Темирова, Алтынай Эгембердиевна

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Темирова, Алтынай Эгембердиевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5047</id>
    <revision>
      <id>645309</id>
      <parentid>640561</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49467" sha1="8tjr9ylfmdiupuesdeclfvi5ggpl9jg" xml:space="preserve">[[Файл:Altynai Temirova. 29.7.2015.jpg|thumb|Алтынай Эгемберди кызы Темирова. 29.7.2015]]

'''Алтынай Эгембердиевна Темирова''' - [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусунун]], Аксы өрөөнүнүн [[Жерге-Тал, Аксы району|Жерге-Тал айылында]] 1960-жылы 17-ноябрда туулган. Акын, [[драматург]], сценарист, котормочу. 1984–1990-жж. Москва шаарындагы M.Горький атындагы бүткүл дүйнөлүк Адабият институтунун бүтүрүүчүсү.

== ӨМҮР ТАРЖЫМАЛЫ ==
Алтынай Эгемберди кызы Темирова  1960-жылы 17-ноябрда [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Жалалабат облусу|Жалал-Абат облусуна]] караштуу (мурдагы [[Ош|Ош облусунун]] курамында болгон) Аксы районунун [[Жерге-Тал, Аксы району|Жерге-Тал айылында]] туулган. Анын теги кыргыз. 

Сегизинчи класстын аягына чейин Ата-Журту [[Аксы району|Аксы районунун]] [[Жерге-Тал (Аксы району)|Жерге-Тал]] айылында окуйт. 9-10-класстарды [[Нарын]] шаарында окуп, ата-энеси ошол жакка көчүп барышкан. Алгачкы ыры, 1977-жылы [[Теңир-Тоо (түшүнүк)|&quot;Теңир-Тоо&quot;]] [[Гезит|гезитине]] орто мектепте окуп жаткан кезде чыккан. 1979-жылы [[Бишкек|Фрунзе шаарына]] келип, [[Москва|Москвадагы]] [[Максим Горький|М.Горький]] атындагы Адабият институтуна тапшырганга эмгек стажы керек экенин жарыядан окуп, жөнөкөй эле кийим тигүүчү болуп иштей баштаган. Ошо кезде жазуучулар союзунун алдындагы [[Алыкул Осмонов|&quot;Алыкул&quot;]] атындагы [[Омор Султанов|Омор Султановдун]], &quot;Жаш толкун&quot; аттуу Роза Мукашеванын адабий ийримдерине бош убакытта катышып жүргөн. Ошол ийримдерден тандалып жаш акын-жазуучулардын [[Арашан (Аламүдүн району)|Арашанда]] өтө турган I-Республикалык чыгармачылык семинарына да катышып калат. Бул арада [[Ленинчил жаш (гезит)|“Ленинчил жаш”]] гезитине бирин-серин ырлары жарыяланып, [[Учкун|&quot;Учкун&quot;]] [[Альманах|альманахынан]], [[Маданият|“Маданият”]] гезитинен, [[Ала-Тоо (журнал)|“Ала-Тоо” журналынан]], [[Литературный Киргизстан|“Литературный Киргизстан”]] журналынан аз-аздап көрүнө баштайт. 

Мунун баары, 1984-ж. [[Москва]] шаарындагы [https://litinstitut.ru/ M.Горький атындагы бүткүл дүйнөлүк Адабият институтуна] [https://adabiyat.kg/ru/o-nas/ Жазуучулар союзунан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240203012510/https://adabiyat.kg/ru/o-nas/ |date=2024-02-03 }} Жолдомо алып тапшыруусуна чоң көмөк берген. Бирок, ал жакта биринчи кезекте чыгармачылык конкурстан кандай өтөөрү маанилүү болгон. Почта аркылуу ырларын салып жиберип күтүп жүргөн кезде, бир күнү чакыруу келет: &quot;''Экзамен бергенге келип документтериңди тапшыр''&quot; - деп жазылган экен. Биринчи курстан эле чыныгы чыгармачылык чоң сыноо башталат. Ар бир жумада бир күндөн чыгармачылык семинар-талкуу өтүлүп, жума сайын улам бирибиз сындалып, анализге алынып, катуу түйшүктөнө баштайт. Бул сыноодон өтпөгөндөрдү башка гуманитардык окуу жайларга которо башташкан. 

Ошол кезден баштап өзүнүн ырларын өзү орус тилине сапма-сап которуу аракетин жасап, анткени ал жакта баары орус тилинде болгондуктан, мажбур болот. Каникулга келген сайын ырларын республикалык гезит-журналдарда иштегендер сурап алып калышат. Ошол кездеги эң кадырлуу жана элге кеңири белгилүү: [[Маданият|“Маданият”]] гезитине, [[Ленинчил жаш (гезит)|“Ленинчил жаш” гезитине]] жарым бет, бир бет ырлары жарыяланып, [[Учкун|“Учкун”]] алманахына, [[Ала-Тоо (журнал)|“Ала-Тоо” журналына]] беш-алтыдан ыры, бир нечеси [[Литературный Кыргызстан|“Литературный Кыргызстан” журналына]] орус тилине которулуп байма-бай чыга баштайт, алгач акын катары элге дароо ошол кезден баштап кеңири  таанылат.   

Алгачкы поэтикалык жыйнагы &quot;'''Бурганак&quot;''' деген ат менен 1989-жылы [[Бишкек|Фрунзе шаарынын]] &quot;Адабият&quot; басмасында жарык көргөн, дипломдук иши да ушул болгон.                                                                                                                 

== ЧЫГАРМАЧЫЛЫК ЖОЛУ ==
Окууну бүтүп, 1990-жылдан тартып: &quot;Адабият&quot; басмасында редактор болуп иштеп, чыгармаларга рецензия жазуу боюнча тажрыйба топтойт. 

1991-жылы [[Арашан (Аламүдүн району)|Арашанда]] өткөн [[Алыкул Осмонов|“Алыкул”]] атындагы республикалык поэтикалык конкурс-семинарда 1-орунду жеңип алган соң, Жазуучулар союзуна мүчөлүккө кабыл алынат. 

1992-жылы “Адабият” басмасы жабылаарда Кыргыз Мамлекеттик телерадио корпорациясына – [[Коомдук телерадиоберүү корпорациясы|КТРК]]га адабий бөлүмгө редактор-журналист болуп иштөөгө  чакырылып иштеп калган. Ал жерде автордук уктуруулары менен 1997-жылга чейин иштеген. Ошол кездеги автордук уктурууларымдын көпчүлүгү ''[[Коомдук телерадиоберүү корпорациясы|КТРКнын]] Алтын фондуна'' кирген.

Андан соң, [[Кыргыз улуттук академиялык драма театры|Кыргыз Улуттук Академиялык драмтеатрында]] адабият бөлүмүнүн башчысы болуп орношот. Анткени, 1993-жылы алгачкы пьесасы '''“Генийдин уру”''' менен республикалык жабык конкурста биринчи орунду алып, пьеса [[Барпы Алыкулов|Барпы театрында]] коюлган. 1994-ж. [[Жалал-Абад]] шаарындагы [[Барпы Алыкулов|Барпы]] атындагы драмтеатрда чоң ийгилик менен коюлган. [[Ош|Ош шаарынын]] басмаканасынан китеп болуп да басылып чыккан. [[Нооруз|“Нооруз-95”]] регионалдык театралдык фестивалында [[Гран-При]] алып “Жылдын мыкты спектакли” аталган. Кийинки жылы [[Кыргыз улуттук телерадиокорпорациясынын камералык хору|Кыргыз Улуттук телерадио корпорациясынын]] ''Алтын Фондуна'' кирген.

Андан кийин экинчи пьесасы &quot;'''Теңирдин оту&quot;''' Швейцария-Кыргызстандын &quot;Хелветас&quot; эл аралык фондунун 1998-ж. өткөргөн республикалык конкурсунда 1-орунду алып, 2003-ж. &quot;Учур&quot; театрында ийгиликтүү коюлат.   

1999-ж. эл аралык &quot;Сорос – Кыргызстан&quot; фонду [[Александр Пушкин|А.С. Пушкиндин]] 200-жылдыгына карата адабий конкурс уюштуруп, анын &quot;'''Жезит айым&quot;''' – &quot;Пиковая дама&quot; деген чоң чыгармасы кыргыз тилине мыкты которулгандыгы үчүн 1-орунду жеңип алып, котормону аталган фонд жыйнак кылып чыгарган.

Алгачкы &quot;'''Алтынай. Тандалмалар&quot;''' жыйнагы: [[Поэзия (ыр)|поэзия]], [[проза]], пьесалар жана котормолору менен чогуу 2003-ж.кыргыз-орус тилдеринде жарык көрөт. Кийинки &quot;'''Сынык асман&quot;''' пьесасы &quot;Калемгер&quot; фондунун 2007-ж. адабий конкурсунда байге алып, 2010-ж. [[Кыргыз улуттук драма театры|Кыргыз Улуттук Академиялык драмтеатрында]] ийгиликтүү коюлат. [https://minculture.gov.kg/ru Маданият министрлигинин] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260114144528/https://minculture.gov.kg/ru |date=2026-01-14 }} Искусствону өнүктүрүү бөлүмү тарабынан мыкты драматургиясы үчүн [[Токтоболот Абдумомунов|&quot;Т.Абдумомунов&quot;]] атындагы сыйлыкты ыйгарат жана спектакль [[Коомдук телерадиоберүү корпорациясы|Кыргыз Улуттук телерадио корпорациясынын]] ''Алтын Фондуна'' кирет.

2005-жылы дүйнөлүк ПЕН-Клуб уюмунун [[Финляндия|Финландияда]] Хельсинки, Лахти шаарларында өткөргөн: [[Азия]], [[Европа]] жана [[Америка]] жазуучуларынын [[Конгресс|Конгрессине]] чакыруусу менен барып катышат. Ырлар топтому ''фин тилине'' которулуп, китепче болуп чыгарылат. Финляндиянын көрүнүктүү гезитине сүрөтү менен чогуу интервьюсу да чыгат. Радиосуна да интервью алышкан. 

2007-ж. Т.Океев атындагы улуттук [[Кыргызфильм|&quot;Кыргызфильм&quot;]] киностудиясында башкы редакторлукка чакырылып, иштеп баштаган. Кийинки 2008-жылы [[Кыргызфильм|&quot;Кыргызфильм&quot;]] киностудиясында: &quot;'''Тоолор кулаганда, же Айтматов менен коштошуу&quot;''' документалдуу фильмге А.Темированын [[Сценарий|сценарийи]] жана дикторлук тексти боюнча тартылып, коомдо кеңири резонанс жаратты. Республикадагы бардык телеканалдарда көрсөтүлүп, &quot;Мир&quot; телеканалы Москвадан СНГ боюнча программага коюп чыгарылган жана чет өлкөлөргө да кеткет. 

А.Темированын сценарийи боюнча тартылган &quot;Кыргыз кереметинин&quot; алгачкы кинооператору &quot;'''Кадыржан&quot; (Кыдыралиев)''' жөнүндөгү документалдуу фильм 2008-жылдагы Ысык-Көл кинофестивалында &quot;Гран-При&quot; сыйлыгына ээ болгон. КТРКда тартылган «Тапан» төрт сериялуу тасма көгүлтүр экранда бир нече жыл көрсөтүлгөн.

Театрлар үчүн чет элдик драматургиядан которгон пьесалары; Елен Елимжандын &quot;'''Жан урааны&quot;''' менен Морис Метерлинктин &quot;'''Азиздери&quot;''' &quot;Учур&quot; театрында, Эсхилдин &quot;Фарсылары&quot; Ош драмтеатрында &quot;'''Ый&quot;''' деген ат менен ийгиликтүү коюлган. 

2008-жылы КРнын Мамлекеттик патент кызматы чыгарган &quot;Кыргызстандын Жазуучулары&quot; аттуу энциклопедиялык маалымат жыйнагына кирген. 

2010-жылдагы апрель революциянын арты менен киностудияда иш токтоп, айлыктарга да акча бөлүнбөй калганда &quot;Де-Факто&quot; гезитинде эки жыл Маданият менен Искусствону чагылдырып үзүрлүү иштеп, андан соң гезит башка бир адамдын колуна өткөн соң, 2013-ж. баштап &quot;Азаттык&quot; радиосунда Маданият жана Искусство багыты боюнча бир жыл контракт менен иштеген.

2012-ж. Уфа шаарында өткөн &quot;Ак Торна-II&quot; Түрк тилдүү элдердин адабий конкурсунун лауреаты болгон. &quot;Түрк элдеринин Х-эл аралык адабий фестивалына&quot; катышкан. 

2015-ж. Кыргыз Республикасынын Жазуучулар Союзунун &quot;Алтын Калем&quot; сыйлыгы мыкты поэзиясы үчүн берилген.

Ошол эле, 2015-ж. Кыргыз Улуттук Академиялык драмтеатрынын жетекчилигинен &quot;Махабхарата&quot; эпосунун негизинде жаңы пьеса жазып берүүгө чакыруу алып. Ал пьесаны жазып бүтөрдө, адабият бөлүмүнүн башчысы ошо кезде жокнин экенин угуп, келип иштеп берүүсү сунушун алган. Ошентип, кайрадан ал жерде иштеп калган. 2016-ж. &quot;'''Улуу Бхаратанын урпактары&quot;''' пьесасы чоң ийгилик менен коюлуп, Кыргызстан Аялдар Конгресси премьерадан соң, күтүүсүз &quot;Эл аралык алтын медалын&quot; чоң сахнада ыйгарышкан.  

2017-ж. Кыргыз адабиятынын Якутиядагы күндөрү белгиленмекчи болуп, ага карата саха-якут акын-жазуучуларын которуу иши боюнча Улуттук жазуучулар союзунун &quot;Ала-Тоо&quot; журналынан кайрылышат. &quot;Ала-Тоо&quot; адабий журналынан улам бир материалды &quot;жардам бер, которуп бер&quot; деп жиберип атышып, калың адабий журналдын жармы А.Темированын котормолору болуп калат. Андыктан, журнал чыкканда Саха-Якутияга барчу делегацияга кошулат. Ал жака баруу бактысы туура келгенине абдан кубанып, алар да биздин акын-жазуучуларды которуп, адабий журналдарга эле эмес, өзүнчө китеп кылып да чыгарышканын көрөт. Андан тышкары, тап-такыр күтпөгөн, ойго да келбеген баалуу сыйлыктарына да ээ болот. Ак эмгекти баалоо эмне экенин чындап ошондо сезип ыраазычыгын билдирет.

Ал жактан чоң таасирлер менен келген соң, мени &quot;Ала-Тоо&quot; адабий журналына иштөөгө чакырылат. Пандемия башталганга чейин албетте үзүрлүү эмгектенип, бир кварталда бир жолу араң чыгып калган адабий журналды ай сайын чыга турган абалга жеткирген, тиражын көбөйткөн. Окурмандар кызыгып Москвадан бери журналга жазылып ала башташкан. Аңгыча пандемия башталып, карантин убагында басмалар жабылып, журналдын иши да токтоп калган. 

Ал арада, Москвадагы Интернационалдык жазуучулар союзунун эл аралык конкурстары - В.Набоков жана Антуан де Сент-Экзюпери атындагы &quot;Диплом&quot; сыйлыктарына ээ болот. Москва шаарынан &quot;'''Автограф-5&quot;''' жыйнагына (2018-ж.), &quot;'''Байрон менен бирге&quot;''' (2019-ж) жыйнагына ырлары чыгат. 

2020-ж. &quot;'''Лунная гора&quot;''' (&quot;Ай конгон тоо&quot;) уникалдуу поэтикалык жыйнагы Москвада Интернационалдык жазуучулар союзунун(ИЖС) &quot;Лондон сыйлыгына сунушталат&quot; сериясынан (ИЖС) жарым гранттык долбоор менен жарык көрөт. Анда, Поэзия жанры боюнча &quot;белгилүү акындар&quot; категориясында Финалга чыккан жеңүүчү болгон. Москвада китептин бет ачары Борбордук Адабиятчылар Үйүндө (Центральный Дом литераторов) өтүп, ИЖСнын &quot;65 жылдыгына&quot; карата юбилейлик медаль менен сыйланган. 

2020-ж. П.Ойунскийдин прозаларынан котормосу &quot;'''Улуу Кудангса&quot;''' деген ат менен Президенттин алдындагы Тил комиссиясы тарабынан китеп болуп чыгып, 2021-жылы &quot;Кабар&quot; агенттигинде бет ачаары өткөн. 2022-ж. Саха-Якутияда (РФ) &quot;Благодать большого снега&quot; Эл аралык фестивалына &quot;Ардактуу конок&quot; катары чакырылып, анда: &quot;'''За укрепление мира и дружбы народов&quot;''' мамлекеттик медалын өкмөт үйүндө кабыл алууда ыйгарышкан.

Евразия Гильдиясынын  эл аралык конкурсуна 2020-21-ж.ж. чыгармалары &quot;Балдар адабияты&quot; боюнча проза жанрында Финалга чыккан жеңүүчүсү болгон. 

2020-21-ж.ж. кыргыз тилине мен которгон чет элдик көрүнүктүү жазуучулардын мыкты чыгармалары китеп болуп жарык көргөн. Алар: ногой классиги К.Темирбулатованын – &quot;Кадрия&quot; жыйнагы, ТҮРКСОЙ уюмунан Турцияда чыккан; Лейла Алиеванын ыр жыйнагы, Бишкектеги Азербайжан өкүлчүлүгү колдоп чыгарды; казак акыны Маржан Ершунун китеби Бишкекте чыкты; Саха-якут классиги Платон Ойунскийдин &quot;'''Улуу Кудангса&quot;''' прозалык жыйнагы, КРнын Президентинин алдындагы мамлекеттик тил комиссиясы тарабынан чыгарылган. 

2022-жылы Германияда немец тилинде өзүнүн поэзия китеби &quot;'''Ich bin geflogen&quot;''' деген ат менен басылып чыгып: &quot;Адабияттагы жетишкендиктери&quot; үчүн деп &quot;Алтын Диплом&quot; менен сыйланган. 

2022-ж. '''ЛИК''' (Международная академия Литературы, Искусство, Коммуникации, Германия-РФ) Эл аралык академиясы коомунун чыныгы '''Академиги''' (действительный член академии) Күбөлүгү ыйгарылган. 

2022-жылы Дүйнөлүк Поэзия кыймылынын (WPM – World poetry Movement) Кыргызстандагы Улуттук координатору болуп тандалган.

2023-ж. Венесуела менен Колумбияда өткөн акындардын '''Дүйнөлүк Конгресси менен Фестивалына''' катышкан.

Акыркы жылдары куурчак театрында балдар үчүн да пьесаларды жазып: &quot;'''Кумурска – токой сакчысы&quot;''' пьесасы үчүн &quot;Алтын калем&quot; сыйлыгы менен сыйланган. &quot;Эргүү&quot; Улуттук фестивалында &quot;Балдар үчүн коюлган жылдын мыкты спектакли&quot; аталып, 2023-ж. '''Гран-При''' номинациясын жеңип алган. 

2024-ж. балдар үчүн жазылган &quot;'''Эр Төштүк&quot;''' пьесасы Тегеран шаарындагы (Иран) Эл аралык фестивалдын ийгиликтүү катышуучусу болду, ар бир каарман Иран мамлекетинин Грамоталары менен сыйланып келишкен.  Фестивалдагы оригиналдуу төрт спектаклдин бири болгон. 

2024-ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин колдоосу менен чыккан &quot;50 китеп&quot; долбоорунда &quot;'''Кайыр кош каран түн&quot;''' деген прозалык жыйнагы жарык көргөн.

2024-ж. Кытайдын Сиан шаарында өткөн Жибек-Жолу эл аралык фестивалында Тан доорунун чыгаан акыны &quot;'''Ван Вей&quot; атындагы сыйлыктын''' лауреаты болгон. 

2025-жылы поэзия китеби түрк тилинде Турциядан ТЮРКСОЙ тарабынан басылып чыгып жатат, о.э. Түркиянын &quot;Gufte&quot;, &quot;AydIn Efesi&quot; адабий журналдарында жарык көрдү.

2025-ж. Казакстандын Алматы шаарында өткөн түрк тилдүү элдердин Эл аралык поэзия фестивалында &quot;Хаким Абай&quot; жана &quot;Түрк халкларынын бирлиги&quot; Эл аралык медалдары менен сыйланды.

2025-жылы &quot;'''Бийчи жамгыр&quot;''' поэзия китеби '''Гавана шаарынан''' испанча, англисче, кыргызча жана орусча – '''төрт тилде жарык көрдү''' жана Гавана Эл аралык фестивалында бет ачары болду.  

Ырлары 1980-жылдардан 1990-жылдардын ортосуна чейин: кыргыз, орус, алтай, кытайлык кыргыз (араб тамгасында) тилдеринде гана гезит-журналдарга чыгып келген болсо, 2000-жылдардан баштап: фин, саха-якут, немис, казак, өзбек, англис, башкырт, түрк, испан, хинди, кытай, норвег, италия, белорус, ж.б. тилдерге которулуп; басма беттеринде, өзүнчө китептерде, альманахтарда, беш континенттеги чет өлкөлөрдүн Антологиялык жыйнактарында, бир нече '''глобалдуу Дүйнөлүк Антологияларга''' да басылып чыкты. 

А.Темированын чыгармачылыгына мүнөздүү көрүнүш: кандай гана жанрдагы чыгарманы жаратпасын, анда ар дайым терең философия, элдик нукура мүнөз, образдардын тереңдиги, тарыхый нуктун айкындуулугу, алган тематиканын масштабдуулугу, диапозондун кенендиги, сөз казынасынын байлыгы, уникалдуу стил, өзгөчө  эстетика, поэтикалык мүнөз-боёктордун, сүрөттөө-образдардын оригиналдуу, өз тарыхый багыты бардыгы. 

Эл аралык фестивалдарда кыргыз адабиятынын татыктуу, абройлуу өкүлү катары катышып, алдыңкы орундарды алып, эл аралык сыйлыктарга ээ болууда. Чыгармачылыгынын '''бир нече жанрда – поэзия, проза, драма, котормодо''' '''өркүндөтүп жана элге жогорку деңгээлде тартуулап келе жатат.'''      

'''Азыркы учурда''' кыргыз окурмандарына эле эмес, чет өлкөлөрдөн бери уникалдуу бийик поэзиясы менен таанымал заманбап &quot;'''полилингв&quot; акын катары''' дүйнөнүн беш континентиндеги акындар менен поэзия изилдөөчүлөрдүн башын бириктирген эл аралык уюмдун – англис тилинде &quot;WORLD POETRY MOVEMENТ”, кыскача – '''(WPM)''' '''–''' '''&quot;Дүйнөлүк поэзия кыймылы&quot;''' аттуу планетардык масштабдагы уюмдун '''Кыргызстандагы Координатору катары дүйнө акындары менен тыгыз байланышта жана учурдагы Кыргыз Поэзиясын дүйнөлүк деңгээлге көтөрүүдө чоң салым кошууда. WPMдин акындарын да англис тилинен кыргыз тилине которуп''' КРнын жазуучулар сайтына мезгил-мезгили менен жарыялап заманбап дүйнө акындары менен кыргыз окурмандарын тааныштырууда. 

Ошондой эле, азыркы учурда балдардын Кыргыз мамлекеттик куурчак театрынын Адабий бөлүмүн; принципиалдуу, кругозору кенен, жогорку деңгээлдеги адис адабий кызматкер катары өтө олуттуу жоопкерчилик менен үзүрлүү жетектеп келет. 

== ЭМГЕК ЖОЛУ ==
1990-92-жж. мамлекеттик “Адабият” басмасынын редактору болуп иштеген; &lt;ref&gt;А.Таемирова чындыгында иштеген. &lt;/ref&gt;

1992-98-жж. КТРКда улук редактор болгон; 

2000-2005 жж. КУАДТнын адабият бөлүмүнүн башчысы; 

2007-2011-жж. Т.Океев атындагы “Кыргызфильм” киностудиясында Башкы редактор болуп эмгектенген;

2010-2012-ж.ж. “Де-Факто” гезитинин маданият бөлүмүндө иштеп, кыргыз киносунун 70 жылдыгына карата “кыргыз кереметин” даңазалаган, аны жараткандардын, айрыкча, Чынгыз Айтматовдун кинодогу зор эмгегин эскерген “Берметтер дүйнөсүндө” деген табылгалуу рубрикасында унутулган бейнелерди, эпизоддорду сууруп чыккан публицистикалык көркөм изилдөө макалалар түрмөгүн гезит бетине жарыялап зор эмгек кылды.

2013-14-ж.ж. “Азаттык” Эл аралык радиосуна конкурсу жок кабыл алынып Маданият жана Искусство программасында ийгиликтүү иштеди.

2015-17ж.ж. Улуттук Академиялык Кыргыз драмтеатрында Адабий бөлүмдүн башчысы болуп иштеп өзүнүн мыкты маданий кызматкерлигин көрсөттү. 

2017-2020ж.ж. Улуттук жазуучулар союзунун “Ала-Тоо” адабий журналында редактор болуп үзүрлүү эмгектенди. 

2021-ж. май айынан бери М.Жангазиев атындагы куурчак театрында Адабий бөлүм башчы болуп эмгектенүү менен катар, эл аралык деңгээлде башка өлкөлөрдүн чыгармачыл чөйрөлөрү менен да активдүү иш алып барууда.

== КИТЕПТЕРИ ==

=== Автордук китептери ===
1989-ж. алгачкы ыр жыйнагы “Бурганак” мамлекеттик “Адабият” басмасында жарык көргөн жана жазуучулар союзуна мүчөлүккө кандидатурасы коюлган. (Ырлар:– Б.: Адабият, 1990. – 155–193 б. Жамааттык жыйнак.) 

1994-ж. '''“Барпы”''' (“Генийдин үрү”) пьесасынын жыйнагы чыккан. (Пьеса. – Ош, 1994. – 3–55 б. Жамааттык жыйнак.)

2005-ж. '''“Алтынай”''' ''Тандалмалар жыйнагы кыргыз-орус тилдеринде'' жарык көргөн. (Тандалмалар. 1-том. – Б.: Бийиктик, 2003. – 512 б. – кыргызча, орусча.)

2005-ж. '''PEN-CLUB'''дын Хелсинки жана Лахти шаарларында өткөн акын-жазуучулардын дүйнөлүк Конгрессине катышып ''фин тилинде'' ырлары жарык көргөн.

2007-ж. '''“Сынык асман”''' пьесасы “Калемгер” фондунун конкурсунда байге алып китеп болуп чыккан. (Пьеса. К-те: Булак. – Б: Калемгер, 2007. – 96–132-б. Жамааттык жыйнак.)

2017-ж. Якутски шаарында ырлары саха тилинде жарык көргөн.

2018-ж. Пекин шаарында кытай тилинде чыккан кыргыз классик акындарынын Антологиясына ырлар топтому кирген.

2020-ж. '''“Лунная гора”''' ырлар жыйнагы Москва шаарында Интернационалдык жазуучулар союзунун “Лондонская премия представляет писателя” сериясынан орус тилинде грант менен жарык көргөн.

2021-2022-ж.ж. Москва шаарынан чыккан “Автограф”, “Байрон менен бирге” жыйнактарына ырлар топтому чыккан.

2022-ж. Германияда немец тилинде көркөм которулган поэзия китеби жарык көргөн.

2022-2023-ж. Москва (РФ) жана Минск (Белорусия) шаарларында чыккан дүйнөлүк (26 өлкөнүн акындарынын) антология жыйнактарына орус жана белорус тилдеринде ырлар топтому чыккан. 

2022-жылдан бери, Жер планетасындагы беш континенттин белгилүү акындарынын поэзиясын чагылдырып, жылына бир жолу чыгуучу '''“Planetariat Poetry”''' (''WPM – World Poetry Movement)'' ''Дүйнөлүк Антология жыйнагына'' алгач ''испан тилинде'', андан соң ''англис тилинде'' '''жыл сайын''' ырлары чыгып жатат. 

2023-ж. Меделин (Колумбия) жана Каракас (Венесуела) шаарларында өткөн Дүйнөлүк Конгресс менен Фестивалга бешНов континенттеги өлкөлөрдөн келген алтымыш акын менен бирге катышып испан тилинде жыйнакка ыр топтомдору чыккан. 

2024-ж. СНГ мамлекеттеринин белгилүү акындарынын Антологиясына ыр топтомдору орус тилинде чыкты.   

2024-ж. Кыргыз Республикасынын Президентинин колдоосу менен чыккан “50 китеп” долбоорунда А.Темированын Проза жыйнагы жарык көрдү.

2024-2025-ж.ж. кытай тилинде, англис, испан, италия тилдеринде жыйнактарда, басма беттеринде: Жаңы Зеландия, Венеция, Нью-Йорк, Пекин, Индия, Уэльс, Меделин, Каракас, ж.б.жерлерде ырлары жарык көрдү.

2025-ж. Пекин шаарында жылына бир жолу чыкчу “'''''Дүйнө акындары'''''” антологиялык жыйнагына да ырлары менен бирге, белгилүү профессор, адабиятчы Үмүт Култаеванын, А.Темированын акындык чыгармачылыгын анализдеп, иликтеп жазган ''илимий макаласы да англис тилинде'' жарык көрдү.

2025-ж. Май айында '''Гавана шаарында''' (Куба) өткөн Эл аралык поэзия фестивалына катышып, анын алкагында '''төрт тилде''' (''кыргыз, орус, испан, англис'') '''Гаванада''' '''жарык көргөн “Бийчи жамгыр” поэзия китебинин бет ачары''' болуп өттү. 

=== Которгон китептери ===
1999-ж. “Жезит айым” (“Пиковая дама” А.С.Пушкин) прозалык драмасынын кыргыз тилиндеги котормосу “Сорос” фондунун республикалык конкурсунда 1-орунду алып, фонддон китеп болуп чыккан. (Котормо. – Б.: Сорос, 1999. – 44–90 б. Жамааттык жыйнак.)

2019-ж. Кадрия Темирбулатованын (Дагестан, РФ, ногой акыны) ырларынан котормосу ТҮРКСОЙ уюмунан китеп болуп басылып чыккан.

2020-ж. казак акыны Маржан Ершунун ырларынын котормосу Бишкекте  жыйнак болуп жарык көргөн.

2021-ж. “Улуу Кудангса” (П.Ойунский, саха-якут классиги) прозаларынын котормо жыйнак китеби Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил жана тил саясаты улуттук комиссиясынан басылып чыккан. 

2022-ж. Лейла Алиеванын ырларынан котормосу Бишкектеги Азербайжан өкүлчүлүгүнүн колдоосунда басылып чыккан.

2025-ж. казак акыны Шамшия Жубатованын китеби кыргызчаланды.

2025-ж. түрк тилдүү элдердин тарыхын изилдеген белгилүү венгер тарыхчысы, илимпоз “Коңур Мандоки” жөнүндө (автор Маржан Ершу) даректүү романды которду.

== ПЬЕСАЛАРЫ ==

=== Автордук пьесалары ===
1993-ж. '''“Генийдин үрү” (“Барпы апыз”) –''' алгачкы пьесасы Маданият министрлигинин республикалык жабык конкурсунда биринчи орунду алган, 

1994-ж. Жалал-Абад шаарындагы Барпы театрында мыкты коюлган жана 30 жылдан бери театрдын репертуарында.  '''''КТРКнын Алтын фондусуна кирген.''''' 

1998-ж. Швейцария-Кыргызстандын “Хелветас” фонду республикалык конкурс жарыялап '''“Теңирдин оту”''' пьесасы биринчи орунду алган, 

2003-ж. Учур театрынын сахнасында ийгиликтүү коюлган.

2007-ж. '''“Сынык асман”''' пьесасы республикалык конкурста биринчи орунду алып, '''2010-ж'''. Кыргыз Улуттук Академиялык драма театрынын сахнасында чоң ийгилик менен коюлган жана  '''''КТРКнын Алтын фондусуна кирген.'''''

2017-ж. '''«Улуу Бхаратанын урпактары»''' пьесасы («Махабхарата» эпосунун негизинде) Кыргыз Улуттук Академиялык драма театрынын сахнасында зор ийгилик менен коюлган.

2022-ж. '''«Кумурска – токой сакчысы»''' пьесасы Кыргыз мамлекеттик М.Жангазиев атындагы куурчак театрында коюлуп, көрүүчүлөргө зор кызыгуу туудурду жана сахнада ийгиликтүү жүрүп жатат. 

2024-ж. балдар үчүн жазылган '''«Эр Төштүк»''' (эпостун негизинде) пьесасы чоң ийгилик менен коюлуп Тегеран шаарындагы (Иран) Эл аралык фестивалга барып келди жана азыр Актау шаарында ТҮРКСОЙ өткөрүп жаткан Эл аралык Фестивалга катышууда.

=== Которгон пьесалары ===
2004-ж. Елен Елимжандын (Казакстан) «Жануран» пьесасы «Учур» театрында коюлган.

2005 -ж. Морис Метерлинктин (Бельгия драматургу, классик) «Азиздер» пьесасы А.Темированын котормосунда Учур театрында коюлган. 

2012-ж. Эсхилдин (байыркы Греция драматургу, классик) «Фарсылар» пьесасын которуп, С. Ибраимов атындагы Ош драмтеатрында «Ый» деген ат менен коюлган.

2022-ж. «Көңүлдүү, шаттуу Вакцина» балдар үчүн заманбап пьеса («Керемет көч» мультфильминин негизинде куурчак театрынын сахнасында коюлду.

2023-ж. «Кар балдар» (румын элдик жомогунан) Кыргыз мамлекеттик куурчак театрынын репертуарында.

2024-ж. «Ак кеме» (Ч.Айтматов, инсценировкалаган Б.Парманов) спектакли Кыргыз мамлекеттик куурчак театрынын репертуарында.

2025-ж. «Саламатсызбы!» '''('''Р.Алдонина, М.Бартенев) Кыргыз мамлекеттик куурчак театрынын репертуарында. 

== КООМДУК ИШМЕРДИГИ ==
1991-жылдан, СССР убагынан бери КРнын Улуттук Жазуучулар Союзунун мүчөсү. 

2000-жылдан эл аралык Пен-Клубдун мүчөсү.

2014-жылдан бери Кинематографисттер союзунун мүчөсү.

2020-ж.бери Евразия жазуучулар союзунун мүчөсү.

2022-жылдан бери ''Дүйнөлүк акындар кыймылынын (WPM – World Poets Movement)'' мүчөсү жана '''''Кыргызстандагы Улуттук координатору.''''' 

== СЫЙЛЫКТАРЫ жана НААМДАРЫ ==

=== Кыргызстанда алган сыйлыктары ===
1993-1994-ж.ж. “Генийдин үрү” (“Барпы апыз”) пьесасы үчүн '''''“Барпы”''''' атындагы сыйлыктын лауреаты болгон. Спектакль “Жылдын мыкты спектакли” номинациясы '''''Гран-При''''' сыйлыгын жеңип алган, регионалдык фестивалда. 

1998-1999-ж.ж. “Хелветас” (Швейцария-Кыргызстан) “Сорос” фонддорунун конкурстарында '''''1-орундарды''''' алып, лауреат болгон.

2010-ж. '''''“Т.Абдумомунов”''''' атындагы сыйлыктын лауреаты – “Сынык асман” пьесасы үчүн. 

2015-ж. Кыргыз Улуттук жазуучулар союзунун '''“Алтын калем”''' сыйлыгын мыкты поэзиясы үчүн алган.

2016-ж. Улуттук Академиялык Кыргыз драмтеатрында хинди элинин “Махабхарата” эпосу боюнча “Улуу Бхаратанын урпактары” пьесасы ийгиликтүү коюлуп, Кыргызстандын Аялдар Конгресси Эл аралык '''''“Лидерлиги үчүн”''''' алтын медалы менен сыйлаган.

2022-ж. '''''“Кыргыз Республикасынын Ардак Грамотасы”''''' менен сыйланган.

2023-жылы Маданият министрлигинин '''“Алтын калем”''' сыйлыгын '''«Кумурска – токой сакчысы»''' пьесасындагы мыкты '''драматургия'''сы үчүн алды. Спектакль да Улуттук '''“Эргүү”''' сыйлыгын жеңип, балдар үчүн коюлган '''“Жылдын мыкты спектакли” – Гран-При''' сыйлыгына ээ болду.

=== Эл аралык сыйлыктары ===
2012-ж. Түрк тилдүү элдердин «Ак Торна-II» (УФА ш.) Эл аралык фестивалынын лауреаты болгон.

2017-ж. Саха (Якутия) Республикасынын (РФ) Мамлекеттик жыйынынын (Ил Тумэн) баалуу сыйлыгы менен “Алкыш Катын” алган чыгармачылык-маданий байланыштарда жетишкендиктери үчүн;  

2019-ж. Италиянын “Парнасо Анжело Ла Векхия” жана Дагестан (РФ) жазуучулар союзунун биргелешкен Эл аралык фестивалынын '''''“Расул Гамзатов”''''' атындагы алтын медалын алып – Эл аралык абройлуу сыйлыктын лауреаты болду.

2022-ж. Саха (Якутия) Республикасынын (РФ) “Благодать большого снега” Эл аралык фестивалына ардактуу конок катары чакырылып, '''''Мамлекеттик''''' '''''“За укрепление мира и дружбы народов”''''' ардактуу сыйлыгы ыйгарылды.

2022-ж. Германияда немец тилинде поэзия китеби чыгып, адабияттагы жетишкендиктери үчүн '''''“Алтын Диплом”''''' алды.

2022-ж. Адабият, Искусство, Коммуникация (ЛИК – Литература, Искусство, Коммуникация) Академиясынын (РФ) чыныгы мүчөсү аталып '''''“ЛИКтин Академиги”'''''  болду (''Күбөлүгү бар'').   

2024-ж. Кытайдын Сиань шаарында өткөн Жибек-Жолу эл аралык поэзия фестивалы '''''“Ван Вей”''''' атындагы (Тан доорунун классиги) Эл аралык сыйлыгын тартуулады. 

2025-ж. Алматы шаарында өткөн түрк тилдүү элдердин Эл аралык фестивалында '''''“Хаким Абай” жана “Түрк халклары бирлигинин – Шүкүров”''''' атындагы адабий сыйлык – медалдары менен сыйланды.

2025-ж. Май айынын аягында Дубайда (БАЭ) беш континенттин өлкөлөрүнүн акындары катышкан WPM менен “Жибек жолу” Эл аралык фестивалы акынга '''''“АЗИЯДАГЫ  ЖЫЛДЫН МЫКТЫ АКЫНЫ”''''' (“ASIAN POET OF THE YEAR AWARD&quot;) ардактуу сыйлыгын ыйгарды.

Ошондой эле Түркиядан, Россиядан, Кыргызстандан, ж.б. өлкөлөрдөн сыйлык катары берилген бир нече Грамоталар, Дипломдор бар.

== Интернеттеги шилтемелер ==
* https://www.azattyk.org/author/93543.html &lt;br&gt;
* http://news.iltumen.ru/sakha-post/interview/altyinay-temirova-maksim-ammosov-dyil-ata-olus-dolgupputa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015093853/http://news.iltumen.ru/sakha-post/interview/altyinay-temirova-maksim-ammosov-dyil-ata-olus-dolgupputa/ |date=2017-10-15 }} &lt;br&gt;
* http://kaganat.kg/2017/07/26/ajtmamatka-ajtyp-koj-altynaj-temirova-barsbekke-tijish-bul-kyrgyzdarga-zhana-kyrgyz-taryhyna-chykkynchylyk-kyluu/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://bizdin.kg/поиск-по-автору/?author=Алтынай%20ТЕМИРОВА{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;br&gt;
* http://kmb3.kloop.asia/2012/03/15/alty-naj-temirova/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507181755/https://kmb3.kloop.asia/2012/03/15/alty-naj-temirova/ |date=2021-05-07 }} &lt;br&gt;

== Ички шилтемелер ==
[[Категория:Кыргыз адабияты]]
[[Категория:Кыргыз акындары]]
[[Категория:Кыргыз драматургиясы‎]]
[[Категория:Туулгандар 1960-жылы‎]]
[[Категория:Кыргыз таануу]]
[[Категория:Аксы району]]</text>
      <sha1>8tjr9ylfmdiupuesdeclfvi5ggpl9jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чымкент</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5447</id>
    <revision>
      <id>645303</id>
      <parentid>638689</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>34540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кошумчалар</comment>
      <origin>645303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3365" sha1="qx59axp0pruemh3og8ouym7gpzmeciw" xml:space="preserve">{{ОЖ 
|макамы = Республикалык маанидеги шаар
|кыргызча аталышы = Чымкен
|расмий аталышы = {{lang-kk|Шымкент / Śymkent}}
|сүрөт = Night Ordabasy Plaza.jpg
|сүрөт ачыктамасы = Түнкү Ордо-Башы Плаза.
|баш ийгени = [[Республика]]
|өлкө = Казакстан
|герб = Shymkent logo.svg
|желек = 
|гербдин сүрөттөлүшү =
|желектин сүрөттөлүшү =
|гербдин туурасы = 70
|желектин туурасы = 150
|lat_dir = |lat_deg = 42|lat_min = 52|lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = 74|lon_min = 34|lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale = 40000
|өлкө картасынын өлчөмү = 300
|облус картасынын өлчөмү =
|район картасынын өлчөмү =
|облус түрү =
|облус = 
|таблицадагы облус =
|район түрү =
|район =
|таблицадагы район =
|коомдун түрү =
|коом =
|таблицадагы коом =
|ички бөлүнүшү = 5 район (Абай, Аль-Фараби, Эмгек, Каратоо, Туран)
|башчысынын түрү = Аким
|башчысы = Сыздыкбеков Габит
|негизделген күнү = б.з VI
|биринчи белгиленген = б.з VI
|мурунку аталышы = Черняев&lt;br /&gt;Чимкент
|статустун берилиши = 
|аймагы = 1170 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|бийиктиктин түрү = 506 метр
|ОЖ борборунун бийиктиги = 506 метр
|климаты = кескин континенталдуу
|расмий тили = Казак тили
|расмий тили2 = орус тили
|калкы = {{Өсүү}} 1 222 055
|элди каттоо жылы = 2024
|жыштыгы = 1.044
|агломерация = 2.000.000
|улуттук курамы = [[Казактар]] — 70,90 % &lt;br /&gt; [[Өзбектер]] — 15,88 % &lt;br /&gt; [[Орустар]] — 6,31 %
|диний курамы = [[Ислам]], [[Машаякчылык]]
|этнохороним = Шымкенттик
|убакыт аралыгы = +05:00
|DST =
|телефон коду = +7 7252
|почта индекси = 160000
|почта индекстери =
|автоунаа коду = X, 17, Y
|идентификатордун түрү =
|цифралык идентификатор =
|Commons түрмөгүндө = Shymkent
|сайты = 
|сайтынын тили = 
|статусу=Шаар
}}
'''Чымкен''' ({{Lang-kk|Шымкент}}, {{Lang-uz|Chimkent}}) - [[Казакстан]]дын түштүгүндө эң ири шаар. Казакстандагы шаар. Эски доор заманында Чагатай Улусу, Казак Ордосу менен Кокон хандыгында болгон.

== Колдонулган адабияттар ==
[[&quot;Манас&quot; энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4

{{Казакстандын административдик бөлүнүшү}}

[[Категория:Казакстан шаарлары]]</text>
      <sha1>qx59axp0pruemh3og8ouym7gpzmeciw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полиглот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13311</id>
    <revision>
      <id>645273</id>
      <parentid>387479</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4097" sha1="d1mri56ow0yfhv6q7lmlhkbd3xr492h" xml:space="preserve">'''Полиглот''' (грек. πολυ- «көп» жана γλώττα «тил») — көп тил билген адам.

Италиялык кардинал Джузеппе Меццофанти, (1774—1849) – дүйнөгө таанымал полиглоттордун бири. Ал өзү жашап жаткан доордо эч качан Италиядан тыш жерге чыкпаса да, 38 тилде бирдей деңгээлде сүйлөп, ар түрдүү тилдердин элүү чакты диалектиси менен тааныш болгон. 

Мындан тышкары, көрүнүктүү полиглотторго Антоний Грабовскийди, чыгыш таануучу Армин Вамберини, эсперанто тилин негиздөөчү Людовик Л. Заменгофту, археолог Генрих Шлиманды жана Рим Папасы Иоанн Павел IIни кошууга болот. 

== Белгилүү полиглоттор ==
* Энтони Бёржес – англис жазуучусу жана адабият таануучусу. Жети тилде эркин сүйлөп, дагы беш тилди түшүнө билген. 
* Ричард Фрэнсис Бёртон – британ саякатчысы, жазуучу, акын, котормочу, этнограф, лингвист, дипломат. Айрым маалыматтарга караганда ар түрдүү тил үй-бүлөлөрүнө таандык 29 тилде сүйлөй алган. 
* Иштван Даби – мажар жазуучусу жана котормочусу. 103 тилден тексттерди которо билген. 
* Иоанн Павел II — Рим Папасы. 10 тилде эркин сүйлөп, дагы бир нече тилдерди түшүнгөн.
* Александра Михайловна Коллонтай — орус революционери, феминистка, публицист, дипломат. Англис, немис, француз, швед, норвег, фин ж.б. чет тилдерди билген. 
* Като Ломб – котормочу, жазуучу. Дүйнөдөгү алгачкы синхрондук котормочулардын бири. 16 тил билген. 
* Евгений Дмитриевич Поливанов — советтик лингвист, чыгыш таануучу, адабият таануучу. Эң кеминде 18 тил билген. 
* Расмус Кристиан Раск — даниялык лингвист. Скандинавиялык, герман, түрк, осетин жана грузин тил топторун изилдеген. Тилди изилдөөнүн жаңы усулун негиздеген. Ар бир жаңы тилди 6 жуманын ичинде үйрөнүү менен, 200дөн ашык тилди билген. 
* Старостин Сергей Анатольевич — орус лингвисти. Кырктай тил билген. 
* Никола Тесла — дүйнөгө таанымал серб физиги. 8 тил билген. 
* Пьер Ферма — француз математиги, аналитикалык геометрияны негиздөөчүлөрдүн бири. 


== Караңыз ==
* [[Кош тилдүүлүк]]
* [[Көп тилдүүлүк]]

== Шилтемелер ==
* [http://poliglots.ru/articles/erikson.htm - Изучение стратегий полиглотов в Эриксоновском Университете] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015160223/http://poliglots.ru/articles/erikson.htm |date=2007-10-15 }}
* http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/11/?referrer=webcluster&amp; {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008204741/http://spinner.cofc.edu/linguist/archives/2005/11/?referrer=webcluster&amp; |date=2011-10-08 }}

[[Категория:Тил илими]]
[[Категория:Полиглоттор]]</text>
      <sha1>d1mri56ow0yfhv6q7lmlhkbd3xr492h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сауд Арабиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14039</id>
    <revision>
      <id>645297</id>
      <parentid>644763</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="76tr91vm9rauwzipqs1r9o5oauzepot" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Кыргызча аталышы=Сауд Арабия Падышалыгы
 |Расмий аталышы={{lang-ar|المملكة العربية السعودية}}
 |Кыскача аталышы=
 |Мамлекеттик дин = Ислам
 |Герб=Emblem of Saudi Arabia.svg
 |Желек=Flag of Saudi Arabia.svg
 |Картада=Saudi Arabia in its region.svg
 |Девиз=Аллахтан башка Кудай жок, Мухаммад анын Элчиси
 |Гимндин аталышы=Падышабыз аман болсун!
 |Аудио=Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga
 |Башкаруу формасы=Ислам Монархиясы
 |region        = SA
 |CoordScale             = 10000000
 |Тили = [[Араб тили|арабча]]
 |Негизделген күнү       = [[23 сентябрь]] [[1932]]
 |Борбор шаары=[[Эр-Рияд]]
 |Ири шаарлар =[[Эр-Рияд]], [[Жидда]], [[Мекке]], [[Медина]]
 |Башчыларынын милдеттери=
 |Башчылары= [[Абдалла ибн Абдель Азиз аль-Сауд|Абдалла ибн Абдель Азиз]]
 |Аянты боюнча орду=12
 |Аянты=2 149 000
 |Суу пайызы=
 |Калкы боюнча орду=43
 |Калкы = 26 534 504&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html Справочник ЦРУ по странам мира (2012)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В том числе около 5,6 млн. иностранных рабочих.&lt;/ref&gt;&lt;/span&gt;
 |Калкты каттоо жылы=2009
 |Калктын жыштыгы=12
 |ИДП=691,5 млрд&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2001rank.html Справочник ЦРУ по странам мира (2012)]&lt;/ref&gt;
 |ИДП эсепөө жылы=2011
 |ИДП боюнча орду=24
 |ИДП ар бир жанга=24 200&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;
 |Акча бирдиги=[[Сауд Риялы]]&lt;br /&gt;([[ISO 4217|SAR, код 682]])
 |Этнохороним = саудиялык,&lt;br /&gt; саудиялыктар
 |Домен=[[.sa]]
 |Телефон коду=966
 |Убакыт аралыгы=+3
 |Штрих коду=
}}

'''Сауд Арабиясы''' ({{Lang-ar|السعودية}}), расмий түрдө '''Сауд Арабия Падышалыгы''' ({{Lang-ar|المملكة العربية السعودية}} ''аль-Мамля́ка уль-'Араби́я ус-Су’уди́я'') — [[Араб жарым аралы|Арап жарым аралындагы]] ири мамлекет. Түндүгүнөн [[Иордания]], [[Ырак]] жана [[Кувейт]] менен, чыгышынан [[Катар]] жана [[Бириккен Араб Эмираттары|Бириккен Араб Эмирликтери]] менен, түштүк-чыгышынан [[Оман]] менен жана түштүгүнөн [[Йемен]] менен чектешет.

== Булактар ==
* Сауд Арапыя Маалымат Порталы - http://www.the-saudi.net/
* Сауд Арапыя Басма сөз агентствосу - http://www.spa.gov.sa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518061435/http://www.spa.gov.sa/ |date=2008-05-18 }}
&lt;references/&gt;

{{Азия өлкөлөрү}}
[[Категория:Сауд Арабиясы| ‎]]</text>
      <sha1>76tr91vm9rauwzipqs1r9o5oauzepot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жети-Суу облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16928</id>
    <revision>
      <id>645305</id>
      <parentid>556400</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>34540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кошумчалар</comment>
      <origin>645305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7457" sha1="ddj0s7bvcldodcl62lwtyizholj1ily" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
| Кыргызча аталышы                     = Жети-Суу облусу
| Расмий аталышы                       = 
| Герб                                 = Coat of arms of Semirechensk Oblast.svg
| Желек                                = 
| Гербдин сүрөттөлүшү                  = 
| Гербдин туурасы                      = 
| Желектин сүрөттөлүшү                 = 
| Желектин туурасы                     = 
| Түс1                                 = 
| Өлкө                                 = Орусия империясы
| Гимн                                 = 
| Урааны                               = 
| Лакап аты                            = 
| Штат ыры                             = 
| Статусу                              = 
| Областка карайт                      = 
| Районго карайт                       = 
| Борбору                              = Верный
| Ири шаары                            = 
| Ири шаарлары                         = 
| ИриШаарлары                          = 
| Күнү                                 = 
| Негизделген                          = 23-июль, 1867-жыл
| Жоюлган                              = 27-октябрь 1924-жыл
| Башчысынын аталышы                   = 
| Башчысы                              = 
| Башчысынын аталышы2                  = 
| Башчысы2                             = 
| Башчысынын аталышы3                  = 
| Башчысы3                             = 
| Жылдык ИДП                           = 
| ИДП боюнча орду                      = 
| ИДП калк жанына жараша               = 
| ИДП калк санынана жараша             = 
| ИДП                                  = 
| Тили                                 = 
| Тилдери                              = 
| Калк боюнча орду                     = 
| Калк боюнча пайызы                   = 
| Калкы                                = 987 863
| Жыштыгы                              = 
| Жыштык боюнча орду                   = 
| Улуттук курамы                       = кыргыз-кайсактар, великоросстор, таранчылар, малоросстор, сарттар, кытайлар, татарлар, дунгандар
| Диний курамы                         = 
| Аянты                                = 402 200
| Аянт боюнча орду                     = 
| Аянты боюнча пайызы                  = 
| Максималдуу бийиктиги                = 
| Орточо бийиктиги                     = 
| Минималдуу бийиктиги                 = 
| Тууралыгы                            = 
| Узундугу                             = 
| Карта                                = Semirechye in Russian Empire (1914).svg
| Картанын өлчөмү                      = 
| кыргызча аталышы                     = 
| Административдик бирдиктин картасы   = Map of Semirechensk Oblast, 1913.gif
| Картанын өлчөмү ае                   = 
| Убакыт аралыгы                       = 
| УбакытАралыгы                        = 
| Аббревиатурасы                       = 
| ISO                                  = 
| FIPS                                 = 
| Телефон коду                         = 
| Почта индекси                        = 
| Интернет-домени                      = 
| Автоунаа номурунун коду              = 
| Сайты                                = 
| Commons түрмөгүндө                   = Semirechensk_Oblast
| Commons                              = 
| Commons-text                         = 
| Көрсөткүч аталышы1                   = 
| Көрсөткүч1                           = 
| Кошумча маалымат                     = 
| lat_deg                              = N
| lat_min                              = 43
| lat_sec                              = 00
| lat_dir                              = 43
| lon_deg                              = E
| lon_min                              = 54
| lon_sec                              = 00
| lon_dir                              = 76
| type                                 = 
| region                               = 
| баскыч                               = 
| CoordScale                           = 
| nocat                                = 
}}
'''Жети-Суу облусу''' ({{Lang-ru|Семиреченская область}}, 1922-жылдын 22-октябрынан – {{Lang-ru|Джетысуйская область}}) – Орусия империясынын жана [[Орусия Советтик Федеративдик Социалисттик Республикасы|Советтик Орусиянын]] 1867-жылдын 11-июлунда түзүлгөн [[Административдик-аймактык бирдик|администативдик-аймактык бирдиги]].

Сыр-Дарыя облусу менен чегарасы Кургаты жана Чүй суулары боюнча өткөн. Жети-Суу облусуна азыркы Кыргызстандын бир катар аймактары – Ысык-Көл (кийин Каракол), Токмок (кийин Пишпек) уезддери да кирген. Жети-Суу 1882-жылга чейин [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан генерал-губернаторлугунун]] курамында болгон. 1882–1898-жылы Талаа генерал-губернаторлугуна, 1899-жылдан кайрадан Түркстан генерал-губернаторлугуна баш ийген. 1917-жылга чейин 1891-жылкы &quot;Талаа эрежеси&quot; менен башкарылган.

1918-жылдын 30-апрелинде [[Түркстан АССР|Түркстан АССРинин]] административдик-аймактык бирдиги болуп калган. 1924-жылдын октябрындагы улуттук-аймактык бөлүштүрүүнүн натыйжасында жоюлган&lt;ref&gt;[https://www.azattyk.org/a/33018769.html Бишкекте Жети-Суу өрөөнүнүн тарыхын талдаган жыйын башталды]&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамалекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003.     И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

{{Казакстандын административдик бөлүнүшү}}

[[Категория: Кыргызстан]]
[[Категория: Тарых]]
[[Категория: Илим]]</text>
      <sha1>ddj0s7bvcldodcl62lwtyizholj1ily</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тиш оорулары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22197</id>
    <revision>
      <id>645311</id>
      <parentid>641986</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10152" sha1="8vj0qo4hwbhqzkwhahgi9ncud0x231g" xml:space="preserve">[[Файл:Тиш оорусу 2.jpg|thumb|400px|]]
[[Файл:Тиш оорусу.jpg|left|thumb|]]
'''Тиш оорулары''' — [[тиш|тиштеги]] түрдүү бузулуулар. &lt;br /&gt;
== Себептери: ==
Тиштин өөрчүшүндөгү бузулуулар кош бойлуулардын туура эмес тамактануусуна, сүт тиштери бузулганда аны эрте жулуп салуу жана башкалар байланыштуу болот. Кээде тиштердин арасы өтө ачык болот, айрым учурда орун жетпей, тиш катарынан сыртына же ичине чыгат.&lt;br /&gt;
Балдарда тиш эрте же көбүнчө өтө кеч чыгат. Бала оорукчан болуп, организм начарлаганда тиши кеч чыгат. Тиштери начар чыккан балдарды врач - стоматологго көрсөтүү керек.

== Тиш сынуу: ==
Көп учурда тишти сындырып алуудан бузулат. Мындай учурда врачка кайрылып ал тишти оңдоп дарылап, керек болсо жасалма тиш салдыруу зарыл. Тиш ооруларынын ичинен тиштин чириши көп таралган. Тиш ооруларынын пайда болушунда тишке чогулган микроорганизмдер көп заттар чоң мааниге ээ. Алар тишти жакшы күтпөгөн учурда ташка айланып, бүйлөнү сезгентет ([[Стоматит]]). Чириген тиште катуу ткандын бузулушунда микроорганизм катышып, аны дарылабаса пульпитке, ал тургай периодонтитке өтүп кетиши мүмкүн. Балдардын сүт тиши бат чирийт. Сүт тиштерди эрте алып салуудан балдардын тишинин өөрчүшү бузулат. Ошондуктан аны дарылоого аракеттенүү оң. Эгер сүт тиштер түшпөй туруктуу тиштин чыгышына тоскоол болсо, тиш туура эмес чыга баштайт (тиштин ичине же сыртына). Мындай учурда врачка барып сүт тиштерди алдыруу керек. Туруктуу тишти дарылоого карабастан анын айланасындагы ткандын сезгенүүсү айыкпаса же тишти каптоого да мүмкүн болбой калганда гана врач жулууга сунуш кылат.

== Кийин пайда болгон тиш оорулары ==
Кариес — тиштин бузулушу же чириши катары белгилүү.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caries - Definition, Tooth Decay, Cavities, &amp; Fluoride|url=https://www.britannica.com/science/caries|accessdate=2026-03-23|work=www.britannica.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tooth Decay: Causes And Symptoms|url=https://clinicablasi.com/en/tooth-decay/|accessdate=2026-03-23|work=clinicablasi.com}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ооздогу бактериялар шекер же крахмал камтыган тамак-ашты колдонуп кислоталарды бөлүп чыгарышат, ал кислоталар тиштин түзүмүн бузуп, эмальга зыян келтирет. Ошол эле учурда бүрктөгү минералдар (кальций жана фосфат) фтор менен бирге эмальды калыбына келтирүүгө жардам берет.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tooth Decay|url=https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tooth-decay|accessdate=2026-03-23|work=www.nidcr.nih.gov}}&lt;/ref&gt; Кариес — алдын алууга болуучу созулмалуучу оору,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dental Caries and Its Prevention: Maintaining Healthy Teeth|url=https://dental.utilitarianconferences.com/scientific-sessions/dental-caries-its-prevention|accessdate=2026-03-23|work=dental.utilitarianconferences.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Caries Prevention|url=https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/caries-prevention|accessdate=2026-03-23|work=www.sciencedirect.com}}&lt;/ref&gt; ал өзгөчө 6–11 жаштагы балдар менен 12–19 жаштагы өспүрүмдөрдө көп кездешет. Чоң кишилердин 10унан 9у кандайдыр бир кариестен жабыркайт. Адаттагы көрүнүш — тиштерде кара таптар. Жай кариоздук тешиктер көбүнчө тиштин түсүнө ылайык пломбалар менен дарыланат. Көбүрөөк начарлаган кариес тамыр каналдарын дарылоо керек кылышы мүмкүн, ал эми олуттуу бузулуулар тиш коронкасын орнотууну талап кыла алат.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dental crowns|url=https://encinitasallsmilesdental.com/why-do-i-have-a-black-spot-on-my-tooth/|accessdate=2026-03-23|work=encinitasallsmilesdental.com}}&lt;/ref&gt; Фторлоо тишти бекемдейт, ал эми герметиктер жуткан беттердеги кариестин алдын алууга жардам берет.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sealants and Fluoride for Kids’ Teeth|url=https://www.rioranchochildrensdentistry.com/sealants-and-fluoride-preventative-treatments-for-kids-teeth/|accessdate=2026-03-23|work=www.rioranchochildrensdentistry.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dental Sealants vs. Fluoride: Prevent Cavities Effectively|url=https://www.edgemontdentalclinic.com/dental-sealants-vs-fluoride-complementary-approaches-to-preventive-care/|accessdate=2026-03-23|work=www.edgemontdentalclinic.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sealants &amp; Fluoride|url=https://hammonsfamilydental.com/services/sealants-fluoride-treatments/|accessdate=2026-03-23|work=hammonsfamilydental.com}}&lt;/ref&gt; Олуттуу учурларда тиштерди алуу жана протез салдыруу талап кылынат.

Тиш абсцеси — бактериялык инфекциянын натыйжасында тиште же тиш эттеринде жыйылган гной; ал абсцесс болгон жерде катуу согончоктой, пульсацияланган ооруга алып келет. Ал таттуу же крахмалдуу тамактарды көп колдонуу жана оозду туура тазалобоо себептеринен пайда болуп, стоматолог тарабынан гнойду дренаждоо жана зарыл болсо инфекцияланган тишти/тиштерди толугу менен алып салуу жолу менен дарыланат.

Пародонтит — бул тиш эттери жана тиштерди кармап турган түзүмдөрдүн инфекциясы. Гингивит, пародонтиттин эрте баскычы, тиш эттеринин сезгениши жана кан агышы менен мүнөздөлөт. Эгер дарылбаса, оору пародонтитке өтүп, тиш этинин рецессиясына, сөктүн жоготуусуна жана акырында тиштердин алынуусуна алып келиши мүмкүн. Ооздун гигиенасынын начардыгы, тамеки чегүү, генетикалык факторлор жана айрым системалык оорулар пародонтитти өнүктүрүү коркунучун жогорулатат. Дарылоо профессионалдуу терең тазалоону (скейлинг жана түбірди жылмалоо), антибиотиктерди камтыйт, ал эми оор учурларда хирургиялык кийлигишүү талап кылынышы мүмкүн.

Пульпит — пульпанын, тиштин ичиндеги кан тамырлар жана нервдер жайгашкан борбордун сезгениши. Анын көрүнүштөрүнүн бири — ысык же муздакка жооп берип күчөгөн курч оору. Көп учурда пульпит өнүкпөс кариестен улам пайда болуп, эгер дарыланбаса, периодонтитке өтүшү мүмкүн. Баштапкы этапте пульпанын сезгениши салыштырмалуу жеңил дарыланат. Тиштин нерви жана пульпа алынбайт, ал эми сезгенүү дарылоочу каражаттар менен басаңдатылат. Жандуу нервди алуу мүмкүн болбогон учурларда аны мышьяк же параформальдегид камтыган атайын пасталар менен дарылоо колдонулат. Дарылоо жүргүзүлгөндөн 1–2 күндөн кийин пульпа өлүп, оору сезилбей алып салынат.

== Шилтемелер ==
&lt;references /&gt;

== Алдын алуу:==
Тиш ооруларынын баарын өз убагында дарылоо аны андан ары бузулуудан алдын алат.

== Колдонулган адабият ==
Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8

[[Категория:Медицина]]
[[Категория:Ден соолук]]
[[Категория:Дарыгерлик]]
[[Категория:Оорулар]]</text>
      <sha1>8vj0qo4hwbhqzkwhahgi9ncud0x231g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кувейт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39826</id>
    <revision>
      <id>645300</id>
      <parentid>644521</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Kuwait_towers_2016.jpg|Kuwait_towers_2016.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Kuwait towers 2016.jpg|]].</comment>
      <origin>645300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62636" sha1="a79d34aro8l17189vhjhyfhat8a2999" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                          = 
 |Дата1                          = 
 |Этап2                          = 
 |Дата2                          = 
 |Этап3                          = 
 |Дата3                          = 
 |Этап4                          = 
 |Дата4                          = 
 |Этап5                          = 
 |Дата5                          = 
 |Макамы                         = 
 |Кыргызча аталышы               = Кувейт мамлекети
 |Расмий аталышы                 = {{lang-ar|دولة الكويت}}
 |Мамлекеттик дини               = [[ислам]] ([[Сүннөттөр]])
 |Герб                           = Emblem of Kuwait.svg
 |Желек                          = Flag of Kuwait.svg
 |Гимн аталышы                   = Ан-Нашид аль-Ватани&lt;br&gt;
 |Аудио                          = National anthem of Kuwait (instrumental).ogg
 |Урааны                         = 
 |Башкаруу формасы               = Дуалисттик монархия
 |Карта                          = KWT orthographic.svg
| lat_dir = N
| lat_deg = 29
| lat_min = 22
| lon_dir = E
| lon_deg = 47
| lon_min = 38
| region = KW
| CoordScale = 1000000
 |Тили                           = араб тили
 |Эгемендүүлүк күнү              = [[19-июнь]] [[1961-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды            = [[Улуу Британия|Улуу Британиядан]]
 |Борбор шаары                   = [[Эл-Кувейт]]
 |Ири шаарлар                    = [[Эл-Кувейт]]
 |Башчыларынын милдеттери        = Эмир&lt;br&gt;Премьер-министр&lt;br&gt;&lt;!--Улуттук Ассамблеянын--&gt;Cпикер
 |Башчылары                      = Мишааль аль-Ахмед аль-Жабер ас-Сабах&lt;br&gt;Ахмед аль-Абдулла ас-Сабах&lt;br&gt;Ахмед Абдулазиз ас-Садун
 |Аянты боюнча орду              = 152-орун
 |Аянты                          = 17 818
 |Суу пайызы                     = 
 |Калкы боюнча орду              = 121-орун
 |Калкы                          = 4 349 380
 |Калкты каттоо жылы             = 2024
 |Калктын жыштыгы                = 250,6
 |ИДП (САМ)                      = 218,605 млрд
 |ИДП (САМ) эсептөө жылы         = 2019
 |ИДП (САМ) боюнча орду          = 65-орун
 |ИДП (САМ) ар бир жанга         = 46 018
 |ИДП (номинал)                  = 135,387 млрд
 |ИДП (номинал) эсептөө жылы     = 2019
 |ИДП (номинал) боюнча орду      = 56-орун
 |ИДП (номинал) ар бир жанга     = 28 500
 |Акча бирдиги                   = [[кувейт динары]]
 |АДӨИ                           = {{Өсүү}} 0,808
 |АДӨИ эсептөө жылы              = 
 |АДӨИ боюнча орду               = 57-орун
 |АДӨИ деңгээли                  = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
 |ЭОК                            = KUW
 |Этнохороним                    = кувейттик, кувейттиктер
 |Домени                         = [[.kw]]
 |Телефон коду                   = 965
 |Убакыт аралыгы                 = [[UTC+03:00|+03:00]]
 |Штрих коду                     = 
}}
'''Кувейт''' же '''Кувейт мамлекети''' ({{lang-ar|دولة الكويت}}) – [[Жакынкы Чыгыш|Жакынкы Чыгыштагы]] өлкө. [[Араб жарым аралы|Араб жарым аралынын]] түндүк-чыгышында жана [[Парс булуңу|Парс булуңундагы]] аралдарда (Бубиян, Маскан, Варба ж. б.) жайгашкан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Kuwait |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |accessdate=2025-01-02 |archivedate=2021-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210110072824/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ }}&lt;/ref&gt;. Түндүгүнөн жана батышынан [[Ирак]], түштүгүнөн [[Сауд Арабиясы]] менен чектешип, чыгышынан Парс булуңунун суулары менен чулганат, жээк сызыгынын узундугу 499 км&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Coastline |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/coastline/ |accessdate=2025-01-02 |archivedate=2022-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220412194038/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/coastline }}&lt;/ref&gt;. 

Кувейт – [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] (1963), [[Эл аралык валюта фонду|ЭВФтин]] (1962), Эл аралык реконструкция жана өнүгүү банкынын (1962), [[Мунай экспорттогон өлкөлөрдүн уюму|ОПЕКтин]] (1960), Араб өлкөлөрү лигасынын (1961), Ислам конференция уюмунун (1969), [[Бүткүл Дүйнөлүк Соода Уюму|Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун]] (1995), Перс булуңу араб өлкөлөрүнүн кызматташтык кеңешинин (1981) мүчөсү. 

== Этимология ==
Мамлекет аталышын борбор шаарынын [[Эл-Кувейт|Эль-Кувейт]] аталышынан алган. Араб тилинен которгондо ({{lang-ar|الكويت}}) — «шаарча» же «кичинекей чеп» деген маанини билдирет&lt;ref&gt;[https://djvu.online/file/oum2Fd0KhGl2r?ysclid=m5m7g2rql3278288731 Поспелов Е.М. Географические названия мира. Топонимический словарь. ISBN: 5-89216-029-7]&lt;/ref&gt;.

== Тарыхы ==
[[Файл:MarinetimeMKuwaitAlshami.jpg|left|thumb|220x220px|Кувейттеги деңиз музейи]]
Файлака аралынан табылган шаар калдыктары, грек храмдарынын жана устаканаларынын эски урандылары ж. б. Кувейттин азыркы аймагы б. з. ч. 3 миң жылдыктан Дильмун мамлекетинин курамына киргендигин айгинелейт. Б. з. ч. 2-миң жылдыктын 2-жарымында Кувейт Вавилонияга, 8-кылымдын ортосунда Жаңы Ассирия державасына, 626-ж. кайрадан Вавилонияга баш ийген. Б. з. ч. 539-ж. Перс, б. з. ч. 4-кылымдын аягынан Селевкиддер, кийин араб мамлекети Харакенанын курамына кирген. Б. з. 7-кылымынан Халифат бийлигине караган. Кувейт аймагын 1258-ж. моңгол аскерлери, 15-кылымдын аягына чейин жергиликтүү араб урууларынын шейхтери башкарган. 16-кылымда Кувейт аймагы Осмон империясынын, 17-кылымдын 2-жарымында Бану Халид эмиратынын курамына кирген. 1756-ж. шейх Сабах ибн Жабер ас-Сабах (1752–62) Кувейт аймагында жашаган бардык урууларды бириктирип, Кувейт эмиратын түзгөн (1937-ж. чейин Кувейт башкаруучулары шейх деп аталган). Сабахтар династиясы Кувейтти Индия менен Батыштын ортосундагы соода борборуна айлантып, өлкөнүн абалын жакшырткан.
[[Файл:Jahra-castle.jpg|left|thumb|220x220px|Аль Жахрадагы Кызыл чеби]]
Тышкы саясатын ийкемдүү жүргүзүп, осмон башкаруучулары Басра жана Саудиддер менен тынчтыкты колдогон. 1793-ж. Эль-Кувейт шаарында Британиянын Ост-Инд компания (ОИК) факториясы негизделип, 1798–99-жылдары вахабиттердин кол салуусунан Кувейтти коргоп калган. 1899-ж. Улуу Британия шейх Мубаракты жашыруун келишимге кол коюуга мажбурлаган. Натыйжада Кувейт өкмөтү Улуу Британиянын макулдугусуз башка мамлекеттер менен мамиле түзүүдөн четтелген. 20-кылымдын башында Кувейтте өнөр-жай өндүрүшү пайда болгон. 1910-ж. Кувейтте табылган нефтиге ээ болуу үчүн Улуу Британия менен АКШнын ортосунда атаандаштык башталып, 1913-ж. Улуу Британия нефть чалгындоо жана иштеп чыгарууга укук алган. 1914-ж. ноябрда Улуу Британия менен Кувейттин ортосунда жаңы келишимге кол коюлуп, Кувейт британиялык протекторатка айланган. 1917–22-жылдары аймактык маселелер боюнча Саудиддер менен кагылышуулар болуп, 1920-ж. Эль-Жахранын алдындагы салгылашта Кувейт жеңилген. 1920-ж. апрелден 1921-жылдын октябрына чейин өлкөнү саудиддер армиясы оккупациялаган. 
[[Файл:Kuwait1944.jpg|left|thumb|220x220px|1944-жылы Сейф аянтындагы майрам]]
1922-ж. ноябрь-декабрдагы Укайр конференциясынын негизинде Кувейттин бир бөлүгү Саудиддерге берилип, кувейт-сауд чек ара зонасы (1942-жылдан бейтарап зона) түзүлгөн. 1927-ж. Кувейтте «Kuwait Oil Co» компаниясы түзүлүп, нефть казуу иштерин жүргүзүүдө англичандар менен америкалыктар тең укукка ээ болушкан. 1929–33-жылдары дүйнөлүк экономикалык кризиске байланыштуу Кувейттин экономикалык абалынын начарлашы кувейттиктер кыймылынын өсүшүнө алып келген. Египет революциясы (1952) жана Суэц кризисине (1956) байланыштуу Кувейтте британиялык өкмөткө каршы нааразычылыктар күч алган. 1961-ж. 19-июнда Кувейт көз каранды эмес мамлекет болуп жарыяланган. 1961-ж. 20-июлда Кувейт араб мамлекеттеринин лигасына мүчө болгон. 1962-ж. 16-ноябрда Кувейттин жаңы Конституциясы кабыл алынып, эмирге кеңири укуктар берилген. 1963-ж. 23-январда Кувейтте алгачкы парламенттик шайлоолор өткөрүлүп, Улуттук чогулуш түзүлгөн. 1968-ж. Араб өлкөлөрүнүн (Сауд Арабиясы жана Ливия) уюму – нефть өнөктөштөр бирикмеси негизделген. 1975-ж. Кувейт өкмөтү чет өлкөлүк нефть компанияларынын таасирин чектөө чараларын көрүп, «Kuwait Oil Co» компаниясынын мүлктөрүн мамлекеттештирген. 1976-ж. өлкөдө саясий кырдаал курчуган. Эмир Сабах III аль-Салем ас-Сабах атайын жарлыгы менен Улуттук чогулушту таркаткан. Өлкөдө массалык толкундоолор башталып, ислам экстремисттик уюмдардын иш-аракеттери күчөгөн. Элдик толкундоолордон чочулаган Кувейт бийлиги парламентти кайра калыбына келтирүү үчүн чечим кабыл алган. 1981-ж. Улуттук чогулушка шайлоо өткөрүлгөн, бирок өлкөдө туруктуу абал түзүлгөн эмес. 1990-жылдары кайрадан Ирак менен Кувейттин мамилелери курчуп, Ирак аскерлери Кувейтти оккупациялаган. 1991-ж. 28-февралда «Чөлдөгү бороон» операциясы учурунда Иракка каршы коалициялык күчтөр Кувейтти бошоткон. 1990-жылдары Кувейт АКШ, Улуу Британия, Франция, Россия ж. б. мамлекеттер менен аскердик кызматташуу жөнүндө келишимге кол коюлган. 1992-ж. Улуттук чогулуш кайрадан ишин уланткан. Кувейт бийлиги финансы иштерин кыянаттык менен пайдаланууга жана коррупцияга каршы күрөшүүгөнөр-жай б. көңүл бурушкан. 2003-ж. Иракта С. Хусейндин режимин кулатууда Кувейт АКШ жана анын союздаштарын колдоп, өз аймагына Иракка каршы коалициялык күчтөрдү жайгаштырган. 2006-ж. Сабах аль-Ахмед аль-Джабер ас-Сабах эмирликке шайланып, көптөгөн өлкөлөр менен диплатиялык мамилелерди түзгөн.
== Географиясы ==
[[Файл:Kuwait_City_banner.jpg|center|thumb|920x920px|Эль-Кувейт шаарынын панаромасы]]
Аянты 17,8 миң км2. Калкы 2906,7 миң (2008). Борбору – [[Эль-Кувейт]]. Расмий тили – араб тили. Акча бирдиги – кувейт динары. 
[[Файл:Satellite_image_of_Kuwait_in_November_2001.jpg|thumb|220x220px|Кувейттин спутниктен тартылган сүрөтү]]
[[Парс булуңу|Парс булуңунун]] жээги негизинен түзөң, Кувейт булуңу гана кургактыкка 40 кмге кирип турат. Кувейт булуңунда калк отурукташкан жалгыз арал – Файлака жайгашкан. Өлкөнүн аймагынын басымдуу бөлүгүн чөлдүү түздүк ээлейт (бийиктиги 290 м чейин). Түндүгүндө таштуу чөлдөр үстөмдүк кылат, алар кургак терең нуктар – вадилер (Эль-Батин ж. б.) менен тилмеленген. Борбордук жана түштүк бөлүктөрүн дюна рельефтүү кумдуу чөлдөр ээлейт. Кувейттин аймагы тектоникалык жактан кембрийге чейинки Араб платформасынын түндүк-чыгыш чет-жакасындагы Басра-Кувейт ойдуңунда жайгашкан. 

=== Кен байлыктары ===
Негизги минералдык байлыгы – [[мунай]], анын запасы боюнча дүйнөдө 7-орунду ээлейт (2024)&lt;ref&gt;[https://www.worldatlas.com/industries/the-world-s-largest-oil-reserves-by-country.html The World's Largest Oil Reserves by Country In 2024]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://oilcapital.ru/news/2023-11-24/reyting-stran-po-zapasam-nefti-na-kakom-meste-rossiya-3088899 Рейтинг стран по запасам нефти]&lt;/ref&gt;. Кувейттин бүт аймагы жана суу акваториясы Парс булуңунун мунай-газ бассейнине кирет. Ири кендери – Чоң Бурган, Эр-Раудатайн, Сабрия ж. б. Ошондой эле табигый газ, цемент сырьёлору (акиташ тектери), сал туз кендери бар. 

=== Климат ===
Кувейттин аймагында тропиктик чөл климаты басыдуурак кылат. Жылдык жаан-чачындын өлчөмү 75–150 мм, көбүнчө кышында нөшөр түрүндө жаайт. Айрым жылдары 25 мм гана жаан-чачын жаайт. Жылдын басымдуу бөлүгүндө ысык аптап кармалат (июлдун орточо температурасы 36–37°C абсолюттук максимуму 52°C), адамга эң жагымдуу мезгил – кыш (декабрь – январдын орточо температурасы 12–14°C). Чанда түнкү температура 0°C чейин төмөндөйт. Майдан ноябрга чейин чейин кургак түндүк-батыш шамалдары (шимал) согуп, чаң жана кум бороондору менен коштолот&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190217142227/https://maps.wunderground.com/blog/JeffMasters/comment.html?entrynum=2328 Earth's 10th warmest year on record, and warmest with a La Niña]&lt;/ref&gt;. 

54,0°C эң жогорку абанын температурасы 2016-жылдын 21-июлунда Миттибахта катталып,Азияда катталган эң жогорку абанын температурасы болгон&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20231218172054/https://public-old.wmo.int/en/media/press-release/wmo-verifies-3rd-and-4th-hottest-temperature-recorded-earth WMO verifies 3rd and 4th hottest temperature recorded on Earth]&lt;/ref&gt;.

=== Суу ресурстары ===
[[Файл:Water_Stress,_Top_Countries_(2020).svg|thumb|220x220px|Кувейт — дүйнөдөгү суу тартыштыгы байкалган өлкөлөрдүн бири]]
Кувейт Тигр-Ефрат дарыяларынын бассейнинин бир бөлүгү болгонуна карабастан суу өтө тартыш, туруктуу аккан агын суусу жана көлү жок&lt;ref&gt;[https://books.google.kg/books?id=uJse5WYKvtMC&amp;pg=PA144&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Matthew Zentner. Design and impact of water treaties: Managing climate change]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8907168/ Buffering the impacts of extreme climate variability in the highly engineered Tigris Euphrates river system]&lt;/ref&gt;. Жер астындагы суулуу горизонттор бар, алар өлкөнүн түндүк бөлүгүндө тузсуз, түштүгүндө түрдүү деңгээлде минералдашкан.

Суу менен камсыз болуунун негизги булагы – тузсуздандырылган деңиз суусу (жылына 231 млн м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; суу тузсуздандырылат). Кувейт тузсуздандыруучу курулмаларынын кубаттуулугу боюнча дүйнөдө алдынкы орунда&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.fao.org/4/w4356e/w4356e0g.htm Food and Agriculture Organization. Irrigation in the near east region in figures]&lt;/ref&gt;. Учурда алтыдан ашык тузсуздандыруу заводу бар&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Кувейт ири масштабдагы ички пайдалануу үчүн суу менен камсыз кылуу маселелерин сууну тузсуздандыруу менен чечкен дүйнөдөгү биринчи өлкө. Кувейтте суунун тузсуздандыруунун тарыхы 1951-жылы биринчи дистилляция заводу ишке киргизилгенден башталган.

1965-жылы Кувейт өкмөтү Швециянын VBB (Sweco) инженердик компаниясына Эль-Кувейт шаары үчүн заманбап суу менен камсыздоо системасын иштеп чыгууну жана ишке ашырууну тапшырган. Бул компания, Сони Линдстром тарабынан долбоорлонгон «козу карын муналары» деген каймана аталыштагы суу сактоочу мунараларынын беш тобун курган, жалпысынан отуз бир суу мунаралары курулган.  Кувейттин эмири Шейх Жабер аль-Ахмеддин демилгечи менен Кувейт мунаралары деп аталган үч мунарадан турган имараттар курулган, алардын экөө суу мунаралары катары колдонуулат. Тузсуздандыруучу заводтордон суу мунарага чейин насостук станциялары менен жеткирилет. Отуз үч мунаранын кубаттуулугу 102 000 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;. «Суу мунаралары» (Кувейт мунарасы же Кувейт суу мунаралары) Ага Хандын архитектура боюнча  сыйлыгына ээ болгон&lt;ref&gt;[https://the.akdn/en/how-we-work/our-agencies/aga-khan-trust-culture/akaa/water-towers Aga Khan Award for Architecture. The shape of the water tower assures a constant water pressure, Kuwait City, Kuwait.]&lt;/ref&gt;.

Саркынды суулардын 98% кайрадан тазалоодон өткөргөн өлкөнүн атайын тармагы дагы иштейт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Табигый коруктары ===
[[Файл:Rhanterium epapposum — Arfaj, Kuwait National flower — I Love Q8.jpg|thumb|220px|Rhanterium epapposum]]
[[Файл:Dromas ardeola Kenya 1.jpg|thumb|220px|Dromas ardeola]]
Учурда Кувейтте IUCN тарабынан таанылган беш корголгон аймак бар. Кувейт Рамсар конвенциясына169-мүчөсү болуп кол койгон. Бубиян аралындагы Мубарак аль-Кабир коругу өлкөнүн эл аралык маанидеги биринчи суулуу аймагы деп жарыяланган. 50 948 га аянтты ээлеген корук кичинекей лагуналардан жана туздуу саздардан турат, бул корук канаттуулардын маанилүү токтоочу жана уялоочу жайы&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160219121906/http://www.birdguides.com/webzine/article.asp?a=5210 Ramsar Kuwait becomes Ramsar state]&lt;/ref&gt;. 

=== Флора жана фауна ===
Түндүгүндө шагыл-таштуу, борбордук жана түштүк бөлүктөрүндө кумдуу чөл басымдуу. Айрым боз топурактуу жерлеринде сейрек чөп жана бадал өсүмдүктөрү кездешет. 

Кувейтте канаттуулардын 444 түрү катталган, алардын 18 өлкөнүн аймагында уялашат&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?region=KW Avibase - Bird Checklists of the World. Kuwait]&lt;/ref&gt;.  Парс булуңунун жана Тигр–Ефрат дарыяларынын деңизге куйган жерине жакын жайгашкандыгына байланыштуу Кувейт аркылуу көптөгөн келгин куштардын миграциялык жолдору өтөт. Кувейттин аймагы аркылуу жылына экиден үч миллионго чейин канаттуулар өтөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Кувейттин түндүгүндөгү жана Жахрадагы саздар маанилүү экологиялык аймак болуп саналат.

Кувейтте сүт эмүүчүлөрдүн жыйырма сегиз түрү бар. Чөлдө үч манжалуу эргежээл кош аяк, чөл коёндору жана кирпи сыяктуу жаныбарлар көп кездешет. Карышкыр, каракал жана чөө сыяктуу жыркычтар кездешет. Ал эми тукум курут болуу коркунучу астында турган сүт эмүүчүлөрдүн тизмесинде кызыл түлкү жана жапайы мышык кирет. Кырк сойлоочулардын түрү катталган.

Кувейттин сууларын жок болуп кетүү коркунучу алдында турган ''Carcharhinus leiodon'' акуласы байырлаганы тастыкталган&lt;ref&gt;[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025326X2031033X?via%3Dihub Kuwait's marine biodiversity: Qualitative assessment of indicator habitats and species]&lt;/ref&gt;.

== Мамлекеттик түзүлүшү ==
[[Файл:Seifpalace.jpg|left|thumb|280x280px|Сейф сарайы. Кувейттин Өкмөтүнүн имараты]]
1962-жылы кабыл алынган конституциясы боюнча Кувейт конституциялык монархия&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120307213853/http://www.gcc-legal.org/mojportalpublic/LawAsPDF.aspx?opt&amp;country=1&amp;LawID=2674 الدستور الكويتي ( 1962] &lt;/ref&gt;.

Мамлекет башчысы – эмир. Эмир өкмөт башчысын дайындайт, парламентти таркатууга, мыйзам долбоорлоруна кол коюуга жана аларды кайра иштеп чыгууга Межилиске кайтарууга укуктуу. Эмир Кувейттин куралдуу күчтөрүнүн жогорку башкы колбашчысы жана Кувейттин армиясындагы негизги кызматтарга, анын ичинде бардык аскер бөлуктөрүнүн башчыларын дайындайт. Конституциясына ылайык, эмир юридикалык кол тийбестикке ээ. Эмирдин дарегине айтылган коомдук сын үчүн өлкөнүн катардагы тургундары үчүн да, анын туугандары үчүн да кылмыш жоопкерчилиги каралат. Мисалы, 2016-жылдын май айында Кувейттин 5 тургуну, анын ичинде эмирдин туугандары WhatsApp аркылуу эмир жөнүндө жагымсыз сөздөрдү тараткандыгы үчүн эркинен ажыратылышкан&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2016/05/30/emir_is_good_mmkay/ Троих членов правящей семьи Кувейта осудили за оскорбление эмира]&lt;/ref&gt;.

Эмир мураскор канзааданы дайындайт. Бирок, анын талапкерлигин башкаруучу үй-бүлө мүчөлөрү жактырып, Улуттук Чогулуш бекитиши керек. Эгерде Улуттук Чогулуш эмир сунуш кылган талапкерге каршы добуш берсе, эмир ассамблеяга башкаруучу үй-бүлөдөн дагы үч талапкерди көрсөтүүгө милдеттүү. Чогулуш талапкерлердин бирин тандоого тийиш.

Эмир башкаруучу үй-бүлө мүчөлөрүнүн ичинен премьер-министрди дайындайт. Премьер-министр өз кезегинде өкмөттөгү кызматкерлерди дайындайт. Бардык министрлер Улуттук Чогулуштун мүчөлөрү жана жок дегенде бир министр шайлоо аркылуу дайындалууга тийиш. Негизги министрликтерди башкаруучу үй-бүлө мүчөлөрү жетектейт.

Мыйзам чыгаруу бийлиги эмирге жана бир палаталуу Улуттук Чогулушка таандык. Жалпы шайлоонун жүрүшүндө 50 депутат төрт жылдык мөөнөткө шайланса, дагы 15 депутат премьер-министр тарабынан дайындалат. Саясий партияларга тыюу салынган.

Эмир жана башкаруучу үй-бүлөнүн башчысы коңшу өлкөлөрдөгү монархиялардан айырмаланып, шайлоо жана бекитүү процесси аркылуу өтөт.

Кувейтте аялдар менен эркектердин саясий укуктары бирдей&lt;ref&gt;[https://www.bakerinstitute.org/sites/default/files/2015-09/import/WRME-pub-PoliRep-Kuwait-091515.pdf Shalaby, Marwa. Women's Political Representation in Kuwait: An Untold Story]&lt;/ref&gt;.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
{{Негизги макала|Кувейттин административдик-аймактык түзүлүшү}}
[[Кувейт]] административдик-аймактык жактан 6 мухафазага бөлүнөт, мухафазалар өз кезегинде райондорго бөлүнөт&lt;ref&gt;[https://statoids.com/ukw.html Governorates of Kuwait]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Карта
!№
!Мухафаза
!ISO 3166-2:KW
!Административдик борбору
!Түзүлгөн жылы
!Аянты,
км²
!Калкы, адам (2010)&lt;ref&gt;Kuwait Government. [https://www.e.gov.kw/sites/kgoenglish/Pages/Visitors/AboutKuwait/KuwaitAtaGlanePopulation.aspx Population Of Kuwait]&lt;/ref&gt;
!Калкынын жыштыгы, адам/км²
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |[[Файл:Kuwait_governorates_english.png|200x200px]]
|1
|Асама ({{lang-ar|العاصمة}})
|KW-KU
|[[Эль-Кувейт]]
|1962
| align=&quot;right&quot; |200
| align=&quot;right&quot; |509 692
| align=&quot;right&quot; |2548,46
|-
|2
|Ахмади ({{lang-ar|الأحمدي}})
|KW-AH
|Эль-Ахмади
|1962
| align=&quot;right&quot; |5120
| align=&quot;right&quot; |682 582
| align=&quot;right&quot; |133,32
|-
|3
|Жахра ({{lang-ar|الجهراء}})
|KW-JA
|Эль-Жахра
|1979
| align=&quot;right&quot; |12 130
| align=&quot;right&quot; |454 836
| align=&quot;right&quot; |37,50
|-
|6
|Мубарак-Аль-Кабир ({{lang-ar|مبارك الكبير}})
|KW-MU
|Мубарак-Аль-Кабир
|1999
| align=&quot;right&quot; |94
| align=&quot;right&quot; |223 912
| align=&quot;right&quot; |2382,04
|-
|5
|Фарвания ({{lang-ar|الفروانية}})
|KW-FA
|Эль-Фарвания
|1988
| align=&quot;right&quot; |190
| align=&quot;right&quot; |935 900
| align=&quot;right&quot; |4925,79
|-
|6
|Хавалли ({{lang-ar|حولي}})
|KW-HA
|Хавалли
|1962
| align=&quot;right&quot; |84
| align=&quot;right&quot; |769 752
| align=&quot;right&quot; |9163,71
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|
|
|'''Жалпы'''
|
|
|
| align=&quot;right&quot; |17 818
| align=&quot;right&quot; |3 576 674
| align=&quot;right&quot; |200,73
|}

== Калкы ==
[[Файл:Kuwaityouth5020.jpg|thumb|220px|2011-жылы Кувейттин көз карандысыздыгын жана боштондугун белгилеп жаткан жаштар]]
[[Файл:Holy Family Cathedral (Kuwait).jpg|thumb|220px|Чиркөө]]Кувейттин 2023-жылдагы калкынын саны 4,82 миллион адамды түзгөн. Алардын 1,53 миллиону кувейттиктер жана 3,29 миллиону чет өлкөлүктөр болгон&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://kuwaittimes.com/article/11439/kuwait/expats-still-make-up-two-thirds-of-population-as-some-communities-grow/ Expats still make up two thirds of population as some communities grow]&lt;/ref&gt;.

=== Улуттук курамы ===
Кувейттеги чет өлкөлүктөр Кувейттин жалпы калкынын 60% түзөт. 2018-жылдын декабрь айынын аягында Кувейттин жалпы калкынын 57,65% араб (башка араб өлкөлөрүнөн келгендерди кошкондо) улутундагы адамдар түзөт&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140313222900/http://stat.paci.gov.kw/englishreports/#DataTabPlace:ColumnChartEduAge Statistic PACI. Nationality by Religion in Kuwait 2018]&lt;/ref&gt;. [[Индия|Индиядан]] жана [[Египет|Египеттен]] келгендер Кувейттеги эң көп сандагы чет өлкөлүктөр&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://gulfnews.com/world/gulf/kuwait/kuwait-mp-seeks-five-year-cap-on-expat-workers-stay-1.1284513 Kuwait MP seeks five-year cap on expat workers’ stay]&lt;/ref&gt;.

=== Диний курамы ===
[[Ислам|Исламдын]] Малики мазхабы ([[сүннөттөр]]) Кувейттин расмий мамлекеттик дини. Аль Сабах башкаруучу үй-бүлөсү [[Сүннөттөр|сүннөттүк]] Малики мазхабын карманат. Кувейттин жарандарынын көпчүлүгү мусулмандар: расмий улуттук каттоонун маалыматтары жок, бирок болжол менен жарандарынын 60-70% [[сүннөттөр]] жана 30-40% [[шииттер]]&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/blogs-trending-33315868 How one country came together after a terror attack]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150318173523/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub861.pdf Strategic Studies Institute. The Evolution of U. S.-Turkish Relations in a Transatlantic Context]&lt;/ref&gt;.

Кувейтте ошондой эле [[Христиан дини|христиан динин]], [[Индуизм|индуизмди]], [[Буддизм|буддизмди]] жана сикхизмди кармангандар бар&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140313222900/http://stat.paci.gov.kw/englishreports/#DataTabPlace:ColumnChartEduAge International Religious Freedom Report for 2007]&lt;/ref&gt;. 2020- жылга карата алынган маалыматтарга ылайык болжол менен 837 585 христиандар болгон, алар жалпы калктын санынын 17,93% түгөн экинчи ири диний топ болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Кувейттеги христиандардын көбүн Индиянын Керала штатынан келген Маланкара православие, Мар-Тома жана католик диний агымдарын карманышат&lt;ref&gt;[https://www.orthodoxchurchahmadi.org/aboutus St.Thomas Indian Orthodox Pazhayapally Ahmadi, Kuwait]&lt;/ref&gt;.

=== Тили ===

Кувейттин расмий тили — адабий араб тили, бирок анын күнүмдүк колдонулушу журналистика жана билим берүү мекемелери менен гана чектелет. Араб тилинин кувейттик варианты (диалекти) күнүмдүк турмушта колдонулган тил болуп саналат&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160713142832/http://orca.cf.ac.uk/55661/1/U584180.pdf Sudents and teachers attitudes towards Kuwaiti/English code-switching]&lt;/ref&gt;. Араб тилинин кувейттик варианты Парс булуңунда тараган араб тилинин варианты болуп саналат, ал Чыгыш Арабиянын аймактарынын диалектилери менен окшоштуктарга ээ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150120084008/http://kuwait.tt/articledetails.aspx?Id=161203 خالد الرشيد: «اللهجة الكويتية» «مظلومة» في مدارسنا.. لأن أغلب معلمينا وافدون]&lt;/ref&gt;.

Мунай казып алууга чейинки тарыхында Кувейт башка мамлекеттер менен тыгыз соода-сатык катнаштарын түзгөндүгүнө байланыштуу араб тилинин кувейттик вариантында [[Фарс тили|фарс]], [[Хинди тили|хинди]], [[Балучи тили|балучи]], [[Түрк тилдери|түрк]], [[Англис тили|англис]] жана италия тилдеринен алынган көп сөздөр колдонулат&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

[[Англис тили]] бизнес жана эл аралык катнаш чөйрөсүндө кеңири колдонулган тил. Англис тилинен тышкары,  гуманитардык багыттагы окуу жайларда [[француз тили]] үчүнчү чет тил катары окутулат.

== Экономикасы ==
[[Файл:Al Hamra Kuwait Mai 2010.jpg|thumb|373x373px|Аль-Хамра — Кувейттеги эң бийик мунара]]
Экономикасынын негизин мунай өнөр-жай түзөт&lt;ref&gt;OBG. [https://oxfordbusinessgroup.com/reports/kuwait/2024-report/ The Report: Kuwait 2024. Economy]&lt;/ref&gt;.  Улуттук валютасы — [[кувейт динары]]. Экономикалык көрсөткүчтөр боюнча Кувейт дүйнөдөгү эң бай өлкөлөрдүн бири болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/07/richest-countries-in-the-world/39630693/ These are the 25 richest countries in the world]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=desc GDP per capita, PPP (current international $)]&lt;/ref&gt;.

Мунай өндүрүү жана аны кайра иштетүү дүң продукция (ИДП) наркынын 50% жакынын, түшкөн валютанын 90% ашыгын, мамлекеттик бюжет кирешесинин 95% камсыз кылат. Нефтини экспорттоодон түшкөн каражат экономиканы жаңылоого, саламаттыкты сактоону, билим берүүнү ж. б. өнүктүрүүгө жумшалат. Мамлекеттик 2 резервдик фонд түзүлгөн: Келечектеги муундар фонду (жылдык чегерүү нефтиден түшкөн кирешенин 10%ин түзөт) жана Жалпы резервдик фонд; резервдик фонддордун жалпы наркы 209 млрд долларга бааланат. Кувейт – ири эл аралык донор, 1961-жылдан Кувейт араб өлкөлөрү экономикалык өнүгүү фондусу аркылуу араб өлкөлөрүнө (Египет, Сирия, Иордания ж. б.) экономикалык жардам берет. Өлкөнүн экономикалык саясатынын артыкчылыктуу багыттары – экономиканы диверсификациялоо, нефть секторуна жана мамлекеттик субсидияга күнкорлугун басаңдатуу (2000-жылдардын ортосунан мамлекеттик сектордун экономикадагы жетектөөчү ролу сакталууда), чет өлкөлүк инвестицияны тартуу, мамлекеттик мүлктү менчиктештирүү программасын (нефть секторунан башкасын) ишке ашыруу. 2005-жылдан коммуналык сектордун ишканалары, порттор, май куюучу станциялар, телекоммуникация ишканалары менчиктештириле баштаган.

ИДПнин көлөмү 149,1 млрд доллар, аны киши башына бөлштүргөндө 57,4 миң доллардан туура келет (2008). ИДПнин реалдуу өсүүсү 8,5% (2008). Адамзат өнүгүүсүнүн индекси 0,916 (2007; дүйнөдөгү 182 өлкөнүн ичинен 31-орунда). ИДПнин структурасында өнөр-жайынын үлүшү 52,4%, тейлөө чөйрөсүнүкү 47,3%, а. чарбаныкы 0,3%, чет өлкөлүк инвестиция 19,7%. Өлкөнүн нефтисинин аныкталган запасы дүйнөлүк нефтинин 9%тен ашыгын түзөт. 2007-ж. суткасына 2,6 млн баррель нефть өндүрүлгөн. Өндүрүлгөн нефтинин 90%тен ашыгы экспорттолот. Иштетилип жаткан негизги кендери өлкөнүн түндүгүндө (Эр-Раудатайн жана Сабрия кендери), батышында (Минакиш, Умм-Гудайр), түштүк-чыгышында (Чоң Бурган кендер тобу), мурдагы Бейтарап зонанын чегинде (Эль-Бахра), ошондой эле Перс булуңунун шельфинде жайгашкан. Табигый газ негизинен башка кендер менен кошо (2006-ж. 12,5 млрд м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) өндүрүлүп, толугу менен өлкө ичинде пайдаланылат. Энергетикасы өзүнүн углеводород сырьёсун пайдаланат. 44,75 млрд кВт.с электр энергиясы өндүрүлүп, 39,5 млрд кВт.сы пайдаланылат (2006). Ири ЖЭСтери Эль-Кувейт, Эль-Ахмади, Эль-Фухайхил шаарында. Нефть ажыратуучу 3 ири заводу (жалпы кубаттуулугу суткасына 900 миң баррель нефть) иштейт; алар ЭльАхмади, Мина-Абд-Аллах, Мина-Шуайб шаарларында. Эш-Шуайбда ири нефть-химия комплекси иштейт. Металл иштетүүчү жана металлургия, тиричилик техникасын чыгаруучу, нефть жабдууларын ремонттоочу, кеме куруучу, курулуш материалдарын чыгаруучу ишканалары бар. Деңиз суусун тузсуздандыруучу 5 ишкана иштейт.

=== Айыл-чарбасы ===
Айыл чарбага жарактуу жери чектелүү. Өлкө чөлдө жайгашкандыгына байланыштуу анын аймагынын 1% гана айыл-чарба багытында иштетүүгө жарактуу&lt;ref&gt;[https://www.masterforex-v.org/wiki/kuwait-economy.html#top13 Экономика Кувейта глазами трейдеров Masterforex-V]&lt;/ref&gt;. Кувейт кризисинин учурунда (1990–91) айыл-чарба жеринин кыйла бөлүгү өрттөн жана нефть каптоодон өтө жапа чеккен. Азык-түлүктүн 80%тен ашыгын сырттан сатып алат. 

2000-жылдарынын башында өлкөнүн аймагынын 1% жакын аянты иштетилген, анын көп бөлүгү жаңы технологияны пайдаланып сугарылат. Негизинен жашылча жана курма пальмасы өстүрүлөт. Балык уулоо жана деңиз азыктарын (негизинен креветка) даярдоо өнүккөн.

=== Каржы жана банк секторлору ===
Кувейт Борбордук банкынан (1969-ж. негизделген), 7 коммерциялык банктан (анын ичинде Кувейт Улуттук банкы, 1952-ж. негизделген, Перс булуңу аймагындагы алгачкы улуттук банк) жана ислам банкынан турат. Камсыздандыруу бизнесинде 37 коммерциялык банк иштейт; өлкөдөгү эң ири Кувейт фонд биржасы Перс булуңу өлкөлөрүндөгү Сауд фонд биржасынан кийинки 2-орунда. Чет өлкөлүк туризмден түшкөн киреше жылына 6 млрддан ашык АКШ долларын түзөт.

=== Туризм ===
[[Файл:The_Palms_Beach_Hotel_&amp;_Spa_in_Kuwait.jpg|thumb|220x220px|Кувейттеги The Palms Beach Hotel &amp; Spa мейманканасы]]
Инфраструктуранын начардыгынан жана алкоголдук ичимдиктерге тыюу салуудан улам туристтердин саны өтө чектелүү бойдон калууда. Жыл сайын өткөрүлүүчү «Hala Febrayer» фестивалы коңшу Парс булуңунун өлкөлөрүнөн келген туристтерди өзүнө тартат жана музыкалык концерттер, параддар жана карнавалдар сыяктуу ар кандай иш-чараларды менен коштолот&lt;ref&gt;[https://kuwaittimes.com/hala-february-kicks-off-with-a-bang/ Hala February kicks off with a bang]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.albawaba.com/business/pr/hala-febrayer-2016-carnival-attracts-thousands-participants-808956 Hala Febrayer 2016 Carnival attracts thousands of participants]&lt;/ref&gt;. Фестиваль Кувейттин бошотуулушунун бир айлык эскерүүсү болуп саналат жана 1-февралдан 28-февралга чейин созулат. Эркиндик күнү (Ирак менен согуштан) 26-февралда белгиленет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170203194108/http://news.kuwaittimes.net/website/flag-hoisting-ceremony-signals-start-kuwait-national-celebrations-2017/ Flag-hoisting ceremony signals start of Kuwait national celebrations of 2017]&lt;/ref&gt;.

2016-жылы туризм индустриясы Кувейтке 500 миллион доллар киреше алып келген&lt;ref&gt;[https://kuwaittimes.com/kuwait-tenth-total-arab-countries-tourism-revenue/ Kuwait tenth in total Arab countries’ tourism revenue]&lt;/ref&gt;. 2020-жылы Кувейттин ички саякат жана туризм багытындагы чыгымдары 6,1 миллиард долларды түзгөн&lt;ref&gt;[https://www.hospitalitynet.org/news/4103108.html RLA hailed for expertise on Kuwait development]&lt;/ref&gt;.  

=== Транспорт ===
[[Файл:Kuwait_highway.jpg|thumb|220x220px|Эль-Кувейттеги автожол]]
Автомобиль жолунун жалпы узундугу 5749 км. Кувейт автомобиль жолдору аркылуу Ирак (Басра) жана Сауд Арабиясы (Эр-Рияд, Даммам) менен байланышат. Деңиз соода флотунда 38 деңиз кемеси бар, анын 22си – нефть танкери. Башка өлкөлөрдүн (анын ичинде Сауд Арабиясы, Катар, Бахрейндин) желеги менен 34 Кувейт соода кемеси сүзүп жүрөт. Негизги деңиз порттору: Мина-эль-Ахмади (өлкөнүн экспорттук негизги порту), Эш-Шуайба, Эш-Шувайх, Мина-Абд-Аллах, Эль-Кувейт. 7 аэропорту бар; эл аралык аэропорту Эль-Кувейт шаарында. Магистралдык куур транспортунун узундугу 866 км, анын 540 кми нефть кууру, 269 кми газ кууру 57 кми нефть продукту трубасы (2007). Сырткы соода товар жүгүртүүсүнүн көлөмү 84,3 млрд доллар (2007); анын 63,7 млрд доллары экспортко, 20,6 млрд доллары импортко туура келет. Негизги экспорттук товарлары: нефть жана нефт продуктулары, ошондой эле аз өлчөмдө химия өнөр-жай продукциялары (негизинен семирткичтер). Экспорттук соода шериктери: Япония, Түштүк Корея, Кытай, Сингапур, АКШ, Нидерланд. Азык түлүк, өнөр-жай жана транспорт жабдуулары, автомобиль, курулуш материалдары, кийим ж. б. АКШ, Япония, Германия, Кытай, Сауд Арабиясы, Италия, Улуу Британия, Индия, Түштүк Кореядан сатып алат. 

=== Билим берүүсү ===
[[Файл:Khaldiya_Campus.JPG|thumb|220x220px|Кувейт университети]]
4 жаштан 6 жашка чейин мектепке чейинки, милдеттүү 8 жылдык окутуу (4 жылдык башталгыч, 4 жылдык толук эмес орто мектеп) жана 4 жылдык толук орто билим берүүнү камтыйт. Толук эмес орто билимдин базасында атайын коллеждер иштейт. Эркек балдар жана кыздар бөлөк окутулат. Окутуу – акысыз (бала бакчадан Жогоку окуу жайларына чейин). 15 жаштан жогорку калктын сабаттуулугу 93,3%ти түзөт (2007). Жогорку билим берүүнү Кувейт университети (1966) жана мамлекеттик эмес Жогоку окуу жайлары (Кувейт-Маастрихт бизнес мектеби, 2003; Америка университети, 2004; ж. б.) ишке ашырат. Кувейт Улуттук китепканасы (1936) иштейт. Улуттук (1957), илимий педагогикалык (1972), ислам искусствосу (1983), Т. Ражаб атындагы (1980) ж. б. музейлери бар. Күн сайын чыгуучу 7 гезиттин бешөө («Аль-Анба», 1976; «Ал-Кабас», 1972; «Аль-Ватан», 1976 ж. б.) араб тилинде, экөө англис тилинде («The Arab Times», 1963; «The Kuwait Times», 1961) чыгат. Жума сайын «Ар-Раид» (1969), «Аль-Хадаф» (1961) ж. б. гезиттер жарык көрөт. Айына 105, жумасына 110 журнал чыгарылат. Радиоуктуруусу 1951-жылдан, телекөрсөтүүсү 1957жылдан иштейт.

=== Саламатыкты сактоо ===
Кувейтте мамлекет тарабынан каржыланган саламаттыкты сактоо системасы иш алып барат жана Кувейттин жарандарын акысыз дарылоо менен камсыз кылат. Кувейттин ар бир районунун аймагында амбулатордук клиникалар бар. Чет өлкөлүктөргө арзандатылган медициналык жардам көрсөтүү үчүн мамлекеттик камсыздандыруу тутуму бар. Стратегиялык пландарына ылайык, 2035-жылга чейин Кувейттин саламаттыкты сактоо багытында кыйла өзгөртүүлөр күтүүлүдө&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20211102153127/https://www.kuwaitbuildingshow.com/news6 Kuwait 2020 Health Infrastructure Report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.arabhealthonline.com/magazine/en/latest-issue/Issue-6/Healthcare-Infrastructure-in-Kuwait-On-Solid-Footing.html Healthcare Infrastructure in Kuwait: On Solid Footing]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://www.oxfordbusinessgroup.com/reports/kuwait/2015-report/economy/substantial-investment-a-series-of-mega-projects-are-set-to-boost-hospital-capacity Mega-projects boost hospital capacity in Kuwait]&lt;/ref&gt;. 

Кувейтте учурда 20 мамлекеттик жана 16 жеке менчик ооруканалар бар&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, ал эми жаңы Шейх Жабер Аль-Ахмад ооруканасы Жакынкы Чыгыштагы эң чоң оорукана болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.arabianbusiness.com/industries/healthcare/mideast-s-largest-hospital-open-in-kuwait-by-end-of-2016-651711 MidEast’s largest hospital to open in Kuwait by end of 2016]&lt;/ref&gt;.

== Маданияты ==

=== Ашканасы ===
[[Файл:Nourriture terreste dans un restaurant libanais, quartie des Grottes à Genêve (cropped).jpg|thumb|220px|Мутаббак самак]]
Кувейт ашканасы Чыгыш Араб ашканасынын бир бөлүгү  жана  араб, иран жана месопотамия ашканаларынын айкалышынан турат.  Ашканасында тооктун же койдун этинен татымалдар кошулупу жасалган басмати күрүчү көп молдонулат.

Деңиз азыктары, айрыкча балыктар жергиликтуу ашкананын маанилүү бөлүгү болуп саналат&lt;ref&gt;[https://www.fao.org/4/s9727e/s9727e03.htm Food and Agriculture Organization. Consumption of fish and shellfish and the regional markets]&lt;/ref&gt;. Мутаббак самак — Кувейттин улуттук тамагы.

=== Адабияты ===
Кувейт элинин адабияты – жалпы араб мадтынын бир бөлүгү. Абдель Жалил ат-Табата – Кувейт адабиятынын баштоочусу жана агартуучу деп эсептелет. Анын классикалык араб адабиятынын негизинде жазылган ырлар жыйнагы 1882-ж. Индияда басылган. 1911-ж. уюшулган аль-Мубаракия мектеби мадтты кайра түзүүнү баштаган. Анын айрым бүтүрүүчүлөрү көрүнүктүү адабий ишмерлер жана агартуучулар болушкан: Абд аль-Азиз ар-Рашид («Кувейттин тарыхы», 1926), Халида ибн-Мухаммад аль-Фараджи («Мунира», 1929) ж. б. 1940-жылдары Халид Халяф («Тагдырдын кылдаттыгы», «Суу менен асман аралыгында» новеллалары, экөө тең 1947), Фахда ад-Дувейрлер («Болумуш», 1948, ж. б. аңгемелери) прозада ийгиликке жетишти. Улуу муундагы жазуучулардан Мухаммад аль-Фаиз («Моряктын эскерүүсү», 1961; «Бирюза шакек», 1984), Ахмад аль-Удван («Тамчы», 1996), Кувейттин гимнинин автору акын жана драматург Фаик Абдель Жалил («Абу Зейд – баатыр из кубар», 1974 ж. б.) белгилүү. 1960-жылдардын аягында Кувейт адабиятында прозага жаңы муундун өкүлдөрү Сулейман аш-Шат, Сулейман аль-Хулайф, Исмаил Фахд Исмаил, жазуучу-фантаст Абдель-ваххаб ас-Саид келишти, поэзия өнүгүүдө (Суад Мухаммад ас-Сабах ж. б.). Жазуучулар прозада жаратылышты жана бедуиндердин жашоосун мактоону заманбап араб коомундагы социалдык маселелерди талдоону, элдин жашоо мүнөзүндөгү өзгөрүүлөрдү тема кылып алышты.

Б. з. ч. 3 миң жылдыктан б. з. 17-кылымна чейин маданият очогу Файлака аралы болгон. Архитектурасында байыркы грек жана ахеменид элементтери айкалышкан эллин мезгилиндеги чептердин урандылары б. з. ч. миң жылдыктын ортосуна таандык байыркы курулмалар болуп саналат. Эль-Кусурдагы археологиялык казууда галереялары мененжана крест сыяктуу пландагы сыйынуу жайы бар эрте христиан чиркөөсүнүн урандылары (б. з. 5-кылымнын аягы – 6-кылымнын башы) ачылган. Эл-Куранияда 16–17-кылымдардагы чептин калдыгы табылган. 18–19-кылымдарда курулган шаар үйлөрүнүн эң эскилери – адатта ылайдан согулган, көбүнчө бир кабаттуу, бир нече ички короосу бар типтүү үйлөр (эс алуу жана эркектердин баарлашуу бөлмөлөрүнүн терезелери үйдүн көчөнү караган фасадында). Турак үйлөрдүн жасалгаларында түрк, иран, индия элдеринин архитектурасынын таасирлери байкалат. Файлак аралында салттуу турак жай кварталы сакталган. Кувейттеги биздин күнгө чейин сакталып келген эң эски мечиттер – Аль-Хамис (1772–73) жана Абд аль-Раззак (1797; экөө тең – Эль-Кувейтте). Эль-Жахрда (1895) Кызыл сепил сакталган. 1950-ж. экономиканын жогорулашы жаңы курулуштардын пайда болуусуна түрткү берди. Кувейтте чет элдик архитекторлор иштей баштайт. Эль-Кувейт үчүн модернизм стилинде функциялык зоналарга бөлүнгөн генералдык план сериясы (1952, «Monprio, Spensly and Macfarlen» бюросу; 1968, «C. Buchanan and Partners» ж. б.) иштелип чыккан. Ислам архитектурасы менен модернизм стили айкалышкан бараандуу курулуштар салынууда: аль-Сейф өкмөт дворецинин жаңы имаратында (1960–64) мусулман зодчийлигинин басымдуулугу байкалса, Эль-Кувейт муниципалитетинин имараты (1962, архитектор Салам Абдель Баки) заманбап батыш архитектурасынын негизинде курулган. 1970-жылдары бул тенденциялардын баары постмодернизмге биригет: мисалы, өкмөт имараттар комплекси жана аль-Сейф дворецинин жаңы канаты (1973–83, арх. Р. Пиетиля), Улуттук чогулуш имараты (1973–85, Й. Утзон), масштабдуу мамлекеттик мечит (1976–84, архитектор М. Макия) ж. б. Неомодернизм белгилери «Нефть секторунун» бийик имаратынан көрүнөт (1996–2005, архитектор А. Эриксон). Кувейтте профессионалдык сүрөт искусствосу 20-кылымдын ортосунан башталат. Алгачкы Кувейт сүрөтчүлөрүнүн бири – М. аль-Доссари реалисттик чыгармаларды жараткан. Ушул эле нукта 20-кылымда башка да живописчилер эмгектенишкен. Сюрреализмдин таасири скульптор С. Мухаммаддын чыгармачылыгында (20-кылымдын аягы — 21-кылымдын башы); экспрессионизм живописчи С. Аль Айюбинин чыгармачылыгында байкалат. Элдик кол өнөрчүлүк өнүгүүдө.

== Колдонулган адабияттар ==
* [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://e.gov.kw/sites/kgoenglish/Pages/HomePage.aspx Кувейт Өкмөтү]
* [https://newkuwait.gov.kw/home.aspx?lang=en Жаңы Кувейт интернет порталы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.kia.gov.kw/ Кувейттин инвестиция башкармалыгы]

{{Азия өлкөлөрү}}
[[Категория:Азия өлкөлөрү]]
[[Категория:Кувейт| ]]</text>
      <sha1>a79d34aro8l17189vhjhyfhat8a2999</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атырау облусу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49079</id>
    <revision>
      <id>645302</id>
      <parentid>568132</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>34540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>кошумчалар</comment>
      <origin>645302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="mxdmimbexzgfxmd225h6b9dvnicblnx" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик|Кыргызча аталышы=Атырау облусу|Расмий аталышы={{lang-kk|Атырау облысы}}|Өлкө={{KAZ}}|Карта=Atyrau_in_Kazakhstan.svg|Административдик бирдиктин картасы=KZ_Atyrau_Region_Outline.svg|Герб=Coat_of_arms_of_Atyrau.svg|Борбору=[[Атырау]]}}

'''Атырау облусу''' (мурдагы '''Гурьев облусу''') ― [[Казакстан|Казакстандын]] түндүк-батышындагы административдик-аймактык бирдик.

1938-жылдын 15-январында түзүлгөн. Аянты 112,0 миң км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Калкы 453,2 миң (1997). Атырау облусунун курамында 7 административдик район, 1 шаар, 15 шаарча бар. Борбору [[Атырау]] шаары. [[Каспий бою ойдуңу]]нда жайгашкан; түндүгүнөн [[Каспий деңизи]] менен чулганат. Климаты [[Кескин континенттүү климат|кескин континенттик]]. Январдын орточо температурасы -3,5°...-5°Сге чейин, июлдуку 24°25°С. Шамал дээрлик тынымсыз согуп турат (орточо ылдамдыгы 6-7 м/сек). Жылдык жаан-чачыны 150-200 мм. Башкы дарыялары: [[Жайык|Урал]] жана [[Эмба]]. Ири көлдөрү: Индер, Жамансор, Айгыр-Көл жана башка Туздуу көлдөр да кездешет. Күрөң, шортоң жана шор топурактуу. Дан өсүмдүк-шыбактуу жарым чөл жана шыбак-баялыштуу чөл ландшафты мүнөздүү. Негизги өнөр жай тармактары: [[мунай]], [[Химиялык өнөр жайлар|химия]], [[Балык чарбасы|балык]]. Облустун аймагынан [[Мунай-газ кендери|мунай жана газдын ири кени]] табылган. Индер көлүндө [[калий]] тузунун мол запасы бар. Айыл чарбасынын негизги тармагы - [[кой чарбасы]]; ошондой эле уй, жылкы, төө асыралат. Тоют жана жашылча-бакча өсүмдүктөрү өстүрүлөт. Атырау - Орск, Атырау - Уральск, Атырау - Шевченко нефть куурлары бар. Каспий деңизинде мезгил-мезгили менен кеме жүрөт.

== Булактар ==
* “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1

{{Казакстандын административдик бөлүнүшү}}

[[Категория:Казакстан]]
[[Категория:Казакстан облусттары]]</text>
      <sha1>mxdmimbexzgfxmd225h6b9dvnicblnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жеймс Клерк Максвелл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55982</id>
    <revision>
      <id>645279</id>
      <parentid>645052</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akram sharshekeev</username>
        <id>47252</id>
      </contributor>
      <comment>Бул стаья Джеймс Клерк Максвелл жонундо</comment>
      <origin>645279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20381" sha1="5ezrssgpipdvpm6br5mdcncc1waylif" xml:space="preserve">[[Файл:James Clerk Maxwell big.jpg|thumb|'''Туулган күнү:'''      13-июнь '''Туулган жери:'''     [[Эдинбург]], [[Шотландия]] '''Өлгөн күнү:'''          5-ноябрь, 1879-жыл (48 жашта)  '''Өлгөн жери:'''         [[Кэмбридж (Массачусетс)|Кембридж]], [[Англия]] '''Өлкө:'''                    [[Улуу Британия]]   '''Кесиби:'''                [[Физика|Физик]], [[математик]],                 [[Ойлоп табуу|ойлоп табуучу]], [[Фотография|фотограф]], университеттин окутуучусу, теориялык физик, мугалим, [[Термодинамика|термодинамик]] '''Илимий багыты:'''    [[физика]], [[:ru:Математика|математика]], [[механика]]  '''Иштеген жери:'''        [https://www.abdn.ac.uk/ Абердин] [https://www.abdn.ac.uk/ университети],                                                                         [https://www.kcl.ac.uk/study-at-kings/profed/professional-education?utm_source=Google-PMAX&amp;utm_medium=paid_display&amp;utm_term=profed&amp;utm_campaign=MK-PEd-ProfEd-PaidPEd26-ProfEd-UK-Mar26-PMAX&amp;utm_cmp1=CMP-40288-F6D2B2&amp;utm_cmp2=&amp;gad_source=1&amp;gad_campaignid=23756478840&amp;gbraid=0AAAAADAYMS56Ge0pjhZXPflDXvMn4uDLj&amp;gclid=EAIaIQobChMIld7eqOiQlAMVzsZ5BB1oPyVwEAAYASAAEgK7F_D_BwE Кинг колледжи]                                                       (Лондон),[[:en:University_of_Cambridge|Кембридж университети]] '''Алма Матер:'''            [[Эдинбург университети|Эдинбург университет]]и,[[:ru:Кембриджский_университет|Кембридж университети]] Жетекчи                 [[:ru:Хопкинс,_Уильям|Уильям Хопкинс]] '''Студенттер:'''              Джордж Кристал, [[:en:Richard_Glazebrook|Ричард Глейзбрук]], [[:en:Arthur_Schuster|Артур Шустер]], [[:en:John_Ambrose_Fleming|Амброуз Флеминг]][[:en:John_Henry_Poynting|,Джон Генри Пойнтинг]]'''Сыйлыктар жана сыйлыктар:''' Смит сыйлыгы (1854)Адамс сыйлыгы (1857)

Рамфорд медалы (1860)]]
'''Жеймс Клерк Максвелл''' (англ. ''James Clerk Maxwell''; 13-июнь 1831, [[Эдинбург]] — 5-ноябрь 1879, [[Кембриджшир|Кембриджшир)]] — [[Шотландия|шотландиялык]] физик жана математик. 

Максвелл  [[:en:Electromagnetism|электромагниттик теорияны]] иштеп чыккандыгы менен белгилүү болгон [[:en:Scotland|шотландиялык]] [[:en:Physicist|физик]] болгон. Ал көпчүлүк заманбап физиктер тарабынан [[:en:20th_century|20-кылымдагы]] физикага эң чоң таасир эткен [[:en:19th_century|19-кылымдын]] [[:en:Scientist|окумуштуусу]] катары каралат жана [[:en:Contribution|салымдарынын]] фундаменталдык мүнөзү үчүн [[:en:Isaac_Newton|Исаак Ньютон]] жана [[:en:Albert_Einstein|Альберт Эйнштейн]] менен бир катарда турат. 1931-жылы, Максвеллдин туулгандыгынын 100 жылдыгында, [[:en:Albert_Einstein|Эйнштейн]] [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit ''Максвеллдин''] эмгегинин натыйжасында [[:en:Physics|физикадагы]] чындык түшүнүгүндөгү өзгөрүүнү &quot;[[:en:Isaac_Newton|Ньютондун]] убагынан бери физика башынан өткөргөн эң терең жана эң жемиштүү өзгөрүү&quot; деп мүнөздөгөн.

[[:en:Electromagnetic_radiation|Электромагниттик нурлануу]] түшүнүгү [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit ''Максвеллден''] келип чыккан жана анын [[:en:Michael_Faraday|Майкл Фарадейдин]] күч сызыктарынын электрдик жана магниттик байкоолоруна негизделген [[:en:Classical_field_theory|талаа теңдемелери]] [[:en:Albert_Einstein|Эйнштейндин]] масса менен [[:en:Energy|энергиянын]] [[:en:Equivalence|эквиваленттүүлүгүн]] аныктаган салыштырмалуулуктун атайын [[:en:Theory|теориясына]] жол ачкан. [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit ''Максвеллдин''] идеялары ошондой эле [[:en:20th_century|20-кылымдагы]] физиканын дагы бир негизги жаңылыгы болгон [[:en:Old_quantum_theory|кванттык теорияны]] баштаган. Анын [[:en:Electromagnetic_radiation|электромагниттик нурланууну]] сүрөттөөсү  [[:en:Thermal_radiation|жылуулук нурлануунун]] канааттандырарлык эмес мыйзамынын өнүгүшүнө алып келген, бул [[:en:Max_Planck|Макс Планктын]] [[:en:Quantum_mechanics|кванттык гипотезаны]], башкача айтканда, [[:en:Radiant_heating_and_cooling|нурлануучу жылуулук энергиясы]] чектүү өлчөмдө же кванттарда гана чыгарылат деген теорияны түзүүсүнө түрткү болгон. [[:en:Max_Planck|Планктын]] [[:en:Hypothesis|гипотезасынын]] ажырагыс бөлүгү болгон [[:en:Electromagnetic_radiation|электромагниттик нурлануу]] менен заттын өз ара аракеттенүүсү өз кезегинде атомдордун жана молекулалардын түзүлүшү теориясынын өнүгүшүндө борбордук ролду ойногон.

= Эрте жашоо =
''Максвелл'' орто класстын ыңгайлуу үй-бүлөсүнөн чыккан. Баштапкы үй-бүлөсүнүн аты :  Клерк болгон, кошумча фамилияны анын атасы, [[юрист]], ''[https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit Максвеллдин]'' ата-бабаларынан [[:en:Middleby|Миддлби]] мүлкүн [[:en:Inheritance|мураска]] алгандан кийин кошкон. Жеймс жалгыз бала болгон. Анын ата-энеси кеч [[:en:Life|турмушка]] чыгышкан, ал эми апасы ал төрөлгөндө 40 жашта болчу.Көп өтпөй үй-бүлө [[:en:Edinburgh|Эдинбургдан]] [[:en:Middleby|Миддлби]] мүлкүндөгү [[:en:Glen|Гленлерге]] көчүп барган.

Анын апасы 1839-жылы [[:en:Stomach_cancer|курсак рагынан]] каза болгон, бул ооруга Максвелл дал ошол [[Курак|куракта]] [[:en:Infection|чалдыккан]]. [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit Жеймс] окууда жай деп ырастаган зериктирүүчү жана шыктанбаган мугалим жалданган, бирок чындыгында ал жаш кезинде эле кызыгуусун көрсөтүп, укмуштуудай эс тутумга ээ болгон. Бактыга жараша, аны таежеси Жейн Кей куткарып, 1841-жылдан баштап [[:en:Edinburgh_Academy|Эдинбург академиясындагы]] мектепке жөнөткөн. Башка окуучуларынын арасында анын өмүр баянын жазган [[Льюис Кэмпбелл]] жана досу [[:en:Peter_Guthrie_Tait|Питер Гатри Тейт]] болгон.
[[Файл:Ellipse Animation Small.gif|thumb|Эллипс]]
[https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit ''Максвеллдин''] кызыкчылыктары мектеп программасынан алда канча ашып түшкөн жана ал экзамендердин жыйынтыктарына өзгөчө көңүл бурган эмес. Анын 14 жашында жарыяланган биринчи илимий макаласында [[:en:Ellipse|эллипске]] окшоштуруу аркылуу төөнөгүчтөр жана жип менен сызып алууга мүмкүн болгон жалпыланган сүйрү ийри сызыктардын сериясы сүрөттөлгөн. [[Геометрия]]га жана [[механика]]лык моделдерге болгон бул кызыгуу анын карьерасында уланып, кийинки изилдөөлөрүндө чоң жардам берген.

16 жашында ал [[Эдинбург университети]]не тапшырып, бардык сабактар ​​боюнча ынталуу окуп, дагы эки илимий эмгек жарыялаган. 1850-жылы ал [[:en:University_of_Cambridge|Кембридж университети]]не тапшырып, анын өзгөчө жөндөмү тааныла баштаган. Анын математика мугалими [[:en:William_Hopkins|Уильям Хопкинс]] белгилүү &quot;ворранг жасоочу&quot; болгон (воррангёр - Кембридждеги математика экзамендеринде биринчи класстагы артыкчылыкка ээ болгон адам), анын окуучуларынын арасында Тейт, [[:en:Sir_George_Stokes,_1st_Baronet|Джордж Габриэль Стокс]], [[:en:William_Thomson|Уильям Томсон]] (кийинчерээк Барон Кельвин), [[:en:Arthur_Cayley|Артур Кейли]] жана [[:en:Edward_Routh|Эдвард Джон Рут]] болгон. [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%96%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D1%81_%D0%9A%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BB&amp;veaction=edit ''Максвелл''] жөнүндө [[:en:William_Hopkins|Хопкинс]] анын өзү жолуктурган эң өзгөчө адам болгонун, кандайдыр бир физикалык сабак боюнча туура эмес ой жүгүртүү мүмкүн эместей көрүнгөнүн, бирок анализде ал алда канча кемчиликтүү экенин айткан деп айтылат. (Башка замандаштары да ''Максвеллдин'' аналитикалык ыкмаларга караганда геометриялык ыкмаларды артык көргөнүн тастыкташкан.) Бул акылдуу баалоо кийинчерээк ''Максвелл'' тарабынан иштелип чыккан, туура эмес математикалык аргументтерден туура натыйжаларды алган бир нече маанилүү формулалар менен тастыкталган.

1854-жылы Максвелл [[экинчи рэнжер]] жана биринчи Смиттин сыйлыгынын ээси болгон (Смиттин сыйлыгы оригиналдуу изилдөөлөрдү камтыган эссе үчүн [[:en:Reputation|абройлуу]] конкурстук сыйлык). Ал [[:en:Trinity|Тринитидеги]] стипендияга шайланган, бирок атасынын ден соолугу начарлап бараткандыктан, ал [[Шотландия]]га кайтып келүүнү каалаган. 1856-жылы ал [[Абердин (Айдахо)|Абердин]]деги [[:en:Marischal_College|Маришал колледжи]]нде [[:en:Natural_philosophy|табигый философия]] профессору болуп дайындалган, бирок дайындоо жарыяланганга чейин атасы каза болгон. Бул чоң жеке жоготуу болгон, анткени ''Максвелл'' атасы менен жакын мамиледе болгон. 1858-жылдын июнь айында ''Максвелл'' Маришал колледжинин директорунун кызы [[:en:Katherine_Clerk_Maxwell|Кэтрин Мэри Дьюарга]] (кийинчирээк &quot;Катерин Клерк Максвелл&quot; деп аталат) үйлөнгөн. Бул нике балалуу болгон эмес жана анын өмүр баянын жазган адам аны &quot;өрнөксүз берилгендик менен өткөн үй-бүлөлүк жашоо&quot; деп мүнөздөгөн.
[[Файл:King's College London Chapel 2, London - Diliff.jpg|thumb|Кингс Колледжи]]
[[Файл:Marischal College, Aberdeen, Scotland-LCCN2001703571.jpg|thumb|Маришал колледжи]]
[[Файл:Edinburgh University Library.jpg|thumb|Эдинбург университети]]
1860-жылы Абердин университети [[:en:King's_College|Кингс колледжи]] менен [[:en:Marischal_College|Маришал колледжинин]] биригүүсү менен түзүлгөн жана ''Максвелл'' жумуштан бошотулган деп жарыяланган. Ал [[Эдинбург университети]]ндеги бош орунга арыз берген, бирок мектептеги досу Тейттин пайдасына четке кагылган. Андан кийин ал Лондондогу Кингс колледжине [[:en:Professor_of_Natural_Philosophy_(Glasgow)|натурфилософия профессору]] болуп дайындалган.

Кийинки беш жыл, албетте, анын карьерасындагы эң жемиштүү жылдар болгон. Бул мезгилде анын [[электромагниттик талаа]] боюнча эки классикалык макаласы жарыяланып, түстүү фотографиясын көрсөтүү болгон. Ал 1861-жылы [[:en:Royal_Society|Королдук коомго]] шайланган. [[Газдардын илешкектиги]] боюнча анын теориялык жана эксперименталдык иши да ушул жылдары жүргүзүлүп, 1866-жылы Королдук коомго лекция окуу менен аяктаган. Ал Британиянын илимди [[өнүктүрүү]] ассоциациясы үчүн [[:en:Electricity|электрдик бирдиктер]]ди эксперименталдык аныктоону жетектеген жана өлчөө жана стандартташтыруу боюнча бул иш [[:en:National_Physical_Laboratory|Улуттук физикалык лаборатория]]нын түзүлүшүнө алып келген. Ал ошондой эле электр энергиясынын электромагниттик жана электростатикалык бирдиктеринин катышын өлчөп, анын теориясы алдын ала айткандай жарыктын ылдамдыгына канааттандырарлык дал келерин ырастаган.

== Жеймс Клерк Максвеллдин кийинки жашоосу ==
1865-жылы Максвелл Кингс колледжиндеги профессордук кызматынан баш тартып, Гленлердеги үй-бүлөлүк мүлкүнө пенсияга чыккан. Ал ар жаз сайын [[Лондон]]го барып, [[Кэмбридж (Айдахо)|Кембридж]]деги [[:en:Mathematical_Tripos|математикалык триполордун]] (экзамендердин) тышкы экзаменатору болуп иштеген. 1867-жылдын жазында жана жайынын башында ал [[Италия]]ны кыдырган. Бирок бул мезгилде анын энергиясынын көпчүлүк бөлүгү [[электр]] жана [[магнетизм]] жөнүндөгү атактуу трактатына арналган.

''Максвеллди'' тарыхтын улуу окумуштууларынын катарына кошкон нерсе анын [[Электромагнитизм|электромагнетизм]] боюнча изилдөөлөрү болгон. ''Максвелл'' өзүнүн [[теория]]сынын эң мыкты баяндамасы болгон &quot;[[:en:A_Treatise_on_Electricity_and_Magnetism|Электр жана магнетизм жөнүндөгү трактатына]]&quot; (1873) кириш сөзүндө [[Фарадейдин электролиз мыйзамдары|Фарадей]]дин негизги милдети анын физикалык идеяларын математикалык формага айландыруу экенин айткан. Фарадейдин индукция мыйзамын (өзгөрүп турган магнит талаасы индукцияланган электромагниттик талааны пайда кылат) көрсөтүүгө аракет кылып, ''Максвелл'' механикалык моделди түзгөн. Ал бул модель диэлектрик чөйрөдө тиешелүү &quot;жылмышуу агымын&quot; пайда кылаарын, ал андан кийин туурасынан кеткен толкундардын борбору болушу мүмкүн экенин аныктаган. Бул толкундардын ылдамдыгын эсептеп жатып, ал алардын жарыктын ылдамдыгына абдан жакын экенин аныктаган. ''Максвелл'' &quot;жарык электрдик жана магниттик кубулуштардын себеби болгон ошол эле чөйрөнүн туурасынан кеткен толкундарынан турат деген тыянак чыгаруудан дээрлик кача албайм&quot; деген тыянакка келген.

''Максвеллдин'' теориясы электромагниттик толкундарды лабораторияда пайда кылууга болорун айткан, бул мүмкүнчүлүктү биринчи жолу 1887-жылы, ''Максвеллдин'' өлүмүнөн сегиз жыл өткөндөн кийин, Генрих Герц көрсөткөн. Ошентип, көптөгөн колдонмолору менен бирге пайда болгон радиоиндустриясы ''Максвеллдин'' басылмаларынан келип чыккан.

== Булактар ==
[https://www.britannica.com/biography/James-Clerk-Maxwell James Clerk Maxwell | Biography &amp; Facts | Britannica]

[[Категория: Инсандар]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Физиктер]]
[[Категория:Математиктер]]</text>
      <sha1>5ezrssgpipdvpm6br5mdcncc1waylif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раунхайм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57756</id>
    <revision>
      <id>645278</id>
      <parentid>611096</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="dybgm7b1o3gdzz0m1x6lc7r1iixcn14" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = Шаар 
 |кыргызча аталышы           = Раунхайм 
 |расмий аталышы            = Raunheim 
 |сүрөтү                   =  
 |баш ийгени                = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Raunheim COA.svg
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                   = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=00 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=27 |lon_sec=31 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Гессен 
 |таблицадагы облус         = Гессен 
 |район түрү              = Германия району{{!}}Району
 |район                  = Грос-Герау 
 |таблицадагы район         = Грос-Герау (район){{!}}Грос-Герау 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Томас Юэ 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 13,01 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 89,5 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 14 848 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 06142 
 |почта индекси           = 65479 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = GG 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 06 4 33 010 
 |Commons түрмөгүндө     = Raunheim 
 |сайты                   = http://www.raunheim.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Раунхайм''' ({{lang-de|Raunheim}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Гессен]] [[Германия жерлери|жеринде]] жайгашкан [[Шаар]]. [[Дармштадт (округ)|Дармштадт]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Грос-Герау (район)|Грос-Герау]] районуна кирет.

Калкы —  14 848 киши(2013-ж.). .&lt;ref&gt;[http://www.statistik-hessen.de/static/publikationen/A/AI2_AII_AIII_AV_10-1hj_pdf.zip Bevölkerung der hessischen Gemeinden am 31. Dezember 2010]&lt;/ref&gt; Аянты — 13,01 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''06 4 33 010''. Мэр — Томас Юэ.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.raunheim.de Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918223342/http://www.raunheim.de/ |date=2009-09-18 }}

{{Гессен райондору}}
{{Германия:Грос-Герау району:Шаарлар}}
{{Hesse-geo-stub}}

[[Категория:Гессен шаарлары]]</text>
      <sha1>dybgm7b1o3gdzz0m1x6lc7r1iixcn14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рордорф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61455</id>
    <revision>
      <id>645283</id>
      <parentid>611889</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="3itm9mc9k4pvtseqgffmhwxktz6ualz" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Рордорф 
 |расмий аталышы            = Rohrdorf 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = Wappen Rohrdorf.png 
 |желек                       = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү         = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=47 |lat_sec=56 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=10 |lon_sec=3 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Бавария 
 |таблицадагы облус         = Бавария 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Району 
 |район                  = Розенхайм 
 |таблицадагы район         = Розенхайм (район){{!}}Розенхайм 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           = 5 ички район
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Христиан Праксль 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши            = 
 |аймагы              = 28,67 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 476 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 5475 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 8031,08032 
 |почта индекси           = 83101 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = RO 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 09 1 87 169 
 |Commons түрмөгүндө     = Rohrdorf (am Inn) 
 |сайты                   = http://www.rohrdorf.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Рордорф''' ({{lang-de|Rohrdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Жогорку Бавария (округ)|Жогорку Бавария]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Розенхайм (район)|Розенхайм]] районуна кирет.

Калкы — 5475 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) |url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |accessdate=2015-09-11 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 }}&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 28,67 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 1 87 169''. Муниципалитеттин башчысы — Христиан Праксль.

Муниципалитет административдик курамы боюнча 5 шаардык районго бөлүнөт.

== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.rohrdorf.de/ Расмий сайты]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Бавария райондору}}
{{Германия:Розенхайм Район:Шаарлар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Категория:Бавария шаарлары]]</text>
      <sha1>3itm9mc9k4pvtseqgffmhwxktz6ualz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Феллен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61582</id>
    <revision>
      <id>645318</id>
      <parentid>612545</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4393" sha1="9alt3k70ykyrhvms1f5jlr6fxwphwdt" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусу                 = ауыл 
 |кыргызча аталышы           = Феллен 
 |расмий аталышы            = Fellen 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = Wappen von Fellen.svg 
 |желек                       = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү         = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=9 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=35 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Бавария 
 |таблицадагы облус         = Бавария 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Району 
 |район                  = Майн-Шпессарт 
 |таблицадагы район         = Майн-Шпессарт (район){{!}}Майн-Шпессарт 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Вольфганг Шиф 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши            = 
 |аймагы              = 34,33 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 236 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 865 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 09356 
 |почта индекси           = 97778 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = MSP 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 09 6 77 128 
 |Commons түрмөгүндө     = Fellen 
 |сайты                   = http://www.fellen.de 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Феллен''' ({{lang-de|Fellen}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[ауыл]]. [[Төмөнкү Франкония (округ)|Төмөнкү Франкония]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Майн-Шпессарт (район)|Майн-Шпессарт]] районуна кирет.

Калкы — 865 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты — 34,33 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 6 77 128''. Айыл өкмөтү  — Вольфганг Шиф.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.fellen.de Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020608123247/http://www.fellen.de/ |date=2002-06-08 }}

{{Бавария райондору}}
{{Германия:Майн-Шпессарт Район:Шаарлар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Категория:Бавария шаарлары]]</text>
      <sha1>9alt3k70ykyrhvms1f5jlr6fxwphwdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фраммерсбах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61606</id>
    <revision>
      <id>645321</id>
      <parentid>612657</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5170" sha1="f5umhgbw73m2ef406yrlggejxuyazz7" xml:space="preserve">{{Елді мекен
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Фраммерсбах 
 |расмий аталышы            = Frammersbach 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = Wappen von Frammersbach.svg 
 |желек                       = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү         = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=4 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=28 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Бавария 
 |таблицадагы облус         = Бавария 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Району 
 |район                  = Майн-Шпессарт 
 |таблицадагы район         = Майн-Шпессарт (район){{!}}Майн-Шпессарт 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Франц Петер 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши            = 
 |аймагы              = 19,20 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 246 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 4523 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 093 55 
 |почта индекси           = 97833 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = MSP 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 09 6 77 129 
 |Commons түрмөгүндө     =  
 |сайты                   = http://www.frammersbach.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Фраммерсбах''' ({{lang-de|Frammersbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтик Республикасынын]] [[Бавария]][[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Төмөнкү Франкония (округ)|Төмөнкү Франкония]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Майн-Шпессарт (район)|Майн-Шпессарт]] районуна кирет.

Калкы — 4523 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende) |url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 |accessdate=2015-09-11 |archivedate=2021-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428054219/https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&amp;sequenz=tabelleErgebnis&amp;selectionname=12411-009r&amp;sachmerkmal=QUASTI&amp;sachschluessel=SQUART04&amp;startjahr=2010&amp;endjahr=2010 }}&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 19,20 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''09 6 77 129''. Муниципалитеттин башчысы — Франц Петер.


== Булактар ==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.frammersbach.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325104643/http://www.frammersbach.de/ |date=2015-03-25 }}

{{Бавария райондору}}
{{Германия:Майн-Шпессарт Район:Шаарлар}}
{{Bavaria-geo-stub}}

[[Категория:Бавария шаарлары]]</text>
      <sha1>f5umhgbw73m2ef406yrlggejxuyazz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Файльсдорф (Тюрингия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65183</id>
    <revision>
      <id>645314</id>
      <parentid>607790</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>15757</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Wappen Veilsdorf.png]] → [[File:DEU Veilsdorf COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>645314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="9x0qcj5kouwm7xy1xv9se5slqgn70p5" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Файльсдорф (Тюрингия) 
 |расмий аталышы            = Veilsdorf 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 = DEU Veilsdorf COA.svg 
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=23 |lat_sec=59 
  |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=49 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Тюрингия 
 |таблицадагы облус         = Тюрингия 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Хильдбургхаузен 
 |таблицадагы район         = Хильдбургхаузен (район){{!}}Хильдбургхаузен 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           = 6 ички район 
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Дитрих Лөрцинг 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 30,91 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 390 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 2975 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 03685 
 |почта индекси           = 98669 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = HBN 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 16 0 69 053 
 |Commons түрмөгүндө     = Veilsdorf 
 |сайты                   = http://www.veilsdorf.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Файльсдорф (Тюрингия)''' ({{lang-de|Veilsdorf}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Хильдбургхаузен (район)|Хильдбургхаузен]] районуна кирет.

Калкы — 2975 киши (31-декабрь, 2010-жыл).&lt;ref&gt;[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]&lt;/ref&gt; Болжолдуу аянты — 30,91 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 69 053''. Муниципалитеттин башчысы — Дитрих Лөрцинг.

Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт.

==Шилтемелер==
{{Булактар}}

==Тышкы шилтемелер==
* [http://www.veilsdorf.de/ Расмий сайты]

{{Тюрингия райондору}}
{{Германия:Хильдбургхаузен Район:Шаарлар}}
{{Thuringia-geo-stub}}

[[Категория:Тюрингия шаарлары]]</text>
      <sha1>9x0qcj5kouwm7xy1xv9se5slqgn70p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прудвей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109221</id>
    <revision>
      <id>645275</id>
      <parentid>639679</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="8lj9dwsuqp85svkr3vtgamg09zatph8" xml:space="preserve">{{Дарыя
 |Аталышы                   = Прудвей 
  |Расмий аталышы           = 
 |Сүрөт                  = 
  |Сүрөттүн туурасы             = 
  |Сүрөттүн аталышы           = 
 |Карта                  = 
  |Картанын туурасы             = 
  |Картанын аталышы           = 
 |Узундугу               = 31 
 |Бассейндин аянты     = 
 |Бассейн               = [[АО деңиз]] бассейнинин дарыялары[[Воронов тумшугу|Воронов тумшугунан]] ([[Мезень (дарыя)|Мезень]] дарыясын кошпогондо) [[Канин Нос]] тумшугуна чейин 
 |Дарыя бассейни    = Мезень 
 |Суу чыгымы              = 
  |Өлчөө жери            = 
 |Башаты                = 
  |Башаттын орду        = 
  |Башаттын бийиктиги    = 
  |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = 
  |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = 
 |Аягы                 = Сова дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта 
  |Аягынын орду        = 
  |Аягынын бийиктиги    = 
  |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = 
  |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = 
 |Дарыянын агымы               = 
 |Өлкө                     = Орусия
  |Регион                  = Ненец АО, Архангельск облусу 
 |Түрмөктөр Уикиказынада                = 
}}
'''Прудвей''' — [[Орусия|Орусиядагы]] дарыя. Ненец АО, Архангельск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери — Сова дарыясынын сол жээгинен 29 км алыстыкта орун алган.  Дарыянын узундугу — 31 км.

== Суу реестринин маалыматтары ==
[[Орусиянын мамлекеттик суу реестри|Орусиянын мамлекеттик суу реестринин]] маалыматы боюнча [[Двинск-Печорск бассейни|Двинск-Печорск бассейнинин айланасында]] жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү — [[АО деңиз]] бассейнинин дарыялары[[Воронов тумшугу|Воронов тумшугунан]] ([[Мезень (дарыя)|Мезень]] дарыясын кошпогондо) [[Канин Нос]] тумшугуна чейин. Дарыянын айрыгы — айрыгы жок, дарыя бассейни — Мезень&lt;ref name='Орусия МСР'/&gt;.

[[Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги]] даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча&lt;ref name='Орусия МСР'&gt;{{cite web|url=https://verum.icu/index.php?claster=gvr&amp;q=03030000312103000042187|title=РФ мамлекеттик суу реестри: Захарьиха|accessdate=2017-09-29|archivedate=|archiveurl=}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:
* Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду — 03030000312103000042187
* Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду — 103004218
* Бассейндин коду — 03.03.00.003
* ГИ томунун номуру — 03
* ГИ боюнча чыгарылышы — 0

== Булактар ==
{{Булактар}}

[[Категория:Ненец автономиялык округдун дарыялары]]
[[Категория:Архангельск облусунун дарыялары]]</text>
      <sha1>8lj9dwsuqp85svkr3vtgamg09zatph8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фахраддин Гургани</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119362</id>
    <revision>
      <id>645317</id>
      <parentid>639062</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17448" sha1="t6cyu6fwehv5c1qajlbryh6e5ueu6g1" xml:space="preserve">'''Фахраддин Гургани''' — [[Персия|перс]] акыны, XI-кылымда [[Иран]] жергесинин Борбордук Бакхш аймагында жашап өткөн өзүнөн кийин бир гана «Вис менен Рамин» поэмасын калтырып кеткен. Анын поэзиясы жөнүндө башка маалыматтар калган эмес. Поэма XII-к. Грузияда кеңири тараган жана Саргис Тмогвели тарабынан грузин тилине так өзүндөй которулган. Н.Маррдын айтымында бул грузин тилиндеги котормо менен [[Шота Руставели|Шота Руставелинин]] тааныштыгы болгон. Ушул грузин тилиндеги котормосунан поэма убагында англис жана орус тилдерине которулган. «Вис менен Рамин» поэмасынын биринчи кол жазмасы 1850-ж. [[Индия|Индиянын]] Калькутта шаарында табылган. Буга караганда Эмир Хосров Дехлевинин мисалындай эле фарсы тилиндеги орто кылымдык чыгарманын кол жазмасынын Индиядан табылышы маданият менен адабияттын борбордук жана түштүк азиялык интеграциялык мүнөзүнүн өтө ийкемдүүлүгүн дагы бир ирет ырастайт. 1872-ж. Белгилүү даанышман бул поэманын орто кылымдык батыш европалык Тристан менен Изолада жөнүндөгү романдын сюжеттериндеги окшоштуктарына көңүлүн бурат. 1910-ж. Р.Ценкер атайын «Тристан жана перс эпосу Вис менен Рамин жөнүндө» деген эмгегин арнайт. Анын пикири боюнча поэмалардын батыштык да, чыгыштык да версиялары шарттуу түрдө «Байыркы Тристан» деген башаттан турат. Хаджи Халифанын библиографиялык маалыматнаамасы боюнча Гургани селжукид Тогрул-бек шахтын сарайында кызмат өтөгөн.

==“Вис менен Рамин”== 
«Вис менен Рамин» поэмасынын баш ченинде Гургани селжуктардын өкүмдары Тогрул-бек шахты Исфахандан (1042) жүрүшкө чыкканда коштоп чыкпагандыгын айтат. Мында Гургани Исфахандын башчысы Амид ад-Дин Абул-Фатхтын кабыл алуусунда болот. Гурганинин баяндоосу боюнча Абул-Фатх бул поэма жөнүндө өзүнүн төмөнкүдөй оюн айтат:
*Мен мындан артык уламышты көргөнүм жок,
*Ал көңүл-шат гүлбактан башка эч нерсеге окшобойт.
*Бирок бир гана жери анын тили – пехлеви,
*Аны окуган ар ким эле түшүнө бербейт.
*Ар ким эле бу тилди окуй бербейт,
*Окуса да маанисин түшүнө бербейт…
*Эми Вис менен Рамин уламышын
*Мурунку сөз устаздары жаратышты.
*Алар фарсынын даңазасын көрсөтүштү,
*Анткени алар фарсынын устаздарынан болушкан.
*Алар ушундай бир уламышты жаратышты,
*Мында бар бүт тилдердин түшүнүксүз сөздөрү... [1:267].
*Сөзүнүн акырында Исфахандын өкүмдары Гурганиге:
*Мурунку сөздөр колдонуудан чыгып калды,
*Доорлор алмашуусунан жоголууга дуушар болду, -
деп поэманы азыркы фарсы тилинде гана жаз деп көрсөтмө берет. Гурганин бул поэмасында убагында Низами Гянжеви да «Хосров менен Ширин» поэмасын жазууда анын кээ бир көрүнүштөрүн пайдаланган деп айтылып келет.
Гурганинин «Вис менен Рамин» поэмасында Мерв шаарында Мубад аттуу күч-кубаттту шах бийлик жүргүзөт. Бир жолу чоң оюн-зоок уюштуруп, ага Азербайжан, Рей, Гурган, Хорасан, Кухистан, Шираз, Исфахан жана Дихистандан сулууларды чакыртат. Алардын эң мыктысы болуп Шахрбана айым таанылат. Шахиншах анын колун сурайт. Бирок Шахрбана мен сага кантип чыкмак элем? Менин Виру өңдүү көп уулдарым бар. Жашы да бир топко барып калганын айтат. Анда качан кыздуу болгонуңда кызыңы мага бересиң деп макулдашышат… Шахрбанадан Вис аттуу кыз туулат. Аны Хузандагы көптү көргөн бакма аялга беришет. Ал бир эле учурда Мубаддын иниси Раминди да тарбиялай баштайт. Эки бала тең чоңоет. Раминди Мубад, Висти Шахрбана өздөрүнө алып кетишет.
Шахрбана кызын өзүнүн уулу Вируга берүүнү чечет. Бирок, Мубаддан шерт боюнча Висти мага беришиң керек деген кат келет. Энеси да, Вис да ага каршы чыгат. Мервдик каада-салт боюнча кыз өзүнө күйөөнү өзү гана тандашы керек. Мубад Мервди карай чабуул жасап, Вистин атасы шах Каран урушта каза табат. Бирок көп күчүнөн ажыраган Мубад Исфаханга чегинет. Мубад Зарддын кеңеши менен Вируну өзүнө сипахсалар (саркер), ал эми Шахрбананы Кухистандын эң башкы айымы даражасын беремин деген убада менен көп белек жөнөтөт. Буга азгырылган энеси кызын Мубад менен кошо Мервге узатат. Жолдо Баратып Раминдин Виске көзү түшүп аны жактырып калат. Мубад Мервге келип чоң той өткөрөт. Ошентип аларга кайрадан бакма энеси келет. Ал анын ортомчусунун милдетин аткарып калат. Акыры Раминдин кайра-кайра табыштоосу менен Вис экөөнү тааныштырат. Шах Мубад Гурган, Рей, Саве жана Кухистанга саякаттап чыгып кетет. Бул экөө Вистин багында сыр чечишет. Вис ага ишенбестигин айтканда, Рамин төмөнкүдөй антын берет:
*Алгач изги Рамин берди антын
*Дүйнөнүн өкүмдары кудай менен,
*Нурлуу ай жана жарык күн менен,
*Берекелүү Муштари, таптаза Нахид менен,
*Нан, туз, кудайга ишеними менен,
*Жанган от, акыл-эстүү руху менен [1:275].  
Бирок бул экөөнүн жолугушуусу билинип, шах Мубад, агасы Виру да Висти аны менен жолугушууга баргандыгы тууралуу айыпташат:
*Еврейлер анын достору, табакташы,
*Шарап үчүн алар дайым акча алышат.
Бирок Вис эми Раминден калбай калган эле. Мубад Виске эркиндик берет. Ал энеси менен туруп калат. Бирок Раминге Виске жакын жолобойсуң деп катуу эскертет. Ага макул болгон Рамин көп өтпөй эле
сөзүнө турбай Виске жолугат. Вистин айынан Мубад менен Вирунун ортосунда уруш чыгып кете жаздайт. Виру Висти кайрадан Мубадга Мервге жөнөтөт. Шах Висти сынамакка алоолонгон оттун үстүнөн секирип өтөсүң деп буюрат. Андан корккон Вис Рамин менен эптеп качып чыгышат. Качкындар Рейдеги Раминдин досу Бихруз-и Ширунун
короосунда туруп калышат. Мубад бийлигин Зардга өткөрүп берип өзү Висти издеп чыгат. Бирок талаада жүрүп өлүп өлүмгө дуушар болуудан чочуп Мервге кайра келет. Мубад менен Раминдин энесинин өтүнүчү менен Вис Мубадга кайра келет. Ошентип бир жолу Мубад Вис менен жалгыз калган убакта, Висти Рамин болбосо бир күн да энесинин үйүндө калмак эмес деген кытмыр кебин айтат. Ага ачууланган Вис төмөнкүдөй жообун узатат:
*Тозокту мупмуздак дегенге көп ишенбе,
*А Ахриманды жарамсыз бузуку деп.
*Ууру болуп уурулугу чын болсо да,
*Айыпталган жалаалары көп болсо да [1:277].
Румдун кайсары Мубадга согуш менен чыгып, шах өзү менен Раминди ала кетет. Висти бекем чепке бекитип, ага Зарды күзөткө коюп кетет. Бирок Рамин өзүн амал менен ооруга чыгартып, Виске жетип келип экөө тогуз ай чогуу туруп калышат. Мубад кайсардын колун жеңип, [[Армения]] менен Арранды багындырып Мервге кайтып келет. Бул экөөнүн кылык-жоруктарынан кабардар болгон шах Висти катуу жазалайт. Бирок экөөнө тең кечирим берет. Шах Раминди анын өтүнүчү боюнча Рей, Гурган жана Кухистанга башчы кылып жөнөтөт. Рамин Вис менен коштошот. Коштошуу эпизодун акын төмөнкүчө эки сап менен түшүндүргүсү келет:
*Аба алардын таза үшкүрүгүнөн тозокко айланды,
*Жер алардын көз жашынан толкуган көлгө айланды [1:281].
Рамин жаңы ээлигинде тартип орноткон соң, Гурабга барат. Бул жерден гүл деген айчырайлуу кызга ашык болуп калып ага үйлөнөт. Чоң той берилет, оюн-зоок, човган ойнолот. Рамин Виске үйлөнүп алганын мактанып жазат. Кат Мубадга тийип, аны Виске көрсөтөт. Вис ичи күйсө да билмексен болуп, ичтен сызат. Артынан Гурабга барган бакма энесин Рамин кууп жиберет. Бирок, бат эле Гүлдөн көңүлү калып ызгаардуу суукта жалгыз өзү Виске кайтып келет. Вис аны кабыл албай койгондуктан, Рамин кайрадан кайтууга аргасыз болот, бирок Вис кылганына өкүнүп кайрадан анын артынан барат. Экөө бири-бирин кечиришип Мубадга шек алдырбай бир айча бир болушат. Бакма энесинин кеңеши боюнча Мабудду өлтүрүп гана түбөлүк бакытка жетүүгө болот. Зард Раминдин колунан каза табат. Мубаддын казынасын төөлөргө жүктөп Вис менен Рамин Дейлемди көздөй сапар тартышат. Мубад алардын артынан кууп жөнөйт. Жолдо баратып өргүүгө токтогон жерден аны кутурган бир чоң каман челип өлтүрөт. Тактыга Рамин келип отурат. Ал Вис менен бирге өлкөнү сексен жети жыл башкарат. Алардан Жамшид жана Хваршид деген эки уул өсүп чоңоет. Вис о дүйнө сапар тарткандан кийин Рамин өзүнүн ордуна Хваршидди тактыга отургузат. Поэмада оң каарман деп атагыдай персонаждар экинчи позицияда гана учурайт. Анын бири Мубад шахтын иниси Зард. Бирок бул каарман да адилдигинен, түздүгүнөн жана ишенчектигинен кыйды-кытмырлардын курмандыгына айланат. «Вис менен Рамин» поэмасы ошол кезде өкүм сүргөн шах сарайынын жана тектүү төрөлөрдүн жашоо образына карапайым калктын протести катары жазылгандай элес калтырат. «Вис менен Рамин» поэмасы «Шах-наме» менен «Гаршасп-наме» өңдүү баатырдык эпостордун эң акыркысы. Доорлор алмашып, саясий аренага саманиддердин ордуна Иран, Хорасан жанан Мавераннахр чөлкөмүнө түрк хандыктарынын келиши менен мындай баатырдык поэмалардын актуалдуулугу кеткен. Гургани 1054-жылы жарык дүйнөдөн кайткан. 
==Булактар==
* http://www.persian-man.ir/senior/poets/اسعد-گرگانی/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/12/0x3587a60b1662d17c.htm{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.persian-man.ir/senior/poets/اسعد-گرگانی/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://cyan-home.com/فخرالدین-اسعد-گرگانی-کیست؟/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180330212423/http://cyan-home.com/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ |date=2018-03-30 }}
*http://biographyha.com/tag/زندگینامه-کامل-فخرالدین-اسعد-گرگانی-ع {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902202107/http://biographyha.com/tag/%d8%b2%d9%86%d8%af%da%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%84-%d9%81%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%af%db%8c%d9%86-%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%af-%da%af%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9 |date=2014-09-02 }}
*http://www.wikipg.com/wiki/فخرالدین+اسعد+گرگانی {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140727131029/http://www.wikipg.com/wiki/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF+%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C |date=2014-07-27 }}
*Исмаил Хакеми Вис менен Рамин
*Форузанфар Бади альЗаман Сөз жана сүйлөөчү
*Можтаба М. Сөз, доуре журналы, 6-басылыш
*Сафа Забибуллах  Иран адабиятынын тарыхы, 2-том. 
*Иран элинин маданияты, Минурски
*Вис жана Рамин Мухаммад Жаффар Махжуб.
*https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%AF_%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C
*https://ganjoor.net/asad/veysoramin/

[[Категория:Арип боюнча жазуучулар]]
[[Категория:Перс жазуучулары]]
[[Категория:Иран жазуучулары]]</text>
      <sha1>t6cyu6fwehv5c1qajlbryh6e5ueu6g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улуу Британия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124018</id>
    <revision>
      <id>645316</id>
      <parentid>588466</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4905" sha1="0dkhp3bbeipmivosox1530dft67k1sl" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Кыргызча аталышы = Улуу Британия жана Түндүк Ирландиянын Бириккен Королдугу&lt;br&gt;{{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}
 |Расмий аталышы = 
 |Кыскача аталышы = Уулу Британия
 |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет|Динден тышкары]]
 |Герб= Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg
 |Желек= Flag of the United Kingdom.svg
 | гимндин аталышы = God Save the King.
 |Аудио= United States Navy Band - God Save the King.oga
 |Башкаруу формасы =Парламенттик&lt;br /&gt; монархия
 |Картада = Europe-UK (orthographic projection).svg
 |CoordScale    = 
 |Тили=[[англис тили|англис]], [[Валлий тили|валлийче]], [[Шотланд тили|шотландча]], [[Корн тили|корнча]], [[Ирланд тили|ирландча]]
 |Эгемендүүлүк күнү= 1 май 1707
 |Эгемендүүлүгүн алды= 
 |Борбор шаары= [[Лондон]]
 |Ири шаарлар = [[Лондон]], [[Бирмингем]], [[Лидс]], [[Глазго]], [[Белфаст]], [[Манчестер]], [[Эдинбург]], [[Ливерпуль]]
 |Башчыларынын милдеттери= [[Монархия|Монарх]] 
 |Башчысы = [[Чарьлз III]]
 |Аянты боюнча орду= 78 чи
 |Аянты=243 809 км2
 |Суу пайызы = 1,34
 |Калкы боюнча орду = 22чи
 |Калкы={{өсүү}} 66 273 576 
 |Калкты каттоо жылы = 2018
 |Калктын жыштыгы= 
 |Акча бирдиги=[[Фунт стерлинги]]&lt;br /&gt;([[GBP, код 826]])
 |МОК = GBR
 |Этнохороним = уулу британиялык
 |Домени = [[.uk]]
 |Телефон коду =+44
 |Убакыт аралыгы = +0
 |Штрих коду =
|Башчылары=Карл III}}
'''Улуу Британия''' ({{Lang-en|Great Britain}}) же '''Бириккен Королдук''' ({{Lang-en|United Kingdom}}), толук расмий аталышы ― '''Улуу Британия жана Түндүк Ирландия Бириккен Королдугу'''&lt;ref&gt;[https://mfa.gov.kg/kg/dm/ub/menyu---inostrannoe/turaluu/zhashagan-lk-boyuncha-kyskacha-maalymat/elikobritaniya-i-severnaya-irlandiya Кыргыз Республикасынын Улуу Британия жана Түндүк Ирландия Бириккен Королдугундагы Элчилиги. Өлкө тууралуу маалымат]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ([[Англис тили|англ.]] ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') ― континенталдык [[Европа|Европанын]] түндүк-батышдагы аралда жайгашып, Англия, Уэльс, Шотландия жана Түндүк Ирландиядан турган эгемендүү мамлекет&lt;ref&gt;[https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines/toponymic-guidelines-for-map-and-other-editors-united-kingdom-of-great-britain-and-northern-ireland--2 Карта үчүн топонимикалык аныктамалар. Улуу Британия жана Түндүк Ирландиянын Бириккен Королдугу]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/United-Kingdom Encyclopedia Britannica. Улуу Британия]&lt;/ref&gt;.


Борбору ― [[Лондон]] шаары.[[Файл:UK visa lists (Wikimania).png | thumb | 220x124px | right]]

== Кызыктуу фактылар ==
Адамзат тарыхындагы эң кыска согуш, Улуу Британия жана Занзибар өлкөлөрүнүн ортосунда 1986-жылдын 27-августтунда болгон. Занзибар султаны 38 минуттун ичинде багынып, утулуп берген&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Британия жана Занзибар ортосундагы кыска согушту. |url=https://visa4uk.ru/blog-o-velikobritanii/fakty-o-velikobritanii/ |accessdate=2021-09-25 |archivedate=2019-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225043918/https://visa4uk.ru/blog-o-velikobritanii/fakty-o-velikobritanii/ }}&lt;/ref&gt;.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

{{stub}}

{{Европа өлкөлөрү}}
{{Европа Бирлиги}}
{{БУУ Коопсуздук Кеңеши}}
{{НАТО}}
[[Категория:Улуу Британия‎| ]]
[[Категория:Европа мамлекеттери]]
[[Категория:Европа]]
[[Категория:НАТО мүчөлөрү]]</text>
      <sha1>0dkhp3bbeipmivosox1530dft67k1sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Само (эл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128880</id>
    <revision>
      <id>645286</id>
      <parentid>545908</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5973" sha1="7illffeel2svpy413ya595ktczu6xb8" xml:space="preserve">{{Калк
 |аталышы         = Само
 |сүрөт =[[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een Samo ruiter te paard TMnr 20010505.jpg|280px]]&lt;br&gt;Атчан само
 |туурасы         = 
 |сурөттүн аталышы=
 |расмий аталышы  = 
 |саны            = 319 миң (1990 жылдардын аягы)
 |жайгашуусу      = {{Флагификация|Мали}}
— 240 миң&lt;br&gt; {{Флагификация|Буркина-Фасо}} — 79 миң
 |жок болгон      = 
 |архкалдык       = 
 |тили            = само
 |раса            = [[негроид расасы|негроид]]
 |дини            = 
 |туугандары      = 
 |кирет           = [[манде тилдери|манделер]]
 |кошулат         = 
 |келип чыгышы    = 
}}

'''Само''' (''самого, сан, ниниси'';  өз аты — ''сану'') — [[Батыш Африка|Батыш Африкадагы]] эл. [[Мали]] жана [[Буркина-Фасо]] өлкөлөрүндө жашайт&lt;ref&gt;[https://migrantumir.com/naselenie-stran/?ysclid=lrueweu97p976710440#close Численность населения стран мира: данные на 2023 год]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.Жалпы саны 1990 жылдардын аягында 319 миң адам түзгөн,  анын ичинде 240 миң Буркина-Фасодо.&lt;br&gt;Само элинин курамына Буркина-Фасодогу матья, сембла, само-гуан жана Малидеги дууни джо
субэтникалык топтор кирет.

== Тил ==
Само тили [[Нигер-конго тилдери|Нигер-конго макроүй-бүлөсүнүн]] [[манде тилдери|манде уясына]] кирет.

== Дин ==
Көпчүлүк жергиликтүү салттуу ишенимдерди карманышат (түшүм жана жаратылыштын күчтөрүнүн культу).&lt;br&gt;Калгандары мусулмандар ([[сүннөттөр]]).

== Чарбалык иштер ==
Негизги кесиптери — бул кол менен иштетилген жер чарба (''сорго, таруу-фонио, күрүч, пахта, [[жер жаңгак]], батат, буурчак өсүмдүктөр''),  малчылык (ири жана майда мүйүздү мал, үй канаттуулар) жана  сезондук [[аңчылык]].

== Кол өнөрчүлүк ==
Темир устачылык, карапачылык, токуу.

== Тамак-аш ==
Карите майы жана ачуу соустар менен өсүмдүк тамак.

== Кийим ==
Салттуу аялдардын кийими —  жаркыраган, тигилбеген юбка, эркектер үчүн европалык кийимдер басымдуулук кылат.

== Турак жай ==
Калктуу конуштар компакттуу же чачыранды.
Турак жай тик бурчтуу, чатыры жалпак же тегерек, конус түрүндөгү чатыры чөптөн жана пальма жалбырактарынан турат. Мунара сымал кампалардын топтору мүнөздүү. Конуштары бир нече кире бериши бар бийик дубалдар менен курчалган.
Дарбазалар ушунчалык кичинекей жана жапыз болгондуктан, адамдар кире бериште энкейүүгө аргасыз болушкан. Үйлөрдүн бир нече кире бериши бар.

== Коом ==
Салттуу үй-бүлө чоң жана патриархалдуу. Нике патрилокалдык. Тууган эсеп патрилинейлик.

== Маданият ==
Само элинин маданияты сенуфо, бобо жана башка мандинго элдеринин маданияттарынын элементтерин бириктирет.

Салттуу музыкалык аспаптардын бири ышкырык. Алар топ-топ болуп ойнолчу. Ышкырык маанилүү музыкалык жана ритуалдык роль ойногон.Бул ышкырык сойлоп жүрүүчүлөрдүн терисине оролгон абстрактуу адам фигурасы болгон.

Ата-бабалар культуна байланыштуу ырым-жырымдарды коштоп, чоордун жана барабандын коштоосунда беткапчан бийлер жана ырлар кеңири тараган.

== Тарых ==
Само элинин этногенези байыркы Мали мамлекетинин доорундагы мандинголордун кеңейиши (13-16 кылымдар) жана алардын сенуфо жана [[бобо (эл)|бобо]] автохтондук калкы менен аралашуусу менен байланышкан.

== Колдонулган адабияттар ==

*Broks G.E. 1989. Ecological Perspectives on Mande Population Movements, Commercial Networks, and Settlement Patterns from the Atlantic Wet Phase to the Present. History in Africa. Vol. 16. P. 23 — 40.

*Klein M.A. 2001. The Slave Trade and Decentralized Societies. The Journal of African History. Vol. 42. No. 1. P. 49 — 65.

*Libin L. 1977—1978. Musical Instruments in the Metropolitan Museum. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, New Series. Vol. 35. No. 3. P. 2 — 48&lt;br /&gt;
== Булактар ==
&lt;references /&gt;
== Тышкы шилтемелер ==


[[Категория:Африка этностору]]

[[Категория:Манде элдери]]</text>
      <sha1>7illffeel2svpy413ya595ktczu6xb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:Казакстандын административдик бөлүнүшү</title>
    <ns>10</ns>
    <id>130179</id>
    <revision>
      <id>645299</id>
      <parentid>639602</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvazimodo</username>
        <id>34540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ката түзөтүлдү</comment>
      <origin>645299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="qc7183di84243ee8imla6fp8xk47fpa" xml:space="preserve">{{Багыттоочу жадыбал
 |аталышы                     = Казакстандын административдик бөлүнүшү
 |state                  = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;
 |navbar                 =
 |стиль_негизги_башжазуу = {{Түс|Казакстан}} 
 |стиль_башжазуу         = {{Түс|Казакстан}} 
 |башжазуу               =  [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|25px]] [[Казакстандын административдик бөлүнүшү]]
 |сүрөт                  = 
 |тизмек_классы          = hlist

|башжазуу1 = Облустар
|тизмек1   = [[Абай облусу]]{{·w}}[[Акмоло облусу]]{{·w}}[[Актөбө облусу]]{{·w}}[[Алма Ата облусу|Алматы облусу]]{{·w}}[[Атырау облусу]]{{·w}}[[Батыш Казакстан облусу]]{{·w}}[[Жамбыл облусу]]{{·w}}[[Жети-Суу облусу]]{{·w}}[[Караганды облусу]]{{·w}}[[Костанай облусу]]{{·w}}[[Кызыл-Ордо облусу]]{{·w}}[[Маңкыштоо облусу]]{{·w}}[[Павлодар облусу]]{{·w}}[[Түндүк Казакстан облусу]]{{·w}}[[Түркстан облусу (Казакстан)|Түркстан облусу]]{{·w}}[[Улуу-Тоо облусу]]{{·w}}[[Чыгыш Казакстан облусу]]

|башжазуу2 = Республикалык &lt;br/&gt; маанидеги шаарлар
|тизмек2   = '''[[Астана]]'''{{·w}}[[Алматы]]{{·w}}[[Чымкент]]

|башжазуу3 = Жоюлган облустар
|тизмек3   = [[Жезказган облусу]]{{·w}}[[Көкчө-Тоо облусу]]{{·w}}[[Семей облусу]]{{·w}}[[Талды-Коргон облусу]]{{·w}}[[Торгой облусу]]

}}
&lt;noinclude&gt;
[[Категория:География калыптары]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qc7183di84243ee8imla6fp8xk47fpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Түндүк Австралия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133747</id>
    <revision>
      <id>645313</id>
      <parentid>473317</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7808" sha1="pgo84j8q6yn9cir62wfnyukkgih20iq" xml:space="preserve">{{Административдик бирдик
 |Түс1                   = {{Түс|Австралия}}
 |Кыргызча аталышы       = Түндүк Австралия
 |Өздүк аталышы          = {{lang-en|North Australia}}
 |Белгиси                = 
 |Желеги                 = 
 |Белгинин көлөмү        = 
 |Желектин көлөмү        = 
 |Белгинин аты           = 
 |Желектин аты           = 
 |Урааны                 =
 |Лакап аты              =
 |Өлкө                   = Австралия
  |lat_dir =  |lat_deg =  |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_dir =  |lon_deg =  |lon_min = |lon_sec = 
  |region                = 
  |type                  = 
  |деңгээл               = 
  |CoordScale            =  
 |Гимни                  = 
 |Абалы                  = Аймак
 |Киргени                = 
 |Курамында              = 
 |Борбору                = 
 |Ири шаары              = 
 |Ири шаарлары           = 
 |Түзүлгөн убакыты       = 17-февраль 1846
 |Таратылган убакыты     = 12-июнь 1931
 |Башчысы                = 
  |Башчынын түрү         = 
 |Башчысы2               = 
  |Башчынын түрү2        = 
 |ИДӨ                    = 
  |ИДӨ жылы              = 
  |ИДӨ бойунча оруну             = 
  |Жан башына алынган ИДӨ оруну  = 
 |Тили                           = [[Англис тили|Англисче]]
 |Тилдери                        = 
 |Калкы                          = 
  |Санак жылы                    = 
  |Пайызы                        = 
  |Калктын саны бойунча оруну    = 
  |Жыштыгы                       = 
  |Жыштыгы бойунча оруну         = 
  |Улуттук курамы                = 
  |Диний курамы                  = 
 |Жер аянты                      = 
  |Жер аянтынын пайызы           = 
  |Жер аянты боюнча оруну        = 
 |Максималдуу бийиктиги          = 
 |Орточо бийиктиги               = 
 |Минималдуу бийиктиги           = 
 |Көлөмү                         = 
 |Узундугу                       = 
 |Карта                          = 
 |Картанын көлөмү                = 
 |Акимчилик бирдигинин картасы   = 
  |Акимчилик бирдигинин картасынын көлөмү  = 
 |Саат алкагы                    = 
 |Аббревиатура                   = 
 |ISO                            = 
 |FIPS                           = 
 |Телефон коду                   = 
 |Почто индекстери               = 
 |Интернет-домени                = [[.au]]
 |Унаа коду                      = 
 |Сайты                          = 
 |Commons түрмөгү                = 
 |Түшүндүрмөлөр                  = 
}}
'''Түндүк Австралия''' ({{lang-en|North Australia}}) — Британиянын кыска мөөнөттөгү колониясы; [[Австралия|Австралия Шериктештигинин]] федералдык башкаруу астындагы мурдагы аймак.
== Колония (1846—1847 жж.) ==
[[Файл:Australian_states_history_06.gif]]

Колония патенттик грамотанын негизинде [[1846 жылы|1846-жылдын]] [[17 Февраль (Бирдин айы)|17-февралындагы]] түзүлгөн. Ал азыркы [[Австралиянын түндүк аймагы|Австалиянын түндүк аймагынын]] баардык аянтын жана түштүк кеңдиктин жыйырма алтынчы параллелинин түндүгүндө жайгашкан азыркы [[Квинсленд (штат)|Квинсленддин]] бир бөлүгүн ээлеген. Борбору Порт Куртис (азыркы Гладстоун) шаары болгон.

Жаңы колониянын губернатору болуп Принс Эдвард аралынын губернатору болуп иштеген Чарльз Август Фицрой дайындалган. Колониянын түзулүшү жөнүндө жарлык [[1847-жыл|1847-жылдын]] [[30 Январь (Үчтүн айы)|30-январында]], Сеттлмент-Пойнттогу салтанаттуу отурушта жарыяланды. Жаңы колониянын түзүлүшү жана анын жаңы кабыл алынган макамы [[Жаңы Түштүк Уэльс (штат)|Жаңы Түштүк Уэльстин]] Мыйзам чыгаруу кеңешинде көп сынга кабылган&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History of Queensland borders before proclamation |url=https://www.qld.gov.au/recreation/arts/heritage/museum-of-lands/surveying/borders/pre-proclamation |accessdate=2024-03-11 |archivedate=2018-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003213530/https://www.qld.gov.au/recreation/arts/heritage/museum-of-lands/surveying/borders/pre-proclamation }}&lt;/ref&gt;.

Колонияны калыптандыруу ошол жылдын [[декабрь]] айында Улуу Британияда өкмөт алмашкандан кийин жокко чыгарылган, бирок бул тууралуу кабар [[Сидней|Сиднейге]] [[1847-жыл|1847-жылдын]] [[15-апрель|15-апрелинде]] гана жеткен&lt;ref&gt;[[iarchive:gladstonecolonyu00hogarich|The Gladstone colony; an unwritten chapter of Australian history]]&lt;/ref&gt;.

== Аймак (1927—1931) ==
[[Файл:Australian_states_history_16.png]]

Түндүк Австралия - [[Австралия|Австралиянын]] тарыхындагы кыска мөөнөттүк гана аймагы болгон. Австралиянын ички иштер министри Жордж Пирс бул аймактын аянты башкаруу үчүн өтө эле чоң деп эсептеген. Ошондуктан, [[1927-жыл|1927-жылдын]] [[1-февраль|1-февралында]], «Түндүк Австралия актысына» ылайык бул аймактын аянты экиге бөлүнгөн — Түндүк Австралияга жана Борбордук Австралияга. Бирок [[1931-жыл|1931-жылдын]] [[12 Июнь (Кулжа)|12-июнунда]] бул эки аймак кайрадан [[Австралиянын түндүк аймагы|Түндүк аймакка]] бириктирилген&lt;ref&gt;[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/40556001 RESIDENT GOVERNORS]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;North Australia. Administration (1928). In Report on the administration of North Australia. Govt. Printer, Canberra&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Baillie, Jill (1990). Struggling to achieve the vision splendid: the North Australia Commission, 1926/ 1930. In Northern Perspective. 13 (2), 23-32.&lt;/ref&gt;.

== Дагы окуңуз ==

* [[Австралиянын административдик бөлүнүшү]]

== Булактар ==
&lt;references /&gt;
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://trove.nla.gov.au/work/18248149 Gladstone, city that waited / Lorna McDonald]&lt;br /&gt;

{{Австралиянын административдик-аймактык түзүлүшү}}
[[Категория:Австралия штаттары]]
[[Категория:Австралиянын мурдагы аймактары]]</text>
      <sha1>pgo84j8q6yn9cir62wfnyukkgih20iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самоа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134523</id>
    <revision>
      <id>645287</id>
      <parentid>512173</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98098" sha1="22zpu50q03z8xyb89i5b7hbrxt1fzfy" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Негизделген                = 
 |Макамы                     = 
 |Кыргызча аталышы           = Көз карандысыз Самоа мамлекети
 |Расмий аталышы             = {{lang-sm|Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa}}&lt;br&gt;{{lang-en|Independent State of Samoa}}
 |Мамлекеттик дини           = [[Динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                       = Coat_of_arms_of_Samoa.svg
 |Желек                      = Flag_of_Samoa.svg
 |Гимн аталышы               = {{lang|sm|O Le Fu'a o Le Sa'olotoga o Samoa»}} —&lt;br&gt;&lt;small&gt;«Эркиндиктин желеги&lt;/small&gt;
 |Аудио                      =
 |Урааны                     = Fa'avae i le Atua Samoa (Кудай жараткан Самоа)
 |Башкаруу формасы           = [[Конституциялык монархия]]
 |Картада                    = Samoa_on_the_globe_(Polynesia_centered).svg
| lat_dir                    = 
| lat_deg                    = 
| lat_min                    = 
| lat_sec                    = 
| lon_dir                    = 
| lon_deg                    = 
| lon_min                    = 
| lon_sec                    = 
| region                     = 
| CoordScale                 = 
 |Тили                       = [[самоа тили]], [[англис тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү          = [[1-январь]] [[1962-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды        = [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиядан]]
 |Борбор шаары               = [[Апиа]]
 |Ири шаарлар                = [[Апиа]]
 |Башчыларынын милдеттери    = О ле Ао О ле Мало&lt;br&gt;[[Премьер-министр]]
 |Башчылары                  = Туималеалиифано Ваалетоа Суалауви&lt;br&gt;Фиаме Наоми Матаафа
 |Аянты                      = 2832
 |Суу пайызы                 = 0,3
 |Аянты боюнча орду          = 166-орун
 |Калкы                      = 205,557
 |Калкы боюнча орду          = 191-орун
 |Калкты каттоо жылы         = 2021
 |Калктын жыштыгы            = 70
 |ИДӨ (САМ)                  = 1,188 млрд
| ИДӨнү эсептөө жылы (ППС)   = 2018
| ИДӨ (САМ) боюнча           = 184-орун
| ИДӨнүн ар бир жанга        = 5,962
| ИДӨнүн ар бир жанга боюнча = 132-орун
| ИДӨ (номинал)              = 881 млн
| ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2018
| ИДӨ (номинал) боюнча       = 176-орун
| ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 4,420
|Акча бирдиги                = [[Самоа таласы]] (WST)
| АДӨИ                       = 0.702 {{Төмөндөө}}
| АДӨИ деңгээли              = &lt;span style=&quot;color:#00сс33;&quot;&gt;'''жогору'''&lt;/span&gt;
| АДӨИ боюнча орду           = 116-орун
 |ЭОК                        = SAM
 |Этнохороним                = самоалык, самоалыктар
 |Домени                     = [[.ws]]
 |Телефон коду               = 685
 |Убакыт аралыгы             = [[UTC+13:00|+13:00]]
 |Штрих коду                 = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:Samoa|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Самоа''' ({{lang-sm|Sāmoa}}, {{lang-en|Samoa}}), расмий аталышы — '''Көз карандысыз Самоа мамлекети''' ({{lang-sm|Malo Sa’oloto Tuto’atasi o Samoa}}, {{lang-en|Independent State of Samoa}}) жана кээ бир булактарда '''Батыш Самоа''' — [[Тынч океан|Тынч океанынын]] түштүгүндөгү Самоа аралдарынын батыш бөлүгүн ээлеген мамлекет.

Мамлекет [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмуна]] [[1976-жыл|1976-жылдын]] [[15-декабрь|15-декабрында]] кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://www.un.org/ru/about-us/member-states#goto%D0%A1 БУУ мүчө мамлекеттер. Самоа.]&lt;/ref&gt;, 1970-жылдан тартып Улуттар Шериктештигинин мүчөсү.

Өлкөнүн борбору болгон [[Апиа]] шаары — Самоа мамлекетинин эң ири эки аралынын бири болгон Уполу аралында жайгашкан.

== Этимология ==
Өлкөнүн аталышынын келип чыгышы жөнүндө так маалыматтар жок. Атылышынын келип чыгышына байланыштуу бир нече уламыштар жана версиялар бар.

Версиялардын бирине ылайык, «Самоа» деген сөз, самоа тилинен «Моа үчүн ыйык» дегене маанини берген ''Sa-ia-Moa'' сөзүнүн кыскартылган түрү&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080413055007/http://www.janesoceania.com/samoa_origin/ Самоа атылышынын келип чыгышы.]&lt;/ref&gt;.

Бул версия менен байланышкан уламыштардын бири, аалам кудайы Тагалоанын Моа аттуу уулу жана Лу аттуу кызы болгон. Лу атту кызы турмушка чыккандан кийин уул төрөп, анын атын дагы Лу деп койгон. Бир түнү, Тагалоа уктап жаткан кезинде, небереси Лу «''Moa-Lu, Moa-Lu''» деп ырдап жатканын уккан. Кандайдыр бир убакыт өткөндөн кийин Лу сөздөрдөн тартибин өзгөртүп, «''Lu-Moa, Lu-Moa''» деп ырдай баштаган. Башкача айтканда, Моа агасынын ысымынын алдына өз атын койгон. Өз атын улуу агысынын атынан биринчи коюуу моюн сунбоо жана урматсыздык болуп саналган. Тагалоа мындай ырды укканда абдан ачууланып, небересин өтө текебер деп эсептеп Луну аркасын тырмап коюууну суранган. Тагалоанун жонун тырмап баштаганда, Луну кармап алып каттуу сабай баштаган. Ур-токмоктон коркуп калган Лу жашоо үчүн жерге качып жөнөгөн. Тагалоа ошондой небересине агасы Моаны урматтоону эскерткен. Лу жерге келип, Тагалоанын эскертүүсүн эстеп, жаңы үйүн «''Sa-ia-Moa''» деп атоону чечкен. Бул аталыш кийин «''Samoa»'' атылышына айланган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Самоа атылышынын келип чыгышынын башка версиясы жергиликтүү тургундар арасында эң популярдуу. Самоалыктар «Moa» сөзү «борбор» же «тоок» деген маанилерди билдирерин белгилешет жана мамлекеттин атылышы самоа тилинен «ааламдын ыйык борбору»&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080305203807/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/139145/geography/ The Commonwealth of Nations. Geography of Samoa.]&lt;/ref&gt; же «моанын жери» (моа — тоок сымал жергиликтүү канаттуунун аталышы) деп которулат деп айтып келишет&lt;ref&gt;[http://www.statoids.com/uws.html Districts of Samoa.]&lt;/ref&gt;.

«Moa» — падышалык Туимануа даражасынын ээлери алып жүргөн фамилия катары да колдонулат&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Тарыхы ==

=== Байыркы тарыхы ===
[[Файл:Lapita_culture-ru.svg|left|thumb|Лапита маданиятынын жайылуу аймагы.]]
[[Файл:3 Samoan girls making ava 1909.jpg|thumb|right|220px|1911-жылдагы Самоанын Ава аземине даярданууну чагылдырган студиялык сүрөт]]
[[Файл:Urville-Apia-public.jpg|thumb|right|220px|Самоа үйүнүн ички бөлүгү. Апия, Урвилл. 1842-жыл]]
[[Файл:Robert Louis Stevenson birthday fete, Samoa 1896.jpg|thumb|left|220px|Роберт Луис Стивенсондун туулган күнүнө арналган майрам. Вайлима, 1894-жыл]]
Биринчи тургундар Самоа аралдарына, Фижи жана Тонга аралдары сыяктуу эле, кээ бир окумуштуулардын айтымында V кылымда&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080422081435/http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-BesPoly-t1-body-d1-d5.html Polynesian Voyagers. The Maori as a Deep-sea Navigator, Explorer, and Colonizer. The Occupation of Polynesia.]&lt;/ref&gt; Батыш Меланезияда жайгашкан Бисмарк аралдарынан лапита маданиятынын миграциясында келип отурукташкан&lt;ref&gt;John Edward Terrell, The Field Museum, Chicago. [https://web.archive.org/web/20110928034036/http://fm1.fieldmuseum.org/aa/Files/terrell/colonization.pdf Colonization of the pacific islands.]&lt;/ref&gt;. 

Башка маалыматтар боюнча, биринчи адамдардын отурукташуусу б.з.ч. II жана I миң жылдыктарында болгон.  

Самоа аралдары Полинезия маданиятын калыптандыруу борборлорунун бири болгон. Борбордук жана Чыгыш Тынч океанынын аралдарын жана атоллдордорун өздөштүрүүнү Самоа тургундары баштаган. 

XVII кылымдын орто ченинде Самоа порттору полинезиянын аймагында да, европалыктар менен да соода жүргүзүп турган. 

=== Аралдарга европалыктардын келиши ===
[[Файл:Samoan young woman 1902.jpg|thumb|325x325px|Самоа кызы. 1902-жыл.]]
[[Файл:Samoan manaia 1896.jpg|thumb|313x313px|Самоа жоокери. 1986-жыл.]]
Аралдардын европалыктар тарабынан ачылышы [[1722-жылы]] Самоага биринчиде болуп келген голландиялык саякатчы Якоб Роггевен тарабынан болгон. [[1768-жылы]], аралдарга француз деңизде саякатчысы Луи Антуан де Бугенвиль келип, аралдарды Деңизде саякатчылар аралдары деп атаган. [[1830-жыл|1830-жылдарга]] чейин, англиялык диний миссионерлер жана соодагерлер аралдарга келе баштаган. [[1830-жылы]] августта Самоада өзүнүн диний миссионерлик ишин Лондон миссионердик коомунун мүчөсү Жон Уильямс баштаган&lt;ref&gt;Watson, R.M. [https://web.archive.org/web/20110503192826/http://www.samoa.co.uk/books/history-of-samoa/history-of-samoa-3.html History of Samoa: THE ADVENT OF THE MISSIONARY. (1830.1839)]&lt;/ref&gt;. Самоалыктар жапайы жана согушчан эл катары кабыл алынган. Жергиликтүү тургундар, аралдарды XIX кылымдын аягына чейин кемелерин көмүр менен толтуруу максатында колдонгон француздар, британдыктар, немистер жана америкалыктар менен куралдуу кагылышып турушкан. Бул убакта Самоанын алгачкы коомдук түзүлүшүнүн бузулуушу жана класстык коомдун калыптануу процесси жүрүп жаткан. Аралдыктар дворяндарга жана катардагы жамааттарга бөлүнүшкөн.

=== XIX кылым ===
[[Файл:Escorting Tanumafili I.jpg|thumb|left|220px|Германия, АКШ жана Британиянын биргелешкен комиссиясы [[1899-жылдын]] июнь айында Самоа падышалыгын жойгон.]]
XIX кылымдын орто ченинде [[Германия]], [[Британ империясы|Британия]] жана [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] ортосундагы аралдарды көзөмөлдөө үчүн атаандаштык күчөгөн. Бул аралдардын аймагына согуш кемелерин жиберишкен, самоанын бири-бири менен кагылышып жаткан урууларын колдошкон, аларды курал-жарак менен камсыз кылышкан, машыгууларды уюштурушкан жана жада калса өз ара кагылышууларга түздөн-түз катышышкан&lt;ref&gt;Encyclopedia of the Nations. [https://web.archive.org/web/20190306174913/https://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Samoa-HISTORY.html Samoa - History.]&lt;/ref&gt;.

XIX кылымдын ортосунан баштап, бул үч мамлекет Самоадагы таасирин күчөтө башташкан. [[1847-жылы]] Британия Апиада консулдугун ачкан, ал эми АКШ [[1853-жылы]], Германия [[1861-жылы]] Британиядай эле консулдуктарын ачышкан&lt;ref&gt;Beautiful Samoa. [https://www.samoa.travel/discover/our-history/ Our History].&lt;/ref&gt;.

[[1881-жылы]] атаандаштар самоанын падышасы деп Малиетоа Лаупепаны таанууга макул болушкан. Бирок [[1885-жылы]] Лаупепа падышасы негизги атаандашы Тамасесеге немистер колдоо көрсөтө баштаган байкап, немистерге ачык эле каршы чыккан. Германиянын Самоадагы үстөмдүгүнөн жана англиялыктар менен америкалыктардын биримдигинин жоктугунан пайдаланып, немистер [[1887-жылы]] Лаупепаны кулатып, сүргүнгө айдашкан жана Тамасесени падыша деп жарыялашкан.

Премьер-министр болуп дайындалган немис капитаны Брандейс бардык самоалыктарга чоң салык салган жана Германиянын аскер-деңиз флотуна таянып, кандуу репрессиялар менен аралдардагы абалын бекемдөөгө аракет кылган. Бул аракеттер жергиликтүү калктын нааразычылыгын жаратты. Немистерге каршы чыккандардын башында чоң популярдуулукка ээ болгон Матаафа уруу башчысы турган. Матаафанын жоокерлери Тамасесенин аскерлерин жеңгенден кийин, Германиянын бийлиги Брандейсти артка чакыртып алууга аргасыз болушкан. Бул ийгиликсиз саясаттын негизинде жеңилип калган Германиянын консулу Матаафанын тарапкерлери жашаган айылдарга деңизден чабуул жасоого буйрук берген.

Немистердин агрессивдүү аракеттерине тынчсызданган Британиянын жана АКШ өкмөттөрү аралдарга өз кызыкчылыктарын коргоо үчүн аскер күчтөрүн жиберишкен. Бул чечим сегиз жыл бою созулган жарандык согушка алып келген. Үч өлкө тең Апиага аскер-деңиз флотун жөнөтүшкөн жана бул кырдаал ири масштабдуу согушсуз чечилбейт деген божомолдор да болгон. Бирок [[1889-жылы]] 16-мартта катуу бороон болуп Германиянын, Британиянын жана АКШнын аскер-деңиз флотторун катуу кыйроого дуушар кылган. Катуу бороон чыр-чатактын аякташына алып келген&lt;ref&gt;Stevenson, Robert Louis. A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa — BiblioBazaar. — &lt;nowiki&gt;ISBN 1-4264-0754-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Берлин келишимине кол коюлгандан кийин аралдарга үч державанын протектораты орнотулган.

[[1899-жылдын]] аягында Самоа аралдары экиге бөлүнгөн (бөлүү сызыгы 171° б.у. боюнча өткөн): 

* Чыгышы — «[[Америка Самоасы]]» деп аталып, толугу менен АКШнын аймагына айланган&lt;ref&gt;[https://www.globalsecurity.org/military/ops/samoa-1899.htm Annexation of Samoa.]&lt;/ref&gt;.
* Батышы — «Германия Самоасы» деген аталышты алган. Британия Фижи жана башка Меланезиядагы аймактарын кайтарып алуу үчүн Германияга койгон дооматтарынан баш тарткан&lt;ref&gt;Josiah Crosby. [[iarchive:sim_international-affairs_1948-01_24_1/page/88/mode/2up|The Future of Western Samoa.]]&lt;/ref&gt;.

Самоанын биринчи немис губернатору болуп Вильгельм Зольф дайындалган, ал кийинчерээк Германия империясынын колонияларынын катчысы кызмат ордун алган. Германиянын бийлиги астындагы жылдарда өлкөдө колониялык режимге каршы көтөрулөштөр дайыма болуп турган. Германиянын аскерлери күч колдонуу менен баскан эң ири көтөрүлүш [[1908-жылы]] болгон. Бул көтөрүлүштө аскерлердик күч колдонуу, өз ишин 1960-жылдарга чейин уланткан Мау кыймылынын пайда болушуна негиз болгон.

=== XX кылым ===
[[Файл:Lauaki Namulau'ulu Mamoe (standing 3rd from left with orator's staff) and other chiefs aboard German warship taking them to exile in Saipan, 2909.jpg|thumb|left|220px|Сүргүнгө айдалган Самоанын калкы]]
[[Файл:Funeral of Tamesese.jpg|thumb|left|220px|[[1929-жылы]] Мау кыймылынын лидери Тупуа Тамасезе Леалофи ІІІ өлтүрүлгөндөн кийинки аза күтүү]]
[[Файл:Samoan Paramount chief Mataafa Iosefa, 1896.jpg|thumb|220px|Матаафа Иосефо (1832—1912). Самоанын уруу башчысы]]
[[Файл:Malietoa Tanu 1911 (Samoa).jpg|thumb|right|220px|Малиетоа Танумафили I (1879—1939)]]
[[1914-жылы]] 29-августа Германиянын радиостанциясын басып алуу максатында Жаңы Зеландиянын 1374 жоокерден турган аскер отряды Уполуга келген. Немистер каршылык кылган эмес жана жаңы зеландиялыктар аралдарды тез басып алышкан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20161114222018/http://www.nzhistory.net.nz/war/new-zealand-goes-to-war-first-world-war New Zealand goes to war: The Capture of German Samoa.]&lt;/ref&gt;.

Биринчи дүйнөлүк согуш аяктагандан баштап 1962-жылга чейин Улуттар Лигасынын, кийинчерээк БУУнун мандаты астында Жаңы Зеландиянын башкаруусунда болгон&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070825102909/http://www.jamesrmaclean.com/archives/archive_vocational_imperialism.html Imperialism as a Vocation: Class C Mandates.]&lt;/ref&gt;.

Жаңы Зеландия бийлиги карантинди камсыз кыла албагандыгынын натыйжасында, Самоа калкынын болжол менен бештен бир бөлүгү 1918-1919-жылдардагы сасык тумоо эпидемиясынан улам каза болушкан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070927010718/http://www.nzhistory.net.nz/culture/influenza-pandemic The 1918 flu pandemic.]&lt;/ref&gt;.

1920-жылдардын башында Батыш Самоалыктар «Мау» («Пикир») патриоттук уюмун негиздешкен. бул уюм Жаңы Зеландиянын администрациясынын Самоа элине жасаган жаман мамилесине зомбулуксуз каршылык көрсөтү максатын көздөгөн жана ураанын «Самоа самоалыктар үчүн» деп тандашкан.

«Мау» кыймылын башында самоалык, жарымы швед болгон Олаф Фредерик Нельсон турган. Нааразычылык акциялары катарына салык төлөбөө, плантациялардагы иштерди токтотуу, колониялык сотко баш ийбөө, өз алдынча башкаруу органдарын түзүү кирген&lt;ref&gt;[https://teara.govt.nz/en/biographies Nelson, Olaf Frederick 1883 - 1944.]&lt;/ref&gt;.

Нельсон 1920-жылдардан 1930-жылдардын башына чейинки мөөнөтткө өлкөдөн чыгарылган, бирок уюмд[[у каржылы]]к жана саясий жактан колдоону уланта берген.

[[1929-жылы]] 28-декабрда жаңы шайланган «Мау» кыймылын лидери Тупуа Тамасесе Леалофи Апиа шаарында тынч демонстрация уюштурган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071127054637/http://www.globaled.org.nz/comm/documents/GlobalBits_Parihaka_000.pdf# The Mau Movement.]&lt;/ref&gt;. Жаңы Зеландиянын полициясынын демонстрациянын лидерлеринин бирин камакка алууга аракети кагылышууга алып келген. Полиция «Льюис» пулеметунан элге ок чыгарган&lt;ref&gt;Field, Michael. Black Saturday: New Zealand's tragic blunders in Samoa. — Auckland, N.Z.: Reed Publishing (NZ), 2006. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0790011034&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Демонстранттар арасында тынчтыкты жана тартипти орнотууга аракет кылган «Мау» кыймылын лидери Тупуа Тамасесе Леалофи Жаңы Зеландиянын полициясы тарабынан өлтүрүлгө. Ошол эле күнү дагы 10 адам каза болуп, 50 ашык адам полициянын огунан жаракат жана ден соолугуна ар түрдү кесепеттерди алышкан&lt;ref&gt;[[History and migration: Who are the Samoans?]]&lt;/ref&gt;. Бул күн Самоанын тарыхына «Кара ишемби» деген аталыш менен кирген. Тынымсыз репрессияга карабастан, зордук-зомбулуксуз эркиндике жетүүнү максаттаган «Мау» кыймылынын активдүүлүгү өскөн.

Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин Батыш Самоа мандаттык аймактан Жаңы Зеландиянын калкаланган аймагына айланган. Бул окуядан кийин саясий реформалар болуп аймак чектелген өзүн-өзү башкарууга жетишкен. [[1961-жылы]] референдум болуп, анда Батыш Самоалыктар көз карандысыздыкты жакташкан. Жаңы Зеландия менен Батыш Самоаны коргоону, ошондой эле анын чет мамлекеттер менен болгон мамилелеринде өкүлчүлүгүн өзүнө алуу милдеттемелери боюнча келишимге кол коюлуп, Батыш Самоа [[1962-жылы]] 1-январда эгемендүүлүккө ээ болгон биринчи Тынч океан арал мамлекети болуп калган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100722230400/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1842.htm Background Note: Samoa.]&lt;/ref&gt;.

[[1997-жылы]] июлда өлкөнүн конституциясына өзгөртүүлөр киргизилип, өлкөнүн аталышынан «батыш» деген сөз алынып салынып&lt;ref&gt;[https://www.samoagovt.ws/wp-content/uploads/2014/07/Constitution-of-the-Independent-State-of-Samoa-1960.pdf CONSTITUTION OF THE INDEPENDENT STATE OF SAMOA.]&lt;/ref&gt;, мамлекеттин жаңы '''«Көз карандысыз Самоа мамлекети'''» аталышы бекитилип, ушул аталыш менен [[1976-жылы]] БУУга мүчө болуп кирген&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110310113517/http://www.paclii.org/ws/legis/num_act/caa21997295/ Constitution Amendment Act (No 2) 1997]&lt;/ref&gt;. Америка Самоасынын администрациясы Батыш Самоанын аталышын өзгөртүүгө каршы чыгып, Америка Самоасынын улуттук өзгөчөлүгүнө шек келтирет деп жарялаган. Америка Самоасы бүгүнкү күнгө чейин Самоага жана анын тургундарына карата «Батыш Самоа», «батыш самоалыктар» деген терминдерди колдонуп келет.

Эки Самоанын тургундары бир улутка таандык болгонуна жана бир тилде сүйлөгөнүнө карабастан ортосунда маданий айырмачылыктар арбын. Чыгыш Самоалыктар (Америка Самоасы) адатта, Гавайиге жана континенталдык АКШга көчүп кетишкендиктен же туугандары ушул аймактарда жашагандыктар «батыш балуулуктарын» сиңиришкен. Батыш Самоалыктардын карым-катнашы, адатта, Жаңы Зеландияга багытталган жана Жаңы Зеландиянын таасирин күнүмдүк турмушунан, маданиятынан байкаса болот.

=== XXI кылым ===
[[2011-жылы]] 17-декабрда Самоа Бүткүл Дүйнөлүк Соода Уюмуна мүчө болуп кирген&lt;ref&gt;[https://www.kp.ru/online/news/1043699/ Черногория и Самоа присоединились к ВТО.]&lt;/ref&gt;. 

== География ==
[[Файл:Samoa_waterfall_scenery.jpg|thumb|Шаркыратма|373x373px]]
Өлкө Самоа архипелагынын батыш бөлүгүндө 171°20’, 172°50’ б. у. жана 14°10’, 13°20’ түш. к. ортосунда жайгашкан.

Жалпы кургактыктын аянты 2832 км², курамына эки ири аралды — Савайи (1708 км²),  Уполу (1118,7 км²)  жана 8 кичинекей (5,71 км²) аралдарды камтыйт, кичи аралдарынын ичинен Маноно жана Аполима гана аралдарында калк бар.

Самоанын ээлигинде — 30 000 км² өзгөчө жээк экономикалык аймагы жана 23 100 га рифтер жана [[Лагуна|лагуналар]] (тереңдиги 5 метрден ашпайт)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051025232359/http://unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/samoa-eng.pdf Самоанын чөлгө айланууга каршы конвенциясын ишке ашыруу боюнча биринчи улуттук отчету.]&lt;/ref&gt;.

Өлкө түндүгүнөн [[Токелау|Токелаунун]] суулары менен, чыгышынан [[Америка Самоасы]] менен, түштүгүнөн [[Тонга]] менен, түштүк-батышынан [[Уоллис жана Футуна|Уоллис жана Футуна аралдары]] менен, түштүк-батышынан [[Тувалу]] менен чектешет.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Аралдар
!Аянты (км²)
!Калкы, адам (2006)
|-
|Савайи
|1708
|43 103
|-
|Уполу
|1118,7
|136 674
|-
|Нуусафее
|0,02
|—
|-
| colspan=&quot;3&quot; |'''Аполима кысыгынын аралдары'''
|-
|Маноно
|3
|889
|-
|Аполима
|1
|75
|-
|Нуулопа
|0,01
|—
|-
| colspan=&quot;3&quot; |'''Алеипата аралдары'''
|-
|Нуутеле
|1,08
|—
|-
|Нуулуа
|0,25
|—
|-
|Намуа
|0,20
|—
|-
|Фануатапу
|0,15
|—
|-
|Жалпы
|2832,41
|180 741
|}
=== Рельеф ===
[[Файл:Volcano_eruption_Mt_Matavanu_-_Savai'i_-_1905_-_photo_by_Thomas_Andrew.jpg|thumb|Савайи аралындагы Матавану жанар тоосунун атылышы. 1905-жыл.|280x280px]]
Самоанын аймагын түзгөн аралдардын рельефи негизинен тоолуу келет, анткени аралдар жанар тоолордун атылышынын пайда болгон суу астындагы кырка тоонун уландысы болуп саналат.

Эң бийик чекиттери Силисили (1857 метр) жана Фито (1115 метр) чокулары. Эки ири аралдарынын чокулары кең өрөөндөр жайгашкан терең капчыгайлар менен бөлүнгөн. Деңизг жээги тик жана жарлуу келет. Жээк тилкеси кууш, лагуналар жана коралл рифтери менен курчалган. Самоа айылдары тоолуу массивдер менен деңиз жээгинин ортосундагы жапыз аймактарда жайгашышкан.

=== Климат ===
[[Файл:Fale_on_Manono_Island.jpg|thumb|Маноно арылындагы айыл.|280x280px]]
Самоанын климаты нымдуу тропикалык. Жылдык орточо температура — 26,5 °C, жылдык температура амплитудасы 2 °C ашпайт.

Жаан-чачындын саны боюнча жыл эки мезгилге бөлүнөт: нымдуу (ноябрь-апрель) жана кургакчыл (май-октябрь)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061007173340/http://www.govt.ws/gi_details.cfm?gi_id=013 Geo-physical Features.]&lt;/ref&gt;. Түздүкт[[өрдө жылы]]на 2000-3000 мм чейин жаан жаайт, бийик аймактарында жаан 5000-7000 мм чейин жетет&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica. [https://www.britannica.com/place/Samoa-island-nation-Pacific-Ocean#ref54099 Samoa: Climate.]&lt;/ref&gt;.

Орточо салыштырмалуу нымдуулук 80% га барабар. Күн ачык убакыттын - орточо жылдык сааты 2500 барабар. Шамалдын орточо ылдамдыгы болжол менен 20 км/саат, кээ бир учурларда 48 км/саатка чейин жетиши мүмкүн.

Самоа мезгил-мезгили менен тропикалык циклондордун соккуусуна дуушар болот. 1990 жана 1991-жылдары аралдарды Уфа жана Вал циклондору болуп, шамалдын ылдамдыгы саатына 180 км чейин жеткен&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20051025232359/http://unccd.int/cop/reports/asia/national/2002/samoa-eng.pdf Самоанын чөлгө айланууга каршы конвенциясын ишке ашыруу боюнча биринчи улуттук отчету.]&lt;/ref&gt;. Өлкөгө эң көп кыйратууларды [[1966-жылы]]нын январында Батыш Самоадо катталган «кылымдын бороону» алып келген. Шамалдын ылдамдыгы саатына 200 км чейин жеткен&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Геология ===
Апиа шаарындагы обсерваториянын сейсмографтары көп сандагы жер титирөөлөрдү каттап турушат, бирок бул жер титирөөлөр азырынча кыйроолорго алып келген жок. Бардык аралдар жанар тоолордун атылышынын негизинде пайда болгонуна карабастан, жанар тоолук активдүү эмес. Акыркы жанар тоонун ири атылуусу Савайи аралында [[1700-жыл|[[1700-жылы]]]], [[1904]]-[[1906]]-жылдары болгон.

Савайи аралынын лавалар каптаган бөлүгүндө дээрлик өсүмдүктөр жокко эсе. Бирок, башка аймактарда, байыркы жанар тоо тектери суу же шамал аркылуу тарагандыгына байланыштуу топурактары түшүмдүү келет. Айрыкча Уполу аралында түшүмдүү жерлердин аянты көп.

Өлкөнүн аймагында пайдалуу кен байлыктар табылган эмес.

=== Гидрология (суу ресурстары) ===
[[Файл:Child leaning down to take a drink of water at the Mata o le Alelo fresh water pool, Matavai village, Savai'i, Samoa 2009.JPG|thumb|right|280px|Савайи аралындагы Матаваи айылы]]
[[Файл:Samoan water slide upolu.jpg|thumb|right|280px|Уполу аралындагы шаркыратма]]
[[Файл:To Sua Ocean Trench - Lotofaga village - Samoa.jpg|thumb|right|280px|То-Суа көлү]]
Самоа бардык тарабынан Тынч океанынын суулары менен чулганат. Уполу жана Савайи аралдарын кичинекей Маноно жана Аполима аралдары жайгашкан Аполима кысыгы бөлүп турат.

Өлкөнүн калкынын 3/4 бөлүгүнөн ашыгы борборлоштурулган суу камсыздоо системасына кошулган эмес. Инфраструктуранын начардыгынан жана суу түтүктөрүнүн жана суу сактагычтардын сапаттынын начарлыгана байланыштуу көп көлөмдөгү суу жөн гана жерге сиңип кетет.

Самоанын жанар тоолордун атылышынан келип чыгышы, Уполунун батыш бөлүгүнөн жана Саваянын көп бөлүгүнөн башка бардык аймактарында тайыз дарыялардын жана анча бийик эмес шаркыратмалардын көп болуушуна таасирин тийгизген. Бул аймактарда жергиликтүү калк үчүн салттуу таза суу булактары жер астындагы жана жамгыр суулары болуп саналат. Савайи аралында дарыялар океан жээгине жакын жайгашкандыгына карабастан, суулары тиричилик максатта колдонулат. Кургакчыл мезгилдерде суу объектилери көбүнчө кургап калат. Көптөгөн аймактарда берилген суунун көлөмү ичүү жана гигиена муктаждыктарын канааттандыруу үчүн жетишсиз.

=== Топурак ===
Аралдардын тоолуу аймактарындагы топурактар жанар тоо күлүнөн пайда болот. Курамы негизинен оливин базальтына бай жана курамында калий менен фосфор аз. Бирок тез-тез жааган жаан-чачын жана жагымдуу температура шарттары топурактын түшүмдүүлүгүн жогорулатат.

Самоада бийиктиктердин жана тегиз жерлердин топурактарынын ортосунда айырмачылыктар бар. Тоолуу аймактарда топурак катмарынын калыңдыгын жогору, бирок жалпысынан бул аймактарынын топурактары айыл чарбачылыгы үчүн колдонулбайт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Флора жана фауна ===
[[Файл:View from the top, Falealupo Rainforest canopy walkway, Savaii, Samoa 2009.JPG|thumb|Фалеалупо токою.|280x280px]]
Самоа флорасынын ар түрдүүлүгү арбын, өсүмдүктөрдүн 775ке жакын түрү бар, алардын 30% аралдардагы эндемиктер&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund. [https://www.worldwildlife.org/ecoregions/oc0112 Samoan tropical moist forests.] &lt;/ref&gt;.

Аралдардын бетинин үчтөн эки бөлүгүн нымдуу тропикалык токойлор ээлейт, бур жерлерде өтө катуу жыгачтуу баалуу дарактар кездешет. Дарак папоротниктеринин көптүгү мүнөздүү. Ири жалбырактуу мирт жана орхидеялар да көп кездешет. Токойлор негизинен тоо боорлорунда жайгашкан, ал эми аралдардын жээктеринде айдоо аянттары басымдуулук кылат. Эң бийик тоолорунун чокуларын бадалдуу токойлор ээлейт. Самоа өсүмдүктөрүнүн 150гө жакын түрү медициналык максатта колдонулат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Самоа фаунасы, Полинезиянын башка аралдары сыяктуу эле, салыштырмалуу аз түрдүү. Адамдар келип отурукташканга чейин бул жерде сүт эмүүчүлөрдөн жарганаттар, жээктеги сууларда дельфиндер жашаган. Байыркы полинезиялык деңизчилер бул аралдарга ит жана чочко, ал эми европалыктар бодо малдарды жана жылкыларды алып келишкен. Ошондой эле кемелер менен аралдарга келемиштер кирген.

Канаттуулардын ар түрдүүлүгүн байкаса болот. Жалпысынан аралдарда канаттуулардын 43 түрү туруктуу байырлашат, алардын 8 эндемиктер. Полинезиялыктар тоокторду, европалыктар башка үй канаттууларын алып келишкен&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Сойлоп жүрүүчүлөрдүн ичинен кескелдириктерди (7 түр) жана жыландарды (1 түр) кездештирсе болот. Көптөгөн курт-кумурскалардын, айрыкча көпөлөктөрдү (21 түр) түрлөрүн кездештирүүгө болот&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Океан жээктеринде таш бакалар жана крабдар кездешет.

Океан суулары балыктарга, анын ичинде баалуу балыктардын турлоруна бай. Жээктен алыс аймактарында [[акула]], тунец, скумбрия, [[селебебалык]], тайыз жерлеринде [[Кефаль түспөлдүүлөр|кефаль]], деңиз жыландары кездешет. Коралл рифтерин көптөгөн [[Моллюск|моллюскалар]] байырлашат.

== Административдик-аймактык түзүлүшү ==
[[Файл:Samoa districts numbered2.png|right|thumb|320px|Самоанун округдары.]]
Самоа, аралдарга европалыктар келгенге чейин түзүлгөн 11 итумалого (округдарга) бөлүнөт. Ар бир округдун фаалупеге (салттуу саламдашуу) салттуу тартибине негизделген өзүнүн конституциялык түзүлүшү (фаавае) бар.

Райондун административдик борбору болгон айыл өз чечимдерин башка округдардын борборлору менен макулдашып, округдун иштерин жүргүзөт. Мисалы, Аана округунун борбору Леулумоега. Аананын башчысы ТуиАана титулуна ээ. Бул наамды ыйгарган Фалеива (Тогузоонун үйү) уруу башчылар кеңеши — Леулумоегада жайгашкан. Башка округдарда да ушундай эле саясий түзүлүштө. 

=== Округдары ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!№
!Округ
!Административдик борбору
!Округдун аянты,
км²
!Округдун калкынын саны,
адам (2011)
!Калкынын жыштыгы,
адам/км²
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''Уполу''' 
|-
|1
|Туамасага
|Афега
|479
|89 582
|187,02
|-
|2
|Аана
|Леулумоега
|193
|21 769
|112,79
|-
|3
|Аига-и-ле-Таи&lt;ref&gt;Маноно, Аполима жана Нуулопа аралдарын кошкондо.&lt;/ref&gt;
|Мулифануа
|27
|5050
|187,04
|-
|4
|Атуа&lt;ref&gt;Нуусафее жана Алеипата аралдарын кошкондо.&lt;/ref&gt;
|Луфилуфи
|413
|21 928
|53,09
|-
|5
|Ваа-о-Фоноти
|Самамеа
|38
|1543
|40,61
|-
| colspan=&quot;6&quot; |'''Савайи'''
|-
|6
|Фаасалелеага
|Сафотулафаи
|266
|13 736
|51,64
|-
|7
|Гагаэмауга&lt;ref&gt;Округдун бир бөлүгү Уполудо жайгашкан (Саламуму-Уту жана Леауваа айылдарын кошкондо).&lt;/ref&gt;
|Салеаула
|223
|7757
|34,78
|-
|8
|Гагаифомауга
|Аопа
|365
|5035
|13,79
|-
|9
|Ваисигано
|Асау
|178
|6759
|37,97
|-
|10
|Сатупаитеа
|Гаутаваи
|127
|5304
|41,76
|-
|11
|Палаули
|Ваилоа и Палаули
|523
|9357
|17,89
|-
|
|Всего
|
|2832
|187 820
|66,32
|}

== Саясий түзүлүшү ==

=== Мамлекеттик түзүлүшү ===
Эгемендүүлүк алгандан кийин [[1960-жыл|[[1960-жылы]]]] күчүнө кирген Конституциясы вестминстерлик парламенттик системасына негизделген башкаруунун монархиялык формасын орнотуп, жергиликтүү каада-салттар жана үрп-адаттар менен айкалышкан&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070708171858/http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/cotisows1960535/# Самоанын Конституциясы.]&lt;/ref&gt;.

=== Мыйзам чыгаруу бийлиги ===
[[Файл:Samoa - Apia Govt buildings.jpg|thumb|left|[[Апиа]] шаарында жайгашкан парламенттин имараты.|280x280px]]
Өлкөнүн мыйзам чыгаруу органы болуп бир палаталуу парламент — Улуттук мыйзам чыгаруу жыйыны (Fono Aoao Faitulafono) саналат&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 42-берене.&lt;/ref&gt;. Анын курамына 41 аймактык шайлоо округунан бирден өкүл, алты кошумча мүчө, ошондой эле теги Самоадан эмес жарандардын атайын шайлоо тизмесине киргизилген адамдар тарабынан шайлануучу 2 депутат кирет&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 44-берене.&lt;/ref&gt;. Жыйындын депутаттарын шайлоо укугуна Самоанын жарандары гана ээ&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 45-берене.&lt;/ref&gt;. Депутаттар жалпы шайлоо укугунун негизинде шайланат. Депутаттардын иштөө мөөнөтү — 5 жыл&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080220145731/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Samoa.php Samoa: Key Facts: Political.]&lt;/ref&gt;.

Шайлоодон кийинки биринчи отурумда парламент мүчөлөрү өз курамынан спикерди шайлашат&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 49-берене.&lt;/ref&gt;. Самоанын мамлекет башчысы парламенттин ишин каалаган убакта токтотуп, ошондой эле өлкөнүн премьер-министри менен кеңешкенден кийин аны таркатуу укугуна ээ&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 63-берене.&lt;/ref&gt;.

Самоа парламентине мыйзам долбоорлорун кабыл алуу аркылуу мыйзамдарды чыгаруу укугу берилген&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 60-берене.&lt;/ref&gt;. Мыйзам долбоору парламент тарабынан жактырылгандан кийин, ал премьер-министрдин сунушу боюнча мыйзам долбооруна кол коюуга же четке кагууга тийиш болгон мамлекет башчысына жөнөтүлөт&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 5-бөлүм, 59-берене.&lt;/ref&gt;.

=== Аткаруу бийлиги ===
Самоа тилинде мамлекет башчысынын кызматы ''О ле Ао о ле Мало'' ({{lang-sm|O le Ao o le Malö}}) деп аталат жана «өкмөт башчысы»деп которсо болот: ''ао'' — башчылардын наамы, ''мало'' «өкмөт» деген маанини билдирет. 

1962-жылы Самоа эгемендүүлүккө ээ болгондо, эки Малиетоа Танумафили II жана Тупуа Тамасесе Меаоле жогорку башчыларына мамлекет башчысы кызматын өмүр бою ээлөө укугу берилген&lt;ref&gt;Hassall, Graham and Saunders, Cheryl. Asia-Pacific Constitutional Systems. — Cambridge University Press, 2002. — С. 41. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0521591295&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Тупуа Тамасесе Меаоле 1963-жылы каза болгон. Малиетоа Танумафили II 2007-жылдын 11-майында 95 жашында каза болгон. Ошол учурда ал бүткүл дүйнөдөгү эң улгайган монарх болгон&lt;ref&gt;The Sydney Morning Herald. [https://www.smh.com.au/world/samoan-king-dies-at-the-age-of-94-20070513-gdq4mq.html Samoan king dies at the age of 94.]&lt;/ref&gt;. Анын мураскери Туиатуа Тупуа Тамасесе Эфи (Малиетоа Танумафили II тун уулу), Конституциянын беренелерине ылайык, 2007-жылдын 17-июнунда парламент тарабынан мамлекет башчылыгына 5 жылдык мөөнөткө шайланган&lt;ref&gt;New Zealand Herald. [https://www.nzherald.co.nz/section/2/story.cfm?c_id=2&amp;objectid=10446128 New head of state for Samoa.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130528000923/https://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2 |date=2013-05-28 }}&lt;/ref&gt;.

Конституция боюнча Мамлекет башчысы Мыйзам чыгаруу жыйыны тарабынан, жыйындын өз курамынан тандалган талапкер 5 жылга шайланат жана чексиз санда кайра шайлануу укугуна ээ&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 3-бөлүм, 18-берене.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 3-бөлүм, 19-берене.&lt;/ref&gt;. Мамлекет башчысы негизинен өкүлчүлүк функцияларга гана ээ, бирок парламенттин чечимдерине вето коюу укугу берилген&lt;ref&gt;Kogan Page, World of information. Asia and Pacific Review 2003/04, 21st edition &lt;small&gt;(англ.)&lt;/small&gt;. — Essex, England: Walden Publishing Ltd., 2003. — P. 41. — &lt;nowiki&gt;ISBN 0749440635&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;. Иш жүзүндө бул кызматка Малиетоа жана Тупуа үй бүлө мүчөлөрү гана талапкер болушат.

Министрлер кабинети өлкөнүн аткаруу бийлигинин жалпы жетекчилиги жана көзөмөлү менен алектенет, ошондой эле парламенттин алдында жамааттык жоопкерчиликке ээ. Министрлер кабинетин парламенттин сунушу боюнча мамлекет башчысы тарабынан дайындалган премьер-министр жетектейт. Ошондой эле мамлекет башчысы премьер-министрдин кеңеши боюнча мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаттарынын ичинен өлкөнүн саны сегизден кем эмес жана он экиден ашпаган министрлерин дайындайт&lt;ref&gt;Самоанын Конституциясы. 4-бөлүм, 32-берене.&lt;/ref&gt;.

=== Сот бийлиги ===
Самоа сот системасы апелляциялык соттон, жогорку соттон, магистраттык соттордон, айылдык фонодон ({{lang-en|Village Fono}}) жана жер сотунан ({{lang-en|Land and Titles Court}}) турат.

Самоа Жогорку соту — кылмыштык жана жарандык иштер боюнча биринчи инстанциядагы сот. Ал Жогорку соттун төрагасынан жана бир нече судьялардан турат&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Самоанын Конституциясы. 6-бөлүм, 65-берене.&lt;/ref&gt;. Төрагасы премьер-министрдин сунушу боюнча мамлекет башчысы тарабынан дайындалат&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

=== Шайлоо округдары ===
Өлкө фаипуле деп аталган 41 шайлоо округуна бөлүнөт. 21 жашка толгон бардык Самоа жарандарына шайлоо укугу берилет. Мурун матаилер (уруу башчысы) гана добуш берген. Жалпы шайлоо укугу 1991-жылы киргизилген, бирок азырынча парламентке матаилер гана талапкер боло алат. Өлкөдө 25 000ден ашык матаилер бар, алардын 5 %га жакыны аялдар.

=== Жергиликтүү башкаруу жана өз алдынча башкаруу системасы ===
Жергиликтүү айылдарды жана округдарды матаилер башкарат. Айылды бир нече аингдин («жаамат») мүчөлөрү мекендейт. Эң белгилүү аингдин башчысы бүт айылдын матаиси болуп саналат. Ал башка жамааттардын башчылары менен бирге айылдык кеңеште (фоно) жыйындарды өткөрүп турат. 10-12 айыл биригип бир округду түзөт. Эң белгилүү айылдын конок үйүндө бардык айылдардын башчылары катышкан округдук фонолор чогулат.

Округдарды (итумало) округдун башчысы башкарат, ар бир итумало өзүнүн наамына ээ:

* Аана — туи Аана;
* Аига-и-ле-Таи — леиатауа;
* Атуа — туи Атуа;
* Ваа-о-Фоноти — таламаивао;
* Палаули — лиломаиава;
* Сатупаитеа — тонумаитеа;
* Туамасага — малиетоа.

=== Саясий партиялары ===
Өлкөнүн негизги саясий партиялары&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080306115518/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/139185/politics/ The Commonwealth of Nations. Politics.]&lt;/ref&gt;:

* «Демократиялык Бириккен Самоа партиясы»
* «Адам укуктарын коргоо партиясы»
* «Самоа партиясы»
* «Самоа прогрессивдүү саясий партиясы»
* «Христиан-демократиялык партиясы»

=== Тышкы саясат жана эл аралык мамилелери ===
Самоа мамлекети Улуттар Шериктештигинин, Бириккен Улуттар Уюмунун (БУУ) жана анын атайын агенттиктеринин, Азия өнүктүрүү банкынын, Тынч океан аралдары форумунун, Эл аралык валюта фондунун, Дүйнөлүк Соода Уюмунун жана башка эл аралык уюмдардын мүчөсү.

=== Куралдуу күчтөрү ===
Самоада расмий коргонуу структурасы же аскер күчтөрү жок. Бейрасмий аскердик байланыштары [[Жаңы Зеландия]]. [[1962-жылы]] кол коюлган достук келишими боюнча Самоанын ар кандай сурануусуна [[Жаңы Зеландия]] аскердик жактан жардам берүүгө милдеттенет.

==Калкы==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Калкынын саны&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;World Bank Open Data. [https://data.worldbank.org/country/samoa Самоа.]&lt;/ref&gt;
![[1960]]
![[1961]]
![[1962]]
![[1963]]
![[1964]]
![[1965]]
![[1966]]
![[1967]]
![[1968]]
![[1969]]
![[1970]]
![[1971]]
|-
|108 645
|{{Өсүү}}112 121
|{{Өсүү}}115 786
|{{Өсүү}}119 564
|{{Өсүү}}123 354
|{{Өсүү}}127 068
|{{Өсүү}}130 687
|{{Өсүү}}134 194
|{{Өсүү}}137 503
|{{Өсүү}}140 520
|{{Өсүү}}143 175
|{{Өсүү}}145 437
|-
![[1972]]
![[1973]]
![[1974]]
![[1975]]
![[1976]]
![[1977]]
![[1978]]
![[1979]]
![[1980]]
![[1981]]
![[1982]]
![[1983]]
|-
|{{Өсүү}}147 323
|{{Өсүү}}148 889
|{{Өсүү}}150 219
|{{Өсүү}}151 383
|{{Өсүү}}152 390
|{{Өсүү}}153 244
|{{Өсүү}}154 010
|{{Өсүү}}154 763
|{{Өсүү}}155 554
|{{Өсүү}}156 435
|{{Өсүү}}157 401
|{{Өсүү}}158 383
|-
![[1984]]
![[1985]]
![[1986]]
![[1987]]
![[1988]]
![[1989]]
![[1990]]
![[1991]]
![[1992]]
![[1993]]
![[1994]]
![[1995]]
|-
|{{Өсүү}}159 281
|{{Өсүү}}160 030
|{{Өсүү}}160 591
|{{Өсүү}}161 014
|{{Өсүү}}161 424
|{{Өсүү}}162 001
|{{Өсүү}}162 865
|{{Өсүү}}164 073
|{{Өсүү}}165 568
|{{Өсүү}}167 206
|{{Өсүү}}168 786
|{{Өсүү}}170 158
|-
![[1996]]
![[1997]]
![[1998]]
![[1999]]
![[2000]]
![[2001]]
![[2002]]
![[2003]]
![[2004]]
![[2005]]
![[2006]]
![[2007]]
|-
|{{Өсүү}}171 276
|{{Өсүү}}172 191
|{{Өсүү}}172 979
|{{Өсүү}}173 758
|{{Өсүү}}174 614
|{{Өсүү}}175 567
|{{Өсүү}}176 592
|{{Өсүү}}177 677
|{{Өсүү}}178 794
|{{Өсүү}}179 928
|{{Өсүү}}181 073
|{{Өсүү}}182 240
|-
![[2008]]
![[2009]]
![[2010]]
![[2011]]
![[2012]]
![[2013]]
![[2016]]
![[2017]]
![[2020]]
![[2021]]
!
!
|-
|{{Өсүү}}183 444
|{{Өсүү}}184 704
|{{Өсүү}}186 029
|{{Өсүү}}187 429
|{{Өсүү}}188 889
|{{Өсүү}}190 372
|{{Өсүү}}195 979
|{{Өсүү}}196 440
|{{Өсүү}}198 410
|{{Өсүү}}200 010
|
|
|}

=== Демография ===
[[Файл:Samoa_single_age_population_pyramid_2020.png|thumb|300px|2020-жылга карата жыныстык жана курактык түзүм]]
[[Файл:Samoa Familie.JPG|thumb|left|Самоа үй бүлөсү|280x280px]]
[[1986-жыл|1986-жылдагы]] эл каттоодо өлкөдө 157 миң адам жашаган. 2004-жылга карата калктын саны 177,7 миңге чейин өскөн. [[2007-жылдын]] июль айына карата Самоанын калкы 214 265 адамды түзгөн.

[[2011-жыл|2011-жылдагы]] эл каттоодо Самоалуктардын саны 187,820 адамды (96,990 эркек жана 90,830 аял) түзгөн, алардын 96% самоалыктар, 2% европалыктар менен полинезиялыктардын никесинен төрөлгөндөр, 1,3% европалыктар жана 0,6% башка улуттар болгон&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Калкынын 36 735 адамы шаарларда жана 151 085 адамы айылдарда жашайт. Өлкөнүн калкынын 75% дан ашыгы Уполу аралында жашайт, бирок бул арал самоалыктардын 24% жашаган Савайиден бир жарым эсе кичине&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20140408223503/http://www.sbs.gov.ws/index.php?option=com_advlisting&amp;view=download&amp;fileId=275 Калкты каттоо (2011).]&lt;/ref&gt;. Маноно жана Аполима аралдарынын тургундары калктын болжол менен 1% түзөт. Калган кичинекей аралдарда адам жашабайт. Тургундардын басымдуу көпчүлүгү жээктерде жайгашкан, эки ири аралдын ички бөлүгүндө жашаган калктын саны өтө аз. Калк эң жыш отурукташкан аймактары болуп Уполу аралынын түндүк-батыш жээги жана Апиа борбор шаары эсептелет.

Калктын 38,3% 15 жашка чейинки курактагылардын тобуна, 56,8% 15 жаштан 65 жашка чейинкилердин тобуна жана 4,9% 65 жаштан жогору жаштагылырдын тобуна кирет. Төрөттүн көрсөткүчү 1000 адамга 30,4 адам, өлүмдүн көрсөткүчү 1000 адамга 4,7 адам, эмиграциянын көрсөткүчү 1000 адамга 11,59 адамды түзөт. Ымыркайлардын өлүмү 1000 жаңы төрөлгөндөргө 15,6 ымыркайды түзөт&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Акыркы жылдары Самоа аралдарынын калкынын санынын азайуу тенденциясы сакталууда.

Самоадагы массалык эмиграция жергиликтүү экономиканын начар өнүккөндүгү менен түшүндүрүлөт. Жаштар жумуш издеп же көбүрөөк киреше табуу үчүн өлкөдөн чыгып кетишет, ошондой эле азыркы замандын талабына туура келбеген салттуу буйруктарга нааразы болушкандар да мигранттардын бир бөлүгүн түзүшөт. Миграциянын негизги агымы [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияга]] багытталган. Эмигранттардын бир бөлүгү акча топтоп же окуусун аяктап, мекенине кайтып келишет, ал эми бир бөлүгү толугу менен Самоадан биротоло кетишет.

=== Дини ===

==== Христианчылык ====
Самоалыктардын 92 % христиан динин тутушат&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;:

* конгрегационалисттер — 31,8 %
* католиктер — 19,4 %
* методистер — 13,7 %,
* акыркы күндөрдүн ыйыктары чиркөөсүнүн жолдоочулары — 15,1 %
* Кудайдын Ассамблеясынын жолдоочулары — 8 %
* жетинчи күндүн адвентисттери — 3,9 %
* башка агымдары — 7,9 %
* агымын тактабагандар — 0,2 %

==== Бахаичилик ====
2007-жылга чейин мамлекет башчысы болгон Малиетоа Танумафили II бахаи агымынын жолдоочусу болгон. Самоада бахаи динине сыйынган жети үйдүн бири жайгашкан. Ал 1984-жылы негизделген жана Апиа шаарынан 8 км алыстыкта жайгашкан Тиапапатта орун алган.

==== Ислам ====
Батыш Самоадагы ислам тарыхы 1985-жылы башталган, анда бир нече мусулман жумушчулары өлкөдө өкмөттүн келишими же БУУнун программаларынын бири менен иштешкен. Бирок, алардын саны аз болгондугуна байланыштуу жергиликтүү калкка эч кандай диний таасирин тийгизген эмес.

=== Тили ===
Өлкөнүн расмий тилдери — [[самоа тили]] жана [[англис тили]]. Самоа тили австронезия тил бүлөсүнүн океан аймагына кирген полинезия тилдерине кирет.

Самоа жазуусу латын алфавитинин негизинде түзүлгөн. Ал 1834-жылы миссионерлер тарабынан иштелип чыккан. Самоа тилинде негизинен окуу китептери, диний адабияттар, ошондой эле бийликтин мыйзамдары жана буйруктары чыгарылат. Өлкөдө самоа тилинде өкмөттүк маалымат бюллетени жарыяланып турат. Жергиликтүү радио жана телекөрсөтүүлөр өз берүүлөрүндө эки тилди колдонушат.

=== Шаарлары ===
[[Файл:Samoa - Apia Harbour at dawn.jpg|thumb|center|920px|Апиа - Самоанын борбор шаары]]
Самоадагы жалгыз шаар жана негизги порт — бул Уполунун түндүк жээгинде жайгашкан Апиа борбор шаары. Анын калкы 33 миң адам.

==Экономикасы==
[[Файл:Colocasia_esculenta_dsc07801.jpg|right|thumb|Таро]]
Самоа экономикасынын артыкчылыктары болуп жеңил өнөр жайдын бат өсүшү, чет элдик инвестициялардын келиши саналат. Туризм, кызмат көрсөтүү жана оффшордук аймактын түптөлүшү экономикага оң таасирин тийгизүүдө. Тропикалык шарттардагы айыл чарбасы негизинен таро, кокос майын жана сүтүн, какао жана копраны экспорттоого шарт берет.

Циклондордон көз карандылык, эл аралык копра жана какао рынокторунун туруксуздугу, өлкөнүн транспорт системасы начар өрчүүшү экономикага терс таасирин тийгизген факторлор болуп саналат.

=== Өнөр жай жана энергетика ===
[[1967-жылы]] америкалык ири компания Савайи аралында жыгач өнөр жай комплексин куруп, баалуу дарактарды жыйноого киришкен, бирок анын «жырткычтык» аракеттери Самоа Өкмөтүнүн нааразычылыгын жараткан. [[1977-жылы]] ал компания менен болгон келишим жокко чыгарылып, компаниянын бүт мүлкүн сатып алып, Самоа Өкмөтү жыгач өнөр жай комплексин өз көзөмөлүнө алган. Өндүрүлгөн жыгач материалдарынын көпчүлүгү экспортко кетет.

Жыгач өнөр жай комплексинен тышкары, өлкөнүн өнөр жайы бир нече чакан ишканалардан турат. Бул самын жана сыра заводдору, тигүү фабрикасы, эмерек, кокос майы, печенье, балмуздак жана кока-кола ишканалары. Бийлик элдик көркөм кол өнөрчүлүктү өнүктүрүүгө үндөйт. Элдик кол өнөрчүлөрдүн буюмдарын экспорттоону атайын өкмөттүк уюм жүргүзөт.

Керектелүүчү электр энергиясынын 35 % гидроэлектростанциялар тарабынан өндүрүлөт, электр энергиясына болгон калган муктаждыктар импорттолуучу органикалык отундун эсебинен канааттандырылат&lt;ref&gt;[https://books.google.co.uk/books?id=GXOMzDcWH5EC&amp;pg=PA423&amp;lpg=PA423&amp;dq=samoa+electrical+energy+import+35%25&amp;source=web&amp;ots=C8OP9OEOsS&amp;sig=L5fwWpJE34zOOg0cOKbH8yZDLpY&amp;hl=ru The Kingfisher Geography Encyclopedia.]&lt;/ref&gt;.

=== Айыл чарбасы жана балык улоо ===
Самоа агрардык өлкө жана анын калкынын 77% айыл жеринде жашайт. Жагымдуу климаттык шарттар көп сандагы тропикалык жана субтропикалык мөмөлөрдү өстүрүүгө мүмкүндүк берет&lt;ref&gt;[https://www.atlapedia.com/online/countries/westsamo.htm Samoa at Atlapedia.]&lt;/ref&gt;.

Бүгүнкү күндө Самоанын негизги товарлары копра, какао жана банан. [[2001-жылы]] айыл чарба продукциясынын экспорту 5,1 миллион АКШ долларына бааланган&lt;ref&gt;[https://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Samoa-AGRICULTURE.html Agriculture of Samoa.]&lt;/ref&gt;.

Өндүрүлгөн какао — жогорку сапаттагы какао болуп саналат жана Жаңы Зеландиянын шоколад өндүрүчүлөрү тарабынан колдонулат. Кофе өстүрүү үчүн жакшы шарттарга карабастан, туруктуу өндүрүш тутуму түзүлө элек. Каучук өлкөдө көп жылдар бою өндүрүлүп келген, бирок анын экспорту өлкөнүн экономикасына анча деле таасир этпейт.

Самоа ири балык байлыктарына ээ, бирок балык уулоо негизинен керектөө мүнөзүнө ээ жана жергиликтуу калк күнүмдүк жашоосунда тамак-аш даярдоо үчүн гана балык кармашат. Деңиз балык уулоочу кемелердин, заманбап тоңдургуч жабдуулардын жана балык консервациялоочу ишканалардын жоктугунан өлкө балыкты экспорттой албайт, ал тургай чет өлкөдөн балык азыктарын импорттоого аргасыз. ушул себептен Өкмөт өзүнүн балык уулоо тармагын түзүүнү кечиктирилгис милдеттеринин бири деп эсептейт&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samoa System of Government Information. |url=http://www.paclii.org/ws/government.html |accessdate=2024-07-11 |archivedate=2007-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070610194651/http://www.paclii.org/ws/government.html }}&lt;/ref&gt;.

=== Транспорт жана коммуникация ===
Өлкөдө 2100 км жол бар, бул жолдор негизинен айылдык жолдор. Паромдом Уполу жана Савайи аралдарынын ортосунда, ошондой эле Америка Самоасынын Паго-Паго порторунун ортосунда каттап турат. Апиадан 34 чакырым алыстыкта жайгашкан Фалеолодогу эл аралык аэропорт оор учактарды да кабыл алат. Уюлдук телефондор менен камсыз болуусу — калктын миң адамына 130 даана уюлдук телефон (2003-2004 жж.)&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

=== Валюта ===
{{Негизги макала|Самоа таласы}}
Тала (белгиси: WS$; коду: 4217 — WST) — Самоанын улуттук валютасы. 1 тала 100 сенеден турат. 10, 20 50 сене 1 жана 2 тала монеталары, 5, 10, 20, 50 жана 100 тала номиналындагы банкноттор жүгүртүүдө.
=== Тышкы экономикалык байланыштары ===
Негизги экспорттоолучу продукциялар балык, кийим-кече, кокос майы, кокос креми, сыра жана копра болуп саналат. Негизги испорттоолучу продукциялар велосипеддер, жабдуулар, курулуш материалдары жана күнүмдүк керектелүүчү товарлар болуп саналат.

Негизги соода өнөктөштөрү — экспорт: Австралия( 63%), АКШ, импорт: Жаңы Зеландия, Фижи, Австралия, АКШ жана Япония&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080306115508/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/139164/economy/ The Commonwealth of Nations. Economy of Samoa.]&lt;/ref&gt;.

==Маданияты==

=== Жашоо образы ===
[[Файл:Samoan_fale,_Lelepa_village,_Savaii,_Samoa_2009.JPG|right|thumb|180x180px|Савайидеги салттуу жамааттык үй]]
Салттуу Самоа жашоо образы (фаа Самоа деп аталат) Самоалыктардын жашоосунун жана саясатынын маанилүү компоненти бойдон калууда. Кылымдар бою европанын таасирине дуушар болгон самоалыктар тарыхый каада-салттарын, коомдук жана саясий түзүлүшүн, тилин сактап калышкан.

Самоа маданияты валеало принцибине негизделет. Бул приннцип адамдардын ортосундагы мамилелердин конкреттүү тутуму жана адамдар ортосундагы мамилелер бири-бирин урматтоого негизделген (фааало).

Самоалыктардын көбү салттуу сүйрү формадагы, фале деп аталган үйлөрдө жашашат. Бул үйлөрдүн дубалдары жок жана чатыры панданус же пальманын жалбырактары менен жабылган. Суук болгондо же катуу шамал, жаан учурларында дубалдырдын ордуна кездемелер, ар кандай тарлар колдонулат. Акыркы учурда темир чатыр менен жабылган фалелерди кездештирүүгө болот.

Самоа коомунун социалдык-экономикалык негизи болуп, жамаат (аинга) саналат. Ал эркектердин теги боюнча жакын туугандардын үч-төрт муунунан, келин болуп келген аялдардан жана асырап алуунун натыйжасында келген адамдардан турат. Аинганын мүчөлөрүн н(саны рто эсеп менен 40-50 адам) еана жрге эбиргеликте элик кылышат жана бардык жумуштардыр чогуу аткарышат&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080126150504/http://www.janesoceania.com/samoa_village/index.htm Samoa. The traditional village.]&lt;/ref&gt;.

=== Искусство ===
[[Файл:Samoan Malu.jpg|thumb|right|Денесине салттуу малу чегилген Самоалык аял.]]

==== Татуировка ====
Көптөгөн Полинезия аралдарынын тургундары сыяктуу эле, самоалыктар да ар кандай  татуировкаларды денесине чегишет. Татуировкалар адамдын жынысына жараша бөлүнөт&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090330024149/http://www.oma-online.org/worn_with_pride_04.html# Oceanside Museum of Art. Worn With Pride &gt; Tatau (Tatoo).] &lt;/ref&gt;:

* Татау — эркектер үчүн татуировкалар, тизеден кабыргага чейин түшүрүлгөн татаал геометриялык фигуралардан турат. Мындай татуировкасы бар эркек адамды согаимити деп аташат. 
* Малу — аялдар (теине) үчүн татуировкалар, тизенин ылдый жагынан баштап жамбашка чейин чегилет.

==== Музыка жана бий ====

Композиторлордун (фатупесе), салттуу Самоа ырларынын авторлорунун (песе) чыгаандары — Толиафоа Талимуту, Песета Гатолоаи Сио, Малифа Фалетоэсе Лемалу, Анапу Лавеа Тэо, Калапу Луафатасага Калапу, Маиава Поуоно Ханкин, Комиси Фараимо. 

Сива — Самоанын аялдардын улуттук бийи. Бул бий гавай элинин хула бийине окшош, колдун жана буттун жай кыймылдары менен музыканын ыргагында кандайдыр бир окуяны бий аркылуу сүрөттөйт&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20180925092515/http://www.samoa.co.uk/dance.html Dance: Siva.]&lt;/ref&gt;.

Саса — Самоанын эркектеринин бийи. 

=== Музейлери ===
[[Файл:Vailima02.jpg|left|thumb|Роберт Льюис Стивенсондун үй музейи]]
Роберт Льюис Стивенсондун музейи — Стивенсон өмүрүнүн акыркы жылдарын (1890-1894) өткөргөн үй. Жазуучунун мүрзөсү үйдүн жанында жайгашкан. Жазуучунун үйүнүн бүт аймагы корук деп жарыяланган. Бул жерде мамлекет башчысынын расмий резиденциясы жайгашкан&lt;ref&gt;[https://www.frommers.com/destinations/samoa/attractions/robert-louis-stevenson-museum--grave Robert Louis Stevenson Museum &amp; Grave.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.trussel.com/rls/rlssam3.htm Robert Louis Stevenson on stamps of Samoa.]&lt;/ref&gt;.

Апиа шаарында жайгашкан улуттук музейде өлкөнүн тарыхын баяндаган түрдүү экспонаттар бар. Экспонаттардын бир бөлүгү [[Жаңы Зеландия]], [[АКШ]], [[Австралия]] жана [[Германия|Германиянын]] музейлеринде жана жеке коллекцияларында сакталат. Бардык чет элдик музейлер жана галереялар экспонаттарды сактоо үчүн тиешелүү шарттар түзүлгөндөн кийин Самоага кайтарып берүүгө милдеттенишкен. Музейдин бардык экспонаттарын эки категорияга бөлүүгө болот: археологиялык экспонаттар жана кол өнөрчүлүк буюмдары. Эң байыркы буюмдардын курагы 3000 жылдан ашык&lt;ref&gt;Лаура Бердехо, ЮНЕСКО. [https://web.archive.org/web/20070923000313/http://typo38.unesco.org/ru/cour-03-2007/cour-03-2007-4.html Самоа - в ожидании лучших времён музейные экспонаты находятся за границей.]&lt;/ref&gt;.

=== ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине талапкерчиликке коюлган аймактары ===
[[2001-жылы]] 28-августа Самоа дүйнөлүк маданий жана табигый мурастарды коргоо боюнча Конвенцияны ратификациялаган&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/statesparties/ws The States Parties - Samoa.]&lt;/ref&gt;. Микронезия Федеративдик Штаттарынын Өкмөтү тарабынан дүйнөлүк мурастар тизмесине талапкер катары Самоанын 2 объекти сунушталган:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
! width=&quot;3%&quot; |№
! width=&quot;15%&quot; |Сүрөтү
! width=&quot;37%&quot; |Атылышы
! width=&quot;5%&quot; |Тизмеге киргизи[[лген жылы]]
! width=&quot;10%&quot; |Түзүү убактысы
! width=&quot;16%&quot; |Местоположение
! width=&quot;6%&quot; |№
! width=&quot;6%&quot; |Критерийлери
|-
|'''1'''
|[[Файл:ISS012-E-23604_NASA_East_Upolu.jpg|150x150px]]
|«Фагалоа-Бэй жана Уафато-Тиавеа» жаратылышты коргоо аймагы
({{lang-en|Fagaloa Bay - Uafato Tiavea Conservation Zone}})
|[[2006]]
|—
|Яп аралдары. 
Ваа-о-Фоноти округу.
|[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5090/ 5090]
|v, vii, x
|-
|'''2'''
|[[Файл:Nu'ulopa_island_-_Samoa.jpg|150x150px]]
|Маноно, Аполима жана Нуулопа аралдарынын маданий пейзажы
({{lang-en|Manono, Apolima and Nuulopa Cultural Landscape}})
|2006
|—
|Аига-и-ле-Таи округу
|[https://web.archive.org/web/20120131103912/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5091/ 5091]
|iii, v
|}

=== Майрамдары ===
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;center&quot;
|+
!Датасы
!Атылышы
!Англисче аталышы
|-
|[[1-январь]]
|[[Жаңы жыл]]
|''New Year’s Day''
|-
|[[2-январь]]
|Жаңы жылдын экинчи күнү
|''Day after New Year’s Day''
|-
|[[25-апрель]]
|АНЗАК
|''ANZAC Day''
|-
|[[10-май]]
|Самоанун Энелер күнү
|''Mothers of Samoa Day''
|-
|[[1-июнь]]
|Эгемендүүлүк күнү
|''Independence Day''
|-
|августтун биринчи дүйшөмбүсү
|Эмгек күнү
|''Labour Day''
|-
|октябрдын башталышы
|Лоту-а-Тамаити
|''Lotu-a-Tamaiti'' 
|-
|ноябрдын башталышы
|Дарактарды отургузуу күнү
|''Arbor Day''
|-
|[[25-декабрь]]
|Рождество
|''Christmas Day''
|-
|[[26-декабрь]]
|Белектер күнү
|''Boxing Day''
|+
|}

== Массалык маалымат каражаттары ==
Самоа жана англис тилдеринде мезгилдүү басылмалар жарык көрүп турат&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;BBC. C[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 ountry profile: Samoa]&lt;/ref&gt;:

* «Samoa Observer» гезити
* «Samoa Times» гезити
* «Savali» гезити
* «Talamua Magazine» журналы

Радио жана телеканалдары дагы иш алып барышат&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;:

* «Magik FM» радиосу
* «K-Lite FM» радиосу
* «Talofa FM» радиосу
* «Samoa Broadcasting Corporation» радиосу
* «Samoa Broadcasting Corporation» телеканалы
* «O Lau TV» телеканалы
* «TV3» телеканалы
* «Vaiala Beach Television» телеканалы

Калктагы үналгылардын саны — 175 миңден ашуун (1997), сыналгылардын саны — 8,5 миң (1999)&lt;ref&gt;Infoplease.com. [https://www.infoplease.com/countries/samoa Samoa: History, Geography, Government, and Culture.]&lt;/ref&gt;. Аралдарда эки провайдер 10 миң интернет колдонуучу үчүн өз кызматтарын көрсөтөт (2007)&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080306115504/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/139149/society/ The Commonwealth of Nations. Society of Samoa.]&lt;/ref&gt;.

== Спорт ==
[[Файл:Percy Montgomery against Samoa.jpg|thumb|right|Самоа (көк түстө) — Түштүк Африкадагы регби боюнча Дүйнө кубогу-2007.]]
Регби жана самоа крикети — Самоадагы эң популярдуу спорт түрлөрү.

=== Регби ===
Регбини башкарууну Тынч океан аралдары регби альянсынын курамына кирген Самоа регби союзу ишке ашырат, ошондой эле Тынч океан аралдарынын курама командаларынынын ишине көмөктөшөт. Клуб деңгээлинде жергиликтүү Улуттук чемпионат жана Тынч океан кубогу өткөрүлөт. Ману Самоадеп аталган самоанын регби боюнча улуттук командасы дайыма башка өлкөлүк атаандаштары менен беттешип турат. Самоа [[1991-жылдан]] бери регби боюнча бардык дүйнөлүк чемпионаттарга катышып келет. 1991 жана 1995-жылдары Самоанын регби боюча курама командасы Дүйнө кубогунун чейрек финалына, [[1999-жылы]] экинчи раундга чейин жеткен&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rugby in Samoa. |url=https://www.manusamoa.net/lander |accessdate=2024-07-09 |archivedate=2024-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240709094101/https://www.manusamoa.net/lander }}&lt;/ref&gt;.

Мурдагы эң белгилүү самоалык оюнчулар Пэт Лам жана Брайан Лима, азыркы учурда Сеилала Мапусуа, Алесана Туилаги жана Микаэле Песамино белгилүү регби оюнчулары болуп саналышат.

=== Күрөштүн түрлөрү ===
Самоалыктар американын профессионалдык күрөшү, бокс, кикбоксинг жана сумо оюндарында да ийгиликтерге жетишкен.

=== Футбол ===
Самоа футбол федерациясы [[1986-жылдан]] бери ФИФАнын мүчөсү, бирок өлкөнүн курама командасы [[2012-жылы]] гана ОФК улуттар Кубогунда биринчи жолу беттешке чыгып, үч матчта тең утулуп калган. 2016-жылкы футбол боюнча беттешүүдө да ушундай эле көрүнүш кайталанган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181216120507/https://www.fifa.com/associations/association=sam/index.html FIFA. Football Federation Samoa.]&lt;/ref&gt;.

=== Олимпиада оюндарында ===

Өлкө [[1984-жылдан]] бери бардык жайкы Олимпиада оюндарына катышып келет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080201014809/http://www.olympic.org/uk/organisation/noc/noc_uk.asp?noc_initials=SAM Samoa Association of Sports and National Olympic Committee Inc.]&lt;/ref&gt;.

==Социалдык тармагы==

=== Билим берүү ===
2002-2004-жылдары билим берүүгө болгон чыгымдар Самоанын ИДӨнүн 4,3% түзгөн. Мамлекет калкынын жогорку сабаттуулугу менен мүнөздөлөт — 98,6% (2005). 15 жаштан 24 жашка чейинки адамдардын арасындагы сабатсыздардын үлүшү 0,5% гана&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Сабаттуулук, өлкөдөгү мамлекеттик башталгыч жана жеке чиркөөлөрдүн карамагындагы мектептеринин кеңири тармагы бар экендигине байланыштуу. 7-12 жаштагы балдардын 3/4 мектептерде билим алышат. 

Милдеттүү билим берүү системасында беш жашында кабыл алынып, он жыл бою билим алган мектептерди камтыйт. Окутуу самоа тилинде жүргүзүлөт, бирок англис тилин терең үйрөтөт. Биринчи мектептер XX кылымдын башында диний миссионерлер тарабынан уюштурулган.

Балдардын бир бөлүгү (66% — [[2004]]) экинчи баскычтагы мектептерде окушат, ошондой эле Тропикалык айыл чарба колледжинде, Соода-сатык колледжинде жана бир нече башка мектептерде атайын билим ала алышат. Самоанын калкынын басымдуу бөлүгү негизинен [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландияда]] жогорку билимди алышкан.

=== Саламаттык сактоо ===
Саламаттыкты сактоо системасы Апиадагы улуттук госпиталдан, төрт округдук госпиталдан жана медициналык борборлордон турат. Медициналык кызматкерлердин көпчүлүгү Фижи медицина мектебинде жогорку билимди алышкан&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. Калктын 95% ар кандай ооруларга каршы эмдөө алышкан. Самоалыктардын 85% ичүүчү таза суу менен камсыз болушкан.

Өлкөдөгү жогорку билимди Самоа улуттук университети, Түштүк Тынч океан университети, Самоа политехникалык университети жана Океан медициналык университеттери берет&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080201124004/http://oceaniamed.org/index.html Oceania University of Medicine.]&lt;/ref&gt;.

Самоа Түштүк Тынч океан университетинин негиздөөчүлөрүнүн бири, анын башкы корпусу Сувада (Фижи) жана Самоадагы корпусу Алафуада жайгашкан&lt;ref&gt;[https://www.usp.ac.fj/ University of the South Pacific.]&lt;/ref&gt;. Улуттук университет [[1984-жылы]] негизделген. 

== Туризм ==
[[Файл:Tourist on Return to Paradise Beach, Upolu Samoa, 2009.jpg|thumb|right|Уполудо эс алып жаткан турист]]
[[Файл:Church 2, Matavai village, Savaii, Samoa.JPG|right|thumb|Савайи аралындагы Матаваи айылындагы чиркөө]]
[[Файл:Catholic church in Samoa-2.jpg|right|thumb|Апиадагы католик чиркөөсү]]
[[Файл: Mu Pagoa.jpg|right|thumb|Савайи аралындагы Му-Пагоа шаркыратмасы]]
Туризм — 2008-жылга карата алынган маалыматтар боюнча өлкөнүн ИДӨнүн 25% түзгөн жана экономиканын өнүгүп келе жаткан тармагы болуп саналат&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080410223651/http://www.pacreip.org/index.php?id=52 Samoa on PACREIP.]&lt;/ref&gt;. Туристтердин саны [[1996-жылы]] 70 000 адамдан 2005-жылы 100 000 адамга чейин көбөйгөн&lt;ref&gt;[https://www.theodora.com/wfbcurrent/samoa/samoa_economy.html Samoa Economy 2008.]&lt;/ref&gt;. Самоа Өкмөтү каржы секторун жөнгө салууда жана инвестицияларды тартууда мамлекеттин ролун төмөндөткөнүн жарыялаган. Серепчилер эмгек рыногунун ийкемдүүлүгү — экономикалык өсүү мүмкүнчүлүктөрүнүн негизи экенин белгилешет.

Туристтик секторду өнүктүрүүгө мейманкана инфраструктурасынын курулушуна инвестиция салуу, коңшу өлкөлөрдөгү саясий туруксуздук жана өкмөттүн «Virgin Airlines» компаниясы менен үзгүлтүксүз авиа каттамдарын аткарып туруу жөнүндө макулдашуусу абдан чоң ролду ойногон.

Туристтер көп келген негизги объектери:

* Апиа — борбор шаары, Самоанын көрүнүктүү жерлеринин арасында экинчи дүйнөлүк согуштун курмандыктарына арналган мемориалдык мунара, жайма базар жана көптөгөн чиркөөлөр;
* Роберт Льюис Стивенсондун үй музейи — жазуучунун үйү Апиадан төрт чакырым алыстыкта жайгашкан;
* Уполунун түштүк жээгинедеги суужээктери — Матарева, Саламума жана Аганоа. Алеипата коралл рифтери;
* Папасеа аскасы — кичинекей токой көлүнө куйган, бийиктиги беш метрлик шаркыратмасы да бар;
* Савайи — Тафуа жана Фалеалупо коруктары, Олимое шаркыратмасы, Тага [[Гейзер|гейзерлери]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071011145933/http://www.pridetour.ru/guide/australia/samoa/samoa.htm Самоа боюнча туристерге колдонмо.]&lt;/ref&gt;[[Гейзер|.]]

=== Ажайып жайлары ===

* Апиа:
** Мулинуу — аралдардын эски салтанаттуу борбору жана азыркы учурда шаардын батыш бөлүгүн ээлейт. Бул жерде Фале-Фоно (парламент үйү) жана жергиликтүү аба ырайы станциясынын кеңсеси катары колдонулган обсерватория жайгашкан;
** Апия шаарынын борборундагы саат мунарасы, Экинчи дүйнөлүк согуштун курмандыктарынынын элесине арналган эстелик;
** Флеа-Маркет базары;
** Самоанун улуттук музейи;
** Шаардын айланасында жана шаарда көптөгөн чиркөөлөр жайгашкан, алардын эң чоңу океан жээгинде жайгашкан католик чиркөөсү. Англикандардын чиркөөсү кичинекей болсо да, кооз витраждуу терезелер менен кооздолгон. Аралдардагы биринчи диний миссионер Жон Уильямстын сөөгү христиандардын чиркөөсүнүн бирине коюлган. 1977-1983 жылдары шаардын тарыхый борборунда Апиа-Самоа-Темпл храм комплекси курулган;
** Ваилима — Роберт Льюис Стивенсондун музейи.
* Уполу:
** Аралдын түштүк-чыгыш жээгиндеги Матарева, Саламума жана Аганоа суу жээктери;
** Алеипата коралл рифтери жана рифтердеги коргоого алынган деңиз куштарынын уя салган аймагы;
** Маливейфагатола дарыясындагы Фуиписия шаркыратмасы;
** Аралдын чыгыш бөлүгүндөгү То-Суа жанар тоосунан алыс эмес жайгашкан Сопоага шаркыратмасы;
** Кросс-Айленд автожолундагы Папапапаи-Таи шаркыратмасы;
** Тогитогига жаратылыш паркындагы Тогитогига шаркыратмасы;
** Апиадан 10 чакырым арылыкта орун алган Папасееа-Слайдин-Рок шаркыратмасы жана популярдуу эс алуу жайы.
* Савайи:
** Полинезиядагы эң чоң байыркы курулуш деп эсептелген, бийиктиги 12 метр жеткен байыркы Тиа-Сеу дөбөсү;
** Тафуа жана Фалеалупо коруктары;
** Пулета жана Гаутаваи айылдарынын ортосундагы Му-Пагоа шаркыратмасы;
** Аралдын түштүк-чыгышындагы Афу-Аау шаркыратмасы;
** Пай айылынын жанындагы Пеапеа (Лету) жана Паиа-Дворфс лава үңкүрлөрү (ар бир үңкүрдүн жалпы узундугу 1 кмден ашат);
** Мулинуу тумшугунун жанындагы байыркы жылдыз формасындагы ырым-жырымдардын дөбөсү;
** Силисили тоосу жана анын этегиндеги коргоого алынган Аопо үңкүрү;
** Фалеалуподогу католик чиркөөсүнүн урандылары&lt;ref&gt;[http://posly.ru/australian/samoa/ Послы.ру. Самоа.]&lt;/ref&gt;.
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.samoa.travel/ Самоанын туризм порталы]
* [https://www.samoagovt.ws/ Самоанын Өкмөтүнүн расмий сайты]

{{Калып:Океания өлкөлөрү}}
[[Категория:Самоа]]</text>
      <sha1>22zpu50q03z8xyb89i5b7hbrxt1fzfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Томе жана Принсипи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136711</id>
    <revision>
      <id>645292</id>
      <parentid>640545</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15903" sha1="7a762318rt3fwfm6u63v09t03fr7w31" xml:space="preserve">{{Мамлекет
 |Этап1                                    = 
 |Дата1                                    = 
 |Этап2                                    = 
 |Дата2                                    = 
 |Этап3                                    = 
 |Дата3                                    = 
 |Этап4                                    = 
 |Дата4                                    = 
 |Этап5                                    = 
 |Дата5                                    = 
 |Макамы                                   = 
 |Негизделген                              = 
 |Макамы                                   = 
 |Кыргызча аталышы                         = Сан-Томе жана Принсипи Демократиялык Республикасы
 |Расмий аталышы                           = {{lang-pt|República Democrática de São Tomé e Príncipe}}
 |Мамлекеттик дини                         = [[динден тышкары мамлекет]]
 |Герб                                     = Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg
 |Желек                                    = Flag of São Tomé and Príncipe.svg
 |Гимн аталышы                             = Independência total
 |Аудио                                    = Independência total (instrumental).ogg
 |Урааны                                   = Unidade, Disciplina, Trabalho (Биримдик, тартип, эмгек)
 |Башкаруу формасы                         = [[президенттик республика]]
 |Картада                                  = Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg
| lat_dir = N
| lat_deg = 0
| lat_min = 14
| lat_sec = 1
| lon_dir = E
| lon_deg = 6
| lon_min = 36
| lon_sec = 46
| region = ST
| CoordScale = 500000
 |Тили                                     = [[португал тили]]
 |Эгемендүүлүк күнү                        = [[12-июль]] [[1975-жыл]]
 |Эгемендүүлүгүн алды                      = [[Португалия|Португалиядан]]
 |Борбор шаары                             = [[Сан-Томе]]
 |Ири шаарлар                              = Сан-Томе, Триндади, Невеш
 |Башчыларынын милдеттери                  = Президент&lt;br&gt;Премьер-министр
 |Башчылары                                = Карлуш Вила-Нова&lt;br&gt;Америку Рамуш
 |Аянты                                    = 1001 
 |Суу пайызы                               = 0
 |Аянты боюнча орду                        = 170-орун
 |Калкы                                    = 220 372
 |Калкы боюнча орду                        = 175-орун
 |Калкты каттоо жылы                       = 2023
 |Калктын жыштыгы                          = 199,7
 |Калкынын жыштыгы боюнча орду             = 
 |ИДӨ (САМ)                                = 1 млрд
 |ИДӨ (САМ) эсептөө жылы                   = 2024
 |ИДӨ (САМ) боюнча орду                    = 155-орун
 |ИДӨ (САМ) ар бир жанга                   = 4 238 
 |ИДӨ (номинал)                            = 751 млн
 |ИДӨ (номинал) эсептөө жылы               = 2024
 |ИДӨ (номинал) боюнча орду                = 180-орун
 |ИДӨ (номинал) ар бир жанга               = 3 167
 |Акча бирдиги                             = Сан-Томе жана Принсипи добрасы
|АДӨИ                                      = {{Өсүү}}0,618
 |АДӨИ деңгээли                            = &lt;span style=&quot;color:yellow;&quot;&gt;'''орточо'''
 |АДӨИ боюнча орду                         = 138-орун
 |Учак компаниясы                          =
 |ЭОК                                      = STP
 |ISO                                      = ST
 |Этнохороним                              = 
 |Домени                                   = [[.st]]
 |Телефон коду                             = 239
 |Убакыт аралыгы                           = [[UTC±00:00|±00:00]]
 |Штрих коду                               = 
 |Түшүнүктөр                               = &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[commons:São Tomé and Príncipe|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]&lt;/div&gt;
}}
'''Сан-Томе жана Принсипи''' ({{lang-pt|São Tomé e Príncipe}}), расмий түрдө '''Сан-Томе жана Принсипи Демократиялык Республикасы''' ({{lang-pt|República Democrática de São Tomé e Príncipe}}) — [[Борбордук Африка|Борбордук Африкадагы]] аралда мамлекети&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=CIA. The World Factbook. Сан-Томе жана Принсипи |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sao-tome-and-principe/ |accessdate=2025-03-25 |archivedate=2022-04-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220409145152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sao-tome-and-principe/ }}&lt;/ref&gt;. 

Африкадагы Гвинея булуңундагы ушундай эле аталыштагы архипелагда жайгашкан. Мамлекеттин курамына жанар тоо активдүүлүгүнүн негизинде пайда болгон, бири-биринен 140 км аралыкта жайгашкан Сан-Томе жана Принсипи аралдары, аянты жагынан чоң эмес 6 арал кирет&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

Африкадагы аянты жагынан эң кичинекей өлкөлөрдүн катарына кирет жана дуйнөдөгү португал тилдүү мамлекеттер арасынан эң кичинекейи. 

== Этимологиясы ==
[[Файл:Johannes_Vingboons_-_'t_eylant_St._Thome_(1665).jpg|left|thumb|250x250px|1665-жылы Йоханнес Вингбунс тарабынан чийилген Сан-Томенин картасы]]
Бул аралдарды португал деңиз саякатчылары тарабынан 1471-1472-жылдары ачылып&lt;ref&gt;[https://2f.ru/2021/12/21/principe-1/?ysclid=m8ocv31feq454360738 Профессор Знаев. Сан-Томе жана Принсипи аралдары]&lt;/ref&gt;, касиеттүү делген диний адамдардын ысымдары менен аталган. Мисалы, 1471-жылдын 21-декабрында, Ыйык Апостол Фоманын күнү ачылган арал «Ыйык Фома аралы» ({{lang-pt|São Tomé}}) деп аталган. Бул арал мурда «Ыйык Фома аралы» деп аталып келгенине карабастан&lt;ref&gt;[[commons:File:Малый_энциклопедический_словарь._Т._2._Вып._4._Почва_-_Иссоп_(1907).djvu|Малый энциклопедический словарь. Т. 2 Вып. 4. Брокгауз-Ефрон, 1909. — 1058—2215 с.]]&lt;/ref&gt;, 1920-жылдардан тартып «Сан-Томе аралы» деген аталыш колдонулуп келет. 1472-жылдын 17-январында, Ыйык Антонийдин күнү коңшу арал ачылып, алгач «Ыйык Антоний аралы» ({{lang-pt|Santo Antão}}) деп аталган. 1502-жылы аралга Португалиянын тактысынын мураскери урматына «Канзаада аралы» ({{lang-pt|Ilha do Principe}}) деген жаңы аталыш берилген, анткени аралда өндүрүлгөн кумшекер үчүн алынган салык мураскердин пайдасына колдонулган. 1920-жылдардан тартып бул арал үчүн «Принсипи аралы» деген расмий аталыш колдонулуп келет.

== Географиясы ==
Африканын эң кичинекей мамлекеттеринин бири, Сан-Томе жана Принсипи аталышындагы жанар тоо тектүү аралдарда жайгашкан. Бул мамлекет Сан-Томе (836 км²) жана Принсипи (128 км²) аралдарынан, ошондой эле Гвинея булуңунда жайгашкан Кабраш, Гаго-Каунтино, Ролаш жана Педраш-Тиньозаш сыяктуу кичинекей аралдардан турат&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.hyno.ru/tom4/1415.html Азыркы мамлекеттердин саясий түзүлүштөрү. Сан-Томе жана Принсипинин географиясы]&lt;/ref&gt;. 

Аралдар бири-биринен 140 км алыстыкта жайгашып, Борбордук Африканын жээгинен 300 км алыстыкта (Габондун жээгинен 300 км жана Нигериядан 400 км аралыкта), дээрлик так экватордо (түндүк кеңдиктин 1°, чыгыш узундуктун 7°) орун алган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Сан-Томе аралынын 2/3 бөлүгүн тоолор ээлейт, ал эми Принсипи аралында тоолор түштүк тарабында жайгашкан. Жээк түздүктөрү Сан-Томенин батышында жана Принсипинин түндүгүндө орун алган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Сан-Томе аралынын эң бийик жери – Пику-де-Сан-Томе чокусу (2 024 м), ал эми Принсипи аралынын эң бийик жери – Принсипи чокусу (948 м)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Жээкте көптөгөн тайыз булуңдар бар, аларга чоң океан кемелери кире албайт. Өлкөнүн жээк сызыгынын жалпы узундугу 209 км. Башка мамлекеттер менен чек арасы жок&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Өлкөнүн борбору – Сан-Томе шаары.

=== Климаты ===
[[Файл:Sao_Tome_WV_banner.jpg|center|thumb|928x928px|Сан-Томе аралындагы жээк]]
Сан-Томе жана Принсипи экватордук аймакта жайгашкандыктан, климаттык шарттары тропикалык деңиздик мүнөзгө ээ болуп, жыл бою ысык жана нымдуу аба ырайы менен мүнөздөлөт. Деңиз жээгинде абанын орточо жылдык температура +26—27°C түзөт. Эң ысык айларда, өзгөчө январь айында, абанын температурасы +30°C ашышы мүмкүн, ал эми эң салкын мезгилде, июль айында, абанын температурасы +20°C чейин төмөндөшү мүмкүн&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://repositorio.ulisboa.pt/bitstream/10400.5/4155/1/Disserta%c3%a7%c3%a3o.pdf Barros, PLNL. Dissertação]&lt;/ref&gt;.

Жаан-чачындын көлөмү аралдардын аймактарына жараша өзгөрүлүп турат. Сан-Томе аралынын түндүк-чыгыш бөлүгүндө жылдык жаан-чачындын көлөмү 1000 ммге чейин жетсе, түштүк-батыш бөлүгүндө бул көрсөткүч 5000 ммге чейин жетет. Принсипи аралында жаан-чачындын көрсөткүчү Сан-Томе аралына окшош мүнөзгө ээ, ал эми Аннобон аралында жаан-чачындын көлөмү бир аз азыраак. Негизги жаан-чачын мезгили октябрдан май айына чейин созулат, бул мезгилде нымдуулук жогору болуп, жаан-чачын көп жаайт. Калган айларда жаан-чачын азыраак болуп, салыштырмалуу кургак аба ырайы байкалат&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Аралдардын географиялык жайгашуусу жана рельефи климаттык шарттарга олуттуу таасир этет. Тоолуу аймактарда температуралар деңиз жээгиндеги аймактарга караганда төмөнүрөөк болушу мүмкүн, ал эми жаан-чачындын көлөмү көбүнчө тоолуу райондордо жогору болот. Мындай климаттык шарттар Сан-Томе жана Принсипинин бай жана ар түрдүү экосистемаларынын калыптанышына өбөлгө түзөт&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Флорасы жана фаунасы ===
Өлкөнүн аймагы Сан-Томе, Принсипи жана Аннобон нымдуу түздүк токойлорунун экологиялык аймагына кирет&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5451287/ An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm]&lt;/ref&gt;. 2019-жылы токой ландшафттарынын бүтүндүгү боюнча индексинде өлкө 6,64/10 упай алып, 172 мамлекеттин ичинен 68-орунга ээ болгон&lt;ref&gt;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7723057/ Токойлордун антропогендик өзгөрүшүнүн натыйжасы]&lt;/ref&gt;. Сан-Томе жана Принсипиде жергиликтүү сүт эмүүчүлөрдүн саны көп эмес, бирок Сан-Томе [[Жер чукуурлар|жер чукууру]] жана бир нече жарганаттардын түрлөрү эндемик болуп эсептелет. 

Арарлдар эндемикалык канаттуулар жана өсүмдүктөрдүн көп түрүнө бай, алардын ичинде дүйнөдөгү эң кичинекей ибис (Сан-Томе ибиси), дүйнөдөгү эң чоң күн чымчыгы, сейрек кездешүүчү борбаш (ала дуңкан) кушу жана бегоня гүлүнүн көп түрлөрү бар. 

Сан-Томе жана Принсипи деңиз таш бакасынын, анын ичинде бисса ([[накта каретта]]) таш бакасынын уялоочу маанилүү жери болуп саналат.
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
2012SaoTome-302 (8042910990).jpg
Waterfall São Tomé Island I.jpg
São Tomé - Ilhéu das Rolas - Praia de Santo António (3).jpg
2017 Guadalupe STP DSC 8260 (32064832873).jpg
2017 Guadalupe STP DSC 8315 (32036656124).jpg
Palmeiras (4238095637).jpg
Rolas Furnas Geysir Sao Tome e Principe.jpg
&lt;/gallery&gt;
== Булактар ==
{{Булактар}}
== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.parlamento.st/ Сан-Томе жана Принсипинин парламенти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }}
* [https://www.bcstp.st/ Сан-Томе жана Принсипинин борбордук банкы]
{{stub}}
{{Африка өлкөлөрү}}
[[Категория:Мамлекеттер арип боюнча]]
[[Категория:Сан-Томе жана Принсипи]]</text>
      <sha1>7a762318rt3fwfm6u63v09t03fr7w31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>645270</id>
      <parentid>645227</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>645270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24804" sha1="mh80w08i5wyc48jtkcpsvj18uoipcfu" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12612}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5654}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4464}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1428}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 40 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 41 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 42 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 43 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 44 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 45 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:782}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 71 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 106 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 107 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 108 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 109 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 110 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 111 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 112 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 113 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 114 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 115 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 116 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 117 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 118 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 119 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 120 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 121 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 122 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 123 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 124 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 125 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 126 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 127 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 128 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 129 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 130 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 131 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 132 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 133 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 134 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 135 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 136 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 137 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 138 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 139 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 140 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 141 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 142 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 143 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 144 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 146 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 149 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
|-
| 150 || [[User:Darkicebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Darkicebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}}
{{/end}}</text>
      <sha1>mh80w08i5wyc48jtkcpsvj18uoipcfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>645272</id>
      <parentid>645229</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>645272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6948" sha1="sqvkn803dn1ygzqne22axavuw12hzdz" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113992}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35098}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3071}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1115}}]]
|-
| 20 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 21 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 22 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:896}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 41 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>sqvkn803dn1ygzqne22axavuw12hzdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>645271</id>
      <parentid>645228</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>645271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24364" sha1="7v0n0nw2jgjysvb4rvzmfxtu7efmwx3" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:113992}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35098}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12612}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Xqbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5654}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4464}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3071}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1428}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1115}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 54 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 55 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 56 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 57 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 58 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 59 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 60 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:896}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 63 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 64 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 65 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 66 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 67 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 68 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 69 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:782}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Incall|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Incall&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 105 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 127 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 128 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ziv&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 141 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 142 || [[User:Minorax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Minorax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>7v0n0nw2jgjysvb4rvzmfxtu7efmwx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сауд риялы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137986</id>
    <revision>
      <id>645298</id>
      <parentid>640257</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31364" sha1="otpf78jwbhmocsfqsztkfn1dyn3dghv" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                 = Сауд риялы
 |Расмий аталышы          = ريال سعودي
 |Тил коду                = ar
 |ВЖК-ky                  = Сауд риялы
 |ISO-en                  = Saudi Riyal
 |ISO-fr                  = Riyal saoudien
 |Сүрөт                   = Banknotes saudi arabian.jpg
 |Сүрөт2                  = SaudiArabiaP19-50Riyals-AH1379(1976) b.jpg
 |Жалпы сүрөт аталышы     = 
 |Сүрөт аталышы           = 
 |Сүрөт аталышы2          = 
 |Эни                     = 
 |Сүрөт эни               = 
 |Сүрөт эни2              = 
 |ISO                     = SAR
 |ISO сандык              = 682
 |ISO2                    = 
 |ISO сандык2             = 
 |ISO3                    = 
 |ISO сандык3             = 
 |Эмитент                 = {{Өлкө желеги|Сауд Арабиясы}}
 |Расмий колдонуучулар    = 
 |Бейрасмий колдонуучулар = 
 |Турат1                  = Халал
 |Шайкештик1              = 100
 |Турат2                  = 
 |Шайкештик2              = 
 |Турат3                  = 
 |Шайкештик3              = 
 |Турат4                  = 
 |Шайкештик7              = 
 |Эселик1                 = 
 |Шайкештик4              = 
 |Эселик2                 = 
 |Шайкештик5              = 
 |Эселик3                 = 
 |Шайкештик6              = 
 |Параллелдүү1            = 
 |Параллелдүү2            = 
 |Параллелдүү3            = 
 |Символ                  = ﷼ • .ر.س • SR
 |Аббревиатура            = 
 |Белгиленүү              = 
 |Монеталар               = 1,5, 10, 25, 50, 100 халал 1 жана 2 риял
 |Банкноттор              = 5, 10,  50, 100, 200 жана 500 риял
 |Киргизилди              = [[1928-жыл]]
 |Киргизилди-соңу         = 
 |Алмаштырды              = 
 |Хроника                 = 
 |Борбордук банк          = Сауд борбордук банкы
 |Борбордук банк_сайт     = www.sama.gov.sa
 |Басып чыгарат           = 
 |Басып чыгарат_сайт      = 
 |Акча сарайы             = 
 |Акча сарайы_сайт        = 
 |Акча сарайы2            = 
 |Акча сарайы_сайт2       = 
 |Курс1                   = 
 |Валюта1                 = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                 = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                 = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                 = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                 = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                 = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Money of Saudi Arabia
|Инфляция                 = 1,7 % (сентябрь)&lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.sama.gov.sa/en-US/Indices/Pages/InflationRate.aspx |title = Inflation Rate |lang = en |website = Saudi Central Bank |access-date = 2023-07-17 |url-status = live |archive-date = 2021-05-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210522223258/https://www.sama.gov.sa/en-US/Indices/Pages/InflationRate.aspx |accessdate = 2025-11-19 |archivedate = 2021-05-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210522223258/https://www.sama.gov.sa/en-US/Indices/Pages/InflationRate.aspx }}&lt;/ref&gt;
|Жыл                      = 2023
 |ШилтемеТобу             = 
}}
'''Сауд риялы''' — [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабия падышалыгынын]] расмий акча бирдиги. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — SAR, сандык коду — 682. Расмий белгиси —  SR, эмитенти — Сауд борбордук банкы. Бир сауд риалы 100 халалдан турат.

== Тарыхы ==
Араб жарым аралында, азыркы Сауд Аравиясынын аймагында падышалык түзүлгөнгө чейин Осмон империясынын акча бирдиги жана негизинен Мария Терезанын талери  колдонулган. Ошондой эле [[Индия рупийи]] да жүгүртүлгөн.

Сауд Арабия падышалыгы негизделгенден кийин, Сауд риалы расмий улуттук валюта катары киргизилген. Башында бул валютанын монеталары күмүштөн жасалган.

1950-жылдары мунай өндүрүшү өскөндөн кийин, риал алтынга байланган. Бул мамлекеттин экономикалык күчү өсүп жатканын көрсөткөн.

1986-жылы Сауд Арабиясы өз риалын АКШ долларынын курсуна байлоо чечимин кабыл алган. Бул курсту бекитүү $1 = 3,75 сауд риалына барабар деп белгиленген жана ал азыркыга чейин дээрлик өзгөрүүсүз колдонулуп келет. Бул режим негизинен өлкөнүн финансылык туруктуулугун жана мунай соодасынан түшкөн кирешенин туруктуулугун камсыз кылууга багытталган.

Азыр Сауд Арабиясы Валюталык кеңеш режиминде иштейт, бул өлкөнүн акча-кредит саясатын жөнгө салат. Бул режимде улуттук валютанын көлөмү тышкы валюталык резервдерге (негизинен доллар) толугу менен байланыштуу болот.

== Монеталар ==
1928-жылга чейин жүгүртүүдө Мария Терезиянын талери жана англиянын алтын соверендери болгон. Күмүштөн жасалган риял 1928-жылдан тартып чыгарыла баштаган, бул монеталарда таза күмүштүн салмыгы 19,96 г болгон. 1936-жылдан тартып риялдагы күмүштүн салмагы 10,69 г чейин азалтылган. 1960-жылга чейин бир риял 22, кийин — 20 кершке бөлүнгөн&lt;ref&gt;[https://numizman.narod.ru/Book/r.htm Нумизматический словарь]&lt;/ref&gt;. 1952-жылдын 22-октябрынан тартып Сауд Аравиясынын улуттук алтындан жасалган сауд соверени монеталары чыгарылып баштаган&lt;ref&gt;[https://www.numizm.ru/html/r/ri8l.html Нумизматический словарь. РИЯЛ]&lt;/ref&gt;. Сауд соверенинин курамындагы алтын англия соверенинин курамындагы алтындын салмагына бараабар болгон (7,98805 г).  Азыркы учурда монеталар күнүмдүк жашоодо дээрлик колдонулбайт, соода-сатык учурларда товар наркы риялга чейин тегеректелет&lt;ref&gt;[https://saudipedia.com/en/article/3193/economy-and-business/finance/timeline-of-the-saudi-currency Saudipedia. Timeline of the Saudi Currency]&lt;/ref&gt;.

== Банкноттор ==
Алгачкы Сауд Арабиясынын банкноттору 10 риал номиналында 1952-жылы ажыга барган зыяратчылар үчүн чыгарылган. Кийин жүгүртүүгө 1 жана 5 риял банкноттору киргизилген. Кийинки жылдары жалпысынан беш эмиссия жүргүзүлгөн&lt;ref&gt;[https://www.sama.gov.sa/en-US/Currency/Pages/HistoricalInfo.aspx Saudi Central Bank. The Historical Framework of the Currency of Saudi Arabia]&lt;/ref&gt;. Ар бир жаңы банкнотто мамлекетти башкарган  падышанын сүрөтү түшүрүлгөн&lt;ref&gt;[https://soulofsaudi.com/saudi-riyal-history/ Through the Hands of Time: Seven Decades Evolution of the Saudi Riyal]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://saudipedia.com/en/the-royal-family Saudipedia. Royal Family]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |1953-1956-жылдардагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;3&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP2-1Riyal-1956-donatedgs_f.jpg|127x127px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP2-1Riyal-1956-donatedgs_b.jpg|127x127px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|127×72
|күрөң
кызыл
|Суэц каналынын шлюзу
| rowspan=&quot;2&quot; |Сауд Арбиясынын герби
| rowspan=&quot;4&quot; |«Haj Pilgrim Receipt» монограммасы
|1956
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP3-5Riyals-AH1373(1954)-donatedgs_f.jpg|156x156px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP3-5Riyals-AH1373(1954)-donatedgs_b.jpg|156x156px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|156×66
|көк
|дау
|1954
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP1-10Riyals-(1953)-donatedcz_f.jpg|138x138px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP1-10Riyals-(1953)-donatedcz_b.jpg|138x138px]]
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|138×66
|жашыл
|Сауд Арбиясынын герби
|Банкноттун алтын менен камсыздалгындагы  жөнүндөгү араб, урду, перс, түрк жана малай тилдериндеги маалымат
|1953
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP4-10Riyals-1954-donated_f.jpg|173x173px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP4-10Riyals-1954-donated_b.jpg|173x173px]]
|173×78
|жашыл
|дау
|Сауд Арбиясынын герби, номинал
|1954
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.&lt;/small&gt;
|+
|}
=== Биринчи серия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;10&quot; |1961-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;3&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Басып чыгарылгын датасы
! rowspan=&quot;2&quot; |Колдонуудан чыгарылган датасы
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP6-1Riyal-LAH1379(1961)-donatedth_f.jpg|128x128px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP6-1Riyal-LAH1379(1961)-donatedth_b.jpg|128x128px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|128×62
|күрөң
|Арафат тоосу
| rowspan=&quot;5&quot; |Сауд Арбиясынын герби
| rowspan=&quot;5&quot; |Сауд Арбиясынын герби
| rowspan=&quot;5&quot; |1961-жыл 15-июнь
| rowspan=&quot;5&quot; |1971-жыл 24-июнь
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP7b-5Riyals-1961-donated_f.jpg|157x157px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP7b-5Riyals-1961-donated_b.jpg|157x157px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|157×66
|көк
|Масмак чеби
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP8b-10Riyals-AH1379(1961)-donatedth_f.jpg|165x165px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP8b-10Riyals-AH1379(1961)-donatedth_b.jpg|165x165px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|165×70
|жашыл
|Эки дау кайыгы жана Жидда порту
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP9a-50Riyals-LAH1379(1961)-donatedth_f.jpg|170x170px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP9a-50Riyals-LAH1379(1961)-donatedth_b.jpg|170x170px]]
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|170×78
|кызгылт
|Мунай секиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP10a-100Riyals-LAH1379(1961)-donatedgs_f.jpg|176x176px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP10a-100Riyals-LAH1379(1961)-donatedgs_b.jpg|176x176px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|176×86
|кызыл
|Сауд Арабиясынын Мажлисинин алдындагы аянт
|-
| colspan=&quot;10&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.&lt;/small&gt;
|+
|}
=== Экинчи серия ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |1966-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;3&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP11a-1Riyal-(1966)-donatedth_f.jpg|128x128px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP11a-1Riyal-(1966)-donatedth_b.jpg|128x128px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|128×62
|кызгылт көк
|Сауд Арабиясынын Тышкы иштер министрлигинин Жиддадагы имараты
|Сауд Арбиясынын герби
| rowspan=&quot;5&quot; |Сауд Арбиясынын герби
| rowspan=&quot;5&quot; |1966
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP12a-5Riyals-(1966)-donatedth_f.jpg|146x146px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP12a-5Riyals-(1966)-donatedth_b.jpg|146x146px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|146×66
|жашыл
|Даммам аэропорту
|Даммамдагы деңиз порту
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP13-10Riyals-(1966)-donatedth_f.jpg|158x158px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP13-10Riyals-(1966)-donatedth_b.jpg|158x158px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|158×70
|боз
|Аль-Харам мечити
|Мечиттин жанындагы колоннада
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP14a-50Riyals-(1966)-donatedth_f.jpg|170x170px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP14a-50Riyals-(1966)-donatedth_b.jpg|170x170px]]
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|170×78
|күрөң
|Сауд Арбиясынын герби
|Финиковая ферма
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP15a-100Riyals-(1966)-donatedth_f.jpg|176x176px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP15a-100Riyals-(1966)-donatedth_b.jpg|176x176px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|176×82
|кызыл
|Падыша сарайы
|Мунай өнөр жайы
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.&lt;/small&gt;
|+
|}

=== Үчүнчү серия (Фейсал доору) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |1976-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;3&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP16-1Riyal-AH1379-(1977)_f.jpg|130x130px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP16-1Riyal-AH1379-(1977)_b.jpg|130x130px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|130×65
|күрөң
|Файсал II падышанын портрети,
Жабал аль-Нор тоосу
|Дахран аэропортунун үстүнөн учуп бара жаткан Lockheed L-1011 TriStar учагы
| rowspan=&quot;5&quot; |Падыша Фейсал II
| rowspan=&quot;3&quot; |1977
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP17a-5Riyals-(1977)-donatedth_f.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP17a-5Riyals-(1977)-donatedth_b.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|152×70
|жашыл
|Файсал II падышанын портрети,
сугат каналы
|Жизандагы ГЭСтин суу сактагычы
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP18-10Riyals-(1977)-donatedth_f.jpg|164x164px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP18-10Riyals-(1977)-donatedth_b.jpg|164x164px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|164×74
|кызгылт көк
|Файсал II падышанын портрети,
мунай платформасы
|мунай иштетүүчү завод
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP19-50Riyals-AH1379(1976)_f.jpg|176x176px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP19-50Riyals-AH1379(1976)_b.jpg|176x176px]]
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|176×76
|кочкул жашыл,
күрөң
|Файсал II падышанын портрети,
Масджид ан-Набави
|Масджид ан-Набави
| rowspan=&quot;2&quot; |1976
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP20-100Riyals-(1976)-donatedth_f.jpg|182x182px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP20-100Riyals-(1976)-donatedth_b.jpg|182x182px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|182×86
|көк
|Абдул Азиз падышанын портрети,
Аль-Харам мечити
|Аль-Харам мечити
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.&lt;/small&gt;
|+
|}

=== Төртүнчү серия (Фахд доору) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |1983-1984-жылдардагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү
(мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;3&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Чыгарылган жылдары
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
!Суу белгиси
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP21b-1Riyal-(1984)-donatedth_f.jpg|134x134px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP21b-1Riyal-(1984)-donatedth_b.jpg|134x134px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|134×62
|саргылтым
|Фахд и байыркы монета
|Гүлдөр
| rowspan=&quot;8&quot; |Падыша Абдель-Азиз II
|1984
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP22b-5Riyals-(1983)-donatedth_f.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP22b-5Riyals-(1983)-donatedth_b.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|145×66
|кызгылт көгүш
|Фахд жана дау
|мунай иштетүүчү завод
| rowspan=&quot;2&quot; |1983
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP23b-10Riyals-(1983)-donatedth_f.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP23b-10Riyals-(1983)-donatedth_b.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|150×68
|саргылт
|Фахд жана чепилдин дубалы
|Пальма
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_44.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_43.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;20&lt;/big&gt;
|152×70
|сары, жашыл
|Падыша Абдель Азиз, Куба мечити  (Медина)
|Жабаль аль-Нур
|1999
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP24b-50Riyals-(1983)-donatedth_f.jpg|155x155px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP24b-50Riyals-(1983)-donatedth_b.jpg|155x155px]]
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|155×70
|жашыл
|Фахд, Асканын куполу мечити
|Аль-Акса мечити
|1983
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP25-100Riyals-(1984)-donatedth_f.jpg|160x160px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP25-100Riyals-(1984)-donatedth_b.jpg|160x160px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|160×72
|көгүш, саргылтым
|Фахджана Мухаммед пайгамбардын мечити
|Мухаммед пайгамбардын мечити
|1984
|-
|[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0028.htm]
|
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|163×74
|сары, жашыл
|Падыша Абдель Азиз, Куба мечити  (Медина)
|Эр-Рияддагы Аль-Масмак сарайы
|1999
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP26b-500Riyals-LAH1379(1983)-donatedth_f.jpg|166x166px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:SaudiArabiaP26b-500Riyals-LAH1379(1983)-donatedth_b.jpg|166x166px]]
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|166×74
|кызгылт көк
|Падыша Абдель Азиз, [[Кааба]]
|Аль-Харам мечити
|1983
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;left&quot; |&lt;small&gt;Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.&lt;/small&gt;
|+
|}
=== Бешинчи серия (Абдалла доору) ===
2007-жылдын май айында Сауд Арабиясы жаңы акча эмиссиясын жүргүзгөн. Жүгүртүүгө 1, 5, 10, 50, 100 жана 500 риялдык банкноттор чыгарылган. Жаңы купюраларда падыша Абдалланын сүрөтү жайгаштырылган. Бирок мурдагы 500 риялдык банкнот өзгөртүүсүз калган. Эски банкноттор жаңы акчалар чыгарылган сайын жүгүртүүдөн акырындап алынган.&lt;ref&gt;[https://www.travel.ru/news/2007/05/03/108566.html Саудовская Аравия выпускает новые банкноты]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |2007-жылдагы серия&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sama.gov.sa/en-US/Currency/Pages/FifthIssue.aspx|title=The Fifth Issue|website=Saudi Central Bank|access-date=2021-02-26|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225102955/https://www.sama.gov.sa/en-US/Currency/Pages/FifthIssue.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү (мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Суу белгиси
! rowspan=&quot;2&quot; |Басып чыгарылгын датасы
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_10.jpg|133x133px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_09.jpg|133x133px]]
|&lt;big&gt;1&lt;/big&gt;
|133×63
|ачык жашыл
|VII кылымдагы алтын динар; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд
|Борбордук банктын имараты
| rowspan=&quot;6&quot; |Падыша Абдалла, номинал
|[[31 декабря|31-декабрь]] 2007
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_16.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_15.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
|145×66
|кызгылт көк
|Мунай иштетүүчү завод; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд
|Аль-Жубайл портундагы танкер жана мунай терминалы
| rowspan=&quot;2&quot; |2007-жыл июль 
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_32.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_31.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|150×68
|күрөң
|Аль-Мораба падыша сарайы; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд
|Абдул-Азиздин тарыхый борбору
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_60.jpg|155x155px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_59.jpg|155x155px]]
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|155×70
|кочкул жашыл
|Асканын куполу мечити; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд
|[[Иерусалим|Иерусалимдеги]] Аль-Акса мечити
| rowspan=&quot;2&quot; |2007-жыл 21-май
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_56.jpg|160x160px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_55.jpg|160x160px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|160×72
|кызыл
|Масжид ан-Набави мечитинин жашыл куполу; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд
|Масжид ан-Набави мечити
|-
|[http://banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0036.htm]
|
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|166×74
|көгүш
|[[Кааба]]; Абдул-Азиз ибн Абдуррахман Аль Сауд
|Аль-Харам мечити
|2007-жыл сентябрь
|}

=== Салман доору ===
2016-жылдын 26-декабрында Сауд Арабиясынын борбордук банкы падыша Салман ибн Абдул-Азиз Аль Сауддун сүрөтү түшүрүлгөн жаңы сериядагы банкнотторду чыгарган. Бул сериянын номиналдары 2007-жылкы сериядагыдай эле, бирок 1 риял номиналындагы купюра чыгарылган эмес. 500 риялдык банкнотто Сауд Арабиясынын негиздөөчүсү Абдул-Азиз ибн Абдуррахман Аль Сауддун сүрөтү жайгаштырылган. 2020-жылдын 4-октябрында алгачкы 5 риял номиналындагы полимер банкнота, ошондой эле G20га мүчө мамлекеттерге арналган 20 риялдык купюра чыгарылган&lt;ref&gt;[https://www.sama.gov.sa/en-us/news/pages/news-618.aspx Saudi Central Bank. SAMA introduces the Five Riyal denomination made of polymer ... and it will start circulating on October 5th]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 2021-жылдын 25-апрелинде Vision 2030 программасынын беш жылдыгына арналган 200 риялдык банкнота жүгүртүүгө чыгарылган&lt;ref&gt;[https://study.com/academy/lesson/saudi-riyal-currency-history-symbol.html Saudi Riyal History, Features &amp; Facts]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |2016-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөт
! rowspan=&quot;2&quot; |Номинал
! rowspan=&quot;2&quot; |Өлчөмү (мм)
! rowspan=&quot;2&quot; |Түсү
! colspan=&quot;2&quot; |Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot; |Суу белгиси
! rowspan=&quot;2&quot; |Басып чыгарылгын датасы
|-
!Аверс
!Реверс
!Аверс
!Реверс
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_14.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_13.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;5&lt;/big&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |145×66
| rowspan=&quot;3&quot; |кызгылт көк
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Руб-эль-Хали]] чөлүндөгү мунай иштетүүчү завод; падыша Салман
| rowspan=&quot;3&quot; |Гүлдөр
|Падыша Салман, номинал
|26-декабрь 2016-жыл
|-
|[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2020-005.htm]
|
|&lt;big&gt;5 (полимер)&lt;/big&gt;
|Сауд Арбиясынын герби
|26-октябрь 2020-жыл
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_12.jpg|145x145px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_11.jpg|145x145px]]
|&lt;big&gt;5 (полимер)&lt;/big&gt;
|Сауд Арбиясынын герби
|2024
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_30.jpg|150x150px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_29.jpg|150x150px]]
|&lt;big&gt;10&lt;/big&gt;
|150×68
|күрөң
|Чеп; падыша Салман
|Эр-Рияддын панорамасы
| rowspan=&quot;4&quot; |Падыша Салман, номинал
|26-декабрь 2016-жыл
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_46.jpg|152x152px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_45.jpg|152x152px]]
|&lt;big&gt;20&lt;/big&gt;
|152×70
|зайтун сымал жашыл
|Падыша Салман
|G20 мүчө өлкөлөрүнүн картасы
|4-октябрь 2020-жыл
|-
|[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0040.htm]
|
|&lt;big&gt;50&lt;/big&gt;
|155×70
|жашыл
|Асканын куполу мечити; падыша Салман
|[[Иерусалим|Иерусалимдеги]] Аль-Акса мечити
| rowspan=&quot;2&quot; |26-декабрь 2016-жыл
|-
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_58.jpg|160x160px]]
| bgcolor=&quot;#000000&quot; |[[Файл:عملات_سعودية_(وجه_وظهر)_57.jpg|160x160px]]
|&lt;big&gt;100&lt;/big&gt;
|160×72
|кызыл
|Масжид ан-Набави мечитинин жашыл куполу; падыша Салман
|Масжид ан-Набави мечити
|-
|[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SARW2021-200-comm.htm]
|
|&lt;big&gt;200&lt;/big&gt;
|160×74
|боз
|Падыша Абдул-Азиз
|Правительственное здание Каср аль-Хукм, [[Эр-Рияд]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Падыша Абдул-Азиз, номинал
|25-апрель  2021-жыл
|-
|[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SAR/SAR0042.htm]
|
|&lt;big&gt;500&lt;/big&gt;
|166×74
|көгүш
|Кааба; падыша Абдул-Азиз
|Аль-Харам мечити, [[Мекка|Меке]]
|26-декабрь 2016-жыл
|}

== Валюта курсунун режими ==
Сауд Арабиясы улуттук валютасынын курсун кармап туруу үчүн Валюталык кеңеш режимин колдонот жана риялдын курсу АКШ долларына 3,75:1 курсу менен байланган&lt;ref&gt;[https://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2011/cr11292.pdf International Monetary Fund. Saudi Arabia: 2011 Article IV Consultation—Staff Report; Public Information Notice on the Executive Board Discussion]&lt;/ref&gt;. Банктардагы алмашуу курстары расмий курстан бир аз гана айырмаланат: сатып алуу 3,74 жана сатуу болжол менен 3,77. 2007-жылдын сентябрында өлкө өз валютасынын курсун АКШ долларына байлоодон баш тартуу ниетин жарыялаган&lt;ref&gt;[https://www.gazeta.ru/business/2019/04/05/12286009.shtml Газета.ru. Откажемся от доллара: Саудовская Аравия угрожает США]&lt;/ref&gt;. Кийинчерээк бул пландары ишке ашкан эмес&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2019/04/08/saudi/ Lenta. Саудовская Аравия отказалась обваливать доллар]&lt;/ref&gt;.
{{Алмаштыруу курсу|SAR}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.sama.gov.sa/ مهام البنك المركزي السعودي]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>otpf78jwbhmocsfqsztkfn1dyn3dghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ханджеза Карим Лемзарович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138235</id>
    <revision>
      <id>645325</id>
      <parentid>574905</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5424" sha1="t8ouwape9jchw6z8i6zwnujy4mk4z5c" xml:space="preserve">'''Карим Латифович Ханжеза''' (1982-жылы 22-августта туулган, Александровка айылы, Москва району, Чүй облусу, Кыргыз ССРи) — кыргызстандык коомдук ишмер жана саясатчы, Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты&lt;ref&gt;[https://talapker.shailoo.gov.kg/ru/okrg/46/3019/37486 ХАНДЖЕЗА КАРИМ ЛЕМЗАРОВИЧ]&lt;/ref&gt;. Дунгандардын коомдук ишмердигинде активдүү&lt;ref&gt;[https://analyt-kg.com/00404202510313 ОБЩЕСТВЕННОЕ ОБЪЕДИНЕНИЕ &quot;ДУНГАНЕ КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ&quot;]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==
Карим Ханжеза [[1982-жыл|1982-жылы]] [[22-август|22-августта]] [[Чүй облусу|Чүй облусунун]] [[Москва району|Москва районундагы]] [[Александровка (Москва району)|Александровка айылында]] туулган.

=== Билими ===
Үч жогорку билимге ээ. Бардык дипломдорду Б. Ельцин атындагы Кыргыз-Орус Славян университетинен (КРСУ) алган:

2003-жыл: Эл аралык мамилелер факультетин &quot;Саясат таануу&quot; адистиги боюнча аяктаган.

2004-жыл: Эл аралык мамилелер факультетинин магистратурасын &quot;Эл аралык мамилелер&quot; адистиги боюнча аяктаган.

2010-жыл: Юридикалык факультетин &quot;Эл аралык укук&quot; адистиги боюнча аяктаган.

Эмгек жолу жана коомдук ишмердүүлүгү
2010-жыл: &quot;Best of the best&quot; компаниясынын юристи.

2010–2015-жылдар: Жогорку Кеңештин депутаты Бахадыр Сулеймановдун коомдук юрисконсульту.

2011-жыл: &quot;Аверс&quot; ЖЧКсынын юрисконсульту.

2012–2015-жылдар: Александровка айылдык кеңешинин төрагасынын орун басары.

2013–2017-жылдар: &quot;Кут Билим&quot; ЖЧКсынын башкы директору.

2020–2021-жылдар: &quot;Ханжеза К. Л.&quot; ЖИ жеке ишкер.

Дунгандардын коомдук ишмердиги
Кыргыз Республикасындагы дунгандардын коомдук бирикмелериндеги негизги кызматтарды ээлейт:

2010–2012-жылдар: &quot;Кыргыз Республикасынын дунгандар ассоциациясы&quot; коомдук бирикмесинин (КРДА) башкармалыгынын мүчөсү жана Президенттин ыйгарым укуктуу өкүлү.

2012–2016-жылдар: &quot;Кыргызстан дунгандар ассоциациясы&quot; КБнын жаштар саясаты боюнча вице-президенти.

2016-жылдан азыркы убакка чейин: &quot;Кыргызстан дунгандар ассоциациясы&quot; коомдук бирикмесинин башкармалыгынын төрагасы.

== Саясий ишмердүүлүгү ==
2021-жылда Парламенттик шайлоого №23 Москва бир мандаттуу шайлоо округунан катышып, декабрь айында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаты болуп шайланган&lt;ref&gt;[https://7tv.kg/zhkga-zha-y-shajlangan-deputattar-kachan-mandat-alary-belgil-boldu-tizme/ ЖКга жаңы шайланган депутаттар качан мандат алары белгилүү болду (ТИЗМЕ)]&lt;/ref&gt;. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты катары Карим Ханджеза мамлекеттик тил саясатына байланыштуу маселелерди көтөрүп келген. 2022-жылы ал мектептерде кыргыз тилин окутуу сааттарын көбөйтүүнү сунуштап, азыркы эки саат жетишсиз экенин жана бул өзгөчө дунган жана башка улуттар жашаган аймактарда тилди үйрөнүүнүн натыйжалуулугуна терс таасирин тийгизип жатканын белгилеген&lt;ref&gt;[https://vesti.kg/politika/item/107345-deputat-karim-khandzheza-predlozhil-uvelichit-chasy-izucheniya-kyrgyzskogo-yazyka-v-shkolakh.html Депутат Карим Ханджеза предложил увеличить часы изучения кыргызского языка в школах]&lt;/ref&gt;.

== Жеке жашоосу ==
Үй-бүлөлүү, үч баласы бар.

== Булактар ==
[[Категория:Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаттары]]</text>
      <sha1>t8ouwape9jchw6z8i6zwnujy4mk4z5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сагынбаев Экмет Сагынбаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148561</id>
    <revision>
      <id>645285</id>
      <parentid>644903</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8589" sha1="gd94rs1guienz08bvu7esznakz95lbb" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
 |ысымы                 = Сагынбаев Экмет Сагынбаевич
 |сүрөтү                = Sagynbaev_Ekmet_1940_2020_1.jpg
 |туулган жылы          = 5.1.1940
 |тууган жери           = Эркин-Сай айылы, Панфилов району, Чүй облусу
 |каза болгон жылы      = 26.11.2020
 |өлгөн жери            = Бишкек
 |кесиби                = инженер-куруучу
 |жубайы                = Таирова Халида Мулашевна
 |сыйлыктары            = [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]
}}

'''Сагынбаев Экмет Сагынбаевич''' (5-январь 1940, Эркин-Сай айылы — 26-ноябрь 2020, Бишкек) — '''Республикасынын турак жай-коммуналдык чарба тармагынын эмгек сиңирген кызматкери, мамлекеттик башкаруучу жана инженер-куруучу.''' '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер.«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери.'''СССРдин [https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»] сыйлыгынын ээси.

== Биографиясы ==
Экмет Сагынбаевич Чүй облусунун Калинин районундагы (азыркы Жайыл району) Эркин-Сай айылында төрөлгөн. Орто мектепти аяктагандан кийин Фрунзе курулуш техникумуна окууга кирген. Техникумду аяктагандан кийин Фрунзе политехникалык институтунун курулуш факультетин сырттан окуп бүтүргөн. 

Курулуш тармагындагы алгачкы жылдары '''Фрунзе шаарындагы «Россия» кинотеатрынын, Финансы-экономикалык техникумунун (азыркы А. Токтоналиев атындагы Бишкек финансы-экономикалык колледжи) жана жаңы кичи райондордун курулушуна катышкан.''' Анын жетекчилиги астында шаардын архитектуралык көрүнүшүн калыптандырган маанилүү социалдык объекттер бой көтөргөн.

== Эмгек жолу ==
* 1958-жыл, 15-август — «Фрунзегорстрой» трестинин СМУ-2 башкармалыгында жумушчу, андан кийин мастер жана прораб.
* 1967-жыл, 16-март — «Ошгорстрой» трестинин СМУ-4 башкармалыгынын башкы инженери. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Ошгорстрой» трестинин буйруктары (1967-ж.).&lt;/ref&gt;

* 1970-жыл, 3-мартынан — «Ошоблстрой» трестинде кызматын уланткан.
* 1972-жыл, 3-май — «Южремстрой» трестинин башкаруучусунун орун басары. &lt;ref&gt;Ош облустук мамлекеттик архиви. «Южремстрой» трестинин жетекчи курамы боюнча буйруктары (1972-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1980-жыл, 24-ноябрь — Талас облустук турак жай-коммуналдык чарба (ТЖКЧ) башкармалыгынын башчысы. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf |title=Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель |publisher=archive.kg |accessdate=2026-04-10}}&lt;/ref&gt;
* 1987-жыл, 12-май — Иссык-Көл облустук «Иссыккульремстрой» трестинин башкаруучусу (Пржевальск ш.). &lt;ref&gt;Иссык-Көл облустук мамлекеттик архиви. Жетектөөчү курамдын буйруктары (1987–1992-жж.).&lt;/ref&gt;
* 1992-жыл, 22-июль — Балыкчы шаардык мамлекеттик администрациясынын бөлүм башчысы.
* 1993-жыл, 8-февраль — «Кыргызалтын» мамлекеттик концернинин бөлүм башчысы.
* 1995-жыл, 10-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын орун басары. &lt;ref&gt;Чүй облустук мамлекеттик архиви. Кант шаардык администрациясынын кадрдык буйруктары (1995-ж.).&lt;/ref&gt;
* 1997-жыл, 20-октябрь — Кант шаардык мамлекеттик администрациясынын башчысынын биринчи орун басары.
* 2002-жыл, 26-июнь — Аламүдүн районунун башкы архитекторунун орун басары.
* * 2005-жыл, 11-август — Иссык-Ата районундагы пенсионерлерди социалдык-психологиялык колдоо боюнча пилоттук долбоордун алкагындагы борбордун (клубунун) директору.

== Сыйлыктары ==
* '''[https://ru.wikipedia.org/wiki/Орден_«Знак_Почёта» Орден «Знак Почёта»]''' (СССР Жогорку Советинин Президиумунун Жарлыгы, 1966-ж., күбөлүк №396909);
* '''Кыргыз Республикасынын калкты тейлөө чөйрөсүнө эмгек сиңирген кызматкер''' (28-06-1990, күбөлүк №3353, Жарлыктын номери 109) &lt;ref&gt;[https://nagrada.srs.kg/Site/Awarded/63125 Мамлекеттик сыйлыктардын электрондук базасы (nagrada.srs.kg)]&lt;/ref&gt;;&lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст.&lt;/ref&gt;;
* '''«Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн» пенсионери''' (2001-ж., күбөлүк №6215) &lt;ref&gt;[https://cbd.minjust.gov.kg/46-186/edition/848451/ru Кыргыз Республикасынын алдындагы өзгөчө эмгеги үчүн пенсиялар жөнүндө Жобо].&lt;/ref&gt;;
* '''«Эмгек ардагери» медалы.'''

== Сүрөттөр жана документтер ==
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Өлүмү ==
Сагынбаев Экмет Сагынбаевич 2020-жылы дүйнөдөн кайткан. Сөөгү Бишкек шаарындагы «Ала-Арча» тарыхый-мемориалдык комплексине коюлган.

== Шилтемелер ==
{{reflist}}

== Колдонулган адабияттар ==
* Сагынбаев Э.С. Эмгек китепчеси.
* «Түштүкремстрой» жана «Ысыккөлремстрой» тресттеринин архивдери.
* КР Борбордук мамлекеттик архивинин материалдары.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Chuj_Chujskoe_Regionalnoe_Upravlenie.pdf Чүй облустук мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Talasskii_raigosarhiv.pdf Талас областынын мамлекеттик архиви. Путеводитель.] — archive.kg.
* '''Кыргыз ССРинин калкты тейлөө чөйрөсүнүн эмгек сиңирген кызматкери''' (1990-ж., күбөлүк №3353) &lt;ref&gt;Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ведомосттору, 1990, №12, 184-ст. [http://cbd.minjust.gov.kg/ Электрондук база Минюста КР].&lt;/ref&gt;;
* [http://archive.kg/images/Putevoditel/Karakol_gorarchv.pdf Каракол шаардык мамлекеттик архиви. Путеводитель.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — archive.kg.</text>
      <sha1>gd94rs1guienz08bvu7esznakz95lbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сирия фунту</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150858</id>
    <revision>
      <id>645304</id>
      <parentid>643300</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24086" sha1="duvy18tat16qcpymv3apz378twcvu8o" xml:space="preserve">{{Валюта
 |Аталышы                   = Сирия фунту
 |Расмий аталышы            = الليرة السورية
 |Тил коду                  = ar
 |ВЖК-ky                   = Сирия фунту
 |ISO-en                   = Syrian Pound 
 |ISO-fr                   = Livre syrienne
 |Сүрөт                    =
 |Сүрөт2                   =
 |Жалпы сүрөт аталышы      = 
 |Сүрөт аталышы            = 
 |Сүрөт аталышы2           = 
 |Эни                      = 
 |Сүрөт эни                = 125px
 |Сүрөт эни2               = 125px
 |ISO                      = SYP
 |ISO сандык               = 760
 |ISO2                     = 
 |ISO сандык2              = 
 |ISO3                     = 
 |ISO сандык3              = 
 |Эмитент                  = {{Өлкө желеги|Сирия}}
 |Расмий колдонуучулар     = 
 |Бейрасмий колдонуучулар  = 
 |Турат1                   = пиастр
 |Шайкештик1               = 100
 |Турат2                   = 
 |Шайкештик2               = 
 |Турат3                   = 
 |Шайкештик3               = 
 |Турат4                   = 
 |Шайкештик7               = 
 |Эселик1                  = 
 |Шайкештик4               = 
 |Эселик2                  = 
 |Шайкештик5               = 
 |Эселик3                  = 
 |Шайкештик6               = 
 |Параллелдүү1             = 
 |Параллелдүү2             = 
 |Параллелдүү3             = 
 |Символ                   = .ل.س • SP • LS • S£
 |Аббревиатура             = SYP
 |Белгиленүү               = S£
 |Монеталар                = 1, 2, 5, 10, 25, 50 сирия фунту
 |Банкноттор               = 50, 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000 сирия фунту
 |Киргизилди               = 1919-жыл
 |Киргизилди-соңу          = 
 |Алмаштырды               = Мисир фунту
 |Хроника                  = 
 |Борбордук банк           = Сирия борбордук банкы
 |Борбордук банк_сайт      = www.cb.gov.sy
 |Басып чыгарат            = 
 |Басып чыгарат_сайт       = 
 |Акча сарайы              = 
 |Акча сарайы_сайт         = 
 |Акча сарайы2             = 
 |Акча сарайы_сайт2        = 
 |Курс1                    = 
 |Валюта1                  = 
|Курс2                    = 
 |Валюта2                  = 
|Курс3                    = 
 |Валюта3                  = 
|Курс4                    = 
 |Валюта4                  = 
|Курс5                    = 
 |Валюта5                  = 
|Курс6                    = 
 |Валюта6                  = 
|Дата                     = 
 |Уики-казына             = Money of Syria
|Инфляция                 = 139%
|Жыл                      = 2023
 |ШилтемеТобу              = a
}}
'''Сирия фунту''' ({{lang-ar|الليرة السورية}}) — [[Сирия|Сириянын]] расмий акча бирдиги. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — SYP, сандык коду — 760&lt;ref&gt;[https://stat.gov.kg/media/Файлs/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Расмий белгиси — '''LS''', '''SP''' жана '''.ل.س''', эмитенти — Сирия борбордук банкы. Бир сирия фунту номиналдуу түрдө 100 пиастрдан турат.

== Тарыхы ==
Биринчи дүйнөлүк согушка чейин Сирия Осмон империясынын курамында болгондугуна байланыштуу, расмий төлөм каражаты катары осмон лирасы колдонулган. Осмон империясы кулагандан кийин Сирия, Ливан, Иордания жана Палестина сыяктуу мандаттык аймактарда мисир фунту жүгүртүүгө кирген.

Франция Сирия менен Ливанды өз башкаруусуна алганда, мисир валютасын алмаштыруу үчүн Сирия банкына (Осмон банкынын филиалы) жаңы валюта чыгаруу укугун берген. Сирия фунту 1919-жылы киргизилип, башында наркы 20 француз франкына тең болгон.

Кийинчерээк банктын аталышы Сирия жана Ливан банкы (BSL) болуп өзгөрүп, 1924-жылдан тарта эки мамлекетке жалпы валюта чыгара баштаган. 15 жылдык мөөнөттөн кийин, банк бул валютаны эки башка (бирок эки өлкөдө тең жүрүүчү) акча бирдигине бөлүнгөн.

1958-жылга чейин банкноттордун алдыңкы бети арабча, арткы бети французча болгон.

1958-жылдан кийин арткы бетине англисче текст жазыла баштаган.

Эгемендүүлүктөн кийин монеталардан француз тили алынып салынып, арабча гана жазуулар калган.

1998-жыл жаңы сериядагы банкноттор чыгып, 1000 фунттук купюра кошулган.

2017-жылы 2000 фунттук купюра жүгүртүүгө кирген.

2021-жылы 5000 фунттук жаңы купюра чыгарылган&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20210125/palmira-1594439197.html РИА. Сирия вводит в оборот купюру с барельефом разрушенного храма в Пальмире]&lt;/ref&gt;.

2025-жыл (декабрь) сириянын Борбордук банкы деноминация жарыялап, акчаны 1:100 катышында өзгөрткөн. Жаңыдан 10, 25, 50, 100, 200 жана 500 фунттук номиналдагы банкноттор чыга баштаган.

== Банкноттор ==

=== 1950—1958-жылдардагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center&quot;
!colspan=&quot;9&quot;| 1950—1958-жылдардагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(риал)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| [[Файл:1-Livre-syria-1957.jpg|138px]]
| [[Файл:1-Livre-back-syria-1957.jpg|138px]]
| &lt;big&gt;1
| 138×65
| күрөң
|rowspan=&quot;6&quot;| Герб
| Дамасктагы Омейяд мечити
|rowspan=&quot;2&quot;| 1950, 1957
|-
| [[Файл:5-Livres-syria-1957.jpg|149px]]
| [[Файл:5-Livres-back-syria-1957.jpg|149px]]
| &lt;big&gt;5
| 149×72
| ачык сары
| Алеппо сепили
|-
| [[Файл:10-Livres-syria-1955.jpg|160px]]
| [[Файл:10-Livres-back-syria-1955.jpg|160px]]
| &lt;big&gt;10
| 160×77
| бирюза түстүү
| Дамасктагы Теккийе Сулеймания мечити
|rowspan=&quot;2&quot;| 1950, 1955
|-
| [[Файл:25-Livres-syria-1955.jpg|172px]]
| [[Файл:25-Livres-back-syria-1955.jpg|172px]]
| &lt;big&gt;25
| 172×84
| кызыл
| Адриан дарбазасы жана Пальмирадагы мамылар
|-
| [[Файл:50-Livres-syria-1957.jpg|183px]]
| [[Файл:50-Livres-back-syria-1957.jpg|183px]]
| &lt;big&gt;50
| 183×90
| жашыл
| Дамасктагы Аль-Азем сарайы
|rowspan=&quot;2&quot;| 1950, 1958
|-
| [[Файл:100-Livres-syria-1957.jpg|195px]]
| [[Файл:100-Livres-back-syria-1957.jpg|195px]]
| &lt;big&gt;100
| 195×96
| кызгылт көк
| Хаман суу дөңгөлөгү
|+
|}

=== 1958—1962-жылдардагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;10&quot;| 1958—1962-жылдардагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| [[Файл:1-Syrian-Pound-1958.jpg|130px]]
| [[Файл:1-Syrian-Pound-back-1958.jpg|130px]]
| &lt;big&gt;1
| 130×65
| сары
|rowspan=&quot;3&quot;| Жумушчу
| Хаман суу дөңгөлөгү
|rowspan=&quot;5&quot;| 1958
|-
| [[Файл:5-Syrian-Pounds-1958.jpg|140px]]
| [[Файл:5-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|140px]]
| &lt;big&gt;5
|rowspan=&quot;2&quot;| 140×70
| зайтун түстүү
| Алеппо сепили
|-
| [[Файл:10-Syrian-Pounds-1958.jpg|140px]]
| [[Файл:10-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|140px]]
| &lt;big&gt;10
| ачык кызыл
| Дамасктагы Омейяд мечити
|-
| [[Файл:25-Syrian-Pounds-1958.jpg|160px]]
| [[Файл:25-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|160px]]
| &lt;big&gt;25
|rowspan=&quot;2&quot;| 160×75
| көк
|rowspan=&quot;3&quot;| Пахта терүү
| Дамасктагы Аль-Азем сарайы
|-
| [[Файл:50-Syrian-Pounds-1958.jpg|160px]]
| [[Файл:50-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|160px]]
| &lt;big&gt;50
| ачык сары
| Султан Селим мечити
|-
| [[Файл:100-Syrian-Pounds-1958.jpg|180px]]
| [[Файл:100-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|180px]]
| &lt;big&gt;100
|rowspan=&quot;2&quot;| 180×85
| жашыл
| Адриан дарбазасы жана Пальмирадагы мамылар
| 1958, 1962
|-
| [[Файл:500-Syrian-Pounds-1958.jpg|180px]]
| [[Файл:500-Syrian-Pounds-back-1958.jpg|180px]]
| &lt;big&gt;500
| күрөң
| Угарит падышалыгынын урандыларынан табылган дубалар
| Угариттеги Ваал ибадатканасынан алынган алтын чөйчөк
| 1958
|+
|}

=== 1963—1982-жылдардагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;9&quot;| 1963—1982-жылдардагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| [[Файл:1-Syrian-Pound-1967.jpg|130px]]
| [[Файл:1-Syrian-Pound-back-1967.jpg|130px]]
| &lt;big&gt;1
| 130×65
| сары
|rowspan=&quot;3&quot;| Жумушчу
| Хаман суу дөңгөлөгү
| 1963, 1967, 1973, 1978, 1982
|-
| [[Файл:5-Syrian-Pounds-1970.jpg|140px]]
| [[Файл:5-Syrian-Pounds-back-1970.jpg|140px]]
| &lt;big&gt;5
|rowspan=&quot;2&quot;| 140×70
| жашыл
| Алеппо сепили
| 1963, 1967, 1970, 1973
|-
| [[Файл:10-Syrian-Pounds-1968.jpg|140px]]
| [[Файл:10-Syrian-Pounds-back-1968.jpg|140px]]
| &lt;big&gt;10
| ачык кызыл
| Дамасктагы Омейяд мечити
| 1965, 1968, 1973
|-
| [[Файл:25-Syrian-Pounds-1970.jpg|160px]]
| [[Файл:25-Syrian-Pounds-back-1970.jpg|160px]]
| &lt;big&gt;25
|rowspan=&quot;2&quot;| 160×75
| көк
| Токуучу
| Босра амфитеатры
|rowspan=&quot;2&quot;| 1966, 1970, 1973
|-
| [[Файл:50-Syrian-Pounds-1970.jpg|160px]]
| [[Файл:50-Syrian-Pounds-back-1970.jpg|160px]]
| &lt;big&gt;50
| күрөң
| Дан жыйноочу комбайн
| Дамасктагы Улуттук музей
|-
| [[Файл:100-Syrian-Pounds-1971.jpg|180px]]
| [[Файл:100-Syrian-Pounds-back-1971.jpg|180px]]
| &lt;big&gt;100
| 180×85
| кызгылт
| Латакия портундагы дан элеватору жана силос
| Гидроэлектростанция
| 1966, 1968, 1971, 1974
|+
|}

=== 1976—1992-жылдардагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;9&quot;| 1976—1992-жылдардагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
|colspan=&quot;2&quot;| [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0099.htm]
| &lt;big&gt;1
| 130×65
| күрөң,&lt;br&gt;ачык сары
| Дамасктагы Омейяд мечити
| Дан жыйноочу комбайн
| 1977
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0100.htm]
| &lt;big&gt;5
|rowspan=&quot;2&quot;| 140×70
| жашыл
| Босрадагы Рим театры, Аллат Минерва
| Жип ийрүүчү машина, пахта терүү
|rowspan=&quot;4&quot;| 1977, 1978, 1982, 1988, 1991
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0101.htm]
| &lt;big&gt;10
| кызгылт көк,&lt;br&gt;жашыл
| Дамасктагы Аль-Азем сарайы
| Деңиз суусун тузсуздандыруу заводу
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0102.htm]
| &lt;big&gt;25
|rowspan=&quot;2&quot;| 155×75
| көк,&lt;br&gt;кызгылт көк
| Крак де Шевалье, Саладин султаны
| Сириянын Борбордук банкынын имараты
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0103.htm]
| &lt;big&gt;50
| күрөң
| Шумерлердин Мари урандыларынан табылган пирдин айкели, Евфрат дарыясындагы Табка дамбасы
| Алеппо сепили
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0104.htm]
| &lt;big&gt;100
| 165×80
| жашыл,&lt;br&gt;кызгылт көк
| Адриан дарбазасы жана Пальмирадагы мамылар, Зенобия ханыша
| Дан түшүрүү пункту, Латакия порту
| 1977, 1978, 1982, 1990
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0105.htm]
| &lt;big&gt;500
| 180×85
| кызгылт көк,&lt;br&gt;күрөң
| Угарит падышалыгынын урандыларынан табылган дубалар
| Угариттеги Ваал ибадатканасынан алынган алтын чөйчөк
| 1976, 1979, 1982, 1986, 1990, 1992
|+
|}

=== 1998-жылдагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;9&quot;| 1998-жылдагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;выпуска
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0107.htm]
| &lt;big&gt;50
| 150×75
| күрөң,&lt;br&gt;ачык сары
| Алеппо сепили, Хамадагы нори
| Хафез Асад китепканасы, Аббасийин стадиону, балдар, бир тал жүзүм
| 1998
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0108.htm]
| &lt;big&gt;100
| 155×75
| көгүлтүр,&lt;br&gt;кызгылт көк
| Араб Филипп I, Босрадагы Рим театры
| Дамаск вокзалы, поезд, жол түйүнү, алмурут бутагы
| 1998
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0109.htm]
| &lt;big&gt;200
| 160×75
| кызыл
| Салахиддин айкели, Дамасктагы белгисиз жоокердин күмбөзү
| Пахта бадалдары, токуу фабрикасы, электр станциясы
| 1997
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0110.htm]
| &lt;big&gt;500
| 165×75
| боз,&lt;br&gt;жашыл
| Зенобия, Пальмира
| Табка дамбасы, талааларды сугаруу, мөмө-жемиштер жана жашылчалар
| 1998
|-
| colspan=&quot;2&quot; | [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR0111.htm]
| &lt;big&gt;1000
| 170×75
| көгүлтүр,&lt;br&gt;жашыл
| Президент Хафез Асаддын портрети, Омейяд мечити
| Сириядагы мунай өнөр жайы, дан жыйнооч комбайны, кеме
| 1997
|+
|}

=== 2009-2024-жылдардагы серия ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
!colspan=&quot;9&quot;| 2009-2024-жылдардагы серия
|-
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYR-CBS.htm#SYRIA|title=SYRIA - INSTITUT D'ÉMISSION / BANQUE CENTRALE / CENTRAL BANK|website=www.banknote.ws|access-date=2026-03-27}}&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
!rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
!rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
!colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
!rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| [[Файл:50 Pounds Syria 2009(Back).jpg|135px]] 
| [[Файл:50 Pounds Syria 2009.jpg|135px]] 
| &lt;big&gt;50
| 135×65
| боз,
| Эбладан табылган чопо такталар
| Хафез аль-Асад китепканасы, Дамасктагы Хафез аль-Асаддын эстелиги
| 2009 2021
|-
| [[Файл:100 Pounds Syria 2009.jpg|140px]] 
| [[Файл:100 Pounds Syria 2009(back).jpg|140px]]
| &lt;big&gt;100
| 140×65
| кызыл
| Босрадагы байыркы амфитеатр жана арка
| Дамаск шаарындагы Умайяд мечитинин фрагменти, байыркы монета
| 2009 2021
|-
| [[Файл:200 Pounds Syria 2009.jpg|145px]]
| [[Файл:200 Pounds Syria 2009(back).jpg|145px]]
| &lt;big&gt;200
| 145×65
| күрөң
| Эль-Аси дарыясындагы Хамадагы нория
| Пальмирадагы Баал ибадатканасынын шыбы
| 2009 2021
|-
| [[Файл:500 Pounds Syria 2013.jpg|150px]]
| [[Файл:500 Pounds Syria 2013(back).jpg|150px]]
| &lt;big&gt;500
| 150×65
| көгүлтүр
| Дамасктагы опера театры
| Музыканттар тартылган фреска, чопо такта
| 2013
|-
| [[Файл:1000 Pounds Syria 2013(back).jpg|155px]]
| [[Файл:1000 Pounds Syria 2013.jpg|155px]]
| &lt;big&gt;1000
| 155×65
| жашыл
| Босрадагы байыркы амфитеатр
| Эс-Сувайдадан алынган байыркы рим мозаикасы, зайтун бутактары
| 2013
|-
| [[Файл:2000 Pounds Syria 2015.jpg|160px]]
| [[Файл:2000 Pounds Syria 2015(back).jpg|160px]]
| &lt;big&gt;2000
|rowspan=&quot;2&quot;| 160×65
| кызгылт көк
| Дамасктагы Омейяд мечити, президент Башар Асаддын портрети
| Сирия Улуттук Ассамблеясынын имаратынын ички көрүнүшү
| 2009 2015 2021
|-
| [[Файл:5000 Pounds Syria 2024.jpg|160px]]
|
| &lt;big&gt;5000
| күрөң
| Дамасктагы Сириянын мамлекеттик желегинин фонунда жоокердин эстелиги
| Пальмирадагы Баал ибадатканасынан алынган фресканын фрагменти
| 2019 2021 2023 2024
|+
|}

=== 2025-жылдагы серия ===
2025-жылдын декабрь айында Сирия фунту 1:100 катышында деноминацияланган, Башар Асаддын режими кулатылгандан бери чыгарылган биринчи сириялык банкноттор болуп саналат. Жаңы банкноттордо ар кандай айыл чарба өсүмдүктөрүнүн жана жаныбарлардын сүрөттөрү тартылган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2025/12/30/olivki-i-rozy-zamenili-asada-na-kupyurakh-v-sirii.html|title=Оливки и розы заменили Асада на купюрах в Сирии|lang=ru|date=2025-12-30|publisher=[[Московский комсомолец]]|access-date=2025-12-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Банкноттор 2026-жылдын 1-январында жүгүртүүгө киргизилген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-start-currency-swap-january-1-central-bank-governor-says-2025-12-25/|title=Syria to start currency swap on January 1, central bank governor says|lang=en|date=2025-12-25|publisher=[[Reuters]]|access-date=2025-12-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/v-sirii-vvedeny-v-oborot-novye-kupury-bez-portretov-asadov/a-75362540|title=В Сирии введены в оборот новые купюры без портретов Асадов|lang=ru|first=Владимир|last=Бегунков|description=|date=2026-01-01|publisher=[[Deutsche Welle]]|access-date=2026-01-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
! colspan=&quot;9&quot;| 2025-жылдагы серия
|-
! colspan=&quot;2&quot;| Сүрөт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
! rowspan=&quot;2&quot;| Номинал&lt;br&gt;(фунт)
! rowspan=&quot;2&quot;| Өлчөмү&lt;br&gt;(мм)
! rowspan=&quot;2&quot;| Негизги&lt;br&gt;түсү
! colspan=&quot;2&quot;| Сүрөттөөмөсү
! rowspan=&quot;2&quot;| Басылган&lt;br&gt;жылдары
|-
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
! Алдыңкы бети
! Арткы бети
|-
| [[Файл:LS 25 note (Syria).png|158px]]
| [[Файл:Syrian lira 10 back.png|158px]]
| &lt;big&gt;10
|rowspan=&quot;6&quot;| 158×65
| кызыл
| Дамаск розасынын жана көпөлөктүн сүрөтү. Сириянын герби
| rowspan=&quot;6&quot; | Сириянын Борбордук банкынын имараты в [[Дамаск|Дамаске]], фонунда үч жылдыз 
| rowspan=&quot;6&quot;| 2025
|-
| [[Файл:LS 25 note (Syria) - 2.png|158px]]
| [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYRW0120.htm]
| &lt;big&gt;25
| көк
| Тут жана куш. Сириянын герби
|-
| [[Файл:LS 50 note (Syria).png|158px]]
| [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYRW0121.htm]
| &lt;big&gt;50
| ачык сары
| Апельсин жана деңиз раковинасы. Сириянын герби
|-
| [[Файл:LS 100 note (Syria).png|158px]] 
| [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYRW0122.htm]
| &lt;big&gt;100
| кызгылт
| Пахта жана антилопа. Сириянын герби
|-
| [[Файл:LS 500 note (Syria).png|158px]] 
| [http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYRW0123.htm]
| &lt;big&gt;200
| жашыл
| Зайтун жана жылкы. Сириянын герби
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[http://www.banknote.ws/COLLECTION/countries/ASI/SYR/SYRW0124.htm]
| &lt;big&gt;500
| сары
| Буудай жана таранчы. Сириянын герби
|}
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Syrien-B-En.htm Сириянын тарыхый банкноттору]
* [https://sp-today.com/en Syrian Pound Today Exchange Rates]
{{Азия валюталары}}</text>
      <sha1>duvy18tat16qcpymv3apz378twcvu8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тамила Абдинабиевна Маматова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151033</id>
    <revision>
      <id>645308</id>
      <parentid>644359</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21450" sha1="5miprv1bq6y4htj885g3n6dcra2jd7j" xml:space="preserve">'''Тамила Абдинабиевна Маматова''' — белгилүү кыргызстандык монументалист-скульптор, портретчи, Чыңгыз Айтматов атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты. 1987-жылы 7-октябрда [[Жалал-Абад облусу| Жалал-Абад облусунун]] Ала-Бука районундагы Келте айылында төрөлгөн.

[[File:DSC 0692лауреат Госпремии Кыргызстана сульптор Тамила Маматова 2022.jpg|thumb|DSC 0692лауреат Госпремии Кыргызстана сульптор Тамила Маматова 2022]]

[[Кыргызстан]]дын таанымал заманбап скульпторлорунун бири&lt;ref name=&quot;caravan-info&quot;&gt;{{Cite web|url=https://caravan-info.kg/ru/culture/431260-v-bishkeke-otkrylas-vystavka-tamily-mamatovoy-ritmy-zhizni.html|title=В Бишкеке открылась выставка Тамилы Маматовой — «Ритмы жизни»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;. Анын айкелдери дүйнөнүн көптөгөн шаарларында орнотулган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bishkek.events/event/tamila-mamatova/|title=Выставка художницы Тамилы Маматовой|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;. 2025-жылы Бишкектеги Ала-Тоо аянтында Т. Маматова жараткан чыккан «[[Айкөл Манас]]» эстелиги ачылган&lt;ref name=&quot;24.kz&quot;&gt;{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/in-the-world/719592-novyj-pamyatnik-manasu-ustanavlivayut-na-glavnoj-ploshchadi-bishkeka|title=Новый памятник Манасу устанавливают на главной площади Бишкека|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;. [[Кыргызстандын эгемендүүлүк күнү|Эгемен Кыргызстандын]] жалгыз аял-скульптору&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/403984_skylptyra_ytro_tamily_mamatovoy_ykrasit_odin_iz_etno_parkov_rossii.html|title=Скульптура &quot;Утро&quot; Тамилы Маматовой украсит один из этно-парков России|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==
Тамила Маматова 1987-жылы 7-октябрда Жалал-Абад облусунун Ала-Бука районундагы Келте айылында төрөлгөн. Ата-энеси саламаттыкты сактоо тармагында эмгектенишкен: атасы Маматов Абдинаби — дарыгер, апасы Ормонова Тургунбу — медайым. Бала кезинен эле сүрөт тартууга жана чопо ийлөөгө кызыккан&lt;ref name=&quot;КНМИИ&quot;&gt;{{Cite web|url=https://knmii.kg/moj-ajtmatov/|title=Мой Айтматов|accessdate=2026-03-05|archive-date=|archive-url=|url-status=}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Он биринчи класста окуп жүргөндө Ош шаардык жаштар сынагында жыгачтан жасаган [[Курманжан датка]] айкели экинчи орунду ээлеген&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.msn.kg/ru/news/29028/|title=Скульптура — дело женское|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
2006-жылы орто мектепти аяктагандан кийин [[Ош мамлекеттик университети|Ош мамлекеттик университетинин]] көркөм сүрөт факультетине тапшырган. 2007-жылы окутуучуларынын кеңеши менен окуу жайын которуп&lt;ref name=&quot;kaktus.media&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/415200_za_eto_menia_lishili_krasnogo_diploma._skylptor_ob_istorii_sozdaniia_pamiatnika_aytmatovy.html|title=&quot;За это меня лишили красного диплома&quot;. Скульптор об истории создания памятника Айтматову|accessdate=2026-03-06|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;, Кыргыз улуттук көркөм сүрөт академиясынын скульптура факультетине кирген. 2012-жылы аны аяктаган соң, [[Илья Репин атындагы Санкт-Петербург көркөм сүрөт академиясы|Илья Репин атындагы Санкт-Петербург көркөм сүрөт академиясынын]] скульптура факультетине тапшырган. Академияны 2018-жылы бүтүрүп, Кыргызстанга кайтып келген&lt;ref name=&quot;kaktus.media&quot;/&gt;.
Тамила Маматованын педагогдору жана насаатчылары: [[СССРдин эл сүрөтчүсү]] [[Садыков, Тургунбай Садыкович|Т. С. Садыков]], Кыргызстандын эл сүрөтчүсү, профессор [[Шестопал, Виктор Арнольдович|В. А. Шестопал]], скульптура боюнча профессорлор [[Чаркин, Альберт Серафимович|А. С. Чаркин]], П. А. Шевченко, [[Петров, Борис Анатольевич|Б. А. Петров]] жана [[Корнеев, Иван Борисович|И. Б. Корнеев]] болгон&lt;ref name=&quot;КНМИИ&quot;/&gt;.
2019-жылы Кыргызстандын Сүрөтчүлөр союзуна жана ISSA Бүткүл дүйнөлүк скульптуралык симпозиумдар ассоциациясына мүчө болуп кабыл алынган&lt;ref name=&quot;art-katalog&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.art-katalog.com/ru/biography/998|title=Маматова Тамила Абдинабиевна|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Чыгармачылыгы == 
Тамила Маматова [[Кыргызстан]]дын эң көрүнүктүү заманбап скульпторлорунун бири болуп саналат&lt;ref name=&quot;caravan-info&quot;/&gt;. Ал актриса [[Турсунбаева, Таттыбүбү|Таттыбүбү Турсунбаеванын]] бюсту&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1644157260#gsc.tab=0|title=Кыргызский скульптор Тамила Маматова создала прекрасные бюсты-памятники Ч.Айтматову и актрисы Таттыбубу Турсунбаевой|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;, жазуучу [[Айтматов, Чыңгыз Төрөкулович|Чыңгыз Айтматовдун]] эстелиги сыяктуу терең жана кылдат иштердин автору.

[[File:Chingiz Aitmatov by Tamila Mamatova.jpg|thumb|Chingiz Aitmatov by Tamila Mamatova|thumb|Чыңгыз Айтматовдун айкели]]

Чыңгыз Айтматовдун үч метрлик скульптурасы Тамиланын дипломдук иши болгон, ал анын үстүндө бир жылга жакын иштеген&lt;ref name=&quot;kaktus.media&quot;/&gt;. 2019-жылы бул иш социалдык тармактарда, өзгөчө [[Интернет]]тин казакстандык сегментинде абдан популярдуу болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.sputnik.kg/20200617/kyrgyzstan-tamila-mamatova-skulptor-intervyu-1048706292.html|title=Мама плакала, пока читала комментарии, — скульптор, чья работа покорила Кырнет|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://biz.kz/avtor-skulptur-abaya-auezova-ajtmatova-ya-ne-zhdu-vdohnoveniya-zahozhu-v-masterskuju-beru-v-ruki-glinu-i-ono-poyavlyaetsya/|title=Скульптор из Кыргызстана Тамила Маматова известна своим монументальным искусством. Образы исторических личностей, запечатленные в глине, камне или бронзе, завораживают|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;. Казакстандыктар аны [[Алматы облусу|Алматы облусунда]] жаңы орнотулган [[Кунаев, Динмухамед Ахмедович|Кунаевдин]] эстелиги менен салыштырышып, автордон [[Абай Кунанбаев|Абайдын]] скульптурасын жасоону суранышкан&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/aytmatova-poprosili-sozdat-abaya-skulptor-kyirgyizstana-429708/|title=После Айтматова попросили создать Абая. Скульптор из Кыргызстана сделала казахстанцам подарок|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
Скульптордун ондогон иштери дүйнөнүн ар кайсы шаарларында орнотулган. Эң белгилүүлөрүнүн арасында — Кыргызстандын борборунун башкы аянтындагы Манастын эстелиги бар. Бул 33 метрлик монументтин ачылышы өлкөнүн көз карандысыздыгынын 33 жылдыгына карата өткөрүлгөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaktus.media/doc/528803_v_bishkeke_oficialno_otkryli_novyy_pamiatnik_manasy._kak_eto_bylo_foto_i_video.html|title=В Бишкеке официально открыли новый памятник Манасу. Как это было (фото и видео)|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;. 

Бишкектеги Мухтар Ауэзов менен Чыңгыз Айтматовдун достугуна арналган «Достуктун алтын көпүрөсү» эстелиги 2025-жылы Кыргызстан менен [[Казакстан]]дын президенттери [[Жапаров, Садыр Нургожоевич|Садыр Жапаров]] жана [[Токаев, Касым-Жомарт Кемелевич|Касым-Жомарт Токаевдин]] катышуусунда салтанаттуу түрдө ачылган&lt;ref name=&quot;kabarlar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kabarlar.org/kultura/v-bishkeke-ustanovlen-pamyatnik-zolotoj-most-druzhby/|title=В Бишкеке установлен памятник «Золотой мост дружбы»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
[[File:DSC 0061 Золотой мост дружбы.2025.Паарк Ынтымак 2.Кыргызстан.jpg|thumb|DSC 0061 Золотой мост дружбы.2025.Паарк Ынтымак 2.Кыргызстан]]
[[Файл:Manas Tamila.jpg|thumb]]
Искусство таануучулардын баамында, скульптордун кийинки чыгармачылыгы олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болуп, адам табиятын жана улуттук иденттүүлүктү терең ачууга көбүрөөк көңүл бурула баштаган. Анын иштери барган сайын экспрессивдүү жана пластикалуу болуп жатканы белгиленет&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bsam.ru/?p=42886|title=«Ритмы жизни»: Персональная выставка Тамилы Маматовой в музее ИЗО|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

=== Белгилүү эмгектери ===
*[[Көкшөтау]] шаарындагы Абайдын бюсту (2021).
*[[Чолпон-Ата]]дагы Мухтар Ауэзовдун үй-музейиндеги жазуучу [[Ауэзов, Мухтар Омарханович|Мухтар Ауэзовдун]] бюсту (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://silkwaytv.kz/ru/izvestnogo-kyrgyzskogo-skulptora-nagradili-ordenom-dostyk|title=Известного кыргызского скульптора наградили орденом «Достык»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
* [[Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театры|Т. Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театрындагы]] актриса Таттыбүбү Турсунбаеванын бюсту (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kyrgyzcinema.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3775&amp;Itemid=4&amp;lang=ru|title=Бюст актрисы Таттыбүбү Турсунбаевой установили в Бишкеке|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
* [[Берлин]]деги «Жаш манасчы» скульптурасы (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://govori.tv/berlinde-ornotulgan-zhash-manaschy-ajkelinin-avtoru-tamila-mamatova-bildir-zhazdy/|title=Берлинде орнотулган “Жаш манасчы” айкелинин автору Тамила Маматова билдирүү жазды|lang=ky|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
* [[Эрфурт]] шаарынын Соода-өнөр жай палатасындагы «Кыргыз кызы» скульптурасы (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economist.kg/society/2024/10/09/v-giermanii-ustanovili-skulpturu-kyrghyzskaia-dievushka-odnim-iz-sponsorov-vystupil-babanov-2/|title=В Германии установили скульптуру «Кыргызская девушка» – одним из спонсоров выступил Бабанов|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.
* Бишкектеги «Достуктун алтын көпүрөсү» эстелиги (2025)&lt;ref name=&quot;kabarlar&quot;/&gt;.
*	Бишкектеги «Айкөл Манас» эстелиги (2025)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bishkek.gov.kg/ru/post/31868|title=В столице прошло открытие памятника «Айкөл Манас»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Көргөзмөлөрү ==
*	Санкт-Петербург, Улуттар үйүндөгү жеке көргөзмөсү (2016)
*	[[Москва]], Кыргызстандын маданият үйүндөгү жеке көргөзмөсү (2017)
*	Санкт-Петербург, [[Таврический сарайы|Таврический сарайындагы]] жеке көргөзмөсү (2018)
*	Санкт-Петербург, И. Е. Репин атындагы Көркөм сүрөт академиясынын устаканасындагы жеке көргөзмөсү (2018)&lt;ref name=&quot;КНМИИ&quot;/&gt;
*	Бишкек, Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт музейиндеги «Менин Айтматовум» аттуу жеке көргөзмөсү (2018)&lt;ref name=&quot;vb.kg&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/403984_skylptyra_ytro_tamily_mamatovoy_ykrasit_odin_iz_etno_parkov_rossii.html|title=Скульптура &quot;Утро&quot; Тамилы Маматовой украсит один из этно-парков России|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
*	[[Будапешт]], Кыргызстан менен [[Венгрия]]нын ортосундагы дипломатиялык мамилелердин орношунун 30 жылдыгына арналган жеке көргөзмөсү (2022)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kg.archive.kabar.kg/news/budapeshtte-kyrgyzstandyk-tamila-mamatovanyn-skul-pturalarynyn-k-rg-zm-s-achyldy/|title=Будапештте кыргызстандык скульптор Тамила Маматованын жеке көргөзмөсү ачылды|accessdate=2026-03-05|archive-date= |lang=ky |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
*	Бишкек, Гапар Айтиев атындагы Кыргыз улуттук көркөм сүрөт музейиндеги «Өмүр иримдери» аттуу жеке көргөзмөсү (2024)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.kg/2024/12/17/personalnaja-vystavka-tamily-mamatovoj-ritmy-zhizni-v-muzee-izo/|title=Персональная выставка Тамилы Маматовой «Ритмы жизни» в музее ИЗО|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;

=== Симпозиумдар ===
*	[[Флоренция]], «Кеч», [[мрамор]] (2016, [[Италия]])
*	[[Ысык-Көл]], «Айкөл Манас» иши, кум (2016, Кыргызстан)
*	Датга, «Афродита» (2017, [[Түркия]])
*	[[Венеция]], «Ашык», мрамор (2018, Италия)
*	[[Алматы]], «Көөкөр», [[травертин]] (2018, Казакстан)&lt;ref name=&quot;КНМИИ&quot;/&gt;

== Сыйлыктары ==
*	[[Достук ордени (Казакстан)|II даражадагы «Достук» ордени]] (2022, Казакстан) — эки элдин ортосундагы тынчтыкты, достукту жана кызматташтыкты чыңдоого кошкон салымы үчүн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kg/obschestvo/236424_orden_laquodostyikraquo_vruchil_skulptoru_tamile_mamatovoy_posol_kazahstana/|title=Орден «Достык» вручил скульптору Тамиле Маматовой посол Казахстана|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
*	Кыргызстандын маданиятынын мыкты кызматкери (2020)
*	Казакстандын маданиятынын мыкты кызматкери (2022)&lt;ref name=&quot;art-katalog&quot;/&gt;
*	Чыңгыз Айтматов атындагы Мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты («Көркөм сүрөт өнөрүнүн мыкты чыгармасы (живопись, скульптура, графика, жасалга-колдонмо жана монументалдык искусство)» номинациясы боюнча) (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://24.kg/vlast/137807_premiya_imeni_chingiza_aytmatova_sredi_laureatov_ulan_egizbaev_inbspdarya_maslova/|title=Премия имени Чингиза Айтматова. Среди лауреатов Улан Эгизбаев и Дарья Маслова|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
*	Эл аралык «Туран» сыйлыгынын лауреаты (2023)&lt;ref name=&quot;art-katalog&quot;/&gt;
*	Искусство тармагындагы өзгөчө жетишкендиктери үчүн «Italia in Arte Nel Mondo» Эл аралык академиясынын маданий ассоциациясынын «Artemisia gentileschi» сыйлыгынын лауреаты (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/379559_kyrgyzskiy_skylptor_tamila_mamatova_ydostoena_premii_artemisia_gentileschi.html|title=Кыргызский скульптор Тамила Маматова удостоена премии ARTEMISIA GENTILESCHI|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;

=== Сынактар ===
*	Португалиядагы Искусство жумалыгынын жеңүүчүсү («Тегерек эксперименталдык скульптура» номинациясы, «Үй-бүлө формуласы» иши) (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.artweeks.eu/index.php/ru/info/48-winners/portugaliya-portugal/portugaliya-pobediteli-nedeli-iskusstv-v-portugalii-28-marta-3-aprelya-2014-goda|title=Португалия: Победители Недели Искусств в Португалии (28 марта - 3 апреля 2014 года)|accessdate=2026-03-06|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;
*	«Мрамор милясы: иденттүүлүк форуму» IV Эл аралык арт-фестивалынын «мрамор» категориясы боюнча жеңүүчүсү (Полевской, Россия, 2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://soyuz.by/novosti-soyuznogo-gosudarstva/belorusskiy-skulptor-pobedil-v-art-festivale-mramornaya-milya-forum-identichnosti|title=Белорусский скульптор победил в арт-фестивале «Мраморная миля: форум идентичности»|accessdate=2026-03-05|archive-date= |archive-url= |url-status= }}&lt;/ref&gt;

== Шилтемелер == {{Шилтемелер|2}}
[[Категория:Инсандар]] [[Категория:Кыргызстандын скульпторлору]]</text>
      <sha1>5miprv1bq6y4htj885g3n6dcra2jd7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раккуя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151343</id>
    <revision>
      <id>645276</id>
      <parentid>643181</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2943" sha1="ek6pi1kcrr7fgd9r6wa6wuloic5jdsf" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Раккуя
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Raccuja}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =3 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =54 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Raccuja
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 640
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 640
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 900
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Раккуялыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98067
 |Commons түрмөгүндө         = Raccuja
 |сайты                      = https://www.comune.raccuja.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Raccuia.jpg
}}

'''Раккуя''' ({{lang-it|Raccuja}} {{IPA|[rakˈkuːja]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. 

Коммуна Неброди тоо кыркаларында жайгашкан жана тарыхый айылдык мүнөзүн сактап калган калктуу конуш катары белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 900 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-raccuja/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.raccuja.me.it Расмий сайт ''(Comune di Raccuja)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>ek6pi1kcrr7fgd9r6wa6wuloic5jdsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Синагра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151344</id>
    <revision>
      <id>645301</id>
      <parentid>643185</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="8508p1kpasf9rtsp0vkzxj9re9n0hnr" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Синагра
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Sinagra}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =5 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =51 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Sinagra
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 260
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 260
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 2 600
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Синагралыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98069
 |Commons түрмөгүндө         = Sinagra
 |сайты                      = https://www.comune.sinagra.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Il paese di Sinagra.jpg
}}

'''Синагра''' ({{lang-it|Sinagra}} {{IPA|[siˈnaːɡra]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна.

Калктуу конуш Неброди тоолорунун этегинде жайгашып, айыл чарба жана салттуу сицилиялык маданияты менен белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 2 600 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-sinagra/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.sinagra.me.it Расмий сайт ''(Comune di Sinagra)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>8508p1kpasf9rtsp0vkzxj9re9n0hnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Укрия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151345</id>
    <revision>
      <id>645315</id>
      <parentid>643187</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="b46dlzaxvps807x1ew014d7ng5q1oed" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Укрия
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Ucria}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =0 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =7 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Ucria
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 450
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 450
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 100
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Укриялыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98070
 |Commons түрмөгүндө         = Ucria
 |сайты                      = https://www.comune.ucria.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Panorama Ucria.jpg
}}

'''Укрия''' ({{lang-it|Ucria}} {{IPA|[ˈukri.a]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Шаар Неброди тоолорунун этегинде жайгашкан жана тарыхый кыштактык мүнөзүн сактап калган калктуу конуш катары белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 100 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-ucria/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.ucria.me.it Расмий сайт ''(Comune di Ucria)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>b46dlzaxvps807x1ew014d7ng5q1oed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Теодоро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151348</id>
    <revision>
      <id>645291</id>
      <parentid>643193</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3080" sha1="sdply7m8jw7qf5139blgr51l04k0prh" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Сан-Теодоро
 |расмий аталышы             = {{lang-it|San Teodoro}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =7 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =50 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20San%20Teodoro
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 500
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 500
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 300
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Сан-Теодоролор
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98070
 |Commons түрмөгүндө         = San Teodoro (ME)
 |сайты                      = https://www.comune.san-teodoro.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Santeodoro01.jpg
}}

'''Сан-Теодоро''' ({{lang-it|San Teodoro}} {{IPA|[san teoˈdoro]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна.   

Калктуу конуш Неброди тоолорунун этегинде жайгашкан жана тарыхый айылдык калктуу конуш катары белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 300 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-san-teodoro/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.san-teodoro.me.it Расмий сайт ''(Comune di San Teodoro)'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>sdply7m8jw7qf5139blgr51l04k0prh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Марко-д’Алунцио</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151349</id>
    <revision>
      <id>645289</id>
      <parentid>643197</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="d8ltao4zxparbn5gwkp54ystp73w4dc" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Сан-Марко-д’Алунцио
 |расмий аталышы             = {{lang-it|San Marco d’Alunzio}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =3 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =56 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20San%20Marco%20d'Alunzio
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 330
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 330
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 2 400
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Сан-Марколор
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98070
 |Commons түрмөгүндө         = San Marco d'Alunzio
 |сайты                      = https://www.comune.san-marco-d-alunzio.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = SanMarcoDAlunzio.jpg
}}

'''Сан-Марко-д’Алунцио''' ({{lang-it|San Marco d’Alunzio}} {{IPA|[san ˈmarko dalunˈtsjo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. 

Коммуна Неброди тоолорунун этегинде жайгашып, тарыхый калктуу конуш катары белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 2 400 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-san-marco-d-alunzio/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.san-marco-d-alunzio.me.it Расмий сайт ''(Comune di San Marco d’Alunzio)'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>d8ltao4zxparbn5gwkp54ystp73w4dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роккалумера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151350</id>
    <revision>
      <id>645282</id>
      <parentid>643206</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="ioal3golfmn33pk03u2tl6v0duvybsu" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Роккалумера
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Roccalumera}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Roccalumera-Stemma.svg 
 |желек                      =Roccalumera-Gonfalone.svg 
 |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =59 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =24 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Roccalumera
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 7
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 7
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 4 800
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Роккалумералыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98027
 |Commons түрмөгүндө         = Roccalumera
 |сайты                      = https://www.comune.roccalumera.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Roccalumera (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Роккалумера''' ({{lang-it|Roccalumera}} {{IPA|[rokaˈlumera]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. 

Коммуна [[Иония деңизи|Иония деңизинин]] жээгинде жайгашкан жана туризм менен айыл чарба тармагы үчүн белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 4 800 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-roccalumera/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.roccalumera.me.it Расмий сайт ''(Comune di Roccalumera)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>ioal3golfmn33pk03u2tl6v0duvybsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Тереза-ди-Рива</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151353</id>
    <revision>
      <id>645295</id>
      <parentid>643214</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="148aykn2r8gmw5e98kejzyz73q44e8i" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Санта-Тереза-ди-Рива
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Santa Teresa di Riva}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Santa Teresa di Riva-Stemma.svg 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =2 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =25 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Santa%20Teresa%20di%20Riva
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 8
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 8
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 9 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Санта-Терезалылар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98028
 |Commons түрмөгүндө         = Santa Teresa di Riva
 |сайты                      = https://www.comune.santateresadiriva.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Santa Teresa di Riva (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Санта-Тереза-ди-Рива''' ({{lang-it|Santa Teresa di Riva}} {{IPA|[ˈsanta teˈreza di ˈriva]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Калктуу конуг [[Иония деңизи|Иония деңизинин]] жээгинде жайгашкан.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 9 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-santa-teresa-di-riva/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.santateresadiriva.me.it Расмий сайт ''(Comune di Santa Teresa di Riva)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>148aykn2r8gmw5e98kejzyz73q44e8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Савока</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151378</id>
    <revision>
      <id>645284</id>
      <parentid>643296</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="62my7qvqcyp05tue04pl83ovk2351h2" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Савока
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Savoca}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =57 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =20 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Savoca
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 330
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 330
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 700
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Савокалыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98038
 |Commons түрмөгүндө         = Savoca
 |сайты                      = https://www.comune.savoca.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Savoca (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Савока''' ({{lang-it|Savoca}} {{IPA|[saˈvɔːka]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш дөңсөөдө жайгашып, орто кылымдык архитектурасы жана туристтик жайлары менен белгилүү.  

Савока «Өкүл ата» (''The Godfather'') тасмасынын айрым көрүнүштөрү тартылган жер катары да белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 700 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-savoca/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.savoca.me.it Расмий сайт ''(Comune di Savoca)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>62my7qvqcyp05tue04pl83ovk2351h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скалетта-Дзанклеа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151379</id>
    <revision>
      <id>645307</id>
      <parentid>643298</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="f0i4fa3y89vkg93j33mi26c3cjcqco9" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Скалетта-Дзанклеа
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Scaletta Zanclea}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =3 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =28 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Scaletta%20Zanclea
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 44
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 44
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 2 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Скалетталыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 090
 |почта индекси              = 98029
 |Commons түрмөгүндө         = Scaletta Zanclea
 |сайты                      = https://www.comune.scalettazanclea.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Scaletta Zanclea (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Скалетта-Дзанклеа''' ({{lang-it|Scaletta Zanclea}} {{IPA|[skaˈletta dzaŋˈklɛa]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана тарыхый чептери менен белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 2 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-scaletta-zanclea/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.scalettazanclea.me.it Расмий сайт ''(Comune di Scaletta Zanclea)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>f0i4fa3y89vkg93j33mi26c3cjcqco9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фурчи-Сикуло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151507</id>
    <revision>
      <id>645323</id>
      <parentid>643678</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="p9b8aov9j4axh4fe5m1ud0fi80c9yh9" xml:space="preserve">{{ОЖ|статусу=Шаар|кыргызча аталышы=Фурчи-Сикуло|расмий аталышы={{lang-it|Furci Siculo}}|өлкө=Италия|герб=|желек=|lat_dir=N|lat_deg=37|lat_min=58|lat_sec=0|lon_dir=E|lon_deg=15|lon_min=23|lon_sec=0|CoordAddon=type:city_region:IT|CoordScale=30000|ЯндексКарта=http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Furci%20Siculo|өлкөнүн картасынын өлчөмү=300|аймактын картасынын өлчөмү=300|аймактын түрү=Автономиялуу аймак|аймак=Сицилия|ички бөлүнүшү=|башчысынын түрү=Мэр|башчысы=|бийиктиги=9|ОЖ борборунун бийиктиги=9|климаты=Жер ортолук деңиз климаты|расмий тили=Италян тили|калкы=3 300|элди каттоо жылы=2024|жыштыгы=|улуттук курамы=Италиялыктар|диний курамы=Католиктер|этнохороним=Фурчилыктар|убакыт аралыгы=+1|DST=+2|телефон коду=+39 0942|почта индекси=98023|Commons түрмөгүндө=Furci Siculo|сайты=https://www.comune.furcisiculo.me.it|сайтынын тили=it|автоунаа коду=ME|сүрөт=Map of comune of Furci Siculo (province of Messina, region Sicily, Italy).svg}}'''Фурчи-Сикуло''' ({{lang-it|Furci Siculo}} {{IPA|[ˈfurtʃi ˈsiːkulo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш [[Иония деңизи|Иония деңизинин]] жээгинде жайгашып, негизинен туризм жана балыкчылык менен белгилүү.

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 3 300 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-furci-siculo/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.furcisiculo.me.it Расмий сайт ''(Comune di Furci Siculo)'']{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>p9b8aov9j4axh4fe5m1ud0fi80c9yh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сант’Алессио-Сикуло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151508</id>
    <revision>
      <id>645296</id>
      <parentid>643680</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="gaou3tmgsjxnom8gob3w01au1nm3sh0" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Сант’Алессио-Сикуло
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Sant’Alessio Siculo}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =21 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Sant’Alessio%20Siculo
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 10
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 10
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 600
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Сант-Алессиолуктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98030
 |Commons түрмөгүндө         = Sant'Alessio Siculo
 |сайты                      = https://www.comune.santalessiosiculo.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Sant’Alessio Siculo (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Сант’Алессио-Сикуло''' ({{lang-it|Sant’Alessio Siculo}} {{IPA|[sant alesˈsjo ˈsiːkulo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш Иония деңизинин жээгинде жайгашкан жана орто кылымдагы сепили менен белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 600 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-santalessio-siculo/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.santalessiosiculo.me.it Расмий сайт ''(Comune di Sant’Alessio Siculo)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>gaou3tmgsjxnom8gob3w01au1nm3sh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Форца-д’Агро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151509</id>
    <revision>
      <id>645320</id>
      <parentid>643682</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="2y4j3schdeuywovm1g16drwuiaji16b" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Форца-д’Агро
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Forza d’Agrò}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =37 |lat_min =55 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =20 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Forza%20d’Agrò
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 420
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 420
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 900
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Форцалыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98030
 |Commons түрмөгүндө         = Forza d'Agrò
 |сайты                      = https://www.comune.forzadagro.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Forza d'Agrò (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Форца-д’Агро''' ({{lang-it|Forza d’Agrò}} {{IPA|[ˈfɔrtsa daˈɡrɔ]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна.  

Коммуна дөңсөөдө жайгашып, [[Иония деңизи|Иония деңизине]] караган кооз көрүнүштөрү менен белгилүү. Ошондой эле бул жерде «Өкүл ата» (''The Godfather'') тасмасынын айрым көрүнүштөрү тартылган.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 900 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-forza-dagro/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.forzadagro.me.it Расмий сайт ''(Comune di Forza d’Agrò)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>2y4j3schdeuywovm1g16drwuiaji16b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фьюмединизи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151514</id>
    <revision>
      <id>645324</id>
      <parentid>643695</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3066" sha1="9vad779j0osfyio6ptkrpbrhj6tko8f" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Фьюмединизи
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Fiumedinisi}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Fiumedinisi-Stemma.svg 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =1 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =23 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Fiumedinisi
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 200
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 200
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 400
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Фьюмединизиликтер
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0942
 |почта индекси              = 98022
 |Commons түрмөгүндө         = Fiumedinisi
 |сайты                      = https://www.comune.fiumedinisi.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Fiumedinisi (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Фьюмединизи''' ({{lang-it|Fiumedinisi}} {{IPA|[fjuːmediniˈzi]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш тоолуу аймакта жайгашып, тарыхый архитектурасы жана табигый кооздугу менен белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 400 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-fiumedinisi/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.fiumedinisi.me.it Расмий сайт ''(Comune di Fiumedinisi)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>9vad779j0osfyio6ptkrpbrhj6tko8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Роди-Миличи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151518</id>
    <revision>
      <id>645281</id>
      <parentid>643709</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="gx6c2obpfxbwtmyiz14ylorzmef1kq0" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Роди-Миличи
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Rodi Milici}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =7 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =11 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Rodi%20Milici
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 125
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 125
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 1 900
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Родиличилер
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 090
 |почта индекси              = 98059
 |Commons түрмөгүндө         = Rodì Milici
 |сайты                      = https://www.comune.rodimilici.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Rodi Milici panorama.jpg
}}

'''Роди-Миличи''' ({{lang-it|Rodi Milici}} {{IPA|[ˈrɔdi ˈmilitʃi]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш түндүк Сицилияда жайгашып, айыл чарба жана тарыхый конуш катары белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 1 900 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-rodi-milici/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.rodimilici.me.it Расмий сайт ''(Comune di Rodi Milici)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>gx6c2obpfxbwtmyiz14ylorzmef1kq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сан-Пьеро-Патти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151523</id>
    <revision>
      <id>645290</id>
      <parentid>643723</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="ru56utn1p7kuwhq7enwd2szptxspztt" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Сан-Пьеро-Патти
 |расмий аталышы             = {{lang-it|San Piero Patti}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =1 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =58 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20San%20Piero%20Patti
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 440
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 440
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 2 800
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Сан-Пьеролор
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0941
 |почта индекси              = 98068
 |Commons түрмөгүндө         = San Piero Patti
 |сайты                      = https://www.comune.sanpieropatti.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of San Piero Patti (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Сан-Пьеро-Патти''' ({{lang-it|San Piero Patti}} {{IPA|[san ˈpjɛːro ˈpatti]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна.   

Коммуна Неброди тоолорунун аймагында жайгашып, айыл чарба жана тарыхый конуш катары белгилүү.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 2 800 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-san-piero-patti/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.sanpieropatti.me.it Расмий сайт ''(Comune di San Piero Patti)'']

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>ru56utn1p7kuwhq7enwd2szptxspztt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Марина-Салина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151526</id>
    <revision>
      <id>645293</id>
      <parentid>643734</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3305" sha1="kg51yetorjlmmmruh5yfnn9ulmmf0e7" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Санта-Марина-Салина
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Santa Marina Salina}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Santa Marina Salina-Stemma.svg 
 |желек                      = 
 |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =33 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =52 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Santa%20Marina%20Salina
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Автономиялуу аймак
 |аймак                      = Сицилия
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 5
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 5
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 850
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Салиниялыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 090
 |почта индекси              = 98050
 |Commons түрмөгүндө         = Santa Marina Salina
 |сайты                      = https://www.comune.santamarinasalina.me.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = ME
 |сүрөт                      = Map of comune of Santa Marina Salina (province of Messina, region Sicily, Italy).svg
}}

'''Санта-Марина-Салина''' ({{lang-it|Santa Marina Salina}} {{IPA|[ˈsanta maˈriːna saˈliːna]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аймагындагы Эол аралдарына кирген [[Салина]] аралындагы коммуна. Калктуу конуш деңиз жээгинде жайгашып, Эол аралдарынын негизги административдик борборлорунун бири болуп саналат.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 850 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-santa-marina-salina/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.santamarinasalina.me.it Расмий сайт ''(Comune di Santa Marina Salina)'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}}</text>
      <sha1>kg51yetorjlmmmruh5yfnn9ulmmf0e7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тиволи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151614</id>
    <revision>
      <id>645310</id>
      <parentid>644010</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="0sch8pwrg9tp5pg6ps1bb7domcdyuw9" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Тиволи
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Tivoli}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Tivoli-Stemma.svg 
 |желек                      =Tivoli-Bandiera.svg 
 |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =58 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =48 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Tivoli
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Метрополитен шаар
 |аймак                      = Рим метрополитен шаары
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 235
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 235
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 56 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Тиволилуктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0774
 |почта индекси              = 00019
 |Commons түрмөгүндө         = Tivoli
 |сайты                      = https://www.comune.tivoli.rm.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = RM
 |сүрөт                      = Map of comune of Tivoli (province of Rome, region Lazio, Italy).svg
}}

'''Тиволи''' ({{lang-it|Tivoli}} {{IPA|[ˈtiːvoli]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна.  

Коммуна  байыркы тарыхы, кооз шаркыратмалары менен белгилүү. Бул жерде белгилүү [[Вилла д’Эсте]] жана [[Адриан вилласы]] сыяктуу тарыхый жайлар жайгашкан.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 56 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/lazio/tivoli/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.tivoli.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Tivoli)'']

{{Рим шаарынын коммуналары}}</text>
      <sha1>0sch8pwrg9tp5pg6ps1bb7domcdyuw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Помеция</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151715</id>
    <revision>
      <id>645274</id>
      <parentid>644375</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="3trbz0eknvu5ywfmnmuugltuui90tez" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Помеция
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Pomezia}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Pomezia-Stemma.svg 
 |желек                      =Pomezia-Bandiera.svg 
 |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =40 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =30 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Pomezia
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Метрополитен шаар
 |аймак                      = Рим метрополитен шаары
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 108
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 108
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 64 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Помециялыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 06
 |почта индекси              = 00071
 |Commons түрмөгүндө         = Pomezia
 |сайты                      = https://www.comune.pomezia.rm.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = RM
 |сүрөт                      = Map of comune of Pomezia (province of Rome, region Lazio, Italy).svg
}}

'''Помеция''' ({{lang-it|Pomezia}} {{IPA|[poˈmɛttsja]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим]] шаарына караштуу коммуна.   

Коммуна XX кылымда негизделген жана азыркы учурда өнөр жай жана турак жай борбору болуп саналат.  

== Тарыхый эстеликтер ==
* Торваяника аймагы — деңиз жээгиндеги курорттук зона.  
* Археологиялык аймактар — байыркы Лацио аймагына тиешелүү калдыктар табылган жерлер.  
* Рим доорунун жолдорунун издери — аймакта тарыхый инфраструктуранын калдыктары сакталып калган.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 64 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/lazio/pomezia/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.pomezia.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Pomezia)'']

{{Рим шаарынын коммуналары}}</text>
      <sha1>3trbz0eknvu5ywfmnmuugltuui90tez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фраскати</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151717</id>
    <revision>
      <id>645322</id>
      <parentid>644382</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="l8pb4l55c5hldnqm21ma8pvfcblw1sr" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Шаар
 |кыргызча аталышы           = Фраскати
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Frascati}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       =Frascati-Stemma.svg 
 |желек                      =Frascati-Bandiera.svg 
 |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =49 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =41 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Frascati
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Метрополитен шаар
 |аймак                      = Рим метрополитен шаары
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 320
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 320
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 22 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Фраскатилуктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 06
 |почта индекси              = 00044
 |Commons түрмөгүндө         = Frascati
 |сайты                      = https://www.comune.frascati.rm.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = RM
 |сүрөт                      = Map of comune of Frascati (province of Rome, region Lazio, Italy).svg
}}

'''Фраскати''' ({{lang-it|Frascati}} {{IPA|[frasˈkaːti]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Коммуна Альбан тоолорунда жайгашып, өзүнүн шарабы жана тарыхый эстекликтери менен белгилүү.  

== Тарыхый эстеликтер ==
* Вилла Альдобрандини — Ренессанс доорунда курулган кооз сарай.  
* Фраскати собору — шаардын негизги диний имараты.  
* Рим виллалары — аймакта байыркы Рим дооруна тиешелүү эс алуу жайларынын калдыктары сакталган.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 22 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/lazio/frascati/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.frascati.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Frascati)'']

{{Рим шаарынын коммуналары}}</text>
      <sha1>l8pb4l55c5hldnqm21ma8pvfcblw1sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Расулзаде Мамед Эмин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151761</id>
    <revision>
      <id>645277</id>
      <parentid>644557</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 7 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37899" sha1="hhsgumvaxny2ctu2pkobbs3n9hsjvix" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Расулзаде Мамед Эмин
|расмий ысымы                       = {{lang-az|Məmməd Əmin Rəsulzadə}}
|сүрөтү                             = Mahammad Amin Rasulzade 7.jpg
|туурасы                            = 280px
|өлкө                               = {{Өлкө желеги|Азербайжан}}

|желек                              = Flag of Azerbaijan 1918.svg
|желек2                             = Flag of Azerbaijan 1918.svg
|президент                          = 
|кызматы                            = 1-чи Азербайжан Улуттук кеңешинин төрагасы
|иш баштоо убагы                    = 27-май 1918
|иш аяктоо убагы                    = 7-декабрь 1918
|андан мурунку инсан                = ''Кызмат орду жаңы негизделген''
|андан кийинки инсан                = ''Кызмат орду жаңы жоюлган''

|желек_2                            = 
|желек2_2                           = 
|президент_2                        = 
|кызматы_2                          = 
|иш баштоо убагы_2                  = 
|иш аяктоо убагы_2                  = 
|андан мурунку инсан_2              = 
|андан кийинки инсан_2              = 

|желек_3                            = 
|желек2_3                           = 
|кызматы_3                          = 
|иш баштоо убагы_3                  = 
|иш аяктоо убагы_3                  = 
|президент_3                        = 
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = 

|желек_4                            = 
|желек2_4                           = 
|кызматы_4                          = 
|иш баштоо убагы_4                  = 
|иш аяктоо убагы_4                  = 
|президент_4                        = 
|андан мурунку инсан_4              = 
|андан кийинки инсан_4              = 

|желек_5                            = 
|желек2_5                           = 
|кызматы_5                          = 
|иш баштоо убагы_5                  = 
|иш аяктоо убагы_5                  = 
|президент_5                        = 
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = 

|желек_6                            = 
|желек2_6                           = 
|кызматы_6                          = 
|иш баштоо убагы_6                  = 
|иш аяктоо убагы_6                  = 
|президент_6                        = 
|андан мурунку инсан_6              = 
|андан кийинки инсан_6              = 

|желек_7                            = 
|желек2_7                           = 
|кызматы_7                          = 
|иш баштоо убагы_7                  = 
|иш аяктоо убагы_7                  = 
|президент_7                        = 
|андан мурунку инсан_7              = 
|андан кийинки инсан_7              = 

|туулган жылы                       = 31.1.1884
|туулган жери                       = Орусия империясы, Баку губерниясы, Новхани айылы
|каза болгон жылы                   = 6.3.1955
|каза болгон жери                   = [[Түркия]], [[Анкара]] шаары
|мүрзөсүнүн орду                    = Жебежи Астри көрүстөнү
|атасы                              = Ахунд Гажи Молла Алекбер Расулзаде
|апасы                              = Зиннят ханум
|жубайы                             = Биринчи жуйбайы Умбульбану Расулзаде &lt;br&gt; Экинчи жубайы Лейла Расулзаде
|балдары                            = Латифа Расулзаде &lt;br&gt; Халида Расулзаде &lt;br&gt; Расул Расулзаде &lt;br&gt; Азер Расулзаде
|партиясы                           = Мусават
|билими                             = Баку техникалык мектеби
|кесиби                             = Жазуучу, акын, драматург, журналист, публицист, тарыхчы, философ, адабият таануучу, маданият таануучу, саясатчы
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = [[Ислам]]
|кол тамгасы                        = Rasulzade's signature.svg
|сыйлыктары                         = 
|ишмердүүлүгү                       = Саясат, поэзия, адабият, революция

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}

'''Расулзаде Мамед Эмин Ахунд Гажи Молла Алекбер оглы''' ({{lang-az|Məmməd Əmin Axund Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə}}, 31-январь 1884-жыл, Орусия империясы, Баку губерниясы, Новхани айылы — 6-март 1955-жыл, [[Түркия]], [[Анкара]] шаары) — Азербайжандын мамлекеттик, саясий жана коомдук ишмери, Азербайжан улуттук кыймылынын идеологу&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://azhistorymuseum.gov.az/az/news/3101 Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi. AXC banilərindən biri, görkəmli şəxsiyyət M.Ə.Rəsulzadənin anım günüdür]&lt;/ref&gt;, журналист жана драматург, 1918-жылы Азербайжандын Улуттук кеңешинин төрагасы, Азербайжан эмиграциясынын активдүү өкүлү.

Расулзаде &quot;Гүммет&quot; социал-демократиялык уюмунун мүчөсү жана Мусават партиясынын лидери болгон&lt;ref&gt;[http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=34912&amp;pno=1&amp;lang=az Гусейнов М. Д. Тюркская демократическая партия федералистов „Мусават“ в прошлом и настоящем]&lt;/ref&gt;. Анын &quot;''Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz!''&quot; (&quot;Бир жолу көтөрүлгөн байрак кайра түшпөйт!&quot;) деген сөзү XX кылымда Азербайжандагы улуттук кыймылдын ураанына айланган. Өмүрүндө ар кандай гезит-журналдарда 1000ден ашык басылмалардын автору болгон&lt;ref&gt;[https://anl.az/el_ru/kniqi/2015/2-837324.pdf Насиман ЯГУБЛУ.  Энциклопедия Мухаммеда Эмина Расулзаде]&lt;/ref&gt;.

== Өмүр баяны ==

=== Балалыгы ===
Расулзаде Мамед Эмин 1884-жылдын 31-январында Баку шаарына жакын жайгашкан Новхани айылында молдонун үй-бүлөсүндө туулган. Алгачкы билимди атасынан алган, анын атасы айылдын ахунду болгон. Диний адам болгонуна карабастан, атасы аны директору Султан Межид Ганизаде болгон «орус-мусулман» мектебине берет. Бул мектепти аяктагандан кийин, Мамед Эмин Баку техникалык окуу жайында окуусун уланткан&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.anl.az/el/Kitab/254489.pdf Azərbaycan tarixi. Yeddi cilddə]. V cild (1900-1920-ci illər). Bakı: Elm. 2008. 260. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-9952-448-41-2&lt;/nowiki&gt;. &lt;/ref&gt;.

1902-жылы ал мусулман жаштарынын арасында «Мусават» («Теңдик») аттуу жаштар уюмун түзгөн. 1903-жылы анын эне тилдин тазалыгы тууралуу биринчи макаласы Шарги-Рус («Орус Чыгышы») гезитинде жарыяланган. Ошол эле жылы ал «Жаш азербайжан революционерлеринин кружогун» уюштурган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Саясий жолу ===
[[Файл:Azerbaijani_intellectuals.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Azerbaijani_intellectuals.jpg|left|thumb|220x220px|Азербайжан интеллигенттери: Солдон оңго: Мешади Азизбеков, Аждар Меликов, А.Ахундов жана Мамед Эмин Расулзаде]]
1904-жылы Миргасан Мовсумов жана Мамед Гасан Гажинский менен бирге Гуммет аттуу мусулман социал-демократиялык уюмду негиздеген. Бул уюм Россия социал-демократиялык жумушчу партиясынын курамына автономдуу бөлүк катары кирген. Ал «Гуммет», «Текямул», «Йолдаш» гезиттеринин башкы редактору болгон. Ошондой эле Ахмед-бек Агаев редакциялаган «Иршад» жана «Терегги» сыяктуу партияга тиешеси жок гезиттерге да макалаларды жазган.

1905-жылдагы Орусиядагы революция учурунда Расулзаде Кавказдагы большевиктер менен, анын ичинде Иосиф Сталин, Нариман Нариманов жана Мешади Азизбеков менен кызматташкан. Анын революциячыл ишмердүүлүгү үчүн полиция тарабынан көзөмөлдө турган.

1904-жылы Сталин менен биринчи жолу жолугушкан. Бул таанышууну анын тууганы Мамед-Али Расулзаде уюштурган. Алардын жолугушуусу Бакунун Балаханы кыштагындагы фабрика кызматкерлерине тиешелүү бөлмөлөрдүн биринде өткөн.

1906-жылдын 5-январынан тартып ал «Иршад» гезити менен кызматташып, «Айылдагы кырсык» аттуу макаласын жарыялаган. Анда армян-азербайжан кагылышуулары жөнүндө жазып, адамдарды зомбулукту токтотууга чакырган.
[[Файл:First_Congress_of_the_Musavat_Party.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:First_Congress_of_the_Musavat_Party.jpg|thumb|&quot;Мусават&quot; партиясынын мүчөлөрү]]
1906-жылдын 8-мартында ал Бакуда Нижат аттуу маданий-агартуучулук коомду уюштурган. Бул коомдун мүчөлөрүнүн арасында Узеир Гаджибеков, Гусейнкули Сарабский жана башка белгилүү инсандар болгон. Коомдун негизги максаты — азербайжан элинин арасында агартуу иштерин жүргүзүү, жакыр үй-бүлөлөрдүн балдарына жардам берүү жана билимге тартуу болгон. Алар китепканаларды жана окуу залдарын ачышкан. Балаханыдагы мектепте белгилүү акын Мирза Алекпер Сабир сабак берген&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

1908-жылы ушул коомдун колдоосу менен Бакуда Лейли и Межнун операсы коюлган. Коом арасында кайрымдуулук иш-чараларын өткөрүп, түшкөн каражатты муктаждарга жумшаган. Ушундай иш-чаралардын биринен түшкөн каражатка Иосиф Сталиндин түрмөдөн качуусуна көмөк көрсөтүлгөн деген маалыматтар бар&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Расулзаде саясий ишмердүүлүк менен катар адабий ишмердүүлүк менен да алектенген. 1908-жылы анын «Караңгыдагы жарыктар» пьесасы сахналаштырылган, ал эми «Күтүлбөгөн кырсык» аттуу чыгармасы да басылган&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Чет өлкөдөгү ишмердүүлүгү ===
1909-жылы Иранга келип, Иран Конституциялык революциясы учурунда активдүү катышкан. Ал Демократиялык партияны түзүүгө катышып, «Ирани-Ноу» гезитинин редактору болгон. Тебризде ал Саттар-хан менен жолугушкан.

1911-жылы революция аяктагандан кийин, ал Осмон империясына кеткен. Ал жакта «Türk yurdu» журналы менен кызматташкан. Анын идеяларынын негизинде Бакуда улуттук Мусават партиясы түзүлгөн.

1913-жылы Романовдор династиясынын 300 жылдыгына байланыштуу жарыяланган мунапыс менен Бакуга кайтып келип, «Гуммет» партиясынан чыгып, «Мусават» партиясынын лидери болгон.

=== Азербайжан Демократиялык Республикасы мезгили ===
[[Файл:Opening_of_the_Parliament_of_the_Azerbaijan_Democratic_Republic.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Opening_of_the_Parliament_of_the_Azerbaijan_Democratic_Republic.jpg|alt=|left|thumb|250x250px|Азербайжан Демократиялык Республикасынын Парламентинин биринчи сессиясы. 1918-жылдын 7-декабры (Расулзаде оң жакта)]]
[[Файл:1918-ci_ildə_İstanbul_Konfransına_göndərilmiş_Azərbaycan_Heyəti-Mürəxxəsəsinin_üzvləri.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:1918-ci_ild%C9%99_%C4%B0stanbul_Konfrans%C4%B1na_g%C3%B6nd%C9%99rilmi%C5%9F_Az%C9%99rbaycan_Hey%C9%99ti-M%C3%BCr%C9%99xx%C9%99s%C9%99sinin_%C3%BCzvl%C9%99ri.jpg|right|thumb|282x282px|1918-жылдагы Стамбул конференциясына катышуу үчүн барган Азербайжан делегациясы. Тургандар (солдон оңго): Ахмед-бей Пепинов жана Аслан-бей Сафикурдский; отургандар (солдон оңго): Халил-бей Хасмаммедов жана Мамед Эмин Расулзаде]]
[[Файл:Məhəmməd_Əmin_Rəsulzadənin_Bakıda_1920-ci_ilə_kimi_yaşadığı_ev.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_R%C9%99sulzad%C9%99nin_Bak%C4%B1da_1920-ci_il%C9%99_kimi_ya%C5%9Fad%C4%B1%C4%9F%C4%B1_ev.jpg|alt=|left|thumb|250x250px|Бакудагы Мамед Эмин Расулзаде жашаган үй]]
1917-жылдагы Февраль революциясынан кийин ал мусулман съезддерине катышкан. Анын сунушу менен Орусияны федеративдик мамлекет кылуу идеясы көтөрүлгөн&lt;ref&gt;[https://books.google.az/books/about/Russian_Azerbaijan_1905_1920.html?id=cozSOSsv7ZsC&amp;redir_esc=y Tadeusz Swietochowski. Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community]&lt;/ref&gt;.

1918-жылдын 27-майында ал Азербайжандын Улуттук кеңешинин төрагасы болуп шайланган. 28-майда Азербайжан Демократиялык Республикасынын түзүлүшү жарыяланып, көз карандысыздык декларациясы кабыл алынган. Ошол эле күнү биринчи өкмөт түзүлгөн&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Мамед Гасан Гажинский менен бирге Осмон империясы менен достук келишимге кол койгон. Ошондой эле Стамбулда өткөн эл аралык конференцияга катышкан. Түркиянын аскер министри Энвер-паша Бакунун бошотулушу тууралуу ага билдирген.

Расулзаде парламенттин түзүлүшүндө негизги ролду ойноп, анын ачылышында өзүнүн белгилүү «Бир жолу көтөрүлгөн байрак кайра түшпөйт!» деген сөзүн айткан.

1919-жылы ал Баку мамлекеттик университетинин негизделишине катышкан.

=== Совет бийлиги мезгили ===
1920-жылдын 27-апрелинде Кызыл Армиянын Азербайжанга кириши менен совет бийлиги орногондон кийин, ал большевиктерге каршы жашыруун аракеттерди уюштурган.

Лагич аймагында жашырынып жүрүп, «Сиявуш биздин кылымда» чыгармасын жазган. Бирок кийин кармалып, камакка алынган. Кийин Иосиф Сталин бошотуп, Москвага кетүүгө сунуш кылган.

Москвада ага жогорку кызматтар сунушталган, бирок ал макул болбой, илимий жана педагогикалык иштер менен алектенген. 1922-жылы ал Петроград аркылуу Финляндияга өтүп, эмиграциядагы жашоосун баштаган.

=== Эмиграциядагы жашоосу ===
[[Файл:Məhəmməd_Əmin_Rəsulzadə_və_dostları_(1922).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_R%C9%99sulzad%C9%99_v%C9%99_dostlar%C4%B1_(1922).jpg|thumb|247x247px|Расулзаде Финляндиянын Хивинкая шаарында, 1922. Солдон оңго: Абдулла Баттал Таймас, Мустафа Салах, Мамед Эмин Расулзаде, Лутфи Ишаги]]
Финляндияга келгенден кийин Расулзаде Мамед Эмин 15 күн бою Териоки шаарында фин аскерлеринин көзөмөлүндө болгон. Андан соң ал дээрлик бир ай Хельсинки шаарындагы татар жамаатында жашаган. Бул жерде ал белгилүү ишмер Абдулла Баттал-Таймас жана Петроград шаарынын имамы менен жолуккан. 1922-жылдын 16-сентябрында паспорт жана виза иштерин бүтүрүп, Хельсинкиден Берлинге кеткен.

1922-жылдын аягында Расулзаде Стамбулга келген&lt;ref&gt;[https://www.rasulzademuzeyi.org/index.php/m-h-mm-d-min-r-sulzad-haqqinda/m-r-sulzad-nin-bacisi-s-hr-banu M. A. Rasulzade Muzeyi. Mühacirət Dövrü Türkiyə]&lt;/ref&gt;. 1923-жылдын май айында бул жерде анын «Азербайжан Республикасы» аттуу китеби жарык көрүп, ошол эле жылы Измир экономикалык конгресси учурунда Ататүрк сыйлыгына татыган. 1923-жылдын сентябрында анын жетекчилиги алдында азербайжан эмигранттарынын биринчи басылмасы — «Йени Кафкасия» («Жаңы Кавказ») чыгарыла баштаган. 1924-жылы анын демилгеси менен «Мусаваттын тышкы байланыш бюросу» жана «Азербайжан улуттук борбору» түзүлгөн.

1926-жылы июлда кавказдык эмигрант уюмдары Кавказдын көз карандысыздык комитетин түзүшкөн, анда Расулзаде уюштуруучулардын бири жана Азербайжандын өкүлү болгон. Кийин ал Кавказ конфедерациясынын кеңешине да кирген. Ошол эле жылы Парижде эл аралык «Прометей» кыймылы түзүлүп, анын негизделишине да активдүү катышкан.

1928-жылы анын жетекчилиги алдында «Азери-тюрк» журналы жарыялана баштаган. Ошондой эле «Улут жана большевизм» жыйнагы жана «Большевизмдин кыйрашы жана демократиянын келечеги» аттуу эмгектери чыккан. 1929-жылдын 1-мартынан тартып Стамбулда анын редакциясы менен «Одлу юрд» («Оттун мекени») журналы чыгып турган.
[[Файл:The_leaders_of_the_political_emigration_of_the_Turkic_and_Caucasian_peoples_in_Poland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:The_leaders_of_the_political_emigration_of_the_Turkic_and_Caucasian_peoples_in_Poland.jpg|alt=Лидеры политэмиграции тюркских и кавказских народов в Польше. Сидят слева: Магомет Гирей Сунш, Джафер Сейдамет Кырымер, Гаяз Исхаки, Мамед Эмин Расулзаде. Стоят: Мустафа Шокай, Мустафа Векилли, Таусултан Шакман|left|thumb|245x245px|Польшадагы түрк жана кавказ элдеринин саясий эмиграциясынын лидерлери. Солдон оңго карай отургандар: Магомет Гирай Сунш, Жафер Сейдамет Кырымер, Гаяз Исхаки, Мамед Эмин Расулзаде. Солдон оңго карай тургандар: Мустафа Шокай, Мустафа Векилли, Таусултан Шакман]]
1931-жылы ал Түркиядан чыгып, Польшада жашаган. Бул жерде ал Ванда аттуу аялга үйлөнүп, ал кийин Лейла деген ысымды алган. 1932-жылдын 10-январында Берлинде анын жетекчилиги менен «Истиглал» («Көз карандысыздык») гезити чыга баштаган. Ошол эле жылы Варшавада өткөн ориенталисттер конгрессине катышкан. 1933-жылы «Азербайжандагы улуттук кыймыл» аттуу макаласын жазган.

1934-жылы [[Берлин|Берлинде]] «Гуртулуш» («Куткарылуу») журналын чыгара баштаган. 1935-жылы Брюсселде өткөн кавказ уюмдарынын конференциясына катышкан. 1936-жылы Парижде кавказ элдеринин өкүлдөрүнүн жыйынын ачкан, ал эми Варшавада «Мусават» партиясынын конференциясында улуттук күрөш тууралуу баяндама жасаган.

1940-жылдан баштап [[Экинчи дүйнөлүк согуш|Экинчи дүйнөлүк согуштун]] аягына чейин ал негизинен [[Бухарест]] шаарында жашаган. Бул жерде «Азербайжан акыны Низами» аттуу эмгегин жазган. [[Германия|Германияга]] да барып, азербайжандык туткундарды куткарууга аракет кылган жана «Азербайжан улуттук комитетин» түзгөн.

Бирок Германия менен кызматташууга көз карандысыздык шарты менен гана макул болорун билдирген. Германия Азербайжандын көз карандысыздыгын таануудан баш тарткан соң, Расулзаде кызматташуудан баш тартып, 1942-жылы Бухарестке кеткен. Германиянын саясатын кескин сынга алып, алардын Азербайжанга эркиндик бербесин ачык айткан&lt;ref&gt;[https://525.az/?name=xeber&amp;news_id=31349 525. Azadlıq mücadiləsinin və mücahidlərinin haqqını verən kitab]&lt;/ref&gt;.

1943-жылы азербайжан легионерлеринин алдында сүйлөп, башка элдердин эркиндигине каршы согушпоого чакырган. Ошол эле жылы ал Германия менен байланышын толугу менен үзгөн.

1944-жылы [[Румыния|Румынияда]] мамлекеттик төңкөрүш болуп, өлкөдөн кетүүгө аргасыз болгон. 1945-жылы [[Австрия|Австрияга]] барып, кийин Германиядагы [[Миттенвальд]] шаарындагы качкындар лагеринде жашаган. Бул жерде ал «Азербайжандын демократиялык биримдигин» түзүп, советтерге өткөрүлүп берилүү коркунучунда турган азербайжан туткундарын коргоого аракет кылган&lt;ref&gt;[https://www.rasulzademuzeyi.org/index.php/m-h-mm-d-min-r-sulzad-haqqinda/m-h-mm-d-min-r-sulzad-nin-oglu-az-r M. A. Rasulzade Muzeyi. M.Ə.RƏSULZADƏNİN FRANSADAKI FƏALİYYƏTİ]&lt;/ref&gt;.

1947-жылы [[Мюнхен|Мюнхенде]] «Азербайжандын тарыхы» аттуу китебин чыгарган. Ошол эле жылы [[Түркия|Түркияга]] кайтып келүүгө уруксат алып, Түркиянын жарандыгын алган&lt;ref&gt;[https://kutuphane.ttk.gov.tr/details?id=504292 Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu. Bibliyografya / M. Resulzâde.]&lt;/ref&gt;. Бул чечимге Исмет Инёню колдоо көрсөткөн.

Түркияга кайтып келгенден кийин ал Анкарада Азербайжан улуттук борборун кайра жетектеп, 1949-жылы «Азербайжан маданий кружогун» негиздеген. Илимий жана адабий иштерин улантып, азербайжан маданияты, адабияты жана тарыхы боюнча бир катар эмгектерди жазган.

1952-жылы «Азербайжан» журналы жарыяланып, анда тарых, маданият жана улуттук боштондук күрөшү тууралуу макалалары чыккан. Ошондой эле Американын СССРдин элдеринин эркиндиги комитети менен кызматташып, 1953-жылы [[Америка Кошмо Штаттары|АКШга]] барып, «Америка үнү» радиосунда Азербайжандын көз карандысыздыгынын 35 жылдыгына байланыштуу кайрылуу жасаган.

Мамед Эмин Расулзаде 1955-жылдын 6-мартында [[Анкара]] шаарында каза болуп&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, сөөгү Жебежи Астри көрүстөнүнө коюлган. Анкара муниципалитетинин демилгеси менен Мамед Эмин Расулзаденин мүрзөсүнүн үстүнө эстелик тургузулуп, Азербайжан менен Түркиянын желектери илинген.&lt;gallery widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;200px&quot; class=&quot;center&quot; caption=&quot;Анкарадагы Мухаммад Эмина Расулзаденин күмбөзү&quot;&gt;
Файл:Məhəmməd_Əmin_Rasulzadənin_məzarı_1.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_Rasulzad%C9%99nin_m%C9%99zar%C4%B1_1.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Мамед Эмин Расулзаденин күмбөзү (жалпы көрүнүшү)&lt;/small&gt;
Файл:Məhəmməd_Əmin_Rasulzadənin_məzarı_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_Rasulzad%C9%99nin_m%C9%99zar%C4%B1_2.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Мамед Эмин Расулзаденин&lt;/small&gt; &lt;small&gt;күмбөзү&lt;/small&gt; &lt;small&gt;(&lt;/small&gt;&lt;small&gt;28-май көчөсүнөн көрүнүшү)&lt;/small&gt;
Файл:Məhəmməd_Əmin_Rasulzadənin_məzarı_3.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_Rasulzad%C9%99nin_m%C9%99zar%C4%B1_3.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Мамед Эмина Расулзаденин мүрзөсү&lt;/small&gt;
Файл:Məhəmməd_Əmin_Rasulzadənin_məzarı_4.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:M%C9%99h%C9%99mm%C9%99d_%C6%8Fmin_Rasulzad%C9%99nin_m%C9%99zar%C4%B1_4.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Мүрзөдөгү жазуу: Мамед Эмин Расулзаде - 1918-жылдын 28-майында Азербайжан Демократиялык Республикасынын негиздөөчүсү жана биринчи мамлекет башчысы&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;Мамед Эмин Расулзаденин небереси Раис Расулзаде Бакуда жашайт&lt;ref&gt;[https://ru.trend.az/life/socium/2235234.html Trend.az. В Баку прошло мероприятие &quot;Одна страница истории&quot;, посвященное юбилею Мамеда Эмина Расулзаде]&lt;/ref&gt;.

== Чыгармалары ==
[[Файл:Works_of_Mahammad_Amin_Rasulzade.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Works_of_Mahammad_Amin_Rasulzade.jpg|thumb|260x260px|Расулзаденин чыгармаларынын басылмалары Бакудагы Азербайжан тарых музейинде]]
* &quot;Орус адабиятынын үлгүлөрү&quot; аттуу котормолор китеби (Стамбул, 1912)
* М. Горькийдин котормолору, &quot;Эне&quot; романынын тандалган бөлүктөрү, &quot;Хан жана анын уулу&quot; аңгемеси (Баку, 1914)
* &quot;Мамлекеттик түзүлүшкө эки көз караш (өкмөттүн эки түрү)&quot; (Баку, 1917)
* &quot;Демократия&quot; (Баку, 1917)
* &quot;Бизге кандай башкаруу пайдалуу?&quot; (Баку, 1917)
* &quot;Мусават&quot; Азербайжандын түзүлүшүндө&quot; (Баку, 1920)
* &quot;Азербайжан Республикасы&quot; (Стамбул, 1923)
* &quot;Кылымыбыздын Сиявуштары&quot; (Стамбул, 1923)
* &quot;Көз карандысыздык жана жаштар идеясы&quot; (Стамбул, 1925)
* &quot;Орусиядагы саясий кырдаал&quot; (Стамбул, 1926)
* &quot;Революциялык социализмдин кулашы жана демократиянын келечеги&quot; (Стамбул, 1928)
* &quot;Улут жана большевизм&quot; (Стамбул, 1928)
* &quot;Панаранизм жөнүндө. Кавказ маселесине байланыштуу (Париж, 1930)
* Азербайжан жана анын көз карандысыздыгы (Париж, 1930)
* Азербайжандын заманбап адабияты (Берлин, 1936)
* Азербайжан маселеси (Берлин, 1938)
* Азербайжан көз карандысыздык үчүн күрөштө (Варшава, 1938)
* Азербайжан маданиятынын салттары (Анкара, 1949)
* Азербайжандын заманбап адабияты (Анкара, 1950)
* Азербайжандын заманбап тарыхы (Анкара, 1951)
* Азербайжан акыны Низами (Анкара, 1951)

== Расулзаде Мамед Эминдин элесин эскерүү ==

* 1999-жылы Кировский шаарынын аталышы Мамед Эмин Расулзаде деп өзгөртүлгөн.
* Анын сүрөтү түшүрүлгөн мемориалдык такта Расулзаде туулган Новхани айылындагы үйдүн дубалына орнотулган.
* Новхани айылында эстелиги орнотулган.
* Загаталада эстелиги орнотулган.
* Ганжадагы эстелиги орнотулган.
* Азербайжандын президенти Ильхам Алиевдин 2013-жылдын 22-ноябрындагы буйругу менен 2014-жылы Мамед Эмин Расулзаденин 130 жылдыгын мамлекеттик деңгээлде белгилөө чечими кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://president.az/az/articles/view/10239 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]&lt;/ref&gt;.
* Азербайжандын президенти Ильхам Алиевдин 2023-жылдын 30-декабрындагы буйругу менен 2024-жылы Мамед Эмин Расулзаденин 140 жылдыгын мамлекеттик деңгээлде белгилөө чечими кабыл алынган&lt;ref&gt;[https://president.az/az/articles/view/62970 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyinin qeyd edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı]&lt;/ref&gt;.
* Мамед Эмин Расулзаденин 140 жылдыгын белгилөө үчүн онлайн музейинин веб-сайт ишке киргизилген&lt;ref&gt;[https://azertag.az/xeber/amea_da_mehemmed_emin_resulzadenin_140_illiyi_qeyd_olunub-2900788 AZƏRTAC. AMEA-da Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 140 illiyi qeyd olunub]&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;200&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Файл:1000_manat_1993,_Azerbaijan_(obverse).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:1000_manat_1993,_Azerbaijan_(obverse).jpg|Расулзаденин{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} портрети түшүрүлгөн 1993-жылдан 2006-жылга чейин жүгүртүүдө болгон Азербайжандын банкноту
Файл:Stamps_of_Azerbaijan,_1994-223.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Stamps_of_Azerbaijan,_1994-223.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Азербайжандын Мамед Амин Расулзаденин 110 жылдыгына арналган почта маркасы&lt;/small&gt;
Файл:Stamps_of_Azerbaijan,_2014-1140.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Stamps_of_Azerbaijan,_2014-1140.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;small&gt;Азербайжандын Мамед Амин Расулзаденин 1&lt;/small&gt;&lt;small&gt;30 жылдыгына арналган почта маркасы&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://www.rasulzademuzeyi.org/ M. A. Rasulzade Muzeyi]
* [https://525.az/?name=xeber&amp;news_id=31349 Ömər Özcan. &quot;Azadlıq mücadiləsinin və mücahidlərinin haqqını verən kitab&quot;]
* [https://www.azadliq.org/a/27353431.html AzadlıqRadiosu. &quot;Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin vəfatından 60 il keçir (Fotolar)&quot;]</text>
      <sha1>hhsgumvaxny2ctu2pkobbs3n9hsjvix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Санта-Маринелла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151786</id>
    <revision>
      <id>645294</id>
      <parentid>644601</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3602" sha1="d543524ff8itp0gv2o2n1afi42abre8" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                    = Коммуна
 |кыргызча аталышы           = Санта-Маринелла
 |расмий аталышы             = {{lang-it|Santa Marinella}}
 |өлкө                       = Италия
 |герб                       = 
 |желек                      =Flag of Santa Marinella (Roma).jpg 
 |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =2 |lat_sec =0
 |lon_dir =E |lon_deg =11 |lon_min =51 |lon_sec =0
 |CoordAddon=type:city_region:IT
 |CoordScale=30000
 |ЯндексКарта                = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Santa%20Marinella
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү  = 300
 |аймактын картасынын өлчөмү = 300
 |аймактын түрү              = Метрополитен шаар
 |аймак                      = Рим метрополитен шаары
 |ички бөлүнүшү              = 
 |башчысынын түрү            = Мэр
 |башчысы                    = 
 |бийиктиги                  = 7
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 7
 |климаты                    = Жер ортолук деңиз климаты
 |расмий тили                = Италян тили
 |калкы                      = 19 000
 |элди каттоо жылы           = 2024
 |жыштыгы                    = 
 |улуттук курамы             = Италиялыктар
 |диний курамы               = Католиктер
 |этнохороним                = Маринеллалыктар
 |убакыт аралыгы             = +1
 |DST                        = +2
 |телефон коду               = +39 0766
 |почта индекси              = 00058
 |Commons түрмөгүндө         = Santa Marinella
 |сайты                      = https://www.comune.santamarinella.rm.it
 |сайтынын тили              = it
 |автоунаа коду              = RM
 |сүрөт                      = Map of comune of Santa Marinella (province of Rome, region Lazio, Italy).svg
}}

'''Санта-Маринелла''' ({{lang-it|Santa Marinella}} {{IPA|[ˈsanta mariˈnɛlla]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Шаар Тиррен деңизинин жээгинде жайгашып, популярдуу курорттук аймак болуп саналат.  

== Тарыхый эстеликтер ==
* Санта-Севера сепили — деңиз жээгиндеги орто кылымдык чеп.  
* Археологиялык аймактар — этруск жана рим маданиятына тиешелүү калдыктар табылган.  
* Жээк курулуштары — тарыхый порт жана коргонуу объекттери.  

== Калкы ==
Коммуна калкы болжол менен 19 000 адамды түзөт.&lt;ref&gt;https://www.tuttitalia.it/lazio/santa-marinella/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
[https://www.comune.santamarinella.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Santa Marinella)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250812185136/https://comune.santamarinella.rm.it/ |date=2025-08-12 }}

{{Рим шаарынын коммуналары}}</text>
      <sha1>d543524ff8itp0gv2o2n1afi42abre8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Режепов Бердымурад Режепович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151942</id>
    <revision>
      <id>645280</id>
      <parentid>645225</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>645280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17468" sha1="mch8jnuffi0uoaqd450xfhlgyxvcefu" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы                              = Режепов Бердымурад Режепович
|расмий ысымы                       = {{lang-tk|Berdimyrat Rejepowiç Rejepow}}
|сүрөтү                             = 
|туурасы                            = 
|өлкө                               = 

|желек                              = 
|желек2                             = 
|президент                          = 
|кызматы                            = 
|иш баштоо убагы                    = 
|иш аяктоо убагы                    = 
|андан мурунку инсан                = 
|андан кийинки инсан                = 

|желек_2                            = Flag of Turkmenistan.svg
|желек2_2                           = Flag of Russia.svg
|президент_2                        = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]]
|кызматы_2                          = Түркмөнстандын Орусия Федерациясындагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси
|иш баштоо убагы_2                  = Мая 2012
|иш аяктоо убагы_2                  = 2023
|андан мурунку инсан_2              = Агаханов Халназар Агаханович
|андан кийинки инсан_2              =

|желек_3                            = Flag of Turkmenistan.svg
|желек2_3                           = Flag of Germany.svg
|кызматы_3                          = Түркмөнстандын Германиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси
|иш баштоо убагы_3                  = Сентябрь 2003
|иш аяктоо убагы_3                  = Апрель 2012
|президент_3                        = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]]
|премьер_3                          = 
|заголовок1_3                       = 
|текст1_3                           = 
|андан мурунку инсан_3              = 
|андан кийинки инсан_3              = 

|желек_4                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_4                           = Flag of Turkmenistan.svg
|кызматы_4                          = Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин төрагасынын транспорт жана коммуникациялар боюнча орун басары
|иш баштоо убагы_4                  = 9-июль 2001
|иш аяктоо убагы_4                  = 12-сентябрь 2003
|президент_4                        = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]]
|андан мурунку инсан_4              = Керкавов Ровшан 
|андан кийинки инсан_4              = 

|желек_5                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_5                           = Flag of Turkmenistan.svg
|кызматы_5                          = Түркмөн темир жолдорунун башчысы
|иш баштоо убагы_5                  = 29-июль 2002
|иш аяктоо убагы_5                  = 12-сентябрь 2003
|президент_5                        = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]]
|андан мурунку инсан_5              = 
|андан кийинки инсан_5              = Худайбердыев Оразберды 

|желек_6                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_6                           = Flag of Turkmenistan.svg
|кызматы_6                          = Ашхабаддын акими
|иш баштоо убагы_6                  = 21-август 2001
|иш аяктоо убагы_6                  = 29-июль 2002
|президент_6                        = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]]
|андан мурунку инсан_6              = 
|андан кийинки инсан_6              = Черкезов Ашир 

|желек_7                            = Emblem of Turkmenistan.svg
|желек2_7                           = Flag of Turkmenistan.svg
|кызматы_7                          = Лебапского вилаяттынын акими
|иш баштоо убагы_7                  = 21-ноябрь 2000
|иш аяктоо убагы_7                  = 9-июль 2001
|президент_7                        = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]]
|андан мурунку инсан_7              = 
|андан кийинки инсан_7              = 

|туулган жылы                       = 5.2.1957
|туулган жери                       = [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]], Чаржоу облусу, Дейнау району, Гуйнук айылы
|каза болгон жылы                   = 
|каза болгон жери                   = 
|мүрзөсүнүн орду                    = 
|атасы                              = 
|апасы                              = 
|жубайы                             = 
|балдары                            = 3 баласы бар
|партиясы                           = Түркмөнстандын Демократиялык партиясы
|билими                             = Киев соода-экономикалык институту
|кесиби                             = экономист
|илимий даражасы                    = 
|илимий наамы                       = 
|дини                               = 
|кол тамгасы                        = 
|сыйлыктары                         = {{III даражадагы Алтын Асыр ордени }}
|ишмердүүлүгү                       = 

|наамы                              = 
|өтөгөн жылы                        = 
|жарандыгы                          = 
|кызмат өтөгөн жайы                 = 
|башкаруусу                         = 
}}
'''Режепов Бердымурад Режепович'''({{lang-tk|Berdimyrat Rejepowiç Rejepow}}; 1957-жылдын 5-февралы, [[Кеңештер Бирлиги|СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССРинин]] Чаржоу облусунун Дейнау районундагы Гуйнук айылы) — түркмөн саясатчысы, дипломат. 

2012–2016-жылдары Түркмөнстандын [[Орусия|Орусия Федерациясындагы]] элчиси, ошондой эле учурда [[Болгария]], [[Испания]] жана [[Словения|Словениядагы]] элчилик кызматтарды айкалыштырып аткарган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ria.ru/world/20160811/1474174815.html|title=Посол Туркмении в Москве назначен полпредом в Рим|access-date=2016-10-03|archive-date=2016-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003201010/https://ria.ru/world/20160811/1474174815.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Мурун [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Түркмөнстандын Министрлер кабинетинин]] төрагасынын орун басары, Түркмөн темир жолдорунун башчысы, &quot;Түркмөннебитгаз&quot; корпорациясында жетекчилик кызматтарында иштеген. [[Лебап вилаяты|Лебап вилаятынын]] жана [[Ашхабад]] шаарынын акими кызматтарында да иштеген.

== Өмүр баяны ==
1957-жылы 5-февралда Түркмөн ССРинин Чаржоу облусунун Дейнау районундагы Гуйнук айылында туулган.

1981-жылы Киев соода-экономикалык институтун экономист адистиги боюнча аяктаган.

1981–1982-жылдары СССР Соода министрлигинин калктын керектөө товарларына болгон суроо-талабын жана соода конъюнктурасын изилдөө боюнча бүткүл союздук илимий-изилдөө институтунун Түркмөн филиалында кенже илимий кызматкер болуп иштеген.

1983–1989-жылдары Ашхабаддын эл депутаттарынын аткаруу комитетинин тутумунда бөлүм башчы, райондук аткаруу комитетинин жетекчисинин орун басары кызматтарында иштеген.

1989-жылдан 1992-жылга чейин — Түркмөнстандын Соода жана керектөө кооперациясы министрлигинин тутумунда бөлүмдөрдүн жана башкармалыктардын башчысы.

1992–1996-жылдары Түркмөнстандын соода жана ресурстар министринин биринчи орун басары кызматын ээлеген.

1996–1997-жылдары — Түркмөнстандын Мамлекеттик товардык-чийки зат биржасынын төрагасы.

1997–2000-жылдары — мамлекеттик министр — &quot;Түркмөннебитгаз&quot; мамлекеттик соода корпорациясынын төрагасы.

2000–2001-жылдары [[Лебап вилаяты|Лебап вилаятынын]] акими&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13336|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ГЛАВА АДМИНИСТРАЦИИ ВОСТОЧНОГО РЕГИОНА ТУРКМЕНИИ|access-date=2012-11-11|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011449/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13336|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2001-жылдан 2003-жылга чейин Түркмөнстандын Министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары кызматында болгон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13156|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ТУРКМЕНСКОГО ПРАВИТЕЛЬСТВА|access-date=2012-11-11|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821143300/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13156|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Бул кызматын Түркмөн мамлекеттик байланыш жана транспорт институтунун ректору, Ашхабад шаарынын акими жана &quot;Түркмөн темир жолдору&quot; башкармалыгынын жетекчиси кызматтары менен айкалыштырып аткарган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13080|title=МЭРОМ АШХАБАДА НАЗНАЧЕН ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ПРАВИТЕЛЬСТВА БЕРДЫМУРАД РЕДЖЕПОВ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104127/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13080|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/14003|title=ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ПРАВИТЕЛЬСТВА ТУРКМЕНИИ БЕРДЫМУРАД РЕДЖЕПОВ СТАЛ ТАКЖЕ ГЛАВНЫМ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНИКОМ СТРАНЫ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205034/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/14003|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2003-жылдын сентябрынан 2012-жылдын апрелине чейин — Түркмөнстандын Германиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16155|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ПОСОЛ ТУРКМЕНИИ В ГЕРМАНИИ|access-date=2012-11-11|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011453/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16155|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16146|title=УПРАВЛЕНИЕ ТУРКМЕНСКИХ ЖЕЛЕЗНЫХ ДОРОГ ПРЕОБРАЗОВАНО В МИНИСТЕРСТВО|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911194909/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16146|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

2012-жылдын май айынан тартып — Түркмөнстандын Орусия Федерациясындагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37316.html|title=Назначен новый глава туркменской дипломатической миссии в России|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324094715/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37316.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ошону менен бирге 2012-жылдын августунан Болгарияда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37702.html|title=Бердымурад Реджепов назначен послом Туркменистана в Болгарии по совместительству|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324110528/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37702.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, 2013-жылдын июлунан Испанияда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10|title=О назначении посла Туркменистана в Королевстве Испании|access-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324094502/http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10#|archive-date=2014-03-24|url-status=dead|accessdate=2026-04-30|archivedate=2014-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324094502/http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10}}&lt;/ref&gt;, 2014-жылдын мартынан Словенияда элчилик кызматтарды айкалыштырып аткарган&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/39515.html|title=Туркменский посол в России назначен одновременно полпредом в Словении|access-date=2014-03-24|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324093935/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/39515.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Жеке жашоосу ==
Үй-бүлөлүү, үч баласы бар.

== Сыйлыктары ==

* III даражадагы Алтын Асыр ордени&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/15131|title=ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ТУРКМЕНСКОГО ПРАВИТЕЛЬСТВА БЕРДЫМУРАТ РЕДЖЕПОВ НАГРАЖДён ОРДЕНОМ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025064501/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/15131|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* &quot;Түркмөнстандын чебер дипломаты&quot; төш белгиси (2023-жылдын 17-февралы)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2586|title=Постановление Президента Туркменистана «О награждении отличительным знаком «Türkmenistanyň ussat diplomaty»|access-date=2023-03-28|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328102653/https://www.parahat.info/edict/2586|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Түркмөнстандын &quot;Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna&quot; эстелик белгиси (10-декабрь, 2024-жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/90437/postanovlenie-prezidenta-turkmenistana-o-nagrazhdenii-pamyatnymi-znakami-turkmenistana-magtymguly-pyragynyn-300-yyllygyna|title=Постановление Президента Туркменистана о награждении памятными знаками Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna»|archive-date=2024-12-15|access-date=2024-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215190509/https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/90437/postanovlenie-prezidenta-turkmenistana-o-nagrazhdenii-pamyatnymi-znakami-turkmenistana-magtymguly-pyragynyn-300-yyllygyna|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://russia.tmembassy.gov.tm/tk TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY. RUSSIÝA FEDERASIÝASY - MOSKWA]</text>
      <sha1>mch8jnuffi0uoaqd450xfhlgyxvcefu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Преображенский Ф Ф</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151981</id>
    <revision>
      <id>645288</id>
      <timestamp>2026-05-01T18:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>645288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="0ufeyi3rx9kl5rtlqy09ybs1sb8rhkl" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:25, 1 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0ufeyi3rx9kl5rtlqy09ybs1sb8rhkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-26352-18</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151982</id>
    <revision>
      <id>645306</id>
      <timestamp>2026-05-01T20:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>645306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="l34dymbbycd6492591vw6drnzwi910l" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:25, 1 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l34dymbbycd6492591vw6drnzwi910l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:EnigmaticFoe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151983</id>
    <revision>
      <id>645312</id>
      <timestamp>2026-05-02T01:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>645312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="3v70592tph5cbsvbeaa1lo26bvissb1" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 01:26, 2 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3v70592tph5cbsvbeaa1lo26bvissb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Malumefendi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151984</id>
    <revision>
      <id>645319</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>645319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="dsgzlipy126i88g3ms2wjlgt1yc137m" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 07:27, 2 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dsgzlipy126i88g3ms2wjlgt1yc137m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:だいだっち</title>
    <ns>3</ns>
    <id>151985</id>
    <revision>
      <id>645326</id>
      <timestamp>2026-05-02T11:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>645326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6803" sha1="s4yl24wp800litpcmdtrda4lh6prgrt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 11:27, 2 май 2026 (UTC)</text>
      <sha1>s4yl24wp800litpcmdtrda4lh6prgrt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>