) драмасындагы экинчи пландагы ролу менен көңүл бурган. Андан кийин «Köyden Иndim Şehire» (1974), «[[Көк шуру|Mavi Boncuk]]» (1974), «Хабабам классы» (1975), «Kapıcılar Kralı» (1976), «Тосун паша» (1976), «Çöpçüler Kralı» (1977), «[[Шабан уулу Шабан|Şaban Oğlu Şaban]]» (1977), «Кибар Фейзо» (1978) жана «Зүбүк» (1980) сыяктуу түрк киносунун классикасына айланган комедиялык тасмаларында башкы ролдорду ойноп, атактуулукка жеткен. Анын акыркы ролу «Пропаганда» (1999) драмасында болгон.

== Карьерасы ==
Кемаль Сунал Вефа лицейин (Vefa Lisesi) аяктаган. Жаш кезинен баштап ар кандай театрларда кичинекей ролдорду ойноп, узак жана ийгиликтүү актердук жолун баштаган. Бир аз убакыт Кентерлер театрында иштеп, «Zoraki Tabip» спектаклинде дебют жасаган. Кийинчерээк «Devekuşu Kabare» театрына которулуп, ал жерде өзүнүн чеберчилигин көрсөткөн.

Анын чыныгы таланты таанылып, чоң бюджеттик жана белгилүү актерлор катышкан тасмаларга сунуштар түшө баштаган. Анын биринчи чоң ролу режиссер Эртем Эгилмездин «Tatlı Dillim» тасмасында болгон. Бир нече жылдын ичинде Сунал Халит Акчатепе, Шенер Шен жана Мүнир Өзкүл сыяктуу белгилүү актерлор менен бирге роль жараткан.

Анын эң атактуу ролу — «Хабабам классы» (Окшошпогон класс) тасмасындагы «Шабан» каарманы. Көпчүлүк классташтары аны «Инек» (окумуштуу/ботаник) Шабан деп аташчу. Инек Шабан достору тарабынан дайыма шылдыңдалып, кемсинтилсе да, мектептен качуу үчүн туннель казуу же мектептин чатырында тамеки чегүү сыяктуу күтүүсүз иштерди жасоодон кайтчу эмес. Бул каарман түрк элинин эсинде ушунчалык таза жана бекем сакталып калгандыктан, Суналга болгон сый-урматтын белгиси катары «Хабабам классынын» кийинки жаңы версияларында бул ролду башка эч бир актер ойногон эмес.

Анын башка белгилүү каармандарынын арасында: Тосун паша; Сүт кардеш Шабан; муниципалдык кызматкердин колуктусуна ашык болгон «Көчө шыпыргычтар падышасы»; өз айылына доктур болуп көрүнүп кайтып келген оорукананын мурдагы тазалоочусу «Доктор Живаным»; жана сүйүктүүсүн таң калтыруу үчүн спортчу болууга аракет кылган жөнөкөй адам «Орта Дирек Шабан» бар.

Анын тасмаларынын популярдуулугу бир гана өзгөчө юмордо эмес, ошондой эле 1970-1980-жылдардагы Түркиянын айылдык кедей-кембагалдары дуушар болгон көйгөйлөрдү чагылдырганында болгон. Дээрлик бардык тасмаларында Кемаль Сунал жашоо үчүн күрөшкөн кедей адамдын образын жараткан.

Суналдын акыркы тасмасы Синан Четин тарабынан тартылган «Пропаганда» болду. Анда Сунал Сирия–Түркия чек арасындагы бажы кызматкеринин ролун ойногон. Олуттуу драма болгон бул фильм анын башка иштеринен кескин айырмаланып турган. Фильмде Суналдын каарманы мыйзам алдындагы милдети менен достук милдетинин ортосундагы кыйын тандоого туш болуп, айласыздыкка түшкөнү сүрөттөлөт. Коомдук пикирде бул фильм анын эң мыкты иши катары эсептелбесе да, тасмада Кемаль Суналдын уулу Али Сунал да кенже бажы кызматкеринин ролун ойногондугу менен маанилүү.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Кошумча окуу ==

* '''Гүл Сунал''', ''Kemal Hadi Gel, Bi Kahve İçelim'', Doğan Kitap, 
* '''Фериха Карасу Гүрсес''', ''Kemal Sunal Film Başka Yaşam Başka'', Sel Yayınları, Istanbul 2002, 
* '''Нуран Туран''', ''Kemal Sunal Çocukken'', Önel Yayınevi, 
* '''Вадуллах Таш''', ''Kemal Sunal Filmlerini Anlatıyor'', Esen Kitap</text>
      <sha1>fzd0knmptlh46gomg2et4y52s7t3s00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Садеттин Саран</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151475</id>
    <revision>
      <id>643553</id>
      <parentid>643499</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11735" sha1="2qwcyvec0a83dutyxxhkgfuwv3l64ly" xml:space="preserve">'''Стивен Садеттин Саран''' (1964-жылы 30-августта туулган) — түрк-америкалык мурдагы спортчу, ишкер жана спорт менеджери. 2025-жылдын сентябрында ал Фенербахче спорттук клубунун 34-президенти болду.&lt;ref name=&quot;fbsecim&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fenerbahce.org/haberler/kulup/2025/9/fenerbahce-spor-kulubu-nun-yeni-baskani-sadettin-saran|title=Fenerbahçe Spor Kulübü’nün Yeni Başkanı S. Sadettin Saran|date=21 September 2025|access-date=21 September 2025}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==
Саран [[Денвер]], [[Колорадо]] штатында түрк атасы Өзбек Саран жана америкалык энеси Жералдин Сарандын үй-бүлөсүндө туулган.&lt;ref name=&quot;hurriyet&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/galeri-sadettin-saran-kimdir-kac-yasinda-nereli-ne-is-yapiyor-fenerbahce-baskan-adayi-sadettin-saran-sirketleri-hakkinda-bilgiler-42955640|title=Sadettin Saran'ın Hayatı ve Biyografisi|date=21 September 2025|access-date=21 September 2025}}&lt;/ref&gt; Ал АКШдагы Кентукки университетинде [[Машина куруу]] (Mechanical Engineering) багытында билим алган.&lt;ref name=&quot;ntvspor&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/sadettin-saran-kimdir-serveti-ne-kadar-fenerbahcenin-yeni-baskani-sadettin-sarana-ait-sirketler,QjgZr57oNEawr1m2kQUm3Q/FJbnRkW2ikaAn9WhvZ0mAw|title=Sadettin Saran kimdir, serveti ne kadar? Fenerbahçe’nin yeni başkanı Sadettin Saran’а ait şirketler|access-date=22 September 2022|date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; АКШда окуп жүргөндө ал окуу жайдын сууда сүзүү командасынын капитаны болгон жана эки жыл катары менен &quot;Эң баалуу спортчу&quot; деп аталган.&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnnturk.com/spor/fenerbahcenin-yeni-baskani-sadettin-saran-kimdir-sadettin-saranin-sahip-oldugu-sirketler-2338228|title=Fenerbahçe'nin yeni başkanı Sadettin Saran kimdir? Sadettin Saran'ın sahip olduğu şirketler!|date=22 September 2025|access-date=22 September 2025}}&lt;/ref&gt; Ал 1984–1985-жылдары Түркиянын сууда сүзүү боюнча улуттук курама командасынын капитаны болгон жана бул мезгилде 50 метрге эркин стилде сүзүү боюнча рекордду жаңылаган.&lt;ref name=&quot;hurriyet&quot; /&gt; Билимин аяктагандан кийин Түркияга келип, Маданият жана туризм министрлигинде иштеген. Кийинчерээк Saran Holding компаниясын негиздеп,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Arşivlenmiş kopya|url=http://www.saran.com.tr/hakkimizda.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122064118/http://www.saran.com.tr/hakkimizda.php|archive-date=22 January 2020|access-date=24 January 2020}}&lt;/ref&gt; көптөгөн белгилүү дүйнөлүк бренддердин өкүлчүлүгүн өзүнө алган.&lt;ref name=&quot;saran&quot;&gt;{{Cite web|title=Arşivlenmiş kopya|url=https://www.saran.com.tr/spor.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php|archive-date=13 May 2018|access-date=24 January 2020}}&lt;/ref&gt; 1990-жылдан 1995-жылга чейин Martin Marietta компаниясынын Анкарадагы кеңсесинде башкы директордун орун басары жана башкы директор болуп иштеген.&lt;ref name=&quot;hurriyet&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ntvspor&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot; /&gt; Мурунку никесинен Лал аттуу кызы бар Саран испан тилинде, орто деңгээлде немис тилинде жана англис тилинде сүйлөйт.&lt;ref name=&quot;hurriyet&quot; /&gt;

== Saran Holding ==
Ал 1990-жылы [[Стамбул]]да негиздеген Saran Holding [[Массалык маалымат каражаттары|медиа]], [[Басма иши|басма]], [[интернет]] платформалары, авиация, [[туризм]] жана оюн-зоок (ставка) секторлорунда иш алып барат.&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ntvspor&quot; /&gt; Saran Media Түркиядагы спорттук уктуруулардын болжол менен 65% ээлик кылат жана [[Ла Лига]], Серия А, Премьер-лига жана УЕФА мелдештери сыяктуу ири иш-чаралардын уктуруу укуктарына ээ. Ошондой эле туризм тармагында [[Сплит]] (Хорватия) жана Прага шаарларында мейманканаларды иштетет.&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot; /&gt; 33 ар кандай компаниясы жана болжол менен 2,000 кызматкери менен компания Түркиянын ири бизнес топторунун бири болуп саналат.&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ntvspor&quot; /&gt; S Sport, Radyospor, Radyo Music, Radyo Traffic медиа уюмдары, Ajansspor спорт порталы жана tuttur.com букмекерлик сайты да Садеттин Саранга таандык. (Ал Түркия футбол федерациясынын мыйзамдарына байланыштуу tuttur.com сайтынын ишин токтоткон).&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;{{cite web|access-date=24 January 2020|archive-date=13 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php|title=Arşivlenmiş kopya|url=https://www.saran.com.tr/spor.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ntvspor&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cnnturk&quot; /&gt;

== Fenerbahçe ==
Саран 9945 каттоо номери менен Фенербахче С.К. Жогорку кеңешинин мүчөсү болуп саналат.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fenerbahce.org/haberler/kulup/2022/1/saadettin-saran-a-bassagligi-dileriz|title=Sadettin Saran'a başsağlığı dileriz|date=4 October 2022|publisher=[[Fenerbahçe S.K.]]|access-date=4 October 2022|language=tr}}&lt;/ref&gt; Ал Азиз Йылдырымдын президенттиги учурунда футбол бөлүмүнүн жетекчиси катары башкармалыкта кызмат кылган.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/sadettin-saran-gorevi-birakiyor-38455934|title=Sadettin Saran görevi bırakıyor|date=25 April 2023|publisher=[[Hürriyet]]|access-date=15 June 2023|language=tr}}&lt;/ref&gt; Президенттин иш-аракеттерин жактырбай, аны ачык сындагандыктан, анын Азиз Йылдырым менен болгон мамилеси кескин начарлап кеткен. Мунун натыйжасында ал башкармалыктан мыйзамсыз чыгарылган. Ал клубду негизсиз чыгарылгандыгы үчүн сотко берген. Акырында, Түркиянын [[Жогорку сот|Кассациялык соту]] 7 жылга созулган бул иште Саран жеңгенин тааныган.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnnturk.com/spor/futbol/sadettin-saran-kazandi-aziz-yildirim-itiraz-etti|title=Sadettin Saran kazandı, Aziz Yıldırım itiraz etti|date=26 June 2016|publisher=[[CNN Türk]]|access-date=15 June 2023|language=tr}}&lt;/ref&gt; 2021-жылдын 16-декабрында Саран келечекте Фенербахче С.К. президенттигине талапкер болоорун билдирген.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fanatik.com.tr/fenerbahce/son-dakika-sadettin-sarandan-fenerbahce-baskanlik-aciklamasi-2256494|title=Sadettin Saran'dan Fenerbahçe başkanlık açıklaması|date=17 December 2021|website=fanatik.com.tr|access-date=15 June 2023|language=tr}}&lt;/ref&gt; 2025-жылдын 30-июлунда Саран &quot;500 талапкердин колун (Клубдун уставына ылайык)&quot; чогултуп, Фенербахче С.К. үчүн кезексиз шайлоодо президенттикке талапкер болду.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Prominent Turkish businessman eyes for Fenerbahce presidency|url=https://www.turkiyetoday.com/sports/prominent-turkish-business-man-eyes-for-fenerbahce-presidency-3203642|access-date=2025-09-01|website=Türkiye Today|language=en}}&lt;/ref&gt; 2025-жылдын 21-сентябрында өткөн Фенербахче спорттук клубунун кезексиз жалпы жыйынында 24,732 добуш берилип, анын 24,393ү жарактуу деп табылган. Саран 12,325 добуш менен Фенербахченин 38-президенти болду, ал эми президент Али Коч 12,068 добуш алган. 135 бош добуш берилип, 204 добуш жараксыз деп табылган.&lt;ref name=&quot;fbsecim&quot; /&gt;

== Borussia Dortmund ==
Бундеслига командаларынын бири болгон Боруссия Дортмунддун акционери болгон Саран,&lt;ref name=&quot;haber7&quot;&gt;{{cite web|url=https://spor.haber7.com/spor/haber/86852-sadettin-saran-bdordmund-icin-kesenin-agzini-acti|author=Haber7|title=Sadettin Saran B.Dordmund için kesenin ağzını açtı - Tüm Spor Haber|website=spor.haber7.com|access-date=20 December 2021}}&lt;/ref&gt; клуб мүчөлөрүнүн жана күйөрмандарынын каршылыгынан кийин өз акцияларын саткан.&lt;ref name=&quot;futbolarena&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.futbolarena.com/fenerbahce/sadettin-saran-borussia-dortmundu-neden-satti-312288h/|website=futbolarena.com|title=Sadettin Saran Borussia Dortmund'u neden sattı?|date=18 March 2017|access-date=20 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;haber3&quot;&gt;{{cite web|Ekonomi|url=https://www.haber3.com/ekonomi/borussia-dortmundta-turke-gecit-yok-haberi-25480|title=Borussia Dortmundta Türke geçit yok !|website=haber3.com|date=7 February 2005|access-date=20 December 2021}}&lt;/ref&gt;

== Мыйзамсыз заттарды колдонуу ==
2025-жылдын 24-декабрында, Фенербахчедеги президенттиги учурунда Саран мыйзамсыз баңгизаттарга жасалган тест оң натыйжа бергенден кийин полиция тарабынан кармалган.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-12-24|title=Fenerbahce president detained in Istanbul drug investigation after positive narcotics test|url=https://apnews.com/article/turkey-fenerbahce-chairman-detained-drug-investigation-7d806c39549b286c930b6900a1bd98d8|access-date=2025-12-24|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt; Саран бардык айыптоолорду четке кагып, &quot;жашыра турган эч нерсеси жоктугун&quot; жана бийлик менен толук кызматташа тургандыгын белгилеген. Бир күндөн кийин, 2025-жылдын 25-декабрында, ал соттук көзөмөл шарты менен бошотулган.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-12-20|title=Chair of leading Turkish sports club Fenerbahce questioned in a drugs probe|url=https://www.ctvnews.ca/sports/article/chair-of-leading-turkish-sports-club-fenerbahce-questioned-in-a-drugs-probe/|access-date=2025-12-25|website=[[CTVNews]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>2qwcyvec0a83dutyxxhkgfuwv3l64ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мехмет Шимшек</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151476</id>
    <revision>
      <id>643552</id>
      <parentid>643500</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:29:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6609" sha1="7vs46tzeq3n15d1h4hrjq78psll6hz1" xml:space="preserve">'''Мехмет Шимшек''' (1967-жылы 1-январда туулган) — түркиялык [[саясатчы]] жана экономист, 2023-жылдын 4-июнунан бери Түркиянын Казына жана каржы министри болуп кызмат кылат. Ал 2015-жылдын 24-ноябрынан тартып, 2018-жылдын 9-июлунда бул кызмат жоюлганга чейин Түркиянын премьер-министринин орун басары болгон. Буга чейин 2009-жылдан 2015-жылга чейин Режеп Тайып Эрдоган жана Ахмет Давутоглунун өкмөттөрүндө каржы министри болуп иштеген. Адилеттик жана өнүгүү партиясынын (АКП) мүчөсү катары 2007-жылкы шайлоодо Газиантептен жана 2011-жылкы шайлоодо Батмандан парламенттин депутаты болуп шайланган. Премьер-министр Эрдогандын экинчи кабинетинде (2007–2011) Шимшек депутат болуп шайлангандан кийин экономика үчүн жооптуу мамлекеттик министр болгон. 2009-жылы каржы министри болуп дайындалган. Ал бул кызматын Эрдогандын үчүнчү кабинети жана 2014-жылы премьер-министрликти өткөрүп алган Ахмет Давутоглунун биринчи кабинетинде да сактап калган. Каржы министри катары Шимшек Түркиянын 2008-жылкы каржы кризисинен ийгиликтүү чыгуусуна жардам берген фискалдык саясатты иштеп чыккан. Ошондой эле ал Салык аудити кеңешин түзүү, салык эрежелерин жөнөкөйлөтүү, салык төлөөчүлөрдүн укуктарын кеңейтүү жана [[Көмүскө экономика|көмүскө экономиканы]] кыскартуу боюнча терең реформаларды жүргүзгөн.

== Жаш кези жана билими ==
Шимшек 1967-жылы Түркиянын Батман провинциясынын Гержүш районундагы Арыжа айылында күрт үй-бүлөсүндө туулган.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Tezcür|first1=Güneş Murat|last2=Gurses|first2=Mehmet|year=2017|title=Ethnic Exclusion and Mobilization: The Kurdish Conflict in Turkey|url=[suspicious link removed]|journal=Comparative Politics|volume=49|issue=2|pages=213–230|doi=10.5129/001041517820201378|jstor=24886198|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mehmet Şimşek - Munzinger Biographie|url=https://www.munzinger.de/search/portrait/Mehmet+Simsek/0/26357.html|access-date=2022-11-27|website=www.munzinger.de}}&lt;/ref&gt; Ал үй-бүлөдөгү сегиз бир туугандын эң кичүүсү болгон, апасы ал төрт жашында каза болгон.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=3 June 2023|title=Mehmet Simsek: From humble Kurdish village to ministry of finance|url=https://www.rudaw.net/english/people-places/03062023|access-date=2023-06-04|website=[[Rudaw]]}}&lt;/ref&gt; Ал Батман, Бешири жана Гержүштө билим алган. Орто мектепти аяктагандан кийин бир аз убакыт дүкөн иштетип, кийин Анкарадагы Гази университетинде экономика боюнча билим ала баштаган, кийинчерээк саясат таануу бөлүмүнө өткөн.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Шимшек 1988-жылы Анкара университетинде экономика боюнча бакалавр даражасын алган. Эл аралык экономика жана экономикалык өнүгүү кафедрасында илимий кызматкер болуп иштегенден кийин, Улуу Британиядагы Эксетер университетине мамлекеттик стипендия менен окууга жөнөтүлгөн. Ал жерден 1993-жылы каржы жана инвестициялар боюнча магистр (M.Phil.) даражасын алган. Шимшек буга чейин Лондондогу Merrill Lynch компаниясында өнүгүп келе жаткан Европа, Жакынкы Чыгыш жана Африка аймагы боюнча башкы экономист жана стратег болуп 7 жыл иштеген. Бул убакыттын ичинде ал Түркиянын бийлик органдары жана Борбордук банк менен тыгыз байланышта болуп, АКП өкмөтү менен экономикалык саясат боюнча кызматташкан. Ошондой эле 1998-2000-жылдары Deutsche-Bender Securities компаниясында улук экономист жана банк аналитиги болуп иштеген. 1997-жылы бир жылга жакын [[Нью-Йорк]]то UBS Securities компаниясында иштеген. Ага чейин Анкарадагы АКШ элчилигинде төрт жылга жакын улук экономист болуп иштеген.

== Саясий карьерасы ==
[[Файл:Mehmet_Simsek.jpg|left|thumb|255x255px|Шимшек 2011-жылы 15-сентябрда Стамбулдагы саммитте сүйлөп жатат]]
2007-жылы АКПдан Газиантеп депутаты болуп шайланган Шимшек министрлик карьерасын мамлекеттик министр катары баштап, 2009-жылы каржы министри кызматына чейин көтөрүлгөн. 2013-жылы &quot;Foreign Policy&quot; журналы тарабынан планетадагы эң таасирдүү 500 адамдын бири катары көрсөтүлгөн жана &quot;Emerging Markets&quot; журналы тарабынан &quot;2013-жылдын өнүгүп келе жаткан Европа үчүн жылдын каржы министри&quot; наамына татыктуу болгон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}{{commons category|Mehmet Şimşek}}</text>
      <sha1>7vs46tzeq3n15d1h4hrjq78psll6hz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Желал Шенгөр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151477</id>
    <revision>
      <id>643551</id>
      <parentid>643501</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шилтемелер */</comment>
      <origin>643551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7597" sha1="qyuxl4fn71hums2u6yjwy7oa6d2ryo3" xml:space="preserve">'''Али Мехмет Желал Шенгөр''' ({{IPA|tr|ˈali ˈmehmet ˈdʒeɫal ˈʃænɟœɾ|lang}}; 1955-жылы 24-мартта туулган) — түрк геологу. Ал Стамбул техникалык университетинин Геологиялык инженерия бөлүмүнүн ардактуу профессору.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://web.itu.edu.tr/~okayn/GG/GGfaculty.htm|title=ITU Genel Jeoloji Ogretim Elemanlari - Faculty of General Geology Division, Celal Sengor, Naci Gorur, Aral Okay, Okan Tuysuz, Namik Cagatay, Nilgun Okay, Serdar Akyuz, ErcanOzcan, Ziyadin Cakir, Boris Natalin|publisher=Web.itu.edu.tr|access-date=2013-11-17|archive-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112143117/http://web.itu.edu.tr/~okayn/GG/GGfaculty.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Шенгөр Америка философиялык коомунун (чет элдик), Academia Europaea (1990),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sengör Celâl|url=https://www.ae-info.org/ae/Member/Seng%C3%B6r_Cel%C3%A2l|website=Academy of Europe}}&lt;/ref&gt; АКШнын Улуттук илимдер академиясынын (2000),&lt;ref&gt;{{cite web|title=A. M. Celâl Şengör|url=https://www.nasonline.org/directory-entry/a-m-celal-sengor-4qvy5k/|website=NAS}}&lt;/ref&gt; Орусия илимдер академиясынын, Сербия илимдер жана искусство академиясынын,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Serbian Academy's foreign member Celâl Ali Mehmet Şengör of the Department of Mathematics, Physics and Geosciences|url=https://www.sanu.ac.rs/en/member/dzelal-sengor/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221084651/https://www.sanu.ac.rs/en/member/dzelal-sengor/|archive-date=21 February 2023|access-date=21 February 2023|website=sanu.ac.rs}}&lt;/ref&gt; Accademia nazionale delle scienze (2023)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nuovi Soci 2023 {{!}} Accademia Dei Lincei|url=https://www.lincei.it/it/notizie/6144|website=lincei.it}}&lt;/ref&gt; жана Бавария илимдер академиясынын (2024) мүчөсү.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Wissenschaften|first1=Bayerische Akademie der|title=Von Internationalen Beziehungen bis zu Gesundheitspsychologie: Akademie wählt elf neue Mitglieder|url=https://badw.de/die-akademie/presse/pressemitteilungen/pm-einzelartikel/detail/von-internationalen-beziehungen-bis-zu-gesundheitspsychologie-akademie-waehlt-elf-neue-mitglieder.html|website=badw.de|language=de|date=11 April 2024}}&lt;/ref&gt; Ал ошондой эле Geologische Vereinigung e.V. коомунун эң жогорку сыйлыгы болгон Густав-Штейнман медалынын ээси.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Was bedeutet Plattentektonik für uns?: Seite 2 of 3|url=https://hpd.de/artikel/12174/seite/0/1|website=Humanistischer Pressedienst|language=de|date=16 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== Жеке жашоосу ==
Желал Шенгөр 1955-жылы 24-мартта [[Стамбул]] шаарында, Румелиядан көчүп келген мухажир үй-бүлөдө туулган. Роберт колледжин аяктагандан кийин, Олбанидеги Нью-Йорк мамлекеттик университетинен бакалавр (1978), магистр (1979) жана докторлук (1982) даражаларын алган. Ал орто-солчул багыттагы ''Cumhuriyet'' гезитинде жума сайын илимий тилке жазып турат.&lt;ref&gt;{{cite web|date=2013-11-08|title=Bilim Teknik-A. M. CELAL ŞENGÖR-8.11.2013 Günü 7. Sayfa|url=http://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/4199/yazar/10738-A.+M.+CELAL+%C5%9EENG%C3%96R/2013/11/8.xhtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114020135/http://www.cumhuriyetarsivi.com/katalog/4199/yazar/10738-A.+M.+CELAL+%C5%9EENG%C3%96R/2013/11/8.xhtml|archive-date=14 November 2013|access-date=2013-11-17|publisher=Cumhuriyetarsivi.com}}&lt;/ref&gt; Үй-бүлөлүү жана бир уулу бар. Шенгөр өзүнө Аспергер синдрому диагнозу коюлганын билдирген.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Anne|first1=Aylin|title=Hafif Bir Otistiğim. Imza: Celal Şengör|trans-title=I am Mildly Autistic. Signed: Celal Şengör|url=https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/aylin-anne/hafif-bir-otistigim-imza-celal-sengor-36277376|website=[[Hürriyet]]|access-date=6 January 2025|language=Turkish|date=18 October 2014}}&lt;/ref&gt;

== Илимий ишмердүүлүгү ==
Шенгөр глобалдык тектоника, өзгөчө Альп-Гималай тоо системасынын түзүлүшү боюнча дүйнөлүк деңгээлдеги адис. Анын изилдөөлөрү плиталардын тектоникасы жана Жердин кыртышынын деформациясы боюнча фундаменталдык мааниге ээ.

== Талаш-тартыштар ==
Шенгөр түрк армиясын жана Түркиядагы 1980-жылдагы аскердик төңкөрүштү колдогону менен белгилүү. Ал өзүнүн талаштуу маектеринин биринде Түркиянын саясий көйгөйлөрүнүн негизги себеби катары аристократиялык катмардын жоктугун атап, аскер кызматкерлерин өлкөнүн жалгыз элитасы катары мүнөздөгөн. Ошондой эле 1980-1982-жылдардагы аскердик режим учурундагы кыйноолор тууралуу берген пикири коомчулукта чоң сынга кабылып, кийинчерээк Шенгөр бул сөздөрү үчүн кечирим сураган.

Мындан тышкары, ал сот көз карандысыздыгы жана коррупцияга каршы күрөш үчүн республика же демократияга караганда [[Монархия|монархияны]] артык көрөрүн билдирген. Ал [[Платон|Платондун]] идеалисттик саясий системасына шилтеме берүү менен, коомду карапайым эл эмес, маданияттуу элита башкарышы керек деген көз карашты жактайт.

== Сыйлыктары жана таанылышы ==
1988-жылы Невшатель университетинин ардактуу доктору наамын алган.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|last=Robelli|first=Enver|date=16 September 2022|title=Repression in der Türkei – Warum die Justiz einen Erdbebenforscher drangsaliert|url=https://www.bernerzeitung.ch/warum-die-justiz-einen-erdbebenforscher-drangsaliert-223830943323|access-date=2022-09-17|website=[[Berner Zeitung]]|language=de}}&lt;/ref&gt; 2012-жылы Германиянын &quot;Леопольдина&quot; табият таануучулар академиясынын мүчөсү болуп шайланган.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Celâl Şengör|url=https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/ali-mehmet-celal-sengoer/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526214033/https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/ali-mehmet-celal-sengoer/|archive-date=26 May 2021|access-date=26 May 2021|publisher=German Academy of Sciences Leopoldina}}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}</text>
      <sha1>qyuxl4fn71hums2u6yjwy7oa6d2ryo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Түрк элдери</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151478</id>
    <revision>
      <id>643519</id>
      <parentid>643510</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T12:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="837zi3poqvnsaq59ing1kwihmgt2imx" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Түрк элдери
 |стиль_негизги_башжазуу   = #E0B0FF
 |стиль_башжазуу           = #E0B0FF
 |башжазуу                 = [[Түрк тилдүү элдер|Түрк элдери]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Кыргыздар]] {{·}} 
[[Азербайжандар]] {{·}} 
[[Алтайлыктар]] {{·}} 
[[Афшарлар]] {{·}} 
[[Балкан түрктөрү]] {{·}} 
[[Балкарлар]] {{·}} 
[[Барабиндиктер]] {{·}} 
[[Башкырлар]] {{·}} 
[[Гагауздар]] {{·}} 
[[Долгандар]] {{·}} 
[[Казактар]] {{·}} 
[[Караимдер]] {{·}} 
[[Каракалпактар]] {{·}} 
[[Карапапактар]] {{·}} 
[[Карачайлар]] {{·}} 
[[Крым татарлары]] {{·}} 
[[Крымчактар]] {{·}} 
[[Кумуктар]] {{·}} 
[[Курамалар]] {{·}} 
[[Кыпчактар]] {{·}} 
[[Ногойлор]] {{·}} 
[[Саларлар]] {{·}} 
[[Тофалар]] {{·}} 
[[Тувалар]] {{·}} 
[[Уйгурлар]] {{·}} 
[[Хакастар]] {{·}} 
[[Чуваштар]] {{·}} 
[[Чулумдар]] {{·}} 
[[Шорлор]] {{·}} 
[[Якуттар]] {{·}} 
[[Өзбектер]]
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Элдер жана уруулар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>837zi3poqvnsaq59ing1kwihmgt2imx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643589</id>
      <parentid>643519</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="bhwwwj0gh02cup3fj6nqh42a3l9f2fl" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|{{color|#F8B800|Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу}}]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhwwwj0gh02cup3fj6nqh42a3l9f2fl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643590</id>
      <parentid>643589</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3435" sha1="jo4kghhbrzdb92r3l0dkriczbyhnolr" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Кеңештер Бирлигинин республикалары
 |стиль_негизги_башжазуу   = 
 |стиль_башжазуу           = 
 |башжазуу                 = [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Кеңештер Бирлигинин республикалары]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Файл:Flag of Azerbaijan SSR.svg|22px]] [[Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы|Азербайжан ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Armenian SSR.svg|22px]] [[Армения Советтик Социалисттик Республикасы|Армения ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Byelorussian SSR.svg|22px]] [[Белорусь Советтик Социалисттик Республикасы|Белорусь ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Georgian SSR.svg|22px]] [[Грузия Советтик Социалисттик Республикасы|Грузия ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kazakh SSR.svg|22px]] [[Казак Советтик Социалисттик Республикасы|Казак ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Kyrgyz SSR.svg|22px]] [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы|Кыргыз ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Latvian SSR.svg|22px]] [[Латвия  Советтик Социалисттик Республикасы|Латвия ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Lithuanian SSR.svg|22px]] [[Литва  Советтик Социалисттик Республикасы|Литва ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Moldavian SSR.svg|22px]] [[Молдова  Советтик Социалисттик Республикасы|Молдова ССР]] {{·}}  
[[Файл:Flag of Russian SFSR.svg|22px]] [[Орусия Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ОССФР]]
[[Файл:Flag of Tajik SSR.svg|22px]] [[Тажик  Советтик Социалисттик Республикасы|Тажик ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg|22px]] [[Түркмөн  Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of the Uzbek SSR.svg|22px]] [[Өзбек  Советтик Социалисттик Республикасы|Өзбек ССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px]] [[Украина  Советтик Социалисттик Республикасы|УССР]] {{·}} 
[[Файл:Flag of Estonian SSR.svg|22px]] [[Эстон  Советтик Социалисттик Республикасы|Эстон ССР]]
[[Файл:Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg|22px]] [[Карел-Финдик Советтик Социалисттик Республикасы|Карел-Финдик ССР]] {{·}}  (1940—1956)
[[Файл:Flag of Transcaucasian SFSR.svg|22px]] [[Закавказ Советтик Социалисттик Федеративдик Республикасы|ЗССФР]] (1922—1936)
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jo4kghhbrzdb92r3l0dkriczbyhnolr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643591</id>
      <parentid>643590</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1571" sha1="837zi3poqvnsaq59ing1kwihmgt2imx" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
|state                     = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |аталышы                  = Түрк элдери
 |стиль_негизги_башжазуу   = #E0B0FF
 |стиль_башжазуу           = #E0B0FF
 |башжазуу                 = [[Түрк тилдүү элдер|Түрк элдери]]
 |сүрөт                    = 

|башжазуу1 = 
|тизмек1   = 
&lt;center&gt;
[[Кыргыздар]] {{·}} 
[[Азербайжандар]] {{·}} 
[[Алтайлыктар]] {{·}} 
[[Афшарлар]] {{·}} 
[[Балкан түрктөрү]] {{·}} 
[[Балкарлар]] {{·}} 
[[Барабиндиктер]] {{·}} 
[[Башкырлар]] {{·}} 
[[Гагауздар]] {{·}} 
[[Долгандар]] {{·}} 
[[Казактар]] {{·}} 
[[Караимдер]] {{·}} 
[[Каракалпактар]] {{·}} 
[[Карапапактар]] {{·}} 
[[Карачайлар]] {{·}} 
[[Крым татарлары]] {{·}} 
[[Крымчактар]] {{·}} 
[[Кумуктар]] {{·}} 
[[Курамалар]] {{·}} 
[[Кыпчактар]] {{·}} 
[[Ногойлор]] {{·}} 
[[Саларлар]] {{·}} 
[[Тофалар]] {{·}} 
[[Тувалар]] {{·}} 
[[Уйгурлар]] {{·}} 
[[Хакастар]] {{·}} 
[[Чуваштар]] {{·}} 
[[Чулумдар]] {{·}} 
[[Шорлор]] {{·}} 
[[Якуттар]] {{·}} 
[[Өзбектер]]
&lt;/center&gt;

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Багыттоочу калыптар:Элдер жана уруулар]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>837zi3poqvnsaq59ing1kwihmgt2imx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анау, Түркмөнстандагы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151481</id>
    <redirect title="Анау (Түркмөнстан)" />
    <revision>
      <id>643568</id>
      <timestamp>2026-04-09T12:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Анау, Түркмөнстандагы]]&quot; барагын &quot;[[Анау (Түркмөнстан)]]&quot; деп кайра атады: бир стандартка келтирүү</comment>
      <origin>643568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nk8zntf522qk282zgnykiz9i5yupgru" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Анау (Түркмөнстан)]]</text>
      <sha1>nk8zntf522qk282zgnykiz9i5yupgru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мургап этрабы, Түркмөнстан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151482</id>
    <redirect title="Мургап этрабы (Түркмөнстан)" />
    <revision>
      <id>643573</id>
      <timestamp>2026-04-09T12:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Мургап этрабы, Түркмөнстан]]&quot; барагын &quot;[[Мургап этрабы (Түркмөнстан)]]&quot; деп кайра атады: бирдиктүү стандартка келтирүү (унификация)</comment>
      <origin>643573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="0jxmaq6yz3qpo4ejq1mjh6o9w4cav6j" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Мургап этрабы (Түркмөнстан)]]</text>
      <sha1>0jxmaq6yz3qpo4ejq1mjh6o9w4cav6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151483</id>
    <revision>
      <id>643583</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=~~~~}} '''Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-az|Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы}}) — 1920-жылдын 28-апрелинде жарыяланган СССРдин курамындагы социалисттик республика. 1936-жылга чейин '''''Советтик Социалисттик Рес...&quot;</comment>
      <origin>643583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1325" sha1="gem02y81lv9mj85ae3gy69vgft90g8u" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:19, 9 апрель 2026 (UTC)}}
'''Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-az|Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы}}) — 1920-жылдын 28-апрелинде жарыяланган СССРдин курамындагы социалисттик республика. 1936-жылга чейин '''''Советтик Социалисттик Республика Азербайжан''''' же '''''Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы''''' ({{lang-az|آذربایجان سوسیالیست شورﺎ جومهوریتی, Azərbajcan Sosjalist Зyra Cumhyrijjəti}}) деген аталыш менен белгилуу болгон мамлекет. Мамлекеттин кыскартылган '''''АзССР''''', '''''АССР''''', '''''Азербайжан ССР''''' жана '''''Советтик Азербайжан''''' аталыштары дагы расмий түрдө колдонулган. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>gem02y81lv9mj85ae3gy69vgft90g8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643602</id>
      <parentid>643583</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="gvwyu9ahk4r1ltsfbsb22gsdfv8wqti" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:19, 9 апрель 2026 (UTC)}}
'''Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы''' ({{lang-az|Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы}}) — 1920-жылдын 28-апрелинде жарыяланган СССРдин курамындагы социалисттик республика. 1936-жылга чейин '''''Советтик Социалисттик Республика Азербайжан''''' же '''''Азербайжан Советтик Социалисттик Республикасы''''' ({{lang-az|آذربایجان سوسیالیست شورﺎ جومهوریتی, Azərbajcan Sosjalist Зyra Cumhyrijjəti}}) деген аталыш менен белгилуу болгон мамлекет. Мамлекеттин кыскартылган '''''АзССР''''', '''''АССР''''', '''''Азербайжан ССР''''' жана '''''Советтик Азербайжан''''' аталыштары дагы расмий түрдө колдонулган. 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{Кеңештер Бирлигинин республикалары}}</text>
      <sha1>gvwyu9ahk4r1ltsfbsb22gsdfv8wqti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:ССРС Республикалары</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151484</id>
    <redirect title="Калып:Кеңештер Бирлигинин республикалары" />
    <revision>
      <id>643585</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Калып:ССРС Республикалары]]&quot; барагын &quot;[[Калып:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>643585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="fq1j9hpo5livv7pwbajwv4hh36zaxyg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калып:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]</text>
      <sha1>fq1j9hpo5livv7pwbajwv4hh36zaxyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калыпты талкуулоо:ССРС Республикалары</title>
    <ns>11</ns>
    <id>151485</id>
    <redirect title="Калыпты талкуулоо:Кеңештер Бирлигинин республикалары" />
    <revision>
      <id>643587</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Artelow &quot;[[Калыпты талкуулоо:ССРС Республикалары]]&quot; барагын &quot;[[Калыпты талкуулоо:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]&quot; деп кайра атады</comment>
      <origin>643587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="fe6a4l16m720t6vwttg1nfjf8y1szp1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Калыпты талкуулоо:Кеңештер Бирлигинин республикалары]]</text>
      <sha1>fe6a4l16m720t6vwttg1nfjf8y1szp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Багыттоочу жадыбал/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>151486</id>
    <revision>
      <id>643597</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>643597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Shadow.koky1512</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151487</id>
    <revision>
      <id>643618</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:46:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="tccqltqy5lfiuhxrbgv3m5834h9f345" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:46, 9 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tccqltqy5lfiuhxrbgv3m5834h9f345</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Jan Majan - Wije</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151488</id>
    <revision>
      <id>643619</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="nenwuh8569r7eyry7gjieevnkzsmne4" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:47, 9 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nenwuh8569r7eyry7gjieevnkzsmne4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бакудагы март окуялары (1918)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151489</id>
    <revision>
      <id>643620</id>
      <timestamp>2026-04-09T14:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=~~~~}} '''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губернаторлугунун башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык каг...&quot;</comment>
      <origin>643620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="na2xn66h4rw68m1lnwamafj8tzq29qp" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:51, 9 апрель 2026 (UTC)}}
'''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губернаторлугунун башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. Армениянын &quot;Ташнакцутюн&quot; партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>na2xn66h4rw68m1lnwamafj8tzq29qp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643621</id>
      <parentid>643620</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T14:58:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="53ultg1ciwmc5mn8v1cf4eflbnza01s" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:51, 9 апрель 2026 (UTC)}}
{{Куралдуу кагылыш
 |кагылыш            = Бакудагы март окуялары (1918)
 |бөлүм              = 
 |сүрөт              = Victims of the March events in Baku.jpg
 |колтамга           = Бакудагы март окуяларынын курмандыктары
 |башжазуу           = 
 |дата               = 30-март 1918-жыл – 2-апрель 1918-жыл
 |орун               = Баку губерниясы, Закавказье комиссариаты
 |себеп              = 
 |натыйжа            = Большевиктердин жана Ташнакцутюндун жеңиши&lt;br&gt;[[Мусават]] партиясы Бакуда бийлигин алдырган&lt;br&gt; Баку коммунасы түзүлгөн
 |өзгөрүүлөр         = 
 |каршы тарап1       = 
 |каршы тарап2       = 
 |каршы тарап3       = 
 |каршы тарап4       = 
 |колбашчы1          = 
 |колбашчы2          = 
 |колбашчы3          = 
 |колбашчы4          = 
 |күчтөр1            = 
 |күчтөр2            = 
 |күчтөр3            = 
 |күчтөр4            = 
 |жоготуулар1        = 
 |жоготуулар2        = 
 |жоготуулар3        = 
 |жоготуулар4        = 
 |жалпы жоготуулар   = 
 |эскертүүлөр        = 
}}
'''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губерниясынын башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. Армениянын &quot;Ташнакцутюн&quot; партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>53ultg1ciwmc5mn8v1cf4eflbnza01s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643622</id>
      <parentid>643621</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="nu75n26w72ixloj8b9ozbovzdtwclji" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:51, 9 апрель 2026 (UTC)}}
{{Куралдуу кагылыш
 |кагылыш            = Бакудагы март окуялары (1918)
 |бөлүм              = 
 |сүрөт              = Victims of the March events in Baku.jpg
 |колтамга           = Бакудагы март окуяларынын курмандыктары
 |башжазуу           = 
 |дата               = 30-март 1918-жыл – 2-апрель 1918-жыл
 |орун               = Баку губерниясы, Закавказье комиссариаты
 |себеп              = 
 |натыйжа            = Большевиктердин жана Ташнакцутюндун жеңиши&lt;&lt;br /&gt;[[Мусават]] партиясы Бакуда бийлигин алдырган&lt;br /&gt; Баку коммунасы түзүлгөн
 |өзгөрүүлөр         = 
 |каршы тарап1       = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Большевиктер&lt;br /&gt;[[Файл:Armenian Revolutionary Federation Flag.svg]] Армян революциялык федерациясы
 |каршы тарап2       = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] [[Мусават|Мусават партиясы]]&lt;br /&gt;Кавказдык жергиликтүү атчан аскерлер дивизиясы
 |каршы тарап3       = 
 |каршы тарап4       = 
 |колбашчы1          = 
 |колбашчы2          = 
 |колбашчы3          = 
 |колбашчы4          = 
 |күчтөр1            = 
 |күчтөр2            = 
 |күчтөр3            = 
 |күчтөр4            = 
 |жоготуулар1        = 
 |жоготуулар2        = 
 |жоготуулар3        = 
 |жоготуулар4        = 
 |жалпы жоготуулар   = 
 |эскертүүлөр        = 
}}
'''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губерниясынын башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. Армениянын &quot;Ташнакцутюн&quot; партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>nu75n26w72ixloj8b9ozbovzdtwclji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643623</id>
      <parentid>643622</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="5d5uqzv1d89miafbm048m6c66sdac32" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:51, 9 апрель 2026 (UTC)}}
{{Куралдуу кагылыш
 |кагылыш            = Бакудагы март окуялары (1918)
 |бөлүм              = 
 |сүрөт              = Victims of the March events in Baku.jpg
 |колтамга           = Бакудагы март окуяларынын курмандыктары
 |башжазуу           = 
 |дата               = 30-март 1918-жыл – 2-апрель 1918-жыл
 |орун               = Баку губерниясы, Закавказье комиссариаты
 |себеп              = 
 |натыйжа            = Большевиктердин жана Ташнакцутюндун жеңиши&lt;&lt;br /&gt;[[Мусават]] партиясы Бакуда бийлигин алдырган&lt;br /&gt; Баку коммунасы түзүлгөн
 |өзгөрүүлөр         = 
 |каршы тарап1       = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Большевиктер&lt;br /&gt;[[Файл:Armenian Revolutionary Federation Flag.svg]|20px]] Армян революциялык федерациясы
 |каршы тарап2       = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] [[Мусават|Мусават партиясы]]&lt;br /&gt;Кавказдык жергиликтүү атчан аскерлер дивизиясы
 |каршы тарап3       = 
 |каршы тарап4       = 
 |колбашчы1          = 
 |колбашчы2          = 
 |колбашчы3          = 
 |колбашчы4          = 
 |күчтөр1            = 
 |күчтөр2            = 
 |күчтөр3            = 
 |күчтөр4            = 
 |жоготуулар1        = 
 |жоготуулар2        = 
 |жоготуулар3        = 
 |жоготуулар4        = 
 |жалпы жоготуулар   = 
 |эскертүүлөр        = 
}}
'''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губерниясынын башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. Армениянын &quot;Ташнакцутюн&quot; партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>5d5uqzv1d89miafbm048m6c66sdac32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>643624</id>
      <parentid>643623</parentid>
      <timestamp>2026-04-09T15:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>643624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="n2fi9jr04ky5dj1v0v2xc9kolzl0180" xml:space="preserve">{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:51, 9 апрель 2026 (UTC)}}
{{Куралдуу кагылыш
 |кагылыш            = Бакудагы март окуялары (1918)
 |бөлүм              = 
 |сүрөт              = Victims of the March events in Baku.jpg
 |колтамга           = Бакудагы март окуяларынын курмандыктары
 |башжазуу           = 
 |дата               = 30-март 1918-жыл – 2-апрель 1918-жыл
 |орун               = Баку губерниясы, Закавказье комиссариаты
 |себеп              = 
 |натыйжа            = Большевиктердин жана Ташнакцутюндун жеңиши&lt;&lt;br /&gt;[[Мусават]] партиясы Бакуда бийлигин алдырган&lt;br /&gt; Баку коммунасы түзүлгөн
 |өзгөрүүлөр         = 
 |каршы тарап1       = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Большевиктер&lt;br /&gt;[[Файл:Armenian Revolutionary Federation Flag.svg|20px]] Армян революциялык федерациясы
 |каршы тарап2       = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] [[Мусават|Мусават партиясы]]&lt;br /&gt;Кавказдык жергиликтүү атчан аскерлер дивизиясы
 |каршы тарап3       = 
 |каршы тарап4       = 
 |колбашчы1          = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Шаумян Степан Георгиевич
 |колбашчы2          = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] Расулзаде Мамед Эмин
 |колбашчы3          = 
 |колбашчы4          = 
 |күчтөр1            = 
 |күчтөр2            = 
 |күчтөр3            = 
 |күчтөр4            = 
 |жоготуулар1        = 
 |жоготуулар2        = 
 |жоготуулар3        = 
 |жоготуулар4        = 
 |жалпы жоготуулар   = 
 |эскертүүлөр        = 
}}
'''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы Бакуда жана Баку губерниясынын башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. Армениянын &quot;Ташнакцутюн&quot; партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>n2fi9jr04ky5dj1v0v2xc9kolzl0180</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-21977-51</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151490</id>
    <revision>
      <id>643627</id>
      <timestamp>2026-04-09T16:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="1ng3i7z0vi2jzptx93ejh4ginkip0yv" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:47, 9 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1ng3i7z0vi2jzptx93ejh4ginkip0yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Nguyen Tuan Kiet09869</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151491</id>
    <revision>
      <id>643628</id>
      <timestamp>2026-04-09T18:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="l6yv8jo4o7qhjjpsuivff6h6t8lqmn9" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:47, 9 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l6yv8jo4o7qhjjpsuivff6h6t8lqmn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Meras8</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151492</id>
    <revision>
      <id>643629</id>
      <timestamp>2026-04-09T19:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6809" sha1="l2ovv6pbn5gv2chdwala681gs08mpfs" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 19:48, 9 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l2ovv6pbn5gv2chdwala681gs08mpfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-21959-77</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151493</id>
    <revision>
      <id>643632</id>
      <timestamp>2026-04-10T02:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="blya9it87yqnwnkt0wuznspurp8kk9k" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:49, 10 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>blya9it87yqnwnkt0wuznspurp8kk9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Умар Таалайбеков</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151494</id>
    <revision>
      <id>643633</id>
      <timestamp>2026-04-10T02:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="blya9it87yqnwnkt0wuznspurp8kk9k" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:49, 10 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>blya9it87yqnwnkt0wuznspurp8kk9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түркмөнстандын Жогорку Лигасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151495</id>
    <revision>
      <id>643635</id>
      <timestamp>2026-04-10T05:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JM082</username>
        <id>47171</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>643635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6467" sha1="ef1xkvhzkhoohnriizdwbd55777g0sq" xml:space="preserve">'''Түркмөнстандын Жогорку Лигасы''', ошондой эле '''Türkmenistan Ýokary Liga''' ({{lang-tk|Ýokary liga futbol klublarynyň arasyndaky futbol boýunça Türkmenistanyň çempionaty}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tff.com.tm/news/444|title=30-njy futbol çempionatymyz|access-date=7 May 2023|archive-date=7 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507114901/http://tff.com.tm/news/444|url-status=live}}&lt;/ref&gt; — Түркмөнстандын футбол федерациясы тарабынан башкарылган Түркмөнстандагы кесипкөй [[футбол]]дун эң жогорку дивизиону.

Ал 1992-жылы негизделген. Түркмөнстандын улуттук чемпионатынын Жогорку Лигасына тогуз клуб катышат. Сезон адатта апрель жана ноябрь айларынын ортосунда өтөт.

Мелдеште 9 команда бар. 2024-жылкы сезонго карата, лиганын жеңүүчүсү АФК Экинчи Чемпиондор Лигасына жолдомо алат.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/55815/|title=Определились все участники клубных турниров АФК от Туркменистана в сезоне-2023/2024|access-date=7 May 2023|archive-date=7 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507115543/https://turkmenportal.com/blog/55815/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

1992-жылы Түркмөнстандын Жогорку Лигасы түзүлгөндөн бери чемпиондукту: Алтын Асыр (8 жолу), Көпетдаг (6 жолу), Небитчи (4 жолу), Ниса (4 жолу), Йедиген (4 жолу), Аркадаг (3 жолу), Ашхабад (2 жолу), Ахал&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/55813/zavershilsya-chempionat-turkmenistana-po-futbolu-sezona202|title=Завершился чемпионат Туркменистана по футболу сезона-20222|access-date=7 May 2023|archive-date=7 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507120941/https://turkmenportal.com/blog/55813/zavershilsya-chempionat-turkmenistana-po-futbolu-sezona202|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (1 жолу) жана Шагадам (1 жолу) жеңип алышкан.

«Аркадаг» ФК учурдагы чемпион (2025) (үчүнчү жолу катары менен).&lt;ref&gt;[https://turkmenportal.com/blog/70819/arkadag-dosrochno-stal-chempionom-turkmenistana-po-futbolu «Аркадаг» досрочно стал чемпионом Туркменистана по футболу]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/yokary-liga-2024/regular-season/95637/ Ýokary Liga 2024]&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==
Советтер Союзу тарагандан кийин, 1992-жылдан баштап ар бир мурдагы союздук республика өз алдынча улуттук чемпионаттарын уюштура башташкан.

«Көпетдаг» Ашхабад алгачкы төрт чемпиондукту жеңип алган. «Ниса» Ашхабад «Көпетдагдын» үстөмдүгүн бузуп, 1996-жылы чемпион боло алган жалгыз команда болду.

2022-жылы «Ахал» ФК өз тарыхында биринчи жолу Түркмөнстандын профессионалдык футболунда чемпиондук наамга ээ болду.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/55280/futbolnyi-klub-ahal-vpervye-v-istorii-stal-chempionom-turkmenistana|title=Футбольный клуб «Ахал» впервые в истории стал чемпионом Туркменистана|access-date=7 May 2023|archive-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219064028/https://turkmenportal.com/blog/55280/futbolnyi-klub-ahal-vpervye-v-istorii-stal-chempionom-turkmenistana|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Мелдештин тартиби ==
Лига адатта апрель айынан ноябрь айына чейин созулат.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://orient.tm/ru/old/post/50372/chempionat-turkmenistana-po-futbolu-startuet-14-aprelya|title=Чемпионат Туркменистана по футболу стартует 14 апреля|date=4 April 2023|access-date=7 May 2023|archive-date=7 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507120301/https://orient.tm/ru/old/post/50372/chempionat-turkmenistana-po-futbolu-startuet-14-aprelya|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2022-жылкы сезонго карата чемпион АФК Чемпиондор Лигасынын тайпалык этабына жолдомо алат. Экинчи орунду ээлеген команда АФК Кубогунун тайпалык этабына катышат. Эгерде Түркмөнстандын кубогунун жеңүүчүсү чемпионатта биринчи же экинчи орунду ээлесе, анда үчүнчү орунду алган команда АФК Кубогуна жолдомо алат.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68870/merv-zavoeval-bronzu-chempionata-turkmenistana-i-pravo-vystupit-v-kubke-afk|title=«Мерв» завоевал бронзу чемпионата Туркменистана и право выступить в Кубке АФК|date=23 December 2022|access-date=7 May 2023|archive-date=16 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230116000335/https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68870/merv-zavoeval-bronzu-chempionata-turkmenistana-i-pravo-vystupit-v-kubke-afk|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenportal.com/blog/55803/merv-v-chetvertyi-raz-stal-bronzovym-prizerom-chempionata-turkmenistana-po-futbolu|title=«Мерв» в четвёртый раз стал бронзовым призером чемпионата Туркменистана по футболу &amp;#124; Спорт|access-date=7 May 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129145914/https://turkmenportal.com/blog/55803/merv-v-chetvertyi-raz-stal-bronzovym-prizerom-chempionata-turkmenistana-po-futbolu|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ef1xkvhzkhoohnriizdwbd55777g0sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авды Кулиев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151496</id>
    <revision>
      <id>643636</id>
      <timestamp>2026-04-10T05:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JM082</username>
        <id>47171</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>643636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7170" sha1="fyc9gzwsfrh4sdue3b733yr125f8w0i" xml:space="preserve">'''Авды Өвезкулиевич Кулиев''' (30-июль 1936 — 10-апрель 2007) — Түркмөнстандын биринчи тышкы иштер министри болуп кызмат кылган. Мурдагы дипломат, ал Советтер Союзунун [[Оман]] жана [[Катар]] мамлекеттериндеги ишенимдүү өкүлү болгон. 1992-жылы Тышкы иштер министри кызматынан кетип, президент [[Сапармурат Ниязов]]дун өкмөтүнө оппозицияда болуп, Түркмөнстандан чыгып кеткен.&lt;ref&gt;[http://www.turkmenistan.ru/?page_id=6&amp;lang_id=ru&amp;elem_id=2306&amp;type=event&amp;sort=date_desc КТО ОН, АВДЫ КУЛИЕВ?..], Turkmenistan.ru. алынган күнү: 9-апрель 2022.&lt;/ref&gt;

== Карьерасынын башталышы ==
Ал 1936-жылы 30-июлда Түркмөнстандын борбору [[Ашхабад]] шаарында кызматкерлердин үй-бүлөсүндө туулган. Билими боюнча филолог, окууну аяктагандан кийин Түркмөн ССРинин Илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда илимий кызматкер болуп иштеген. Ал Азия элдери институтунда стажёр-изилдөөчү болгон жана көп өтпөй [[Таиз]]деги (Йемен) Советтик маданият борборунда орус тили курстарынын жетекчиси болуп иштеген (1960-1971). 1971-жылдан 1987-жылга чейин Оман Султандыгында&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/6_MID/08110.asp|title=Посольство СССР в Омане|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402131946/http://www.knowbysight.info/6_MID/08110.asp|archivedate=2 April 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; жана Катар Мамлекетинде&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/6_MID/08105.asp|title=Посольство СССР в Катаре|accessdate=28 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518073548/http://www.knowbysight.info/6_MID/08105.asp|archivedate=18 May 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; СССРдин ишенимдүү өкүлү болгон. [[Советтер Союзу]]нун акыркы жылдарында СССРдин Тышкы иштер министрлигинин Жакынкы Чыгыш жана Түндүк Африка башкармалыгынын кеңешчиси болуп иштеген.

== Түркмөнстан ==
1990-жылдан 1992-жылга чейин Түркмөнстандын Тышкы иштер министри болгон. 1992-жылы президент Сапармурат Ниязовдун өкмөтүнө нааразычылык билдирип, кызматынан кеткен. 1998-жылдын 17-апрелинде ал Ашхабад эл аралык аэропортунда кармалган. Бир нече күндөн кийин Түркмөнстандын президенти Сапармурат Ниязов [[Америка Кошмо Штаттары|АКШда]] сүйлөп жатып,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Turkmenistan: President Receives Low-Key Welcome At White House|url=https://www.rferl.org/a/1088457.html|access-date=21 December 2020|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}&lt;/ref&gt; Кулиевди Орусиянын атайын кызматтары менен байланышы бар кылмышкер жана террорчу деп ачык жарыялаган. Кулиевдин окуясы эл аралык жаңжалга айлангандан кийин, Орусиянын элчилигинин кызматкерлери анын бошотулушуна жана Орусияга кетишине көмөктөшкөн. Түркмөнстандын укук коргоо органдары кийинчерээк аны кылмышкер деп айыпташкан. Ушул жагдайга таянып, Түркмөнстандын улуттук коопсуздук комитети Кулиевге анын Орусияга таандык чет өлкөлүк паспортун кайтарып берүүдөн баш тарткан.

== Сүргүн жана өлүм ==
Ал Норвегияга барып, 2002-жылы түзүлгөн &quot;Түркмөнстандын демократиялык күчтөрүнүн союзун&quot; жетектеген. 2003-жылдын августунда Москванын четиндеги үйүнүн жанында катуу сабалган; ал бул кол салууну Түркмөнстан өкмөтүнүн буйругу деп эсептеген. Үч ай мурун президент Ниязов аны &quot;башка дүйнөгө жөнөтө турган убакыт келди&quot; деп ачык коркуткан.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Russian Federation: Russia: exiled Turkmen opposition leader Mr. Avdy Kuliev has been brutally beaten in Moscow / 7 August 2003 / Urgent Interventions / Urgent campaigns / OMCT|url=https://www.omct.org/urgent-campaigns/urgent-interventions/russia/2003/08/d16408/|access-date=21 December 2020|website=omct.org}}&lt;/ref&gt;

2006-жылы Ниязов каза болгондо, Кулиев: &quot;Ал өлкөнү өзүнөн куткарганы баарыбыз үчүн чоң кубаныч&quot;, - деп билдирген.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Holley|first=David|title=Turkmen president Niyazov dies at 66|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2006-12-22-0612220138-story.html|access-date=21 December 2020|website=The Baltimore Sun|language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ал 2007-жылы 10-апрелде [[Осло|Ослодо (Норвегия)]] ашказанына жасалган операциядан эки күн өткөндөн кийин каза болгон.&lt;ref name=&quot;DEATH&quot;&gt;[http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/4/D70CA47E-28CF-449D-84DC-C534F67160BD.html &quot;Turkmenistan: Exiled Opposition Leader Kuliev Dies At 71&quot;] RadioFreeEurope/RadioLiberty, 10 April 2007.&lt;/ref&gt; Түркмөн өкмөтү анын акыркы керээзине карабастан, сөөгүн Түркмөнстанда жерге берүүгө уруксат берген эмес.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Influential Opposition-In-Exile Leader Kuliev Dies|url=https://www.rferl.org/a/1075789.html|access-date=21 December 2020|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{Reflist}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20071001131333/http://news.independent.co.uk/people/obituaries/article2452422.ece Obituary] (The Independent)

{{s-start}} {{s-off}} {{succession box|before=''Кызмат түзүлгөн''|title=[[Түркмөнстандын Тышкы иштер министри]]|years=1990–1992|after=Халыкберди Атаев}}{{s-end}}</text>
      <sha1>fyc9gzwsfrh4sdue3b733yr125f8w0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борис Шихмурадов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151497</id>
    <revision>
      <id>643637</id>
      <timestamp>2026-04-10T05:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JM082</username>
        <id>47171</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>643637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9316" sha1="avmr3moraw1x8d4s21ltqida03yyx2n" xml:space="preserve">'''Борис Оразович Шихмурадов''' (1949-жылы 25-майда туулган&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;[http://www.rferl.org/specials/turkmenelections/bios/shikhmur.asp Борис Шихмурадовдун профили] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070215234601/http://www.rferl.org/specials/turkmenelections/bios/shikhmur.asp|date=15 February 2007}}, Radio Free Europe/Radio Liberty.&lt;/ref&gt;) — 1995-жылдан 2000-жылы чейин Түркмөнстандын тышкы иштер министри болуп кызмат кылган түркмөн саясатчысы. Ал 2002-жылы президент [[Сапармурат Ниязов]]го каршы кутумга катышкан деп айыпталып, өмүр бою эркинен ажыратылган. Анын түрмөдөгү жашоосу тууралуу маалымат өтө аз жана анын тирүү же өлүү экени белгисиз.&lt;ref name=&quot;prove&quot;&gt;{{cite web|url=https://provetheyarealive.org/decision-on-boris-shikhmuradov/|title=The government of Turkmenistan Should Implement the Decision of the UN Human Rights Committee on the Case of Boris Shikhmuradov|date=9 November 2017}}&lt;/ref&gt;

== Өмүр баяны ==

=== Жаш кези жана дипломатиялык карьерасы ===
Шихмурадов Ашхабадда туулган; апасы армян, атасы түркмөн болгон.&lt;ref&gt;Dilip Hiro, ''Inside Central Asia'', 217-бет.&lt;/ref&gt; 1971-жылдан баштап ал СССРдин [[Пакистан]]дагы жана Индиядагы элчиликтеринде иштеген. Түркмөнстан көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин, 1992-жылы Тышкы иштер министринин орун басары, андан кийин биринчи орун басары болгон; ошол эле жылы Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары кызматын да ээлеген. 1995-жылы Тышкы иштер министри болуп дайындалып, бул кызматта беш жыл иштеген. Кийинчерээк, 2000-жылдын июнь айында [[Каспий деңизи]]нин маселелери жана [[Ооганстан]]дагы абалды жөнгө салуу боюнча атайын өкүл болгон. Ал бул кызматта 2001-жылдын мартына чейин иштеп, андан соң Түркмөнстандын Кытайдагы элчиси болуп дайындалган. 2001-жылдын ноябрына чейин бул кызматта туруп, андан кийин президент Ниязовдун өкмөтүнө оппозиция экенин жарыялаган.&lt;ref name=&quot;Profile&quot; /&gt;

=== Кол салуу кутуму ===
2002-жылдын 25-ноябрында Ниязовго каршы жасалган делген кол салуу аракетинен кийин, Шихмурадов 2002-жылдын 25-декабрында [[Ашхабад]]да камакка алынган (ал буга чейин Орусияда сүргүндө жүргөн). Айыптоолор боюнча, ал кутумдун алкагында Ниязовдун өмүрүнө кол салуу аракетине чейин [[Өзбекстан]] аркылуу Түркмөнстанга кирген жана аракет ишке ашпай калгандан кийин 26-ноябрдан 7-декабрга чейин Өзбекстандын элчилигинде жашынып жүргөн. Кийинчерээк, Шихмурадовдун мойнуна алуу көрсөтмөсүнө ылайык, ал колго түшкөнгө чейин досунун батиринде жашаган. Бул мойнуна алуу телекөрсөтүү аркылуу көрсөтүлгөн; анда ал: «Биз кылмыштуу топпуз, мафиябыз. Арабызда бир дагы нормалдуу адам жок. Биз баарыбыз эч ким эмеспиз. Мен мамлекетти башкара турган адам эмесмин, тескерисинче, мамлекетти талкалай турган кылмышкермин... Орусияда жашап жүргөндө баңгизат колдонуп, мас абалында террордук актыны ишке ашыруу үчүн жалданма адамдарды жалдаганбыз. Биздин максатыбыз Түркмөнстандагы абалды туруксуздаштыруу, конституциялык түзүлүштү бузуу жана президенттин өмүрүнө кол салуу болчу», — деп айткан жана Ниязовду өтө жогору мактаган. Кээ бир байкоочулар бул көрсөтмөнү алуу үчүн кыйноолор колдонулган деп шектенишет. 30-декабрда Шихмурадов 25 жылга эркинен ажыратылган, бул ошол кездеги эң жогорку жаза болгон; бирок көп өтпөй Түркмөнстандын Элдик Кеңеши кылмыш кодексине өзгөртүү киргизип, &quot;чыккынчылар&quot; үчүн өмүр бою эркинен ажыратуу жазасын киргизген жана Шихмурадовдун жазасы ошого жараша өзгөртүлгөн.&lt;ref name=&quot;Turkmenbashi&quot;&gt;Alec Rasizade, [https://web.archive.org/web/20070106030453/http://www.highbeam.com/doc/1G1-110266765.html &quot;Turkmenbashi and his Turkmenistan&quot;], ''Contemporary Review'', 1 October 2003.&lt;/ref&gt;

Шихмурадовдун жээни, майор Бегенч Бекназаров да Ниязовдун өмүрүнө кол салуу аракетине байланыштуу түрмөгө кесилген.

=== Дайын-дареги ===
2006-жылы декабрда Ниязов каза болгондон кийин, анын мураскери Гурбангулы Бердимухамедовдон 2007-жылы сентябрда Колумбия университетине барганда Шихмурадовдун жана анын шериги делген Батыр Бердиевдин тагдыры тууралуу сурашкан. Бердимухамедов аларды тирүү деп ойлой турганын айткан. Ал ошондой эле адатта туткундар бошотула турган октябрь айындагы «Кадыр түндү» (Gadyr Gijesi) эске салып, Шихмурадов бошотулушу мүмкүн деген божомолдорду жараткан.&lt;ref&gt;[http://enews.ferghana.ru/article.php?id=2141 &quot;Түркмөнстан: Камактагы оппозиция лидерлери Борис Шихмурадов жана Батыр Бердиев тирүү&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605195610/http://enews.ferghana.ru/article.php?id=2141|date=5 June 2008}}, ''Vremya Novostei'' (ferghana.ru), 26 September 2007.&lt;/ref&gt; Бул окуяга байланыштуу 2007-жылдын 8-октябрында Шихмурадовдун аялы жана жээни бошотулган, бирок Шихмурадов өзү бошотулган эмес.&lt;ref&gt;Bruce Pannier, [http://www.rferl.org/featuresarticle/2007/10/faba3a03-a551-42f1-ad98-cdf0225eafdf.html &quot;Түркмөнстан 9000 туткунду бошотту, бирок көптөгөн белгилүү саясий туткундар дагы деле камакта&quot;], Radio Free Europe/Radio Liberty, 9 October 2007.&lt;/ref&gt;

2007-жылдан бери Шихмурадов тууралуу эч кандай кабар жок; ал дагы деле камакта же түрмөдө каза болгон деп болжолдонууда.&lt;ref name=&quot;prove&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Roger Kangas and Brianne Todd, &quot;Berdimuhamedov's Campaign for Political Pluralism and the Daikhan Party: Farmers of Turkmenistan Unite&quot;, ''Eurasia Daily Monitor'', volume 7, issue 111, 9 June 2010.&lt;/ref&gt; Башка бир версия боюнча, Шихмурадов 2003-жылдын апрели менен 2005-жылдын ноябрынын ортосунда Түркмөнбашы шаарындагы түрмөдө жашыруун өлүм жазасына тартылган.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hronikatm.com/2017/03/boris-shihmuradov-byil-ubit-vo-vremya-pravleniya-niyazova/|title=Борис Шихмурадов был убит во время правления Ниязова|date=12 March 2017}}&lt;/ref&gt;

2014-жылы БУУнун Адам укуктары боюнча комитети Шихмурадовдун өмүр сүрүү укугу жана адилет соттук териштирүү укугу бузулган деп тапкан.&lt;ref&gt;[http://hrlibrary.umn.edu/undocs/2069-2011.html Communication No. 2069/2011. Views adopted by the Committee at its 112th session(7–31 October 2014)]&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>avmr3moraw1x8d4s21ltqida03yyx2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рашит Мередов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151498</id>
    <revision>
      <id>643638</id>
      <timestamp>2026-04-10T05:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JM082</username>
        <id>47171</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>643638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7946" sha1="cq8vz1k66r1rjb8coht003zeyk2oxjt" xml:space="preserve">'''Рашит Өвезгелдиевич Мередов''' ({{IPA|tk|ɾɑˈʃɪt ˌøβɛðɡɛldɪˈjɛβɪtʃ mɛɾɛˈdoβ}}; 1960-жылы 29-майда туулган) — түркмөн саясатчысы жана [[Дипломат|дипломаты]]. Ал 2007-жылдан бери президенттер Гурбангулы Бердимухамедов жана анын уулу Сердар Бердимухамедовдун тушунда Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары, ал эми 2001-жылдан бери Түркмөнстандын Тышкы иштер министри болуп кызмат кылат.&lt;ref&gt;&quot;[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=BBAB&amp;d_place=BBAB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=106D66B3E308CD58&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM Turkmen foreign minister in Sofia for OSCE summit]&quot;, Turkmenistan.ru, 6 December 2004.&lt;/ref&gt;

== Жаш кези жана билими ==
[[Файл:FM_Javad_Zarif_meets_Turkmen_Deputy_PM_Rashid_Meredov_03.jpg|thumb|Мередов Ирандын тышкы иштер министри [[Мохаммад Жавад Зариф]] менен Тегеранда, 2016-жыл]]
Рашит Мередов 1960-жылы 29-майда [[Ашхабад]] шаарында туулган. Анын атасы Өвезгелди түркмөн окумуштуусу жана юристи болгон. Апасы этникалык [[Азербайжандар|азербайжан]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tm-iskra.org/20/07/Meredov_Rash-2.htm|title=Рашид Мередов — туркменский Саакашвили?|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007221503/http://www.tm-iskra.org/20/07/Meredov_Rash-2.htm|archivedate=2008-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Мередовдун апасы тараптагы туугандары Мары шаарында жашашат.

1982-жылы Мередов Ломоносов атындагы Москва мамлекеттик университетинин юридикалык факультетин аяктаган. 1982-1984-жылдары Горький атындагы Түркмөн мамлекеттик университетинде жарандык укук жана жарандык процесс кафедрасынын окутуучусу болуп иштеген. 1987-жылы Москва мамлекеттик университетинин аспирантурасын аяктап, юридика илимдеринин кандидаты даражасын алуу үчүн диссертациясын коргогон.

== Карьерасы ==
1990-1991-жылдары Түркмөнстандын Юстиция министрлигинде башкы консультант болуп иштеген. 1991-жылдан тартып Тышкы иштер министрлигинде жана Түркмөнстандын Президентинин аппаратында эмгектенген. 1991-1993-жылдары Түркмөнстандын Президентинин алдындагы Укук коргоо органдарынын ишин координациялоо боюнча кеңештин укук коргоо бөлүмүнүн башчысы болгон. 1993-жылдын мартынан 1994-жылга чейин Түркмөнстандын Президентинин аппаратынын юридикалык бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген.

1994-жылы Түркмөнстандын парламентине (Межилис) депутат болуп шайланган. 1996-1999-жылдары Түркмөнстандын Президентинин алдындагы Улуттук демократия жана адам укуктары институтунун директорунун орун басары болуп иштеген. 1999-жылдын май айында Тышкы иштер министринин биринчи орун басары болуп дайындалган. 1999-жылдын декабрында Түркмөнстандын Межилисинин төрагасынын биринчи орун басары, ал эми 2001-жылдын май айында Түркмөнстандын Межилисинин төрагасы болуп шайланган.&lt;ref name=&quot;historicaldictionary&quot;&gt;{{Cite book|title=Historical Dictionary of Turkmenistan|last1=Abazov|first1=Rafis|publisher=Scarecrow Press|year=2005|isbn=9780810853621}}&lt;/ref&gt; 2001-жылдын июль айында Түркмөнстандын Тышкы иштер министри болуп дайындалган.

== Тышкы иштер министри ==
2001-жылдын июль айынан бери ал Түркмөнстандын Тышкы иштер министри кызматын үзгүлтүксүз аркалап келет. 2003-жылдын февралынан тарта ал бир эле учурда Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин төрагасынын орун басары болуп саналат (Түркмөнстандын Конституциясына ылайык, Министрлер Кабинетинин төрагасы — президент өзү).

2005-жылдын мартында Мередов президент Сапармурат Ниязов тарабынан сынга алынып, кызматтык милдеттерин &quot;начар аткаргандыгы&quot; үчүн вице-премьерлик кызматтан бошотулган, бирок ТИМ башчысы катары калган.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Министр иностранных дел Рашид Мередов назначен заместителем Председателя Кабинета Министров Туркменистана|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/18469|website=www.turkmenistan.ru}}&lt;/ref&gt; Ниязов каза болгондон кийин, Мередов кайрадан вице-премьерлик кызматка кайтып келген. Ал жаңы президент Сердар Бердимухамедовдун тушунда да бул маанилүү кызматтарын сактап калды. Рашит Мередов түркмөн саясатындагы эң таасирдүү фигуралардын бири жана өлкөнүн тышкы саясий багытын аныктаган негизги адам катары каралат.

== Сыйлыктары ==

* &quot;Түркмөнстандын Эгемендүүлүгүнүн 25 жылдыгы&quot; юбилейлик медалы&lt;ref name=&quot;ind25&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.parahat.info/edict/2093|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении юбилейной медалью Туркменистана &quot;Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna&quot;|date=11 December 2020|language=Russian|publisher=parahat.info}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Ата журтка болгон сүйүүсү үчүн&quot; медалы
* &quot;Гайрат&quot; медалы
* &quot;Галкыныш&quot; ордени&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Лента событий|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/|website=www.turkmenistan.ru}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Дөстлик&quot; ордени (Өзбекстан)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tdh.gov.tm/ru/post/32601/prezident-turkmenistana-prinyal-predstavitelej-delegacii-uzbekistana|title=Президент Туркменистана принял представителей делегации Узбекистана|language=ru|date=26 August 2022|publisher=Туркменистан сегодня}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>cq8vz1k66r1rjb8coht003zeyk2oxjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сахат Мурадов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151499</id>
    <revision>
      <id>643639</id>
      <timestamp>2026-04-10T05:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JM082</username>
        <id>47171</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>643639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7361" sha1="2wpe4t648w2yequ0s506fa2g43hsl5u" xml:space="preserve">'''Сахат Непесович Мурадов''' ({{lang-tk|Sahat Nepesowiç Myradow}}; 1932-жыл 7-май — 2011-жыл 29-октябрь) — 1995-жылдан 2001-жылга чейин Түркмөнстандын Межилисинин төрагасы болуп кызмат кылган түркмөн саясатчысы. Ал ошондой эле 1990-жылдан 1992-жылга чейин Түркмөн ССРинин Жогорку Советинин төрагасы болгон.

== Өмүр баяны ==
Мурадов 1932-жылы 7-майда Иваново шаарында түркмөндөрдүн теке уруусунан чыккан үй-бүлөдө туулган. Түркмөн айыл чарба институтунда [[Гидротехника]] багытында билим алып, 1956-жылы бүтүргөн, кийин 1960-жылга чейин аспирантурада окуган. 1951-жылы Советтер Союзунун Коммунисттик партиясына (ССКП) мүчө болуп, ошол эле жылы Айыл чарба институтунун комсомол комитетинин катчысы болуп иштеп баштаган. Мурадов 1956-жылдан 1957-жылга чейин аталган институттун профсоюз комитетинин төрагасы жана улук лаборант болуп иштеген. 1957-жылдан 1960-жылга чейин Сейсмологиялык курулуш институтунда аспирант болуп, 1960-жылы техника илимдеринин кандидаты даражасын алган.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013880144%23gsc.tab=0|website=CentrAsia.org|language=Russian|title=МУРАДОВ Сахат Непесович|trans-title=MURADOV Sakhat Nepesovich|archive-url=https://archive.today/20250811194930/https://centrasia.org/person2.php?st=1013880144%23gsc.tab=0|archive-date=2025-08-11}}&lt;/ref&gt;

Мурадов Агроном болуп, маркшейдер жана гидротехник катары иштеген.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A6%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0/wFavAAAAIAAJ?hl=en&amp;gbpv=0&amp;bsq=%22%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B2%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%20%D0%A1.%20%D0%9Н%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20.%20%D0%92%20%D0%BC%D0%B0%D0%B5%22|title=Постсоветская Центральная Азия: потери и обретения|date=1998|publisher=[[Восточная лит-ра]]|page=164|language=Russian|trans-title=Post-Soviet Central Asia: Losses and Gains}}&lt;/ref&gt; 1960-жылдан 1964-жылга чейин Түркмөн ССРинин Илимдер академиясынын Сейсмологиялык курулуш институтунда кенже илимий кызматкер жана Суу көйгөйлөрү жана гидротехника илимий-изилдөө институтунун бөлүм башчысы болуп иштеген. Андан соң 1964-жылдан 1965-жылга чейин Түркмөн ССРинин Илимдер академиясынын илимий ишмердүүлүктү координациялоо боюнча кеңешинин төрагасынын орун басары болгон. 1965-жылы Түркмөнстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин аппаратынын окуу жайлар илими бөлүмүнүн башчысы болуп дайындалган.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;

Үч китептин автору жана профессор Мурадов 1970-жылдан 1979-жылга чейин Түркмөн мамлекеттик университетинин ректору, андан кийин 1979-жылдан 1985-жылга чейин Түркмөн ССРинин жогорку жана атайын орто билим берүү министри болуп иштеген. 1985-жылдан 1990-жылга чейин Түркмөн политехникалык институтунун ректору болгон. 1990-жылдын май айында Түркмөнстан Компартиясынын Борбордук Комитетинин мүчөсү, 1991-жылы апрелде Борбордук Комитеттин Бюросунун мүчөсү болгон. Мурадов 1990-жылы январда Түркмөн ССРинин Жогорку Советине депутат болуп шайланып, кеңештин төрагасынын биринчи орун басары болуп дайындалган.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;

1990-жылдын аягында Мурадов [[Сапармурат Ниязов]]дун ордуна Жогорку Советтин төрагасы болгон.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; Кийинчерээк Жогорку Совет [[Түркмөнстандын Межилиси|Межилис]] болуп кайра түзүлүп, Мурадов 1995-жылы анын төрагасы болгон.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://en.hronikatm.com/2011/10/sakhat-muradov-dies/|newspaper=[[Chronicles of Turkmenistan]]|via=[[archive.today]]|title=Sakhat Muradov dies|date=31 October 2011|archive-url=https://archive.today/20250811194730/https://en.hronikatm.com/2011/10/sakhat-muradov-dies/|archive-date=2025-08-11}}&lt;/ref&gt; Ал 2001-жылы май айында &quot;парламенттин калыптанышына жана көп жылдык мамлекеттик ишмердүүлүгүнө кошкон салымы үчүн&quot; ыраазычылык катын жазып, пенсияга чыккан. Ал эки жолу Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган жана &quot;Түркмөнстандын жогорку билиминин эмгек сиңирген кызматкери&quot; деген ардактуу наам берилген.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt; Мурадов 2011-жылы 29-октябрда [[Ашхабад]] шаарында 79 жаш курагында каза болгон.&lt;ref name=&quot;auto2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt; 2016-жылы президент Гурбангулы Бердимухамедов тарабынан Түркмөнстандын көз карандысыздыгын чыңдоодогу зор ийгиликтери үчүн өлгөндөн кийин менен сыйланган.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-911|website=parahat.info|language=Russian|title=УКАЗ Президента Туркменистана О награждении государственными наградами Туркменистана|trans-title=DECREE of the President of Turkmenistan On awarding state awards of Turkmenistan|date=21 October 2016|author=Berdimuhamedow, Gurbanguly|author-link=Gurbanguly Berdimuhamedow|via=[[Wayback Machine]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029080840/https://www.parahat.info/edict/parahat-info-law-911|archive-date=2020-10-29}}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>2wpe4t648w2yequ0s506fa2g43hsl5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Stary Sołtys</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151500</id>
    <revision>
      <id>643657</id>
      <timestamp>2026-04-10T07:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="mp85767g02xp0ls0fcdds7odq1sgpyc" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:50, 10 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mp85767g02xp0ls0fcdds7odq1sgpyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Nguyenduong2601</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151501</id>
    <revision>
      <id>643665</id>
      <timestamp>2026-04-10T10:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="qva6tr7k0ck2dxl3c5bu6fn3mxvcl2z" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:50, 10 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qva6tr7k0ck2dxl3c5bu6fn3mxvcl2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Kokonishe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151502</id>
    <revision>
      <id>643666</id>
      <timestamp>2026-04-10T11:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>643666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="t83vmj35a54cf8lguf0c3q6614ahpai" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:50, 10 апрель 2026 (UTC)</text>
      <sha1>t83vmj35a54cf8lguf0c3q6614ahpai</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>