Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 2980 644643 640885 2026-04-22T13:09:56Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644643 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Палау Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-pau|Beluu er a Belau}}<br>{{lang-en|Republic of Palau}}<br>{{lang-ja|パラオ共和国}} |Мамлекеттик дини = 89,7 % [[Христиан дини|христиандар]]<br>5,7 % Модекнгеи<br>3,0 % [[ислам]]<br>2,6 % башка диндер |Герб = Seal of Palau.svg |Желек = Flag of Palau.svg |Гимн аталышы = Belau loba klisiich er a kelulul |Аудио = Belau rekid (instrumental).oga |Урааны = |Башкаруу формасы = [[Президенттик башкаруу системасы]] |Картада = Palau on the globe (Southeast Asia centered) (small islands magnified).svg | lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = |Тили = [[англис тили]], [[палау тили]], [[жапон тили]] |Эгемендүүлүк күнү = [[1-октябрь]] [[1994-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды = [[АКШ|Америка Кошмо Штаттарынан]] |Борбор шаары = [[Нгерулмуд]] |Ири шаарлар = [[Корор]] |Башчыларынын милдеттери = [[Президент]]<br>[[Вице-президент]] |Башчылары = Сурангел Уиппс<br>Удуч Сенгебау |Аянты = 459 |Суу пайызы = |Аянты боюнча орду = 180-орун |Калкы = 18,024 |Калкы боюнча орду = 192-орун |Калкты каттоо жылы = 2021 |Калктын жыштыгы = 38,375 |ИДӨ (САМ) = 308 млн | ИДӨнү эсептөө жылы (ППС) = 2024 | ИДӨ (САМ) боюнча = 190-орун | ИДӨнүн ар бир жанга = 18,209 | ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 81-орун | ИДӨ (номинал) = 322 млн | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2024 | ИДӨ (номинал) боюнча = 182-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 17,448 |Акча бирдиги = [[АКШ доллары]] (USD) | АДӨИ = {{Төмөндөө}} 0,797 | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#00сс33;">'''жогору'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 71-орун |ЭОК = PLW |Этнохороним = палаулук, палаулуктар |Домени = [[.pw]] |Телефон коду = 680 |Убакыт аралыгы = [[UTC+09:00|+09:00]] |Штрих коду = |Түшүнүктөр = <div class="center">[[commons:Palau|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]</div> }} '''Палау''' ({{lang-pau|Belau}}, {{lang-en|Palau}}, {{lang-ja|パラオ}}), расмий аталышы — '''Палау Республикасы''' ({{lang-pau|Beluu er a Belau}}, {{lang-en|Republic of Palau}}, {{lang-ja|パラオ共和国}}) — [[Америка Кошмо Штаттары|АКШга]] менен ассоциацияланган аралдык мамлекет. [[Тынч океан|Тынч океанынын]] [[Филиппин деңизи|Филиппин деңизинде]], [[Филиппин|Филиппиндин]] чыгышында жана [[Индонезия|Индонезиядан]] түндүгүндө, эки өлкөдөн 800 чакырым алыстыкта жайгашкан . == Этимология == Палау тилиндеги аралдардын аталышы, ''beluu'' («айыл»)<ref>[https://web.archive.org/web/20181211182257/https://www.everyculture.com/No-Sa/Palau.html Palau Culture Name]</ref> же ''aibebelau'' («кыйыр жооптор») деген жаралуу уламышына байланыштуу сөздөрдөн келип чыккан<ref>[http://underwatercolours.com/travel-tales/the-palauan-bai The Bais of Belau]</ref>. Англис тилине «Палау» атылышы немис тили аркылуу ({{lang-de|Palau}}) испан тилиндеги {{lang-es|Los Palaos}} аталышынан келген. Англис тилиндеги аралдардын архаикалык аталышы «Пелью аралдары» атылышы болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20010419154512/http://www.underwatercolors.com/neco.html Palau - Portrait of Paradise]</ref>. «Палау» аталышын, малай тилиндеги «арал» деп которулган жана бир нече географиялык аталыштарда кездешкен «Пулау» менен чаташтырбоо керек. == Тарых == Алгач аралды 1543-ж. европалыктар тапкан. 1686-ж. Испания аралды өзүнүн менчиги деп жарыялаган, бирок ал 1886-ж. гана ишке ашкан. 1899-ж. Испания АКШ менен болгон согушта жеңилгенден кийин Германияга саткан. 1914-ж. 1-дүйнөлүк согушта Япония басып алып, 1920-ж. гана Улуттар Лигасы башкарууга мандат берген. Ал 1944-жылдын күзүндө АКШнын аскердик башкаруусуна өтүп, 1947-жылдан Микронезиянын курамындагы АКШнын камкордугуна алынган аймак. 1993-жылдын ноябрында өткөрүлгөн референдумдун натыйжасында өлкө «АКШдан эркин ассоциацияланган» деген статуска ээ. Палаунун көз каранды эместиги 1994-ж. жарыяланган. Улуттук дүң кирешеси 2008-ж. 164 млн долларды түзгөн. Аны киши башына бөлгөндө 8,1миң доллардан туура келген. Ички дүң продукциясындагы (ИДП) тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 81,8, өнөр-жайдыкы 12, айыл-чарбасыныкы 6,2. Копра өндүрүлөт. Белек-бечкек даярдалат. Кийим тигүү өндүрүшү иштейт. Курулуш индустриясы өнүккөн. Палаунун экономикасынын негизин балыкчылык түзөт. Кокос пальмасы, батат жана касава өстүрүлөт. Бодо мал, чочко жана эчки асыралат. Автомобиль жолунун узундугу 60 км (анын ¹/₂и асфальтталган). Көркөм кол өнөрчүлүк өнүккөн. Микронезиянын аралдары жана Сидней (Австралия) менен дениз, Гуам менен аба катнашы бар. Сыртка моллюска, балык, копра чыгарат. Туризм өнүккөн. Негизги соода шериктери: АКШ, Япония, Сингапур. == География == Пауланын аймагы Тынч океанында жайгашкан архипелагдан турат. Анын эң көп калктуу аралдары — Ангаур, Бабелдаоб, Корор жана Пелелиу. Акыркы үч арал бир тосмо рифтин ичинде жайгашкан, ал эми Ангаур аралы бул аралдардан бир нече чакырым алыстыкта түштүктө жайгашкан. Калктын үчтөн экиси Корордо жашайт. Каянгелдин коралл атолу бул аралдардын түндүгүндө, ал эми эл жашабаган Челбахеб (Аскалуу аралдары) аралдары негизги аралдар тобунун батышында жайгашкан. Алты аралдан турган алыскы аралдар тобу Түштүк-Батыш аралдары деп аталат жана негизги аралдардан 604 чакырым алыстыкта жайгашып, Хатохобей жана Сонсорол штаттарын түзөт. === Жаратылышы === [[Файл:Ngerukewid-2016-aerial-view-Luka-Peternel.jpg|thumb|220x220px|Нгерукевиддин бийиктиктен көрүнүшү]] [[Файл:Rock-Islands-Palau-1-2016-aerial-view-Luka-Peternel.jpg|thumb|220x220px|Челбахебдын (Аскалуу аралдары) бийиктиктен көрүнүшү]] [[Файл:Palau-rock-islands20071222.jpg|thumb|220x220px|Челбахеб (Аскалуу аралдары) аралдары]] [[Файл:Palau_2008030818_4709_(2347767520).jpg|thumb|220x220px|Акиташ затынан турган аралдардын бийиктиктен көрүнүшү]] Палауда айлана-чөйрөнү коргоо боюнча узак тарыхы бар. Мисалы, Нгерукевид аралдары жана анын айланасында 1956-жылы түзүлгөн Нгерукевид аралдарынын жапайы жаратылыш коругу<ref>[https://www.researchgate.net/publication/263276605_Terrestrial_vertebrates_of_the_Ngerukewid_Islands_Wildlife_Preserve_Palau_Islands Terrestrial vertebrates of the Ngerukewid Islands Wildlife Preserve, Palau Islands]</ref>. Палаунун көп бөлүгү айлана-чөйрөнүн бузулушунан алыс болгонуна карабастан мыйзамсыз жардыруу аркылуу балык уулоо, Корор аралындагы таштандыларды жок кылуучу жана кайра иштетүүчү жайлардын жетишсиздиги жана Палау лагунасындагы кум жана кораллдарды казып алып сыяктуу иш-аракеттер экологдордун тынчсыздануусун жаратууда<ref name=":0">[https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries]</ref>. Тынч океанынын башка аралдарындагыдай эле, океан деңгээлинин көтөрүлүшү Палау аралдарынын экологиясына чоң коркунуч туудурууда. Глобалдык атмосфералык изилдөөлөрдүн эмиссиялык маалымат базасына ылайык, 2019-жылы Палаунун бир жаранына орточо көмүр кычкыл газын бөлүп чыгаруу 60 тоннаны түзгөн. Бул дүйнөдөгү эң жогорку көрсөткүчтөрдүн бири жана булгануунун негизги булагы болуп автотранспорттон бөлүнүп чыккан газдар болуп саналат<ref name=":0" />. Төмөн жайгашкан аймактарды суу каптагандыктан, жээктеги өсүмдүктөргө, айыл чарбасына жана таза суунун жетишсиз болушу коркунуч туудурат. Агынды сууларды тазалоо, жер семирткичтерден жана биоциддерден чыккан уулуу калдыктарды кайра иштетүүдө да чоң көйгөйлөр бар. Туздуу сууда жашаган крокодилдердин бир түрү ''Crocodylus porosus'' Палауну байырлайт. Бул түр адамдарга өтө коркунучтуу деп эсептелгенине карабастан, Палаунун тарыхында 1965-жылдын 28-декабрында адам кол салуусу бир гана жолу катталган<ref>[https://books.google.kg/books?id=DCIWAQAAIAAJ&redir_esc=y Survey of the Crocodile Populations of the Republic of Palau, Caroline Islands, Pacific Ocean, 8-24 June 1991: A Report to the Government of the Republic of Palau, Koror, Palau]</ref>. Бул кол салуудан кийинки крокодилдерге мергенчилик кылуу 1980-жылдарга чейин созулган жана крокодилдердин жок болуп кетүү коркунучуна алып келген. 1990-жылдардан бери иштеп келе жаткан крокодилдерди коргоо программасы Палау крокодилдеринин популяциясын турукташтырууга жетишти<ref>[http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/18%20--8088e67a.pdf Saltwater Crocodile Crocodylus porosus]</ref>. 2005-жылдын 5-ноябрында Палаунун президенти Томас Эсанг Ременгесау, Микронезиянын чакырыгы деп аталган аймактык экологиялык демилгени жетектеп, 2020-жылга чейин жээктеги суулардын 30% жана токой жерлеринин 20% коргоого алган. Палаудан кийин бул демилгеге [[Микронезия Федеративдик Штаттары]], [[Маршалл Аралдары|Маршалл аралдары]], [[Гуам]] жана [[Түндүк Мариана аралдары]] кошулган. Бул демилгеге кошулган аймактар Тынч океанынын суулу аймагынын дээрлик 5% жана анын жээ тилкелеринин 7% түзөт. Бул мамлекеттин аймагында Палау тропикалык нымдуу токойлору деп аталган жердеги экоаймак орун алган<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5451287/ An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm]</ref>. 2019-жылдагы токой ландшафтынын бүтүндүгү индекси боюнча орточо баллы 8.09/10 болуп, токойлуу 172 өлкөнүн ичинен 27-орунду ээлеген<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7723057/ Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity]</ref>. Өлкө аймагында жер титирөөлөр, жанар тоолук активдүүлүк жана тропикалык бороон-чапкындар көп катталып турат.[[Файл:Palau_Maritime_Police_vessel.jpg|thumb|220x220px|Euatel кайыгы жээкке жакын сууларда иш алып барат]] 2009-жылдын 25-сентябрында Палау дүйнөдөгү биринчи акулалар коргоочу жайын түзөрүн жарыялаган<ref>[https://archive.ph/20130104125625/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=508795&publicationSubCategoryId=200#selection-621.1-621.52 Anchor Land ventures into luxury family residences]</ref>. Акулаларды уулоого тыюу салынган Палаунун өзгөчө экономикалык аймагынын аянты 600,000 км² түзөт, салыштырмалуу бул бүткүл Франциянын аянты менен барабар<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20090930054317/http://news.xinhuanet.com/english/2009-09/27/content_12117618.htm Palau's EEZ becomes shark sanctuary]</ref><ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20091001201027/http://usproxy.bbc.com/2/hi/science/nature/8272508.stm Palau pioneers shark sanctuary]</ref>. Палаунун президент Жонсон Торибионг бул акулаларды коргоочу аймак жөнүндө Бириккен Улуттар уюмунун жыйынында жарыялаган<ref name=":2" /><ref>[[:en:Palau#cite_note-Palau_to_Ban_Shark_Fishing-79|Palau to Ban Shark Fishing]]</ref> жана акулаларды улоого дүйнө жүзү боюнча тыюу салууну сунуш кылган<ref name=":1" />. 2012-жылы Палау Дүйнө келечеги кеңешинин «Палау деңиз экосистемасын коргоо боюнча дүйнөлүк лидер» сыйлыгына ээ болгон<ref>[https://web.archive.org/web/20121027025150/http://www.thejakartaglobe.com/international/tiny-nation-of-palau-proves-sharks-worth-more-alive-than-dead/551759 Tiny Nation of Palau Proves Sharks Worth More Alive Than Dead]</ref>. Палаудагы деңизди коргоо органдарынын бөлүмү өлкөнүн 600 000 чарчы километр экономикалык аймагын кайтарышат. Алар фауна карата бүлгүнчүлүк кылгандарга жана лицензиясы жок балыкчыларга каршы Kedam жана the Remeliik II деген атылыштардагы эки узак аралыкка сүзө алган кайыктар менен иш алып барышат<ref>{{Cite web |title=Palau Gets New Patrol Boat |url=https://www.pacificnote.com/single-post/2017/12/22/Palau-Gets-New-Patrol-Boat |accessdate=2024-07-26 |archivedate=2018-04-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423170003/https://www.pacificnote.com/single-post/2017/12/22/Palau-Gets-New-Patrol-Boat }}</ref><ref>[https://ghostarchive.org/iarchive/facebook/167766706708770/819715191513915 Operation Kaukledm]</ref><ref>[https://www.postguam.com/news/pacific/palau-s-maritime-surveillance-gets-boost-with-new-patrol-boat/article_2c19ebce-e06f-11e5-8934-c71e0c84b155.html Palau’s maritime surveillance gets boost with new patrol boat]</ref>. Кичинекей жана жай кайыктар жээктеги операцияларга колдонулат, кайыктардын базасы Корордо жайгашкан<ref>[https://www.nytimes.com/2016/02/21/magazine/palau-vs-the-poachers.html Palau vs the Poachers]</ref>. == Климат == Палау тропиктик нымдуу климаттуу, жылдык орточо температурасы 28°C. Жаан-чачын жыл бою көп жаайт, орточо өлчөмү 3800 мм. Орточо нымдуулук 82% түзөт. Июнь-октябрь айларында жаан-чачын көп жааганына карабай, күн ачык күндөрдүн саны көп. Палау тайфундар болуп туруучу тилкенин чет-жакасында жайгашкан. Палауга жакын жерлерде тропикалык бороон-чапкындар көп кездешет, бирок олуттуу тропикалык циклондор сейрек кездешет. Майк, Бофа жана Хайян атылышындагы тайфундар Палауга жеткен сейрек тайфундар болуп саналат<ref>{{Cite web |title=Digital Typhoon: Tracking Chart (Geographical Search) |url=http://agora.ex.nii.ac.jp/cgi-bin/dt/track_geo.pl?lat=7.4&latrange=1&lon=134.5&lonrange=1&lang=en&basin=wnp&t=0&b=14&type=1&size=128&R=100%2F180%2F0%2F60&M=57%2F557%2F29%2F404%0D%0A&sy=1951&ey=2019&month=0&category=3&category=4&category=5&tnum=1000 |accessdate=2024-07-26 |archivedate=2022-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221112131354/http://agora.ex.nii.ac.jp/cgi-bin/dt/track_geo.pl?lat=7.4&latrange=1&lon=134.5&lonrange=1&lang=en&basin=wnp&t=0&b=14&type=1&size=128&R=100/180/0/60&M=57/557/29/404%0D%0A&sy=1951&ey=2019&month=0&category=3&category=4&category=5&tnum=1000 }}</ref>. == Саясий түзүлүшү == [[Файл:Koror-palau-typical-weather20071219.jpg|thumb|220px|Корор - Палаунун мурунку борбору]] Палау — демократиялык республика. Палаунун президенти мамлекет башчысы жана өкмөт башчысы болуп саналат. Аткаруу бийлигин өкмөт жүзөгө ашырат, ал эми мыйзам чыгаруу бийлиги өкмөткө да, Палау Улуттук Конгрессине да таандык. Сот бийлиги аткаруу бийлигинен жана мыйзам чыгаруучу органдан көз каранды эмес. Палаунун конституциясы 1981-жылы кабыл алынган. Америка Кошмо Штаттары менен Палаунун ортосундагы эркин ассоциация келишими алардын өкмөттөрүнүн ортосундагы эркин жана ыктыярдуу мамилелерди түзөт. Келишим негизинен саясий, экономикалык, коопсуздук жана коргоо маселелерине багытталган<ref>[https://web.archive.org/web/20111006012927/http://palau.usembassy.gov/rop_cofa.pdf Compact of Free Association Between the Government of the United States of America and the government of Palau]</ref>. Палаунун аскердик күчтөрү жок, мамлекет коргонуу маселелеринде Америка Кошмо Штаттарына таянат. Келишимге ылайык, америкалык аскерлерге аралдарга кирүүгө 50 жылга уруксат берилген бирок АКШнын аскер-деңиз флотунун ролу минималдуу. АКШнын жээк күзөт кызматы Палаунун сууларында патрулдук иш жүргүзөт. Өкмөт Палауда АКШнын аскер-аба күчтөрүнүн жогорку жыштыктагы радар станциясын жайгаштырууга макул болгон<ref>[https://insidedefense.com/insider/air-force-eyes-new-radar-installation-palau Air Force eyes new radar installation in Palau]</ref> жана бул станция 2026-жылы иштей баштайт деп күтүлүүдө<ref>[https://www.twz.com/u-s-building-advanced-over-the-horizon-radar-on-palau U.S. Building Advanced Over-The-Horizon Radar On Palau]</ref>. 2020-жылдын ноябрь айында Сурангел Самуэль Уиппс Палаунун жаңы президенти болуп шайланган<ref>[https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/429990/surangel-whipps-jr-to-be-palau-s-new-president Surangel Whipps Jr to be Palau's new president]</ref>. == Тышкы саясаты == [[Файл:總統接受帛琉共和國總統雷蒙傑索(Tommy E. Remengesau, Jr.) 贈禮 (27163347055).jpg|thumb|220px|Президент Томас Ременгесау Тайвандын президенти Цай Ин Вэн менен 2016-жылкы жолугушуусу]] [[Файл:Palasia Hotel Palau.JPG|thumb|220px|left|Палау менен мамиледе болгон өлкөлөрдүн желектери, Паласия мейманканасы]] [[Файл:Palau Pres Thomas Remengesau with PH President Rodrigo Duterte.jpg|thumb|220px|Президент Ременгесау Филиппиндин президенти Родриго Дутерте менен 2018-жылкы жолугушуусу]] Эгемендүү мамлекет катары Палау өзүнүн тышкы мамилелерин эркин жүргүзөт<ref>[https://www.gao.gov/assets/gao-08-732.pdf Palau’s Use of and Accountability for U.S. Assistance and Prospects for Economic Self-Sufficiency]</ref>. Эгемендүүлүк алгандан бери Палау көптөгөн өлкөлөр менен, анын ичинде Микронезиядагы мамлекеттер жана Филиппин сыяктуу Тынч океанындагы коңшулары менен дипломатиялык мамилелерди түзгөн. 1994-жылдын 29-ноябрында Бириккен Улуттар Уюмунун Коопсуздук кеңеши Палауну Бириккен улуттар уюмуна кабыл алууну сунуш кылган 963-резолюцияны кабыл алган. Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын 1994-жылдын 15-декабрында 49/63 резолюциясына ылайык Палаунун мүчөлүгүн жактырган<ref>[https://web.archive.org/web/20170525213614/http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/49/63 Palau has since joined several other international organizations. In September 2006, Palau hosted the first Taiwan-Pacific Allies Summit. Its president has made official visits to other Pacific countries, including Japan.]</ref>. Андан бери Палау башка бир нече эл аралык уюмдарга кошулган. 2006-жылдын сентябрь айында Палауда Тайвань-Тынч океан Союздаштарынын биринчи саммити болгон. Палаунун президенти Тынч океанынын башка өлкөлөрүнө, анын ичинде Жапонияга расмий иш сапар менен барган<ref>[https://www.mofa.go.jp/press/release/press4e_000553.html The President of the Republic of Palau to Visit Japan]</ref>. Тайвань Палауга эл аралык форумдарына, анын ичинде Бириккен Улуттар Уюмунда жана Бириккен Улуттар Уюмунун климаттын өзгөрүшү боюнча конференциясына катышуу үчүн каржылык колдоо көрсөткөн<ref>[https://www.nytimes.com/2024/06/02/world/asia/palau-taiwan-china-hack.html A Pacific Island With Ties to Taiwan Was Hacked. Was It Political?]</ref>. Америка Кошмо Штаттарынын дипломатиялык делегациясы жана Палаудагы элчилиги бар, бирок өлкөлөрдүн мамилелеринин көпчүлүк багыттары АКШнын ички иштер министрлигинин аралдар иштери боюнча башкармалыгынын жоопкерчилиги болгон келишимдик каржыланган долбоорлорго байланыштуу<ref>[https://web.archive.org/web/20071024234958/http://www.doi.gov/oia/Firstpginfo/oia_responsibilities.html Responsibilities and Authorities]</ref>. Мисалы, бул келишимдин алкагында Палауга 96939 жана 96940 почта коддору берилген. Эл аралык саясатта Палау Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясынын резолюциялары боюнча Кошмо штаттар менен бирге добуш берет<ref>[https://2009-2017.state.gov/documents/organization/82642.pdf General Assembly – Overall Votes – Comparison with U.S. vote]</ref>. Палау Жапония менен тыгыз байланышта, Жапония инфраструктуралык долбоорлорду каржылап келет,. Корор–Бабелдаоб көпүрөсүнүн курулушун Жапония тарап толугу менен каржылаган. 2015-жылы император [[Акихито]] жубайы Мичико менен Экинчи дүйнөлүк согуштун 70 жылдыгына карата Пелелиуда өткөн иш-чараларга катышуу үчүн Палауга барышкан<ref>[https://www.nytimes.com/2015/04/10/world/asia/ahead-of-world-war-ii-anniversary-questions-linger-over-stance-of-japans-premier.html Ahead of World War II Anniversary, Questions Linger Over Stance of Japan’s Premier]</ref>. 1981-жылы Палау дүйнөдөгү биринчи өзөктүк куралсыздандыруу концепциясы каралган конституцияны иштеп чыккан. Бул конституциянын концепциясы ядролук, уулуу химиялык, газдык жана биологиялык куралдарды колдонууга, сактоого жана жок кылууга тыюу салган, бирок алгачкы добуш берүүдө 75% көпчүлүк добуш менен жактырылган эмес<ref>[http://www.paclii.org/pw/constitution.html The Constitution of the Republic of Palau]</ref>. 2017-жылы Палау Бириккен Улуттар Уюмунун өзөктүк куралга тыюу салуу жөнүндө келишимине кол койгон<ref>[https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en Chapter XXVI: Disarmament – No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons]</ref>. Палау балык улоону жөнгө салуу боюнча Науру келишиминин мүчөсү<ref>[https://web.archive.org/web/20221112025553/https://www.abc.net.au/pacific Pacific nations extend bans on tuna fishing]</ref>. Палау менен коңшулаш жана союздаш болгон Филиппин, эгерде Палау [[АСЕАН|АСЕАНга]] кошулууну кааласа, толук колдой турарын билдирген<ref>[https://web.archive.org/web/20191222040232/https://news.mb.com.ph/2018/02/16/ph-palau-agree-to-enhance-ties/ PH, Palau agree to enhance ties]</ref>. == Административдик-аймактык түзүлүшү == [[Файл:States of Palau.jpg|thumb|Палаунун он алты штаты]] [[Файл:Palau-CIA WFB Map.png|thumb|Палау Республикасынын картасы]]Палау он алты штатка бөлүнөт (1984-жылга чейин муниципалитеттер деп аталган). {| class="sortable wikitable" |- ! Штат !Административдик борбору ! Аянты, км² ! Калкынын саны (2015) ! Калкынын саны (2020) |- | [[Файл:Flag of Kayangel.svg|27px]] Каянгел |Каянгел | style="text-align:right;" |1,7 | style="text-align:right;" |54 | style="text-align:right;" |41 |- | [[Файл:Flag of Ngarchelong.svg|27px]] Нгархелонг |Менгелланг | style="text-align:right;" |11,2 | style="text-align:right;" |316 | style="text-align:right;" |384 |- | [[Файл:Flag of Ngaraard State.svg|27px]] Нгараард |Улиманг | style="text-align:right;" |34 | style="text-align:right;" |413 | style="text-align:right;" |396 |- | [[Файл:Flag of Ngardmau State.png|27px]] Нгардмау |Урдманг | style="text-align:right;" |34 | style="text-align:right;" |185 | style="text-align:right;" |238 |- | [[Файл:Flag of Ngeremlengui State, Palau.svg|27px]] Нгаремленгуи |Имеонг | style="text-align:right;" |68 | style="text-align:right;" |350 | style="text-align:right;" |349 |- | [[Файл:Flag of Ngatpang.svg|27px]] Нгатпанг |Нгереклмадел | style="text-align:right;" |33 | style="text-align:right;" |282 | style="text-align:right;" |289 |- | Нгивал |Нгеркеаи | style="text-align:right;" |17 | style="text-align:right;" |282 | style="text-align:right;" |312 |- | [[Файл:Flag of Melekeok.svg|27px]] Мелекеок |Мелекеок | style="text-align:right;" |26 | style="text-align:right;" |277 | style="text-align:right;" |318 |- | [[Файл:Flag of Ngchesar State.png|27px]] Нгхесар |Нгерсуул | style="text-align:right;" |43 | style="text-align:right;" |291 | style="text-align:right;" |319 |- | [[Файл:Flag of Aimeliik.svg|27px]] Аимелиик |Монгами | style="text-align:right;" |44 | style="text-align:right;" |334 | style="text-align:right;" |363 |- | [[Файл:Flag of Airai State.png|27px]] Аираи |Нгеткиб | style="text-align:right;" |59 | style="text-align:right;" |2,455 | style="text-align:right;" |2,529 |- | [[Файл:Flag of Koror State.png|27px]] Корор |Корор | style="text-align:right;" |60,52 | style="text-align:right;" |11,444 | style="text-align:right;" |11,199 |- | [[Файл:Flag of Peleliu.svg|27px]] Пелелиу |Клоулклабед | style="text-align:right;" |22,3 | style="text-align:right;" |484 | style="text-align:right;" |470 |- | [[Файл:Flag of Angaur State.svg|27px]] Ангаур |Нгарамаш | style="text-align:right;" |8,06 | style="text-align:right;" |119 | style="text-align:right;" |114 |- | [[Файл:Flag of Sonsorol.svg|27px]] Сонсорол |Донгосару | style="text-align:right;" |3,1 | style="text-align:right;" |40 | style="text-align:right;" |53 |- | [[Файл:Flag of Hatohobei.svg|27px]] Хатохобеи |Хатохобеи | style="text-align:right;" |0,9 | style="text-align:right;" |25 | style="text-align:right;" |39 |- |Челбахеб<ref>Челбахеб штат болуп саналбайт жана башка штаттын курамына кирбейт. Аянты - 17 км²</ref> | | | | |- |'''[[Нгерулмуд]]'''<ref>2006-жылы 7-октябрда Палаунун борбору Корордон Мелекеок штатындагы Нгерулмудга көчүрүлгөн.</ref> | | | | |} == Калкы == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:0.8em; clear:right;" |- | style="background-color:#cc66cc;" colspan="3" |'''Калкы''' |- |'''Жыл'''<ref name=":3">[https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/census-of-population-and-housing/ Republic of Palau National Government. Census of Population and Housing]</ref> |'''Саны<ref name=":3" />''' |<abbr>'''± %<ref name=":3" />'''</abbr> |- !1958 |8,987 |—     |- !1970 |11,210 | +24.7 % |- !1980 |12,116 | +8.1 % |- !1990 |15,122 | +24.8 % |- !1995 |17,225 | +13.9 % |- !2000 |19,129 | +11.1 % |- !2005 |19,907 | +4.1 % |- !2015 |17,661 |−11.3 % |- !2020 |17,614 |−0.3 % |} Палау калкынын саны 2023-жылы болжол менен 21,779 адамды түзгөн<ref name=":3" />, алардын 73 % теги меланезиялык жана австронезиялык болгон палаулуктар. Палауда азия улуттарынын саны көп. Филиппин Испаниянын колониясы болуп турган доордо, филиппин улутундагы адамдар Палауга келишкен жана азыркы учурда өлкөдөгү эң чоң азия улутундагы элдердин тобун, Палаудагы экинчи ири этникалык топту түзөт. XX кылымдын аягында кытайлар, корейлер, жапондор, бангладештиктер, непалдыктар Палауга жумушчулар катары келип отурукташып калышкан<ref>[https://books.google.kg/books?id=iDg9oAkwsXAC&redir_esc=y Asia in the Pacific Islands: Replacing the West]</ref>. Еврапалыктар менен америкалыктардын санын аз. === Тили === Расмий тилдери — палау жана англис тилдери. Тилдери: палау тили (мамлекеттик) — 62,1 %, англис тили — 14,4 %, филиппин тили — 10 %, кытай тили — 1,7 %. Айрым штаттарда жергиликтүү тилдер расмий макамга ээ: Сонсорол штатында — сонсорол тили жана англис тили, Хатохобеи штатында — тоби тили жана англис тили, Ангаурда — палау тили, жапон тили жана англис тили<ref>[https://books.google.ru/books?id=08OV704armMC&lpg=PP1&hl=ru&pg=PR3#v=onepage&q&f=false Encyclopedia of the Developing World]</ref>. Палауда англис тилинин ушул өлкөгө тиешелүү диалектиси түптөлгөн. Палау Жапониянын колонисы болуп турган мезгилден бери экинчи тил катары кеңири жайылган<ref>[https://www.ninjal.ac.jp/research/cr-project/project/a/creole/files/creole_Palau.pdf The Japanese Language in Palau]</ref>, азыр Ангаур штатында расмий макамга ээ<ref>{{Cite web |title=Constitution of the State of Angaur: Angaur, Republic of Palau |url=https://pacificdigitallibrary.org/cgi-bin/pdl?e=d-000off-pdl--00-2--0--010-TE--4-------0-1l--10en-50---20-text-Japanese--00-3-1-00bySR-0-0-000utfZz-8-00&d=HASHa4b7077d472c4cdb9c8ddf.10&p=text |accessdate=2024-07-26 |archivedate=2022-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221122153603/https://pacificdigitallibrary.org/cgi-bin/pdl?e=d-000off-pdl--00-2--0--010-TE--4-------0-1l--10en-50---20-text-Japanese--00-3-1-00bySR-0-0-000utfZz-8-00&d=HASHa4b7077d472c4cdb9c8ddf.10&p=text }}</ref>. === Диний курамы === 2020-жылдагы эл каттоонун малыматтары боюнча калктын 46,9 % католиктер, 25,9 % протестанттар, 5 % жетинчи күндүн адвентисттери 5,1 % модекнгеи динин тутунгандар, 4,9 % мусулмандар, 0,9 % Исанын акыркы күндөрүндөгү ыйыктар чиркөөсүнүн жолдочулары жана 11,4 % башка диндерди тутунгандар<ref name=":3" />. == Экономикасы == [[Файл:German-Channel-2016-aerial-view-Luka-Peternel.jpg|thumb|Жасалма дол менен казылган Германия каналы]] [[Файл:Koror-Babeldaob-Bridge-2016-Luka-Peternel.jpg|thumb|Корор-Бабелдаоб көпүрөсүнүн бийиктиктен көрүнүшү]] Палаунун экономикасы негизинен туризм, айыл чарба жана балык уулоого багытталган. Туристтик иш-аракеттер аралдардын кооз деңиз чөйрөсүнө, рифтерге жана Экинчи дүйнөлүк согуштагы суу астына чөгүп кеткен кемелерге экскурсиларды уюштурууга багытталган. 2022-жылдын апрелинде Палау өлкөнүн табигый чөйрөсүн жана салттуу маданиятын сактоого багытталган жоопкерчиликтүү туризм программасын ишке киргизген<ref>[https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/travel/article/3174011/where-sustainable-tourism-rewarded-special-cultural The Republic of Palau is the little country that does, when it comes to sustainability.]</ref>. Өкмөт, АКШнын финансылык жардамына таянып, эң ири жумуш берүүчү болуп саналат. 2000-2001-жылдары туризм чөйрөсүндөгү ишкерлер менен туристтердин саны 50 000ге жеткен. Палаунун соода кемелер флоту коммерциялык кемелердин дүйнөлүк флотунун 0,001 % дан азыраак бөлүгүн түзгөнүнө карабастан, анда 2019-жылы акыркы рейске чыккан кемелердин дээрлик 60 % Палаунун желеги астында сүзгөн. Мындай жолду кеме компаниялары экология жана эмгек жаатындагы жоопкерчиликтен качуу үчүн колдонушат<ref>[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3691188 Evading Corporate Responsibilities: Evidence from the Shipping Industry]</ref>. Калктын киши башына түшкөн кирешеси Микронезиянын жалпы кирешесинен эки эсе көп. Акыркы жылдары Тынч океанынын аба-ырайы, Чыгыш Азиянын алдыңкы өлкөлөрүнүн өнүгүшү жана чет өлкөлүктөрдүн Палаудагы инфраструктураны өнүктүрүүнү каржылоого даярдыгы, туризм секторунун онүгүүшүнө чоң өбөлгө түздү. Киреше салыгынын үч түрү бар, алардын прогрессивдүү коюмдары 9,3 %, 15 % жана 19,6 %. Корпоративдик салык 4 % түзөт, ал эми Палаудагы товарлар жана кызматтар салыгы 2023-жылдын 1-январында киргизилген, Палаунун аймагында сатылган же колдонулган товарлардын жана кызматтардын көпчүлүгүнө ушул салык 10 % коюму менен колдонулат<ref>[https://www.palaugov.pw/taxreform/#1668474363337-6a400835-7325 Message from the Tax Reform Committee Chair and Bureau of Revenue & Taxation]</ref>. Палауда мүлк салыгы жок. == Маданияты == [[Файл:A_traditional_Palauan_hut,_2012.jpg|thumb|Палаудагы ''бай'' деп аталган турак-жай]] Коому аял жагынан болгон туугандыкка негизделип түзүлгөн. Палау элинин салттарынын дээрлик бардык тармактарында, айрыкча, сөөк коюу салтында, үйлөнүү үлпөтүндө, мураска ээ болууда жана салттуу наамдарды өткөрүп берүүдө энелик тегине байланыштуу каада-салттар байкалат. Тамак-ашы жергиликтүү жашылча-жемиштерден жасалат, мисалы, маниока, таро, ямс, картошка, балык жана чочконун эти. Ошондой эле, филиппиндик, жапондук эмгек мигранттарынын жана америкалыктардын ашканаларынын таасири күчтүү. Жарганаттан жасалган шорпо Палаудагы көпчүлүк учурда колдонулган чүйгүн тамак болуп саналат<ref>[https://www.newcastleherald.com.au/story/3960841/fruit-bat-soup-has-chicken-like-taste/ Fruit bat soup could solve the Hunter's flying fox problem]</ref>. Айрым суусундуктары - кокос дарагынан жасалган спирт ичимдиги, каванын тамырынан жасалган суусундук ж.б. Палауда тама деп аталаган десерт дагы ашканасында болдонулат<ref>[https://ayearcookingtheworld.com/tag/tama/ Tama – A Year Cooking the World]</ref>. === Спорт === Бейсбол Палауда 1920-жылдары жапондор тарабынан өлкөгө алып келингенден бери популярдуу оюндардын бири. Палау улуттук бейсбол курама командасы 1990, 1998 жана 2010-жылдардагы Микронезия оюндарында, ошондой эле 2007-жылдагы Тынч океан оюндарында алтын медаль утуп алууга жетишкен. Палау Футбол ассоциациясы тарабынан уюштурулган улуттук футбол боюнча курама командасы бар, бирок ФИФАнын мүчөсү эмес. == Билим берүү тутуму == Башталгыч билим берүү тутумунда 16 жашка чейинки окуучулар окушат. Билим берүү тутумуна мамлекеттик жана жеке менчик мектептер, коомдук колледж кирет. Бакалавр, аспирант жана кесиптик билим алуу студенттер чет өлкөгө, негизинен Америка Кошмо штаттарындагы жогорку окуу жайларына тапшырышат. Палауда Сан Диего мамлекеттик университетинин жана Түштүк Тынч океан университетинин аралыктан окутууну сунуштаган бөлүмдөрү иш алып барышат. == Булактар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 6-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. 816 бет, илл. ISBN 978 9967-14-117-9 {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.palaugov.pw/ Палау Республикасынын Улуттук Өкмөтү] * [http://palauembassy.or.jp/en/ Палау Республикасынын Япониядагы элчилиги] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/palau/ Мамлекет башчысы жана Өкмөт мүчөлөрү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109110934/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/palau |date=2021-01-09 }} * [https://palauconsulate.org.uk/ Палау Республикасынын Улуу Британия жана Түндүк Ирландиянын бириккен королдугундагы ардактуу консулдугу] * [https://www.palauconsulate.be/index.php/en/ Палаудагы Бельгиядагы ардактуу башкы консулдугу] * [https://islandtimes.org/ Island Times маалымат агентиги] * [https://palauwaveradio.com/ Палау толкуну радиосу] {{Калып:Океания өлкөлөрү}} [[Категория:Австралия жана Океания өлкөлөрү]] [[Категория:Дүйнө өлкөлөрү‎]] [[Категория:Палау]] tufuy6d30rxvtrc1dusrk5oss6o0nw4 0 7935 644670 530723 2026-04-23T03:16:56Z ККТТЕ 47351 644670 wikitext text/x-wiki Үч Жайсаң Эпосто үч Жайсаң бар. Биринчиси. Кырк чоронун бири Үмөт уулу Жайсаң. Бардык учурда манасчылар: Үйшүндөрдүн Үмөтү, Үмөт уулу Жайсаңы, - деп айтышат. Сары Үсөн (үйшүн, сары үйсүн) кесектин курамындагы майда уруу Лейлек районунда жашашат. Экинчиси. Бай Жайсаң. Алтайдын Кең Аралын жердеп жаткан Жакыптын уулу Манасты өлтүрөм деп Нескара алты миң аскер менен жөнөп, Эки күнү жол жүрүп, Жол жүрсө да мол жүрүп Маңгулдун журтун басыптыр, Жайытта жаткан жылкысын Тийип алып качыптыр, Айдап жолго салыптыр. ------------------ Жайсаңбай деген бай экен, Так ошондо Жайсаңда Он миң жылкы бар экен, Оңбогондой мал экен. Манас. Сагымбай Орозбаков, 1978, 193-199-бб. Үчүнчүсү. Калмактын ырчысы Жайсаң. Калмактын ханы Кайыпдаңдын кызы Карабөрккө Манас үйлөнөт. Ошондо Кайыпдаң Карабөрккө тигип берген үйүнүн форумун: "Жайсаң ырчы дегени, Жарым күнү ырдаган" экен. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1980. 10-11-бб. Профессор Сапарбек Закиров Жайсаң ырчы менен Үмөт уулу Жайсаңды адаштырат жана анын кыргыз экендигин далилдөөгө аракет кылат. Калмактын кызы Карабөрктү 16-к. Илбирс хан, Жолборс хандын тушунда жашап турган кыргыздын эле кызы,-дейт. (412-418-бб.) Чыныгы илимпоз Омор Сооронов бул Жайсаңды калмак Кайыпдаңдын эшик ырчысы болгондугун өтө таамай белгилейт. Эшик ырчынын эрки кул болот. Эрки кул болгон соң таланты өңкарама, ыры жагынма болот. Өңкарама талант, жагынма ыр ээси эч качан эркиндикти туу туткан улуу чыгарманы жарата албайт. Манасты алгач Ырамандын Ырчы уулу айткан. Эпостун бардык вариантында Ырамандын Ырчы уулу кырк чоронун бири делип айтылат. Аты эле айтып тургандай кырк чоронун ырчысы. Чоң казатка аттанар алдында Бакайдын ордуна Алмамбетти кол башчылыкка көрсөтүштү. Бул окуяны атпай журтка жеткирүү үчүн Ырамандын Ырчы уул, Ычкыры бапик кырк муун, Тебетейи чоктуу кул, Айтар сөзү шоктуу кул, Жаратып атка миниптир, да Жалпы журттун баарына, Жар чакырып ийиптир. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1982. 122-б. == Колдонулган адабияттар == [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_so1/index.html Сагымбай Орозбак уулу. Манас эпосу. 1 т. 1978.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Манас эпосунда кезиккен сөздөрдүн түшүндүрмөсү]] nbhq4yq4i2xyd23hc45wqbv2t0wtmo1 644671 644670 2026-04-23T03:20:38Z ККТТЕ 47351 644671 wikitext text/x-wiki Үч Жайсаң Эпосто үч Жайсаң бар. Биринчиси. Кырк чоронун бири Үмөт уулу Жайсаң. Бардык учурда манасчылар: Үйшүндөрдүн Үмөтү, Үмөт уулу Жайсаңы, - деп айтышат. Сары Үсөн (үйшүн, сары үйсүн) кесектин курамындагы майда уруу Лейлек районунда жашашат. Экинчиси. Бай Жайсаң. Алтайдын Кең Аралын жердеп жаткан Жакыптын уулу Манасты өлтүрөм деп Нескара алты миң аскер менен жөнөп, Эки күнү жол жүрүп, Жол жүрсө да мол жүрүп Маңгулдун журтун басыптыр, Жайытта жаткан жылкысын Тийип алып качыптыр, Айдап жолго салыптыр. ------------------ Жайсаңбай деген бай экен, Так ошондо Жайсаңда Он миң жылкы бар экен, Оңбогондой мал экен. Манас. Сагымбай Орозбаков, 1978, 193-199-бб. Үчүнчүсү. Калмактын ырчысы Жайсаң. Калмактын ханы Кайыпдаңдын кызы Карабөрккө Манас үйлөнөт. Ошондо Кайыпдаң Карабөрккө тигип берген үйүнүн форумун: "Жайсаң ырчы дегени, Жарым күнү ырдаган" экен. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1980. 10-11-бб. Профессор Сапарбек Закиров Жайсаң ырчы менен Үмөт уулу Жайсаңды адаштырат жана анын кыргыз экендигин далилдөөгө аракет кылат. Калмактын кызы Карабөрктү 16-к. Илбирс хан, Жолборс хандын тушунда жашап турган кыргыздын эле кызы,-дейт. (412-418-бб.) Чыныгы илимпоз Омор Сооронов бул Жайсаңды калмак Кайыпдаңдын эшик ырчысы болгондугун өтө таамай белгилейт. Эшик ырчынын эрки кул болот. Эрки кул болгон соң таланты өңкарама, ыры жагынма болот. Өңкарама талант, жагынма ыр ээси эч качан эркиндикти туу туткан улуу чыгарманы жарата албайт. Манасты алгач Ырамандын Ырчы уулу айткан. Эпостун бардык вариантында Ырамандын Ырчы уулу кырк чоронун бири делип айтылат. Аты эле айтып тургандай кырк чоронун ырчысы. Чоң казатка аттанар алдында Бакайдын ордуна Алмамбетти кол башчылыкка көрсөтүштү. Бул окуяны атпай журтка жеткирүү үчүн Ырамандын Ырчы уул, Ычкыры бапик кырк муун, Тебетейи чоктуу кул, Айтар сөзү шоктуу кул, Жаратып атка миниптир, Жалпы журттун баарына, Жар чакырып ийиптир. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1982. 122-б. == Колдонулган адабияттар == [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_so1/index.html Сагымбай Орозбак уулу. Манас эпосу. 1 т. 1978.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Манас эпосунда кезиккен сөздөрдүн түшүндүрмөсү]] h99pj7mzwt5be91ivp4gkwk3tel8kae 644672 644671 2026-04-23T03:25:23Z ККТТЕ 47351 644672 wikitext text/x-wiki Үч Жайсаң Эпосто үч Жайсаң бар. Биринчиси Кырк чоронун бири Үмөт уулу Жайсаң. Бардык учурда манасчылар: Үйшүндөрдүн Үмөтү, Үмөт уулу Жайсаңы, - деп айтышат. Сары Үсөн (үйшүн, сары үйсүн) кесектин курамындагы майда уруу Лейлек районунда жашашат. Экинчиси. Бай Жайсаң. Алтайдын Кең Аралын жердеп жаткан Жакыптын уулу Манасты өлтүрөм деп Нескара алты миң аскер менен жөнөп, Эки күнү жол жүрүп, Жол жүрсө да мол жүрүп Маңгулдун журтун басыптыр, Жайытта жаткан жылкысын Тийип алып качыптыр, Айдап жолго салыптыр. ------------------ Жайсаңбай деген бай экен, Так ошондо Жайсаңда Он миң жылкы бар экен, Оңбогондой мал экен. Манас. Сагымбай Орозбаков, 1978, 193-199-бб. Үчүнчүсү. Калмактын ырчысы Жайсаң. Калмактын ханы Кайыпдаңдын кызы Карабөрккө Манас үйлөнөт. Ошондо Кайыпдаң Карабөрккө тигип берген үйүнүн форумун: "Жайсаң ырчы дегени, Жарым күнү ырдаган" экен. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1980. 10-11-бб. Профессор Сапарбек Закиров Жайсаң ырчы менен Үмөт уулу Жайсаңды адаштырат жана анын кыргыз экендигин далилдөөгө аракет кылат. Калмактын кызы Карабөрктү 16-к. Илбирс хан, Жолборс хандын тушунда жашап турган кыргыздын эле кызы,-дейт. (412-418-бб.) Чыныгы илимпоз Омор Сооронов бул Жайсаңды калмак Кайыпдаңдын эшик ырчысы болгондугун өтө таамай белгилейт. Эшик ырчынын эрки кул болот. Эрки кул болгон соң таланты өңкарама, ыры жагынма болот. Өңкарама талант, жагынма ыр ээси эч качан эркиндикти туу туткан улуу чыгарманы жарата албайт. Манасты алгач Ырамандын Ырчы уулу айткан. Эпостун бардык вариантында Ырамандын Ырчы уулу кырк чоронун бири делип айтылат. Аты эле айтып тургандай кырк чоронун ырчысы. Чоң казатка аттанар алдында Бакайдын ордуна Алмамбетти кол башчылыкка көрсөтүштү. Бул окуяны атпай журтка жеткирүү үчүн Ырамандын Ырчы уул, Ычкыры бапик кырк муун, Тебетейи чоктуу кул, Айтар сөзү шоктуу кул, Жаратып атка миниптир, Жалпы журттун баарына, Жар чакырып ийиптир. Манас. Сагымбай Орозбаков. 1982. 122-б. == Колдонулган адабияттар == [http://www.bizdin.kg/elib/kitepter/html/manas/manas_so1/index.html Сагымбай Орозбак уулу. Манас эпосу. 1 т. 1978.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Манас эпосунда кезиккен сөздөрдүн түшүндүрмөсү]] r2fj4ejg39ussyby81nne0v2ofar2aj 0 16089 644677 549372 2026-04-23T04:32:16Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644677 wikitext text/x-wiki {{Негизги макала|Экинчи дүйнөлүк согуш}} {{Куралдуу кагылыш |кагылыш=Улуу Ата-Мекендик согуш |часть=[[Экинчи дүйнөлүк согуш]] |сүрөт=[[Файл:EasternFrontWWIIcolage.png|300px]] |башжазуу=По часовой стрелке, начиная с левого верхнего угла — советский штурмовик [[Ил-2]] в небе над [[Берлин]]ом, немецкий танк «[[Тигр (танк)|Тигр]]» в [[Курская битва|Курской битве]], немецкие бомбардировщики [[Junkers Ju 87|Ju 87]] (зима [[1943 год|1943]]—[[1944 год|1944]]), расстрел [[Евреи во Второй мировой войне|советских евреев]] солдатами [[Айнзатцгруппы полиции безопасности и СД|айнзатцгруппы]], [[Кейтель, Вильгельм|Вильгельм Кейтель]] подписывает [[акт капитуляции Германии]], советские войска в [[Сталинградская битва|битве за Сталинград]] |дата=[[22-июнь]] [[1941]] — [[8-май|8]]-[[9-май]] [[1945]] |орун=[[Чыгыш Европа]], [[Борбордук Европа]], [[Ыраакы Чыгыш]], [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жана [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] аймагы |себеп=Германиянын СССРге кол салуусу |натыйжа=СССРдин жеңиши<br />Германиянын капитуляциясы |өзгөрүүлөр=Үчүнчү рейхтин кулашы<br />Германиянын бөлүнүшү<br />Чыгыш Европада социалисттик лагердин түзүлүшү |каршы тарап1= '''[[Антигитлердик коалиция]]''':<br /> * {{Желек|СССР|1923}} '''[[СССР]]'''<br /> ** [[Файл:Flag of the Czech Republic.svg|border|22px]] [[Чехославакиянын сүргүндөгү Өкмөтү|Чехословакия]] ** {{Желек|Польша}} [[Польшанын сүргүндөгү Өкмөтү|Польша]] <small>(1945-ж. 19-январынан баштап)</small> ** {{Желек|Норвегия}} [[Норвегия]] <small>(1944-ж. баштап)</small> ** [[Файл:Flag of Hungary (1915-1918, 1919-1946).svg|border|22px]] [[Венгриянын улуттук убактылуу өкмөтү]] <small>(1945-ж.)</small> * [[Файл:Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg|border|22px]] [[Югославиянын элдик боштондук армиясы]] <small>(1944-ж. баштап)</small> * [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|border|22px]] [[III Болгар падышалыгы|Болгария]] <small>(1944-ж. баштап)</small> * [[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Румыния королдугу|Румыния]] <small>(1944-ж. баштап)</small> * {{Желек|Финляндия}} [[Финляндия]] <small>(1944—1945)</small> '''СССРди колдоогон мамлекеттер:'''<br /> * {{Желек|Тыва|1943}} [[Тыва Эл Республикасы|Тыва]] <small>(1944-ж. 14-октябрына чейин)</small> * [[Файл:Flag of Mongolia (1940–1945).svg|border|22px]] [[Моңголия]] * [[Файл:Flag of Free France (1940-1944).svg|border|22px]] [[Эркин Франция]]<small>(1942-ж. 25-ноябрынан баштап)</small> * [[Файл:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|border|22px]] [[Британ империясы]] * {{Желек|АКШ|1912}} [[АКШ]] |каршы тарап2 = '''«Ок» өлкөлөрү:''' * {{Желек|Германия|1933}} '''[[Нацисттик Германия]]''' ** {{Желек|Словакия|1939}} [[Словак республикасы|Словакия]] ** {{Желек|Хорватия|1941}} [[Көз карандысыз Хорватия мамлекети|Хорватия]] * {{Желек|Италия|1861}} [[Фашисттик Италия|Италия]]<br /><small>(1941—1943)</small> * [[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Румыния королдугу|Румыния]] <small>(1944-ж. чейин)</small> * {{Желек|Финляндия}} [[Финляндия]] <small>(1944-ж. сентябрына чейин)</small> '''«Ок» өлкөлөрүн колдоогон мамлекеттер:'''<br /> * [[Файл:Flag of Spain (1938 - 1945).svg|border|22px]] [[Франкисттик Испания|Испания]] * [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|border|22px]] [[III Болгар падышалыгы|Болгария]] <small>(1944-ж. чейин)</small> * [[Файл:Flag of Japan (1870–1999).svg|border|22px]] [[Жапон империясы|Жапония]] * [[Файл:Flag of Turkey.svg|border|22px]] [[Түркия]] * {{Желек|Швеция}} [[Швеция]] |колбашчы1= [[Файл:Znamya-GOZNAK-R.jpg|border|22px]] [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]] <br />{{Флаг|СССР|1923}} [[Жуков, Георгий Константинович|Георгий Жуков]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Шапошников Борис Михайлович]] † <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Василевский Александр Михайлович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Рокоссовский Константин Константинович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Конев Иван Степанович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Антонов Алексей Иннокентьевич]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Баграмян Иван Христофорович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Будённый Семён Михайлович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Ватутин Николай Фёдорович]] † <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Ворошилов Климент Ефремович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Говоров Леонид Александрович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Ерёменко Андрей Иванович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Кирпонос Михаил Петрович]] † <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Малиновский Родион Яковлевич]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Мерецков Кирилл Афанасьевич]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Петров Иван Ефимович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Попов Маркиан Михайлович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Тимошенко Семён Константинович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Тюленев Иван Владимирович]] <br />{{Желекг|СССР|1923}} [[Толбухин Фёдор Иванович]] <br />{{Желек|СССР|1923}} [[Черняховский Иван Данилович]] † <br />{{Флаг|Польша}} [[Роля-Жимерский, Михал|Михал Жимерский]] <br />[[Файл:Flag of Albania 1944.svg|border|22px]] [[Ходжа, Энвер|Энвер Ходжа]] <br />[[Файл:Flag of the Czech Republic.svg|border|22px]] [[Свобода, Людвик|Людвик Свобода]] <br />[[Файл:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] [[Броз Тито, Иосип|Иосип Броз Тито]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Михай I]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Василиу-Рэшкану, Константин|Константин Василиу-Рэшкану]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Ионеску, Эммануил|Эммануил Ионеску]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Камбря, Николае|Николае Камбря]] <br />[[Файл:Flag of the Bulgarian Homeland Front.svg|border|22px]] [[Велчев, Дамян|Дамян Велчев]] <br />[[Файл:Flag of the Bulgarian Homeland Front.svg|border|22px]] [[Стойчев, Владимир Димитров|Владимир Стойчев]] |колбашчы2= [[Файл:Standarte Adolf Hitlers.svg|border|22px]] [[Адольф Гитлер]] † <br />[[Файл:Kfz-Stander für den Reichsführer SS.svg|border|22px]] [[Генрих Гиммлер]] † <br />[[Файл:Reichsmarschall Version 2 links.svg|border|22px]] [[Герман Геринг]] † <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Бок, Федор фон|Федор фон Бок]] † <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Буш, Эрнст (генерал-фельдмаршал)|Эрнст Буш]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Гудериан, Гейнц Вильгельм|Гейнц Гудериан]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Клейст, Эвальд фон|Эвальд фон Клейст]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Клюге, Ханс Гюнтер фон|Гюнтер фон Клюге]] † <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Кюхлер, Георг фон|Георг фон Кюхлер]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Лееб, Вильгельм фон|Вильгельм фон Лееб]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Лист, Вильгельм|Вильгельм Лист]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Манштейн, Эрих фон|Эрих фон Манштейн]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Модель, Вальтер|Вальтер Модель]] † <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Паулюс, Фридрих|Фридрих Паулюс]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Рейхенау, Вальтер фон|Вальтер фон Рейхенау]] † <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Рундштедт, Герд фон|Герд фон Рундштедт]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Шёрнер, Фердинанд|Фердинанд Шёрнер]] <br />{{Флаг|Германия|1938}} [[Раус, Эрхард|Эрхард Раус]] <br />{{флаг|Словакия|1939}} [[Йозеф Тисо]] <br />[[Файл:Standard of the Poglavnik of NDH.svg|border|22px]] [[Павелич, Анте|Анте Павелич]] <br />[[Файл:Flag of Mussolini as Capo del governo of Fascist Italy.svg|border|22px]] [[Муссолини, Бенито|Бенито Муссолини]] † <br />{{Флаг|Италия|1861}} [[Мессе, Джованни|Джованни Мессе]] <br />{{Флаг|Италия|1861}} [[Гарибольди, Итало|Итало Гарибольди]] <br />{{Флаг|Финляндия|1918}} [[Маннергейм, Карл Густав Эмиль|Карл Маннергейм]] <br />{{Флаг|Финляндия|1918}} [[Эш, Карл Леннарт|Карл Эш]] <br />[[Файл:Standard of Marshal Ion Antonescu.svg|border|22px]] [[Ион Антонеску]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Думитреску, Петре|Петре Думитреску]] <br />[[Файл:Flag of Romania.svg|border|22px]] [[Константинеску-Клапс, Константин|Константин Константинеску]] <br />[[Файл:Flag of the Supreme Warlord of the Royal Hungarian Defence Forces (1939-1945, on land).svg|border|22px]] [[Миклош Хорти]] <br />[[Файл:Flag of Hungary 1940.svg|border|22px]] [[Ференц Салаши]] <br />{{Флаг|Венгрия|1919}} [[Яни, Густав|Густав Яни]] <br />{{Флаг|Венгрия|1919}} [[Сомбатеи, Ференц|Ференц Сомбатеи]] <br />[[Файл:Flag of Spain (1938 - 1945).svg|border|22px]] [[Муньос Грандес, Агустин|Агустин Муньос Грандес]] |күчтөр1= ~ 34 476 700 адам мобилизацияланган<ref>[https://prussia.online/Data/Book/ve/velikaya-otechestvennaya-voyna-1941-1945-godov-v-12-t-t-2/Том 02 - Происхождение и начало войны.pdf Великая Отечественная война 1941–1945 годов. — <abbr>М.</abbr>: Кучково поле, 2012. — Т. 2. — 1008 с. — ISBN 978-5-9950-0236-9.]</ref> |күчтөр2= ~ 19 000 000 адам мобилизацияланган<ref>[https://web.archive.org/web/20100722001916/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/ Россия и СССР в войнах XX века]</ref> |жоготуулар1= 26 600 000 адам, алардын ичинде 8 668 400 аскерлер<br />кайтарымсыз жоготуулар — 11 444 100 адам. |жоготуулар2= 11 900 000 адам, алардын ичинде 5 076 700 аскерлер<br />кайтарымсыз жоготуулар — 8 649 200 адам (туткунга түшкөн 1,6 миллион адамды эсепке албаганда). |жалпы жоготуулар=34 361 700 адам }} {{Улуу Ата-Мекендик согуш}} '''Улуу Ата Мекендик согуш''' ― 1941–45-жылы совет элинин [[Нацисттик Германия|нацисттик Германияга]] жана анын союздаштарына ([[Италия]], [[Венгрия]], [[Румыния]], [[Финляндия]], [[Япония|Жапония]]) каршы Ата Мекенинин эркиндиги жана көз карандысыздыгы үчүн адилеттүү күрөшү. Улуу Ата Мекендик согуш дүйнөлүк 2-согуштун (1939–45) маанилүү жана чечүүчү бөлүгү. Бул согушка Кыргызстандан 360 миңдей адам катышкан. Алардын 150 миңдейи [[орден]] жана медалдар менен сыйланган. 29 адам [[Даңк орденинин толук ээлери|Даңк орденинин толук ээси]], 73 жоокер [[Советтер Союзунун баатырлары|Советтер Союзунун баатыры]] болгон. 90 миңден ашык кыргызстандыктар курман болгон. == Колдонулган адабияттар == * “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия” Бишкек 2003. * “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”. * “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”. * “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанканов”. * “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://stat.gov.kg/kg/news/kyrgyzstan-v-velikoj-otechestvennoj-vojne-cifry-i-fakty1/ Кыргызстан Улуу Ата Мекендик согушта: цифралар жана фактылар] * [http://science-journal.kg/media/Papers/ivk/2015/5/ivk-2015-N5-96-98.pdf.pdf Улуу Ата Мекедик согуштагы эрдиктер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127090238/http://science-journal.kg/media/Papers/ivk/2015/5/ivk-2015-N5-96-98.pdf.pdf |date=2024-11-27 }} * [https://sputnik.kg/20200622/sogushka-katyshkan-kyrgyzstandyktar-1048754408.html?ysclid=m3x06aac93409750471 1418 күнгө созулган Улуу Ата Мекендик согуш. Майданда кан төккөн кыргызстандыктар] * [https://www.azattyk.org/a/Kyrgyzstan_History/2079830.html 22-июнь: Тарых барактары] * [https://topwar.ru/13919-podborka-fotografiy-velikoy-otechestvennoy.html?ysclid=m3x00lr3nq671054268 Улуу Ата Мекендик согуштун учурундагы сүрөттөрдүн топтому] * [https://www.pobediteli.ru/ Победители. 1941—1945] * [https://victory.rusarchives.ru/ Жеңиш парады] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240819181350/https://victory.rusarchives.ru/ |date=2024-08-19 }} * [https://voenhronika.ru/ Военная хроника] * [https://waralbum.ru/ Военный альбом] {{Улуу Ата-Мекендик согуштун хроникасы}} [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Экинчи дүйнөлүк согуш]] g1lqmc8zz05ppyxakao28svurtoga9x 0 24814 644669 616720 2026-04-23T03:09:16Z ~2026-24902-13 47363 644669 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Октябрь (Тогуздун айы) 2012}} '''«Манасты» бастыруу'''. [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунун]] мазмуну менен окурмандарды тааныштыруу иретинде эпостун текстинин үзүндүлөрү, эпизоддору жарыяланып, китептери жарык көрүп жатат. [[«Манас» эпосу |«Манас» эпосу тууралуу]] жазуу жүзүндөгү эң алгачкы маалымат'' «Мажму ат-таварихте» ''жолугат. 1856-ж.'' [[Валиханов Чокан|Ч. Валиханов]]'' тарабынан жазылып алынган «''[[Көкөтөйдүн ашы|Көкөтөйдүн ашы»]] ''1904-ж. «Жунгария очерктери» деген эмгегинде биринчи жолу орус тилинде басылып чыккан. «Көкөтөйдүн ашынын» факсимилесин 1973-ж. А. X. Маргулан жарыялаган.'' [[Радлов, Василий Васильевич| В. В. Радлов]] ''жазып алган үзүндүлөрдүн кыргызчасы Санкт-Петербургда, немисчеси Лейпцигде 1885-ж. жарык көргөн. 1911-жылы'' Д. Алмаши'' «Keleti Szemle» журналына «Манастын уулу Семетей менен коштошкону» деген чакан текстти жарыялаган. 1925-ж. [[Москва|Москвадан]] араб ариби менен Тыныбек жомокчунун айтуусунда «Семетей» эпосунан үзүндү жарык көргөн (басмага даярдаган жана баш сөзүн жазган Эшеналы Арабай уулу; көлөмү 3617 сап ыр). Бул — [[«Манас» эпосу|«Манас» эпосунун]] Совет доорунда жарык көргөн эң алгачкы тексти. 30-жылдардын аягында эпостун тексттеринин үзүндүлөрү, эпизоддору күндөлүк басма сөздө да жана өз алдынча китеп болуп жарыялана баштаган. Ал эми 1940—45-ж. «Манас» серияларынан төмөнкү китептер жарык көргөн: [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча «Манастын балалык чагы» (кара сөз аралаш, Фр., 1940, 132 б.), басмага Ы. Абдыракманов даярдаган; « Алооке хан» (Фр., 1941, 56 б.), басмага Ы. Абдыракманов даярдаган; [[Каралаев, Саякбай|Саякбай Каралаевдин]] варианты боюнча'' «[[Каныкейдин жомогу|Каныкейдин жомогу»]] ''(Фр., 1941,108 б.), басмага Ы. Абдыракманов даярдаган;'' «[[Каныкейдин Тайторуну чапканы|Каныкейдин Тайторуну чапканы»]] ''(Фр., 1941, 156 б.), редактору Ө. Жакишев; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча «Макел дөө» (Фр., 1941, 64 6.), басмага даярдаган Ы. Абдыракманов; [[Каралаев, Саякбай|Саякбай Каралаевдин]] варианты боюнча «Манастын өлүмү» (Фр., 1941, 64 б.), басмага даярдаган Ы. Абдыракманов; «Манастагы элестер» (мектеп жашындагы балдар үчүн, Фр., 1941, 39 б.), түзгөн К. Маликов; ТМВ боюнча «Семетейдин Букардан Таласка келиши» (Фр., 1941, 56 б.), басмага даярдаган Ы. Абдыракманов; Акмат Рысмендеевдин варианты боюнча «Үргөнч» (Фр., 1941, 64 б.), басмага даярдаган Ы. Абдыракманов; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча'' «Алгачкы айкаш»'' («Чоң казаттан» үзүндү, Фр., 1942, 98 б.), басмага даярдаган Ж. Бейшекеев; ТМВ боюнча «Майдан» («Семетейден» үзүндү, Фр., 1943, 63 б.), басмага даярдаган Ж. Бейшекеев; [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча «Биринчи казат» (Фр., 1944, 108 б.), басмага даярдаган К. Рахматуллин. Б. Юнусалиевдин жалпы редакторлугу астында эпостун курама вариантынын төрт томдугу жарык көргөн:'' «Манас»'' (1-китеп, Фр„ 1958),'' «Манас»'' (2-китеп, Фр„ 1958), басмага даярдаган К. Маликов; ''«Семетей»'' (Фр„ 1959), басмага даярдаган ''А. Токомбаев;'' «Сейтек» (Фр„ 1960), басмага даярдаган'' Т. Сыдыкбеков.'' «Манастын» Ч.Айтматовдун башкы редакторлугу астында 1978— 82-ж. [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча төрт томдугу, 1984—91-ж. Саякбай Каралаевдин варианты боюнча «Манас» (2 китеп), «Семетей» (2 китеп), «Сейтек» (1 китеп) китептери жарык көрдү. «СССР элдеринин эпосу» сериясынан [[Сагымбай Орозбак уулу (Орозбаков)|Сагымбай Орозбаковдун]] варианты боюнча «Манастын» төрт китебин кыргыз, орус тилдеринде Москвадан басып чыгаруу пландаштырылган. 1984-жылдан бери үч тому чыкты. Ошондой эле «Манастын» айрым эпизоддору орус, жана башкалар элдердин тилдеринде которулуп басылып чыгып жатат: «Алмамбет и Алтынай», (М„ 1936, 168 б.), эркин которгон С. Клычков; ««Манас — киргизский эпос» («Великий поход», М„ 1946, 372 б.), которгон С. Липкин, Л. Пеньковский, М. Тарловский, редакциялаган Ө. Жакишев, Е. Мозольков, И. Сельвинский, К. Юдахин; «Манас» (эпостон эпизоддор, М„ 1960, 310 б.), которгон С. Липкин, Л. Пеньковский; «Алгачкы айкаш» (Алматы, 1942), которгон Куандык Жеми; курама варианттын 4 томдугу (Алматы, 1 — 2-китеби, 1962; 3—4китеби, 1963), «Көкөтөйдүн ашы» (Алматы, 1973, А. Маргуландын котормосунда) казак тилинде басмадан чыкты. Ошондой эле курама варианттын өзбекче 1—2—3-китеби (1964, 1966, 1968) Ташкенде жарык көрдү. «Манас» (1982) тажик тилинде да өзүнчө китеп болуп чыккан. Кызыл-суулук манасчы Жусуп Мамайдын айтуусунда эпостун бир нече китеби чыккан. Моңгол тилинде «Манас» 1989-ж. Улан-Батырда басылган. «Манастын» айрым эпизоддорунан үзүндүлөр француз, немец, англис, венгер тилдерине которулуп, басмадан чыгарылды. 1977-ж. профессор А. Т. Хатто Ч. Валиханов жазып алган «Көкөтөйдүн ашын» Англияда кыргызчасын латын арибинде жана англисче котормосу менен бастырып чыгарган.''''' ''''' {{Интервикисиз}} == Колдонулган адабияттар == *[["Манас" энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440 б. ISBN -5-89750-013-4 [[Категория:Манас эпосу]] kojkj6d61d3zgl43xl68jhab0ap5sar 0 27536 644649 500554 2026-04-22T15:55:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1358 644649 wikitext text/x-wiki [[Файл:Hafnium crystal.jpg|thumb|Гафний]] '''Гафний''' (лат. Hafnium, '''Hf''') – элементтердин мезгилдик тутумунун IVВ тобунун элементи, к.н. 72, ат. м. 178,49. Массалык сандары ¹⁷⁴Нf, ¹⁷⁶Нf -¹⁸⁰Нf болгон 6 туруктуу изотоптон турат. 1923-ж. нидерланд. окумуштуу О.Костер жана венг. окумуштуу О.Хевеши тарабынан ачылган. Жер кыртышында таралышы м. б-ча 3,2•10-4 % түзөт. Г. Копенгаген шаарынын атынан аталган. Ак күмүш түстүү металл; тыгызд. 13,66 ''г/см³'', балкып эрүү темп-расы 2222 °C, кайноо темп-расы 5280 °C. Хим. касиети б-ча цирконийге өтө окшош. Негизги окистенүү даражасы болуп +4 саналат; +3, +2, +1 окистенүү даражасы да мүнөздүү, бирок аз кездешет. Жогорку темп-рада N2, C2, B, Si ж.б менен аракеттенип, металл сымал катуу бирикмелер HfN, HfS, HfSi, HfCl4, HfF4 пайда кылат. Абада окистенүүдөн сырткы бети жука кабыкча менен капталат. Кычкылтек менен ысытуудан Г. оксиди HfO2 пайда болот. Г. [HfO]HPO</nowiki>4<nowiki>, [HfO]Cl</nowiki>2, K2<nowiki>[HfF</nowiki>6] сыяктуу комплекстик бирикмелери белгилүү. Г. цирконий минералдары жана HfCl4 хлоридин калыбына келтирүүдөн алынат. Г. тантал жана вольфрам менен болгон куймасы абсолюттук нөлгө жакын темп-рада 2000 °С температурада да жогорку бекемдигин сактайт. Ошондуктан ядролук энергетика, электрондук техника, авиация, ракеталар жана реактивдүү кыймылдаткычтар тетиктерин жасоодо колдонулат. ==Булактар== {{Булактар}} * Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6 {{Элементтердин мезгилдик системасы}} [[Категория: Химия]] ogdss3j0wo4439lenmj0b2058s5nf4m 0 27876 644648 644588 2026-04-22T15:52:43Z Vyacheslav Nasretdinov 1358 644648 wikitext text/x-wiki [[Файл:Silicon2.jpg|thumb|Кремний.]] '''Кремний''' (Silicium) – [[Д. И. Менделеев]] мезгилдик системасы IVА группа элементи, к.н. 14, [[ат. м.]] 28,086. Жаратылышта үч изотоп аралашмасынан турат: ²⁸Si (92,27 %), ²⁹Si (4,68 %) жана ³⁰Si (3,05 %). К. майда күкүмдөрү боз, ири кристаллдары күңүрт кара. Жаратылышта таралышы б-ча К. 2-орунда (кычкылтектен кийинки) турса да, өтө сейрек деп саналган Ni, W, U ж.б. кийин 1811-ж. ачылган. Фр. окумуштуулары Ж.Л.Гей-Люссак жана Л.Ж.Тенар фтордуу К. калий менен ысытуудан күңүрт күрөң түстөгү зат алышкан, 12 жылдан кийин гана шв. химиги Я.Берцелиус эксперимент кайталап, жаңы элемент ачылгандыгын жарыялаган да, ага “силиций” деп ат берген ([[Латын тили|лат]]. silex – кремень, [[Грек тили|гр]]. «кремнос» – аска, зоо дегенди түшүндүрөт). Кремний жаратылышта бирикмелери баарында кычкылтек менен бирикме түрүндө болот. Жер кыртышында кремний 12 % SiO₂ – кремнезем түрүндө, 75 % татаал кычкылтектүү бирикмелери (чопо, талаа шпаты, сланец, слюда ж.б.) түрүндө кездешет. Кристаллдык К. тыгызд. 2,33 ''г''/''см³'', балкып эрүү температурасы 1417 °С жана кайноо температурасы 2600 °С болгон катуу зат. Кремний көпчүлүк бирикмелеринде IV валенттүү: <chem>SiH4, SiF4, SiO2, Si3N4</chem> ж.б., II валенттүү да SiО боло алат. К. суутек менен Si_nH_2n+2 жалпы формуладагы бирикмелерди берет. Металлдар менен силициддерди – кыйындык менен эриген заттар пайда кылат. Бөлмө температурасында майдаланган кремний менен фтор гана реакцияга кире алат: <chem>Si + 2F2 -> SiF4</chem> Кремний хлор менен 400-600 °C, көмүртек жана азот менен өтө жогорку температурада аракеттенет. Кадимки шартта кремний кислоталар таасир этпейт. К. щелочтор м-н аракеттешип суутекти жана силикаттарды пайда кылат: <chem>Si + 2NaOH + H2O -> Na2SiO3 + 2H2</chem> Кремний кычкылтек менен -Si-O-Si-O- сыяктуу узун чынжырларды пайда кылган туруктуу бирикмелери кеңири таралган. Мис. табигый жана синтездик ыкма менен алынган силикаттар. Кремний атому кош байланышты пайда кыла албайт, анткени жалкы байланыш энергиясы өтө чоң. Анын молекуласында ар бир кремний атому төрт кычкылтек атому менен жөнөкөй байланышты пайда кылат. Ошол эле учурда ар бир кычкылтек атому кремний эки атому менен байланышат. Натыйжада полимердик түзүлүштөгү хим. бирикме – SiO₂ пайда болот. Ал кыйындык менен эрүүчү, кадимки шартта катуу абалдагы зат. Кремний 95-98% техникалык сорту арзан сырьё – кремнезём (SiO₂) жогорку темп-рада көмүртек менен калыбына келтирүүдөн алынат: <chem>SiO2 + 2C ->[t] Si + 2CO</chem> Ал эми өзгөчө тазалыктагы кремний алуу үчүн техникалык кремний жеңил учма – <chem>SiCl4, SiI4</chem> ж.б.у.с. бирикмелерине өткөрүлөт да, бир нече жолу буулантуу жана муздатуудан кийин тазаланган бирикме жогорку температурада суутек же чаң түрүндөгү цинк менен калыбына келтирилет. Алынган кремний кошумча түрдө зоналык балкытуу ыкмасы менен тазаланып 999&nbsp;999% кремний атомуна 1 гана бөтөн атом туура келген катыштагы деңгээлге чейинки тазалыкка жеткирилет. Андан К. монокристаллы өстүрүлүп алынат (Таш көмүр шаарында жарым өткөргүчтөр заводу иштөө режими ушул ыкманы колдонууга негизделген). Бул ыкма менен тазалоо өтө татаал жана кымбатка туруучу процесс. Кремний жарым өткөргүчтөр техн-да: ЭЭМ микросхема, электр техникада (диод, транзистор ж.б.) негизги материал катары кызмат кылса, күн батареясы катары космос кемелерин электр энергиясы менен камсыз кылат. Чоюн жана болотко кошула турган техникада К. алардын механикалык касиеттерин жакшыртат, ал эми көп санда кошулса к-талар туруктуулугун жогорулатат. Карборунд (SiC) жасалган кайрак таштар катуулугу б-ча алмаздан кийин турганы менен 2000 °С да жогорку темп-рага чейин чыдайт. Мындан да жогорку температурага К. нитриди – Si3N4 чыдоого жөндөмдүү. Акыркы жылдары К. орг. бирикмелери колдонуу тармагы кеңейүүдө. Алардан жасалган материалдар жогорку темп-рага чыдамдуу, электр изолятору катары суу чөйрөсүндө да мыкты касиеттерге ээ. К. орг. бирикмелери алынган майлоочу майлар өтө жогорку да, өтө төмөнкү да темп-рада баштапкы касиеттерин өзгөртпөстөн сактап калат. Мындай майлар 20-30 ''км'' бийиктикте учкан реактивдүү самолёттор кыймылдаткычтарын майлоо үчүн алмашкыс материал болуп эсептелет. == Колдонулган адабияттар == * [[Химия: Энциклопедиялык окуу куралы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6 {{Элементтердин мезгилдик системасы}} [[Категория:Химия]] caf1lbuu8mjz7pkqokoldb0hg35p3j9 0 29043 644666 561834 2026-04-22T23:07:53Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644666 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cholpon Subakojoeva in Naryn, Kyrgyzstan. 29.05.2015.JPG|thumb|Манас таануучу Чолпон Субакожоева Нарын мамлекеттик университетиндеги [[Жусуп Мамай|Жусуп Мамайдын]] мурасына арналган эл аралык илимий жыйында. 29.05.2015.]] '''Чолпон Темирбековна Субакожоева''' (09.12.1970) – кыргыздын заманбап журналист, публицист, акын, манас таануучу айымдарынын бири. == Кыскача өмүр таржымакалы == Чолпон Темирбековна Субакожоева 1970-жылы 9-декабрда [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] [[Нарын облусу|Нарын облусуна]] караштуу [[Ат-Башы району|Ат-Башы районундагы]] Ак-Муз айылында жарык дүйнөгө келген. Атасы – Темирбек Субакожоев (1942-жылы туулган). Энеси – Жумабүбү Жумадилова (1948-жылы туулган). Чолпон Субакожоева 1986-жылы ушул айылдагы Кызыл-Аскер орто мектебин аяктаган. Чолпон Субакожоева 1987-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин тарых факультетине тапшырып, аны 1992-жылы бүтүргөн. 2013-жылы КРнын Дипломатиялык Академиясынын Эл аралык мамилелер факультетин бүтүргөн. 1992-99-жж кыргыз улуттук компьютердик гимназиясында окуу бөлүмүнүн башчысы. 1999-2002 жж “Кыргыз-Туусу” газетасында кабарчы, 2000-2003жж. “Эркин Тоо” гезитинде кабарчы, 2005-2006-жж. “Кыргыз-Туусу” газетасында бөлүм башчы болуп эмгектенген. 2007-2010-жж. КР [[Жогорку Кеңеш|Жогорку Кеңешинде]] Кыргыз Республикасынын Жогорку Кенешинин депутатынын консультанты болуп иштеген. == Илимий чыгармачылыгы == Учурда Чолпон Субакожоева Кытайдагы кыргыздардын "Манас" дастанын айтуу салтынын тарыхын иликтеп келет. == Жарык көргөн чыгармалары == === Өзүнүн көркөм чыгармалары === 2012-жылы Залкар Манасчы Жусуп Мамайдын өмүр баяны боюнча “Кылым жаштуу биздин замандын манасчысы Жусуп Мамай” китеби, о.э. “Манас”, “Семетей”, “Сейтек”, “Кененим” эпосторун редакциялап кириллицада жарык көргөн. Кыргызстанда биринчи жолу поэма-панорама “Бул кимдин башы...?” чыгармасы жарык көргөн. Залкар жазуучубуз Чынгыз Айтматовдун феноменин изилдеген биринчи жарык көргөн Айтматовдун үзөнгүлөш досу Казат Акматовдон так далилдүү маалыматтар менен “Ачуу чындык, акыйкат сөз” атуу китебинин биринчи бөлүгү жазуучунун 85 жылдыгына жарык көрдү. Экинчи бөлүгү басмага берилген. Кытайлык боордошубуз Айтматов изилдөөчү Абдыкерим Алымжан менен бирдикте Жунгодогу Айтматов чыгармаларынын которулушу жана изилдениши боюнча китеп даярдады. “Ысык-Көл форумунда” доклад жазалды. * “Кудайдан “лицензия” алгандар”, 2009; * Орус тилинде “Не дай бог жить в эпохи перемен”, 2010 ырлар жыйнагы: * “Деңизди ойготкон шамал”: ырлар жыйнагы. - Бишкек, 2006; * “Бактылуу болууга акым бар”: ырлар жыйнагы. - Бишкек, 2008. * “Чолпонбай, Эрдикке таазим”, 2007; * “Турсунбек Акун баскан жол”, 2008, * “Турсунбек Акун баскан жол - 2”. – Бишкек, 2009. === Котормолору === * Казак тилинен кыргызчалаган китептери: * Абен Нурманов “Ырда жүрөк” 2006; “Сагыныч”,2006; * Есенгали Раушанов, “Жүрөгүмдөсүң, ак илекилек”, 2009; * “Жалгыз жалбырак термелип, жүрөгүмдү эзбечи...”, 2009-ж. * Улукбек Есдаулетов “Журогум махаббаттын астанасы” 2010-ж. * Беккал Абиш казак тилинен “Намыс”, “Туüгуюк”, о.э. Иса Омар “Бүтпөгөн ыр” китептери кыргызча которулуп, 2013-жылы жарык көргөн. * 2013-жылы Кытайлык кыргыздардын чыгармачыл инсандары [[Гүлзыя Валий|Гулзия Валый]], [[Бектур Илияс]], [[Гулайым Маттилли]]нин “Уктабас түндөр” аттуу китеп менен үч автордун эмгегин Бишкекте кыргызча жарыкка чыгарды. === Даректүү тасма === 2010-жылдагы Ош окуясын “Олжас сен издеген бакыт кайда?” аттуу даректуу тасма тартып, адам укуктарын коргоо күнүндө Акыйкатчынын медалы менен сыйланган. Бүгүнкү күндө Улуу Үркүндүн 100 жылдыгына даректүү тасма тартуунун үстүндө иш алып барууда. == Сыйлыктары. Наамдары == Кыргыз Республикасынын Премьер-Министринин Ардак грамотасы менен 2006-жылы, * Кыргыз Республикасынын Маданият министрлигинин Ардак грамотасы (2006-жылы) * “Кыргыз маданиятынын мыкты кызматкери” (2009) төш белгиси менен сыйланган. * “Мустафа Кемаль (Ататүрк)” Эл аралык кайрымдуулук фондунун илим жана маданият боюнча сыйлыгынын лауреаты (2007) * “Мустафа Кемаль (Ататүрк)” Эл аралык кайрымдуулук фондунун Алтын медалы (2006) жана Ардак грамотасы (2005) менен сыйланган. * Талас облустук мамлекеттик Администрациясынын Ардак грамотасы менен (2006) сыйланган. == Ал жарыялаган эмгектердин кыскача тизмеси == * Субакожоева, Ч. Т. Кытай кыргыздарындагы «Манас» эпосунун сакталуу жана өнүгүү тарыхы (Кызыл-Суу кыргыздарынын мисалында) [Текст] / Ч. Т. Субакожоева. Илимий ред. проф. [[Чоротегин, Тынчтыкбек Кадырмамбетович|Т. К. Чоротегин]]. – Бишкек: Оптима Текноложис, 2015. – 216 б. - ISBN 978-9967-04-633-7. <br> * Субакожоева Ч.Т. Кытай кыргыздарындагы «Манас» эпосунун варианттарынын сакталуусу жана этнографиялык маалыматтары:(Кызыл-Суу кыргыздарынын мисалында). - 07.00.07 - этнография, этнология жана антропология. - Тарых илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертациянын авторефераты. - Бишкек, 2015. - 26 бет. * Субакожоева, Ч. Т. Жүсүп Мамай: манасчынын тарыхый чындыгы [Текст] / Ч. Т. Субакожоева. - Бишкек, 2013. - 55 б. * Субакожоева, Ч. Т.Жүсүп Мамай – тарыхый инсан [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // И.Арабаев атындагы КМУнун Жарчысы. – 2013. – Атайын чыгарылыш. – 2-бөлүк. -172-177-б. * Субакожоева, Ч. Т. Жүсүп Мамай: экинчи өмүрдүн башаты [Текст] / Ч. Т. Субакожоева. - Бишкек, 2014. – 164-б. * Субакожоева, Ч. Т. Кытай кыргыздарындагы «Манас» эпосунун тарыхый булак катары мааниси [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // Кыргыз жана Карахандар каганаттары: Көөнөрбөс издер: III эл аралык илимий-тажрыйбалык жыйындагы баяндамалар жыйнагы. - Бишкек, 2014.-325-328-б. * Субакожоева, Ч. Т.«Манас» - жан дүйнөнүн аруулугу [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // И.Арабаев атындагы КМУнун Жарчысы. - 2013. – 222-224-б. * Субакожоева, Ч. Т. «Манас» эпосунун Кызыл-Суу кыргыздарында изилдениши [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // Жүсүп Мамай: Заманыбыздын залкар манасчысы: Кытайлык кыргыз залкар манасчысы Жүсүп Мамайдын чыгармачылыгына арналган илимий баяндамалардын жана макалалардын топтому. - Бишкек, 2014.- 242-244-б. * Субакожоева, Ч. Т. Некоторые проблемы в изучении эпоса «Манас» [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // Вестник. Казахский национальный педагогический университет имени Абая. - Серия «Начальная школа и физическая культура». - Алматы, 2014. - №1 (40). – С. 90-92.(URL: http://kaznpu.kz/docs/Nshfk_1_40_2014.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * Субакожоева, Ч. Т. Уруктанган улуу сөз [Текст] / Н. Рысмендеева, Ч. Т. Субакожоева // Кийик болбой, бийик бол: Залкар ойчул, төкмө акын, музыка устаты Арстанбек Буйлаш уулунун (1824-1878) 190 жылдыгына арналган жыйнак. – Бишкек, 2014. – 150-152-б. (Калемдеш менен). * Субакожоева, Ч. Т. Биздин замандын кылым жаштуу манасчысы Жүсүп Мамай: [Текст] / М. Тентимишев, Ч. Т. Субакожоева. – Бишкек: Турар, 2012. – 202 б. (Калемдеш менен) * Субакожоева, Ч. Т. Кытай Эл Республикасында «Манас» эпосунун изилдениши [Текст] / Ч. Т. Субакожоева // Кыргыз каганаты түрк элдеринин орто кылымдардагы мамлекеттүүлүгүнүн жана маданиятынын алкагында: Борбордук Азиядагы Улуу Кыргыз каганатынын түзүлгөндүгүнүн 1170 жылдыгына арналган II эл аралык илимий жыйындагы баяндамалар жыйнагы. 2013-жылдын 15-16-ноябры, Бишкек ш. – Бишкек, 2014. - 451-458-б. * Субакожоева, Ч. Т. Жүсүп Мамайдын вариантындагы кыргыздын каада-салттары [Текст] / Н. Рысмендеева, Ч. Т. Субакожоева. -Бишкек, 2013.-36 б.(Калемдеш менен) == Ал тууралуу адабият == * [[Кыргыз Республикасынын жазуучулары]] / Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. – Б.: Кыргызпатент, 2011. – 456 б. ISBN 978-9967-26-379-6. == Интернеттеги шилтемелер == * http://barakelde.org/comments/news:1028 * http://www.azattyk.org/content/jusup_mamai_mamay_janyl_jusupjan_epic_manas_cholpon_subakojoeva_temirbek_toktogaziev_biography_kyrgyz/24545768.html * http://www.bbc.co.uk/kyrgyz/kyrgyzstan/2013/12/131219_jusup_mamai.shtml * http://www.erkintoo.kg/news2891{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * <br> == Сүрөт баян == [[Файл:Mambetturdu Mambetakun, Makelek Omurbay receive books. Urumqi, China. 24.10.2015.JPG|thumb|Кытайдагы кыргыз окумуштуулары, профессорлор [[Өмүрбай, Макелек|Макелек Өмүрбай]] (оңдо) менен [[Мамбетакун, Мамбеттурду|Мамбеттурду Мамбетакун]] (солдон экинчиси) "Манас" таануу боюнча эл аралык жыйын маалында Жусуп Мамайдын айтуусундагы "Манас" вариантынын Бишкектеги басылышын белекке алууда. Оңдон экинчи - Чолпон Субакожоева, солдо - Т.Чоротегин. Үрүмчү шаары, КЭР. 24.10.2015.]] [[Категория:Кыргызстан]] [[Категория:Тарыхчылар]] [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз аялдары]] [[Категория:Кыргыз Улуттук Университети]] [[Категория:Туулгандар 1970-жылы‎]] [[Категория:Бишкек]] [[Категория:Коомдук ишмерлер]] [[Категория:Журналисттер]] [[Категория:Кыргыз медиасы]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:Публицисттер]] [[Категория:Манас таануу]] [[Категория:Кыргызстан аялдары]] [[Категория:Кытай]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Котормочулар]] [[Категория:Кыргыз Республикасынын жазуучулары]] [[Категория:Кыргыз Тарых Коому]] 4y6z3d2sqef4g8sssgub1txszmftklt 0 35900 644674 644481 2026-04-23T03:29:47Z ККТТЕ 47351 644674 wikitext text/x-wiki '''Кыдырша''' ичкилик тобуна кирген - өзүнчө уруу катары, ошондой эле ават, каңды, кесек, тейит, кыпчак уруусунун курамына кирген урук катары да айтылат. Кыдырша уруусунун этимологиясы: 1. "Кыдыр" жана "шаа" деген эки сөздөн куралып, биринчиси адам аты, экинчиси "падыша" дегенди билдирет. 2. Кыдырша - "Кичинекей Кыдырча - кичинекей Кыдыр ата" дегенди түшүндүрөт. Кыдырша Манас эпосунда Алмамбет менен Чубак жол талашкан, чатагында Чубак кыдырша жөнүндө төмөнкүдөй оюн билдирет А да кыргыз уругу Атын уксаң кыдырша Анжияндын улугу. Манасчы Б.Сазановдун айтуусунда кыдырша уруусу байыркы кырк уруунун бири катары берилет. 16-к. Сайф ад Дин Аксыкентинин "Тарыхтардын жыйнагы" аттуу эмгегинде хыдыршах деген ат менен туюнтулат. Кытай булагы "Сиюй Чжиде" (Батыш жерлердин сүрөттөлүшү) кыргыздар экиге бөлүнөт: кэ-эр-гэ-ци-сы (түндүк) жана то-го-со-хо-лэ (түштүк). Аталган булакта кыдырша уруусу жана анын жайгашкан жери эскерилет. Полковник Н.Ф.Ситняковский кесек уруусу 14 уруктан туруп, анын курамына кыдырша уругун киргизет. Америкалык антрополог М.Н.Шахрани ооган-памирлик кыргыздарды изилдеп бостон жана кыдырша уругун кесек уруусунун курамына кошот. Француз окумуштуусу Реми Доо кыдырша уругун кесек уруусуна кошот. Молло Шарап Карваний ичкилик уруусун оң, солго бөлүп, кыдырша уруусунун солго киргизет. Тарыхчы А.Сыдыков Ош округунун Куршаб болуштугунун каңды уруусунун курамында, Найман болуштугунун тейит уруусунун курамында, Жалал-Абад округунун Аим болуштугунун кыпчак уруусунун курамында кыдырша уругу бар экендигин белгилейт. Тарыхчы А.Абышкаев Каратегин өрөөнүндө жашаган кесек уруусун кыдырша жана бостон деген эки чоң топко бөлөт. Кыдырша - чоок, мушук (мөшкө), таз, боби (баба), казке, шамирек, гунай, атабай, борбаш уруктарын; бостонго - дуңкө, чегетер, уйгур, коңурбай, кошой, чоң кыргыз, балкы уруктарын киргизет. Тажикстандын Жерге-Тал районунда кошой жана чоң кыргыз өзүнчө уруулары жашайт. Чоң кыргыз топоними кездешет. Тарыхчы, профессор А.А.Асанканов Чыгыш Түркстанда кыргыз уруулары жөнүндө: "Ак тоо ооданынын Суу Башы айылында кыдырша, Кашкар шаарына жакын Армүдүн айылында мөшкө уругу, Көк -Жар кыргыз автоном айылында чоок уругу, Котон аймагынын Сары-Кыя, Кең -Кыр айылында кыдырша уруктары турушат" деп жазат. М.Өмүрбай СУАРда жашаган тейит уруусунун курамына кирген кыдырша уругунун чоок урук бөлүкчөсүн белгилейт. С.Саттаров кыдырша уругун ават уруусун түзгөн тогуз уруктун бири катары көрсөтөт. Кыдырша Ош областынын Кара-Суу районуна караштуу айылдын аталышы. С.М.Абрамзон кыдырша уругунун эн тамгасы "босого тамга" П деп берет. Кыдырша уруусунун негизги уруктары: Ийрекчи, Кошой, Мөшкө, Олжочу, Шамирек, Текрең, Түпкүч, Чоок, Солтонкелди. Азыркы учурда кыдырша уруусу Баткен, Кадамжай, Сузак, Чоң Алай, Кара Суу, Өзгөн, Араван, Ак Талаа районунда, Тажикстандын Жерге-Тал, Мургаб районунда, Өзбекстандын Фергана, Андижан областтарында жашашат. == Колдонулган адабияттар == *[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. "Бийиктик" - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4 *Нурбек Туран. Каңды санжыра жана тарых. "Турар" Бишкек 2014. [[Категория:Этнография]] ezhn56zr97eow7l6hzx796hask9joeb 644675 644674 2026-04-23T03:31:32Z ККТТЕ 47351 644675 wikitext text/x-wiki '''Кыдырша''' ичкилик тобуна кирген - өзүнчө уруу катары, ошондой эле ават, каңды, кесек, тейит, кыпчак уруусунун курамына кирген урук катары да айтылат. Кыдырша уруусунун этимологиясы: 1. "Кыдыр" жана "шаа" деген эки сөздөн куралып, биринчиси адам аты, экинчиси "падыша" дегенди билдирет. 2. Кыдырша - "Кичинекей Кыдырча - кичинекей Кыдыр ата" дегенди түшүндүрөт. Кыдырша Манас эпосунда Алмамбет менен Чубак жол талашкан, чатагында Чубак кыдырша жөнүндө төмөнкүдөй оюн билдирет А да кыргыз уругу Атын уксаң кыдырша Анжияндын улугу. Манасчы Б.Сазановдун айтуусунда кыдырша уруусу байыркы кырк уруунун бири катары берилет. 16-к. Сайф ад Дин Аксыкентинин "Тарыхтардын жыйнагы" аттуу эмгегинде хыдыршах деген ат менен туюнтулат. Кытай булагы "Сиюй Чжиде" (Батыш жерлердин сүрөттөлүшү) кыргыздар экиге бөлүнөт: кэ-эр-гэ-ци-сы (түндүк) жана то-го-со-хо-лэ (түштүк). Аталган булакта кыдырша уруусу жана анын жайгашкан жери эскерилет. Полковник Н.Ф.Ситняковский кесек уруусу 14 уруктан туруп, анын курамына кыдырша уругун киргизет. Америкалык антрополог М.Н.Шахрани ооган-памирлик кыргыздарды изилдеп бостон жана кыдырша уругун кесек уруусунун курамына кошот. Француз окумуштуусу Реми Дор кыдырша уругун кесек уруусуна кошот. Молло Шарап Карваний ичкилик уруусун оң, солго бөлүп, кыдырша уруусунун солго киргизет. Тарыхчы А.Сыдыков Ош округунун Куршаб болуштугунун каңды уруусунун курамында, Найман болуштугунун тейит уруусунун курамында, Жалал-Абад округунун Аим болуштугунун кыпчак уруусунун курамында кыдырша уругу бар экендигин белгилейт. Тарыхчы А.Абышкаев Каратегин өрөөнүндө жашаган кесек уруусун кыдырша жана бостон деген эки чоң топко бөлөт. Кыдырша - чоок, мушук (мөшкө), таз, боби (баба), казке, шамирек, гунай, атабай, борбаш уруктарын; бостонго - дуңкө, чегетер, уйгур, коңурбай, кошой, чоң кыргыз, балкы уруктарын киргизет. Тажикстандын Жерге-Тал районунда кошой жана чоң кыргыз өзүнчө уруулары жашайт. Чоң кыргыз топоними кездешет. Тарыхчы, профессор А.А.Асанканов Чыгыш Түркстанда кыргыз уруулары жөнүндө: "Ак тоо ооданынын Суу Башы айылында кыдырша, Кашкар шаарына жакын Армүдүн айылында мөшкө уругу, Көк -Жар кыргыз автоном айылында чоок уругу, Котон аймагынын Сары-Кыя, Кең -Кыр айылында кыдырша уруктары турушат" деп жазат. М.Өмүрбай СУАРда жашаган тейит уруусунун курамына кирген кыдырша уругунун чоок урук бөлүкчөсүн белгилейт. С.Саттаров кыдырша уругун ават уруусун түзгөн тогуз уруктун бири катары көрсөтөт. Кыдырша Ош областынын Кара-Суу районуна караштуу айылдын аталышы. С.М.Абрамзон кыдырша уругунун эн тамгасы "босого тамга" П деп берет. Кыдырша уруусунун негизги уруктары: Ийрекчи, Кошой, Мөшкө, Олжочу, Шамирек, Текрең, Түпкүч, Чоок, Солтонкелди. Азыркы учурда кыдырша уруусу Баткен, Кадамжай, Сузак, Чоң Алай, Кара Суу, Өзгөн, Араван, Ак Талаа районунда, Тажикстандын Жерге-Тал, Мургаб районунда, Өзбекстандын Фергана, Андижан областтарында жашашат. == Колдонулган адабияттар == *[[Каратаев, Олжобай Кубатбекович|О.Каратаев]], [[Эралиев, Салайдин Нуралиевич|С.Эралиев]]. [[Кыргыз этнографиясы боюнча сөздүк]]. Бишкек. "Бийиктик" - 2005-ж. ISBN 9967-13-159-4 *Нурбек Туран. Каңды санжыра жана тарых. "Турар" Бишкек 2014. [[Категория:Этнография]] 3buycgwaezbxo6ql31mrrf9wt7kmqh2 0 41998 644657 526925 2026-04-22T20:40:25Z Nataev 3075 Суу vs Сай 644657 wikitext text/x-wiki {{Маанилер|Көк-Таш}} {{ОЖ |макамы = айыл |кыргызча аталышы = Көк-Таш |расмий аталышы = |сүрөт =KG-Batken-Batken.svg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Кыргызстан |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = N|lat_deg = 39.94975|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 70.53583|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = 320 |район картасынын өлчөмү = 320 |облус түрү = |облус = Баткен облусу |таблицадагы облус = Баткен облусу |район түрү = |район = Баткен району |таблицадагы район = Баткен району |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Айыл башчы |башчысы = |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = Кыргыз тили |расмий тили2 = |калкы = 2709<ref name="Этно2020.Баткен"/> |элди каттоо жылы = 2020 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = [[Кыргыз]] |диний курамы = Ислам |этнохороним = |убакыт аралыгы = +6 |DST = |телефон коду = +996 |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = 03, A |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = |ААББТ =41705 214 848 02 0 }} '''Көк-Таш''' — [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Баткен облусу|Баткен облусунун]] [[Баткен району|Баткен районундагы]] [[айыл]]. [[Ак-Сай айыл аймагы]]на кирет. [[ААББТ|ААББТ коду]] — 41705 214 848 02 0<ref>[http://www.stat.kg/stat.files/class.files/%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%20%D0%A1%D0%9E%D0%90%D0%A2%D0%95.pdf Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык жана аймактык бирдиктердин объектилерин белгилөө тутумунун мамлекеттик классификатору]</ref>. == Калкы == {|class="wikitable" |- ! жылы || 2009 || 2020 |- | адам. || {{көбөйүү}}1989<ref name="Этно2009.Баткен">{{Cite web |title=2009 калкты каттоо. Баткен облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2021-06-05 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref><ref>{{cite web|title=2009 Population and Housing Census|work=The National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|accessdate=12 November 2013|url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173103/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf|archivedate=2011-08-10|location=Bishkek|language=Russian|year=2010|dead-url=yes}}</ref>|| {{көбөйүү}} 2709<ref name="Этно2020.Баткен">{{Cite web |title=2020 калкты каттоо. Баткен облусу |url=http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |access-date=2011-08-10 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf |dead-url=no |accessdate=2021-06-05 |archivedate=2011-08-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810173253/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB-%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf }}</ref> |} == Булактар == {{Булактар}} {{Баткен районунун калкконуштары}} [[Категория:Ак-Сай айыл аймагы]] [[Категория:Айылдар]] rk0imeud4fbkgrieke5s9gy09gl6nog 0 54147 644652 599951 2026-04-22T18:50:32Z -wuppertaler 39611 photo added 644652 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Шаар |image_coa = DEU Germering COA.svg |lat_deg = 48 |lat_min = 08 |lon_deg = 11 |lon_min = 22 |image_plan = Germering in FFB.svg |state = Бавария |region = Жогорку Бавария |district = Фюрстенфельдбрук |elevation = 535 |area = 21.61 |postal_code = 82101–82110 |PLZ-alt = 8034 |area_code = 089 |licence = FFB |Gemeindeschlüssel= 09 1 79 123 |Adresse = Rathausplatz 1<br />82110 Germering |website = [http://www.germering.de www.germering.de] |mayor = Андреас Хас |Bürgermeistertitel = мэр |party = CSU }} [[File:Germering-Unterpfaffenhofen Kath Kirche StJakob Alte Kirchstr6 001 201409 229.jpg|thumb]] '''Гермеринг''' - [[Германия|Германиянын]] [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. [[Фюрстенфельдбрук (район)|Фюрстенфельдбрук районуна]] карайт. [[Жогорку Бавария|Жогорку Бавария]] административдик округуна тиешелүү. Калкы — 37 780 (2012-ж.). Аянты — 21.61 км2. [[Категория:Фюрстенфельдбрук (район)]] [[Категория:Бавария шаарлары]] 4hwgk05hrtnenc59v3e20xdfay3fst0 0 57888 644682 610908 2026-04-23T05:31:46Z Gliwi 15757 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Wolgast.png]] → [[File:DEU Wolgast COA.svg]] PNG → SVG 644682 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wolgast Rathausplatz 2013-06-21 25c.jpg|thumb|left|''Rathaus Wolgast'']] {{ОЖ |статусу = портты Шаар |кыргызча аталышы = Вольгаст |расмий аталышы = Wolgast |сүрөтү = [[Сүрөт:Wolgast Rathausplatz 2013-06-21 25c.|330px]] |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Wolgast COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=54 |lat_min=03 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=46 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Мекленбург-Төмөнкү Померания |таблицадагы облус = Мекленбург-Төмөнкү Померания |район түрү = Германия району{{!}}Району |район = Чыгыш Төмөнкү Померания |таблицадагы район = Чыгыш Төмөнкү Померания (район){{!}}Чыгыш Төмөнкү Померания |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 6 ички район |башчысынын түрү = |башчысы = Үрген Канель |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 19,2 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 5 |климаты = |расмий тили = |калкы = 11940 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 03836 |почта индекси = 17438 |почта индекстери = |автоунаа коду = OVP(мурун WLG) |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 13 0 59 101 |Commons түрмөгүндө = Wolgast |сайты = http://www.wolgast.de/ |сайтынын тили = de }} '''Вольгаст''' ({{lang-de|Wolgast}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Мекленбург-Төмөнкү Померания]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[портты Шаар]]. [[Чыгыш Төмөнкү Померания (район)|Чыгыш Төмөнкү Померания]] районуна кирет. Калкы — 11940 киши(2013-ж.). . Аянты — 19,2 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''13 0 59 101''. Мэр — үрген Канель. Шаар административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.wolgast.de/ Расмий сайты] {{Мекленбург-Төмөнкү Померания райондору}} {{Германия:Чыгыш Төмөнкү Померания району:Шаарлар}} {{Mecklenburg-geo-stub}} [[Категория:Мекленбург-Төмөнкү Померания шаарлары]] aej540b6dvgphqheg7bzuk8a564f69c 0 65100 644653 607635 2026-04-22T18:54:57Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644653 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Роза |расмий аталышы = Rosa (Thüringen |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=43 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=15 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Шмалькальден-Майнинген |таблицадагы район = Шмалькальден-Майнинген (район){{!}}Шмалькальден-Майнинген |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Ульрих Лайфер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 9,42 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 350 |климаты = |расмий тили = |калкы = 770 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 036968 |почта индекси = 98590 |почта индекстери = |автоунаа коду = SM |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 66 059 |Commons түрмөгүндө = Rosa (Thüringen) |сайты = http://www.rosa-georgenzell.de |сайтынын тили = de }} '''Роза''' ({{lang-de|Rosa (Thüringen}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Шмалькальден-Майнинген (район)|Шмалькальден-Майнинген]] районуна кирет. Калкы — 770 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 9,42 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 66 059''. Муниципалитеттин башчысы — Ульрих Лайфер. ==Шилтемелер== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.rosa-georgenzell.de Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623102141/http://www.rosa-georgenzell.de/ |date=2013-06-23 }} {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Шмалькальден-Майнинген Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] 82f45i7unwep1gvjiujia80ecoi75i4 0 72866 644684 486733 2026-04-23T06:19:06Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644684 wikitext text/x-wiki [[Файл:Little Miss Muffet 2 - WW Denslow - Project Gutenberg etext 18546.jpg|250px|thumbnail|[[Арахнофобия]] - [[Жөргөмүш|Жөргөмүштөн]] коркуу фобиясы ]] '''Фобия''' – ({{lang-el|'''φόβος'''}} - {{Lang-gr|''phobos''}} – к'''оркуу''') – кандайдыр бир нерседен же абалдан катуу коркуу дегенди билдирет. Ар адамдын фобиясы ар түрдүү болот жана бирөөгө фобия болуп саналган нерсе башка бир адам үчүн фобия болбой калышы мүмкүн. Негизинен, фобия өтө көп түргө бөлүнөт. Адистердин айтуусунда, канча түрдүү мүнөз­дөгү адам болсо, ошончо түрдүү фобия болот. Башкача айтканда, фобиялардын түрү өтө көп жана ар бири өзүнчө аталышка ээ. Фобиянын ар бир аталышы өзүнчө термин катары каралгандыктан, фобиянын өзүнүн атайын сөздүгү түзүлгөн<ref>[https://pashenko.moscow/fobii-kratkaja-informacija/ Федии: кыскача маалымат]</ref>. ==Фобиянын түрлөрү== Жалпысынан алганда, фобия түрлөрү төмөндөгүдөй чоң категорияларга бөлүнөт: * '''Жаныбарлар фобиясы''' - Буга жаныбарлардын бардык түрлөрү жана курт-кумурскалар кирет. * '''Жаратылыш кубулуштарына байланыштуу фобия'''. * '''Оорукана фобиясы''' * '''Коомдук жайларга байланыштуу фобия'''- Бул фобия түрү көпүрө, тоннель, жабык мекеме, лифт сыяктуу коомдук жайларды өзүнө камтыйт. * '''Транспорт фобиясы''' * '''Арахнофобия''' – жөр­гө­­­мүштөн коркуу. Аялдардын элүү пайызы, эркектердин он пайызы жөргөмүштөрдөн аябай коркушат. * '''Коомдук фобия''' – коомго жана көпчүлүк элге жек көрүндү болуп калуудан коркуу. Буга көбүнчө ата-энеси ажы­­рашкан же ата-эне мээримин көр­бөй калган балдар кирет. * '''Аэрофобия''' – самолётко түшүү­дөн же учуудан коркуу. * '''Агорафобия''' – ачык жерлерден жа­­на жагымсыз кырдаал болуп кетиши мүмкүн болгон жерлерден коркуу. * (Жана башка ушул сыяктуу фобияларга бөлүнөт) ==Шилтемелер== {{Stub}} <references /><ref>https://www.verywellmind.com/list-of-phobias-2795453{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 67n573isdr5rd72xppu9nepzzp8j334 0 76053 644685 476292 2026-04-23T07:06:09Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644685 wikitext text/x-wiki '''Футбол достук үчүн''' ({{тил|en|Football for friendship}}) — “Газпром” коомдук акционердик уюмунун “Газпром- балдар үчүн” демилгесинин алкагында жыл сайын өткөрүлүүчү балдардын эл аралык социалдык программасы. Программанын максаты — футбол аркылуу жаш муунду актуалдуу баалуулуктарга үйрөтүү жана сергек жашоого болгон кызыгын арттыруу.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sovsport.ru/news/text-item/893111 |access-date=2016-04-28 |archive-date=2016-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911100112/http://www.sovsport.ru/news/text-item/893111 |dead-url=yes }}</ref> Программанын алкагында дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн чогулган 12-14 жаш курагындагы футболчулар жыл сайын өткөрүлүүчү балдар форумуна, көчө футболу боюнча мелдешке, эл аралык футбол жана достук күнүнө карата иш-чарага катышышат.<ref>http://www.sport-express.ru/football/reviews/981306/ </ref><ref>http://www.kommersant.ru/doc/2946299 </ref> Долбоордун элчиси германиялык белгилүү футболчу жана машыктыруучу Франц Беккенбауэр.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://spb.sovsport.ru/news/text-item/603964 |access-date=2016-04-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305030850/http://spb.sovsport.ru/news/text-item/603964 |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305030850/http://spb.sovsport.ru/news/text-item/603964 }}</ref>  "''Футболдун маңызы анын адилеттүүлүгүндө. Анда чек жок жана өмүр бою достук мамилени түзө алат. “Футбол достук үчүн” программасы жаш балдарды улутка жана расага бөлүнбөөгө, сергек жашоо образын калыптандырууга, командада иштөөгө, бирге утулуп, бирге утууга  үйрөтүүгө чакырат''" <ref>http://fcbusiness.co.uk/news/article/newsitem=2379/title=franz+beckenbauer+kicks+off+gazprom%92s+%91football+for+friendship%92+campaign{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016-жылы “Футбол достук үчүн” программасы Бизнес-коммуникаторлорунун эл аралык ассоциациясынын (IABC) Gold Quill Awards сыйлыгынын “Корпоративдик социалдык жоопкерчилик” наамы боюнча жеңүүчү аталды.<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=717155&sec=1725 </ref> Программанын башкы оператору АГТ Коммуникациондук тобу (Россия).<ref>https://lenta.ru/news/2016/04/14/footballforfriendship/ </ref> == Тарых == === Биринчи форум === Алгачкы жолу “Футбол достук үчүн” эл аралык форуму 2013-жылы 25-майда Лондон шаарында орун алган. Форумга Форумга Болгария, Улуу Британия, Венгрия, Германия, Греция, Россия, Сербия жана Словения мамлекеттеринен (8 өлкө) 670 катышуучу келген.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://wap.sovsport.ru/blogs/blog/bmessage-item/38452 |access-date=2016-04-28 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518095524/http://wap.sovsport.ru/blogs/blog/bmessage-item/38452 |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2015-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518095524/http://wap.sovsport.ru/blogs/blog/bmessage-item/38452 }}</ref> Форумга Россиянын  атынан катышкан команда 2018-жылкы Дүйнө чемпионатынын оюндарын кабыл ала турган 11 шаардын футболчуларынын түзүлгөн.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://v1.ru/text/photoreport/669707-print.html |access-date=2016-04-28 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085501/http://v1.ru/text/photoreport/669707-print.html |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2015-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518085501/http://v1.ru/text/photoreport/669707-print.html }}</ref> Форумга буга катар «Зенит», «Челси», «Шальке 04», «Црвена Звезда» клубдарынын өспүрүмдөркомандалары, «Газпром» ишканасынын балдар арасындагы спартакиадасынын жеңүүчүлөрү, “Факел” фестивалынын жеңүүчүлөрү катышкан.<ref>http://www.interfax-russia.ru/South/print.asp?id=403445&type=view </ref> Форум учурунда балдар башка өлкөлөрдөн келген тең туштары менен, атактуу футболчулар менен маектешип, “Уэмбли” стадионунда Чемпиондор Лигасынын финалына күбө болушкан.<ref>http://www.ntv.ru/sport/627113</ref> Форумдун жыйынтыгында балдарга ылайыкталган программанын 8 баалуулугунун тизмеси түзүлгөн: достук, теңдик, адилеттүүлүк, дени сактык, тыкчтык, берилгендик, жеңиш жана салттар.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.championat.com/football/article-166625-franc-bekkenbaujer---o-forume-futbol-dlja-druzhby.html |access-date=2016-04-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120038/http://www.championat.com/football/article-166625-franc-bekkenbaujer---o-forume-futbol-dlja-druzhby.html |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120038/http://www.championat.com/football/article-166625-franc-bekkenbaujer---o-forume-futbol-dlja-druzhby.html }}</ref> Кийин тизме жазылган кат УЕФАнын, ФИФАнын жана Эл аралык Олимпиада комитетинин башчыларына жөнөтүлгөн.<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/photo.asp?id=412770</ref> 2013-жылы сентябрь айында Йозеф Блаттер, [[Владимир Путин]] жана Виталий Мутко менен жолугушуу маалында катты алганын жана “Футбол достук үчүн” программасын колдоого даяр экенин тастыктаган.<ref>http://www.gosrf.ru/news/11535/</ref> === Экинчи форум === “Футбол достук үчүн” экинчи эл аралык балдар форуму 2014-жылы 23-25-май күндөрү Лиссабон шаарында өткөн.  Форумга 16 мамлекеттен 450 футболчу катышкан: Белоруссия, Болгария, Улуу Британия, Венгрия, Германия, Италия, Нидерланды, Польша, Португалия, Россия, Сербия, Словения, Түркия,Украина, Франция и Хорватия. Анда балдар көчө футболу боюнча мелдешке катышкан жана УЕФАнын Чемпиондор Лигасынын финалын көрүшкөн.<ref>http://www.kommersant.ru/doc/2480964 </ref> Форумдун жыйынтыгында “Футбол достук үчүн” кыймылынын лидери шайланган. Лидерликке Португалиялык Филипе Суарес келген.<ref>http://www.regnum.ru/news/sport/1806626.html</ref> 2014-жылдын июнь айында кыймылдын лидери катары Филипе Суарес Юрий Андреевич Морозовдун жаркын элесине арналган тогузунчу эл аралык балдар мелдешине келген.<ref>http://megapolis812.ru/10-stati/storonnie-materialy/2627-lider-globalnogo-dvizheniya-futbol-dlya-druzhby-filipe-soares-posetil-sankt-peterburg-dlya-uchastiya-v-turnire-pamyati-yu-a-morozova.html</ref> === Үчүнчү форум === “Футбол достук” үчүн деген аталыштагы үчүнчү форум 2015-жылы 4-7-июнь күндөрү Берлин шаарында болгон<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.pionerka.ru/news/38-berlin-vstrechaet-yunyh-futbolistov.html |access-date=2016-04-28 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924073433/http://www.pionerka.ru/news/38-berlin-vstrechaet-yunyh-futbolistov.html |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2015-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924073433/http://www.pionerka.ru/news/38-berlin-vstrechaet-yunyh-futbolistov.html }}</ref>. Форумга 24 мамлекеттен 24 футболдук клуб катышкан.<ref>http://footcom.ru/news.php?page=1406</ref> Форумга катышкан балдар анда башка өлкөдөн келген жаш футболчулар менен, атактуу футболчулар менен жана программанын элчиси Франц Беккенбауэр менен баарлашып, 24 команданын катышуусунда өткөн өспүрүмдөр арасындагы көчө футболу боюнча мелдешке катышышкан.<ref>http://www.championat.com/football/news-2162531-sostojalsja-mezhdunarodnyj-detskij-forum-v-ramkakh-proekta-futbol-dlja-druzhby.html </ref> Форумду дүйнө жүзүндөгү көрүнүктүү басылмалардын 200дөй журналисттери,<ref>http://www.sport-express.ru/football/champions-league/reviews/884425/ </ref> ошондой эле Европа жана Азиянын өлкөлөрүнөн чогулган 24 жаш репортер чагылдырган. Жаш репортерлор Эл аралык балдар пресс-борборунун өкүлдөрү.<ref>http://www.metronews.ru/sport/futbol-i-druzhba-smogli-obedinit-ves-mir/Tpoofj---xI1UqPmfg7E/</ref> Форумдун башкы окуясы “Тогуз баалуулук” кубогунун тапшырылышы болгон. Анда “Футбол достук үчүн” программасына катышкан жаш футболчулар кубокту УЕФАнын Чемпиондор Лигасына катышкан профессионалдык клубдарга программанын 9 баалулугунун ишке ашуусуна көрсөткөн колдоо үчүн жана социалдык долбоорлорду ишке ашырганы үчүн тапшырат. Программанын тогуз баалуулугу: достук, теңдик, адилеттүүлүк, дени сактык, тынчтык, берилгендик, жеңиш, салттар жана намыс.<ref>[http://spb.sovsport.ru/gazeta/article-item/813320 http://spb.sovsport.ru/gazeta/article-item/813] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205642/http://spb.sovsport.ru/gazeta/article-item/813320 |date=2016-03-04 }}320 </ref> Жеңүүчүнү форумга катышкан 24 мамлекетте өткөрүлгөн добуш берүүдө балдар аныкташкан.<ref>http://www.kommersant.ru/doc/2743888 </ref> “Тогуз баалуулук” кубогунун жеңүүчүсү болуп Барселона футболдук клубу табылган (Испания).<ref>http://www.regnum.ru/news/sport/1931320.html </ref> Форум аяктаган соң бардык катышуучулар салттуу түрдө УЕФАнын Чемпиондор Лигасынын  2014/2015 жылкы сезонундагы финалын көрүшкөн. Беттеш Берлиндеги Олимпиадалык стадиондо өткөн.<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/photo.asp?id=619447 </ref> === Төртүнчү форум === «Достук үчүн футбол» эл аралык балдар социалдык программасынын төртүнчү сезонунун башталышы<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/special.asp?id=711022&sec=1725 </ref> онлайн Hangouts маалымат жыйынынын алкактарында берилген<ref>https://www.youtube.com/watch?v=ZhOPARx9Lko&ebc=ANyPxKrvVtcwcH9jri5yZlDYu3Oz8gjiQSs-_JdHR04yPPX6STY0qUKkmMqBxBqNHhtknqxzPoQu_9MH7gROEKUPGf_5XZDygQ&nohtml5=False),</ref> , (ал 2016-жылдын 24-мартында Мюнхенде өткөн).<ref>http://matchtv.ru/news/sostoyalas-konferentsiya-posvyashchennaya-startu-mezhdunarodnoy-detskoy-sotsialnoy-programmy-futbol-/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512213006/http://matchtv.ru/news/sostoyalas-konferentsiya-posvyashchennaya-startu-mezhdunarodnoy-detskoy-sotsialnoy-programmy-futbol-/ |date=2016-05-12 }} </ref> «Достук үчүн футбол» төртүнчү эл аралык балдар форуму 2016-жылдын 26-29-майында Миланда өттү.<ref>http://tass.ru/sport/3117141 </ref> Бул жылы программага Азербайжандан, Алжирден, Армениядан, Аргентинадан, Бразилиядан, Вьетнамдан, Кыргызстандан, Сириядан келишкен 8 боз уландар командалары кошулушту.<ref>http://www.metronews.ru/sport/dan-start-chetvjortomu-sezonu-mezhdunarodnoj-detskoj-programmy-futbol-dlja-druzhby/TpopcB---lKtXqzDdQ9UI/</ref> Форумдун алдында 2016-жылдын 5-апрели күнү уникалдуу трофей – «Тогуз баалуулук» Кубогу үчүн добуш берүү башталган<ref>http://www.gazeta.ru/sport/news/2016/04/05/n_8462843.shtml </ref>. Жеңүүчүнү тандоого бүткүл дүйнө жүзүнөн күйөрмандар катышышкан, бирок акыркы чечимди «Достук үчүн футбол» программасынын катышуучулары добуш берүү жолу менен түзүшкөн. Бул жылы Кубоктун ээси болуп «Бавария» (Мюнхен) футбол клубу саналган. «Достук үчүн футбол» программасынын катышуучулары клубдун атайын муктаждыктары бар балдарды колдоо боюнча ишмердигин, ошондой эле ар түрдүү өлкөлөрдөгү балдарды дарылоо жана муктаждарга жардам көрсөтүү тармагындагы демилгелерин белгилеп кетишкен.<ref>https://lenta.ru/photo/2016/06/01/footballforfriendship/#14 </ref> «Достук үчүн футбол» программасынын Форуму көчө футболу боюнча балдар эл аралык турниринин финалдык оюну менен аяктаган. Оюнда Словениядан келген «Марибор» командасы жеңүүчү болуп калган.<ref>[[Www.sovsport.ru/gazeta/article-item/907552|Дети счастливы, взрослые – в восторге]]</ref> Форум аяктагандан кийин катышуучулар салт болуп калгандай УЕФАнын Чемпиондор лигасынын финалдык матчына барышкан.<ref>http://www.kommersant.ru/doc/3000773 </ref> Форумдун окуяларын дүйнөнүн алдыңны ЖМКларынын 200дөн ашуун журналисттери, ошондой эле ага программанын катышуучу-өлкөлөрүнөн келишкен жаш журналисттер кирген Балдар эл аралык басма сөз кызматы чагылдырып турушкан.<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.sports.ru/tribuna/blogs/sergeyvladimirov/958966.html |accessdate=2016-06-10 |archivedate=2016-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160808065917/http://www.sports.ru/tribuna/blogs/sergeyvladimirov/958966.html }}</ref> == Көчө футболу боюнча эл аралык мелдеш == “Футбол достук үчүн” программасынын алкагында көчө футболу боюнча эл аралык мелдеш 2014-жылдан тарта уюшулуп келет. Мелдештин алгачкы жеңүүчүсү "Бенфиканын" өспүрүмдөр командасы болгон (Португалия), экинчи орунду "Црвена Звезда" (Сербия), үчүнчү орунду Россиянын 2018-жылкы дүйнө чемпиондугу өтө турган шаарларынан түзүлгөн команда ээлеген.<ref>http://www.kommersant.ru/doc/2480964 </ref> == Эл аралык балдар пресс-борбору == “Футбол достук үчүн” программасынын алкагында 2014-жылы Эл аралык балдар пресс-борбору түзүлгөн. Пресс-борборго 16 өлкөдө өткөрүлгөн “Мен – репортер!” чыгармачылык сынагынын жеңүүчүлөрү болгон 12-14 жаш курагындагы 16 журналист кирген. Сынакка 300 эмгек жана 1000ден ашык сүрөт келип түшкөн<ref>http://www.sport-express.ru/football/reviews/826819 </ref>. Журналисттер Лиссабондо өткөн “Футбол достук үчүн” программасынын экинчи форумун чагылдырышкан. Мыкты репортер болуп Нидерландыдан келген Филомена Ханен табылган<ref>http://www.regnum.ru/news/sport/1806626.html </ref>. == Эл аралык футбол жана достук күнү == “Футбол достук үчүн” программасынын алкагында 25-апрелде Эл аралык футбол жана достук күнү белгиленет.<ref>http://rbth.co.uk/sport/2015/05/15/children_from_24_countries_celebrate_day_of_football_and_friendship_46087.html </ref> Алгачкы жолу майрам 2014-жылы 16 өлкөдө белгиленген.<ref>http://sport.rbc.ru/news/210794 </ref> Бул күнү достук беттештери, флешмобдор, радиомарафондор, мастер-класстар, телешоулор, ачык машыгуулар жана башкалар өткөн. Салтанатты белгилөөгө 50 000ден ашык адам катышкан.<ref name=":0">http://m.lenta.ru/articles/2015/04/28/bratstvo</ref> 2015-жылы Футбол жана достук күнү 24 мамлекетте белгиленген<ref>http://www.fontanka.ru/2015/04/26/030 </ref>. Бул күндү белгилөөдө футболдук достук беттештери жана башка иш-чаралар болгон<ref>http://www.sport-express.ru/newspaper/2015-04-27/9_4</ref>. Германияда  "Шальке 04" футболдук клубунун футболчулары ачык машыгуу өткөрүшкөн, Сербияда ТВ-шоу<ref>http://www.interfax-russia.ru/Moscow/photo.asp?id=606149</ref>, Украинада ФК "Волынь" өспүрүмдөр командасы менен социалдык кызматтын каттоосунда турган балдардын, жаштардын жана  үй-бүлөлөрдүн балдарынын оюну болгон<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://spine-healthcare.com/util/news.php?id_news=77105&lang=a |access-date=2016-04-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100211/http://spine-healthcare.com/util/news.php?id_news=77105&lang=a |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100211/http://spine-healthcare.com/util/news.php?id_news=77105&lang=a }}</ref>. Футбол жана достук күнү 25-апрелде Россиянын 11 шаарында белгиленди<ref>http://www.vesti.ru/videos/show/vid/643275/cid/680 </ref>. Владивосток, Новосибирск, Екатеринбург, Красноярск, Барнаул,Санкт-Петербург жана Саранск<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://info-rm.com/2015/04/23/v_nordovii_otprazdnuyut_mezhdunarodnyj_den_futbola_i_druzhby.html |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2016-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630012508/http://info-rm.com/2015/04/23/v_nordovii_otprazdnuyut_mezhdunarodnyj_den_futbola_i_druzhby.html }}</ref> шаарларында программанын 9 баалуулугун эске алып, футбол боюнча достук оюндары өткөрүлгөн<ref name=":0" />. Красноярск, Сочи жана Ростов-на-Дону шаарларында Олимпиаданын отун ташыгандардын катышуусунда "Достук эстафетасы" орун алды<ref>http://www.kommersant.ru/doc/2714377 </ref>. Москвада көзү азиздер федерациясынын колдоосу астында "Тең мүмкүнчүлүктөр мелдеши өттү"<ref name=":0" />. 5-майда Футбол жана достук күнү Нижний Новгород<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://nn.rbc.ru/nn_freenews/06/05/2014/922221.shtml |access-date=2016-04-28 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518111623/http://nn.rbc.ru/nn_freenews/06/05/2014/922221.shtml |dead-url=yes |accessdate=2016-04-28 |archivedate=2015-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518111623/http://nn.rbc.ru/nn_freenews/06/05/2014/922221.shtml }}</ref> жана Казань<ref>http://mdms.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/427274.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530204028/http://mdms.tatarstan.ru/rus/index.htm/news/427274.htm |date=2016-05-30 }} </ref> шаарларында белгиленди. == Достук билериги == Эл аралык футбол жана достук күнүндө бардык иш-чаралар толеранттуулук, теңдик жана дени сак жашоо образынын символу болгон Достук билериктерин алмашуу менен башталат.  Билерик көк жана жашыл түстөгү жиптерден куралган. Аны программанын баалуулуктарына орток болгон каалоочулардын баары тагына алышат<ref name=":0" />. Франц Беккенбауэрдин айтымында “''Эки түстү камтыган билерик жөнөкөй жана түшүнүктүү болуп, “Футбол достук үчүн” программасынын баалуулуктарынын катарына кирет''”<ref>[http://www.vninform.ru/302497/article/franc-bekkenbauer-futbol-dlya-druzhby-stanovitsya-mezhdunarodnym-dvizheniem.html http://www.vninform.ru/302497/article/franc-bekkenbauer-futbol-dlya-druzhby-stanovitsya-mezhdunarodnym-dvizheniem]</ref> 2014-жылы Достук билеригин Дик Адвокат<ref>http://www.sport-express.ru/football/reviews/826315/ </ref>, Анатолий Тимощук жана Луиш Нету<ref>http://bigpicture.ru/?p=516227 </ref>, Франц Беккенбауэр<ref>http://www.kr-news.ru/news/49950-rostov-na-donu-podderzhal-globalnoe-dvizhenie-futbol-dlya-druzhby {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518092047/http://www.kr-news.ru/news/49950-rostov-na-donu-podderzhal-globalnoe-dvizhenie-futbol-dlya-druzhby |date=2015-05-18 }} </ref> тагынган. == Пост-активдүүлүк == “Футбол достук үчүн” программасынын футболчулары расмий сезондон тышкары бир катар иш-чараларга катышат. 2013-жылдын май айында "Марибор" (Словения) футболдук клубунун жаштар командасынын өкүлдөрү камбоджалык балдар менен достук оюнун өткөрүшкөн<ref>http://sport.rbc.ru/article/172216/ </ref>. 2014-жылы 14-сентябрда Сочи шаарында Россиянын атынан программага катышкан балдар Владимир Путин менен маектешишкен. Маек Россия Федерациясынын президенти Владимир Путин менен ФИФАНын президенти Йозеф Блаттердин жолугушуусунун алкагында болгон<ref>http://kremlin.ru/events/president/news/19222 </ref>. 2014-жылы июнда Франциянын президенти Франсуа Олланд “Футбол достук үчүн” программасынын катышуучусу “Таверни” командасын Елисей ордосуна  2014-жылкы дүйнө чемпиондугундагы  "Франция - Нигерия" беттешин көрүүгө чакырган<ref>http://www.leparisien.fr/politique/mondial-2014-hollande-invite-deux-clubs-amateurs-a-l-elysee-pour-france-nigeria-28-06-2014-3960541.php </ref>. == Ссылки == e9gtm1dxocfk3qjamhsnrg2u5tagw7u 0 83431 644667 487717 2026-04-23T00:16:55Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644667 wikitext text/x-wiki '''Тамеки''' — [[никотин]]и бар тамеки өсүмдүгүнүн тартуу же жыттоо үчүн кургатылып, майдаланып, атайын жолдор менен иштетилген жалбырагы. МАРК жазган Жакшы Кабар Winston бул даярдоочулардын Compact версия да жок эмес, ар дайым даамдуу, анын сапатын жана ар кандай белгилүү болуп калды. Көпчүлүк болот тамеки Уинстон ийгиликтүү Чыгарылган кыска плюс, жайкы номенклатурасына жана ойлонбой кыска.<ref>[https://provapes.ru/sigarety/sigarety-serii-winston-compact Winston Compact.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br /></ref>өпкө tobaccos обочолонгон болушу мүмкүн: Serbetli, изделия, Adalya. Premium сегмент: Fumari, Starbuzz. Бул tobaccos аялдар үчүн же мурда тамеки эч качан адамдарга кемчиликсиз. Бул тамак, таза даамы жана эч кандай сокку эмес. никотинге мазмуну өтө аз.<ref>{{Cite web |title=Кээ бир тамекинин дээрлик тандалган сорттору үчүн тамеки жана анын сапаты. |url=https://kalyan-hut.com/blog/kakoy-tabak-dlya-kalyana-vybrat/ |accessdate=2021-01-28 |archivedate=2021-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410120051/https://kalyan-hut.com/blog/kakoy-tabak-dlya-kalyana-vybrat/ }}</ref> == Жазуулар == <references /> [[Категория:Медицина тармактары]] hgcizz3h4ohph56o0552sybfk0i1fmk 0 87849 644655 257933 2026-04-22T20:03:06Z Vyacheslav Nasretdinov 1358 644655 wikitext text/x-wiki '''Циркон''' (фарсча заргун - алтын сымал) - силикаттар классындагы [[минерал]], Zr(SiO₄). Өңү: жез сымал сары, кызгылт боз, айрымдары түссүз. Ачык кызгылт түстүүсү гиацинт, сарысы жаргон деп аталып, 2класстагы асыл жана кооз таш болуп эсептелет. Катуулугу 7-8; с. салм. 4,6-4,7. Алмаздай жылтырайт. Циркондуу кум калып жана чыдамдуу карапа даярдаш үчүн керектелет. Кыргызстанда Долон циркон жана сапфир кени бар. ==Колдонулган адабияттар== *«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4 [[Категория:Минералдар]] cv1c1p3ra5jxgv5848yaivb12smr081 0 112269 644665 482512 2026-04-22T22:42:55Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644665 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = [[Орусия|Орусиянын]] шаары |кыргызча аталышы = Сочи |расмий аталышы = {{lang-ru|Сочи}} |сүрөт = Сочи-коллаж1.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Орусия |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |өлкө картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = |облус = |таблицадагы облус = |район түрү = |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = [[Анатолий Пахомов]] |негизделген күнү = 1838-жыл |биринчи белгиленген = 1838-жыл |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = |климаты = |расмий тили = |расмий тили2 = |калкы = |элди каттоо жылы = |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = |DST = |телефон коду = |почта индекси = |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Сочи''' – [[Орусия|Орусиянын]] курорттук шаары. 2014-жылы шаар [[Сочи 2014|Кышкы олимпиада]] болуп өттү. == Жаңы Сочи == Жумшак субтропиктик климат, жылуу деңизге жакын жана инфраструктурасы жакшы. Жаңы Сочи - деңиздин жээгин бойлоп жайгашкан жана Ривьера паркындагы Шаардык борбор менен чектешкен Сочи шаарынын Борбордук районундагы чакан район.<ref>{{Cite web |title=Жаңы Сочи - Сочи шаарынын району. |url=https://sochi-realinvest.ru/guide/6/24/ |accessdate=2020-04-27 |archivedate=2020-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024092529/https://sochi-realinvest.ru/guide/6/24/ }}</ref> == Жазуулар == <references /> == Интернеттеги шилтемелер == * [https://www.sochi.ru Биринчи расмий сайты]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://sochi.com Экинчи расмий сайты]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Категория:Орусия шаарлары]] ch7ka5hcyy5wwbuwy0x75iikro609pt 0 130319 644688 511870 2026-04-23T08:57:48Z ~2026-24750-00 47368 644688 wikitext text/x-wiki {{Майрам|майрамдын аты=8-март Эл аралык аялдардын күнү|себеби=Аялдардын укуктары үчүн күрөшүүдөгү аялдардын тилектештиги|сүрөтү=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|датасы=8-март|белгилешет=жыл сайын|аты=Эл аралык аялдардын күнүнө арналган немис плакаты, <br> 8 март 1914 жыл <!-- English translation: «Give Us Women’s Suffrage. Women’s Day, March 8, 1914. Until now, prejudice and reactionary attitudes have denied full civic rights to women, who as workers, mothers, and citizens wholly fulfill their duty, who must pay their taxes to the state as well as the municipality. Fighting for this natural human right must be the firm, unwavering intention of every woman, every female worker. In this, no pause for rest, no respite is allowed. Come all, you women and girls, to the 9th public women’s assembly on Sunday, March 8, 1914, at 3pm.»<ref>{{cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651 |title=Give Us Women’s Suffrage (March 1914) |publisher=German History in Documents and Images |accessdate=2014-01-26}}</ref> -->}} Аялдардын маршы аялдардын укуктары үчүн, аялдарга карата зомбулуктун жана жакырчылыктын негизги себептерин жоюу үчүн иш-аракет кылган аялдар топторун жана уюмдарын бириктирген глобалдык феминисттик кыймыл. 2000-жылдан бери эл аралык, улуттук жана аймактык акциялар аркылуу ал жүздөгөн аялдарды экономикалык адилеттүүлүк, социалдык өзгөрүүлөр жана аялдардын репродуктивдик жана сексуалдык укуктары, дененин кол тийбестиги үчүн күрөштүн айланасына чогултту. Муруңку Советтик Республикаларда, жана кээ бир башка өлкөлөрдө жөө жүрүш жыл сайын 8-март күнү, аялдардын укуктары үчүн күрөшүнүн эл аралык күнүндө өткөрүлөт. == 8-март == 8-март дүйнөнүн бир катар өлкөлөрүндө аялдардын укуктары үчүн күрөштө аялдардын тилектештигинин күнү катары белгиленүүчү күн. 1975-жылдан баштап БУУ Аялдардын эл аралык жылына карата 8-март аялдардын эл аралык күнүн белгилей баштаган. Аялдардын эл аралык күнүн жыл сайын белгилөө 1910-жылы Копенгагенде өткөн социалисттердин экинчи эл аралык конференциясынын демилгеси менен көтөрүлгөн. Бул күндү белгилөөнү Клара Цеткин сунуштаган.<ref name=":0">''Л. Г. Балаховская.'' Международный женский день. (орус.) М.: Совет энциклопедиясы.</ref> Максаттардын бири аялдардын жалпы шайлоо укугу үчүн күрөш болгон. Сунуш 17 өлкөдөн 100дөн ашык аялдардын бир добуштан колдоосуна ээ болгон, бирок майрамдын датасы белгиленген эмес.<ref>[https://www.un.org/en/observances/womens-day/background History of Women’s Day] (анг.) www.un.org</ref> 1914-жылга чейин ар кайсы өлкөлөрдө бул күн марттын ар кайсы даталарында белгиленип келген.<ref name=":0" /> Орусияда аялдар күнү 1913-жылы 2-мартта Санкт-Петербургда митинг жана демонстрациялар менен коштолуп өткөн. [[Орусия|Орусияда]] аялдар күнүнө арналган эң чоң акциялардын бири 1917-жылдын 23-февралында (жаңы стиль боюнча 8-март) текстиль фабрикаларынын кызматкерлеринин көчөгө чыгышы менен башталып, февраль революциясына алып келген нааразылык акцияларынын толкунуна түрткү болгон. 1921-жылы Коммунисттик аялдардын 2-конференциясынын чечими менен 8-март аялдардын эл аралык күнү катары кабыл алынган. 1966-жылдан баштап СССР Жогорку Советинин Президиумунун 1965-жылдын 8-майындагы Указына ылайык Аялдардын эл аралык күнү жумуш эмес күн болуп бекитилди.<ref>Международный женский день 8 марта. (орус.) Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. </ref>[[Файл:Women's manifestation inPetrograd, 1917.jpg|thumb|300x300px|Петрограддын (Орусия) көчөлөрүндө аялдардын демонстрациясы23-февраль (8-март), 1917-жыл]] == Дүйнөдө == Дүйнөдө ар кайсы өлкөлөрдө аялдардын маршы ар кайсы күндөрдө өтөт, бул өлкөнүн маданиятына же саясий даталарга же толкундоолорго майланыштуу болушу мүмкүн. === Түркия === [[Түркия|Түркияда]] Феминисттик жөө жүрүшү түндө өткөрүлөт жана Феминисттик түн жүрүшү (түрк. ''Feminist Gece Yürüyüşü'') деп аталат. Жыл сайын 8-мартта ар кандай аялдар уюмдарына, ийримдерине жана форумдарына катышкан аялдар [[Патриархат|патриархатка]], [[Сексизм|сексизмге]], [[Дискриминация|дискриминацияга]], гетеросексизмге жана эркектердин зомбулук көрсөтүүсүнө каршы чыгышат. [[Стамбул]] жана [[Анкара|Анкарадай]] болгон чоң шаарларда миңдеген аялдар чогулат. * 8-Март Феминисттик түн жүрүшү биринчи жолу 2003-жылы Таксим аянтынан Мис көчөсүнө чейин өткөрүлгөн. Марштын темасы “Согуш жана оккупация” болду. Маршта "Гитлер, Муссолини, Шарон, Милошевич, Буш, Саддам... Баары эркек. Бул кокустукпу?" деген баннер көтөрүлгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20150225020000/http://www.radikal.com.tr/radikal2/sokaklar_bizim_aileniz_sizin_olsun-1180090/ Sokaklar bizim, aileniz sizin olsun!] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023</small></ref>. * 2004-жылы дагы аялдар ошол эле жерге чогулушкан. Бул жүрүштүн темасы аялдарга карата зомбулук болду. Алар «Эркектер атышат, мамлекет коргойт, биз мүрзөлөрдү эмес, баш калкалоочу жайды каалайбыз» деген жазуулар менен жүрүштү. * 2005-жылдагы жүрүш Галатасарайдан Таксим аянтына чейин жүргүзүлүп, «Эркектин буйругуна баш ийбейбиз» деген баннер көтөрүлгөн.<ref>[http://www.bianet.org/kadin/siyaset/55896-8-marti-kim-nerede-nasil-kutlayacak bianet.org] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2006-жылы алар "[[Феминисттик кыймыл|феминисттик]] көтөрүлүш" деген туу менен жүрүшкө чыгышкан. * 2007-жылы алар "Патриархатка, капитализмге, милитаризмге жана улутчулдукка каршы феминисттик күрөш" деген баннерлерди көтөрүп жүрүштү. * 2008 жана 2009-жылдары өткөрүлгөн жүрүштөрдүн негизги урааны «милитаризм, капитализм, улутчулдук жана патриархатка каршы феминисттик күрөш» болгон. * 2010-жылы аялдар "Феминисттик козголоң, биз аял өлтүрүүгө каршы көтөрүлөбүз" деп ураан атышкан. * 2011-жылы "Эркек үстөмдүк кылган тартипке каршы феминисттик күрөш" деген ураандарды колдонушкан. * 2012-жылы жөө жүрүштө аялдардын күн тартибинде үй-бүлө болгон. Баннерлерде "Биз үй-бүлө эмес, аялдарбыз, биз феминисттик козголоңдобуз" деп жазылган. * [[Файл:Феміністки.jpg|thumb|Киевде 2019-жылы өткөрүлгөн феминисттик марш.]]2014-жылы өткөрүлгөн жүрүштө жөө жүрүшкө катышкан кээ бир аялдардын да жүрүшкө катышкан бир топ эркектер тарабынан зордук-зомбулукка кабылганы айтылган. Андан кийин аялдар жана ЛГБТ адамдар реакцияларын көрсөтүү үчүн Галатасарай лицейине кайтып барышты. Феминисттер бул ызы-чууга болгон реакциясын даярдаган жарыясы менен көрсөтүштү.<ref>[http://www.milliyet.com.tr/kadinlara-sosyalist-barikat/gundem/detay/1849098/default.htm Kadınlara ‘sosyalist’ barikat] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2019-жылы полиция Истиклал көчөсүндөгү жөө жүрүштү тоскон. Ал көздөн жаш агызуучу газ жана желим окторду колдонуп, жүрүшкө чогулган миңдеген адамдарды күч менен тараткан.<ref>BBC Türkçe. [https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-47496417 "Kadınlar Günü: 8 Mart Feminist Gece Yürüyüşüne polis göz yaşartıcı gaz ve plastik mermiyle müdahale etti".] (түрк.) Т<small>екшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref> === Украина === 2000-жылдардын аягынан бери Украинада дээрлик жыл сайын 8-мартта феминисттик жүрүштөр өткөрүлүп келет. Биринчиси 2008-жылы Киевде "Свободна" анархо-феминисттик жамаатынын демилгеси менен болгон. Жөө жүрүштүн катышуучуларынын коопсуздугунан улам бир күн мурун коомчулукка жарыяланган эмес. 2009-жылы Харьков, Львов жана Черновцы шаарларында түрдүү акциялар өттү. 2011-жылы Киевде "Феминисттик чабуул", "Инсайт" бейөкмөт уюмдары, Визуалдык маданият борбору жана башка уюмдардын демилгеси менен биринчи ачык феминисттик жүрүш өткөн. 2012-жылдан бери 8-мартка ылайыкташтырылган жүрүштөр оңчул радикалдардын кол салуу коркунучуна кабылды.<ref>''Ганна Гриценко.'' [https://genderindetail.org.ua/library/ukraina/marshi-8-bereznya-vinaydennya-feministichnoi-traditsii-134428.html Марші 8 Березня: винайдення феміністичної традиції] (укр.) // Гендер в деталях. — 16 березня 2018. <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref><ref>''Оксана Кісь.'' [https://genderindetail.org.ua/season-topic/gender-after-euromaidan/feminizm-v-ukraini-kroki-nazustrich-sobi-ch-3-zhinochiy-aktivizm-1341057.html Фемінізм в Україні: кроки назустріч собі. Ч. 3. Жіночий активізм] (укр.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> === Казакстан === Казакстанда аялдардын жүрүштөрү 2017-жылдан бери өткөрүлүп келет<ref name=":2">[https://mediazona.ca/news/2023/02/22/marsh-2 Акимат Алматы разрешил фемактивисткам провести митинг 8 марта] (орс.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref>, бирок саясий кырдаалга жараша кайсы жылдары маршка уруксат берилет, кайсы жылдары берилбейт. 2022-жылы демонстранттар Шевченко көчөсү менен Махатма Ганди сейил багынан баштап Улуттук илимдер академиясынын жанындагы Шокан Уалихановдун эстелигине чейин беш чакырым жол басып өтүп, митинг өткөрүшкөн. 2020-жылы Алматы шаарында феминист активисттер үй-бүлөлүк жана сексуалдык зомбулук боюнча мыйзамдарды өзгөртүүнү жана сексуалдык асылуу беренесин түзүүнү талап кылып чыгышты<ref>[https://www.the-village-kz.com/village/city/picture-story/9905-8-marta-tsvety-politseyskie-i-feministki "Сегодня цветочки, завтра — отбитые почки": Как прошел марш феминисток] (орус.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023</small></ref>. Акцияга кеминде 500 адам катышты<ref name=":2" />. 2022-жылы марштын ордуна Ганди паркында аялдардын укуктары үчүн митинг уюштурулган. Уюштуруучулар Алматы шаарынын акимиаты иш-чараны кененирээк жерде өткөрүүгө мүмкүнчүлүк бербегенин билдиришти<ref name=":2" />. == Кыргызстанда аялдардын тилектештик маршы == Кыргызстанда Аялдардын Тилектештик Маршы 2013-жылдан бери Бишкек Феминисттик Демилгелери уюмунун демилгеси менен жыл сайын уюштурулуп келген. 2020-жылы марштын катышуучуларына белгисиз адамдардын кол салуусунан жана марштын катышуучулары массалык түрдө камакка алынгандан кийин жыл сайын жүрүштү уюштуруу үчүн феминисттик активисттердин расмий эмес кыймылы болгон 8/365 кыймылын түзүү чечими кабыл алынган. === 2014 === [[Файл:8-март Бишкек.jpg|thumb|300x300px|Бишкекте 8-мартка карата феминисттер маалымдама стендин орнотуп жатышат]] 2014-жылдын 5-мартында Бишкекте 8-мартка карата уюштурулган иш-чараларда БФД активисттери стенддерди орнотуп, анда аялдардын укуктары үчүн күрөштүн тилектештик күнүнүн саясий контексттери тууралуу маалымат берип, адамдарды 8-март күнү маршка катышууга чакырышкан. Иш-чара башталгандаг кийин көп өтпөй эле, Бейшеналиев менен Чүй көчөлөрүнүн кесилишиндеги активисттер жайгашкан жайлардын биринде белгисиз адамдар стендди сындарып активисттерге кол салышкан.<ref>[https://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/kyrgyzstan_ru_2.pdf Өлкөгө сереп салуу, Кыргызстан.] (орус.) 2015 жыл. www.hrw.org</ref> Кол салууга байланыштуу 2014-жылы 8-марттагы жөө жүрүш болбой калган. Инцидент боюнча күнөөлүүлөр табылбай, жоопко эч ким тартылган жок. === 2019 === [[Файл:March_in_Bishkek_2019.jpg|thumb|Бишкекте феминисттик марш|left]] 2019-жылы аялдардын маршына 400-гө чукул киши катышты<ref>[https://kloop.kg/blog/2019/03/08/ezhegodnyj-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta-chto-proishodit-pryamo-sejchas/ В Бишкеке прошел ежегодный женский марш в честь 8 марта. Как это было] (орус.) 08 март 2019. Зиярат күнү: 02.03.2023.</ref>, бул жылы марш жаңы деңгээлге жетип, медиа тарабынан катуу чагылдырылган, Жогорку Кеңеште талкууга алынган<ref>kenesh.kg. [http://kenesh.kg/ru/news/show/7332/deputati-zaslushali-informatsiyu-o-marshe-proshedshem-8-marta-v-g-bishkek Депутаты заслушали информацию о марше, прошедшем 8 марта в г.Бишкек]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жалган курандын 13, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Маршка эки күн калганда "Кырк Чоро" бейөкмөт уюму аршка тоскоолдук кылып, провокация кыла тургандарын ачык билдиришкен<ref name=":1">кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/387857_kyrk_choro_pytautsia_pomeshat_jenshinam_provodit_mirnyy_marsh_8_marta.html "Кырк Чоро" пытаются помешать женщинам проводить мирный марш 8 марта] <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Бишкек мэриясы маршты "жарандардын коопсуздугуна коркунуч келтирет" деген себеп менен тыюу салууга аракет кылган<ref>kloop.kg. [https://kloop.kg/blog/2019/03/06/srochno-vlasti-bishkeka-zapretili-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta/ Власти Бишкека запретили женский марш в честь 8 марта. Спустя 2 часа они передумали и сняли запрет.] (орус.) Жалган курандын 6, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>, Бишкек шаардык ички иштер башкы башкармалыгы болсо "Кырк Чоро" марштын катышуучуларына кол салса, жардам бере албай тургандыгын билдирген<ref name=":1" />. Уюштуруучулар тынч марштарды өткөрүү Конституциялык мыйзамга каршы келээрин билдиргенден кийин, мэрия тыюууну алып, Бишкек ШИИББ маршты коопсуз өткөрүүгө милиция кызматкерлерин бөлүп бере тургандыгын билдирди. Жакында эле Бурулайдын өлүмүнө байланыштуу жөө жүрүштө аялдарга карата зордук-зомбулук жана кыз ала качуу маселеси көтөрүлдү. Андан башка бир канча плакат кыргыз интернет сегментинде катуу талкууга алынды, алардын кээ бирилери: "Мен чай куйбайм", "Жети апамды билем", "Келинизация - это рабство". [[Файл:Women's Day march in Bishkek 2026 - 89.jpg|thumb|2026-жылы 8-март аялдардын укуктары үчүн күрөшүү акциянын негизги лозунгу: "Күнөө сенде эмес".]] === 2020 === 2020-жылы Бишкектин [[Октябрь району|Октябрь районунда]] [[COVID-19]] [[Пандемия|пандемиясынан]] улам массалык иш-чараларды өткөрүүгө тыюу салынып, жөө жүрүш [[Биринчи май району|Биринчи май районуна]] көчүрүлгөн. Жөө жүрүш башталганга чейин катышуучуларга беткапчан белгисиз адамдар кол салып, мушташып, катышуучулардын мүлкүнө зыян келтиришкен<ref>кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/407498_ychastnica_mirnogo_marsha_za_prava_jenshin:_deystviia_milicii_i_kyrk_choro_byli_soglasovany.html Участница мирного марша за права женщин: Действия милиции и "Кырк Чоро" были согласованы] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Милиция кызматкерлери 70ке жакын марштын катышуучусун кармап, милиция имаратына алып кетишкен<ref>[https://www.currenttime.tv/a/bishkek-8-marta-women-march/30475708.html Неизвестные напали на участниц "женского марша" в Бишкеке, организаторов акции задержали.] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. 3 сааттан кийин катышуучулар бошотулуп, айрым уюштуруучуларга баш ийбегендиги үчүн айып пул салынды. === 2026 === 2026-жылы 8-мартта Бишкекте аялдарын укуктарын коргоо максатында салтуу жөө жүруш өткөрүлгөн эме. Ага себеп жүрүштү өткөрүү боюнча [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеште]] депутат [[Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна|Эльвира Сурабалдиева]] уруксат берүү боюнча талкууга алып чыккандан соң коомчулук арасында катуу талкуу болуп, жөө жүрү өткөрүүгө тыю салынган. Бирок уюштуруучу активисттер президент [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаровка]] кайрылуусунан кийин 8-мартка карата жөө жүрүш оордуна, Максим Горький атындагы сейилбагында (сквер) тынчтык акциясын өткөрүлгөн<ref>reporter.kg. https://reporter.kg/8-martta-tynchtyk-aktsiyasyn-otkoruugo-uruksat-surap-prezidentke-kayryluu-zhasaldy/</ref>. Акциянын жүрүшүндө иш-чарага 100дөн ашык активисттер аялдар, шаар тургундары жана аялдар укугун колдогон эркектер катышышкан.<ref>24.kg. https://24.kg/obschestvo/365009_aktsiya_zaprava_jenschin_proshla_vbishkeke/</ref> Коомдук тартипти 50-60ка чукул милиция кызматкерлери көзөмөлдөп турушкан. Акция учурунда кыздарды колдоо боюнча уюштуруучулардан музыка менен коштолгон урлар, жапа чеккен аялдардын жакындары жана депутат Эльвира Сурабалдиева<ref>kaktus.media. https://kaktus.media/doc/541989_v_bishkeke_v_chest_8_marta_proshla_akciia_za_prava_jenshin_video.html</ref> колдоо баяндамасын менен чыккан. 2026-жылы 8-мартка карата акция гендердик зобулукка, фемицидке жана коомдогу стереотиптерге каршы курч лозунгтар менен коштолгон. Аларга мисал: ''«Зомбулукта ар дайым зомбулук көрсөткөн адам күнөөлүү»; «Аял өз тагдырын өзү тандайт»; «Сырткы келбетине карап күнөөлөбө»; «Зомбулуксуз коом үчүн биригебиз» жана башкалар.'' <ref>24.kg.https://24.kg/obschestvo/364969_vbishkeke_8marta_vskvere_gorkogo_proydet_mirnaya_aktsiya_zaprava_jenschin/</ref> == Булактар == gfccm8kzeqmgm4rlb7xso8j3pqi14hu 644692 644688 2026-04-23T10:43:49Z ~2026-24750-00 47368 датасын ондоо 644692 wikitext text/x-wiki {{Майрам|майрамдын аты=8-март Эл аралык аялдардын күнү|себеби=Аялдардын укуктары үчүн күрөшүүдөгү аялдардын тилектештиги|сүрөтү=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|датасы=8-март|белгилешет=жыл сайын|аты=Эл аралык аялдардын күнүнө арналган немис плакаты, <br> 8 март 1914 жыл <!-- English translation: «Give Us Women’s Suffrage. Women’s Day, March 8, 1914. Until now, prejudice and reactionary attitudes have denied full civic rights to women, who as workers, mothers, and citizens wholly fulfill their duty, who must pay their taxes to the state as well as the municipality. Fighting for this natural human right must be the firm, unwavering intention of every woman, every female worker. In this, no pause for rest, no respite is allowed. Come all, you women and girls, to the 9th public women’s assembly on Sunday, March 8, 1914, at 3pm.»<ref>{{cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651 |title=Give Us Women’s Suffrage (March 1914) |publisher=German History in Documents and Images |accessdate=2014-01-26}}</ref> -->}} Аялдардын маршы аялдардын укуктары үчүн, аялдарга карата зомбулуктун жана жакырчылыктын негизги себептерин жоюу үчүн иш-аракет кылган аялдар топторун жана уюмдарын бириктирген глобалдык феминисттик кыймыл. 2000-жылдан бери эл аралык, улуттук жана аймактык акциялар аркылуу ал жүздөгөн аялдарды экономикалык адилеттүүлүк, социалдык өзгөрүүлөр жана аялдардын репродуктивдик жана сексуалдык укуктары, дененин кол тийбестиги үчүн күрөштүн айланасына чогултту. Муруңку Советтик Республикаларда, жана кээ бир башка өлкөлөрдө жөө жүрүш жыл сайын 8-март күнү, аялдардын укуктары үчүн күрөшүнүн эл аралык күнүндө өткөрүлөт. == 8-март == 8-март дүйнөнүн бир катар өлкөлөрүндө аялдардын укуктары үчүн күрөштө аялдардын тилектештигинин күнү катары белгиленүүчү күн. 1975-жылдан баштап БУУ Аялдардын эл аралык жылына карата 8-март аялдардын эл аралык күнүн белгилей баштаган. Аялдардын эл аралык күнүн жыл сайын белгилөө 1910-жылы Копенгагенде өткөн социалисттердин экинчи эл аралык конференциясынын демилгеси менен көтөрүлгөн. Бул күндү белгилөөнү Клара Цеткин сунуштаган.<ref name=":0">''Л. Г. Балаховская.'' Международный женский день. (орус.) М.: Совет энциклопедиясы.</ref> Максаттардын бири аялдардын жалпы шайлоо укугу үчүн күрөш болгон. Сунуш 17 өлкөдөн 100дөн ашык аялдардын бир добуштан колдоосуна ээ болгон, бирок майрамдын датасы белгиленген эмес.<ref>[https://www.un.org/en/observances/womens-day/background History of Women’s Day] (анг.) www.un.org</ref> 1914-жылга чейин ар кайсы өлкөлөрдө бул күн марттын ар кайсы даталарында белгиленип келген.<ref name=":0" /> Орусияда аялдар күнү 1913-жылы 2-мартта Санкт-Петербургда митинг жана демонстрациялар менен коштолуп өткөн. [[Орусия|Орусияда]] аялдар күнүнө арналган эң чоң акциялардын бири 1917-жылдын 23-февралында (жаңы стиль боюнча 8-март) текстиль фабрикаларынын кызматкерлеринин көчөгө чыгышы менен башталып, февраль революциясына алып келген нааразылык акцияларынын толкунуна түрткү болгон. 1921-жылы Коммунисттик аялдардын 2-конференциясынын чечими менен 8-март аялдардын эл аралык күнү катары кабыл алынган. 1966-жылдан баштап СССР Жогорку Советинин Президиумунун 1965-жылдын 8-майындагы Указына ылайык Аялдардын эл аралык күнү жумуш эмес күн болуп бекитилди.<ref>Международный женский день 8 марта. (орус.) Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. </ref>[[Файл:Women's manifestation inPetrograd, 1917.jpg|thumb|300x300px|Петрограддын (Орусия) көчөлөрүндө аялдардын демонстрациясы23-февраль (8-март), 1917-жыл]] == Дүйнөдө == Дүйнөдө ар кайсы өлкөлөрдө аялдардын маршы ар кайсы күндөрдө өтөт, бул өлкөнүн маданиятына же саясий даталарга же толкундоолорго майланыштуу болушу мүмкүн. === Түркия === [[Түркия|Түркияда]] Феминисттик жөө жүрүшү түндө өткөрүлөт жана Феминисттик түн жүрүшү (түрк. ''Feminist Gece Yürüyüşü'') деп аталат. Жыл сайын 8-мартта ар кандай аялдар уюмдарына, ийримдерине жана форумдарына катышкан аялдар [[Патриархат|патриархатка]], [[Сексизм|сексизмге]], [[Дискриминация|дискриминацияга]], гетеросексизмге жана эркектердин зомбулук көрсөтүүсүнө каршы чыгышат. [[Стамбул]] жана [[Анкара|Анкарадай]] болгон чоң шаарларда миңдеген аялдар чогулат. * 8-Март Феминисттик түн жүрүшү биринчи жолу 2003-жылы Таксим аянтынан Мис көчөсүнө чейин өткөрүлгөн. Марштын темасы “Согуш жана оккупация” болду. Маршта "Гитлер, Муссолини, Шарон, Милошевич, Буш, Саддам... Баары эркек. Бул кокустукпу?" деген баннер көтөрүлгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20150225020000/http://www.radikal.com.tr/radikal2/sokaklar_bizim_aileniz_sizin_olsun-1180090/ Sokaklar bizim, aileniz sizin olsun!] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023</small></ref>. * 2004-жылы дагы аялдар ошол эле жерге чогулушкан. Бул жүрүштүн темасы аялдарга карата зомбулук болду. Алар «Эркектер атышат, мамлекет коргойт, биз мүрзөлөрдү эмес, баш калкалоочу жайды каалайбыз» деген жазуулар менен жүрүштү. * 2005-жылдагы жүрүш Галатасарайдан Таксим аянтына чейин жүргүзүлүп, «Эркектин буйругуна баш ийбейбиз» деген баннер көтөрүлгөн.<ref>[http://www.bianet.org/kadin/siyaset/55896-8-marti-kim-nerede-nasil-kutlayacak bianet.org] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2006-жылы алар "[[Феминисттик кыймыл|феминисттик]] көтөрүлүш" деген туу менен жүрүшкө чыгышкан. * 2007-жылы алар "Патриархатка, капитализмге, милитаризмге жана улутчулдукка каршы феминисттик күрөш" деген баннерлерди көтөрүп жүрүштү. * 2008 жана 2009-жылдары өткөрүлгөн жүрүштөрдүн негизги урааны «милитаризм, капитализм, улутчулдук жана патриархатка каршы феминисттик күрөш» болгон. * 2010-жылы аялдар "Феминисттик козголоң, биз аял өлтүрүүгө каршы көтөрүлөбүз" деп ураан атышкан. * 2011-жылы "Эркек үстөмдүк кылган тартипке каршы феминисттик күрөш" деген ураандарды колдонушкан. * 2012-жылы жөө жүрүштө аялдардын күн тартибинде үй-бүлө болгон. Баннерлерде "Биз үй-бүлө эмес, аялдарбыз, биз феминисттик козголоңдобуз" деп жазылган. * [[Файл:Феміністки.jpg|thumb|Киевде 2019-жылы өткөрүлгөн феминисттик марш.]]2014-жылы өткөрүлгөн жүрүштө жөө жүрүшкө катышкан кээ бир аялдардын да жүрүшкө катышкан бир топ эркектер тарабынан зордук-зомбулукка кабылганы айтылган. Андан кийин аялдар жана ЛГБТ адамдар реакцияларын көрсөтүү үчүн Галатасарай лицейине кайтып барышты. Феминисттер бул ызы-чууга болгон реакциясын даярдаган жарыясы менен көрсөтүштү.<ref>[http://www.milliyet.com.tr/kadinlara-sosyalist-barikat/gundem/detay/1849098/default.htm Kadınlara ‘sosyalist’ barikat] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2019-жылы полиция Истиклал көчөсүндөгү жөө жүрүштү тоскон. Ал көздөн жаш агызуучу газ жана желим окторду колдонуп, жүрүшкө чогулган миңдеген адамдарды күч менен тараткан.<ref>BBC Türkçe. [https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-47496417 "Kadınlar Günü: 8 Mart Feminist Gece Yürüyüşüne polis göz yaşartıcı gaz ve plastik mermiyle müdahale etti".] (түрк.) Т<small>екшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref> === Украина === 2000-жылдардын аягынан бери Украинада дээрлик жыл сайын 8-мартта феминисттик жүрүштөр өткөрүлүп келет. Биринчиси 2008-жылы Киевде "Свободна" анархо-феминисттик жамаатынын демилгеси менен болгон. Жөө жүрүштүн катышуучуларынын коопсуздугунан улам бир күн мурун коомчулукка жарыяланган эмес. 2009-жылы Харьков, Львов жана Черновцы шаарларында түрдүү акциялар өттү. 2011-жылы Киевде "Феминисттик чабуул", "Инсайт" бейөкмөт уюмдары, Визуалдык маданият борбору жана башка уюмдардын демилгеси менен биринчи ачык феминисттик жүрүш өткөн. 2012-жылдан бери 8-мартка ылайыкташтырылган жүрүштөр оңчул радикалдардын кол салуу коркунучуна кабылды.<ref>''Ганна Гриценко.'' [https://genderindetail.org.ua/library/ukraina/marshi-8-bereznya-vinaydennya-feministichnoi-traditsii-134428.html Марші 8 Березня: винайдення феміністичної традиції] (укр.) // Гендер в деталях. — 16 березня 2018. <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref><ref>''Оксана Кісь.'' [https://genderindetail.org.ua/season-topic/gender-after-euromaidan/feminizm-v-ukraini-kroki-nazustrich-sobi-ch-3-zhinochiy-aktivizm-1341057.html Фемінізм в Україні: кроки назустріч собі. Ч. 3. Жіночий активізм] (укр.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> === Казакстан === Казакстанда аялдардын жүрүштөрү 2017-жылдан бери өткөрүлүп келет<ref name=":2">[https://mediazona.ca/news/2023/02/22/marsh-2 Акимат Алматы разрешил фемактивисткам провести митинг 8 марта] (орс.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref>, бирок саясий кырдаалга жараша кайсы жылдары маршка уруксат берилет, кайсы жылдары берилбейт. 2022-жылы демонстранттар Шевченко көчөсү менен Махатма Ганди сейил багынан баштап Улуттук илимдер академиясынын жанындагы Шокан Уалихановдун эстелигине чейин беш чакырым жол басып өтүп, митинг өткөрүшкөн. 2020-жылы Алматы шаарында феминист активисттер үй-бүлөлүк жана сексуалдык зомбулук боюнча мыйзамдарды өзгөртүүнү жана сексуалдык асылуу беренесин түзүүнү талап кылып чыгышты<ref>[https://www.the-village-kz.com/village/city/picture-story/9905-8-marta-tsvety-politseyskie-i-feministki "Сегодня цветочки, завтра — отбитые почки": Как прошел марш феминисток] (орус.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023</small></ref>. Акцияга кеминде 500 адам катышты<ref name=":2" />. 2022-жылы марштын ордуна Ганди паркында аялдардын укуктары үчүн митинг уюштурулган. Уюштуруучулар Алматы шаарынын акимиаты иш-чараны кененирээк жерде өткөрүүгө мүмкүнчүлүк бербегенин билдиришти<ref name=":2" />. == Кыргызстанда аялдардын тилектештик маршы == Кыргызстанда Аялдардын Тилектештик Маршы 2013-жылдан бери Бишкек Феминисттик Демилгелери уюмунун демилгеси менен жыл сайын уюштурулуп келген. 2020-жылы марштын катышуучуларына белгисиз адамдардын кол салуусунан жана марштын катышуучулары массалык түрдө камакка алынгандан кийин жыл сайын жүрүштү уюштуруу үчүн феминисттик активисттердин расмий эмес кыймылы болгон 8/365 кыймылын түзүү чечими кабыл алынган. === 2014 === [[Файл:8-март Бишкек.jpg|thumb|300x300px|Бишкекте 8-мартка карата феминисттер маалымдама стендин орнотуп жатышат]] 2014-жылдын 5-мартында Бишкекте 8-мартка карата уюштурулган иш-чараларда БФД активисттери стенддерди орнотуп, анда аялдардын укуктары үчүн күрөштүн тилектештик күнүнүн саясий контексттери тууралуу маалымат берип, адамдарды 8-март күнү маршка катышууга чакырышкан. Иш-чара башталгандаг кийин көп өтпөй эле, Бейшеналиев менен Чүй көчөлөрүнүн кесилишиндеги активисттер жайгашкан жайлардын биринде белгисиз адамдар стендди сындарып активисттерге кол салышкан.<ref>[https://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/kyrgyzstan_ru_2.pdf Өлкөгө сереп салуу, Кыргызстан.] (орус.) 2015 жыл. www.hrw.org</ref> Кол салууга байланыштуу 2014-жылы 8-марттагы жөө жүрүш болбой калган. Инцидент боюнча күнөөлүүлөр табылбай, жоопко эч ким тартылган жок. === 2019 === [[Файл:March_in_Bishkek_2019.jpg|thumb|Бишкекте феминисттик марш|left]] 2019-жылы аялдардын маршына 400-гө чукул киши катышты<ref>[https://kloop.kg/blog/2019/03/08/ezhegodnyj-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta-chto-proishodit-pryamo-sejchas/ В Бишкеке прошел ежегодный женский марш в честь 8 марта. Как это было] (орус.) 08 март 2019. Зиярат күнү: 02.03.2023.</ref>, бул жылы марш жаңы деңгээлге жетип, медиа тарабынан катуу чагылдырылган, Жогорку Кеңеште талкууга алынган<ref>kenesh.kg. [http://kenesh.kg/ru/news/show/7332/deputati-zaslushali-informatsiyu-o-marshe-proshedshem-8-marta-v-g-bishkek Депутаты заслушали информацию о марше, прошедшем 8 марта в г.Бишкек]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жалган курандын 13, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Маршка эки күн калганда "Кырк Чоро" бейөкмөт уюму аршка тоскоолдук кылып, провокация кыла тургандарын ачык билдиришкен<ref name=":1">кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/387857_kyrk_choro_pytautsia_pomeshat_jenshinam_provodit_mirnyy_marsh_8_marta.html "Кырк Чоро" пытаются помешать женщинам проводить мирный марш 8 марта] <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Бишкек мэриясы маршты "жарандардын коопсуздугуна коркунуч келтирет" деген себеп менен тыюу салууга аракет кылган<ref>kloop.kg. [https://kloop.kg/blog/2019/03/06/srochno-vlasti-bishkeka-zapretili-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta/ Власти Бишкека запретили женский марш в честь 8 марта. Спустя 2 часа они передумали и сняли запрет.] (орус.) Жалган курандын 6, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>, Бишкек шаардык ички иштер башкы башкармалыгы болсо "Кырк Чоро" марштын катышуучуларына кол салса, жардам бере албай тургандыгын билдирген<ref name=":1" />. Уюштуруучулар тынч марштарды өткөрүү Конституциялык мыйзамга каршы келээрин билдиргенден кийин, мэрия тыюууну алып, Бишкек ШИИББ маршты коопсуз өткөрүүгө милиция кызматкерлерин бөлүп бере тургандыгын билдирди. Жакында эле Бурулайдын өлүмүнө байланыштуу жөө жүрүштө аялдарга карата зордук-зомбулук жана кыз ала качуу маселеси көтөрүлдү. Андан башка бир канча плакат кыргыз интернет сегментинде катуу талкууга алынды, алардын кээ бирилери: "Мен чай куйбайм", "Жети апамды билем", "Келинизация - это рабство". === 2020 === 2020-жылы Бишкектин [[Октябрь району|Октябрь районунда]] [[COVID-19]] [[Пандемия|пандемиясынан]] улам массалык иш-чараларды өткөрүүгө тыюу салынып, жөө жүрүш [[Биринчи май району|Биринчи май районуна]] көчүрүлгөн. Жөө жүрүш башталганга чейин катышуучуларга беткапчан белгисиз адамдар кол салып, мушташып, катышуучулардын мүлкүнө зыян келтиришкен<ref>кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/407498_ychastnica_mirnogo_marsha_za_prava_jenshin:_deystviia_milicii_i_kyrk_choro_byli_soglasovany.html Участница мирного марша за права женщин: Действия милиции и "Кырк Чоро" были согласованы] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Милиция кызматкерлери 70ке жакын марштын катышуучусун кармап, милиция имаратына алып кетишкен<ref>[https://www.currenttime.tv/a/bishkek-8-marta-women-march/30475708.html Неизвестные напали на участниц "женского марша" в Бишкеке, организаторов акции задержали.] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. 3 сааттан кийин катышуучулар бошотулуп, айрым уюштуруучуларга баш ийбегендиги үчүн айып пул салынды. === 2026 === [[Файл:Women's Day march in Bishkek 2026 - 89.jpg|thumb|2026-жылы 8-март аялдардын укуктары үчүн күрөшүү акциянын негизги лозунгу: "Күнөө сенде эмес".]]2026-жылы 8-мартта Бишкекте аялдарын укуктарын коргоо максатында салтуу жөө жүруш өткөрүлгөн эме. Ага себеп жүрүштү өткөрүү боюнча [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеште]] депутат [[Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна|Эльвира Сурабалдиева]] уруксат берүү боюнча талкууга алып чыккандан соң коомчулук арасында катуу талкуу болуп, жөө жүрү өткөрүүгө тыю салынган. Бирок уюштуруучу активисттер президент [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаровка]] кайрылуусунан кийин 8-мартка карата жөө жүрүш оордуна, Максим Горький атындагы сейилбагында (сквер) тынчтык акциясын өткөрүлгөн<ref>reporter.kg. https://reporter.kg/8-martta-tynchtyk-aktsiyasyn-otkoruugo-uruksat-surap-prezidentke-kayryluu-zhasaldy/</ref>. Акциянын жүрүшүндө иш-чарага 100дөн ашык активисттер аялдар, шаар тургундары жана аялдар укугун колдогон эркектер катышышкан.<ref>24.kg. https://24.kg/obschestvo/365009_aktsiya_zaprava_jenschin_proshla_vbishkeke/</ref> Коомдук тартипти 50-60ка чукул милиция кызматкерлери көзөмөлдөп турушкан. Акция учурунда кыздарды колдоо боюнча уюштуруучулардан музыка менен коштолгон урлар, жапа чеккен аялдардын жакындары жана депутат Эльвира Сурабалдиева<ref>kaktus.media. https://kaktus.media/doc/541989_v_bishkeke_v_chest_8_marta_proshla_akciia_za_prava_jenshin_video.html</ref> колдоо баяндамасын менен чыккан. 2026-жылы 8-мартка карата акция гендердик зобулукка, фемицидке жана коомдогу стереотиптерге каршы курч лозунгтар менен коштолгон. Аларга мисал: ''«Зомбулукта ар дайым зомбулук көрсөткөн адам күнөөлүү»; «Аял өз тагдырын өзү тандайт»; «Сырткы келбетине карап күнөөлөбө»; «Зомбулуксуз коом үчүн биригебиз» жана башкалар.'' <ref>24.kg.https://24.kg/obschestvo/364969_vbishkeke_8marta_vskvere_gorkogo_proydet_mirnaya_aktsiya_zaprava_jenschin/</ref> == Булактар == 9jv9fde1jomom4pu0az8223y9747igz 644694 644692 2026-04-23T10:49:56Z Mamatkazy 37365 сүрөтүн оңдоо 644694 wikitext text/x-wiki {{Майрам|майрамдын аты=8-март Эл аралык аялдардын күнү|себеби=Аялдардын укуктары үчүн күрөшүүдөгү аялдардын тилектештиги|сүрөтү=Frauentag 1914 Heraus mit dem Frauenwahlrecht.jpg|датасы=8-март|белгилешет=жыл сайын|аты=Эл аралык аялдардын күнүнө арналган немис плакаты, <br> 8 март 1914 жыл <!-- English translation: «Give Us Women’s Suffrage. Women’s Day, March 8, 1914. Until now, prejudice and reactionary attitudes have denied full civic rights to women, who as workers, mothers, and citizens wholly fulfill their duty, who must pay their taxes to the state as well as the municipality. Fighting for this natural human right must be the firm, unwavering intention of every woman, every female worker. In this, no pause for rest, no respite is allowed. Come all, you women and girls, to the 9th public women’s assembly on Sunday, March 8, 1914, at 3pm.»<ref>{{cite web|url=http://germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_image.cfm?image_id=1651 |title=Give Us Women’s Suffrage (March 1914) |publisher=German History in Documents and Images |accessdate=2014-01-26}}</ref> -->}} Аялдардын маршы аялдардын укуктары үчүн, аялдарга карата зомбулуктун жана жакырчылыктын негизги себептерин жоюу үчүн иш-аракет кылган аялдар топторун жана уюмдарын бириктирген глобалдык феминисттик кыймыл. 2000-жылдан бери эл аралык, улуттук жана аймактык акциялар аркылуу ал жүздөгөн аялдарды экономикалык адилеттүүлүк, социалдык өзгөрүүлөр жана аялдардын репродуктивдик жана сексуалдык укуктары, дененин кол тийбестиги үчүн күрөштүн айланасына чогултту. Муруңку Советтик Республикаларда, жана кээ бир башка өлкөлөрдө жөө жүрүш жыл сайын 8-март күнү, аялдардын укуктары үчүн күрөшүнүн эл аралык күнүндө өткөрүлөт. == 8-март == 8-март дүйнөнүн бир катар өлкөлөрүндө аялдардын укуктары үчүн күрөштө аялдардын тилектештигинин күнү катары белгиленүүчү күн. 1975-жылдан баштап БУУ Аялдардын эл аралык жылына карата 8-март аялдардын эл аралык күнүн белгилей баштаган. Аялдардын эл аралык күнүн жыл сайын белгилөө 1910-жылы Копенгагенде өткөн социалисттердин экинчи эл аралык конференциясынын демилгеси менен көтөрүлгөн. Бул күндү белгилөөнү Клара Цеткин сунуштаган.<ref name=":0">''Л. Г. Балаховская.'' Международный женский день. (орус.) М.: Совет энциклопедиясы.</ref> Максаттардын бири аялдардын жалпы шайлоо укугу үчүн күрөш болгон. Сунуш 17 өлкөдөн 100дөн ашык аялдардын бир добуштан колдоосуна ээ болгон, бирок майрамдын датасы белгиленген эмес.<ref>[https://www.un.org/en/observances/womens-day/background History of Women’s Day] (анг.) www.un.org</ref> 1914-жылга чейин ар кайсы өлкөлөрдө бул күн марттын ар кайсы даталарында белгиленип келген.<ref name=":0" /> Орусияда аялдар күнү 1913-жылы 2-мартта Санкт-Петербургда митинг жана демонстрациялар менен коштолуп өткөн. [[Орусия|Орусияда]] аялдар күнүнө арналган эң чоң акциялардын бири 1917-жылдын 23-февралында (жаңы стиль боюнча 8-март) текстиль фабрикаларынын кызматкерлеринин көчөгө чыгышы менен башталып, февраль революциясына алып келген нааразылык акцияларынын толкунуна түрткү болгон. 1921-жылы Коммунисттик аялдардын 2-конференциясынын чечими менен 8-март аялдардын эл аралык күнү катары кабыл алынган. 1966-жылдан баштап СССР Жогорку Советинин Президиумунун 1965-жылдын 8-майындагы Указына ылайык Аялдардын эл аралык күнү жумуш эмес күн болуп бекитилди.<ref>Международный женский день 8 марта. (орус.) Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. </ref>[[Файл:Women's manifestation inPetrograd, 1917.jpg|thumb|300x300px|Петрограддын (Орусия) көчөлөрүндө аялдардын демонстрациясы23-февраль (8-март), 1917-жыл]] == Дүйнөдө == Дүйнөдө ар кайсы өлкөлөрдө аялдардын маршы ар кайсы күндөрдө өтөт, бул өлкөнүн маданиятына же саясий даталарга же толкундоолорго майланыштуу болушу мүмкүн. === Түркия === [[Түркия|Түркияда]] Феминисттик жөө жүрүшү түндө өткөрүлөт жана Феминисттик түн жүрүшү (түрк. ''Feminist Gece Yürüyüşü'') деп аталат. Жыл сайын 8-мартта ар кандай аялдар уюмдарына, ийримдерине жана форумдарына катышкан аялдар [[Патриархат|патриархатка]], [[Сексизм|сексизмге]], [[Дискриминация|дискриминацияга]], гетеросексизмге жана эркектердин зомбулук көрсөтүүсүнө каршы чыгышат. [[Стамбул]] жана [[Анкара|Анкарадай]] болгон чоң шаарларда миңдеген аялдар чогулат. * 8-Март Феминисттик түн жүрүшү биринчи жолу 2003-жылы Таксим аянтынан Мис көчөсүнө чейин өткөрүлгөн. Марштын темасы “Согуш жана оккупация” болду. Маршта "Гитлер, Муссолини, Шарон, Милошевич, Буш, Саддам... Баары эркек. Бул кокустукпу?" деген баннер көтөрүлгөн<ref>[https://web.archive.org/web/20150225020000/http://www.radikal.com.tr/radikal2/sokaklar_bizim_aileniz_sizin_olsun-1180090/ Sokaklar bizim, aileniz sizin olsun!] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023</small></ref>. * 2004-жылы дагы аялдар ошол эле жерге чогулушкан. Бул жүрүштүн темасы аялдарга карата зомбулук болду. Алар «Эркектер атышат, мамлекет коргойт, биз мүрзөлөрдү эмес, баш калкалоочу жайды каалайбыз» деген жазуулар менен жүрүштү. * 2005-жылдагы жүрүш Галатасарайдан Таксим аянтына чейин жүргүзүлүп, «Эркектин буйругуна баш ийбейбиз» деген баннер көтөрүлгөн.<ref>[http://www.bianet.org/kadin/siyaset/55896-8-marti-kim-nerede-nasil-kutlayacak bianet.org] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2006-жылы алар "[[Феминисттик кыймыл|феминисттик]] көтөрүлүш" деген туу менен жүрүшкө чыгышкан. * 2007-жылы алар "Патриархатка, капитализмге, милитаризмге жана улутчулдукка каршы феминисттик күрөш" деген баннерлерди көтөрүп жүрүштү. * 2008 жана 2009-жылдары өткөрүлгөн жүрүштөрдүн негизги урааны «милитаризм, капитализм, улутчулдук жана патриархатка каршы феминисттик күрөш» болгон. * 2010-жылы аялдар "Феминисттик козголоң, биз аял өлтүрүүгө каршы көтөрүлөбүз" деп ураан атышкан. * 2011-жылы "Эркек үстөмдүк кылган тартипке каршы феминисттик күрөш" деген ураандарды колдонушкан. * 2012-жылы жөө жүрүштө аялдардын күн тартибинде үй-бүлө болгон. Баннерлерде "Биз үй-бүлө эмес, аялдарбыз, биз феминисттик козголоңдобуз" деп жазылган. * [[Файл:Феміністки.jpg|thumb|Киевде 2019-жылы өткөрүлгөн феминисттик марш.]]2014-жылы өткөрүлгөн жүрүштө жөө жүрүшкө катышкан кээ бир аялдардын да жүрүшкө катышкан бир топ эркектер тарабынан зордук-зомбулукка кабылганы айтылган. Андан кийин аялдар жана ЛГБТ адамдар реакцияларын көрсөтүү үчүн Галатасарай лицейине кайтып барышты. Феминисттер бул ызы-чууга болгон реакциясын даярдаган жарыясы менен көрсөтүштү.<ref>[http://www.milliyet.com.tr/kadinlara-sosyalist-barikat/gundem/detay/1849098/default.htm Kadınlara ‘sosyalist’ barikat] (түрк.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> * 2019-жылы полиция Истиклал көчөсүндөгү жөө жүрүштү тоскон. Ал көздөн жаш агызуучу газ жана желим окторду колдонуп, жүрүшкө чогулган миңдеген адамдарды күч менен тараткан.<ref>BBC Türkçe. [https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-47496417 "Kadınlar Günü: 8 Mart Feminist Gece Yürüyüşüne polis göz yaşartıcı gaz ve plastik mermiyle müdahale etti".] (түрк.) Т<small>екшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref> === Украина === 2000-жылдардын аягынан бери Украинада дээрлик жыл сайын 8-мартта феминисттик жүрүштөр өткөрүлүп келет. Биринчиси 2008-жылы Киевде "Свободна" анархо-феминисттик жамаатынын демилгеси менен болгон. Жөө жүрүштүн катышуучуларынын коопсуздугунан улам бир күн мурун коомчулукка жарыяланган эмес. 2009-жылы Харьков, Львов жана Черновцы шаарларында түрдүү акциялар өттү. 2011-жылы Киевде "Феминисттик чабуул", "Инсайт" бейөкмөт уюмдары, Визуалдык маданият борбору жана башка уюмдардын демилгеси менен биринчи ачык феминисттик жүрүш өткөн. 2012-жылдан бери 8-мартка ылайыкташтырылган жүрүштөр оңчул радикалдардын кол салуу коркунучуна кабылды.<ref>''Ганна Гриценко.'' [https://genderindetail.org.ua/library/ukraina/marshi-8-bereznya-vinaydennya-feministichnoi-traditsii-134428.html Марші 8 Березня: винайдення феміністичної традиції] (укр.) // Гендер в деталях. — 16 березня 2018. <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref><ref>''Оксана Кісь.'' [https://genderindetail.org.ua/season-topic/gender-after-euromaidan/feminizm-v-ukraini-kroki-nazustrich-sobi-ch-3-zhinochiy-aktivizm-1341057.html Фемінізм в Україні: кроки назустріч собі. Ч. 3. Жіночий активізм] (укр.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref> === Казакстан === Казакстанда аялдардын жүрүштөрү 2017-жылдан бери өткөрүлүп келет<ref name=":2">[https://mediazona.ca/news/2023/02/22/marsh-2 Акимат Алматы разрешил фемактивисткам провести митинг 8 марта] (орс.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023.</small></ref>, бирок саясий кырдаалга жараша кайсы жылдары маршка уруксат берилет, кайсы жылдары берилбейт. 2022-жылы демонстранттар Шевченко көчөсү менен Махатма Ганди сейил багынан баштап Улуттук илимдер академиясынын жанындагы Шокан Уалихановдун эстелигине чейин беш чакырым жол басып өтүп, митинг өткөрүшкөн. 2020-жылы Алматы шаарында феминист активисттер үй-бүлөлүк жана сексуалдык зомбулук боюнча мыйзамдарды өзгөртүүнү жана сексуалдык асылуу беренесин түзүүнү талап кылып чыгышты<ref>[https://www.the-village-kz.com/village/city/picture-story/9905-8-marta-tsvety-politseyskie-i-feministki "Сегодня цветочки, завтра — отбитые почки": Как прошел марш феминисток] (орус.) <small>Текшерилген күн: 28.04.2023</small></ref>. Акцияга кеминде 500 адам катышты<ref name=":2" />. 2022-жылы марштын ордуна Ганди паркында аялдардын укуктары үчүн митинг уюштурулган. Уюштуруучулар Алматы шаарынын акимиаты иш-чараны кененирээк жерде өткөрүүгө мүмкүнчүлүк бербегенин билдиришти<ref name=":2" />. == Кыргызстанда аялдардын тилектештик маршы == Кыргызстанда Аялдардын Тилектештик Маршы 2013-жылдан бери Бишкек Феминисттик Демилгелери уюмунун демилгеси менен жыл сайын уюштурулуп келген. 2020-жылы марштын катышуучуларына белгисиз адамдардын кол салуусунан жана марштын катышуучулары массалык түрдө камакка алынгандан кийин жыл сайын жүрүштү уюштуруу үчүн феминисттик активисттердин расмий эмес кыймылы болгон 8/365 кыймылын түзүү чечими кабыл алынган. === 2014 === [[Файл:8-март Бишкек.jpg|thumb|300x300px|Бишкекте 8-мартка карата феминисттер маалымдама стендин орнотуп жатышат]] 2014-жылдын 5-мартында Бишкекте 8-мартка карата уюштурулган иш-чараларда БФД активисттери стенддерди орнотуп, анда аялдардын укуктары үчүн күрөштүн тилектештик күнүнүн саясий контексттери тууралуу маалымат берип, адамдарды 8-март күнү маршка катышууга чакырышкан. Иш-чара башталгандаг кийин көп өтпөй эле, Бейшеналиев менен Чүй көчөлөрүнүн кесилишиндеги активисттер жайгашкан жайлардын биринде белгисиз адамдар стендди сындарып активисттерге кол салышкан.<ref>[https://www.hrw.org/sites/default/files/related_material/kyrgyzstan_ru_2.pdf Өлкөгө сереп салуу, Кыргызстан.] (орус.) 2015 жыл. www.hrw.org</ref> Кол салууга байланыштуу 2014-жылы 8-марттагы жөө жүрүш болбой калган. Инцидент боюнча күнөөлүүлөр табылбай, жоопко эч ким тартылган жок. === 2019 === [[Файл:March_in_Bishkek_2019.jpg|thumb|Бишкекте феминисттик марш|left]] 2019-жылы аялдардын маршына 400-гө чукул киши катышты<ref>[https://kloop.kg/blog/2019/03/08/ezhegodnyj-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta-chto-proishodit-pryamo-sejchas/ В Бишкеке прошел ежегодный женский марш в честь 8 марта. Как это было] (орус.) 08 март 2019. Зиярат күнү: 02.03.2023.</ref>, бул жылы марш жаңы деңгээлге жетип, медиа тарабынан катуу чагылдырылган, Жогорку Кеңеште талкууга алынган<ref>kenesh.kg. [http://kenesh.kg/ru/news/show/7332/deputati-zaslushali-informatsiyu-o-marshe-proshedshem-8-marta-v-g-bishkek Депутаты заслушали информацию о марше, прошедшем 8 марта в г.Бишкек]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Жалган курандын 13, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Маршка эки күн калганда "Кырк Чоро" бейөкмөт уюму аршка тоскоолдук кылып, провокация кыла тургандарын ачык билдиришкен<ref name=":1">кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/387857_kyrk_choro_pytautsia_pomeshat_jenshinam_provodit_mirnyy_marsh_8_marta.html "Кырк Чоро" пытаются помешать женщинам проводить мирный марш 8 марта] <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Бишкек мэриясы маршты "жарандардын коопсуздугуна коркунуч келтирет" деген себеп менен тыюу салууга аракет кылган<ref>kloop.kg. [https://kloop.kg/blog/2019/03/06/srochno-vlasti-bishkeka-zapretili-zhenskij-marsh-v-chest-8-marta/ Власти Бишкека запретили женский марш в честь 8 марта. Спустя 2 часа они передумали и сняли запрет.] (орус.) Жалган курандын 6, 2019. <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>, Бишкек шаардык ички иштер башкы башкармалыгы болсо "Кырк Чоро" марштын катышуучуларына кол салса, жардам бере албай тургандыгын билдирген<ref name=":1" />. Уюштуруучулар тынч марштарды өткөрүү Конституциялык мыйзамга каршы келээрин билдиргенден кийин, мэрия тыюууну алып, Бишкек ШИИББ маршты коопсуз өткөрүүгө милиция кызматкерлерин бөлүп бере тургандыгын билдирди. Жакында эле Бурулайдын өлүмүнө байланыштуу жөө жүрүштө аялдарга карата зордук-зомбулук жана кыз ала качуу маселеси көтөрүлдү. Андан башка бир канча плакат кыргыз интернет сегментинде катуу талкууга алынды, алардын кээ бирилери: "Мен чай куйбайм", "Жети апамды билем", "Келинизация - это рабство". === 2020 === [[Файл:Police after attack on march.jpg|left|thumb|Милиция кызматкерлери марш катышуучуларга кош кол салуудан кийин жерде калган марш атрибутикаларын чогултуп жатышат.]] 2020-жылы Бишкектин [[Октябрь району|Октябрь районунда]] [[COVID-19]] [[Пандемия|пандемиясынан]] улам массалык иш-чараларды өткөрүүгө тыюу салынып, жөө жүрүш [[Биринчи май району|Биринчи май районуна]] көчүрүлгөн. Жөө жүрүш башталганга чейин катышуучуларга беткапчан белгисиз адамдар кол салып, мушташып, катышуучулардын мүлкүнө зыян келтиришкен<ref>кактус.медиа. [https://kaktus.media/doc/407498_ychastnica_mirnogo_marsha_za_prava_jenshin:_deystviia_milicii_i_kyrk_choro_byli_soglasovany.html Участница мирного марша за права женщин: Действия милиции и "Кырк Чоро" были согласованы] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. Милиция кызматкерлери 70ке жакын марштын катышуучусун кармап, милиция имаратына алып кетишкен<ref>[https://www.currenttime.tv/a/bishkek-8-marta-women-march/30475708.html Неизвестные напали на участниц "женского марша" в Бишкеке, организаторов акции задержали.] (орус.) <small>Текшерилген күн: 27.04.2023.</small></ref>. 3 сааттан кийин катышуучулар бошотулуп, айрым уюштуруучуларга баш ийбегендиги үчүн айып пул салынды. === 2026 === [[Файл:Women's Day march in Bishkek 2026 - 89.jpg|thumb|2026-жылы 8-март аялдардын укуктары үчүн күрөшүү акциянын негизги лозунгу: "Күнөө сенде эмес".]]2026-жылы 8-мартта Бишкекте аялдарын укуктарын коргоо максатында салтуу жөө жүруш өткөрүлгөн эме. Ага себеп жүрүштү өткөрүү боюнча [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеште]] депутат [[Сурабалдиева Эльвира Жыргалбековна|Эльвира Сурабалдиева]] уруксат берүү боюнча талкууга алып чыккандан соң коомчулук арасында катуу талкуу болуп, жөө жүрү өткөрүүгө тыю салынган. Бирок уюштуруучу активисттер президент [[Жапаров Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаровка]] кайрылуусунан кийин 8-мартка карата жөө жүрүш оордуна, Максим Горький атындагы сейилбагында (сквер) тынчтык акциясын өткөрүлгөн<ref>reporter.kg. https://reporter.kg/8-martta-tynchtyk-aktsiyasyn-otkoruugo-uruksat-surap-prezidentke-kayryluu-zhasaldy/</ref>. Акциянын жүрүшүндө иш-чарага 100дөн ашык активисттер аялдар, шаар тургундары жана аялдар укугун колдогон эркектер катышышкан.<ref>24.kg. https://24.kg/obschestvo/365009_aktsiya_zaprava_jenschin_proshla_vbishkeke/</ref> Коомдук тартипти 50-60ка чукул милиция кызматкерлери көзөмөлдөп турушкан. Акция учурунда кыздарды колдоо боюнча уюштуруучулардан музыка менен коштолгон урлар, жапа чеккен аялдардын жакындары жана депутат Эльвира Сурабалдиева<ref>kaktus.media. https://kaktus.media/doc/541989_v_bishkeke_v_chest_8_marta_proshla_akciia_za_prava_jenshin_video.html</ref> колдоо баяндамасын менен чыккан. 2026-жылы 8-мартка карата акция гендердик зобулукка, фемицидке жана коомдогу стереотиптерге каршы курч лозунгтар менен коштолгон. Аларга мисал: ''«Зомбулукта ар дайым зомбулук көрсөткөн адам күнөөлүү»; «Аял өз тагдырын өзү тандайт»; «Сырткы келбетине карап күнөөлөбө»; «Зомбулуксуз коом үчүн биригебиз» жана башкалар.'' <ref>24.kg.https://24.kg/obschestvo/364969_vbishkeke_8marta_vskvere_gorkogo_proydet_mirnaya_aktsiya_zaprava_jenschin/</ref> == Булактар == qsyif9l1hkxc0866az5hra5a1x12itt 0 134458 644683 640919 2026-04-23T05:56:14Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644683 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Фижи Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-en|Republic of Fiji}}<br>{{lang-fj|Matanitu Tugalala o Viti}}<br>{{lang-hif|Fidźi Ganaradźja}} / {{lang-hif|फ़िजी गणराज्य}} |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет]] |Герб = Coat of arms of Fiji.svg |Желек = Flag of Fiji.svg |Гимн аталышы = Кудайдан корк жана падышаны сыйла |Аудио = Fiji National Anthem.ogg |Урааны = Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui (Кудай Фижиге батаңды бер) |Башкаруу формасы = [[Парламенттик республика]] |Картада = Fiji on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg | lat_dir = S | lat_deg = 17 | lat_min = 48 | lat_sec = 48 | lon_dir = E | lon_deg = 179 | lon_min = 24 | lon_sec = 44 | region = FJ | CoordScale = 5000000 |Тили = [[англис тили]], [[фижи тили]], [[хиндустани]] |Эгемендүүлүк күнү = [[10-октябрь]] [[1970-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]] |Борбор шаары = [[Сува]] |Ири шаарлар = [[Сува]], [[Лаутока]] |Башчыларынын милдеттери = [[Президент]]<br>[[Премьер-министр]] |Башчылары = Уильям Катонивере<br>Ситивени Рабука |Аянты = 18,274 |Суу пайызы = |Аянты боюнча орду = 151-орун |Калкы = 926,276 |Калкы боюнча орду = 161-орун |Калкты каттоо жылы = 2018 |Калктын жыштыгы = 46,4 |ИДӨ (САМ) = 15,152 млрд | ИДӨнү эсептөө жылы (ППС) = 2023 | ИДӨ (САМ) боюнча = 158-орун | ИДӨнүн ар бир жанга = 16,563 | ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 102-орун | ИДӨ (номинал) = 5,511 млрд | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2023 | ИДӨ (номинал) боюнча = 164-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 6,024 |Акча бирдиги = [[Фижи доллары]] (FJD) | АДӨИ = {{Өсүү}} 0,730 | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#00сс33;">'''жогору'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 99-орун |ЭОК = FIJ |Этнохороним = фижилик, фижиликтер |Домени = [[.fj]] |Телефон коду = 679 |Убакыт аралыгы = [[UTC+12:00|+12:00]] |Штрих коду = |Түшүнүктөр = <div class="center">[[commons:Fiji|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]</div> }} '''Фижи''' ({{lang-en|Fiji}}, {{lang-fj|Viti}}, {{lang-hif|Fidźi}}), расмий аталышы — '''Фижи Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Fiji}}, {{lang-fj|Matanitu Tugalala o Viti}}, {{lang-hif|Fidźi Ganaradźja}}, {{lang-hif|फ़िजी गणराज्य}}) — [[Меланезия|Меланезиянын]] чыгышындагы, [[Океания|Океаниядагы]] көз карандысыз мамлекет. [[Тынч океан|Тынч океанынын]] түштүк-батышындагы [[Фижи аралдары|Фижи архипелагында]], [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] түндүгүндө, [[Вануату|Вануатунун]] чыгышында, [[Тувалу|Тувалунун]] түштүгүндө жана [[Тонга|Тонганын]] батышында жайгашкан. Өлкөнүн расмий аталышы бир нече жолу өзгөргөн: * Фижи Падышалыгы (1871-1970 жж.). * Фижи (1970-1987 жж.). * Фижи Республикасы (1987-1990 жж., 2010-жылдан тартып). * Фижи Эгемендүү Демократиялык Республикасы (1990-1998 жж.). * Фижи Аралдарынын Республикасы (1998-2010 жж.). == Этимология == Мамлекеттин азыркы «Фижи» аталышы — өлкөнүн башкы Вити-Леву аралынын тонга тилиндеги бурмаланган аталышынан келип чыккан. Тонга аралдарынын жашоочулары илгертен бери фижиликтер менен тыгыз байланышта болушкан, алар аймакта эр жүрөк жоокерлер жана мыкаачы [[Каннибализм|каннибалдар]] жашашат деп эсептеген. Фижиликтер жасаган курал-жарактар жана буюмдар жакынкы аралдарда жашаган элдер арасында чоң суроо-талапка ээ болгон. Фижилер өз мекенин ''Вити'' ({{lang-fj|Viti}}), ал эми тонгалыктар ''Фиси'' ({{lang-ton|Fisi}}) деп аташкан. Кийинчерээк бул сөздү европалыктар, тактап айтканда, британиялык [[Жеймс Кук]] аталышын, биринчи жолу картага «Фижи» ({{lang-en|Fiji}}) деп түшүргөн<ref>Fiji High Commission. [https://web.archive.org/web/20110803125621/http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html Фижи жөнүндө]{{ref-en}}</ref>. == Тарыхы == Б.з.ч. 1500-жылдары Фижи аралдарында полинезиялык, андан кийин меланезиялык уруулары жашаган. [[1643-жыл|1643-жылы]] Фижи аралдарын голландиялык деңиз саякатчысы [[Абель Тасман]] ачкан. [[1774-жыл|1774-жылы]] аралдарды англиялык деңиз саякатчысы [[Жеймс Кук]] изилдеген. [[1835-жыл|1835-жылы]] аралдарга англиялыктардын биринчи тобу келип, [[1874-жыл|1874-жылы]] бул аралдар Улуу Британиянын колониясына айланган. 1875-76-жылдары уруу башчыларынын жетекчилиги астында жергиликтүү элдер англис колонизаторлоруна каршы чыгышкан. [[1879-жыл|1879-жылдан]] баштап Фижиге кант плантацияларында иштөө үчүн Индиядан жумушчуларды алынып келе баштаган. [[1966-жыл|1966-жылы]] улуттук-боштондук кыймылынын кысымы астында жергиликтүү калктын укуктарын кыйла кеңейткен конституция кабыл алынган. [[1970-жыл|1970-жылы]] Фижи Британ шериктештигинин алкагында көз карандысыздыкка жетишкен. [[1987-жыл|1987-жылдагы]] аскердик төңкөрүштүн натыйжасында бийлик аскерлердин колуна өткөн жана генерал-губернатордун кызматы жокко чыгарылган. Фижи Республикасы деп жарыяланып, шериктештиктен чыккан. [[1997-жылы]] Конституциянын расалык дискриминацияга байланыштуу жоболоруна өзгөртүүлөр киргизилгенден кийин кайрадан Шериктештикке кабыл алынган. == География == [[Файл:Fiji and oceania.jpg|thumb|upright=1.15|Фижинин Океаниядагы жайгашкан картасы]] [[Файл:FijiOMCmap.png|thumb|upright=1.15|Фижинин картасы]] [[Файл:Fiji topo.png|thumb|upright=1.15|Фижинин топографиялык картасы]] === Географиялык абалы === [[Тынч океан|Тынч океанынын]] түштүк-батышында, [[Меланезия|Меланезияда]] жайгашкан Фижи мамлекети жанар тоо жана коралл аралдарынын тобунан турат. Өлкөнүн борбору [[Сува]] шаары [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиядан]] 1770 чакырым түндүктө жана АКШнын [[Гавайи]] штатынан 4450 чакырым түштүк-батышта жайгашкан<ref name=":0">[https://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Fiji-LOCATION-SIZE-AND-EXTENT.html Фижинин жайгашкан жери, аянты]</ref>. Жакынкы архипелагдары — [[Франция|Франциянын]] [[Уоллис жана Футуна]] аймагына таандык жана Фижи аралдарынын түндүк-чыгышында жайгашкан Футуна (Хорн) аралдары, чыгышында [[Тонга]] мамлекетине таандык аралдар жана батышында [[Вануату|Вануатуга]] таандык [[Жаңы Гебрид аралдары|Жаңы Гебрид]] аралдары. Фижинин жалпы аянты 18,274 км²<ref name=":1">CIA. The World Fact Book. [https://web.archive.org/web/20190108073243/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html Фижи]</ref>. Өлкө 332 аралдарда жайгашкан, аралдардын үчтөн биринде гана туруктуу калк жашайт<ref name=":2">Pacific Islands Climate Change Assistance Programme (PICCAP) & Fiji Country Team. [https://unfccc.int/resource/docs/natc/fjinc1.pdf Климаттын өзгөрүшүнө карата Фижи аралдарынын иш-чаралары]</ref>. Алардын аянты боюнча эң чоңдору Вити-Леву (10 429 км²) жана Вануа-Леву (10 429 км²) аралдары<ref name=":2" />. Вити-Леву аралында өлкөнүн калкынын 70% жакыны жашайт, Фижинин үч ири шаары (Сува, Нанди жана Лаутока) жана негизги аэропорту жайгашкан. Башка ири аралдары — Тавеуни (470 км²), Кандаву (411 км²), Нгау (140 км²) жана Коро (104 км²). Фижи аралдарынын көбү арал топторуна чогултулган, алардын эң чоңу Вануа-Леву, Вити-Леву, Кандаву, Ломаивичи, Ясава, Маманута, Лау жана Моала. Өлкөнүн курамына Сува шаарынан 63 км түндүк-батышта жайгашкан Ротума аралы (43 км²) кирет<ref name=":2" />. Ротума аралын кошпогондо Фижи аралдары түндүк-батыштан түштүк-чыгышка карай 595 чакырымга, түндүк-чыгыштан түштүк-батышка 454 чакырымга созулуп жатат<ref name=":0" />. Өлкөнүн эң бийик жери Вити-Леву аралында жайгашкан бийиктиги 1324 метрге жеткен Томаниви тоосу<ref name=":1" />. Фиджинин эң түндүккү аралы — Ротума арал тобунун курамына кирген Уэа аралы, эң батышкы жана ошол эле учурда эң түштүккү аралы — Теваира рифи, эң чыгышкы аралы — Ватоа. === Геология === Фижи аралдары, батыш тарабынан Түндүк Фижи ойдуңу, чыгыш тарабынын Лау ойдуңу жана Фижи жаракасы, Мэтью Хантер кырка тоосу менен чектелген Тонга-Кермадек менен Жаңы Гебриддер аралдарынын конвергенция аймактарынын ортосунда жайгашышкан. Тынч океанынын тектоникасын жана түзүлүшүн изилдөөнүн негизинде, мурунку мезгилде Фижи аралдары [[Тынч океан|Тынч океанынын]] жанар тоолук от шакекчесинин ажырагыс бөлүгү болгон деп божомолдоого болот<ref>Жер жана минералдык ресурстар министрлиги. Фижинин минералдык ресурстар департаменти. [https://web.archive.org/web/20100913031505/http://www.mrd.gov.fj/gfiji/geology/educate/geo_fiji.html Фижинин геологиясы].</ref>. === Климат === {{Климатограмма|[[Сува|Сува шаары]] |23.6|30.6|315 |23.8|31.0|288 |23.5|30.6|371 |23.1|29.7|390 |21.9|28.3|267 |21.4|27.6|164 |20.4|26.5|142 |20.5|26.6|159 |20.9|27.0|184 |21.7|27.8|234 |22.5|28.8|264 |23.2|29.8|263 |float=right |clear=both |Булак=[http://www.met.gov.fj/climate_fiji.html Fiji Meteorological Services] }} Фиджи аралдарынын климаты океандык тропиктик. Архипелагга жакын, анын түндүк-чыгыш жана түштүк-батыш тараптарында Түштүк Тынч океанынын конвергенция аймагы жайгашкан. ушул себептерден улдам жаан-чачындын көп болушу менен мүнөздөлөт. Бул аймак климаттын кескин жана күтүсүздөн өзгөрүшүнө алып келет<ref name=":2" />. Майдан октябрга чейин созулган кургакчыл мезгилде бул конвергенция аймагы Фижинин түндүк-чыгышында жайгашат, ал эми ноябрдан апрелге чейин жаан-чачындуу мезгилде аралдардын аймагын камтыйт. Жаан-чачындуулукка таасир этүүчү дагы бир маанилүү фактор, Фижи аралдарына нымга каныккан абаны алып келген түштүк-чыгыш [[Пассаттар|пассатар]] саналат. Орточо суткалык температура мезгилге жараша өзгөрүп турат. Кургакчыл мезгилинде +23°C - +25°C чейин, ал эми жаан-чачындуу мезгилде +26°C - +27°C чейин. Жалпысынан эң суук (июль-август) жана эң жылуу айларда (январь-февраль) температуранын айырмасы +3°C - +4°C гана түзөт. Жээкке жакын жерлерде орточо түнкү температура +18°C, ал эми күндүзү +32°C. Аралдардын ички аймактарында түнкү температура +15°C чейин төмөндөшү мүмкүн. Фижиде катталган минималдуу температура +8°C, ал эми максималдуу температура +39,4 °C болгон. Өлкөнүн басымдуу бөлүгүндө чыгыштан жана түштүк-чыгыштан соккон [[пассаттар]], ал эми Вити-Леву жана Вануа-Леву аралдарында [[бриз]] шамалдары мүнөздүү. Шамалдын ылдамдыгы көбүнчө убакта катуу эмес. Чоң ылдамдыка жеткен шамалдар июндан менен ноябрь айларынын ортосунда сейрек катталып турат<ref>Fiji Meteorological Services. [https://www.webcitation.org/6173u2vz6?url=http://www.met.gov.fj/climate_fiji.html Фижинин климаты]</ref>. === Суу ресурстары (гидрология) === [[Файл:Rewaatnausori.jpg|thumb|left|220px|Наусори шаарынан агып өткөн Рева дарыясы]] Фижи аралдарынын көпчүлүгүндө таза суунун чектелген туруктуу булактары бар. Топурак борпоң болгондугунан улам, жаан-чачын менен жааган суулар жер бетинде көпкө турбай, бат эле жерге сиңип кетет. Жергиликтүү жашоочулар негизинен чатырлардан топтолгон жамгыр суусун же кичинекей кудуктардан алынган сууну колдонушат. Ири жанар тоо аралдарында көптөгөн дарыялар жана сайлар бар, ал эми Вити-Леву аралында ири дарыялар бар. Бул аралдын болжол менен 70% аймагында өлкөнүн — Рева, Навуа жана Сингатока аталышындагы үч ири дарыя тутумунун бассейндери орун алган. Бул дарыялар Вити-Левунун түштүк бөлүгүндө деңизге барып куюшат<ref name=":4">RAMSAR Program. [https://web.archive.org/web/20140204055310/http://ramsar.wetlands.org/Portals/15/Fiji.pdf Фижи]</ref>. Өлкөнүн эң ири Рева дарыясынын узундугу 145 км жетет (кеме жүрүүчү бөлүгү 100 км жакын) жана дарыя бассейнинин аянты болжол менен 3000 км². Бирок, экономикалык жактан алганда Мба жана Нанди дарыялары эң чоң мааниге ээ. Вануа-Леву аралынын дарыяларынын узундугу, 55 км Дрекети дарыясынын эске албаганда кыска келет<ref name=":4" />. Көлдөр Фижи аралдарында үчүн сейрек кездешет. Көлдөрдүн эң чоңу Тавеуни аралында жайгашкан, аянты 23 га болгон Тангимаутиа көлү. Вануа-Леву аралында, аянты кичинекей, суусу аз туздуу Нгалонгало, Нгасаува жана Ндрано көлдөрү жайгашкан<ref name=":4" />. === Кен-байлыктар === Фижи аралдарында [[жез]], [[алтын]], [[коргошун]], [[цинк]] жана башка бир катар металлдардын кендери бар. Мисалы, 1970-жылдардын башында жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн натыйжасында Вити-Леву аралында Сингатока жана Мба шаарларынын аймактарында курамына 57-58% чейин [[Темир|темирди]], 6,7-7,5% [[Титан оксиддери|титан оксиддерин]], 0,7-0,1% [[Ванадий оксиддери|ванадий оксиддерин]](V), 0,3-0,35% [[Хром оксиддери|хром оксиддерин]] камтыган кендердин кору аныкталган<ref>Tevita Vuibau and Frank Whippy. [https://www.webcitation.org/64VwpTJTJ Тынч океанынын түштүгүндөгү минералдар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111173045/http://www.webcitation.org/64VwpTJTJ |date=2017-11-11 }}</ref>. Бирок, бул кендерди казып алуунун жана кайра иштетүүнүн рентабелдүүлүгүнүн төмөндүгүнө байланыштуу азыркы учурда өлкөдөгү металлдардан [[алтын]] жана алтын менен кошо чыгуучу [[күмүш]] гана казылып алынат. Алтын 1933-жылдан бери экспорттолуп келет. Мындан тышкары, бут жана даана таштары, [[фосфаттар]], [[кум]], [[шагыл]] жана [[цемент сырьёлору]] аз өлчөмдө казылып алынат<ref>Travis Q. Lyday. [https://www.usgs.gov/centers/national-minerals-information-center/international-minerals-statistics-and-information Фижидеги минералдар]</ref>. Фижи аралдарында болгон минералдык кендерден тышкары, өлкөнүн жээк аймактарында мунайдын кору болушу ыктымал<ref>{{Cite web |title=Фижинин мунайдын кору боюнча потенциалы |url=http://www.mrd.gov.fj/gfiji/petroleum/petroleum.html |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2011-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720202617/http://www.mrd.gov.fj/gfiji/petroleum/petroleum.html }}</ref>. === Топурак === Фиджи аралдарындагы топурактардын көбү негизинен жанар тоо тектеринен туруп, түшүмдүү келет. Курамында коралл жана башка тектердин бөлүктөрүн камтыйт. Дарыялардын боюнда жайгашкан [[Аллювий|аллювий чөкмөлөрү]] аллохтондук топурактар басымдуурак кылат<ref>World Wildlife Fund. [https://www.worldwildlife.org/biomes Фижинин тропикалык нымдуу токойлору]</ref>. Ойдуңдардын (деңиз жээктери, [[Пенеплен|пенепленге]]) топурактары вулкандык күлдөн, тоо тектерден, акиташ туфунан, [[Чопо|чоподон]] турат. 600 метрден бийик, тоолуу айматкардын топурактары [[Аллювий|аллювий чөкмөлөрүнө]], вулкандык күлдөн, тоо тектерден турат. Жайыт топурактары курамында [[натрий]], [[фосфор]], [[күкүрт]] жана [[Калий|калийдин]] аздыгы менен мүнөздөлөт<ref name=":3">FAO. [https://web.archive.org/web/20110427165644/http://www.fao.org/ag/AGP/agpc/doc/Counprof/southpacific/fiji.htm Фижинин жайыт жана тоют ресурстары.]</ref>. Фижидеги эң түшүмдүү топурактар Сингатока, Рева, Нанди, Мба, Навуа жана Ламбаса дарыларынын жайылмасында жайгашкан<ref name=":3" />. === Флора жана фауна === [[Файл:Bounty_Island_beach_Fiji.jpg|left|thumb|220px|Маманута аралы]] Аралдардын геологиялык түзүлүшүн, ар кандай климаттык шарттарын жана архипелагдагы айрым аралдардын обочолонуп жайгашкандыгына байланыштуу, Фижинин экосистемасы ар түрдүүлүгү менен айырмаланат. Фижи аралдарынын бетинин көбү жыш өсүмдүктөр менен капталган. Жээк аймактарында мангрлар, көптөгөн [[Рифт|рифтер]] кездешет<ref name=":2" />. Бул аймактын флористикалык бөлүнүшү тарабынан, жергиликтүү флора палеотропикалык флористтик облустун Индо-Малайзия субоблусунун Фижи аймагынын бир бөлүгү болуп саналат. Ушуга байланыштуу бардык уруктуу өсүмдүктөрүнүн 90% жакыны [[Жаңы Гвинея]] аралында да кездешет. Мындан тышкары, Австралияда, Гавай аралдарында, Жаңы Каледонияда, Жаңы Зеландияда жана Француз Полинезиясында кездешкен өсүмдүктөрдүн түрлөрү да бар<ref name=":5">Ministry of Local Government, Housing and Environment. [https://www.cbd.int/doc/world/fj/fj-nr-01-en.pdf Биологиялык ар түрдүүлүк жөнүндө конвенция. Фижи Республикасы] </ref>. Өлкөдөгү мангр бактарынын жалпы аянты 42 миң гектарды түзөт. Алардын көбү Мба, Рева, Нанди жана Ламбаса сыяктуу ири дарыяларынын дельтасынын аймактарында же тоскоол рифтер корголгон жерлерде жайгашкан<ref name=":5" />. Жалпысынан Фижи аралдарында өсүмдүктөрдүн 2600гө жакын түрү каттлаган, алардын 1600гө жакыны жергиликтүү түрлөр жана 1000ге жакын түрү адамдар тарабынан алынып келинген. Алардын ичинен 310го жакын түрү папоротник сымал өсүмдүктөр жана 2225 түрү урукту өсүмдүктөр<ref name=":5" />. Эндемикалык түрлөрдүн саны салыштырмалуу жогору: жергиликтүү өсүмдүктөрдүн болжол менен 63% түзөт. Толугу менен эндемиктер болуп Degeneriaceae тукумундагы өсүмдүктөр саналат. == Административдик-аймактык түзүлүшү == {{Негизги макала|Фижинин административдик-аймактык түзүлүшү}} [[Файл:Fiji divisions named.png|thumb|350px|Фижинин административдик-аймактык түзүлүшүнүн картасы]] [[Файл:Fiji Province.svg|thumb|350px|Фижинин провинциялары]] Административдик жактан Фижи Республикасы округдарга бөлүнөт. Жалпысынан өлкөдө төрт округ жана бир көз каранды аймак бар: * Чыгыш округу; * Батыш округу; * Түндүк округу; * Борбордук округу Округдар өз кезегинде 14 провинцияларга бөлүнөт: Кандаву, Лау, Ломаивичи, Мба, Мбуа, Матуата, Наитасири, Намоси, Нандронга-Навоса, Ра, Рева, Серуа, Таилеву жана Такаундрове. * Негизги архипелагдын түндүгүндө жайгашкан Ротума аралы ички автономиялуу көз каранды аймак макамына ээр. {| align="center" class="standard" |+ ! |Округ ! |№ ! |Провинция ! |Аянты,<br>км² ! |Калкы,<ref name="statsfiji7">[https://web.archive.org/web/20150909180938/http://www.statsfiji.gov.fj/index.php/document-library/doc_download/414-first-release-population-size 2007-жылкы калкты каттоо маалыматтары]{{ref-en}}</ref><br>адам (2007) ! |Калктын жыштыгы,<br>адам/км² ! |Административдик борбору |----- | rowspan="3" | Чыгыш округу | 1 | Кандаву | align="right"|478 | align="right"|10 167 | align="right"|21,27 | Вунисеа |----- | 2 | Лау | align="right"|487 | align="right"|10 683 | align="right"|21,94 | Тубоу |----- | 3 | Ломаивичи | align="right"|411 | align="right"|16 461 | align="right"|40,05 | Левука |----- | rowspan="3" | Батыш округу | 4 | Мба | align="right"|2634 | align="right"|231 760 | align="right"|87,99 | Мба |----- | 5 | Нандронга-Навоса | align="right"|2385 | align="right"|58 387 | align="right"|24,48 | Сингатока |----- | 6 | Ра | align="right"|1341 | align="right"|29 464 | align="right"|21,97 | Ваилека |----- | rowspan="3" | Түндүк округу | 7 | Матуата | align="right"|2004 | align="right"|72 441 | align="right"|36,15 | Ламбаса |----- | 8 | Мбуа | align="right"|1379 | align="right"|14 176 | align="right"|10,28 | |----- | 9 | Такаундрове | align="right"|2816 | align="right"|49 344 | align="right"|17,52 | Савусаву |----- | rowspan="5" | Борбордук округу | 10 | Наитасири | align="right"|1666 | align="right"|160 760 | align="right"|96,49 | Насину |----- | 11 | Намоси | align="right"|570 | align="right"|6898 | align="right"|12,10 | Навуа |----- | 12 | Рева | align="right"|272 | align="right"|100 787 | align="right"|370,54 | Сува |----- | 13 | Серуа | align="right"|830 | align="right"|18 249 | align="right"|21,99 | Серуа |----- | 14 | Таилеву | align="right"|755 | align="right"|55 692 | align="right"|73,76 | Наусори |----- | rowspan="1" | Көз каранды аймак | 15 | Ротума | align="right"|46 | align="right"|2002 | align="right"|43,52 | Ахау |- style="background: #CCC;" | Баардыгы | | | align="right"|18 074 | align="right"|837 271 | align="right"|45,82 | |- style="background: #CCC;" | Орточо | | | align="right"|1204,93 | align="right"|55 818,06 | align="right"|59,116875 | |+ |} == Калк == {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 width=300 style="float:right; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; font-size:90%; margin:0 0 .5em 1em;" ! colspan="2" align="center" bgcolor="grey" |<big>Вануатунун калкы</big> |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="white" |[[Файл:Fidji-demography.png|thumb|centre|300px|Фижинин калкынын өсүү динамикасы]] |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="lightblue" |Калктын структурасы |- !valign="top"|Калктын саны | valign="top" |935 974 адам (2020) |- !valign="top"|Калктын жыштыгы | valign="top" |51,2 адам/км² (2020) |- !valign="top"|Орточо курагы | valign="top" |жалпы: 29,9 <br>эркектер: 29,7<br>аялдар: 30,1 (2020) |- !valign="top"|Курак структурасы | valign="top" |0—14: 26,86% <br>15—60: 65,81% <br>64 жогору: 7,34% (2020) |- !valign="top"|Шаардык калктын үлүшү | valign="top" |57,2% (2020) |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="white" |[[Файл:Fiji single age population pyramid 2020.png|thumb|centre|300px|2000-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм]] |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="lightblue" |Төрөлүүнүн деңгээли |- ! valign="top" |Фертилдүүлүктүн жалпы коэффициенти | valign="top" |2,31 ‰ (2020) |- ! valign="top" |Калктын өсүү темпи | valign="top" |0,5 ‰ (2020) |- ! colspan="2" align="center" bgcolor="lightblue" |Өлүмдүн деңгээли |- ! valign="top" |Ымыркайлардын өлүмү (1 жашка чейинки 1000 төрөлгөндөргө) | valign="top" |8,8 ‰ (2007) эркек балдар: 9,7 ‰ кыздар: 7,9 ‰ |- ! valign="top" |Адамдардын өлүмү (1000 адамга) | valign="top" | 6,3 ‰ |} === Калктын саны === {| class="wikitable" | colspan="10" |<center>'''Калктын саны'''<ref>PDH.stat: [[Development indicator database]]</ref><ref>Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators Калк жана демография.]</ref></center> |- |'''1891''' |'''1901''' |'''1911''' |'''1921''' |'''1936''' |'''1946''' |'''1956''' |'''1966''' |'''1976''' |'''1986''' |- |121 180 |{{Азайуу}}120 124 |{{Көбөйүү}}139 541 |{{Көбөйүү}}157 266 |{{Көбөйүү}}198 379 |{{Көбөйүү}}259 638 |{{Көбөйүү}}345 737 |{{Көбөйүү}}476 727 |{{Көбөйүү}}588 068 |{{Көбөйүү}}715 375 |- |'''1996''' |'''2007''' |'''2013''' |'''2014''' |'''2015''' |'''2017''' |'''2020''' | | | |- |{{Көбөйүү}}775 077 |{{Көбөйүү}}837 271 |{{Көбөйүү}}862 068 |{{Көбөйүү}}865 611 |{{Көбөйүү}}869 458 |{{Көбөйүү}}884 887 |{{Көбөйүү}}935 974 | | | |} === Жашоонун узактыгы === {| class="standard" style="text-align:right;" ! colspan="4" style="text-align:center;" |Жашоонун жалпы узактыгы<ref>Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://web.archive.org/web/20180417192421/http://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/health-indicators45 Калктын саламатыгынын көрсөткүчтөрү]</ref> |- !Жыл !Эркектер !Аялдар !Жалпы |- !1996 |64,5 |68,7 |66,6 |- !2007 |65,2 |69,5 |67,4 |- !2008 |65,1 |68,4 |66,7 |- !2009 |65,9 |68,5 |67,2 |- !2010 |66,2 |69,1 |67,6 |} === Саны жана жайгашуусу === Улуттук эл каттоо Фижиде [[1891-жыл|1891-жылдан]] баштап дайыма ар бир он жыл сайын жүргүзүлүп турат. 2007-жылдагы эл каттоонун маалыматтарына ылайык (Фижи статистика башкармалыгынын маалыматтары), өлкөнүн калкы 837 271 адамды түзгөн. 2020-жылга карата бул сан 935 974 адамга чейин көбөйгөн<ref name="statsfiji7" />. Фижиде калктын өсүү темпи башка Океаниядагы мамлекеттерге салыштырмалуу төмөн: [[2020-жыл|2020-жылдагы]] эсептөөлөр боюнча болгону 0,5% болгон. [[2007-жыл|2007-жылдагы]] эл каттоодо калктын санынын 0,7% өcүүшүн көрсөткөн<ref name="statsfiji7" />. Калктын санын эсептөө жана башка статистикалык маалыматтарды чогултуу ар бир провинция боюнча жүргүзүлөт. 2007-жылга карата провинциялардын калкынын саны жана пайызы: * [[Мба]] — 231 760 адам (27,7%) * [[Наитасири]] — 160 760 адам (19,2%) * [[Рева]] — 100 787 адам (12%) * [[Матаута]] — 72 441 адам (8,6%) * [[Нандронга-Навоса]] — 58 387 адам (7%) * [[Таилеву]] — 55 692 адам (6,6%) * [[Такаундрове]] — 49 344 адам (5,9%) * [[Ра]] — 29 464 адам (3,5%) * [[Серуа]] — 18 249 адам (2,2%) * [[Ломаивичи]] — 16 461 адам (2%) * [[Мбуа]] — 14 176 адам (1,7%) * [[Лау]] — 10 683 адама (1,3%) * [[Кандаву]] — 10 167 адам (1,2%) * [[Намоси]] — 6898 адам (0,8%) * [[Ротума]] — 2002 адама (0,3%) Божомолду малыматтар боюнча, 2100-жылга карата өлкөнүн калкынын саны 1,3 млн адамды түзөт. Жаңы Зеландияда, Австралияда жана АКШда фижиликтердин ири диаспоралары бар. 2001-жылы Жаңы Зеландияда 7000ге жакын фижиялыктар катталган (Жаңы Зеландиянын аймагында жашаган Океания элдеринин 3% га жакыны). Алардын көбү 57% Окленд шаарында, 11% Веллингтондо, 5% Крайстчерчте жашайт<ref>{{Cite web |title=Жаңы Зеландиядагы фижиликтер. |url=https://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2001-Census-reports/Pacific-peoples/2001-census-pacific-profiles-fijian.ashx |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2009-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091114020620/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2001-Census-reports/Pacific-peoples/2001-census-pacific-profiles-fijian.ashx }}</ref>. Австралияда, 2006-жылы 48 150 фижиликтер катталган, алардын көбү Жаңы Түштүк Уэльс (28 610 адам же 59,4%), Квинсленд (8 950 адам же 18,6%) жана Виктория (7 910 адам же 16,4%) штаттарында отурукташкан<ref>{{Cite web |title=Community Information Summary. Fiji born |url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/_pdf/fiji.pdf |accessdate=2011-08-21 |archivedate=2006-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060912025004/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/_pdf/fiji.pdf }}</ref>. Мындан тышкары, АКШда фижиликтердин чоң диаспорасы бар, саны 2000-жылы 10 265 адамды же АКШ жашаган Океания элдеринин жалпы санынын 2,7% тМындан тышкары, АКШда чоң диаспора бар: 2000-жылы-10 265 адам, же Штаттарда жашаган Океаниядагы элдердин 2,7% түзгөн<ref>{{Cite web |title=Америка Кошмо Штаттарындагы Тынч океан аралдарынын тургундары. |url=http://www.census.gov/prod/2005pubs/censr-26.pdf |accessdate=2011-08-11 |archivedate=2011-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.census.gov/prod/2005pubs/censr-26.pdf }}</ref>. [[Файл:Fijian_women_ceremonial.jpg|left|thumb|365x365px|Фижи айымдары. 1935-жыл]] 2007-жылы Фижинин шаар калкынын үлүшү 50,7% же 424,846 адам болгон. Өлкөнүн беш ири калктуу жайлары — Насину (76 064 адам), Сува (74 481 адам), Лаутока (43 473 адам), Наусори (24 919 адам), Нанди (11 685 адам). Эң урбанизацияланган, шаар калкынын үлүшү айыл калкынан жогору болгон провинциялары — Мба, Наитасири жана Рева<ref name="statsfiji7" />. 2007-жылы калкынын 51% же 427 176 адамды эркектер жана калкынын 49% же 410 095 адамды аялдар 49% түзгөн. 2020-жылга карата 14 жашка чейинки балдардын үлүшү 26,86%; 15 жаштан 64 жашка чейинки адамдарын үлүшү 65,81%; 65 жаштан жогору жаштагылардын үлүшү 7,34% болгон. 2020-жылдагы малыматтарга ылайык, Фижи тургундарынын орточо жашы 29,9 жашты, эркектердин орточо жашоо узактыгы 71 жашты жана аялдар орточо жашоо узактыгы 76,6 жашты түзгөн<ref name=":1" />. === Этникалык курам === Фижинин калкы эки улуттук: 2007-жылдагы эл каттоого ылайык, тургундардын дээрлик 57% же 475,739 адам Фижи аралдарынын түпкү элинин өкүлдөрү жана 37,5% же 313,798 адам фижи-индиялыктар болгон. Башка элдери: 1,2% (10 335 адам) — ротума, 1,8% (15 311 адам) — Тынч океанынын башка аралдарынан келгендер, 1,3% (10 771 адам) — европалыктар менен жергиликтүү адамдардын ортосундагы никеден төрөлгөндөр, 0,6% (4704 адам) — хан кытайлары<ref name="statsfiji7" />. === Тил === [[Фижи тили]] жана [[англис тили]] — расмий тилдери, Фижиде жашаган индиялыктар арасында [[хинди тили]] жана «хиндустани» (хинди жана урду тилдери менен байланышкан тил) кеңири таралган. === Дин === Фижиде 1966-жылдан бери 27 чиркөөнү жана Тынч океанынын аймагындагы 11 Улуттук Кеңешти бириктирген Тынч океан чиркөөлөрүнүн конференциясы иш алып барат<ref>Andrew Louth''.'' [https://books.google.kg/books?id=3CNeEAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT3847&dq=%22Pacific+Conference+of+Churches%22+founded+1966&hl=ru&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Pacific%20Conference%20of%20Churches%22%20founded%201966&f=false The Oxford Dictionary of the Christian Church]. — Oxford University Press, 2022-02-17. — 4474 б. — <nowiki>ISBN 978-0-19-263815-1</nowiki> </ref><ref>Mark A. Lamport. [https://books.google.kg/books?id=B6xVDwAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA285&dq=%22Pacific+Conference+of+Churches%22+founded+1966&hl=ru&redir_esc=y#v=onepage&q=%22Pacific%20Conference%20of%20Churches%22%20founded%201966&f=false Encyclopedia of Christianity in the Global South]. — Rowman & Littlefield, 2018-06-01. — С. 285. — 1119 с. — ISBN 978-1-4422-7157-9</ref>. Диний курам: * Мусулмандар — 6,3% * [[Христиан дини|Христиандар]] — 64,5% ** Методисттер — 35% ** Католиктер — 9% ** Кудайдын ассамблесы агымы — 6% ** Жетинчи күндүн адвентисттери — 4% ** башка христиан дининин агымдары — 11% * [[Индуизм|Индуизтер]] — 27,9% * Сикхтер — 0,3% * Башка диндер жана [[Атеизм|атеисттер]] — 1% == Саясий түзүлүшү == === Мамлекеттик түзүлүшү === Конституциясы боюнча Фижи — эгемендүү демократиялык мамлекет. Көз карандысыз Фижи мамлекетинин тарыхында төрт жолу Конституция кабыл алынган<ref name=":8">[http://www.paclii.org/fj/legis/num_act/ca1997268/ Фижинин Конституциясы.]</ref>. ==== Мамлекет башчысы ==== 1990-жылдын жана 1997-жылын Конституцияларында Фижинин Президентин беш жылдык мөөнөткө Уруу башчыларынын Жогорку Кеңеши тарабынан шайланган. [[2013-жыл|2013-жылдагы]] жаңы Конституцияга ылайык, ал өлкө парламентинин жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланат. Президенттин өлкөнүн саясий турмушундагы ролу чектелген, бирок ал улуттук каатчылык учурунда колдонула турган белгилүү бир бийликке ээ. Жаңы Конституция боюнча ал Фижинин куралдуу күчтөрүнүн башчысы болуп саналат<ref name=":8" />. ==== Аткаруу бийлиги ==== Премьер-министр расмий түрдө президент тарабынан дайындалат. Ал өкүлдөр палатасында көпчүлүктүн колдоосуна ээ болушу керек. Иш жүзүндө ири саясий партиянын же коалициянын лидери премьер-министр болуп бекитилет. Бирок, кээде парламент бир пикирге келе албаган учурларда, президент арбитрдин ролун өзүнө алат жана бардык саясий фракциялар менен талкуулоолордон кийин премьер-министрди Өкүлдөр палатасынын көпчүлүк мүчөлөрү менен дайындайт. Премьер-министрдин ордун бекиткенден кийин, президент расмий түрдө аткаруу бийлигинин өкүлү болгон 10-25 мүчөдөн турган Министрлер кабинетинин курамын аныктайт<ref name=":8" />. ==== Мыйзам чыгаруу бийлиги ==== Парламент эки палаталуу. Өкүлдөр палатасы 71 мүчөдөн турат. Алардын 25 мүчөсү, ар бир 5 жылда болуп турган жалпы элдик шайлоодо шайланышат. Калган 46 орун Фижинин этникалык жамааттары үчүн сакталган: 23 фижи улутундагылар, 19 индо-фижилер, 1 ротум жана 3 жалпы талапкерлер (европалыктар, кытайлар жана башка улуттар). Парламенттин жогорку палатасы болгон Фижинин Сенатында 32 мүчө бар, алар расмий түрдө Президент тарабынан бекитилет. Талапкерлерди Уруу башчыларынын Жогорку Кеңеши (14), Премьер-министр (9), оппозициянын лидери (8) жана Ротума аралынын Кеңеши (1) сунушташат. Сенат өкүлдөр палатасына караганда азыраак бийликке ээ жана мыйзамдарды демилгелей албайт, бирок аларды кабыл алууда четке кагууга же оңдоого укуктуу<ref name=":8" />. ==== Сот бийлиги ==== Жогорку соттун мүчөлөрүн президент дайындайт. Мыйзамдар системасы британиянын укутук системасында негизделген<ref name=":8" />. == Куралдуу күчтөрү жана полиция == Куралдуу күчтөр эки компоненттен турат: кургактагы күчтөр (армия) жана аскер-деңиз күчтөрү. Океаниянын башка өлкөлөрүнө салыштырмалуу Фижи ири сандагы кургактагы күчтөргө ээ жана БУУнун дүйнөнүн ар кайсы бурчтарындагы тынчтык миссияларынын активдүү катышуучусу. Тынчтыкты орнотууга катышуу Фижинин эң маанилүү кирешелеринин бири. Учурда Чыгыш Тимордо, Иракта, Ливанда, Синайда жана Фиджиде аскерлери кызмат өтөп келет. Аскер-деңиз флотунда 9 патрулдук кайык, 2 көмөкчү кеме жана президент колдонгон яхта бар. Учурда фиджинин куралдуу күчтөрүндө авиация жок<ref name=":8" />. == Экономика == [[Файл:Suva,_Fiji_01.jpg|left|thumb|220x220px|Сува шаарындагы соода борбору]] Фижинин экономикасы айыл чарбасына, токой чарбасы, балык уулоого, алтын казып алуу жана экспорттоого, туризмге негизделген. Тамак-аш, жеңил өнөр жай, кол өнөрчүлүк багытында иш алып барган чакан мекемелери бар. Өлкөнүн тышкы соодасынын негизги багыттары: [[кант]], [[текстиль]], алтын, балыкты экспортоо; өнөр жай товарларын, күйүүчү майларды, азык-түлүк товарларын, химикаттарды импорттоо. [[2014 жыл|2014-жылы]], ИДӨ жан башына 8236 [[АКШ доллары|АКШ долларын]] түзгөн. === Туризм === [[Файл:Shangri-La_Fijian_Resort_15.jpg|thumb|Фижидеги курорт]] [[Файл:Mamanuca_island.jpg|thumb|Маманука аралдарынын тобундагы аралдардын бири]] [[Файл:Momi_Bay,_Fiji.jpg|thumb|Фижинин батышындагы Мариотт Моми булуңунда жайгашкан суу үстүндөгү эс алуу жайлары]] Фижиде туристерди өзүнө тарткан көптөгөн кызыктуу жана кооз жерлер жайгашкан. Туристер көп келген аймактарына Нади, кораллду жээктер, Денарау аралы жана Маманука аралдары кирет. Туристердин санынын ири бөлүгүн [[Австралия|Австралиянын]], [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] жана [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарынын]] жарандары түзүшөт<ref>Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/917-provisional-visitor-arrivals-va-2018 Туристердин саны.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806200835/https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/latest-releases/tourism-and-migration/visitor-arrivals/917-provisional-visitor-arrivals-va-2018 |date=2019-08-06 }}</ref>. Фижиде коралл рифтери көп болгондугуна байланыштуу, ушул аймактарда сууга түшүү жана дайвинг туристтердин арасында кеңири тараган эс алуу багыттары<ref name=":6">[https://www.lonelyplanet.com/fiji Фижинин саякатчылар үчүн маалыматтары жана колдонмосу.]</ref>. Фижинин туристтер үчүн кооз жерлери негизинен ак кумдуу пляждар жана жыл бою тропикалык аба ырайы бар жагымдуу аралдар. Жалпысынан алганда, эс алууга жана саякаттого Фижиде орточо баалар орнотулган. Ошондой эле, аралдарда дүйнөлүк деңгээлдеги беш жылдыздуу курорттор жана мейманканалар да жайгашкан. Фижи аралдарынын четки аралдарында туристтерди тартуу максатында бюджеттик курорттор куруулуда<ref name=":6" />. CNN телеканалы Лаукала аралында орун алган Laucala Island Resort мейманканасын дүйнөдөгү эң кооз он беш мейманкананын бири деп атаган<ref>CNN. [https://edition.cnn.com/travel/article/most-beautiful-island-hotels/index.html Дүйнөдөгү эң кооз, аралдарда жайгашкан мейманканалар.]</ref>. Расмий статистикалык маалыматтарга таянсак, 2012-жылы Фижиге келген коноктордун 75% эс алуу үчүн келген туристер экенин билдиришкен<ref>Фижинин статистикалык башкармалыгы. [https://www.statsfiji.gov.fj/latest-releases/tourism-and-migration/earnings-from-tourism/393-fiji-s-earnings-from-tourism-2013.html?highlight=WyJ0b3VyaXNtIl0= Туризм.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Туристтердин таттуулашуу айларын өткөрүүгө, үй-бүлөлүк эс алууга (кичинекей балдар үчүн атайын жайлар бар, балдар клубдары) толугу менен ыңгайлуу шарттар түзүлгөн<ref>[https://www.statsfiji.gov.fj/latest-releases/tourism-and-migration/earnings-from-tourism/393-fiji-s-earnings-from-tourism-2013.html?highlight=WyJ0b3VyaXNtIl0= Фижидеги эң мыкты балдар үчүн клубдар.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сувадагы Турстен ботаникалык багы, Сигатока кум дөңсөлөрү жана Коло-и-Сува токой паркы жана Фижинин сырткы аралдарда суу астында сүзүү (дайвинг) абдан кызыктуу эс алуу багыттары болуп саналышат<ref>[https://www.nzherald.co.nz/topic/spy/?c_id=1503840 Фижинин Маманука аралдарындагы эс алуудагы эң жакшы беш багыты.]</ref>. Фижинин статистикалык башкармалыгы маалыматы боюнча төмөнкү өлкөлөрдөн эң көп сандагы туристер келет: {| class="wikitable sortable" ! style="background:#0072C6" |Өлкө ! style="background:#0072C6" |2019 ! style="background:#0072C6" |2018 ! style="background:#0072C6" |2017 ! style="background:#0072C6" |2016 ! style="background:#0072C6" |2015 |- |{{Өлкө желеги|Австралия}} |367,020 |365,660 |365,689 |360,370 |367,273 |- |{{Өлкө желеги|Жаңы Зеландия}} |205,998 |198,718 |184,595 |163,836 |138,537 |- |{{Өлкө желеги|Америка Кошмо Штаттары}} |96,968 |86,075 |81,198 |69,628 |67,831 |- |{{Өлкө желеги|Кытай}} |47,027 |49,271 |48,796 |49,083 |40,174 |- |{{Өлкө желеги|Улуу Британия}} |16,856 |16,297 |16,925 |16,712 |16,716 |- |{{Өлкө желеги|Канада}} |13,269 |13,220 |12,421 |11,780 |11,709 |- |{{Өлкө желеги|Жапония}} |14,868 |11,903 |6,350 |6,274 |6,092 |- |{{Өлкө желеги|Түштүк Корея}} |6,806 |8,176 |8,871 |8,071 |6,700 |- |Жалпы саны: |'''894,389''' |'''870,309''' |'''842,884''' |'''792,320''' |'''754,835''' |} Фижи аралдарында [[Голливуд|Голливуддун]] ар кандай кино тасмалары тартылган<ref>[https://web.archive.org/web/20190507001608/https://www.fiji.travel/us/fiji-in-the-movies Фижи кинолордо.]</ref>: * [[1932-жыл]] — Мистер Робинзон Крузо. * [[1980-жыл]] — Көк лагуна. * [[1991-жыл]] — Көк лагунага кайтып келүү. * [[2000-жыл]] — [[Аралдагы төрт жыл]]. * [[2004-жыл]] — Анаконда 2: каргышка калган орхидеяга аңчылык. АКШнын «Survivor» реалити-шоусу 33-сезонунан тартып Маманука аралдарында тартылып келүүдө<ref>[https://web.archive.org/web/20181006235332/https://ew.com/tv/2017/09/12/survivor-jeff-probst-fiji// Жефф Пробст «Survivor» реалити-шоусун Фижиде гана тартылышын калайт.]</ref>. === Транспорт === [[Файл:Nadi_airport_-_Arrivals_2.jpg|left|thumb|Нади аэропорту]] [[Файл:Yasawa_Flyer_Ferry.jpg|left|thumb|Порт Денарау менен Ясава аралдарын ортосунда каттаган «Yasawa Flyer» кемеси]] [[Файл:Inter-island_vessel.jpg|left|thumb|Фижинин чыгышындагы аралдардын бири]] Фижи аралдарындагы 15 мамлекеттик аэропорт иш алып барууда. Ал аэропорттордун эки аэропорту эл аралык деген макамга ээ. Эл аралык аэропорттору — Фижинин негизги эл аралык дарбазасы деп аталган Нади эл аралык аэропорту жана Наусори эл аралык аэропорту , Фиджинин ички борбору жана 13 тышкы арал аэропорту. Бул аэропорттордон тышкары 13 аралдык аэропорттор деген макамга ээ болгон 13 аэропорт бар. Фиджинин негизги авиакомпаниясы — «Fiji Airways»<ref>[https://web.archive.org/web/20120517023006/http://www.nbr.co.nz/article/air-pacific-reverts-original-fiji-airways-name-wb-118735 Air Pacific авиакомпаниясы, баштапкы Fiji Airways аталышsy кайрадан алды.]</ref>. Нади эл аралык аэропорту жайгашкан провинциясынын борборунан 9 км түндүгүндө жайгашкан жана Фижинин эң ири транспорттук хабы болуп саналат<ref>[https://www.airportsfiji.com/nadi_aiport.php Нади аэропорту.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Наусори эл аралык аэропорту Сува шаарынын борборунун түндүк-чыгышында 23 км аралыкта жайгашкан жана негизинен Австралия жана Жаңы Зеландиядан учуп келген каттамдарды тейлейт. Лабаса аэропорту — Вануа Леву аралындагы негизги аэропорт, Лабаса шаарынын түштүк-батышындагы Вайкеле шаарында жайгашкан. Лабаса аэропортунун эң чоң учагы — ATR 72<ref>{{Cite web |title=Фижинин аэропорттору. |url=https://www.airportsfiji.com/outer_islands.php |accessdate=2024-06-06 |archivedate=2024-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523162338/https://airportsfiji.com/outer_islands.php }}</ref>. Фижинин аянты жагынан чоң аралдарында арзан жана туруктуу автобус каттамдары бар. Автобустар коомдук транспорттун негизги түрү.Калктуу конуштардын жана шаарлардын ортосунда туруктуу автобус маршруттары бар<ref name=":7">[https://web.archive.org/web/20121019000159/http://www.ltafiji.com/public.php Фижинин коомдук траспорту.]</ref>. Жеке жана чакан таксомотордук компаниялар да эл ташуу багытында иштерин алып барышат жана аралдар арасында деңиз аркылуу эл ташуучу кемелердин да маршруттары бар. Айдоочуларга уруксат кагазын берүү жана коомдук траспортто жол киренин өлчөмүн бекитүү өлкөнүн транспорт башкармалыгына жүктөлгөн<ref name=":7" />. Фижинин негизги аралдарынын ортосунда жүк ташуу жана адамдарды ташуу кызматын көрсөткөн паромдук компаниялар да иштейт. Patterson Brothers Shipping Company LTD кеме компаниясы унааларды жана чоң көлөмүү жүктөрдү ташуу багытында иш алып барат. == Маданият == [[Файл:BureNavala2.jpg|left|thumb|220x220px|Навал айылындагы үйлөр]] [[Файл:Fiji_vs_Canada_RWC2007_lineout.jpg|left|thumb|220x220px|Фиджинин улуттук регби командасы. 2007-жылы Канадага менен беттешүүсү]] === Тамак-аш === Ямс, маниок жана таро жергиликтүү, айрыкча айыл жеринде жана алыскы аралдарда тамак-аштын негизин түзөт. Жергиликтүү тамактарга каконда же кокода (лайм ширесинде маринаддалган жергиликтүү балык), роуроу (колоказиянын жалбырактарынан жасалган өзгөчө салат), кассава — (кокос сүтү, шекер жана банандын пюресинен жасалган тамактын түрү), дурука (спаржага окшош кайнатылган жашылча), куурулган же бышырылган тапиока, нан жемиштеринин бардык түрлөрү, ар кандай эттин, балыктардын жана жемиштерлин түрлөрү кирет. Кава — фижинин улуттук ичимдиги, жергиликтүү тургандар «янгона» же «якона» деп аташ коюшат. === Спорт === Улуттук спорттун түрлөрү — регби-7, регби-15 жана [[регбилинг]]. 2016-жылы [[Рио-де-Жанейро]] шаарында өткөн олимпиада оюндарында, Фижинин регби-7 боюнча эркектер командасы эки алтын медаль утуп алган. Бул медалдар Фижи үчүн Олимпиада оюндарынын тарыхында биринчи медалдары болуп калган. 2021-жылы [[Токио|Токиододо]] регби-7 боюнча аялдар командасы коло медалга ээ болушкан. 2016-жылы Фижинин курама командасы Дүйнөлүк регби-7 сериясыны утуп алган<ref>[https://www.svns.com/en/standings World Series Standings]</ref>. Фижинин регби боюнча курама командасы бир топ убакытан бери IRB дүйнөлүк рейтингинин үчүнчү бештигинде<ref>{{Cite web |title=International Rugby Board — World Rankings: Full world rankings |url=https://www.world.rugby/rankings/mru |accessdate=2024-06-05 |archivedate=2020-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604233404/https://www.world.rugby/rankings/mru }}</ref>. === Майрамдар === * [[1-январь]] — Жаңы жыл. * [[6-февраль]] — Мухаммед пайгамбардын туулган күнү. * [[Апрель]]-[[май]] — Жагымдуу жума жана Пасха. * [[Май|Майдын]] аягы — Рату Сукуна күнү (жыл сайын майдын акыркы дүйшөмбүсүндө белгиленет). * [[4-май]] — Улуттук жаштар күнү. * [[5-июнь]] — Падышанын туулган күнү. * [[10-октябрь]] — Эгемендүүлүк күнү. * [[Октябрь]]-[[ноябрь]] — Девалинин (Дивали) «от фестивалы». * [[1-ноябрь]] — Ыйыктардын күнү. * [[11-ноябрь]] — Эскерүү күнү. * [[25-декабрь]] — Рождество. * [[26-декабрь]] — Белек берүү күнү. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.fiji.gov.fj/Home.aspx Фижи Өкмөтүнүн расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240527143501/https://www.fiji.gov.fj/Home.aspx |date=2024-05-27 }} * [https://directory.digital.gov.fj/ Мамлекет башчысы жана Өкмөт мүчөлөрү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240527143502/https://directory.digital.gov.fj/ |date=2024-05-27 }} * [https://www.statsfiji.gov.fj/ Фижинин статистикалык башкармалыгы] {{Калып:Океания өлкөлөрү}} 1r48qgur1a8fzwg2d7yow0euvmxdno0 0 135358 644678 644612 2026-04-23T04:45:32Z ~2026-24660-61 47366 ушундай жакшы 644678 wikitext text/x-wiki {{Жазуучу |Ысымы = Турдиев Рыскул |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Туулган датасы = 4.4.1953 |Туулган жери = [[Кемин району]], [[Чым-Коргон]] караташ |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Ишмердүүлүгү = }} '''Акбар Рыскулов —''' акын жана жазуучу. Акбар Рыскул 1953-жылдын 4-апрелинде [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Кемин району|Кемин районундагы]] [[Чым-Коргон|Чым-Коргон айылында]] туулган. 1975-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин аяктаган<ref>{{Cite web|title=РЫСКУЛОВ Акбар|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1022771659#gsc.tab=0|work=centrasia.org|lang=ru|accessdate=2025-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240205190839/https://centrasia.org/person2.php?st=1022771659|archivedate=2024-02-05}}</ref>. == Эмгек жолу == Эмгек жолун «Ленинчил жаш» гезитинде корректор болуп баштаган. Андан кийин аталган гезитте котормочу, кабарчы, бөлүм башчы, жооптуу катчы, редактордун орун басары, 1986-жылы редактор болуп дайындалган. 1983–1986-жылдары Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкармалыгында чыгармачыл жаштар менен иштөө боюнча адабий кеңешчи болуп иштеген. Ошондой эле «Ала-Тоо» журналында бөлүм башчы кызматын аркалаган. 1987-жылы Жазуучулар союзунун башкармалыгында катчы болуп иштеген. 1991-жылдан Кыргыз Республикасынын Президентинин басма сөз кызматынын жетекчиси болуп иштеген. 1993-жылы «Кыргызкабар» Мамлекеттик маалымат агенттигинин директору, 1995-жылы Кыргызстандын Казакстандагы Элчилигинин Ишенимдүү Өкүлү, ал эми 1996-жылдан 2001-жылдын августуна чейин Атайын жана Толук ыйгарымдуу Элчи болуп кызмат өтөгөн. 2001-жылдан кийин Кыргыз Республикасынын Президентинин жардамчысы, 2004-жылдын март айынан гарымдуу Элчиси болуп дайындалган. == Булактар == [[Категория:Кыргыз адабияты]] [[Категория:Адабият]] [[Категория:Кыргыз акындары]] [[Категория:Акындар]] [[Категория:Инсандар]] d1ctmrhffjzkep2dfi0yxdk0mut7kb2 0 136093 644673 640568 2026-04-23T03:29:32Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644673 wikitext text/x-wiki {{Административдик бирдик |Түс1 = {{Түс|Бахрейн}} |Кыргызча аталышы = Түндүк мухафаза |Расмий аталышы = {{Lang-ar|المحافظة الشمالية}} |Герб = |Желек = Bahrain Northern Governorate Flag.svg |Өлкө = {{Өлкө желеги|Бахрейн}} |Карта = Northern Governorate in Bahrain 2014.svg |lat_dir = N |lat_deg = 26 |lat_min = 14 |lat_sec = 40 |lon_dir = E |lon_deg = 50 |lon_min = 48 |lon_sec = 14 |region = |type = |деңгээл = |CoordScale = |Гимн = |Урааны = |Лакап аты = |Штат ыры = |Статусу = [[Мухафаза]] |Борбору = Саар |Ири шаары = |ИриШаарлары = |Күнү = |Негизделген = |Башчысынын аталышы = Губернатор |Башчысы = Али бин Аль Шейх Абдул Хусейн Аль Асфур |Башчысынын аталышы2 = |Башчысы2 = |Башчысынын аталышы3 = |Башчысы3 = |Тили = [[араб тили]] |Калк боюнча орду = |Калкы = 379 637 |Жыштыгы = |Жыштык боюнча орду = |Аянты = 145,73 |Аянт боюнча орду = |Максималдуу бийиктиги = 6 |Орточо бийиктиги = |Минималдуу бийиктиги = |Тууралыгы = 13 |Узундугу = 20 |Убакыт аралыгы = [[UTC+03:00]] |Аббревиатурасы = |ISO = |Интернет-домени = [[.bh]] |Автоунаа номурунун коду = |Почта индекси = |Телефон коду = 973 |Сайты = https://www.northern.gov.bh/ar/ |Commons түрмөгүндө = Northern Governorate, Bahrain }} '''Түндүк мухафаза''' ({{Lang-ar|المحافظة الشمالية}}) — [[Бахрейн|Бахрейндин]] төрт мухафазасынын бири<ref name=":0">{{Cite web |title=Большая российская энциклопедия 2004–2017. Бахрейн |url=https://old.bigenc.ru/geography/text/4066793 |accessdate=2024-12-27 |archivedate=2024-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241227082707/https://old.bigenc.ru/geography/text/4066793 }}</ref>. 2002-жылдын 3-июлунда падышанын жарлыгы менен түзүлгөн<ref>''[https://www.capital.gov.bh/pages/pdf/govlawe.pdf مرحبا بكم في محافظة العاصمة.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227100909/https://www.capital.gov.bh/pages/pdf/govlawe.pdf |date=2024-12-27 }}''</ref>. Курамына мурунку Чыгыш аймак, Түндүк аймак, Батыш аймак, Борбордук аймак, Хамад жана Жидаф провинцияларын камтыйт. 2020-жылдагы эл каттоонун маалыматтарына ылайык мухафазада 379 637 адам жашаган<ref>[http://www.citypopulation.de/de/bahrain/ Bahrain: Gouvernements & Städte - Einwohnerzahlen, Karten, Grafiken, Wetter und Web-Informationen]</ref>. Мухафаза Бахрейндин түндүк-батышында жайгашып, бир нече аралдарды, анын ичинде Умм-Наасан аралын курамына камтыйт. Чыгышынан [[Манама]] шаарынын аймагы менен чектешет. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.upda.gov.bh/en/index.aspx Urban Planning & Development Authority Kingdom of Bahrain] * [http://www.northern.gov.bh/ Расмий сайты] {{Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү}} [[Категория:Бахрейндин административдик-аймактык түзүлүшү]] 2kix3xt1e2r52fqyxd9cvdufy32g03h 0 136126 644691 507410 2026-04-23T10:30:10Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644691 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |макамы = шаар<br>АО борбору |кыргызча аталышы = Хорог |расмий аталышы = {{lang-sgh|Xaraɣ}}<br>{{lang-tg|Хоруғ}} |сүрөт =Khorog 1.jpg |сүрөт ачыктамасы = |баш ийгени = |өлкө = Тажикстан |герб = |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_deg=37|lat_min=29|lat_sec=35|lon_deg=71|lon_min=33|lon_sec=12|CoordAddon=type:city(30000)_region:TJ|CoordScale=| |өлкө картасынын өлчөмү = 320 |облус картасынын өлчөмү = 320 |район картасынын өлчөмү = 320 |облус түрү = Автономиялуу облус |облус =Тоолуу Бадахшан автономиялуу облусу{{!}} ТБАО |жпдыбалдагы облус = Тоолуу Бадахшан автономиялуу облусу |район түрү = Тажикстандын мамлекетке баш ийген райондору{{!}}МБР |район = |таблицадагы район = |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 10 (маалла) |башчысынын түрү = Мэр |башчысы =Ризо Назарзода |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |макамдын берилиши = |аймагы = |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 2060-2070 |климаты = |расмий тили = Шугни тили |расмий тили2 = |калкы = {{өсүү}} 31 400<ref name="stat2024">{{Cite web|url=https://www.stat.tj/wp-content/uploads/2024/09/machmuai-shumorai-aholi-to-1.01.2024.pdf|title=Мачмуаи шумораи ахоли то 01.01.2024}}</ref> |элди каттоо жылы = 2022 |жыштыгы = |агломерация = {{өсүү}}292 600 |улуттук курамы = Памир эли |диний курамы = [[Шииттер|ислам-шииттер]], [[Исмаилдик|исмаилдиктер]] (көпчүлүгү)<ref name="автоссылка1">[https://takliono.ru/pamir-2010-ismailizm/ Таджикистан. Религия памирцев — шиизм-исмаилизм. — Путешественник в естественной среде обитания<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><br>[[Сүннөттөр|ислам-сүннөтөр]] (азчылыгы) |этнохороним = |убакыт аралыгы = +5 |DST = |телефон коду = +992 3130 |почта индекси = 736000 |почта индекстери = |автоунаа коду = |идентификатордун түрү = |цифралык идентификатор = |Commons түрмөгүндө = |сайты = |сайтынын тили = }} '''Хорог''' (шугн. Xaraɣ, {{Lang-tg|Хоруғ}}) — [[Тажикстан|Тажикстандагы]] шаар, Тоолуу Бадахшан автономиялуу облусунун административдик борбору. == Географиясы == Шаар облустун түштүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан жана батыш тарабынан [[Ооганстан]] менен чектешет (Гунт дарыясынын [[Панж|Панжга]] кошулган жеринде), [[Душанбе|Душанбеден]] 525 км алыстыкта<ref>{{Cite web|url=http://info-country.ru/tadgikistan_horog-919.html|title=info-country.ru|accessdate=2024-12-28|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028102342/http://info-country.ru/tadgikistan_horog-919.html}}</ref>. Хорог Памирдин туристтик борбору, ал аркылуу бардык каттамдар өтөт, шаар деңиз деңгээлинен 2200 метр бийиктикте жайгашкан (BSk индекси). Хорог жарым кургак климаттык зонага кирет. Жыл бою жаан-чачын аз. Кёппен климаттык классификациясы боюнча шаардын климаты – кышы салкын [[Мелүүн климат|, мелүүн кеңдиктеги кургак жарым кургак климат]].   2023-жылы 15-февралда Хорогдо кар көчкү жүрүп, анын кесепетинен 13 адам каза болуп, 30 адам жаракат алган<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/export/google/amp/1470935|title=Число погибших от лавин в Таджикистане увеличилось до 13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/stories/20230216/lavina-v-horoge|title=Лавина в Хороге|accessdate=2024-12-28|archivedate=2023-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230217110121/https://asiaplustj.info/stories/20230216/lavina-v-horoge}}</ref>. Кварталдар: Дашти-Тем, Наводак, Дашт-Хоруг, Шош-Хоруг, Бар-Хоруг, Бизмич, Гулакен, Хуфак, Баржев, Носири Хисрав, Тырчит, Дуоб, Варцуж. == Курамы == {| class="wikitable" |+ ! Айылдар ! Калкы (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.stat.tj/wp-content/uploads/2024/03/jadvali-1.-shumorai-aholii-doimi-dar-viloyatho-nohiyaho-mahalhoi-shahri-markazi-nohiya-va-mahalhoi-aholinishin-bo-aholii-5-hazor-nafar-va-ziyod.pdf|title=Перепись населения 2020}}</ref> |- | Исмоили Сомони | 15000 |- | Шириншо Шотемур | 15772 |} Хорог шаары 10 маалладан турат: * Андарзитез<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://khovar.tj/rus/2023/03/v-horoge-naselenie-obsluzhivayut-novye-avtobusy-po-dostupnym-tsenam-za-proezd/|title=В Хороге население обслуживают новые автобусы по доступным ценам за проезд {{!}} НИАТ "Ховар"}}</ref> * Моёншо Назаршоев * Нивадак<ref name=":1" /> * Насири Хусрав<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://khovar.tj/rus/2023/02/posledstviya-stihijnogo-bedstviya-v-gorno-badahshanskoj-avtonomnoj-oblasti-budut-ustraneny-v-kratchajshie-sroki/|title=Последствия стихийного бедствия в Горно-Бадахшанской автономной области будут устранены в кратчайшие сроки {{!}} НИАТ "Ховар"}}</ref> * Сайфулла Абдулаев * Султани Вали<ref name=":1" /> * Тем<ref name=":1" /> * Шашхаруг * Бархоруг * ТБАОнун 75 жылдыгы == Экономикасы == Хорог соода, транспорт жана билим берүүнүн маанилүү аймактык борбору. Шаарда Моёншо Назаршаев атындагы Хорог мамлекеттик университети (ХоМУ), Борбордук Азия эл аралык университеттин (БАУ) филиалы жана Ага Хан Фондунун лицейи сыяктуу окуу жайлары жайгашкан. Памир автожолу Хорог аркылуу өтүп, шаарды [[Душанбе]] жана [[Ош|Ош шаарлары]] менен байланыштырат. Вахан өрөөнү менен Аличур айылын аралап өткөн кара таштак жол бар . Ошондой эле Кулма-Карокурум ашуусу аркылуу шаарды [[Кытай]] менен байланыштырган жана шаарга негизги импортту камсыздаган жол бар. Шаарда аэропорт бар Ишемби, жекшемби күндөрү иштеген, көпүрөнүн жанына базар курулган. == Калкы == Калкынын болжолдуу саны 2019-жылдын 1-январына карата 30,3 миң адамды түзөт<ref name=":0">{{Cite web|url=http://stat.ww.tj/publications/July2019/macmuai_sumorai_aholi_to_1_anvari_soli_2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года|accessdate=2024-12-28|archivedate=2015-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702021130/http://www.stat.tj/ru/img/65a709121baf8a64bf15d33f398aafde_1435736807.pdf}}</ref>. {| class="toccolours" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 0 0 0; font-size:85%; text-align:center; border-collapse: collapse;" | colspan="10" style="text-align:center; background:#ffdead;" |Хорогдун калкы<ref name=":0"/> |- !1939<ref>{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_39_ra.php?reg=1148|title=Демоскоп Weekly - Приложение. Всесоюзная перепись населения 1939 года}}</ref> !1959 !1970 !1979 !1989 !1992 !1995 !1996 !1998 !1999 |- |3,8 |8,2 |12,3 |17,8 |20,2 |21,5 |24,3 |24,8 |26,8 |27,2 |- !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 |- |27,4 |27,6 |27,8 |27,8 |27,8 |27,7 |27,6 |27,6 |27,6 |27,7 |- !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019<ref>{{Cite web|url=http://stat.ww.tj/files/cislennost_naselenia_na_1.01.2019.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2019 года}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |27,8 |28,1 |28,4 |28,6 |28,8 |28,9 |29,2 |29,5 |29,9 |30,3 |- !2020<ref>{{Cite web|url=http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf|title=Численность населения Республики Таджикистан на 1 января 2020 года|accessdate=2024-12-28|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601101228/http://stat.ww.tj/posts/July2020/macmua_20201.pdf}}</ref> !2021 !2022 !2023 !2024 |- |30,5 |30,9 |31,1 |31,3 |31,4 |} ; Улуттук курамы 1989-жылдагы эл каттоого ылайык<ref>{{Cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/resp_nac_89.php?reg=81|title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Распределение городского и сельского населения областей республик СССР по полу и национальности. Горно-Бадахшанская АО}}</ref> : {| class="standard" style="width 70em; max-width 70%;" ! style="text-align:center" |'''Улуттар''' ! Саны (адам.) ! Пайыздык көрсөткүч (%) |- ! [[тажиктер]] | style="text-align:center" | 18,995 | style="text-align:center" | 94.25 % |- ! [[орустар]] | style="text-align:center" | 640 | style="text-align:center" | 3.18 % |- ! [[украиндер]] | style="text-align:center" | 152 | style="text-align:center" | 0,75 % |- ! белорустар | style="text-align:center" | 64 | style="text-align:center" | 0.32 % |- ! [[татарлар]] | style="text-align:center" | 64 | style="text-align:center" | 0.32 % |- ! [[өзбектер]] | style="text-align:center" | 46 | style="text-align:center" | 0.23 % |- ! [[казактар]] | style="text-align:center" | 39 | style="text-align:center" | 0.19 % |- ! кыргыздар | style="text-align:center" | 35 | style="text-align:center" | 0.17 % |- ! башка улуттар | style="text-align:center" | 119 | style="text-align:center" | 0.59 % |- ! баардыгы | style="text-align:center" | 20 154 | style="text-align:center" | 100.00 % |} 2010-жылдагы эл каттоого ылайык<ref>{{Cite web|url=http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf|title=Перепись населения и жилищного фонда Республики Таджикистан 2010 года. Том III. Национальный состав, владение языками и гражданство населения Республики Таджикистан|accessdate=2024-12-28|archivedate=2013-10-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf}}</ref> : {| class="standard" style="width 70em; max-width 70%;" ! style="text-align:center" |'''Улуттар''' ! Саны (адам.) ! Пайыздык көрсөткүч (%) |- ! [[тажиктер]] | style="text-align:center" | 27,729 | style="text-align:center" | 98.69 % |- ! [[өзбектер]] | style="text-align:center" | 241 | style="text-align:center" | 0,86 % |- ! кыргыздар | style="text-align:center" | 52 | style="text-align:center" | 0.19 % |- ! [[орустар]] | style="text-align:center" | 25 | style="text-align:center" | 0.09 % |- ! башка улуттар | style="text-align:center" | 51 | style="text-align:center" | 0.18 % |- ! баардыгы | style="text-align:center" | 28,098 | style="text-align:center" | 100.00 % |} == Спорт == 1950-жылдары [[Топтуу хоккей]] боюнча Тажикстандын чемпиондугу өтүп, ошол учурда эле Хорогдун өзүнүн стадиону болгон. Спорттун бул түрү боюнча беттештер өткөн эң бийик спорт объектиси<ref>{{Cite web|url=http://bandynet.ru/v1/node/14931|title=Опубликован календарь матчей турнира по хоккею с мячом Азиады-2011|accessdate=2024-12-28|archivedate=2015-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221111439/http://bandynet.ru/v1/node/14931}}</ref> . == Туризм == Хорог Памирдин туристтик борборлорунун бири жана Памирдин негизги кызыктуу жерлерине туристтер үчүн шаар саякатоонун алгачкы этапбынын башталышы болуп саналат. == Ботаникалык бакча == Шаардын чыгыш четинде Памир ботаникалык багы жайгашкан — КМШдагы эң бийик жана дүйнөдө деңиз деңгээлинен бийиктиги боюнча экинчи (2320 м) орунда, [[Непал]] Ботаникалык бакчасынан кийин. Бак 1940-жылы негизделген. Ботаникалык бактын коллекциясында дүйнөнүн бардык аймактарынан 4 миңден ашык өсүмдүктөрдүн түрүн камтыйт. Тажикстандын эгемендүүлүк доорунда бакча ийгиликтүү ишин улантып, илимий иштер жүргүзүп келет. == Белгилүү инсандары == * Феликс Ташмухамедов — Советтик жана Тажикстандык драматург, режиссёр жана театр мугалими. * Азизбек Наврузбеков — Моветтик мамлекеттик жана саясий ишмер, Тажикстанда Совет бийлигин негиздөөчүлөрдүн бири, Коммунисттик партиясынын (большевиктер) мүчөсү. == Булактар == {{Булактар}} {{Тажикстандын шаарлары}} [[Категория:Тажикстан шаарлары]] rvzzbe34l0s93hm2gn8x5n27jd6fqf4 4 136776 644640 644560 2026-04-22T12:02:32Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 644640 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12428}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5651}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4460}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1426}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 41 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 42 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 43 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 44 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 45 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:757}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 106 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 107 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 108 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 109 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 110 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 111 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 112 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 113 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 114 || [[User:Dostojewskij|<span style="color:gray">Dostojewskij</span>]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 115 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 116 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 117 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 118 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 119 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 120 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 123 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 124 || [[User:A.djan|A.djan]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 125 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 126 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 127 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 128 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 129 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 130 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 131 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 132 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 133 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 134 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 135 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 136 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 137 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 138 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 139 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 140 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 141 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 142 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 143 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 144 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 146 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 147 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 148 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 149 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 150 || [[User:Darkicebot|<span style="color:gray">Darkicebot</span>]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}} {{/end}} c5t5gtcb2uogezo5pmskykmofhorfm6 4 137589 644642 644562 2026-04-22T12:02:35Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 644642 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113895}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35003}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8485}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3055}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1111}}]] |- | 20 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 21 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 22 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 23 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:869}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 5bgh70e34u66d1q6mnn05se01oks9wb 4 137601 644641 644561 2026-04-22T12:02:34Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 644641 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113895}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35003}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12428}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:10986}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8485}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5651}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4460}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3055}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1426}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1111}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 55 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 56 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 57 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 58 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 59 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 60 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 61 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 62 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:869}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 63 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 64 || [[User:Элдин беги|Элдин беги]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 65 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 66 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 67 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 68 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 69 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:757}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|ДолбоЯщер]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 127 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 128 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 141 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 142 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} 5lvicpz3wcs9tbwz2mbbc818ktxs0js 0 150040 644654 642647 2026-04-22T19:51:31Z MuratbekErkebulan 44284 644654 wikitext text/x-wiki {{ОЖ-Казакстан |lat_deg=49 |lat_min=57 |lat_sec= |lon_deg=82 |lon_min=37 |lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale= |климаты=катуу континенттик |сайты=https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-oskemen?lang=kk Өскемен қаласының әкімдігі |герб=Oskemen seal.jpg |кыргызча аталышы=Үстөмөн |абалы=Шаар |казакча аталышы=Өскемен |сүрөт={{Фотомонтаж | photo1a = Панорама города Усть-Каменогорск.jpg{{!}} | photo2a = День-города-Усть-Каменогорск.jpg{{!}} | photo2b = Iloveoskemen.jpg{{!}} | photo4a = Фонтан_ука1.jpg{{!}} | photo4b = Фонтан_ука2.jpg{{!}} | photo5a = UKam1.jpg{{!}} | photo5b = UKam2.jpg{{!}} | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 270 | foto_montage = | }} |негизделген күнү = |мурдагы аталышы = |аянты = |ОЖ борбордук бийиктиги = |климаты = катуу континенталдык |расмий тили = казак тили |калкы = {{өсүү}} 374 713 <ref>[https://stat.gov.kz XLS Үстөмөн калкы]</ref> |калкты каттоо жылы = |жыштыгы = 4395 |улуттук курам = 51% казак, 48% орус |этнохороними = |убакыт аралыгы = +5 |телефон коду = |почта индекси = |автомобил номери = 16 KZ |идентификатор түрү = |сандык идентификатор = |Commons категориясы = Ust-Kamenogorsk }} '''Үстөмөн'''<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/esimdekg/posts/%D0%BA%D0%B5%D1%87%D1%8D%D1%8D-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%B4%D0%B5-%D1%84%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B7%D0%B5-%D1%88%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD-%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BF-%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BF-%D1%83%D1%88%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B9-%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D2%AF%D0%BA-%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%B4%D2%AF%D0%BA-1989-%D0%B6%D1%8B%D0%BB-%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5/626747473033779/|title=Кечээ архивде «Фрунзе шамын» барактап жатып, ушундай сөздүк көрдүк. 1989-жыл. Мамлекеттик тил мыйзамы талкууланып, аны илгерилетүү маселелери күн тартибинде көтөрүлүп жаткан учур.|author=Эсимде}}</ref> ({{Lang-kk|Өскемен}}) — [[Чыгыш Казакстан облусу|Чыгыш Казакстан облусундагы]] шаар, аймактын өнөр жай жана маданий борбору. Шаар 1720-жылы [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] жана Үлбү дарыяларынын кошулган жеринде негизделген. Казакстандын чыгыш бөлүгүндө, Эртиш жана Үлбү дарыяларынын кошулган жеринде жайгашкан ал 54,4 миң гектар аянтты ээлейт. Жаратылышы континенталдык. Шаардын калкынын саны 333 112 адамды түзөт (2019). Учурда Үстөмөндө 76,8 миң пенсионер бар (жалпы сандын 23,9у).%, анын ичинен 2476сы [[Улуу Ата-Мекендик согуш|Улуу Ата Мекендик согуштун]] катышуучулары болгон. Үстөмөн - Казакстандын эң кооз шаарларынын бири. Мамлекеттик бийлик Казакстандын Конституциясына ылайык мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлигинин принциптерине негизделген. Шаардагы мыйзам чыгаруу бийлигин Маслихат жүргүзөт. Ал 25 депутаттан турат. Сот бийлигин Үстөмөн шаардык соту жана Арбитраждык сот жүргүзөт. == Кыскача сүрөттөмө == Үстөмөн Казакстандын чыгыш бөлүгүндө, [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] жана Үлбү дарыяларынын кошулган жеринде жайгашкан, аянты 54,4 миң гектарды түзөт. Климаты континенталдык. [[Шаар|Шаардын]] калкынын саны 320,2 миң адамды түзөт. Учурда Үстөмөндө 76,8 миң пенсионер бар (жалпы сандын 23,9у). %, анын ичинен 2476сы Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучулары болгон. Азыркы Үстөмөн - [[Казакстан|Казакстандагы]] түстүү металлдардын борборлорунун бири. Аймактын алдыңкы тармактары түстүү металлдарды өндүрүү, машина куруу болуп саналат. Үстөмөн шаарында 6072 чарба жүргүзүүчү субъект, 143 акционердик коом, 2335 жоопкерчилиги чектелген шериктештик, 48 дыйкан чарбасы, 1333 соода ишканасы катталган. Үстөмөн шаарынын ири жана орто ишканаларында жана уюмдарында 78,7 миң адам иштейт, анын ичинде өндүрүш тармагында 31,4 миң адам, курулушта 5,8 миң адам, билим берүү жана саламаттыкты сактоодо 16,1 миң адам, соодада 9,7 миң адам, транспорт жана байланышта 10,3 миң адам ж.б. 17,7 миң адам чакан жана орто бизнес менен алектенет. [[Чыгыш Казакстан облусу|Чыгыш Казакстан облусунда]] байланыш автомобиль, темир жол, дарыя жана аба жолдору аркылуу жүргүзүлөт. Унаа тармагы автомобиль жолдоруна негизделген. [[Шаар|Шаардын]] аймагында 631 адамды батырган 10 мейманкана, 47,1 миң студентти кабыл алган 63 мектеп (52 мамлекеттик жана 11 жеке менчик), 14 жогорку окуу жайы (17,1 миң студент), 11 орто окуу жайы (6,3 миң студент), 7 кесиптик окуу жайы (3,4 миң студент), 26 мектепке чейинки билим берүү мекемеси жана 29 маданият мекемеси бар. Үстөмөн - көз карандысыз Казакстандын эң кооз шаарларынын бири. Мамлекеттик бийлик [[Казакстан|Казакстандын]] Конституциясына ылайык мыйзам чыгаруу, аткаруу жана сот бийлигинин принциптерине негизделген. Шаардагы мыйзам чыгаруу бийлигин Маслихат жүргүзөт. Ал 25 депутаттан турат. Сот бийлигин Үстөмөн шаардык соту жана Арбитраждык сот жүргүзөт. == Шаардын негизделген тарыхы == [[Файл:Mosque_oskemen.jpg|left|thumb]] 17-кылымда орус өкмөтү [[Эртиш (дарыя)|Үстөмөн]] дарыясынын жогорку агымы боюнча кеңейүү үчүн бир нече кадамдарды жасаган. Бул каалоонун бир нече себептери болгон: * а) Орусиянын чыгыш чек араларын бекемдөө; * б) чыгыш өлкөлөрү менен соода мамилелерин кеңейтүү; * в) Алтайдын байлыгына ээ болуу. Чепти Үлбүнүн дарыясынын Эртиш дарыясына кошулган жерине куруу пландаштырылган. Араандын командири гвардия майору Иван Михайлович Лихарев император [[Пётр I|Петр Iге]] "рапорт" жазган. 1720-жылдын 12-17-августунда чептин курулушу башталган. И.М. Лихарев подполковник Ступиндин жетекчилиги астында 363 адамдан турган гарнизон калтырган. Курулушту инженер Летранж жетектеген. Убакыттын өтүшү менен адамдар чептин жанына отурукташа башташкан. Ал [[Айыл|айылга]], андан кийин станицага айланган. Станица 1804-жылы шаар деп атала баштаган. Ал эми 1868-жылы Үстөмөнгө шаар мартабасы берилген. Шаарда соода жана айыл чарба продукцияларын кайра иштетүүчү жайлар өнүгө баштаган, порт (пирс) курула баштаган. Кийинчерээк жеңил өнөр жай жана темир жол курулушу башталган. Улуу Ата Мекендик согуш учурунда оор өнөр жай өнүккөн. [[Файл:На_Иртыше_Усть-Каменогорск_(4).jpg|right|thumb|250x250px|Эртиш (сол жээк), Стрелка кичи районунан көрүнүш]] === Иш-чаралардын күнбарагы === Үстөмөн чебинин курулушу тууралуу жазма маалыматты бояр Федор Байков калтырган. '''1714''' — Шибердин губернатору М. Гагарин Петр Iге Иркут дарыясынын жээгинде "алтын кумдар" бар экенин айткан. '''1715-жылдын июль айы''' – Тоболдон келген И. Бухгольцтун отряды Эртиш дарыясы боюнча сүзүп жөнөйт. Көп өтпөй Ямышев чеби курулат. '''1719-жылы''' Петр I Яркенд алтынын издөө жана Шибердин губернатору Матвей Гагаринин зулумдугун ашкерелөө үчүн жаңы араан жөнөткөн. '''1720-жылдын''' май айында И.М. Лихаревдин экспедициясы Эртиш дарыясы аркылуу Зайсан көлүнө чейин сүзүп барган. Үлбү дарыясынын Эртишке куйган жеринде жаңы чептин - Үстөмөндүн пайдубалы түптөлгөн. Үстөмөн чеби Орусия империясынын картасында пайда болгон. '''1882–1885''' – Покров чиркөөсү курулган. '''1902-жылы''' Мариин аялдар коллежи курулган. Педагогикалык курстун студенттери Элди билим берүү коомунун эсебинен окушкан. '''1912-жылы''' "Эхо" кинотеатры ачылып, кийинчерээк ал "Октябрь" кинотеатры деп аталып калган. '''1917-жылдын''' октябрь-ноябрь айларында Үстөмөн шаарында большевиктик уюмдар түзүлгөн. Большевиктер өздөрүнүн Депутаттар Кеңешин түзүшкөн, аны жыйырма төрт жаштагы фронтчу Яков Васильевич Ушанов жетектеген. '''1918-жылдын''' 14-мартында бийлик большевиктик Кеңешин колуна өткөн. '''1918''' -жылы "Усть-Каменогорская жизнь" гезити жарык көргөн. '''1919-жылдын''' жайында Үстөмөн түрмөсүндө Колчак тарабынан жүргүзүлгөн кызылдардын көтөрүлүшү болуп, андан Н. Тимофеев менен С. Гончаренко гана аман калган. '''1919-жылдын''' күзүндө жергиликтүү партизандык отряддар биригишкен. Биринчи Алтай Кызыл Бүркүт полку түзүлгөн. Полктун командири болуп коммунист Никита Иванович Тимофеев дайындалган. '''1920-жылдардын''' башында Кендүү Алтайда Кеңеш бийлиги орногон. '''1920-жылдын''' 4-апрелинде Үстөмөн жаштары Элдик үйгө чогулушкан. Бул Үстөмөн комсомолунун биринчи чогулушу болгон. '''1924-жыл''' - Шаардык комиссариат менен Шаардык кеңештин ортосунда биринчи телефон линиясы тартылган. '''1925-жыл''' - В-4 тибиндеги биринчи радио кабыл алгыч түзүлгөн. '''1930-жылдын октябрь айы''' – Семей шаарынан алынып келинген жабдуулардын негизинде шаардык телефон станциясы уюштурулган. Бул жабдуулар номер терүүчү аппараттан жана 20 телефон аппаратынан турган. '''1931-жылы''' Рубцовка-Риддер темир жолунун курулушу башталган. 1938-жылы бул линия Алтай тоолорун Трансшибер жана Орто Азия автомобиль жолдору менен байланыштырган. '''1934''' – Сергей Киров биздин республикага дан эгиндерин оруп-жыюу үчүн келген. Ал Чыгыш Казакстанда үч күн болгон. Бул учурда Большая көчөсүнө Кировдун ысымы ыйгарылган. Киров 1934-жылы сөз сүйлөгөн эски имарат (мурдагы облустук Аткаруу Комитети) азыр тарыхый эстелик деп эсептелет. '''1935-жыл''' - Регионду райондор менен байланыштырган аба жолу ачылган. '''1936-жыл - Покров чиркөөсү атеисттик саясий көз караштардын таасири астында бузулган.''' Пожарный деп аталган көчөгө Максим Горькийдин ысымы ыйгарылган. '''1939-жыл - Үстөмөн Чыгыш Казакстан облусунун борбору болуп калган.''' Үстөмөн гидроэлектростанциясынын курулушу башталды. Жол курулушунун экинчи этабы '''1941-жылы''' 8-майда башталган. Согуш жолдун курулушуна бир топ тоскоолдук кылган, бирок курулуш улантылып, согуштун биринчи жылында аяктаган. '''1942-жыл''' - Жез өндүрүүчү электролиттик заводдун курулушу башталган. '''1947-жылдын''' сентябрь айы – Жез заводу өзүнүн биринчи металл продуктусун чыгарган. '''1949-жыл''' - Октябрь айында Үлбү металлургиялык заводу өз продукциясын чыгара баштаган. '''1950-жыл''' - Кадмий металлын өндүрүү өздөштүрүлдү. '''1950-жыл''' – Түстүү металлдар боюнча илимий-изилдөө институтунун Алтай филиалы – “Гинцветмет” – “Алтайцветмет” түзүлгөн. 1955-жылы ал Бүткүл союздук түстүү металлдар боюнча тоо-кен институту (ВНИИцветмет) деп өзгөртүлгөн. '''1951-жыл''' — Үстөмөн шаардык пионерлер үйү Областтык пионерлер үйү деп өзгөртүлгөн. '''1951-жылы''' Үстөмөн жез заводу коргошун-цинк заводу деп өзгөртүлгөн. '''1952-жылдын июнь айы -''' коргошун заводу алдыңкы ишканалардын бирине айланган. '''1952-жылдын''' 20-декабры – Гидроэлектростанция өзүнүн биринчи коммерциялык электр энергиясын өндүргөн. '''1953-жылдын 3-июну -''' Үстөмөн ГЭСинин биринчи шлюзу ишке киргизилген. Конденсатордук цехтин курулушу июнь айында башталган. '''1954-жылы''' январда Защита-Зырян темир жолу ишке киргизилген. '''1955-жылдын''' июнь айы. Жаңы жез заводу ишке киргизилген. Дүйнөлүк стандарттарга ылайык металл өндүрүүгө ылайыктуу жаңы технология өндүрүшкө киргизилген. '''1956-жылдын''' 19-июну - Үстөмөн эмерек фабрикасы өзүнүн алгачкы продукциясын чыгарган. '''1957''' -жылдын 30-апрелинде Үстөмөн шаарында металлургдардын маданият сарайы ачылган. '''1958-жылдын''' 15-марты - Үстөмөн телекөрсөтүү борбору биринчи телекөрсөтүүнү уюштурган, андан кийин телекөрсөтүү тынымсыз улантылган. '''1958-жылдын''' октябрь айы - Үстөмөн курулуш жана жол институту ачылган. '''1958-жылдын''' 6-ноябры - аянтта В.И. Лениндин эстелиги тургузулган. '''1958-жылы''' Чыгыш машине куруу заводунда болот эритилген. '''1959-жылдын''' апрель айы - Үстөмөн конденсатор заводу өзүнүн биринчи продукциясын чыгарган. (62 конденсатор чыгарылган.) '''1959-жылдын''' аягында Үстөмөн куруучулары шаардын тургундарына Байланыш үйүн белек кылышкан. '''1961-жылдын''' 16-октябрында Үстөмөн приборлор заводу өзүнүн алгачкы продукциясын чыгарган. '''1962''' -жылдын 11-августунда Үстөмөн шаарынын борбордук маданият үйү ачылган. '''1962-жыл''', 10-октябрь - Үстөмөн титан-магний комбинаты өзүнүн алгачкы продукциясын чыгарган. '''1963-жыл''', 3-март - Үстөмөн титан-магний комбинатынын эксперименталдык цехи титан губкасын чыгарган. '''1965''' -жылдын 27-мартында Үстөмөн титан-магний комбинаты толук ишке киргизилген. '''1965-жыл''', 12-октябрь - Үстөмөн аэропортуна Үстөмөн-Алматы каттамын аткарган Ан-24 учагы конгон. '''1965-жыл''', 6-ноябрь – "Юбилейный" кинотеатры ачылган. '''1968''' -жылдын январь айы - Үстөмөндө керамзит заводунун курулушу башталган. '''1969-жыл''', 22-март - Үстөмөндө Спорт сарайы ачылган. (5100 орундуу) '''1970-жыл''', январь – Чыгыш Казакстандын тургундары Маскөө жана Алматы шаарларынан телеберүүлөрдү көрө алышы үчүн магистралдык байланыш тармагы ишке киргизилген. '''1970''' -жылдын 9-августунда Үстөмөн шаарында Эртиш дарыясы аркылуу өтүүчү көпүрө пайдаланууга берилген. '''1970-жыл, октябрь''' - Үстөмөн мейманканасы ишке киргизилген. '''1970-жыл, июль''' - Үстөмөн жибек кездеме фабрикасы негизделген. '''1973-жыл, апрель''' - Үстөмөндө эки район түзүлгөн: Үлбү жана Октябрь райондору. '''1974-жылдын ноябры''' – Жаңы Согра айылында Кеңеш Бирлигинин Коммунисттик партиясынын XXIII съезди атындагы атайын мамлекеттик чарба уюштурулуп, бакча продукцияларын өндүргөн. '''1975-жыл, 7-май''' - Үстөмөндөгү Эртиш дарыясынын жээгинде Улуу Ата Мекендик согушта курман болгон чыгыш казакстандыктардын эстелиги тургузулган. '''1975-жылдын сентябрь айы''' - Үстөмөн маданий-агартуу училищеси ачылган. '''1979-жылдын декабрь айы''' – 500 тигүүчү машинадан турган Жибек жана кездеме фабрикасынын курулушунун үчүнчү этабы башталган. '''1980-жылдын''' май айы - Чыгыш Казакстандын аймагындагы коруктар боюнча чечим кабыл алынган: Күрчүм, Тарбагатай, Маркакөл жана "Рахман көлү" коруктары киргизилген. '''1981-жыл, ноябрь''' – О. Бөкөевдин "Кум чоорчулар ырдайт" аттуу китеби жарык көргөн. '''1982''' -жылдын август айында Үстөмөн шаарында казак композиторлорунун ырларына арналган фестиваль өткөрүлгөн. '''1986-жылы''' Малеев кени эксплуатацияга киргизилген. '''1987-жылдын''' декабрь айы - Үлбү көпүрөсү катуу үшүк учурунда кулап түшкөн. '''1989-жылы''' аймактык басмакананын курулушу аяктаган. '''1990-жыл''', 14-июнь. - Зайсан районунда 9,0 баллга жеткен күчтүү жер титирөө болгон. '''1990''' -жылдын 12-сентябры - Үлбүнүн металлургиялык заводунун бериллий өндүрүшүндө жарылуу болгон. '''1992-жылдын январы''' - "Кудуреттүү Машаяктын" сөлөкөтү калыбына келтирилген Троица соборуна кайтарылган. '''1994-жыл, январь''' - Үстөмөндөгү биринчи менчиктештирилген жогорку окуу жайы - Чыгыш гуманитардык институту негизделген. '''1996-жылдын январы''' – Троица собору 70 жылдан кийин кызматын баштаган. '''1997-жыл, май''' – Чыгыш Казакстан жана Семей облустары бириктирилди. Сентябрь айында Краснооктябрь көчөсүнө жазуучу Мухтар Ауэзовдун ысымы ыйгарылды. Азыр ал М. Ауэзов проспектиси деп аталат. '''1998-жыл''', 25-октябрь – Эртиш дарыясы аркылуу жаңы көпүрө пайдаланууга берилди. '''1999-жылы''' Казакстандын хоккей боюнча улуттук курама командасы Азия кышкы оюндарынын чемпиону болгон. == Калк саны == Усть-Каменогорск шаарынын калкы <ref>http://www.oskemen.kz {{Webarchive}}</ref> {| class="wikitable" !1897-жыл ! 1959-жыл ! 1970-жыл ! 1979-жыл ! 1989-жыл ! 1991-жыл ! 1999-жыл ! 2004-жыл ! 2005-жыл ! 2006-жыл |- | 8721 | 150 371 | ▲ 230 340 | ▲ 274 287 | ▲ 324,478 | ▲ 332 900 | {{Төмөндөө}} 310 950 | {{Төмөндөө}} 294,507 | {{Төмөндөө}} 291 518 | {{Төмөндөө}} 288 509 |- ! 2007-жыл ! 2008-жыл ! 2009-жыл ! 2010-жыл ! 2011-жыл ! 2012-жыл ! 2013-жыл ! 2014-жыл ! 2015-жыл ! 2016-жыл ! 2017-жыл ! 2018-жыл ! |- | {{Төмөндөө}} 287,693 | ▲ 286 709 | ▲ 303,720 | ▲ 304 973 | ▲ 307 251 | ▲ 309,534 | {{Төмөндөө}} 309 510 | ▲ 314 069 | ▲ 316 893 | ▲ 321 202 | ▲ 328 294 | ▲ 329 090 |- ! 2019-жыл ! 2020-жыл ! 2021-жыл |- | ▲ 331 614 | ▲ 346 127 | ▲ 349 463 |} {| class="wikitable" |+2021-жылдагы улуттук эл каттоонун (2009, 2021) жыйынтыгы боюнча калктын саны ! 2009-жыл ! 2021-жыл ! 2021-жыл 2009-жылга салыштырмалуу пайыз менен ! Эркектер 2009 ! Эркектер 2021 ! 2021-жыл 2009-жылга салыштырмалуу пайыз менен ! Аялдар 2009 ! Аялдар 2021 ! 2021-жыл 2009-жылга салыштырмалуу пайыз менен |- | 303720 | ▲ 349463 | 115.1 | 137031 | ▲ 162980 | 118.9 | 166689 | ▲ 186483 | 111.9 |} == Үстөмөн шаарынын символдору == === Үстөмөн шаарынын желеги: === [[Файл:Oskemen-remade.png|right|thumb|200x200px]] Желек – тик бурчтуу, ак кездеме, анын ортосунда дарак, четтерине чейин жылышып, Үстөмөн шаарынын герби чагылдырылган. Дарактын улуттук оюм-чийим менен кооздолгон тилкеси бар. Кездеменин карама-каршы тараптарында эки кыйгач тилке биригип, Үлбү жана [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] дарыяларынын кошулушун символдоштурган тилке пайда болот. Мамлекеттик желек көк түстө, оюм-чийим жана кыйгач тилкелер шаардын аймактык таандыктыгын символдоштурат. Түстөрдүн айкалышы (ак, көк, гербдин ар түрдүүлүгү) тазалыкты, байлыкты жана гүлдөп-өнүгүүнү символдоштурат. Желектин туурасы менен узундугунун катышы 1:2. === Өскемен шаарынын герби: === [[Файл:Oskemen_seal.jpg|right|thumb|123x123px]] Герб классикалык калканга негизделген, анда тоо чокулары жана алардын ортосундагы суу мейкиндиктери жайгашкан. Анда жашыл жээктер менен курчалган Үлбү жана [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] дарыялары чагылдырылган. Гербдин жогорку бөлүгү шаардын аталышы, ал эми төмөнкү бөлүгү чептин негизделген жылы жазылган лентага оролгон күзөт мунарасы. Гербдин түстөрү: сары - байлык жана күч, көк - сулуулук жана улуулук, жашыл - жаратылыш байлыгы. Гербдин туурасы менен узундугунун катышы 4:3. === Гимн === Жаса, Өскемен! Сөзү: В. Юркина, С. Апасова Обону: С. Апасова 1. В самом сердце Рудного Алтая Над рекой, у каменных высот Ты стоишь как крепость вековая Мира и спокойствия оплот. Подружились Левый с Правым Две судьбы в одну объединив, Всем народом трудовым и славным Крепость в город-сказку превратив! ПРИПЕВ: Славься, Усть-Каменогорск! Встанем рядом и споем друг-другу: "Мы тобой гордимся, Усть-Каменогорск, Город казахстанских металлургов!" 2. Твой металл известен всей планете??? В Атомпроме нет тебя сильней, Здесь в хоккей играют наши дети, В Высшей Лиге знают твой хоккей! Жасай бер қиындық көрместен, Әр күнi дәулетiң өрлеткен. Жасай бер жылдармен жасарып, Ұл-қызың бесiктей тербет сен. ПРИПЕВ: Жаса, Өскемен, Жаса! Әсем әнмен, әсем жырмен өрiлiп. Мақтанамыз өзiңмен Сүйемiз сенi Оттай ыстық сезiмменен. Славься, Усть-Каменогорск Встанем рядом и споем друг-другу: "Мы тобой гордимся, Усть-Каменогорск, Город казахстанских металлургов!" "Мы тобой гордимся, Усть-Каменогорск, Город казахстанских металлургов!" Город казахстанских металлург == Экологиясы == Бүгүнкү күндө [[экология]] маселеси Үстөмөн шаары үчүн эң актуалдуу маселелердин бири болуп саналат, анткени Үстөмөн [[Казакстан|Казакстандын]] эң ири өнөр жай борборлорунун бири болуп саналат жана ал уникалдуу урбанизацияланган системаны көрсөтөт. [[Шаар|Шаардагы]] учурдагы [[Экология|экологиялык]] кырдаалды эске алуу менен, жергиликтүү аткаруу бийлиги экологиялык маселелерге жана айлана-чөйрөнү жакшыртууга жана турукташтырууга багытталган айлана-чөйрөнү коргоо чараларын ишке ашырууга чоң көңүл буруп жатат, алар аймактык жана жергиликтүү бюджеттердин, ошондой эле жаратылышты пайдалануучу ишканалардын жеке каражаттарынын эсебинен пландаштырылып жана ишке ашырылууда. [[Файл:Bulvar_oskemen.jpg|left|thumb|250x250px]] "[[Чыгыш Казакстан облусу|ЧКОнун]] 2008-2010-жылдарга арналган айлана-чөйрөнү коргоо" аймактык программасынын алкагында, келишимдик планга ылайык, 2010-жылы облустук бюджеттен Үстөмөн шаарына 54,6 миллион теңге бөлүнгөн, ал жылдын аягында 100 миллион теңгени түзгөн. % иштелип чыккан. 2010-жылга карата кайра каралган планга ылайык, Үстөмөн шаарын жакшыртуу боюнча айлана-чөйрөнү коргоо чараларын ишке ашыруу үчүн жергиликтүү бюджеттен 12,1 миллион теңге бөлүнгөн, ал 100-жылы ишке ашырылат. % иштелип чыккан. Үстөмөн шаарындагы жаратылышты пайдалануучу ири ишканалар ("Казцинк" ЖЧК, "УМЗ" ААК, "ТМК" ААК, "Үстөмөн ЖЭБ" жана "Согралык ЖЭБ" ЖЧК) тарабынан 2010-жылга пландаштырылган айлана-чөйрөнү коргоо иш-чаралары пландаштырылган иш-чаралардын 108%ын түздү. % өздөштүрүлдү. Үстөмөн шаарынын [[Аким|акиминин]] төрагалыгы астында экологиялык маселелер боюнча жумушчу топ түзүлдү, анын курамына аймактык коомдук кеңештин эксперттик комиссиясынын өкүлдөрү кирди. 2010-жылы жумушчу топ 12 жыйын өткөрүп, алардын жүрүшүндө [[шаар]] үчүн төмөнкү артыкчылыктуу экологиялык маселелер изилденип, каралды: 1. Шаардык абанын булганышынын анализи 2005-2009-жылдар аралыгында жүргүзүлгөн; 2. Шаардын борбордук бөлүгүндө унаалардын токтоп турушу чектелүү болгондуктан, шаардын борбордук көчөлөрү бошотулуп, светофорлордун жыштыгы жөнгө салынды; 3. Шаардын жүргүнчү ташуучу транспорт ишканаларынын жылма курамы керектөө нормаларына ылайык текшерилди; 4. [[Суу|Суунун]] деңгээлинин төмөндөшүнүн себебин аныктоо үчүн [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] бассейнин деталдуу изилдөө жүргүзүлдү, анын натыйжасында [[Эртиш (дарыя)|Эртиш]] бассейниндеги суунун деңгээлинин төмөндөшү табигый жана климаттык өзгөрүүлөргө байланыштуу экени аныкталды; 5. [[Атмосфера|Атмосфералык]] абанын абалын көзөмөлдөө, зыяндуу заттарды нейтралдаштыруу жана [[суу]] агымдарын тазалоо боюнча башка өлкөлөрдүн тажрыйбасы изилденип, аларды Үстөмөн шаарына киргизүү мүмкүнчүлүктөрү каралды. Климаты кескин континенталдуу. Январдагы орточо температура -17ден -26 градуска чейин, июлда +19,6дан +23 градуска чейин. Кышында абсолюттук температура -55, жайында +41 градус. Жаан-чачындын көлөмү бирдей эмес, негизинен жылына 1000 мм. 2004-жылдын 1-октябрына карата маалыматтар боюнча, шаардын калкынын саны 302,9 миң адамды түзөт, анын ичинде 292,2 миң шаардык жана 10,7 миң айылдык тургундар. Меновной айылдык округунун курамына кирген Ахмер, Жана Ахмер, Ново-Явленка, Самсоновка, Меновной, Ново-Троицк, Прудхоз айылдары шаардын аймагына кирет. Жергиликтүү өз алдынча башкаруу өкүлчүлүктүү жана аткаруучу органдар аркылуу жүзөгө ашырылат. Аткаруу бийлигин шаардын акими жүргүзөт. Жергиликтүү өз алдынча башкаруунун иш-аракеттеринин экономикалык жана финансылык негизин жергиликтүү бюджет жана шаардын коммуналдык менчигинин карамагындагы мүлк түзөт. Экономикалык түзүмдө өнөр жай 57%, соода 29%, курулуш 10%, транспорт жана байланыш 2%, ал эми айыл чарбасы 1% түзөт. Үстөмөн шаарынын аймактык ички дүң продукциясындагы үлүшү өнөр жайда 49,7%, негизги капиталга инвестицияларда 46,2%, жүргүнчү ташууларда 50,4%, тышкы соода жүгүртүүдө 72,1%, соодада 51,7% жана айыл чарбасында 1,2% түзөт. == Өнөр жай == Акыркы жылдары шаардын экономикалык абалы туруктуу өнүгүп келе жатат. Буга өнөр жай көрсөткүчтөрүнүн жылдан-жылга өсүшү өбөлгө түзүүдө (2000-жыл - 12,2%, 2001-жыл - 116,3%, 2002-жыл - 102,3%, 2003-жыл - 105,8%, 2004-жыл - 105,9%). Экономиканын негизги тиреги - түстүү металлургия. Бул тармак аймактын, ошондой эле шаардын экономикасынын барометри болуп саналат. Шаардын өнөр жайы республика боюнча белгилүү болгон "Үлбү металлургиялык заводу" ААК, "Казцинк" ТК, "Үстөмөн титан-магний заводу" ААК ж.б. сыяктуу ишканалары менен белгилүү. Машина куруу комплексинде башка ишканалар да бар: "Чыгышмашзавод" АК, "Азия Авто" АК, "Үстөмөн арматура заводу" АК, "Үстөмөн конденсатор заводу" АК, алар негизинен тоо-кен казып алуу жана кайра иштетүүчү жабдууларды, мунай жана газ түтүктөрү үчүн арматураларды, автомобильдерди жана конденсаторлорду чыгаруу менен алектенишет. Шаарда ошондой эле ири тамак-аш өнөр жайы, атап айтканда: "Май" АК, "Эмил" ЖЧК, "Үлбү-Комплекс" ЖЧК, "Адил" АК бар. Өндүрүш кубаттуулугу эт жана сүт азыктарын кайра иштетүүгө, жашылча-май, кондитердик азыктар, спирт ичимдиктери жана башка айыл чарба продукцияларына багытталган. == Маданият == === Музей === * Аймактык жергиликтүү тарых музейи * Чыгыш-Казакстан аймактык архитектуралык-этнографиялык жана жаратылыш-ландшафттык музей коругу * Чыгыш Казакстан искусство музейи === Китепканалар === * А.С. Пушкин атындагы облустук китепкана * Үстөмөн шаардык акимчилигинин "Оролхан Бөкөй атындагы борборлоштурулган китепкана системасы" * Чыгыш Казакстан облустук балдар жана өспүрүмдөр китепканасы * Чыгыш Казакстандагы Республикалык илимий-техникалык китепкананын филиалы * Чыгыш Казакстан облустук сокурлар жана начар көргөндөр үчүн атайын китепкана (Чыгыш Казакстандагы жалгыз китепкана) == Театрлар жана залдар == * Жамбул Чыгыш Казакстан драма театры * Чыгыш Казакстан облустук филармониясы * Облустук Элдердин достугу үйү * Металлургдардын маданият сарайы * Борис Александров атындагы спорт сарайы [[Файл:Dramteatr-oskemen.jpg|right|thumb|250x250px|Жамбул Чыгыш Казакстан драма театры]] === Кинотеатрлар === * '''Jubilee''' - 6 кинотеатр * '''Hollywood''' — 2 кинотеатр * '''ECHO''' — 3 кинотеатр * '''5D''' кинотеатры == Диний имараттар == [[Файл:New Mosque Oskemen.jpg|thumb|right|Калыйпа Алтай мечити]] 2017-жылга карата шаарда 28 диний бирикме иштейт. Анын ичинде: беш мечит; православдык чиркөөлөр – 7; протестанттык бирикмелер – 13; "Ыйык тескейдин Ыйык Мариясы" Рим-католик чиркөөсү; Үстөмөн шаарындагы Кришна аң-сезими коому; Чыгыш Казакстан облусунун жөөт коомчулугу. Жогоруда айтылган диний бирикмелердин 25 сыйынуу жайы бар. == Массалык маалымат каражаттары == === Телеканалдар === * '''"Алтай" телеканалы''' * '''"Атамекен" телеканалы''' === Радиобекеттер === * "NS радиосу" — 107.0 МГц * "Орус радиосу" — 100,5 МГц * "Европа Плюс Казакстан" — 101.8 МГц * "TENGRI FM" — 103.5 МГц * "Радио МИКС" — 107.9 МГц * «Авторадио Казахстан» — 104,7 МГц * "Гакку FM" — 106.0 МГц * "Радио Дача" — 102.3 МГц * "Казак радиосу" — 104.0 МГц * "Шалкар радиосу" — 105.6 МГц === Гезиттер === * "Устинка Плюс" жумалык маалымат гезити * "Менин шаарым" жумалык гезити * "Рудный Алтай" коомдук-саясий жумалыгы * "Дидар" саясий жумалыгы * "7 күн" аймактык гезити * "Мыйзам" гезити мыйзам жөнүндө * "Усть-Каменогорск кыймылсыз мүлк" гезити * "Флэш" гезити * "Стимул" гезити * "Моя усадьба" гезити * "Регион-Пресс" гезити * "Вестник Компания" гезити * "Кол кармашкан" жеке жарнамалар гезити * "1000 жарнама" жеке жарнамалар гезити * "Баары сиз үчүн" жеке жарнамалар гезити * "Авто Инфо" жарнамалык-маалыматтык гезити * "Жарнама" гезити == Билим берүү жана илим == 2017-жылдын 1-июлуна карата шаарда 44 мектепке чейинки билим берүү мекемеси жана 48 мектеп (анын ичинде 2 жеке менчик мектеп) иштеп келген. === Орто кесиптик билим берүү === * С. Аманжолов атындагы Чыгыш Казакстан мамлекеттик университетинин жогорку колледжи * Д. Серикбаев атындагы Чыгыш Казакстан мамлекеттик техникалык университетинин жогорку техникалык колледжи * Чыгыш Казакстан менеджмент жана технология колледжи * Үстөмөн медициналык техникуму * Техникалык жана экономикалык колледж * Кумаш Нургалиев колледжи * Чыгыш Казакстан юридикалык колледжи * Чыгыш Казакстан техникалык-экономикалык колледжи * Чыгыш техникалык жана гуманитардык колледжи (ETHC) * Үстөмөн курулуш колледжи * Үстөмөн техникалык колледжи * Үстөмөн тейлөө өнөр жай колледжи * «Квансонг» казак-корей колледжи * Транспорт жана жашоо коопсуздугу колледжи * Кесиптик окутуу жана тейлөө колледжи * Стоматологиялык колледж * Бизнес жана укук колледжи * Абдуллин бир туугандардын атындагы Чыгыш Казакстан искусство колледжи * KAEU колледжи * Үстөмөн политехникалык колледжи === Университеттер === * Дөөлөт Серикбаев атындагы Чыгыш Казакстан техникалык университети * Сарсен Аманжолов атындагы Чыгыш Казакстан университети * Казак-Америка Эркин Университети (КАФУ) * Чыгыш Казакстан аймактык университети (ЭКРУ) * Алматы экономика жана статистика академиясы (AESA) * бутактар: ** Плеханов атындагы Орусия экономика университетинин Үстөмөн шаарындагы филиалы ** "Маалыматтык технологиялар" жеке ишканасынын Үстөмөн филиалы Шаарда 1950- жылдан бери КСРБ Министрлер Кеңешинин чечими менен Бүткүл союздук тоо-кен жана металлургия илим-изилдөө институту катары түзүлгөн Чыгыш түстүү металлдардын тоо-кен жана металлургия изилдөө институту иштеп келет. == Үстөмөн маданиятында == Шаар Николай Ановдун "Жоголгон бир тууган" жана "Эртиштеги жарыктар" китептеринде, [[Николай Симонович Чекменёв|Николай]] Чекменевдин "Семиречье" романында, " [[Гауһар тас аңшылары|Бриллианттарды издөөчүлөр"]] телесериалында, " [[Экипаж (фильм, 1979)|Экипаж"]] жана " Тагдыр жомогу" тасмаларында эскерилет. Павел Васильевдин "Серафим Дагеевдин шаары" жана Михаил Чистяковдун "Усть-Камень" ырлары Усть-Каменогорск шаарына арналган. Ал Виктор Дьяковдун "Эч жакка баруучу жол" романында, "Бухтармага саякат" аңгемесинде кездешет. == Шаар жетекчилери == === Акимдери === # Николай Тимофеевич Носиков (1992 — 1995) # Юрий Анатольевич Кудинов (1995 — 1997) # [[Александр Александрович Лукин (саясаткер)|Александр Александрович Лукин (саясатчы)]] (1997-жылдын 16-майы — 1999-жыл) # Вера Николаевна Сухорукова (сентябрь 1999 — январь 2003) # Александр Васильевич Гречухин (январь 2003 — январь 2004) # Амангелди Кажыбаевич Кажыбаев (15.01.2004 — январь 2005) # Магзам Тогжан уулу Баяндаров (2005-ж. январь — 30.05.2005) # Александр Михайлович Быстров (30.05.2005 — 2006) # Манарбек Кадылкумар уулу Сапаргалиев (14.09.2006 — 2007) # Шакарим Сабыр уулу Бухтыгутов (2007-ж. март — 2008-ж. август) # Темирбек Жумак уулу Касымжанов (август 2008 — 2009) # Ислам Алмахан уулу Абишев (март 2009 — февраль 2012) # Серик Шауенович Таукебаев (3.02.2012 — 25.05.2013) # Темирбек Жумагул уулу Касымжанов (25.05.2013 — 20.04.2016) # Эрлан Капар уулу Аймукашев (20.04.2016 — 3.05.2017) # Кубат Мухитович Тумабаев (30.05.2017 — 16.08.2018) # Жакшылык Мукаш уулу Омар (20.08.2018 — азыркы) == Окшош шаарлар == * {{Желек|Түштүк Корея}} [[Каннын]], [[Түштүк Корея]] — 2011 жылдан баштап. * {{Желек|Түркия}} [[Бурса]], [[Түркия]] — 2011 жылдан баштап. * {{Желек|Беларусь}} [[Бобруйск]], [[Беларусь]]. * {{Желек|Израиль}} [[Йокнеам-Илит]], [[Израиль]] — 2012 жылдан баштап. * {{Желек|Орусия}} [[Барнаул]], [[Орусия]] — 2012 жылдан баштап. * {{Желек|Монголия}} [[Өлке (қала)|Өлгий]], [[Моңголия|Моңголстан]] — 2018 жыл 1 ақпаннан баштап. == Сүрөттөр == [[Файл:DKM_uka.jpg|right|thumb|200x200px|Металлургдардын маданият сарайы]] [[Файл:Baiterek_uka.jpg|left|thumb|200x200px|Байтерек]] [[Файл:Ust1.jpg|center|thumb|200x200px|Шаардын типтүү кичинекей аймагы]] == Булактар == {{Булактар}} [[Категория:Казакстан шаарлары]] [[Категория:Pages with unreviewed translations]] topsgazhen2vwmpot4ig3sirers7zhk 0 150668 644644 643773 2026-04-22T13:48:50Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644644 wikitext text/x-wiki {{Футболчу |ысмы = Педри |жынысы = м |лакап аты = Педри<ref>{{cite web|url=https://forvo.com/word/pedri/|title=Pedri pronunciation: How to pronounce Pedri in Spanish|publisher=Forvo.com|lang=es|accessdate=2021-04-29|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429164850/https://forvo.com/word/pedri/|url-status=live}}</ref> |толук аты = Педро Гонсалес Лопес |сүрөт = Pedri.jpg |кеңдик = 300px |сүрөттүн баяндамасы = Педри 2025-жылы |төрөлгөн датасы = 25.11.2002 |төрөлгөн жери = [[Тегесте]], [[Тенерифе]], [[Канар аралдары]], [[Испания]] |жарандыгы = {{Өлкө желеги|Испания}} |бою = 174<ref>{{cite web |title=Педринин "Барселона" клубунун расмий сайтындагы баракчасы |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/654/pedri |work=fcbarcelona.com |accessdate=2025-03-05 |lang=en }}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |жетектөөчү буту = оң |позициясы = жарым коргоочу |азыркы клубу = {{желек|Испания}} [[Барселона (футбол клубу)|Барселона]] |номуру = 8 |жаштар клубдары = {{футболдук карьера |2018—2019|{{желек|Испания}} [[Лас-Пальмас (футбол клубу)|Лас-Пальмас]]| }} |клубдар = {{футболдук карьера |2019—2020|{{желек|Испания}} [[Лас-Пальмас (футбол клубу)|Лас-Пальмас]]|36 (4) |2020—учур|{{желек|Испания}} [[Барселона (футбол клубу)|Барселона]]|154 (22) }} |улуттук курамасы = {{футболдук карьера |2019|{{желек|Испания}} Испания (17ге чейин)|5 (0) |2019|{{желек|Испания}} Испания (18ге чейин)|2 (1) |2020|{{желек|Испания}} Испания (19га чейин)|1 (0) |2020|{{желек|Испания}} Испания (21ге чейин)|4 (0) |2021|{{желек|Испания}} Испания (23кө чейин)|7 (0) |2021—учур|{{футбол|ESP}}|38 (5) }} |клуб тууралуу маалыматтардын жаңылоосу = 28-февраль 2026 |курама тууралуу маалыматтардын жаңылоосу = 14-октябрь 2025 }} '''Пе́дро Гонса́лес Ло́пес''' ({{lang-es|Pedro González López}}), көбүнчө '''Пе́дри''' ({{lang-es|Pedri}}) деген ысым менен таанымал (25-ноябрь 2002-жылы туулган) — [[Испания|испаниялык]] [[футбол|футболчу]], «[[Барселона (футбол клубу)|Барселона]]» клубунун жана [[Испания улуттук футбол курамасы|Испания курамасынын]] жарым коргоочусу. [[2024 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2024-жылкы Европа]] чемпиону. Дүйнөдөгү эң мыкты жарым коргоочулардын бири болуп эсептелинет<ref>{{cite web |last=Maston |first=Tom |date=29 April 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |accessdate=5 May 2025 |work=Goal.com|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Watach |first=Nestor |date=17 April 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |accessdate=5 May 2025 |work=Planet Football|lang=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 June 2025 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer|lang=en}}</ref>. == Жаштык кези == Педро Гонсалес Лопес 2002-жылдын 25-ноябрында [[Канар аралдары|Канар аралдарындагы]] [[Тенерифе]] аралында, [[Тегесте]] шаарында төрөлгөн<ref>{{cite web |title=Pedri: Early life |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0268-1214a39c65a2-47f8b92b4e8e-1000--who-is-pedri/ |publisher=UEFA |accessdate=2025-03-05}}</ref>. Ал кичинесинен эле футболго кызыгып, жергиликтүү академияларда машыккан. 2018-жылы Педри «[[Лас-Пальмас (футбол клубу)|Лас-Пальмас]]» клубунун академиясына кошулуп, бат эле негизги командага чейин жеткен. == Клубдук карьерасы == === Лас-Пальмас === 2019-жылы Педри «Лас-Пальмас» клубунун негизги курамында дебют жасап, 16 жашында клуб тарыхындагы эң жаш оюнчулардын бири болгон<ref>{{cite web |title=Pedri debut Las Palmas |url=https://www.bbc.com/sport/football/49290751 |publisher=BBC Sport |accessdate=2025-03-05 }}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. === Барселона === 2019-жылдын 2-сентябрында «[[Барселона (футбол клубу)|Барселона]]» «Лас-Пальмас» клубу менен сезондун аягында Педринин 5 миллион еврого өтүшү тууралуу макулдашканын жарыялаган. Оюнчу каталон клубу менен эки жылга келишим түзгөн<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri |title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri |publisher=FCBarcelona.com |date=2019-09-02 |lang=ca |accessdate=2020-09-28 |archive-date=2020-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406114407/https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri |url-status=live }}</ref>. Педри 2020/21-сезондо негизги курамдын маанилүү оюнчусуна айланган. Ошол сезондо ал 70тен ашык матч өткөрүп, клуб жана курама үчүн эң көп ойногон футболчулардын бири болгон<ref>{{cite web |title=Pedri played most games in 2020/21 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/31877437 |publisher=ESPN |accessdate=2025-03-05}}</ref>. 2021–22-сезондо «Барселона» курамында Падыша Кубогун ({{lang-es|Copa del Rey}}) утуп, карьерасындагы алгачкы чоң трофейге ээ болгон<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|work=[[FC Barcelona]]|date=17 April 2021|accessdate=23 May 2021}}</ref>. Ошол сезондо ал көптөгөн оюндарды өткөрүп, рекорддорду жараткан, бирок кийинчерээк сан жаракатынан улам сезонду толук аяктай алган эмес<ref>{{Cite web |date=15 April 2022 |title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season |url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html |accessdate=15 April 2022 |work=MARCA |language=en}}</ref>. 2021-жылы Педри клуб менен жаңы келишимге кол койгөн<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021 |work=ESPN|date=14 October 2021|accessdate=14 May 2021}}</ref>. Ошол эле жылы ал Европадагы 21 жашка чейинки эң мыкты футболчу катары «Алтын Бала» ({{lang-en|Golden Boy}}) жана «Копа» ({{lang-en|Kopa Trophy}}) сыйлыктарына татыган<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 November 2021|publisher=Tuttosport|accessdate=22 November 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html |archive-date=25 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or |work=The Independent |date=29 November 2021 |accessdate=30 November 2021 }}</ref>. 2022–23-сезондо Педри [[Хави|Хавинин]] жетекчилиги астында «Барселона» менен алгачкы [[Ла Лига]] чемпиондугун утуп, команданын негизги оюнчуларынын бири болгон<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223 |title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23! |publisher=FC Barcelona |date=14 May 2023 }}</ref>. 2024–25-сезондо ал толук кандуу формага келип, командага туруктуу салым кошуп, Ла Лига, Падыша Кубогун жана Испания Суперкубогун жеңип, клуб менен 2030-жылга чейин келишимин узарткан<ref>{{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030 |title=Pedri signs to stay with Barça until 2030 |publisher=FC Barcelona |date=30 January 2025 }}</ref>. 2025–26-сезондо Педри айрым жаракаттарга карабай кайра курамга кайтып, Ла Лигада 150 оюн өткөргөн эң жаш оюнчу болуп, [[Лионель Месси|Лионель Мессинин]] рекордун жаңырткан<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 December 2025|accessdate=14 December 2025|work=Barca Blaugranes}}</ref>. == Эл аралык карьерасы == === Испания улуттук курамасы === [[Испания|Испаниянын]] жаштар курамаларында (17, 18, 19, 21, 23 жашка чейин) ойногон. 2021-жылдын мартында башкы машыктыруучу Луис Энрике тарабынан [[Испания улуттук футбол курамасы|Испаниянын улуттук курама командасына]] чакырылып, [[Грекия|Грекияга]] каршы беттеште дебют жасаган<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|trans-title=Pedri, the sixth youngest player to debut with La Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|work=sport.es|date=25 March 2021|accessdate=15 July 2024|language=es}}</ref>. Кийинки матчтарда да негизги курамда чыккан. Евро-2020 турниринде Испаниянын негизги оюнчуларынын бири болуп, командасы менен жарым финалга чейин жеткен. Турнирдин жыйынтыгында эң мыкты жаш оюнчу деп табылып, аны [[Андрес Иньеста]] менен салыштыра башташкан<ref name="Euro2020YPotT">{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12bbae1185ee-16613a63959a-1000--pedri-named-euro-2020-young-player-of-the-tournament/|title=Pedri named Euro 2020 Young Player of the Tournament|work=UEFA|date=11 July 2021|accessdate=11 July 2021}}</ref>. Андан кийин Олимпиада-2020да Испания курамасы менен күмүш медаль уткан<ref>{{cite news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2195287/tokyo-2020-fc-barcelona-olympic-diary|title=Tokyo 2020: FC Barcelona Olympic Diary |work=FC Barcelona |date=7 August 2021 |accessdate=7 August 2021 }}</ref>. [[2022 Футбол боюнча дүйнө чемпионаты|2022 Дүйнө чемпионатына]] Испания курамасынын тизмесине кирип, турнирде команданын бардык 4 оюнунда тең негизги курамда ойногон. Испания 1/8 финалда [[Марокко|Мароккого]] пенальтилер сериясында утулуп, мелдештен чыгып калган<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/football/61047682/page/2 |title=World Cup: Morocco beat Spain on penalties to reach quarter-finals|work=BBC Sport|publisher=BBC|date=6 December 2022 |accessdate=10 December 2022}}</ref>. Евро-2024кө Педри узакка созулган жаракаттарына карабай кайра чакырылган. Турнир алдында [[Түндүк Ирландия|Түндүк Ирландияга]] каршы жолдоштук оюнда улуттук курамадагы алгачкы голдорун киргизип, дубль жасаган. Евродо ал [[Хорватия|Хорватияга]], [[Италия|Италияга]] жана [[Грузия|Грузияга]] каршы оюндарды баштапкы курамда өткөргөн. [[Германия улуттук футбол курамасы|Германияга]] каршы чейрек финалда эрте жаракат алып, оюндан чыккан, бирок Испания мелдешти улантып, жыйынтыгында Европа чемпиону болгон<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/newsround/articles/c7201713dezo |title= England lose to Spain in Euros final |work=BBC |date= 15 July 2024 |accessdate=1 October 2024}}</ref>. == Сыйлыктары == '''«Барселона»''' *[[Ла Лига]] чемпиону: 2022/23,<ref>{{cite news |date=14 May 2023 |title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23! |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223 |publisher=FC Barcelona |accessdate=14 May 2023 |archive-date=2 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181202111602/https://www.fcbarcelona.com/ |url-status=live }}</ref> 2024/25<ref>{{Cite web |date=2025-05-15 |title=Barcelona Win La Liga, Complete 2024-25 Domestic Treble |url=https://www.si.com/soccer/barcelona-win-la-liga-complete-2024-25-domestic-treble |accessdate=2025-05-15 |work=SI |language=en-US}}</ref> *[[Испания футбол Кубогу|Испания Кубогунун]] жеңүүчүсү: 2020/21<ref name="cup21">{{cite web |url=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey |title=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey|first=Sid|last=Lowe|work=The Guardian|date=17 April 2021|accessdate=19 April 2021}}</ref>, 2024/25<ref>{{Cite web |date=2025-04-26 |title=FC Barcelona crowned Cup Kings in classic encounter |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |accessdate=2025-04-26 |work= |publisher=Real Federación Española de Fútbol |language=en |archive-date=26 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426235908/https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-crowned-cup-kings-in-classic-encounter |url-status=live }}</ref> *[[Испания футбол Суперкубогу|Испания Суперкубогунун]] жеңүүчүсү: 2023<ref>{{cite web |last=Baynes |first=Ciaran |date=15 January 2023 |title=Real Madrid 1–3 Barcelona: Gavi stars as Barca dominate to win Spanish Super Cup |url=https://www.eurosport.com/football/spanish-supercopa/2022-2023/spanish-super-cup-final-live-real-madrid-v-barcelona_sto9316880/story.shtml |accessdate=16 January 2023 |work=Euro Sport}}</ref>, 2025<ref>{{Cite web |date=2025-01-13 |title=FC Barcelona win the Super Cup in a final for the history books (2-5) |url=https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |accessdate=2025-01-13 |work= |publisher=Real Federación Española de Fútbol |language=en |archive-date=13 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113012625/https://rfef.es/en/noticias/match-report-fc-barcelona-win-the-super-cup-in-a-final-for-the-history-books-2-5 |url-status=live }}</ref>, 2026<ref>{{cite web|first=|last=|title=Barcelona vs Real Madrid Highlights, El Clasico Supercopa Final: Barcelona Beat Real Madrid 3-2 In Thriller, Clinch 1st Trophy Of Season|url=https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288|accessdate=12 Jan 2026|work=NDTV|archivedate=2026-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260113075805/https://sports.ndtv.com/football/barcelona-vs-real-madrid-live-updates-supercopa-de-espana-final-live-score-super-cup-live-streaming-mbappe-vinicius-raphinha-lamine-yamal-10688288}}</ref> '''Испания''' *[[Футбол боюнча Европа чемпионаты|Европа чемпиону]]: [[2024 Футбол боюнча Европа чемпионаты|2024]]<ref>{{cite web |title=Spain 2-1 England |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036211--spain-vs-england/ |date=14 July 2024 |accessdate=14 July 2024 |work=UEFA |publisher=Union of European Football Associations |archive-date=14 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714205859/https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036211--spain-vs-england/ |url-status=live }}</ref> *[[УЕФА Улуттар лигасы|УЕФА Улуттар лигасынын]] жеңүүчүсү: 2022/23<ref>{{cite web |title=Spain 2–1 England |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/match/2036211--spain-vs-england/ |accessdate=14 July 2024 |publisher=UEFA}}</ref> *[[УЕФА Улуттар лигасы|УЕФА Улуттар лигасынын]] финалисти: 2024/25<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/|title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025|work=UEFA.com|accessdate=8 June 2025}}</ref> *[[Олимпиада оюндары|Олимпиада оюндарынын]] күмүш байге ээси: 2020 '''Жеке сыйлыктары''' *Европа чемпионатынын мыкты жаш оюнчусу: 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12bbae1185ee-16613a63959a-1000--pedri-named-euro-2020-young-player-of-the-tournament/|title=Pedri named EURO 2020 Young Player of the Tournament|lang=en|work=УЕФА|date=2021-07-11}}</ref> *Европа чемпионатынын символикалык курамасы: 2020<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/026b-12be97f0eb56-3ce3b8794fa7-1000--uefa-euro-2020-team-of-the-tournament-revealed/|title=UEFA EURO 2020 Team of the Tournament revealed|lang=en|work=УЕФА|date=2021-07-13}}</ref> *«Golden Boy» сыйлыгынын ээси: 2021<ref>{{cite web|title=Полузащитник «Барселоны» Педри получил награду Golden Boy|url=https://sport24.ru/news/football/2021-11-22-poluzashchitnik-barselony-pedri-poluchil-nagradu-golden-boy|work=sport24.ru|date=2021-11-22|accessdate=2023-11-23|lang=ru|archive-date=2023-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123221825/https://sport24.ru/news/football/2021-11-22-poluzashchitnik-barselony-pedri-poluchil-nagradu-golden-boy|url-status=live}}</ref> *«Копа» сыйлыгынын ээси: 2021<ref>{{cite web|title=Педри признан лучшим молодым игроком 2021 года|url=https://www.sport-express.ru/football/spain/news/pedri-priznan-luchshim-molodym-igrokom-2021-goda-1863775/|work=sport-express.ru|date=2021-11-29|accessdate=2023-11-23|lang=ru|archive-date=2023-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123221828/https://www.sport-express.ru/football/spain/news/pedri-priznan-luchshim-molodym-igrokom-2021-goda-1863775/|url-status=live}}</ref> *Ла Лиганын сезонунун оюнчусу (күйөрмандардын ою боюнча): 2022/23<ref>{{cite web|title=Ter Stegen and Lewandowski receive Zamora and Pichichi trophies|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3792582/ter-stegen-and-lewandowski-receive-zamora-and-pichichi-trophies|work=www.fcbarcelona.com|date=2023-11-23|accessdate=2023-11-23|lang=en|archive-date=2023-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123221825/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3792582/ter-stegen-and-lewandowski-receive-zamora-and-pichichi-trophies|url-status=live}}</ref> *Ла Лиганын сезонунун символикалык курамасы: 2021/22<ref>{{Cite web|url=https://newsletter.laliga.es/global-futbol/laliga-and-ea-sports-award-the-15-best-players-of-the-season-in-laliga-santander-with-the-fifa-22-team-of-the-season|title=LaLiga and EA SPORTS award the 15 best players of the season in LaLiga Santander with the 'FIFA 22 Team Of The Season'|lang=en|work=LA LIGA EA SPORTS|date=2022-05-26|accessdate=2024-05-28|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923141630/https://newsletter.laliga.es/global-futbol/laliga-and-ea-sports-award-the-15-best-players-of-the-season-in-laliga-santander-with-the-fifa-22-team-of-the-season|url-status=live|archivedate=2023-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230923141630/https://newsletter.laliga.es/global-futbol/laliga-and-ea-sports-award-the-15-best-players-of-the-season-in-laliga-santander-with-the-fifa-22-team-of-the-season}}</ref>, 2022/23<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/noticias/los-premios-team-of-the-season-de-ea-sportstm-y-laliga-revelan-a-los-mejores-15-jugadores-de-la-temporada|title=Los Premios ‘Team Of The Season’ de EA SPORTSTM y LaLiga revelan a los mejores 15 jugadores de la temporada|lang=es|work=LA LIGA EA SPORTS|date=2023-05-19|accessdate=2024-04-10|archive-date=2023-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230520162551/https://www.laliga.com/noticias/los-premios-team-of-the-season-de-ea-sportstm-y-laliga-revelan-a-los-mejores-15-jugadores-de-la-temporada|url-status=live}}</ref>, 2024/25<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4270408/seven-from-fc-barcelona-in-the-team-of-the-season|title=Seven from FC Barcelona in the Team of the Season|lang=en|work=FC Barcelona|date=2025-05-23|archive-date=2025-05-25|accessdate=2025-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250525092805/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/4270408/seven-from-fc-barcelona-in-the-team-of-the-season|url-status=live}}</ref> *Ла Лиганын айдын мыкты жаш оюнчусу: октябрь 2024<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-gonzalez-best-under-23-player-in-laliga-ea-sports-for-october|title=Pedri González, Best Under-23 Player in LALIGA EA SPORTS for October|lang=en|work=LA LIGA EA SPORTS|date=2024-10-29|archive-date=2025-01-26|accessdate=2024-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126210326/https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-gonzalez-best-under-23-player-in-laliga-ea-sports-for-october|url-status=live}}</ref> *Ла Лиганын айдын мыкты оюнчусу: апрель 2025<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-laliga-ea-sports-player-of-the-month-for-april|title=Pedri, LALIGA EA SPORTS Player of the Month for April|lang=en|work=La Liga|date=2025-04-24|archive-date=2025-04-29|accessdate=2025-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429022031/https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-laliga-ea-sports-player-of-the-month-for-april|url-status=live}}</ref> *Ла Лиганын айдын эң мыкты голунун автору: август 2025<ref>{{Cite web|url=https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-laliga-ea-sports-best-goal-in-august|title=Pedri, LALIGA EA SPORTS Best Goal in August|lang=en|work=La Liga|date=2025-09-10|archive-date=2025-09-17|accessdate=2025-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917133446/https://www.laliga.com/en-GB/news/pedri-laliga-ea-sports-best-goal-in-august|url-status=live}}</ref> *ФИФАнын жылдын символикалык курамасы: 2025<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/en/the-best-fifa-football-awards/2025/articles/mens-11-revealed-2025|title=PSG history-makers named in The Best Men's 11|lang=en|work=FIFA|date=2025-12-17}}</ref> == Булактар == {{булактар}} == Шилтемелер == *[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players/70486/pedro-gonzalez Барселонанын расмий сайтындагы футболчунун баракчасы] [[Категория:«Барселона» футбол клубунун оюнчулары]] [[Категория:Футболчулар]] 4r31ysrstwbm3c191s4vv2f4muincuz 0 150763 644646 642505 2026-04-22T15:19:18Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644646 wikitext text/x-wiki '''Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн ыйгарым укуктуу өкүлчүлүгү''' ({{Lang-ru|Список полпредов президента Кыргызстана в областях}}) [[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] жергиликтүү аткаруу бийлигинин башчысы жергиликтүү [[Аткаруу бийлиги|аткаруу бийлигинин]] башчысы болуп саналат. Президенттин ыйгарым укуктуу өкүлдөрүнүн тизмеси 1991-жылдын экинчи жарымынан бери, башкача айтканда, аткаруу комитеттери жоюлуп, аймактык администрациялардын башчыларынын кызматтары киргизилгенден бери иштеп келет. 2012-жылдын 16-августунда облустардын акимдери "Кыргыстан Республикасынын Өкмөтүнүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлдөрү" болуп өзгөртүлгөн. 2021-жылдын 15-июлунан тартып ыйгарым укуктуу өкүлдөр Кыргызстандын өкмөтүнө эмес, Кыргызстандын президентине [[Кыргыз Республикасынын президенти|баш]] ийишет <ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyk.org/a/31369794.html|title=Президент подчинил себе глав областей|lang=ru|first=Айбек|last=Бийбосунов|date=2021-07-21}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kg/ru/p/ukaz_302|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ от 15 июля 2021 года УП № 302 О полномочном представителе Президента Кыргызской Республики в области|lang=ru}}</ref>. == [[Баткен облусу]] == # Айбалаев, Мамат Марипович (13.10.1999 - 19.11.2003). # Шадиев, Аскарбек Алимбаевич (2003-жылдын ноябры - 2005-жылдын январы) # [[Нурмухамбетов, Замирбек Джолгашбаевич|Нурмухамбетов, Замирбек Жолгашбаевич]] - врид. (19-29.01.2005) # [[Кошматов, Баратали Туранович]] - (29.01.2005 - 24.03.2005) # [[Айжигитов, Султанбай Абдрашитович]] (2005-ж. И.О., аким 06.02.2006-01.11.2008) # [[Джумабеков, Маратбек|Жумабеков, Маратбек]] (12.01.2008 – 10.12.2009) # [[Тагаев, Айтибай Султанович]] (17.12.2009 - 04.04.2010) # [[Орозова, Карамат Бабашовна]] (губернатордун милдетин аткаруучу: 04.2010 - 05.2010) # [[Айжигитов, Султанбай Абдрашитович]] (2010-жылдын 14-майынан 2011-жылдын 20-январына чейин вице-президент болуп дайындалган) # [[Бурканов, Арзыбек Орозматович]] (20.01.2011 - 01.02.2012) # [[Разаков, Жениш Парпиевич|Разаков, Жеңиш Парпиевич]] (01.02.2012 - 2016) # [[Халмурзаев, Абиш Алыбаевич]] (13.07.2016 - 01.04.2019) # [[Мадумаров, Акрам Камбаралиевич]] (01.04.2019 - 13.02.2020) # [[Абдрахманов, Алишер Орозбаевич]] (13.02.2020 - 6.10.2020) # [[Жалалов, Жаныбек Махматалиевич]] (10.16.2020 - 15.02.2021) # Суваналиев, Өмүрбек Исакович (15.02.2021 - 5.05.2021) # Алимбаев, Абдикарим Карбекович (5.05.2021 - 24.12.24) # [[Шаменов, Айбек Асанович]] (24.12.24 - азыркы) == [[Жалал-Абад облусу]] == # [[Бекмамат Осмонов|Осмонов, Бекмамат]] (1992—1993) # [[Тагаев, Абдыжапар Абдыкаарович]] (1993—1995)<ref>{{Cite web|title=ТАГАЕВ Абдужапар Тагаевич|publisher=Centrasia|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1057438917|accessdate=2026-03-10|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712085905/http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1057438917}}.</ref> # [[Бакиев Курманбек Салиевич|Бакиев, Курманбек Салиевич]] (1995—1997). # ? # [[Урманаев, Султан Исакунович]] (31 декабря 2000 − 9 апреля 2002). # [[Шарипов, Жусупбек Шарипович]] (10 апреля 2002 — март 2005). # [[Жээнбеков, Жусупбек]] (провозглашен «Председателем Народного Кенеша Области» В Ходе «Тюльпановой Революции», 25.03.2005 утверждён {{М.а}} акима области правительством К. Бакиева) — 19.01.2006 /уволен в отставку, однако его сторонники организовали акции массового протеста, 24.01.2006 года возвращён на пост акима # [[Айдаралиев, Искендер]], и. о. (19-24.01.2006, фактически уехал из области 23.01, вновь: с конца января 2006 — 27 ноября 2007) # [[Масиров, Кошбай]] (27 ноября 2007 — 8 апреля 2010) # [[Камчыбек Ташиев|Ташиев, Камчыбек Кыдыршаевич]] (8.04.2010- # [[Джеенбеков, Жусупжан Амражанович]] (Избран На «Курултае» 14.04.2010, Уступил Асанову # [[Рахмонов, Пайзулла]] (Избран «Курултаем» Бакиевцев И Занял Обладминистрацию 19.04.2010-21.04.2010) # Асанов, Бектур Жантороевич (Назначен «Временным Правительством», 14 Апр. 2010/Реально Взял Власть И Акимат 21.04-13.05.2010, Свергнут «Бакиевцами»). # [[Ажиматов, Шайир]] (Провозглашен Акимом На Митинге Сторонников Вп 14.05.2010- # [[Нарматов, Ильич]] (Избран Акимом «Координационным Советом» Оппозиции, 15.05.2010- # Асанов, Бектур Жантороевич (до 8.07.2011) # Турсунбаев, Азизбек Атакозуевич (8.07.2011-17.08.2012) # [[Торомаматов, Жусубали Кыргызбаевич]] (17.08.2012-3.03.2014) # [[Джеенбеков, Жусупжан]] (3.03.2014-12.08.2014) # [[Эгембердиева, Жумагуль]], Врио С 12.08.2014 — 09.2016<ref>{{Cite web|url=http://kyrtag.kg/society/zhumagul-egemberdieva-naznachena-direktorom-gosagentstva-po-delam-mestnogo-samoupravleniya-i-mezhetn|title=Архивированная копия|accessdate=2026-03-10|archivedate=2017-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813181242/http://kyrtag.kg/society/zhumagul-egemberdieva-naznachena-direktorom-gosagentstva-po-delam-mestnogo-samoupravleniya-i-mezhetn}}</ref> # [[Сатыбалдиев, Кыянбек Урмаматович]] с октября 2016<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/spravka/20161006/1029580608/satybaldiev-kyyanbek-biografiya.html|title=Сатыбалдиев Кыянбек Урмаматович. Биография<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref>-22.01.2020 # Мирзахмедов, Нурболот Сабиржанович (23.01.2020 — 11.07.24) # [[Текебаев, Тилек Кыдырмаевич]] (11.07.24 — н.в.) == [[Ысык-Көл облусу]] == # [[Сааданбеков, Жумагул Сааданбекович]] (март 1992-1996). # [[Касымов, Тойчубек Касымович]] (1996-2000). # [[Шарипов, Жусупбек Шарипович]] (30-декабрь, 2000-жыл, апрель 2002). # [[Анапияев, Эмильбек Абылович|Анапияев Эмилбек Абылович]] (Г.Р. 1967) Аким (11.04.2002-7.12.2003) # [[Шайлиева, Токон Асановна]] (2003-жылдын 7-декабрынан март 2005-ж.). # [[Молдоташев, Ишенбай Курманович]] (К.Бакиевдин өкмөтү тарабынан 2005-жылдын 28-мартынан баштап акимдин милдетин аткаруучу болуп бекитилген, иш жүзүндө 2005-жылдын 25-мартынан 2005-жылдын 18-апрелине чейин). # Өмүралиев, Эсенгул Касымович (18.04.2005-24.11.2006) # [[Исаев, Кыдыкбек Шайдинович]] (24.11.2006-07.04.2010) # [[Манжалов, Раимбек|Манжалов, Райымбек]] («Элдик губернатор» 7.04.2010- # [[Асанакунов, Мирбек Аскерович]] (И. О. 04.2010-01.2011) # [[Абдылдаев Нурдин Туратбекович]] (20.01.2011-04.08.2011) # [[Асанакунов, Мирбек Аскерович]] (08.04.2011-июнь 2013 <ref>{{Cite web|url=http://www.vb.kg/doc/227446_asanakynov_mirbek_askerovich.html|title=Асанакунов Мирбек Аскерович<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Эмилбек Каптагаев|Каптагаев, Эмилбек Саламатович]] 2013 - 01.2016 # Акибаев, Асхат Акибаевич 01.2016 - 17.03.2017 <ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1454077403|title=АКИБАЕВ Асхат Акибаевич {{!}} ЦентрАзия<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kg/ru/post/s/russkiy-rasporyazheniem-premer-ministra-temira-sarieva-novyim-glavoy-issyik-kulskoy-oblasti-stal-ashat-akibaev|title=«Распоряжением Премьер-министра Темира Сариева новым главой Иссык-Кульской области стал Асхат Акибаев» {{!}} Кабинет Министров Кыргызской Республики<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Жылкыбаев, Узарбек Казиевич]] (17.03.2017 <ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/spravka/20151201/1020549017/biografiya-uzarbeka-zhylkybaeva.html|title=Жылкыбаев Узарбек Казиевич. Биография<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> - 24.07.2017) # ? # ? # [[Далиев, Уланбек Эшенович]] (16.02.24 - азыркы) == [[Нарын облусу]] == # [[Айтбаев, Таштемир Сыдыгалиевич]] (1943 Г.Р.) 1-секрет. (1991-1991-ж. февраль). # [[Ашыралиев, Кемел Жакешович]] (1942 Г.Р.) 1-катчы/Аким (1991-1993). # [[Болотбеков, Бейшенбек]] (1993-1996-жылдардын сентябры). # [[Узакбаев, Эмилбек Узакбаевич]] (1996-1998-ж. декабрь). # [[Салымбеков Аскар Мааткабылович|Салымбеков, Аскар Мааткабылович]] (31.12.1999 – 14.01.2005). # [[Медетбеков, Шамшыбек Осмонкулович]] (19-январь, 2005 – апрель 2005). # [[Азылов, Жыргалбек Кумарович]] - И.О., Аким (13.04.2005-27.07.2007) # [[Касмалиев, Ажыбек Кадыркулович]] (2007-жылдын 27-июлу - 2008-жылдын 11-январы) # Суваналиев, Өмүрбек Исакович (11-январь, 2008-ноябрь, 2009-ж.) # Чекиев, Тынчтыкбек Бешкемпирович (2009-жылдын 11-ноябры - 2010-жылдын 9-марты) # [[Акматалиев, Алмазбек Акматалиевич]] (09.03.2010-7.04.2010) # [[Эсенбеков, Адыл]] (“Элдик губернатор” 04/7/2010-07/10/2010 # [[Мамбетов, Турдубек Мамбетович]] (10.07.2010-15.02.2011) # [[Муратбеков, Канатбек Камбарбекович]] (15.02.2011-12.3.2013) # [[Кайыпов, Аманбай Кайыпович]] (2013-жылдын 3-декабры - ?) # ? # Ашимбаев Сабыркул Абасович (20.09.2020-20.07.2022) # [[Эргешов Алтынбек Калдарович|Эргешов, Алтынбек Калдарович]] (4.07.22 - 25.06.25) # [[Сатаров, Нурбек Бейшеналиевич]] (27.06.25 - азыркы) == [[Ош облусу]] == # [[Сыдыков, Батырали Сыдыкович]] (1991—1993). # [[Абдыганы Эркебаев|Эркебаев, Абдыгани Эркебаевич]] (1993—1995). # Рустенбеков, Жаныш Султанкулович (1949 Г. Р.), Аким (1995—1996). # [[Амангелди Муралиев|Муралиев, Амангельды Мурсадыкович]] (1947 Г. Р.), Аким (Июль 1996—1999) # [[Акматалиев, Темирбек Асанбекович]] (1999—2000). # [[Касиев, Накен Касиевич]] (31 Декабря 2000- 19 Января 2005). # [[Джолдошев, Кубанычбек Ниязович]] (28 Января — Март 2005). # Артыков, Анвар Артыкович (19.03.2005 Избран «Председателем Народного Кенеша Ошской Области», 20.03.2005 Ненадолго Арестован, 25.03.2005 Официально Утвержден И. О. Акима Области Правительством К.Бакиева, А Затем И Акимом-9.12.2005); # [[Закиров, Адам Закирович]], И. О. Губернатора (9.12.2005-2006) # Сатыбалдиев, Жанторо Жолдошевич (24 Мая 2006 — 27 Ноября 2007) # [[Аалы Карашев|Карашев, Аалы Азимович]] (27 Ноября 2007-10.2009). # [[Бакиров, Мамасадык Сабирович]] (27.10.2009-04.2010) # [[Жээнбеков Сооронбай Шарипович|Жээнбеков, Сооронбай Шарипович]] (9.04.2010-13.05.2010, Свергнут «Бакиевцами») # [[Бакиров, Мамасадык Сабирович]] (13.05.2010, Утром Провозглашен Акимом «Бакиевцами», Вечером Отказался От Должности) # [[Кадырбаев, Айтмамат Тентибаевич]] (Утвержден «Бакиевцами», 13.05.2010- # [[Жээнбеков Сооронбай Шарипович|Жээнбеков, Сооронбай Шарипович]] (05.2010 - 11.12.2015 # [[Сарыбашев, Таалайбек Насырбекович]] (11.12.2015<ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/spravka/20151210/1020770425.html|title=Сарыбашев Таалайбек Насирбекович. Биография<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> — ?) # [[Жылкыбаев, Узарбек Казиевич]] (18 июля 2018 - 8-август 2020) # Юсупов Байыш Юсупович (8-август 2020- 19-октябрь 2020) # Абдураимов Жарасул Осмоналиевич (19-октябрь 2020- 22-июль 2021) # Жамалдинов Зиядин Исламович с 22-июль 2021-год<ref>{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/377698_znakom_s_kamchy_kolbaevym_i_naryshal_pdd._chto_izvestno_o_novom_polprede_oshskoy_oblasti.html|title=Знаком с Камчы Кольбаевым и нарушал ПДД. Что известно о новом полпреде Ошской области}}</ref> # [[Джантаев, Эльчибек Нуржадыевич]] (14.04.23 — н.в) == [[Талас облусу]] == # [[Кенесариев, Абдыкадыр]] (1937 Г. Р.), 1-секрет. (1991-жылдын февраль-?). # [[Касымов, Тойчубек Касымович]] (1992-1996). # [[Акматалиев, Темирбек Асанбекович]] (1998-1999). # [[Карачалов, Кенешбек Касымович|Карачалов, Кеңешбек Касымович]] (6-декабрь, 1999-ж. - 2002-жыл). # [[Айдаралиев, Искендер Рыспекович]] (2002-жылдын декабры - 2006-жылдын 19-январы жана кайрадан 24.01 - ?.2006-жылдан баштап) # [[Жээнбеков, Жусупбек]] (19-23.01.2006 жана 2006-жылдын январынан 19-декабрына чейин) # [[Мураталиев, Байымбет Молдалиевич]] (20.12.2006-01.11.2008) # [[Болотбеков, Бейшенбек]] (11.01.2008-6/7.04.2010) # [[Абдылдаев, Шералы Итибаевич]] (“Элдик губернатор” 06.04.2010- # [[Курманалиева, Койсун Аблабековна]] (14.04.2010-04.6.2015) # [[Джуманазаров, Байышбек Токтомушевич|Жуманазаров, Байышбек Токтомушевич]] (27.05.2015-20.06.2016 <ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/politics/20160620/1026736536.html|title=Полпред в Таласской области ушел в отставку, новым назначен Кенекеев<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Кенекеев, Даир Атакулович]] (20.07.2016 - ?) # ? # ? # [[Дарданов, Нурлан Камалбекович]] (04.03.2023 - 31.07.2024) # Джумаев, Эрмат Жумаевич (2024-жылдын 2-августу – азыркы) == [[Чүй облусу]] == # [[Мамонтов, Валерий Григорьевич]] (1940-жылы туулган) 1-катчы (1991-жылдын февралы-1991) # [[Жумагулов Апас Жумагулович|Жумагулов, Апас Жумагулович]] (1934-ж. т.), 1-катчы/аким (1991-1993) # [[Феликс Кулов|Кулов, Феликс Шаршенбаевич]] (1993-жылдын декабры - 1997-жылдын апрели). # [[Бакиев Курманбек Салиевич|Бакиев, Курманбек Салиевич]] (1997-2000-ж. декабрь). # [[Касымов, Тойчубек Касымович]] (2000-февраль 2004). # [[Кангельдиев, Азамат Нурказыевич|Кангелдиев, Азамат Нурказыевич]] (7-февраль, 2004-ж. - 25.03.2005). # [[Кулмурзаев, Тургунбек Насипбекович]] (И. О. 25.03.2005-7.11.2006) # [[Сыйданов, Кубанычбек Сыйданович]] (13.11.2006-23.01.2009). # [[Кумаров, Болоткан Советбекович]] (26.01.2009-04.2010) # Абдрахманов, Сагынбек Уметалиевич (I. O. 04.2010-23.12.2010) # [[Кубанычбек Кулматов|Кулматов, Кубанычбек Кеңешович]] (7.08.2013- 01.2014) # [[Канатбек Исаев|Исаев, Канатбек Кедейканович]] (20.02.2014-29.06.2015) # [[Кудайбергенов, Бактыбек Жапарович]] (13.07.2015 - ?) # ? # ? # ? # [[Джумагазиев, Канат Сагынович|Жумагазиев, Канат Сагынович]] (7.03.2023 – азыркы) == [[Бишкек]] == # [[Чиналиев, Улукбек Кожомжарович|Чыналиев, Улукбек Кожомжарович]] (Г.Р. 1946) 1-секрет. (1985-91). # [[Абакиров Омурбек|Абакиров Өмүрбек]] (1950-93) бөлүм. Горадм-I (1992-93). # [[Феликс Кулов|Кулов, Феликс Шаршенбаевич]] (1998-ж., апрель 1999-ж.). # Керимкулов, Медетбек Темирбекович (апрель 1999-03.2005). # [[Жээнбеков Равшан|Равшан Жээнбеков]] - Актёр (03-04.2005) # [[Салымбеков Аскар Мааткабылович|Салымбеков, Аскар Мааткабылович]] И.О. (20-08-18-2005). # [[Ногоев, Арстанбек Иманкулович]] (18.08.2005-10.10.2007). # [[Данияр Үсөнов|Үсөнов, Данияр Токтогулович]] (10.10.2007-7.07.2008) # [[Нариман Түлеев|Түлеев, Нариман Ташболотович]] (7.07.2008-8.04.2010) # Өмүркулов, Иса Шейшенкулович (8.04.2010 - февраль 2011 - декабрь 2014 # [[Кубанычбек Кулматов|Кулматов, Кубанычбек Кеңешович]] (15-январь, 2014-жыл – 9-февраль, 2016-жыл) # [[Ибраимов Албек Сабирбекович|Ибраимов, Албек Сабирбекович]] (2016-жылдын 27-февралы - 2018-жылдын 19-июлу) # Жунушалиев, Айбек Джанышбекович (26.08.2021 - 24.02.22) # [[Абдыкадыров Эмилбек Мырзакулович|Абдыкадыров, Эмилбек Мырзакулович]] (24.02.22 - 31.10.2023) # Жунушалиев, Айбек Джанышбекович (31.10.2023-ж.) == [[Ош]] == # [[Мамыров, Абдыманап]] 1991 - 1994 <ref name="Junisbai" /> # Керимкулов, Медетбек Темирбекович 1994-1995 <ref>{{Cite web|url=http://rus.gateway.kg/gosudarstvo/gosudarstvo/pravitelstvo/sostav-pravitelstva-kyrgyzskoy-res/|title=Состав Правительства Кыргызской Республики — Kyrgyzstan Review<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2026-03-10|archivedate=2017-09-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914024559/http://rus.gateway.kg/gosudarstvo/gosudarstvo/pravitelstvo/sostav-pravitelstva-kyrgyzskoy-res/}}</ref> # [[Алыкулов, Муканбек Калмаматович]] 1995-жылдын февралы <ref name="alykulov">{{Cite web|title=Задержаны подозреваемые в разбойном нападении на экс-мэра Оша|url=https://24.kg/obschestvo/1569_zaderjanyi_podozrevaemyie_v_razboynom_napadenii_na_eks-mera_osha/}}.</ref> <ref name="Junisbai" /> - 1996 <ref name="alykulov" /> <ref name="Junisbai" /> # [[Райымбеков, Ж|Райымбеков, Ж.]] 1996-жылдын ноябры <ref name="Junisbai" /> - 1998-жылдын апрели <ref name="Junisbai" /> # [[Тагаев, Абдыжапар Абдыкаарович]] апрель 1998 <ref name="tagaevbio">{{Cite web|title=ТАГАЕВ Абдужапар Тагаевич|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1057438917|accessdate=2026-03-10|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712085905/http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1057438917}}.</ref> <ref name="Junisbai" /> - 1999 <ref name="tagaevbio" /> # [[Шарипов, Жусупбек Шарипович]] 1999 <ref>{{Cite web|title=ШАРИПОВ Жусупбек Шарипович|url=http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1018468884|accessdate=2026-03-10|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712090617/http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1018468884}}.</ref> - 30.12.2001 <ref name="30dec2001">{{Cite web|title=Newsline - January 3, 2001|url=https://www.rferl.org/a/1142311.html}}.</ref> # Сатыбалдиев, Жантөрө Жолдошевич 2000—2003 <ref>{{Cite web|url=http://knews.kg/2011/09/satyibaldiev-jantoro-joldoshevich/|title=Сатыбалдиев Жанторо Жолдошевич<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Чырмашев, Сатыбалды|Чирмашев, Сатыбалды]] 11/19/2003 -- <ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1069189260|title=Сатыбалды Чырмашев избран мэром города Ош {{!}} ЦентрАзия<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Бакиров, Мамасадык Сабирович]] 2005-жылдын апрелинен сентябрына чейин <ref>{{Cite web|url=http://birbol.kg/ru/dt_team/bakirov-mamasadyk-sabirovich/|title=Архивированная копия|accessdate=2026-03-10|archivedate=2017-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170813151119/http://birbol.kg/ru/dt_team/bakirov-mamasadyk-sabirovich/}}</ref> # [[Исаков, Жумадыл Ырысбаевич]] 08.2005-01.2009 <ref>{{Cite web|url=http://www.gov.kg/?page_id=42895&lang=ru|title=Башкы {{!}} Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Мырзакматов, Мелис Жоошбаевич]] 2009—2013 # [[Кадырбаев, Айтмамат Тентибаевич]] 15.01.2014 - 3.07.2018 <ref>{{Cite web|url=https://regnum.ru/news/2442063.html|title=В Оше сменился глава города - ИА REGNUM<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # [[Сарыбашев, Таалайбек Насирбекович|Сарыбашев, Таалайбек Насирбекович,]] 18.07.2018 <ref>{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/society/20180718/1040238578/osh-taalajbek-sarybashev-fakty-mehr.html|title=Над ним держали зонт — 6 фактов о новом мэре Оша Сарыбашеве<!-- Заголовок добавлен ботом -->}}</ref> # ? # [[Жетигенов Бакытбек Женишбекович|Жетигенов Бакытбек Жеңишбекович]] ( - январь 2025 ) # [[Жеңишбек Токторбаев|Токторбаев, Жеңишбек Шермаматович]] (23.01.2025) == Ошондой эле караңыз == * Казакстандын аймактык акимдеринин тизмеси * Өзбекстандын облустарынын акимдеринин тизмеси * Түркмөнстандын аймактык акимдеринин тизмеси * Түркмөнстандын аймактык акимдеринин тизмеси * Ош облусунун губернатору * Кыргызстан Коммунисттик партиясынын Ош облустук комитети * [[:Категория:Областные и окружные комитеты КП Киргизской ССР|Категория: Кыргыз ССРинин Коммунисттик партиясынын облустук жана райондук комитеттери]] * Категория:Навигация шаблондору:Кыргы ССРинин Аткаруу комитеттеринин төрагалары == Эскертүүлөр == {{Булактар}} == Шилтемелер == * [https://centrasia.org/cnt2.php?st=1076435355 Кыргызстан облустарынын акимдери/губернаторлору] * [https://www.gov.kg/ru/gov/s/7 Кыргыз Республикасынын Президентинин ыйгарым укуктуу өкүлдөрү] [[Категория:Кыргызстандын саясатчылары]] [[Категория:Кыргызстандын саясаты]] qo2q4pl1lnxho06x47gjcqfkp6bzqqx 2 151286 644661 644062 2026-04-22T21:12:54Z MuratbekErkebulan 44284 /* Кыргыз Википедиясында жазылган макалалар */ 644661 wikitext text/x-wiki Тынымхан Еркебулан Муратбек уул<br> ({{lang-kk|Тынымхан Еркебұлан Мұратбекұлы}})<br> [[Казак Википедиясы]]нын салым кошуучусу. Улуту [[казак]] {{Калып:User kk}}{{Калып:User ky-3}}<br><br><br><br> == Кыргыз Википедиясында жазылган макалалар == * [[Windows XP build 2509]] — 1894 байт * [[Бозанбай]] — 4887 байт * [[Тоганас]] — 3719 байт * [[Шмелёв Лог]] — 682 байт == Калыптар == * [[Калып:АймакКартасы Казакстан Жамбыл облусу]] [[kk: Қатысушы:MuratbekErkebulan]] 4cfx9pezz1t5mz3pee75g36aevxghhz 0 151418 644664 643559 2026-04-22T22:13:17Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644664 wikitext text/x-wiki '''Синан Оган''' (1969-жылы 14-мартта туулган) — түркиялык саясатчы, 2011-жылы оңчул Улуттук кыймыл партиясы (MHP) менен Түрк парламентине депутат болуп шайланган.<ref>[http://news.day.az/politics/272936.html Azeri Elected to Turkish Parliament]. ''Day.az''. 13 June 2011.</ref> Ал экинчи турга алып келген 2023-жылкы Түркиядагы президенттик шайлоодо «АТА альянсынын» президенттикке талапкери болгон. Шайлоодо үчүнчү орунду ээлеп, натыйжада «чечүүчү фигура» (kingmaker) катары сыпатталган.<ref>{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/05/15/sinan-ogan-the-unexpected-kingmaker-in-turkey-s-presidential-election_6026725_4.html|title=Sinan Ogan, the unexpected kingmaker in Turkey's presidential election|newspaper=Le Monde.fr|date=15 May 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-runoff-potential-kingmaker-draws-red-line-kurdish-consessions-2023-05-15/|title=For Turkey runoff, potential kingmaker draws red line at Kurdish concessions|newspaper=Reuters|date=15 May 2023|last1=Altayli|first1=Birsen|last2=Coskun|first2=Orhan}}</ref> Ал шайлоонун экинчи турунда «Элдик альянстын» талапкери Режеп Тайып Эрдоганды колдоп, натыйжада Эрдоган президент болуп шайланган. == Өмүр баяны жана билими == Оган 1969-жылы 14-мартта Түркиянын Ыгдыр шаарында, теги азербайжан болгон үй-бүлөдө туулган. 1989-жылы Мармара университетинин менеджмент бөлүмүн аяктаган. 1993-жылдан 2000-жылга чейин Оган Азербайжан мамлекеттик экономикалык университетинде декандын орун басары болуп иштеген.<ref name="Sinan">{{cite web|url=http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|title=Sinan Oğan|trans-title=|publisher=Official page|access-date=26 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027021550/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|archive-date=27 October 2014|url-status=dead|accessdate=2026-04-07|archivedate=2014-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141027021550/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html}}</ref> 1994-жылдан 1998-жылга чейин ал Түркиянын Тышкы иштер министрлигинин алдындагы Түрк кызматташтык жана координация агенттигинин (TİKA) өкүлү катары кошумча миссияда кызмат өтөгөн. == Кесиптик ишмердүүлүгү == 2000-жылы Түркияга кайтып келип, Евразия стратегиялык изилдөөлөр борборунда [[Кавказ]] аймагы боюнча иштей баштаган. Ал Эл аралык мамилелер жана стратегиялык анализ борборунун (TURKSAM) пайдубалын түптөгөн. Огандын китептеринин катарына 1992-жылы Түрк дүйнөсүн изилдөө фонду тарабынан басылып чыккан «Азербайжан», 2003-жылы Орусияда жарык көргөн «Саясат жана олигархия» жана 2006-жылы басылган «Кызгылт сары революциялар» кирет. Ошондой эле ал 500дөн ашык макала жана анализдерди жарыялаган.<ref name="Sinan" /> 2009-жылы Оган Мөскөө мамлекеттик эл аралык мамилелер институтунда эл аралык мамилелер жана саясат таануу боюнча PhD даражасын алган.<ref>[http://www.nationofturks.com/witers/dr-sinan-ogan Dr. Sinan OĞAN]. ''Nationofturks.com''.</ref> == Булактар == {{Булактар|2}} 4cncykh8czhqf9wm37lf6i4y0w89dw0 0 151419 644686 643558 2026-04-23T07:46:43Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644686 wikitext text/x-wiki '''Хакан Фидан''' (1968-жылы 17-июлда туулган<ref>[https://www.gazetemunevver.com.tr/hakan-fidan-kimdir Hakan Fidan Kimdir?]</ref>) — түркиялык саясатчы, 2023-жылдын июнь айынан бери Түркиянын Тышкы иштер министри болуп кызмат кылат. Ал буга чейин 2010-жылдын мартынан 2023-жылдын июнуна чейин Улуттук чалгындоо уюмунун (MİT) директору болгон.<ref name="TZ">''[[Today's Zaman]]'', 19 April 2010, [http://www.todayszaman.com/news-207819-hakan-fidan-becomes-next-head-of-turkish-intelligence.html Hakan Fidan becomes next head of Turkish intelligence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031121214/http://www.todayszaman.com/news-207819-hakan-fidan-becomes-next-head-of-turkish-intelligence.html|date=31 October 2013}}</ref> Фидан Режеп Тайып Эрдогандан кийин Адилеттик жана өнүгүү партиясынын (АКП) лидери жана Түркиянын президенти катары анын мүмкүн болгон мураскери катары каралууда.<ref>{{cite web|date=5 September 2023|title=Three figures stand out for AKP leadership in post-Erdoğan period, says journo|url=https://www.duvarenglish.com/three-figures-stand-out-for-akp-leadership-in-post-erdogan-period-says-journo-news-62958|access-date=3 November 2023|website=Duvar}}</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2025/12/29/post-erdogan-succession-poll-puts-his-son-third-behind-senior-akp-figures/</ref> == Жаш кези жана билими == Фидандын атасы Ван провинциясынан чыккан этникалык [[Күрттөр|күрт]], ал эми апасы Денизлиден чыккан түрк.<ref>{{Cite web|last=Akin|first=Ezgi|date=4 June 2023|title=Who is Hakan Fidan, Turkey's new foreign minister with spy powers?|url=https://www.al-monitor.com/originals/2023/06/who-hakan-fidan-turkeys-new-foreign-minister-spy-powers|access-date=6 June 2023|website=[[Al-Monitor]]|quote=[...] Fidan, whose father is an ethnic Kurd [...]}}</ref> Анын атасы күрттөрдүн Хесенан уруусунан чыккан.<ref>{{Cite web|title=İlk kez duyacaksınız! Hakan Fidan'ın aşiretinin 2. Abdülhamid ile bağlantısı ve Osmanlı paşası akrabaları|url=https://www.yeniakit.com.tr/haber/ilk-kez-duyacaksiniz-hakan-fidanin-asiretinin-2-abdulhamid-ile-baglantisi-ve-osmanli-pasasi-akrabalari-1763761.html|access-date=2 May 2024|website=m.yeniakit.com.tr}}</ref> Ал Мэриленд университетинде менеджмент жана саясат таануу боюнча бакалавр даражасын алган, кийинчерээк Билкент университетинде магистратураны жана докторантураны аяктаган. == Аскердик жана алгачкы карьерасы == 1986-жылдан 2001-жылга чейин ал Түрк кургактагы күчтөрүндө офицер (non-commissioned officer) болуп кызмат өтөгөн жана Германиядагы [[НАТО]]нун Тез аракеттенүүчү корпусунун бөлүгү болгон.<ref>{{Cite web|date=3 June 2023|title=Türkiye's top intelligence chief Fidan becomes foreign minister|url=https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister/amp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603202123/https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkiyes-top-intelligence-chief-fidan-becomes-foreign-minister/amp|archive-date=3 June 2023|access-date=4 June 2023|website=[[Daily Sabah]]}}</ref> Фидан 2003-жылдан 2007-жылга чейин Түрк кызматташтык жана координация агенттигин (TIKA) жетектеп, түрк тилдүү жана африкалык өлкөлөрдөгү өнүктүрүү долбоорлоруна басым жасаган.<ref name="dunya">{{cite news|date=19 April 2010|title=Hakan Fidan slated to be next head of Turkish intelligence|work=[[Dünya Newspaper|Dünya]]|url=http://www.dunya.com/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-84798h.htm|url-status=live|accessdate=25 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190103/http://www.dunya.com/hakan-fidan-slated-to-be-next-head-of-turkish-intelligence-84798h.htm|archive-date=29 October 2013}}</ref> Ал ошондой эле премьер-министрликте катчынын жардамчысы жана Режеп Тайып Эрдогандын коопсуздук боюнча кеңешчиси болуп иштеген.<ref name=":2">{{Cite news|last1=Peters|first1=Dominik|last2=Popp|first2=Maximilian|last3=Sydow|first3=Christoph|date=11 November 2018|title=Jamal Khashoggi: Der Mann, der alles über Khashoggis Sterben weiß|language=de|work=Der Spiegel|url=https://www.spiegel.de/politik/ausland/jamal-khashoggi-hakan-fidan-treibt-mohammed-bin-salman-vor-sich-her-a-1237590.html|url-status=live|access-date=11 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011010013/https://www.spiegel.de/politik/ausland/jamal-khashoggi-hakan-fidan-treibt-mohammed-bin-salman-vor-sich-her-a-1237590.html|archive-date=11 October 2022|issn=2195-1349}}</ref> Эл аралык деңгээлде ал МАГАТЭ (IAEA)<ref name=":3" /> жана ЮНИДОнун (UNIDO) директорлор кеңешинде мүчө болгон.<ref name=":4">{{cite news|date=11 February 2012|title=Hakan Fidan kimdir? Özgeçmişinde neler var? İşte engenç MİT Başkanı'nın özgeçmişi|language=Turkish|newspaper=[[Vatan Newspaper|Vatan]]|url=http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html|url-status=dead|access-date=17 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219061546/http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html|archive-date=19 December 2015|accessdate=2026-04-07|archivedate=2015-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151219061546/http://www.gazetevan.com/Hakan-Fidan-kimdir_-Ozgecmisinde-neler-var_-Iste-engenc-MIT-Baskaninin-ozgecmisi-46933.html}}</ref> == Булактар == {{Булактар|2}} i6aguvprxj1mb4nmpcmu30ml1y48xd2 0 151475 644656 643553 2026-04-22T20:22:54Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 644656 wikitext text/x-wiki '''Стивен Садеттин Саран''' (1964-жылы 30-августта туулган) — түрк-америкалык мурдагы спортчу, ишкер жана спорт менеджери. 2025-жылдын сентябрында ал Фенербахче спорттук клубунун 34-президенти болду.<ref name="fbsecim">{{Cite web|url=https://fenerbahce.org/haberler/kulup/2025/9/fenerbahce-spor-kulubu-nun-yeni-baskani-sadettin-saran|title=Fenerbahçe Spor Kulübü’nün Yeni Başkanı S. Sadettin Saran|date=21 September 2025|access-date=21 September 2025}}</ref> == Өмүр баяны == Саран [[Денвер]], [[Колорадо]] штатында түрк атасы Өзбек Саран жана америкалык энеси Жералдин Сарандын үй-бүлөсүндө туулган.<ref name="hurriyet">{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/galeri-sadettin-saran-kimdir-kac-yasinda-nereli-ne-is-yapiyor-fenerbahce-baskan-adayi-sadettin-saran-sirketleri-hakkinda-bilgiler-42955640|title=Sadettin Saran'ın Hayatı ve Biyografisi|date=21 September 2025|access-date=21 September 2025}}</ref> Ал АКШдагы Кентукки университетинде [[Машина куруу]] (Mechanical Engineering) багытында билим алган.<ref name="ntvspor">{{Cite web|url=https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/sadettin-saran-kimdir-serveti-ne-kadar-fenerbahcenin-yeni-baskani-sadettin-sarana-ait-sirketler,QjgZr57oNEawr1m2kQUm3Q/FJbnRkW2ikaAn9WhvZ0mAw|title=Sadettin Saran kimdir, serveti ne kadar? Fenerbahçe’nin yeni başkanı Sadettin Saran’а ait şirketler|access-date=22 September 2022|date=22 September 2025}}</ref> АКШда окуп жүргөндө ал окуу жайдын сууда сүзүү командасынын капитаны болгон жана эки жыл катары менен "Эң баалуу спортчу" деп аталган.<ref name="cnnturk">{{Cite web|url=https://www.cnnturk.com/spor/fenerbahcenin-yeni-baskani-sadettin-saran-kimdir-sadettin-saranin-sahip-oldugu-sirketler-2338228|title=Fenerbahçe'nin yeni başkanı Sadettin Saran kimdir? Sadettin Saran'ın sahip olduğu şirketler!|date=22 September 2025|access-date=22 September 2025}}</ref> Ал 1984–1985-жылдары Түркиянын сууда сүзүү боюнча улуттук курама командасынын капитаны болгон жана бул мезгилде 50 метрге эркин стилде сүзүү боюнча рекордду жаңылаган.<ref name="hurriyet" /> Билимин аяктагандан кийин Түркияга келип, Маданият жана туризм министрлигинде иштеген. Кийинчерээк Saran Holding компаниясын негиздеп,<ref>{{Cite web|title=Arşivlenmiş kopya|url=http://www.saran.com.tr/hakkimizda.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122064118/http://www.saran.com.tr/hakkimizda.php|archive-date=22 January 2020|access-date=24 January 2020}}</ref> көптөгөн белгилүү дүйнөлүк бренддердин өкүлчүлүгүн өзүнө алган.<ref name="saran">{{Cite web|title=Arşivlenmiş kopya|url=https://www.saran.com.tr/spor.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php|archive-date=13 May 2018|access-date=24 January 2020|accessdate=2026-04-09|archivedate=2018-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php}}</ref> 1990-жылдан 1995-жылга чейин Martin Marietta компаниясынын Анкарадагы кеңсесинде башкы директордун орун басары жана башкы директор болуп иштеген.<ref name="hurriyet" /><ref name="ntvspor" /><ref name="cnnturk" /> Мурунку никесинен Лал аттуу кызы бар Саран испан тилинде, орто деңгээлде немис тилинде жана англис тилинде сүйлөйт.<ref name="hurriyet" /> == Saran Holding == Ал 1990-жылы [[Стамбул]]да негиздеген Saran Holding [[Массалык маалымат каражаттары|медиа]], [[Басма иши|басма]], [[интернет]] платформалары, авиация, [[туризм]] жана оюн-зоок (ставка) секторлорунда иш алып барат.<ref name="cnnturk" /><ref name="ntvspor" /> Saran Media Түркиядагы спорттук уктуруулардын болжол менен 65% ээлик кылат жана [[Ла Лига]], Серия А, Премьер-лига жана УЕФА мелдештери сыяктуу ири иш-чаралардын уктуруу укуктарына ээ. Ошондой эле туризм тармагында [[Сплит]] (Хорватия) жана Прага шаарларында мейманканаларды иштетет.<ref name="cnnturk" /> 33 ар кандай компаниясы жана болжол менен 2,000 кызматкери менен компания Түркиянын ири бизнес топторунун бири болуп саналат.<ref name="cnnturk" /><ref name="ntvspor" /> S Sport, Radyospor, Radyo Music, Radyo Traffic медиа уюмдары, Ajansspor спорт порталы жана tuttur.com букмекерлик сайты да Садеттин Саранга таандык. (Ал Түркия футбол федерациясынын мыйзамдарына байланыштуу tuttur.com сайтынын ишин токтоткон).<ref name="archive">{{cite web|access-date=24 January 2020|archive-date=13 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php|title=Arşivlenmiş kopya|url=https://www.saran.com.tr/spor.php|accessdate=2026-04-09|archivedate=2018-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513014541/https://www.saran.com.tr/spor.php}}</ref><ref name="ntvspor" /><ref name="cnnturk" /> == Fenerbahçe == Саран 9945 каттоо номери менен Фенербахче С.К. Жогорку кеңешинин мүчөсү болуп саналат.<ref>{{cite web|url=https://www.fenerbahce.org/haberler/kulup/2022/1/saadettin-saran-a-bassagligi-dileriz|title=Sadettin Saran'a başsağlığı dileriz|date=4 October 2022|publisher=[[Fenerbahçe S.K.]]|access-date=4 October 2022|language=tr}}</ref> Ал Азиз Йылдырымдын президенттиги учурунда футбол бөлүмүнүн жетекчиси катары башкармалыкта кызмат кылган.<ref>{{cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/sadettin-saran-gorevi-birakiyor-38455934|title=Sadettin Saran görevi bırakıyor|date=25 April 2023|publisher=[[Hürriyet]]|access-date=15 June 2023|language=tr}}</ref> Президенттин иш-аракеттерин жактырбай, аны ачык сындагандыктан, анын Азиз Йылдырым менен болгон мамилеси кескин начарлап кеткен. Мунун натыйжасында ал башкармалыктан мыйзамсыз чыгарылган. Ал клубду негизсиз чыгарылгандыгы үчүн сотко берген. Акырында, Түркиянын [[Жогорку сот|Кассациялык соту]] 7 жылга созулган бул иште Саран жеңгенин тааныган.<ref>{{cite web|url=https://www.cnnturk.com/spor/futbol/sadettin-saran-kazandi-aziz-yildirim-itiraz-etti|title=Sadettin Saran kazandı, Aziz Yıldırım itiraz etti|date=26 June 2016|publisher=[[CNN Türk]]|access-date=15 June 2023|language=tr}}</ref> 2021-жылдын 16-декабрында Саран келечекте Фенербахче С.К. президенттигине талапкер болоорун билдирген.<ref>{{cite web|url=https://www.fanatik.com.tr/fenerbahce/son-dakika-sadettin-sarandan-fenerbahce-baskanlik-aciklamasi-2256494|title=Sadettin Saran'dan Fenerbahçe başkanlık açıklaması|date=17 December 2021|website=fanatik.com.tr|access-date=15 June 2023|language=tr}}</ref> 2025-жылдын 30-июлунда Саран "500 талапкердин колун (Клубдун уставына ылайык)" чогултуп, Фенербахче С.К. үчүн кезексиз шайлоодо президенттикке талапкер болду.<ref>{{Cite web|title=Prominent Turkish businessman eyes for Fenerbahce presidency|url=https://www.turkiyetoday.com/sports/prominent-turkish-business-man-eyes-for-fenerbahce-presidency-3203642|access-date=2025-09-01|website=Türkiye Today|language=en}}</ref> 2025-жылдын 21-сентябрында өткөн Фенербахче спорттук клубунун кезексиз жалпы жыйынында 24,732 добуш берилип, анын 24,393ү жарактуу деп табылган. Саран 12,325 добуш менен Фенербахченин 38-президенти болду, ал эми президент Али Коч 12,068 добуш алган. 135 бош добуш берилип, 204 добуш жараксыз деп табылган.<ref name="fbsecim" /> == Borussia Dortmund == Бундеслига командаларынын бири болгон Боруссия Дортмунддун акционери болгон Саран,<ref name="haber7">{{cite web|url=https://spor.haber7.com/spor/haber/86852-sadettin-saran-bdordmund-icin-kesenin-agzini-acti|author=Haber7|title=Sadettin Saran B.Dordmund için kesenin ağzını açtı - Tüm Spor Haber|website=spor.haber7.com|access-date=20 December 2021}}</ref> клуб мүчөлөрүнүн жана күйөрмандарынын каршылыгынан кийин өз акцияларын саткан.<ref name="futbolarena">{{cite web|url=https://www.futbolarena.com/fenerbahce/sadettin-saran-borussia-dortmundu-neden-satti-312288h/|website=futbolarena.com|title=Sadettin Saran Borussia Dortmund'u neden sattı?|date=18 March 2017|access-date=20 December 2021}}</ref><ref name="haber3">{{cite web|Ekonomi|url=https://www.haber3.com/ekonomi/borussia-dortmundta-turke-gecit-yok-haberi-25480|title=Borussia Dortmundta Türke geçit yok !|website=haber3.com|date=7 February 2005|access-date=20 December 2021}}</ref> == Мыйзамсыз заттарды колдонуу == 2025-жылдын 24-декабрында, Фенербахчедеги президенттиги учурунда Саран мыйзамсыз баңгизаттарга жасалган тест оң натыйжа бергенден кийин полиция тарабынан кармалган.<ref>{{Cite web|date=2025-12-24|title=Fenerbahce president detained in Istanbul drug investigation after positive narcotics test|url=https://apnews.com/article/turkey-fenerbahce-chairman-detained-drug-investigation-7d806c39549b286c930b6900a1bd98d8|access-date=2025-12-24|website=AP News|language=en}}</ref> Саран бардык айыптоолорду четке кагып, "жашыра турган эч нерсеси жоктугун" жана бийлик менен толук кызматташа тургандыгын белгилеген. Бир күндөн кийин, 2025-жылдын 25-декабрында, ал соттук көзөмөл шарты менен бошотулган.<ref>{{Cite web|date=2025-12-20|title=Chair of leading Turkish sports club Fenerbahce questioned in a drugs probe|url=https://www.ctvnews.ca/sports/article/chair-of-leading-turkish-sports-club-fenerbahce-questioned-in-a-drugs-probe/|access-date=2025-12-25|website=[[CTVNews]]|language=en}}</ref>. == Булактар == {{Булактар|2}} 8x5dhoyxig2d6tosoxwabt2ggi3fpv7 3 151794 644645 2026-04-22T14:45:57Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644645 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:45, 22 апрель 2026 (UTC) b44z9qhaj8mohd2mto7v558dzye5xnk 3 151795 644647 2026-04-22T15:46:07Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644647 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:46, 22 апрель 2026 (UTC) oxlsqg36tjl0oobg1xb5gun557j383r 3 151796 644650 2026-04-22T17:46:25Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644650 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:46, 22 апрель 2026 (UTC) mtv76myxfn351f3qgl43xsi1d3kaa9t 3 151797 644651 2026-04-22T18:46:35Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644651 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:46, 22 апрель 2026 (UTC) j5mlj2en3lbhvy2ogrmteo54rqd6115 3 151798 644658 2026-04-22T20:46:53Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644658 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:46, 22 апрель 2026 (UTC) 7hwpm5kzsb3nd1s57bjvm6uuagyf5d3 0 151799 644659 2026-04-22T21:11:53Z MuratbekErkebulan 44284 Жаңы барак: "‎'''Шмелеё Лог''' — [[Казакстан]], [[Чыгыш Казакстан облусу]], [[Үстөмөн]] шаарынын кичи району. <mapframe latitude="49.960481" longitude="82.653236" zoom="13" width="420" height="300" frameless="yes"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "Өскемен (шамамен орталық аймақ)", "marker-symbol"..." 644659 wikitext text/x-wiki '''Шмелеё Лог''' — [[Казакстан]], [[Чыгыш Казакстан облусу]], [[Үстөмөн]] шаарынын кичи району. <mapframe latitude="49.960481" longitude="82.653236" zoom="13" width="420" height="300" frameless="yes"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "Өскемен (шамамен орталық аймақ)", "marker-symbol": "district", "marker-color": "2b8cbe" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [82.653236,49.960481] } } ] } </mapframe> {{Stub}} ff6x8vmg5emvl10zv41zntebzsxptxd 644660 644659 2026-04-22T21:12:20Z MuratbekErkebulan 44284 644660 wikitext text/x-wiki '''Шмелеё Лог''' — [[Казакстан]], [[Чыгыш Казакстан облусу]], [[Үстөмөн]] шаарынын кичи району. <mapframe latitude="49.960481" longitude="82.653236" zoom="13" width="420" height="300" frameless="yes"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "Өскемен (шамамен орталық аймақ)", "marker-symbol": "district", "marker-color": "2b8cbe" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [82.653236,49.960481] } } ] } </mapframe> {{Stub}} [[kk:Шмелеё Лог]] 7f04l3tk7obyuy7fnjv00r88v2s1put 3 151800 644662 2026-04-22T21:47:03Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644662 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:47, 22 апрель 2026 (UTC) jmy3h64i8oo3ov2eszp9qbmdspw6w10 3 151801 644663 2026-04-22T21:47:13Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644663 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 21:47, 22 апрель 2026 (UTC) jmy3h64i8oo3ov2eszp9qbmdspw6w10 3 151802 644668 2026-04-23T00:47:39Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644668 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:47, 23 апрель 2026 (UTC) clm58clhs25s6fe1mq01ucjc26g9pfs 3 151803 644676 2026-04-23T03:48:06Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644676 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 03:48, 23 апрель 2026 (UTC) qh73przs8orqr922c9mas6eomu3x3t2 3 151804 644679 2026-04-23T04:48:17Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644679 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:48, 23 апрель 2026 (UTC) kho2sd55z58doangdvo6i459jhq4tny 3 151805 644680 2026-04-23T04:48:27Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644680 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:48, 23 апрель 2026 (UTC) kho2sd55z58doangdvo6i459jhq4tny 3 151806 644681 2026-04-23T04:48:37Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644681 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 04:48, 23 апрель 2026 (UTC) kho2sd55z58doangdvo6i459jhq4tny 3 151807 644687 2026-04-23T07:49:04Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644687 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:49, 23 апрель 2026 (UTC) tdd48ty4umi2jhd31iot14qj69mq1zk 3 151808 644689 2026-04-23T09:49:22Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644689 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:49, 23 апрель 2026 (UTC) 6q5ducs6fcp29giywti2fj0z0bfzgus 3 151809 644690 2026-04-23T09:49:32Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644690 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:49, 23 апрель 2026 (UTC) 6q5ducs6fcp29giywti2fj0z0bfzgus 3 151810 644693 2026-04-23T10:49:42Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 644693 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:49, 23 апрель 2026 (UTC) sm35gh9dt411ovfsihwrb43r5cgd30f