Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 1797 645404 553395 2026-05-03T14:02:55Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645404 wikitext text/x-wiki {{Комплекстүү илим |Аталышы = Астрономия |Сүрөт = Crab Nebula.jpg |Темасы = [[Табият таануу]] |Түптөлгөн мезгили = [[XVIII кылым]] |Негизги багыттары = [[астрофизика]], [[космология]], [[планетология]] ж.б. |Викиказына = Category:Astronomy }} '''Астрономия''' ― [[Аалам|ааламда]] болуп жаткан физикалык процесстер менен кубулуштарды талдоонун негизинде асман объекттеринин, тутумдарынын жана алардын ортосундагы мейкиндиктерди, жалпы эле аалам жөнүндөгү илим. Астрономия сфералык астрономия, практикалык астрономия, [[астрофизика]], асман механикасы, жылдыз астрономиясы, галактикадан тышкары астрономия, [[космогония]], [[космология]] ж. б. бөлүмдөрдү камтыйт. Астрономия адамдын практикалык муктаждыгынан, б. а. мезгилдик кубулуштарды алдын-ала айтуу, убакытты эсептөө ж. б-дан келип чыккан байыркы илим. Биринчи Жердин жасалма жандоочусун учуруу м-н (1937, СССР) астрономиянын жаңы доору башталган. [[Космос|Космостогу]] эң чоң (диаметри 2,4 м) Э. Хаббл [[Телескоп|телескобу]] 1990 жана 2005-жылы [[Жер]] [[Орбита|орбитасына]] чыгарылып, [[Күн системасы|Күн тутумундагы]] объекттерди жана [[Планета аралык чөйрө|планета аралык чөйрөнү]] изилдөөнүн жаңы ыкмалары пайдаланылган. Азыркы астрономиянын калыптанышы дүйнөнүн геоборбору тутумунан баш тартуу жана аны дүйнөнүн гелиоборбору тутуму менен алмаштыруу, асман нерселеринин телескоп менен изилдөөнүн башталышы жана бүткүл дүйнөлүк тартылуу мыйзамын ачылышына байланыштуу. Биздин заманга чейин 2000-жылы [[Кытай|Кытайдагы]] астрономия мектеби кытай астрономиясынын өнүгүшүнө салым кошкон. Астрономия ошондой эле [[Египет|Египетте]], [[Индия|Индияда]] жана Грекияда өнүккөн. Байыркы Грекия астрономдору эч кандай аспапсыз эле көз менен байкоонун негизинде чоң ачылыштарды жасашкан. Арисстарх Самосский бардык планеталар жана Жер кыймылсыз турган Күндү айланат деп далилдеп, дүйнөнүн гелиоборбору идеясын сунуш кылган. Шумер-аккад [[Цивилизация|цивилизациясынын]] жрец астрономдору көптөгөн кылымдар бою Күн, Ай ж.б. планеталардын кыймылдарын жылдыз фонунда катташкан. Астрономиянын көп түшүнүктөрү араб тилинен келип чыккан, мисалы, зенит, надир, альманах. Птолемей б.з. чейинки 140-жылдарында «Альмагест» деген эмгегинде астрономия боюнча бүт билимди чогулткан. Ал ошол кылымдын аралыгында негизги жетектөөчү эмгек болуп, XVII кылымга чейин астрономиялык ойлордун өнүгүшүнө таасирин тийгизген. 1543-жылы поляк окумуштуусу [[Коперник, Николай|Н. Коперниктин]] «Асман сфераларынын байланышы жөнүндө» деген эмгеги чыккан. Кийин [[Исаак Ньютон|Ньютондун]] бүткүл дүйнөлүк тартылуу мыйзамын жана кыймылдын үч мыйзамын Ай жана планеталардын кыймылына пайдалануу Коперник, [[Иоганн Кеплер|Кеплер]] жана [[Галилей Галилео|Галилейдин]] иштерин бириктирген. Кийинки эки жүз жылдыкта астрономия эки багытта өнүккөн. Биринчисинде чоң жана кубаттуу телескоптун жардамы менен Ааламдын көптөгөн аймактары изилденген. Экинчисинде ― планеталарды, анын жандоочуларын, [[Комета|кометаларды]], [[Астероид|астероиддерди]] изилдөөдө Ньютондун динамика мыйзамы жана кош жылдыздарды аныктоочу өсүү саны пайдаланылат<ref>[https://4i5.ru/astronomija/745454.html Астрономия: аныктама жана түшүндүрмө]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Булактар == * “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1 [[Категория:Астрономия| ]] cgt5n7mfuk4xfze28pzay0l76btt6md 0 2318 645416 463811 2026-05-03T21:31:30Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645416 wikitext text/x-wiki [[Файл:Bologna-Prozess-Logo.svg|thumb]] '''Болонья процесси''' == Баш сөз == Бул макалада азыркы учурда актуалдуу тема болуп, [[билим берүү]]гө тиешеси болгон ар бир кишинин көңүлүн буруп келе жаткан Болонья процесси тууралуу сөз болмокчу. Болонья процесси деген эмне? Ага өтүүнү шарттаган эмне эле? Эмнеге европалыктар бирдиктүү билим стандарттарына көңүл буруп жатат? Бирдиктүү билим берүү системасында колдонулган критерийлер, баалоо системасы кандай болот? Европа Кредит ташуу системасы деген эмне? Эмне үчүн Болонья процесси бизди кызыктырат? Сократес жана Ерасмус программалары, ЕКТС эмнени түшүндүрөт? Мына ушул сыяктуу суроолорго жооп изделет жана билим берүүдөгү реформалардын маани маңызын кыскача түшүндүрүү көздөлөт. Изилдөөдө Европа Биримдигине мүчө болгон өлкөлөрдүн билим берүү тармагында бирдиктүү система алдында баш кошушу, анын мааниси тууралуу кыскача сөз болот. Биздин өлкөбүздөгү билим берүү системасынын жаңылануу жана билим берүүдө мектептерде, жогорку окуу жайларында билимдин мазмунун өзгөртүү талабы, окуу жайларында окутулуп үйрөтүлүп жаткан билимдин сапаты күнүбүздүн талаптарына ылайык болбой жаткандыгы тууралуу ар бир атуулдун кайгысынан улам ортого чыгып жатат. Өнүгүп келе жаткан өлкөбүздүн атуулдарын келечекте өнүккөн өлкөлөрдүн атуулдары менен билим, технология, жашоо стандарттарын жакшыртуу, өндүрүштү чоңойтуу ж.б. маселелерде жарыша алуусу сыяктуу билимге, билгичтик жана көндүмдөргө ээ кылуу баарыбыздын милдетибиз. Бул маселелердин чечилүүсү үчүн эмнелерге көңүл буруу керек, Европа моделин алсак болобу? Болонья процессине кирүү үчүн эмнелер керек? Бирок биз материалдык- техникалык жактан буга даярбызбы? Мугалимдерибиз, окутуучу кадрларыбыз буга даярбы? Студентттерибиз буга даярбы? Сабактар кандай типте окутулушу керек? д.у.с. деген сыяктуу суроолор туулат. Бул суроолорго жооп издөө үчүн Болонья процессинин кандай түрдө иштей турганын жана биз үчүн ыңгайлуу болгон тараптары тууралуу азын оолак сөз кылдык. Орток баалуулуктары болгон жана бириккиси келген Европа Биримдиги ичинде атуулдардын «тил үйрөнүү, мүчө болгон өлкөлөрдүн күнүмдүк жашоо жана маданияттарынын бири биринен үйрөнүүсү, башка бир жерде, башка өлкөлөрдүн атуулдары менен бирге иштей алуу жөндөмүнүн, көндүмдөрүнүн калыптануусу» сыяктуу темалар өсүп келе жаткан жаштардын аймактын татыктуу атуулдары болуусу үчүн өтө маанилүү болуп саналат. Европанын биригүү процессинде, билим жана маалымат информатика) дооруна ылайык коом жана иш тармактары, сапаттуу иш күчү, жогорку жашоо стандарттары жана демократия үчүн күрөшө алган, жарыша ала турган жаштарды тарбиялоо билим берүүгө түздөн- түз тиешелүү темалар болуп, ар дайым көңүл борборунда орун алып келген. Европа өлкөлөрү да дүйнөдөгү башка өлкөлөрдөй эле чечилүүсү татаал болгон социалдык жана экономикалык проблемаларды башынан өткөрүп жатат. Бул маселелерди чечүүдө, дайыма өзгөрүп турган абалга ыңгайлаша алган, түрдүү көндүмдөргө ээ (ар тараптуу өнүккөн), интеллектуалдык негизи болгон, керектүү билим булактарына жетише алган, ар дайым үйрөнүүнү каалаган атуулдардын даярдалышы жана аларга билим берүү өзгөчө маанилүү орунда турат. Ушул себептерден улам, билим берүү иши - [[Европа биримдиги|Европа Биримдигинин]] маани берген, көп көңүл бурган темаларынан болуп саналат. Албетте, мунун жыйынтыгы болуп, билим берүү 7- февраль 1992 -жылы Маастрик келишиминин 126- жана 127- статьяларында (бап) жазылган жана Европа Бирлигинин эң башкы, тез арада чечилүүсү керек болгон актуалдуу темасы абалына келген. == ЕВРОПА БИРИМДИГИНИН БИЛИМ БЕРҮҮ ПРОГРАММАЛАРЫ == СОКРАТЕС [[Европа Биримдиги]] бул эң маанилүү актуалдуу теманы турмушка ашыруу үчүн көптөгөн программаларды иштеп чыккан. Алардын бири СОКРАТЕС программасы болуп эсептелет. Европанын билим берүү программасы катары практикаланып баштаган бул программанын негизги максаты: окуучуда жана атуулда бирдиктүү Европа түшүнүгүн өнүктүрүү. Атуулдарды жаңы кылымдын көп түрдүү кыйынчылыктарын туура кабыл алган, окуяны дагы жакшыраак анализдеп, өз мамилесин билдире ала тургандай, түрдүү маселелерге жооп берүүгө даярдоо жана алардын өмүр бою үйрөнүүсүнө мүмкүнчүлүк түзүү. Билим алууга бардыгын тартуу жана бардык атуулдарда болушу керек болгон көндүм жана сапаттардын үйрөнүлүшүнө жардам берүү сыяктуу максаттар белгиленген. Билим берүүнүн бардык тармагында Европада биргелешип иштөөнү негиз кылып алган СОКРАТЕС программасында бул чогуу иштөө студенттерди жана мугалимдерди, курсанттарды алмашуу, биргелешип проектерди түзүү, пикирлерди бөлүшүү, ийгиликтүү жана жаңы практикаларды пайдалануу үчүн Европа билим торчосун/ интернет сайт куруп, чогуу иштөө жана салыштырып анализдөө сыяктуу формада турмушка ашыруу пландалган. СОКРАТЕС программасынын 1- баскычында (Сократес 1) (1995-2000) турмушка ашкандар төмөндөгүлөр:<br /> - 316000 ЖОЖ студенти, (өндүрүштөн чыкпай туруп), (күндүзгү) билимдеринин белгилүү бир бөлүмүн башка СОКРАТЕСке катышкан өлкөдөгү университеттерде улантышкан.<br /> - 26000 ЖОЖ мугалими жана ассистент бул системага кирип, башка өлкөгө барып иштеп келишкен.<br /> - 80000 жаш Европада сүйлөнгөн башка бир тил аркылуу байланыш куруу үчүн атайын түзүлгөн проекттерге, программаларга катышып тил үйрөнүшкөн.<br /> - 5000 мектеп, лицей арасында 1620 кызматташтык келишим түзүлгөн.<br /> - 1800дөн ашуун ЖОЖдун катышуусу менен университеттер арасында 2673 кызматташтык программасы түзүлгөн. СОКРАТЕС 1 программасынан алынган бул ийгиликтүү натыйжалардан улам, Европа Парламенти жана Европа Биримдиги Министрлер кабинетинин биргелешип чыгарган чечими менен 2000- жылы январь айында СОКРАТЕС программасынын 2000-2006 - жж. арасында 2. баскычы (Сократес 2) пландалган жана ушул учурда ишке ашырылууда. СОКРАТЕС 2нин чогулушунун токтомунда программанын биринчи баскычынан өзгөчөлүнүп, колдоого алына турган иш чараларга орун берилген. Бул программага катыша ала тургандар (ким экени белгиленген, комиссия менен буга мүчө болгон өлкөлөрдүн арасында милдет жана жоопкерчиликтер бөлүштүрүлгөн, иш чаралар менен башка программалар) арасында төп келүүчүлүк, толуктоочулук, улантуучулук, баалоочулук иштерине айрыкча маани берилген. Сократес 2 нин максаты төмөндөгүдөй: - Билим берүүнүн ар бир баскычынын бүт Европа аймагында колдоого алынуусу;<br /> - Европанын бардык жеринде тең укуктуулуктун колдоого алынуусу;<br /> - Эл аралык Билим булактарын пайдаланууда же¾илдик берүү; - Е.Б. ичинде тил үйрөтүүнүн сапаттык жана сандык өнүгүүсүнүн колдоого алынуусу аркылуу билим берүүнүн маданияттар арасында, б.а. бүтүндөй Европа аймагында жашаган эл арасында түшүндүрүлүшү. - Билим берүү тармагында окуу жайлары жана мекемелер арасында тажрыйба алмашууга шыктандыруу. Мындан башка да:<br /> - Сыртан окуу мүмкүнчүлүгү;<br /> - Дипломдордун жана иштөө убактыларынын кабыл алынуусу, таанылуусу;<br /> - Билимдерин, тажрыйбаларын бөлүшүү ишин өнүктүрүү үчүн түрдүү тоскоолдорду жеңип, дагы күчтүү кызматташтык түзүлүүсү;<br /> - Билим берүү, окутуу практикасын жана материялдарын даярдоодо; өнүктүрүүдө жаңыча жолдорду жана технологияны пайдалануунун колдоого алынуусу менен бирге, билим тармагында орток, бирдиктүү саясат жана кызыкчылыктардын такталып жазылышы СОКРАТЕС 2нин планында белгиленген.<br /> Сократес програмасына:<br /> - Орто мектеп жана Университетте окугандар;<br /> - Мугалимдер жана билим берүүгө тиешеси бар персоналдар;<br /> - Бардык билим берүү мекемелери, окуу жайлары;<br /> - Билим берүү системалары жана политикаларына тиешелүү бардык жергиликтүү, борбордук жана улуттук мекемелер же жеке кишилер;<br /> - Менчик) жана мамлекеттик мекемелер;<br /> - Билим берүү тармагында тиешеси болгон окуучу, мугалим, ата-энелер;<br /> - Жумушчу, иш ээси, фирма өкүлдөрү, соода өкүлдөрү;<br /> - Билим берүү анализинде магистрлерди даярдаган илим изилдөө борборлору;<br /> - Соода палаталары, профсоюздар жана фирмалар;<br /> Бул программага киши же курулуштар проект берип, катыша алышат. СОКРАТЕС программасы 8 бөлүктөн турат.<br /> 1. Комениус башталгыч жана орто мектепте билим берүү;<br /> мугалимдердин билимин жогорулатуу курстарынын, ар тараптуу интернет сайттардын ачылышы, биргелешкен кадрларды активдештирүү маселелерин камтыйт.<br /> 2. Ерасмус ЖОЖ окуу программаларына байланыштуу;<br /> 3. Грандтвич жетилгендерге билим берүү жана башка билим берүү жолдору;<br /> 4. Лингуа Европа [[Тил|тилдерин]] үйрөтүү;<br /> 5. Миневра билим берүүдө маалымат жана байланыш технологиясы 6. Байкоо жана жаңылыктар билим берүү системаларына жана саясаттарына байкоо жүргүзүп изилдөө;<br /> 7. Өзара кызматташтык башка билим берүү программалары менен чогуу жүргүзүлгөн иш чаралары;<br /> 8. Көз салуу, көңүл буруу иш чаралары - СОКРАТЕС программасынын бөлүктөрү болуп саналат.<br /> Сократес программасын негизинен Европа Комиссиясы жетектейт. Программанын ишке ашуусу үчүн комиссия үч бөлүктөн турат. Алар: * Сократ комитети; * Улуттут Агенстволор; * Техникалык жардам офиси. == Ерасмус == СОКРАТЕС программасынын экинчи бөлүгү ЕРАСМУС болсо, СОКРАТЕС программасынын Жогорку билим берүү бөлүмүнө берилген ат. 2000- жылы 24- январда кабыл алынган жана ал 2006- жылынын аягына чейинки бир убакытты камтыйт. «Студенттерди Европага алып келүү, Европаны бүт студенттерге алып баруу» ЕРАСМУСтун негизги девизи. Ошондуктан программага катышкан студенттердеги кыймылдуулук өтө маанилүү. Бирок Европадагы студенттер арасында кыймылдуулуктун бара- бара артышынан улам, студенттердин өз өлкөсүнөн сырткары университеттерден алган билимдеринин өз өлкөсүндөгү ЖОЖ тарабынан кабыл алынуусу же алынбоосу орчундуу маселеге айланган. Ерасмуска 28 өлкө кирет. Булардан 15и Европа Бирлигине мүчө өлкөлөр, 3 ЕЭЗ (Европа Экономикалык Зонасына/ Аймагы) мүчө өлкөлөр (Исландия, Лейхтеншайин, Норвегия) жана Венгрия, Румыния, Чех Республикасы, Словак Республикасы, Польша, Болгария, Эстония, [[Латвия]], Литва, Словения. Мальта, Кипр жана Түркиянын Ерасмус программасына катышуусуна уруксат берилген.<br /> Ерасмус төмөнкү иш чараларды колдойт:<br /> - Жогорку билим берүүнүн сапатын жогорулатылышы жана Европа аймагында сапатын чындоо.<br /> - Университеттер арасында эл аралык кызматташтыкка колдоо көрсөтүү.<br /> - Студент, курсант жана мугалимдерди алмашуу . 3-12 айлык курстар студенттерге стипендия берүү;<br /> - Билим берүү программаларын өнүгүүсү үчүн биргелешип иштөө жана проекттерди түзүү;<br /> - Бул иштерден жана проектерден алынган жыйынтыктарды жайылтуу жана турмушка ашыруу;<br /> - Европа өлчөмүндө (стандарт) факультеттер жана бөлүмдөргө тиешелүү маалымат-сайттарды уюштуруу;<br /> - Тил курстары жана интенсивдуу курстар;<br /> - Европа Кредит Ташуу Системасына колдоо көрсөтүү;<br /> - Билим үчүн бир өлкөдөн экинчисине барып келүү;<br /> - Магистр жана Докторантура программалары;<br /> - Жайкы мектептер.<br /> Ерасмус программасы бардык Жогорку Окуу Жайларына, ар баскычта билим алууга жана ар бир сабакка ачык бир программа болуп эсептелип, билим берүүнүн улантуучулук принцибинде иштейт.<br /> Ерасмуста үч программа бар. Ал программалар төмөнкү иш чараларды карайт:<br /> - Ерасмус 1.- Европа Университеттер арасында кызматташтык;<br /> -Ерасмус 2.- Университеттердин студенттеринин жана мугалимдеринин алмашуусу;<br /> - Ерасмус 3.- Тематикалык, тармактык байланыштар. Ерасмус программасындагы үч иш аракеттин ичинде болуш, ага катышыш үчүн Жогорку окуу жайынын Сократес программасын колдонгон өлкөлөрдөгү университеттер менен келишим түзүүсү керек. Сократес программасындагы иш чаралар борбордук инсан ресурстарына байланыштуу. Ерасмус программасына катышуу жана проект тандоо иштери кандай болот?<br /> - Арыздардын белгилүү бир датага чейин жазылышы (М: 2003. ноябрь) жана Европанын 11 расмий тилинин биринде формалар толтурулушу керек.<br /> - Программанын колдоо көрсөтүүсүн талап кылган проект жана иш чаралар алар үчүн белгиленген шарттарга ылайык болуш керек.<br /> - Программага катышуу үчүн Европа Биримдиги же Европа Экономикалык Зонасы өлкөлөрүндөн болушу зарыл. Эгер ЕБ мүчөсү болбосо, ошол мүчө өлкөлөрдүн бирөө менен кызматташтык түзүү шарт.<br /> - Программага катышуу үчүн арыз берген кишилер ошол өлкөлөрдүн атуулу болушу же ошол өлкөдө убактылуу жашоого укугу бар болгондор, качкындар же мекенсиздер болушу керек.<br /> Программанын колдоого алынуусу үчүн, проектердин белгиленген максаттарга ылайыктуу болушу жана улуттук агенттиктердин белгилей турган кошумча критерийлери бар, алар программаларга жараша көбөйөт. Ерасмус 1. Ерасмус 3. – ЕБ комиссиясы аркылуу башкарылат. Ерасмус 2. Университеттердин өзара студентерди жана мугалимдерди алмаштыруусу, ошол өлкөлөрдүн инсан ресурстарына байланыштуу жүргүзүлөт.<br /> Ерасмус 1 жана Европа университеттери арасында кызматташтык - Студент же университеттин окутуучу персоналын алмаштырууну уюштурууга арналган кеңири жана интенсивдуу курстар;<br /> - Бирдиктүү окуу программасын даярдоо жана практикалануусуна багытталган программалар;<br /> - Орто жана жогорку деңгээлде окуу программаларынын даярдалуусу үчүн бирдиктүү проектерди жазуу;<br /> - Европа модулдарынын өнүгүүсү үчүн бирдиктүү проектер;<br /> - Окуу программасын даярдоо проектердин практикалануусу жана жайылтуулусуна ылайыкталган проекттер;<br /> - Европа Кредит Ташуу Системасына өтүү сыяктуу иш чаралар аткарылат.<br /> Студенттерди жана университеттердеги окутуучу персоналдарды алмаштыруу ишин уюштурууда ыңгайлуу шарттарды түзүү үчүн жазылган проектерге колдоо көрсөтүлөт.<br /><br /> '''Интенсивдуу программалар'''<br /> Булар түрдүү ЕКТСке (Европа Кредит Ташуу Системасына) катышкан өлкөлөрдөн келген университеттердин студенттери жана мугалимдери чогулуп окуган кыска мөөнөттүү программалар болуп саналат. Бул программада:<br /> - Чектүү санда университеттерде окутулган, үйрөтүлгөн же эч үйрөтүлбөгөн бир теманын таасирдүү жана көп тилдүү түрдө үйрөтүлүшү;<br /> - Студенттердин жана мугалимдердин көп улуттуу группаларда чогуу иштешип, ар бир окуу жайында мүмкүн болбогон, бирок мындай көп маданияттуу бир жерде окуп, иштеп алардын өздөрүндө окутуу үйрөтүү шарттарынан улам алган тажрыйбаларынан пайдалануу;<br /> - Жаңы перспективалардын кабыл алынышы;<br /> -Окутуучу кадрлардын тажрыйбаларын жана окутуу методдорун (эл аралык) көп улуттуу аудиторияларда көрсөтүү максаты коюлган. Түрдүү катышуучу өлкөлөрдүн университеттеринин студенттерин жана мугалимдерин бириктирген интенсивдүү программалар 10 күндөн 3 айга чейин узартылган мөөнөттө ишке ашырылат. Белгилүү бир темада перспективанын өнүктүрүлүүсү жана окутуу техникаларынын салыштырылуусуна мүмкүнчүлүк берген интенсивдүү программалар эч болбосо 3 катышуучу өлкөнүн университеттеринин өкүлдөрүн бир жерге чогулган болот. Изилдөө иштери жана конференциялар мындан тышкары калат. == ЕВРОПА БИРИМДИГИНИН ЖОГОРКУ БИЛИМ БЕРҮҮ ТАРМАГЫ == Европа жогорку билим берүү тармагында структурасын өзгөртүү Европа Биримдиги үчүн өзгөчө маанилүү. «Европа Биримдиги» деген ойдун турмушка ашуусу үчүн ага мүчө өлкөлөрдүн Жогорку билим берүү системалары арасында өзгөчөлүктөрдөн улам, келип чыга турган кыйынчылыктарды жеңүү үчүн алдын алуу жана анын аркасынан жогорку окуу жайлары арасында окшоштуктар менен кызматташтыктын көбөйтүлүүсү керек. Ушундан улам, Европа Биримдигинде эң биринчи Жогорку Билим Берүү системасында турмушка ашыра турган 4 маанилүү тема белгиленген. Булар:<br /> - Жалпылаштырылган бирдиктүү Европа кредит системасы;<br /> - Дипломдор үчүн бирдиктүү бир структура белгилениши;<br /> - Билимдин сапатын контролдоо жана баалоо;<br /> - Студенттерге жаңы билимди үйрөнүү мүмкүнчүлүктөрүнүн берилүүсү;<br /> Ерасмус Европа Жогорку билим берүү тармагында окуу программасын практикалоо чечимин кабыл алганга чейин көптөгөн маанилүү баскычты басып өткөн. Эми ошол тарыхына кайрылалы.<br /> «Магна Чарта». 1988- жылы 18- Сентябрде Италиянын Болонья шаарында Болонья Университетинин 900 жылдыгына Европанын түрдүү университеттеринен 430 ректор «Магна Чарта» келишимине кол коюшкан. Ал аркылуу,<br /> - 2000 жылга чейин, адам баласынын келечегинин эң көп маданий, илимий жана технологиялык өнүгүүгө тыгыз байланыштуу болгону;<br /> - Мунун болсо, чыныгы Университеттерде болгону; маданият, билим жана илим изилдөө борбору аркылуу турмушка аша турганы;<br /> - Университеттердин негизги милдеттеринен бири, болгон жаш муундарга билим берүүнүн, жалпы коомго кызмат кылуу дегенди билдиргендигин жана<br /> - Коомдун маданий, социалдык жана экономикалык келечегинин үзгүлтүксүз билим берүү үчүн олуттуу инвестиция жасоо керектиги баса белгиленген.<br /> '''Сорбонн Декларациясы'''<br /> Жогорку билим берүү системасында структуралык жактан керектүү өзгөртүү киргизилүүсү үчүн 1998- жылы 25- майда Сорбонн Университетинин 800 жылдык юбилейинде Франция, Германия, Италия жана Англия билим берүү министрлери Европа Биримдиги жактан, өткөн 40 жылдык мезгил ичинде калыптанган экономикалык, соода жана финансы жактан бирдикке барышат же бири-бирине жакындашат. Бул структураны колдой турган бир ЖОЖ моделин түзүү максаты менен Сорбонн Декларациясына кол коюлган. Сорбон Декларациясы аркылуу университеттердин, Европаны маданият жагынан өнүктүрүүдөгү маанилүү ролу баса белгиленген. Декларацияда белгиленген башка маанилүү нерсе – Европалык атуулдардын бүт аймакта эч тоскоолсуз эркинче кыдырып, иштей алуусу жана Европанын өнүгүүсүнүн бирден бир жолу катары, бир бүтүн Европа Жогорку билим берүү тармагын түзүү деп белгиленген.<br /> == Болонья Декларациясы == 1999-жылы-19-Июнда Европадагы 29 өлкөнүн Билим берүү министрлери Болонья Декларациясына кол коюшкан. Тартиптүү, чечкиндүү, адилет жана демократ коомдун структурасын кубаттандыруу, бекемдөө үчүн билим берүүдө кызматташтыктын мааниси сыяктуу ойдо баардыгы бирдей макул болуп, кол коюлган Болонья Декларациясында төмөндөгү темаларга көңүл бурулган:<br /> - Дипломдун кошумча барагынын (титульный лист) кошо берилип башталышы менен бирге, университеттер арасында бирдиктүү бир структура түзүү.<br /> - 3 жылдан аз эмес мөөнөттүк бакалавр жана магистр даражаларынын бүт Европа өлкөлөрүндө кабыл алынуусу.<br /> - Европа Кредит Ташуу Системасынын (ECTS) бүт Европа аймагында жайылтуу менен бирге бүт аймакта өмүр бою үйрөнүү маселесине көңүл бурууну жакшыртуу.<br /> - Жогорку Билим берүү тармагында сапаттуу өзгөчөлүктө бирдиктүү Европа стандартын түзүү, калыптандыруу.<br /> - Бардык бул иш аракеттердин башталышы үчүн тоскоолдорду жок кылуу.<br /> '''Прага чогулушу''' Болон чолугушунан кийин 2001-жылы Европанын 32 өлкөсүнүн Билим Берүү Министрлеринин катышуусу менен Жогорку Окуу Жайлары боюнча Прагада чогулуш болгон жана анда:<br /> - Бүт дүйнөдөгү студенттердин билим алуу үчүн Европага тартылуусу жана Европанын өзүнүн ичинде кыймылдуулуктун артышы, көбөйүшү,<br /> - Европа Университеттеринин сапаттык стандарттарынын көтөрүлүүсү чечимин кабыл алышкан.<br /> '''Берлиндеги жолугушу''' Болон процессинин уландысы катары 2003-жылы 18-19-Сентябрда Берлинде Европадагы Билим Берүү Министрликлеринен Жогорку билим берүү боюнча жооптуулары чогулушка катышкан. Мында Европа Жогорку Билим Берүү тармагынын Болон процессинин кийинки багытттары, биринчи этапта аткарыла турган иштер талкууга алынган. '''Академиялык кыймылдуулук''' Түрдүү иш аракеттер менен бирдикте Жогорку Окуу Жайлардын жетекчилеринин, ЖОЖнын окутуучу кадрлардын (проф.окутуучу курамы) жана студентерди алмашууну колдогон Ерасмус программасы бүт ЖОЖ жана анын баскычтары, түрдүү сабактар үчүн ачык программа болуп саналат.<br /> Академиялык кыймылдуулук жана анын натыйжасында диплом даражаларынын кабыл алынуусуна тиешелүү иштер да көп убактан бери практикаланып келген.<br /> ЮНЕСКО 1969-1981 жылдарда 2 айда бир жолу басылган «Чет өлкөдө билим» журналында бүт дүйнөдөгү улуттук Жогорку Окуу Жайларынын системасын тааныткан статьялар даярдап, бул да бара бара актуалдашкан «Дүйнөдөгү Жогорку Окуу Жайлары Тууралуу Маалымат» китебин даярдоого негиз түзгөн. 1964-жылы ЮНЕСКО орто мектепти бүтүргөндүгү тууралуу аттестат (сертификат менен университеттердин дипломдорунун тең укуктуулугу жана кабыл алынуусу тууралуу иштешип, «Эл аралык Бир стандарттын болушу» деген максат коюлган.<br /> Европа Биримдигине мүчө өлкөлөр бул темага байланыштуу, көптөгөн маселелердин бар экенин белгилеп, маселени ар бир аймак боюнча карап көрүү, дагы ийгиликтүү натыйжа берээрин билдиришкен. Мунун натыйжасында эң биринчи 1974-жылы «Латин Америкадагы жана Караиблердеги Жогорку окуу жайлардын иш аракеттеринин, Дипломдорунун жана Даражаларынын кабыл алынуусу келишимине» кол коюлуп, мунун артынан 1980-жылдардын баштарына чейин 5 аймакта келишим түзүлгөн. Булар:<br /> - Жер Ортолук Деңизи менен чектешкен Араб жана Европа өлкөлөрүндөгү ЖОЖ иш аракеттеринин, Дипломдордун жана даражаларынын кабыл алынуусу келишими (1976)<br /> - Араб өлкөлөрүндөгү ЖОЖ иш аракеттеринин Дипломдорунун жана даражаларынын таанылуусу (1978) келишими.<br /> - Европа аймагындагы ЖОЖ иш аракеттеринен, Дипломдорду жана даражалардын кабыл алынуусу келишими (1979.<br /> - Африка өлкөлөрүндөгү ЖОЖ иш аракеттеринин, дипломдордун жана даражалардын кабыл алынуусу келишими (1981.<br /> - Азия жана Тынч океан жээгиндеги өлкөлөрдүн ЖОЖдордо иш арекеттеринин, дипломдордун жана даражалардын кабыл алынуусу келишими (1983.<br /> 1993-жылы ЮНЕСКОдо өткөрүлгөн конференцияда ЖОЖдо окутуу жана билим берүү иштеринин кабыл алынуусу үчүн кээ бир сунуштар киргизилип бул конференцияда кабыл алынган токтомдордун эл аралык де¾гээлде практикалануусу жактырылган.<br /> Европа Биримдиги менен ЮНЕСКО, Европа аймагындагы ЖОЖдорго тиешелүү диплом жана даражалардын кабыл алынуусу боюнча 1997-жылында-11-апрелде Лизабон келишимине кол коюлган. Мындан сырткары, Европадагы түрдүү мекемелер дипломдор жана даражалардын кабыл алынуусу тууралуу кызматташууда. Булар:<br /> - Европа биримдиги<br /> - Европа кеңеши /консейи<br /> - ЮНЕСКОнун Европа аймагы (CEPES- Европа ЖОЖ борбору)<br /> - Скандинавия Министрлер кенеши болуп саналат.<br /> Карадеңиз Экономикалык кызматташтык келишимине мүчө болгон өлкөлөрдө да, диплом жана даражаларынын өз ара кабыл алынуусу тууралуу иштерге киришилип башталды.<br /> Европа аймагында диплом жана даражалардын кабыл алынуусу тууралуу дайыма маалымат топтоп жана жайылтып турган эки группа иштейт.<br /> Булар- Европа кеңеши менен ЮНЕСКО колдогон, жардам берген ENIC (Европа Улуттук Маалымат борбору жана Академиялык кыймылдуулукту башкаруу борбору) Network жана Европа Биримдиги тарабынан колдоого алынган NAPUC (Улуттук Акедемиялык Маалымат кабыл алуу борбору) бар.<br /> '''Улуттук Агенттиктер (борборлор)'''<br /> Европа Бирдиги Комиссиясынын токтомдоруна ылайык, Европа Биримдигинин мүчөсү же мүчөлүккө талапкер бир өлкөдө ЕБ Билим берүү программаларынын башталышы үчүн Улуттук Агенттик деп аталган бир уюм курулушу керек. Улуттук агенттиктер, катышуучу өлкөлөрдүн ЕБ билим берүү жана Жаштык программаларын пайдаланган өз иштерин уюштуруу жана жүргүзүүчү борборлор болуп эсептелет.<br /> Булардан башка Европа Комиссиясы академиялык кыймылдуулукта жеңилдик жасоо үчүн Европа Кредит Ташуу Системасы (EСTS) даярдаган. Бул структуралардан улам студенттер чет өлкөдө билим алып келгенден кийин, ал билимдин өз өлкөсүндө Жогорку Окуу жайлары тарабынан кабыл алынуусуна байланыштуу кыйынчылыктарды жеңүү үчүн Европа Кредит Ташуу Системасын (ECTS) иштеп чыгышкан.<br /> '''ЕВРОПА КРЕДИТ ТАШУУ СИСТЕМАСЫ'''<br /> ЕКТС деген эмне? ЕКТС - студенттердин чет өлкөдө алган жана сынагынан өткөн сабактын кредиттеринин бир окуу жайынан башкасына өтүүсүнө мүмкүнчүлүк берген система болуп саналат. Бул системада академиялык календарлар (жарым жылдыктар) кредиттер менен өлчөнөт. Муну практикалоодо бир академиялык (окуу) жылда (эки жарым жыл) билим алууга 60 кредит, бир жарым жылда 30 кредит берилүүдө. Бир жылда үч жарым жылдык окууну практикалаган Жогорку окуу жайларында ар бир семестрде 20 кредиттик сабактар берилет. ЕКТС кредиттери бүтүн сандар болуп берилүүдө европалыктар 1.83 сыяктуу бөлчөктүү сандардан качып жатышат. Бирок өтө зарыл убакта жарым сандар (1.5) колдонууда.<br /> Ерасмус боюнча жаңыдан келишим түзгөндөн кийин Европа Жогорку билим берүү тармагында студенттердин кыймылдуулугуна өтө чоң маани берүүдө. Бирок Европа өлкөлөрүнүн Жогорку билим берүү системасындагы кээ бир айырмачылыктар бар. Студенттердин чет өлкөдө алган билиминин өз өлкөлөрүндөгү ЖОЖ мекемелеринде кабыл алынуусу үчүн кээ бир түзөлтүү, уюштуруу иштери жүргүзүлүүсү зарыл. ЕКТС эмне үчүн керек?<br /> Университеттеги өзгөчөлүктөр:<br /> - Европада азыр практикаланып жаткан Жогорку билим берүү системасынын саны өлкөлөрдүн санынан көп.<br /> - Жогорку билим берүү системалары окуу мөөнөтү, түрү жана камтыган тармагында айырмачылыктар.<br /> - Бакалавр даражасына тиешелүү жогорку окуу жайларынын программалары менен бирге, кесиптик техникумдарга окшош (кесиптик жогорку мектептер) болуп жана алар арасында горизонталдуу (башка бөлүмгө) жана тике (вертикалдуу) түрдө которулуунун ишке ашырылышы; - Жогорку окуу жайына кирүү системаларында айырмачылыктар болушу;<br /> - Програмаларда академиялык календардын түрдүүлүгү (сабактардын жылдык, жарым жылдык болушу). Сабактардын өзгөчөлүктөрү (милдеттүү же тандоо боюнча болушу) жана билимди өлчөө, баалоо жолдору (дайыма билимди баалоо же жыл аягында бир гана сынак аркылуу баалоо) арасында айырмалардын болушу.<br /> -Билим берүү программаларынын структурасы, мөөнөтү жана берилген дипломдордун түрлөрү арасында айырмачылыктардын болушу буга мисал боло алат.<br /> - Европа Өлкөлөрүндөгү Жогорку Билим Берүү системаларынын структурасында айырмачылыктардын болуусу.<br /> - Кээ бир өлкөлөрдө Жогорку окуу жайлары бир гана башкармалыкка баш ийип жатса, башка өлкөлөрдө университеттер жана университетке тиешелүү болбогон окуу жайлары (техникум, училище) башка башкармалыкка баш ийгени же бириккени байкалган.<br /> - Жогорку билим берүү системаларынын эки же үч баскычтуу болушу. (Мисалы, Германияда университеттер 4 же 5 жылдык болуп, андан кийин аспирантурага кире алса (2) жыл. Англо-саксон системасында бакалавр, магистр жана докторантура болуп, Жогорку Билим алуу үч баскычтуу системага мисал боло алат).<br /> -Колдонулган терминологияда айырмачылыктардын болушу; (даражадагы айырмачылыктар сыяктуу.<br /> - Кээ бир жогорку билим берүү системаларында бир тармакта жалпы билим берүүгө багытталса, башкаларында 1- курстан баштап эле тереңдетилип билим берилүүсү.<br /> - Улуттук Жогорку билим берүү системаларында түрдүүлүктөр буларга мисал боло алат.<br /> ЕКТС кредиттери боюнча бир сабактын ийгилүктүү тапшырылышы үчүн студенттердин жасай турган иштеринин баарын (теория, практика, семинар, жекече иш, сынак, тапшырма ж.б.) билдирген, ичине алган өзгөчөлүк болуп саналат. Бул өзгөчөлүк, ар бир сабактын бир ЖОЖдо, бир окуу жылында толук түрдө бүтүшү үчүн керектүү болгон жалпы иш жүгүнүн канчалык (лекция, практикалык сабак, лабораториялык, өндүрүштүк практика) болушун ичине алганын көрсөтөт.<br /> ЕКТС эң биринчи эки башка өлкөнүн ЖОЖдор арасында бири бирине өтүү үчүн жазылганына карабастан, бир эле ЖОЖдун ичинде, же бир өлкөдөгү түрдүү ЖОЖдор арасында да практикалана берет.<br /> ЕКТС эң биринчи ЕРАСМУС программасынын (1988-1995) негизинде курулган. Башында Европа Бирлигине мүчө өлкөлөр менен Европа экономикалык Аймагы (ЕЭЗ) өлкөлөрүндө негизги аты берилген, 145 ЖОЖду ичине алган жана болгону 5 программада (Менеджмент /башкаруу), Химия, Машина инженердиги, Тарых жана Медицина) практикалоо үчүн 6 жылдык бир мөөнөткө бир пилот проект болуп башталган.<br /> 1999 –2000 жылдан баштап ЕБ, ЕЭЗ, Кипр, Борбордук жана Чыгыш Европа Өлкөлөрү Коомдорунда 1200 билим берүү мекемесинде (5000-6000 бөлүм –факультет) студенттерди алмашуу үчүн ЕКТС системасы колдонулууда.<br /> ЕКТС менен келечекте:<br /> - Кишилердин өмүр бою, түрдүү жерлерде, түрдүү убактарда алган билимдерин кредиттештирүүсү.<br /> - Бул кредиттердин бириккени, кишилердин түрдүү тармактарда иштей алуусунда, кийинчерээк билимин улантууда бир критерий катары колдонулушу аркылуу жайылтуу пландаштырылган.<br /> ЕКТСнын өзгөчөлүктөрү ЕКТСнын башка студенттердин кыймылдуулугунан айырган эң маанилүү өзгөчөлүгү, чет өлкөдө билим ала турган студенттердин, чет өлкөдөгү университеттин өз студенттери менен бирге сабакка кирүүсүнө уруксат берүүсү. Ушул жол менен студенттер башка университеттин академиялык билим алуу турмушуна активдуу аралашып кетүүсүнө мүмкүнчүлүк берүүсү анын өзгөчөлүгү болуп саналат.<br /> ЕКТС боюнча чет өлкөдө билим алган студенттер, бир гана кыска мөөнөт үчүн эле эмес, ошол барган университеттеринде эгер кааласа ошол программаны бүтүргөнгө чейин калса болот, кааласа үчүнчү ЖОЖго да өтүп кетүүгө укугу бар. Ушул сыяктуу талаптардын кабыл алынып-алынбашы, диплом алуу же башка университеттерге которулуу шарттарынын белгилөө, ошол келишимге кол койгон университеттердин чече турган маселеси. Жогорку окуу жайлары, конок студентердин окуудагы ийгилигине тиешелүү бүт темаларда чечим чыгара алат. Баардык маселе боюнча мекемелер, бар болгон сабактардын структураларында жана баалоо методдорунда ар кандай өзгөрүү жасалбайт, өз студенттери сыяктуу эле сабактардын жана сынактардын баары конок студенттерге да өткөрүлөт.<br /> Милдеттүү жана тандоо боюнча сабактардын баарына ЕКТС кредиттери берилет.<br /> Бул программа боюнча окуп, окуусун бүтүрүү үчүн милдеттүү түрдө дипломдук иш, курстук иш, проект даярдоо жана өндүрүштүк практикада болууга да ЕКТС кредиттери берилиши керек. ЕКТС сабактын саатына эле эмес, ошол сабакка байланыштуу бүт иш жүгүн камтыйт. Сабак теориялык түрдө болсо анын сааты менен кредит бирдей болот. ЕКТС эч кандай сабактын деңгээлин аныктабайт же оордук, татааалдыгы менен эч кандай байланышы жок. Сабактын деңгээли, ошол университеттин китепчесинде белгиленген. Китепчеде ошол сабактын мазмуну, өтүлүү методу, баалоо түрү (сынак, тапшырма, семинар саны, түрү ж.б.) сыяктуу маалымат берилет. ЕКТС аркылуу студенттердин: - Чет өлкөдө билим алгандан кийин ошол кредиттердин жана даражалардын академиялык жактан кабыл алынуусуна; - Студенттердин чет өлкөдө кыска мөөнөт үчүн эле эмес, кааласа барган университеттерге окуусун бүтүргөнгө чейин калуусуна мүмкүнчүлүк берилет. ЕКТСсынын окуу жайларына берген мүмкүнчүлүктөрү - Сабактын пландары, сабактын мазмуну тууралуу так жана кеңири маалымат берилет. - Академиялык жактан кабыл алынуусу, таанылуусу боюнча профессорлорго, мугалимдерге жардам берет. - Сабактын планынын структурасы, студенттердин сабактарынын жүгү жана билим алуу менен бирге үйрөнгөндөрүн кайрадан карап чыгууга жардам берет. Европада көп түрдүү балоо системасы колдонулат. Студенттердин чет өлкөдөгү университеттерден алган баалары өз өлкөлөрүндө оңой түшүнүлүшү үчүн бир ЕКТС баалоо системасы даярдалган. Бирок бул баалоо системасын башкы максаты ЖОЖдорго кошумча маалымат берүү. Бирок, ошол Жогорку Окуу жайынын баалоо системасынын ордуна бул маалыматта белгиленген баалоо системасын колдонууга милдеттүү эмес. Ар бир жогорку окуу жайы бул баалоо системасын өздөрүнүн системасы ичинде кандай түрдө ишке ашыраарын өздөрү чечишет. ЕКТС баалоо системасынын негизги максаты студенттин ийгилиги тууралуу ЖОЖго кошумча маалымат берип, системаны түшүнүүгө жана салыштырууга мүмкүнчүлүк берет. Окуу жайы баарынан мурун студенттердин алган бааларынын тактап изилдейт. ЕКТС баалоо системасында 10-25-30-25-10 моделин алуу үчүн ийгиликтүү студенттердин 10% ине, 35%ине, 65%ине жана 90%ине киргендердин алган бааларына карап ЕКТС бааларынын критерийи белгиленет. Ийгиликтүү студенттердин ичинен эң биринчи 10%ин түзгөн студенттерге ар дайым автоматтык түрдө же сөзсүз «А» баллын бериш дегендик эмес. «А» баасы «эң жакшы» дегенди билдиргендиктен, бул окуу жайлар арасында түрдүү болушу мүмкүн. Мисалы, студенттеринин болгону 8%ин «Артыкчылыгы менен» деген даражада бүтүрүп жаткан Англиядагы окуу жайы, «А» деген бааны 8% тик студенттерге гана бериши мүмкүн. Ошондой эле студенттеринин 14%и «жогорку жетишкендикте» («артыкчылыгы менен») болгон Италия окуу жайында 14%тин ичинен биринчи 10%ти бөлүүсү абдан татаал, убаралануунун мааниси да жок. Бир жактан алганда Испаниядагы окуу жайында «Матрикуле де Хонор» (артыкчылык, жетишкендик) даражасы менен сыйланган студенттер жалпы 5%инен дагы аз. Анда «эң жакшы» деген баа дагы өзгөрөт. ЕКТС кантип практикаланышын түшүндүрүү максатында окуу жайлары ЕКТСна катышкан окуу жайларынын даярдаган мекеме структурасы жана мазмуну тууралуу атайын маалымат китепчесин колдонушат. Маалымат китепчеси ЕКТСын практикалоону каалаган ЖОЖдор өз окуу жайында окутулган сабактар боюнча абдан терең маалыматтарды камтыган жана ар жыл сайын жаңыланган бирден маалымат китепчеси даярдашат. Бул китепчеде студенттерди каттоо, кабыл алуу, иштери, тамактануу, жашай турган жер, окуу жайынын мүмкүнчүлүктөрү, окуу жылынын календары, сынак ж.б. окуу жайын тааныта турган маалыматтар берилет. Бул китепче ошол окуу жайы жайгашкан өлкөнун тилдеринде жана Европа Биримдигинин тилдеринде да даярдалат. Китепче чет өлкөдө окуусу келген студенттер менен бирге бул студенттерге ЕКТСнин өкүл болуп, кеңешчилик милдет аткарган мугалимдердин колдонушу үчүн ЕКТС практикаланган башка университеттерге таратылат. Сабактардын мазмунун так билиши, чет өлкөдө билим алыш үчүн абдан керектүү. Ошондуктан бул китепчеде; - Сабактардын мазмуну; - Сабакка кире алуу шарттары; - Жумалык сабактардын сааттары; - Сабактардын түрлөрү; - Үйрөнүү жана үйрөтүү методдору; - Сынактар жана баалоо түрлөрү; - Ошол окуу жайынын баалоо системасы; - Даражаларга ылайык сабактардын структурасы; - Сабактар үчүн белгиленген ЕКТС кредиттеринин баарынын аныктамалары, түшүндүрмөлөрү; - Ошол сабак окутулган бөлүмдүн танытылышына багытталган жалпы маалыматтар бар. Окуу боюнча келишим. Чет өлкөдөгү билим берүүнүн мазмунун түшүндүргөн жана студент менен эки ЖОЖ арасында кол коюлган келишим. Өлкөлөр арасындагы билим берүү жана баа коюу системаларындагы айырмачылыктардан улам студенттердин сабак жүгүнүн такталуусунда жана алган бааларын которууда бир «орток тил» үчүн ЕКТС кредити белгиленет. Алган баалар ЕКТС баалоо системасына карап тамга менен белгиленген баага айландырылат. Бүт бул иштерди жасоодо координаторлор активдүү роль алып, кеңеш беришет, ар кандай проблемаларды чечүүдө жардамдашышат. Студент барып окуй турган окуу жайы белгиленгенден кийин арыз формасын толтурат. Академиялык жактан окууга кабыл алынуусун гарантиялоо үчүн, анын өзүнүн университети жана окуй турган университет менен үчилтик келишим түзүшөт. Студентердин чет өлкөдө окугандан мурунку жана кийинки убактарына байланыштуу окуудагы ийгилигин көрсөткөн белги (баалоо баракчасы -транскрипт) болот. Транскрипттерде студенттердин баалары окуган ар бир сабак үчүн белгиленген ЕКТС баалоо системасына жана ошол окуу жайдын өзүнүн баалоо системасына жараша алган баалары жазылган. ЕКТСке кирүү - Маалымат китепчелеринин даярдалуусу; - ЕКТС ке арыз берүү; - Мастерлердин ошол жерде анализ жүргүзүүсү; - Стуктуралардын бекитилиши жана системага кирүү; деген баскычтардан турат. Бирдиктүү окуу программасын даярдоо жана практикалоого ыңгайлашкан программалар кайсылар? Бул программада орто жана жогорку деңгээлде билим алуу программаларынын даярдалуусуна арналган бирдиктүү проектер, Европа модулдарынын өнүктүрүлүүсүнө арналган бирдиктүү проекттер жана окуу программасынын даярдоо проекттеринин практикалануусу жана жайылтылуусуна ылайыкталган проектер ишке ашырылат. Орто денгээлде окуу программаларынын даярдалуусуна арналган бирдиктүү проектерде, бакалавр (университетте 4 жыл) даражасындагы билим эске алынган. Орток, бирдиктүү болгон университеттердин окуу программаларынын даярдалуусуна арналган жана жаңы окуу программаларынын түзүлүүсү үчүн университеттердин өкүлдөрү чогулушат. Студенттин билим берүүнүн сапатын жогорулатууну көздөгөн бул программада эч болбосо үч катышуучу өлкөнүн университети бир жерге чогулушат. Жогорку деңгээлде окуу программаларынын даярдалуусуна арналган бирдиктүү проектерде болсо, магистр жана докторлук билимдин өркүндөтүлүүсү максаты менен эч болбосо 2-3 жылдык программалар даярдалат. Европа Модулдарынын максаты түрдүү университеттердин окуу программасынын Европа стандартарына ылайык модулдарды кошуу. Жаңыдан даярдалган бул модулдар, Европа маданияты жана тилдеги айырмачылыкка байланыштуу студенттердин (аң сезимдерин) кругозорун өстүрүүнү жана Европа окуу жайлары тууралуу билимин өркүндөтүүнү көздөйт. '''Европа Модулдары'''- Европадагы өлкөлөрдүн тарыхы, эли, коому маданияты, саясаты жана экономикасына; - Европа укугу, Европа экономикасы жана Европа интеграциясынын түрдүү жактарына же болбосо Европа Биримдигинин уюшулушу менен тарыхына; - Түрдүү өлкөлөрдө практикаланган билим берүү программаларынын салыштырылуусуна; - Белгилүү бир предмет (дисциплина) тармагында арналган тил модулдарынын даярдалуусуна (Европанын расмий тилдеринен бири болушу керек. Бирок бул Биримдик ичинде эң аз сүйлөнгөн тилдер биринчи планда турат) көңүл бурулушу зарыл. Европа Модулдары эч болбосо үч өлкө арасында түзүлгөн келишим менен иштейт. Ошону менен бирге программанын алмашуу процессине катыша албай калган студенттерди да тартып, алардын кругозорун өстүрүүнү да көздөйт. Окуу программасын даярдоо проектеринин практикалануусу жана жайылтылуусуна арналган проектер менен бирдиктүү проектердин ичинде түзүлгөн окуу программалары университеттерде практикалана баштайт. == Адабияттар == Kısakürek, M. Ali., “AB Eğitim Progamları ve ECTS Uygulamaları”: http://www.ankara.edu.tr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910001754/http://www.ankara.edu.tr/ |date=2010-09-10 }} son Ects/ abegitimects.html. 07.07.2003. * “Avrupa Birliği Genel Eğitim Programları”, son Abegitimects.html. 07.07.2003. * “Ab’de ECTS ile ilgili Bilgiler”, son Abegitimects.html. 07.07.2003. * “La Sorbonne/ Bologne üniversite sistemleri süreci gözetilmek suretiyle” www.yok.gov.tr/kdp/fransa-kdp.doc http://www.meb.gov.tr. Avrupa Konseyi Eğitim Bakanları konferansı. 5/21/2004 * “Avrupa Birliği Genel Eğitim Programları”, son Abegitimects.html. 07.07.2003. kxqkwfquho8bogaepdfuyl91pv731hy 0 8702 645413 639973 2026-05-03T20:02:25Z Chilisten 47474 Жазуу катасы түзөтүлдү 645413 wikitext text/x-wiki '''Анка-төрө''' — 14 кылымдагы [[Моголстан|Моголстандагы]] [[Кыргыз улусу|Кыргыз улусунун]] башкаруучусу, аскер колбашчысы. [[Амир Темир|Аксак Темирдин]] баскынчылык жортуулдарына каршы чыккан эмирлердин бири. Ордосу [[Жети-Суу|Жети-Суудагы]] Каратал өрөөнүндө жайгашкан<ref>''Шараф ад-Дин Али Йездинин'' [https://new.bizdin.kg/media/books/Кыргыздардын_жана_Кыргызстандын_тарыхый_булактары._1-том.pdf Зафар-намесинен үзүндүлөр] // Ромодин В.А., Мокеев А., котор. Кожобеков М., Абдиев Т. — Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхий булактары — Бишкек: 2002 — с. 370</ref>. {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Аңка-Төрө Бай Мурат Черик |сүрөтү = | кызматы = [[Кыргыз улусу]] | катары = | желек = | желек2 = | иш баштоо убагы = | иш аяктоо убагы = | андан мурунку инсан = | андан кийинки инсан = |кесиби =[[Бай]], [[Генерал|Аскер башчысы]] |туулган датасы = |туулган жери = |каза болгон жылы = |каза болгон жери = |жубайы = |балдары = Ахмад-бек<br>Мухаммад-бек (Көк-Буга) |улуту = [[кыргыз]] |атасы = |энеси = |сыйлыктары = |уруусу='''[[Моңолдор (уруу)|Моңолдор]]''' уруусу }} 14-кылымдын 80-жылдарынын аягында Аксак Темирдин жортуулдарынан кийин [[Моголстан|Моголстандагы]] могол элине кирген уруулары ([[Баарын, уруу|баарын]], [[Баргы, уруу|баргы]], [[Бостон (уруу)|бостон]], [[Каңды (уруу)|каңды]], [[коңурат]], [[Кушчу, уруу|кушчу]], [[Кыпчактар|кыпчак]], [[Найман (уруу)|найман]], [[Нойгут (уруу)|нойгут]], [[Черик, уруу|черик]] ж.б.)<ref name=":2">''Юдин В. П.'' [https://www.studmed.ru/yudin-vp-o-rodoplemennom-sostave-mogulistana_27f5d4d399e.html# О родоплеменном составе могулов Могулистана и Могулии и их этнических связях с казахами и другими соседними народами] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418111344/https://www.studmed.ru/yudin-vp-o-rodoplemennom-sostave-mogulistana_27f5d4d399e.html |date=2021-04-18 }} // Известия АН Каз. ССР. — 1965. — № 3. — С. 52—65.</ref> өз алдынча элдерге бөлүнө баштаган. Өлкөдөгү бийликтен ажыраган Анка-төрө, Камар ад-Дин жана [[Алтын Ордо|Алтын Ордонун]] [[Токтомуш|Токтомуш-ханы]] Аксак Темирге каршы биримдик түзүүгө аракет кылган. Ушундай кырдаалда Анка-төрөгө 1387-жылы 20 миң атчан аскер менен Сайрам жана Ташкен аркылуу Аксак Темирдин Ферганадагы аскерлерине кол салган. Өзгөндөн Өмөр-шейх каршы чыккан. Бир нече күн калааны курчоого алып, Самаркандан Анка-төрөгө каршы күч келгенде, Анка-төрө олжолорун жана туткундарды алып, Моголстанга кайтып кеткен. 1389-жылы Аксак Темир Алтын Ордого каршы жортуулга барууну ниеттенген. Бирок эмирлердин кеңеши менен Токтомуштан мурда Анка-төрөнү кыйратуу ылайык деген бүтүмгө келген. 1390-жылы Темир 20 миң аскерин чыгышты көздөй жөнөткөн. Тарбагатай тоосунун батышындагы Кара-Гучур жана Кийас деген жерлерде Анка-төрө Аксак Темирдин жана анын уулу Өмөр-шейхтин аскери менен беттешкен, Анка-төрө бул беттешүүдө жеңилип, аскерлеринин калган бөлүктөрү менен чегинген. Темирдин аскерлери алардын артынан түшүп, Кубак деген жерде Анка-төрөгө катуу сокку уруп, улусту талап-тоношкон. Итичпестин Алакөлүндөгү салгылашуудан кийин Темирдин күчтөрү Анка-төрөнү жана Камар ад-Динди [[Иртыш|Иртышка]] чейин кууп барып талкалашкан<ref>''Караев О. К.'' [https://st-0.akipress.org/st_bilimlib/5/e6b5a62fcc5ff91fb3fe8e6724006380e46ccca1.pdf Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Образование кыргызского народа.]. — Бишкек: Кыргызстан, 1995. — С. 123. — 160 с.</ref>. Кыргыздын тарыхын жана [[Кыргыз элинин калыптанышы|калыптанышын]] кеңири изилдеген [[Саул Абрамзон]]: «Кыргыздын ичиндеги [[Моңолдор (уруу)|Моңолдор]] уруусун моголдор менен, атап айтканда, [[Кыргыз улусу|Анка-төрөнүн]] [[Улус|улусу]] менен салыштыруу өтө кызыгууну туудурат» деп белгилеп кеткен. Сайф ад-Дин Аксыкендинин 16 кылымга таандык [[Мажму-ат таварих|Мажму ат-Таварихинде]] Анка-төрөнүн санжырасындагы ысымдар [[Моңолдор (уруу)|Моңолдордун]] уруктарынын түпкү аталарынын ысымдары жана бөлүкчөлөрүнүн аталышы менен толук дал келет<ref name=":12">''Абрамзон С. М.'' [http://www.literatura.kg/articles/?aid=697 Кыргызы и их этногенетические и историко-культурные связи]. — Кыргызстан. — Фрунзе, 1990. — С. 480.</ref>. Келтирилген маалыматтар Анка-төрөнүн Моңолдор менен байланышы болгондугун ырастайт. [[Рашид ад-Дин|Рашид ад-Диндин]] Жами ат-Таварихинде кереит элинин ичинде ''тумаут, конкаит, сакаит, жиркин'' жана ''албат'' аттуу негизги топтор эскерилет<ref>''Рашид ад-Дин''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Rasidaddin_2/kniga1/frametext3.html Сборник летописей (Джами ат-Таварих)]. Том 1. Книга 1. М.-Л. АН СССР. 1952.</ref>. Моңгол тилинде көптүк маанини «-ат, -ит, -ут»мүчөлөрү жасайт. Моңолдор уруусунун ичинде ''кыйра, туума, коңкош'' жана ''согу'' деген тукумдар бар. [[Чыңгыз хан|Чыңгыз-хандын]] убагында Кереит хандыгын Оң-хан (Тоорул) бийлеген. Мажму ат-Таварихте Оң-хан — Анка-төрөнүн бабаларынын бири<ref name=":3">''Сайф ад-Дин Аксыкендинин'' [https://new.bizdin.kg/media/books/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%8B%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B._1-%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf ''Мажму ат-Таварихтен үзүндүлөр''] // (ред.) Ромодин В.А., Мокеев А., (котор.) Кожобеков М., Абдиев Т. — Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхий булактары — Бишкек: 2002 — с. 370</ref>. == Колдонулган адабият == [[Категория:Инсандар]] ixn1vgjuwaivxwx54pee0o9dz934d97 0 11831 645427 531110 2026-05-04T04:02:30Z Chilisten 47474 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 645427 wikitext text/x-wiki Бийликтин үчүнчү бутагы болуп сот бийлиги эсеп-телет. Соттордун эң негизги максаты — сот адилеттигин ишке ашыруу. Мисалы, Жогорку Кеңештин Мыйзам чыгаруу жыйыны кандайдыр бир мыйзамды кабыл алды. Ага Эл өкүлдөр жыйыны макул болбой, Конституцияга карама-каршы келген мыйзам деп эсептейт. Эки палата бири-бири менен макулдукка келише албады. Бул учурда Конституция бузулду деген тарап Кыргыз Республикасынын Консти-туциялык сотуна кайрылат, ал болсо бул чырды бир тараптын пайдасына чечет. Конституциялык сот тара-бынан кабыл алынган чечим акыркы чечим болуп, дат-танылууга жатпайт жана бардык мамлекеттик органдар, кызмат адамдары тарабынан милдеттүү түрдө атка-рылууга тийиш. Же болбосо, кылмыш жасаган адамдардын ишин карап, аны күнөөлүү же күнөөлүү эмес деп таап, эгер күнөөсү бар болсо жаза чектей турган орган сот гана болуп эсептелет. Ошондой эле соттордо мүлктүк, үй-бүлө мамилесиндеги, эмгек мамилесиндеги жана баш-ка чөйрөлөрдөгү талаш-тартыштар каралат. Кыргыз Республикасындагы соттордун катарына Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту, Кыргыз Республикасынын Жогорку соту, Кыргыз Республи-касынын Жогорку Арбитраждык соту, облустук, ра-йондук, шаардык соттор, облустук жана Бишкек шаарынын арбитраждык соттору, аскер соттору кирет. Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту — Кыргыз Республикасынын Конституциясын сактоо боюнча сот бийлигинин жогорку органы болуп эсептелет да, Төрагадан, анын орун басарынан жана жети судьядан турат. Алар Президенттин сунушу менен Жогорку Кеңештин эки палатасы тарабынан 15 жыл-дык мөөнөткө шайланышат. Конституциялык сот мыйзамдардын, Жогорку Ке-' ңеш, Президент, Өкмөт жана жергиликтүү өз алдын-ча башкаруу органдары кабыл алган нормативдик ак-тылар, чечимдер, Конституцияга карама-каршы келген учурларда, аларды Конституцияга ылайык эмес деп таап, жокко чыгарат. Президентти шайлоонун мыйзамдуулу-гу, Президентти, Конституциялык соттун, Жогорку сот-тун жана Жогорку Арбитраждык соттун судьяларын кыз-маттан четтетүү жөнүндөгү маселе боюнча корутунду чыгарат. Жергиликтүү соттордун судьялары кылмыш жасап кармалып калган учурларда, аларды кылмыш жоопкерчилигине тартууга макулдук берет. Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын Конституциясына өз-гөртүүлөрдү жана толуктоолорду киргизүү боюнча корутунду берет. Конституциялык укуктары бузулду деп эсептешкен граждандар дагы Конституциялык сотко кайрылууга акылуу. Кыргыз Республикасынын Жогорку соту граждандык, кылмыш жана административдик сот иштери боюнча сот бийлигинин жогорку органы болуп эсептелет. Бул иштерди жер-жерлерде райондук, шаардык жана облустук соттор карашат. Граждандык иштерге, мисал үчүн, автордук укук, мурастык укук боюнча талаш-тартыштар, ажырашуу, баланын атасын аныктоо, эмгек боюнча талаш-тартыштар кирет. Кылмыш иштерине Кыргыз Республикасынын Кылмыш жана жаза ко-дексинде каралган кылмышты жасаган адамдардын күнөөлүүлүгүн аныктап, жаза чектөө кирет. Адми-нистративдик сот иштерине Кыргыз Республикасынын [[Административдик укук]] бузуулар жөнүндөгү кодексинде көрсөтулгөн укук бузууларды жасаган адамдардын жоопкерчилигин кароо кирет. Ушул иштерди караган жергиликтүү сотторго көзөмөлдүктү Жогорку сот жүргүзөт, бирок конкреттүү ишти кароодо көрсөтмө бере албайт. Анткени, кайсы гана судья болбосун, эч кимге көз каранды эмес, мыйзамга гана баш ийет дагы, ишти мыйзамга негиздеп чечиши керек. Эгерде мый-замга туура келбеген чечим кабыл алынса, жогору турган сот ал чечимди бузуп, ишти башка судьяга кайрадан тууралап кароо үчүн бериши мүмкүн. Кыргыз Республикасынын Жогорку Арбитраждык. соту жана облустардын, Бишкек шаарынын арбит-раждык соттору Кыргыз Республикасынын арбитраждык сотторунун системасын түзүшөт. Арбитраждык соттор менчиктин ар түрдүү формасына негизделип чарба жүргүзүүчү субъектилердин ортосундагы мамилелерден жана аны башкаруудан келип чыккан талаштарды чечет. Мисалы, дыйкан чарбасы өндүргөн данын келишим боюнча элеваторго төгүп берген, бирок ал акчасын бербей кечеңдетсе, дыйкан чарбасы акчаны жана кеткен чыгымдарын өндүрүп берүү үчүн арбитраждык сотко кайрылат. Арбитраждык сот мыйзамга ылайык ал ишти карап, тийиштүүлүгүнө жараша чечим чыгарат. Чечим милдеттүү түрдө аткарылууга жатат. Облустук жана Бишкек шаардык арбитраждык сот-торунун ишине көзөмөлдүктү Кыргыз Республикасынын Жогорку Арбитраждык соту жүргүзөт, башкача айткан-да алар мыйзамга туура келбеген чечим чыгарса, аны бузуп туура чечим чыгарылышына жетишет. Кыргыз Республикасындагы сот системасы башка бийликтерге көз каранды болбой сот адилеттигин Конституцияга жана мыйзамдарга гана таянып ишке ашыруу үчүн бир кыйла гарантиялар каралган. [[Кыргыз Республикасынын Конституциясы|Кыргыз Республикасынын Конституциясынын]] 79-статьясынын 4-пункту, судьянын Конституцияга жана мыйзамга баш ийерин, судья кол тийбес иммунитет укугунан пай-даланаарын жана өз статусуна ылайык анын көз ка-рандысыздыгы социалдык, материалдык жана башка кепилдиктер менен камсыз кылынаарын бекиткен. == Колдонулган адабият == * ISBN 5-7499-0134-3 Эсенканов К., Идинов А. Мамлекет жана укук негиздери. Бишкек, "Шам", 1999. 39-40 бб. [[Категория: Укук]][[Категория:Билим берүү]][[Категория:Мыйзам]][[Категория:Тумар-2011]] jxk54j6c42kxt30y62gf0f2w8cgn16b 0 13782 645410 531485 2026-05-03T18:41:18Z VenariVoidRyley 47473 Өнөктүк маркетинг 645410 wikitext text/x-wiki (Partner’s program- Партнерская программа). Өнөктүк програм келүүчүлөрдүн көңүлүн тартуу аны менен сатуулар көлөмүн көбөйтүү максатында Интернетте колдонулат. Өнөктүк програмына сатуучу-сайт жана партнер-сайт катышат. Партнөр програмдар сунуш кылынган кызмат жана товар түрлө-рүнөн жараша ар андай мүм-күнчүлүктө түзүлөт. == Өнөктүк маркетинг == Өнөктүк маркетинг — бул өнөктөр сатуучу үчүн камсыз кылган ар бир сайтка кирүү, каттоо же сатуу үчүн комиссия төлөнүүчү маркетинг схемасы.<ref>{{Cite web|title=What is affiliate marketing and how does it boost my business?|url=https://www.dominios.mx/what-is-affiliate-marketing-and-how-does-it-boost-my-business/|accessdate=2026-05-03|work=www.dominios.mx}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Ultimate Guide to Affiliate Marketing: How to Start and Make It Work for You|url=https://optimisemedia.com/blog/the-ultimate-guide-to-affiliate-marketing/|accessdate=2026-05-03|work=optimisemedia.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=How Affiliate Marketing Works and Its Examples|url=https://www.dentsu.com/id/en/insights/our-blog/how-affiliate-marketing-works|accessdate=2026-05-03|work=www.dentsu.com}}</ref> Бул схема компанияларга сатуу процессинин бир бөлүгүн аутсорсингге өткөрүүгө мүмкүндүк берет.<ref>{{Cite web|title=Outsourcing your affiliate marketing management can provide several benefits|url=https://www.tandem8.co.uk/blog/outsourcing-your-affiliate-marketing-management-can-provide-several-benefits|accessdate=2026-05-03|work=www.tandem8.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Affiliate Marketer: Definition, Examples, and How to Get Started|url=https://www.investopedia.com/terms/a/affiliate-marketing.asp|accessdate=2026-05-03|work=www.investopedia.com}}</ref> Бул натыйжаларга негизделген маркетингтин формасы болуп саналат, анда комиссия өнөктөр үчүн стимул болуп кызмат кылат; адатта бул комиссия сатылып жаткан товардын баасынан пайыз түрүндө эсептелет, бирок ар бир тартылган кардар үчүн белгиленген сумма да болушу мүмкүн. Өнөктүк маркетологдору бул сатуулардын пайда болушу үчүн ар кандай ыкмаларды колдонушу мүмкүн: органикалык издөө оптимизациясы, төлөнүүчү издөө жарнамасы, электрондук почта маркетинги, мазмундук маркетинг жана контексттик жарнама, социалдык тармактардагы органикалык маркетинг жана башка көптөгөн ыкмалар. Өнөктүк программаларда колдонулуучу эң кеңири тараган төлөм моделдерине төмөнкүлөр кирет: * CPA (эреӊет үчүн төлөм), * CPL (лид үчүн төлөм), * CPS (сатуу үчүн төлөм), * CPI (колдонмонун орнотулушу үчүн төлөм).<ref>{{Cite web|title=Internet marketing and digital advertising management: a systematic approach to traffic, conversion, and performance|url=https://a2tag.com/internet-marketing-and-digital-advertising-management/|accessdate=2026-05-03|work=a2tag.com}}</ref> Өнөктүк программаларынын тизмелери — ылайыктуу өнөктүк программасын табуунун ыкмаларынан бири. Башка ыкма — жүздөгөн жана миңдеген жарнамачылар үчүн платформа камсыз кылган ири өнөктүк тармактары. Өнөктүк тармактарынын жакшы жери — аларда, айрыкча ири тармактарда, дээрлик ар кандай темага ылайык программаларды табууга болот.<ref>{{Cite web|title=How Affiliate Networks Work|url=https://www.tkg.com/insights/learn/how-affiliate-networks-work/|accessdate=2026-05-03|work=www.tkg.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Affiliate Marketing: Choosing the Right Network|url=https://leverinteractive.com/blog/affiliate-marketing-how-to-choose-the-right-network/|accessdate=2026-05-03|work=leverinteractive.com}}</ref> Өнөктүк тармактардан башка өнөктүк рубрикаторлору бар — бул өнөктүк программаларын рубрикаларга, иштөө аймактарына жана башка критерийлерге ылайык каталогго топтоого адистешкен сайттар. CPA (cost-per-action) жана PPA (pay-per-action) терминдеринин ортосунда өзгөчө айырмачылык жок, анткени экөө тең жарнамачынын сайтында жасалган аракет үчүн төлөмдү билдирет.<ref>{{Cite web|title=CPA (cost per action) marketing: definition and calculation|url=https://www.growthroom.co/en/blog-posts/cpa-cost-per-action-marketing-definition-and-calculation|accessdate=2026-05-03|work=www.growthroom.co}}</ref> Айырмачылыктар негизинен форматтарда жана аракеттердин түрүндө болот. Адатынча "лид" (lead) менен транзакциянын аткарылышын билдирген аракетти (sale же action) айырмалашат. Лид катары көбүнчө анкета толтуруу, каттоодон өтүү, арыз толтуруу ж.б. түшүнүлөт. Action деп адатта интернет-дүкөндө товар сатып алуу же заказ берүү, башкача айтканда төлөөнү талап кылган аракет кабыл алынат. Ири компаниялар өздөрүнүн өнөктүк тармактарын башкарса да (мисалы, Amazon), сатуучулардын басымдуу бөлүгү отчеттук инструменттерди жана төлөмдөрдү иштетүү кызматын сунуштаган өнөктүк тармактарына кошулат. == Шилтемелер == <references /> == Колдонулган адабияттар == *[[Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы]]. [[Бримкулов, Улан Нургазиевич|У.Н. Бримкулов]], А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3 [[Категория:Компьютер]] [[Категория:Интернет]] [[Категория:Программалоо]] [[Категория:Илим]] l7rc464msjwsveg3m9r6sfuo40i1gl3 0 15358 645438 615746 2026-05-04T10:07:38Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645438 wikitext text/x-wiki '''Амантур Забирдинович Жапаров''' (10.3.1958) - кыргыздын заманбап [[тарыхчы]]-[[этнограф]] окумуштуусу, тарых илимдеринин кандидаты, Кыргыз Республикасынын антропологдор ассоциясынын мүчөсү. == Кыскача өмүр таржымакалы == Амантур Забирдинович Жапаров [[Кыргызстан|Кыргызстандын]] [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл облусуна]] караштуу [[Тоң району|Тоң районундагы]] [[Кара-Коо, айыл|Кара-Коо айылында]] (мурдагы Карл Маркс атындагы колхоздун айылдарынын биринде) туулган. 1980-1985-жылдары [[СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университети|СССРдин 50 жылдыгы атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин]] Тарых факультетинде жогорку билим алган. Дипломдук ишинин темасы "Кытайдын Ыраакы Чыгыштагы жана Түштүк-Чыгыш Азиядагы 1964-1980-жж. тышкы саясаты" деп аталган. Илимий жетекчиси тарых илимдеринин кандидаты, доцент [[Жоробеков, Туратбек|Туратбек Жоробеков]] болгон. 1985-1988-жылдары Тоң районунда Кызыл-Туу орто мектебинин тарых мугалими болуп иштеген. 1988-1997-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы|КРдин УИАсынын]] Тарых институтунун илимий кызматкери болуп эмгектенген. 1997-2003-жж. Кыргыз УИАсынын коомдук илимдер бөлүмүнүн окумуштуу катчысы болгон. 2002-жылы [[Кыргыз Ресубликасынын Улуттук илимдер академиясы|Кыргыз Ресубликасынын Улуттук илимдер академиясынын]] Тарых институтунда [[этнография]], [[этнология]] жана [[антропология]] багыты боюнча [[Аспирантура|аспирантураны]] аяктаган. Ошол эле жылы «Кыргыздардын салттуу мал чарбачылыгы жана социалдык уюмдашуусу» («Традиционное скотоводство и социальная организация у кыргызов») деген темада кандидаттык диссертациясын жактаган. Илимий жетекчиси тарых илимдеринин доктору, профессор [[Молдобаев, Имел Бакиевич|И.Б.Молдобаев]] болгон. 2003-2004-жылдары Кыргыз УИАсынын Тарых институтунун ага илимий кызматкери, 2005-жылы институттун директору болгон. Андан кийин институттнун Археология жана этнология бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. 2008-2011-жылдары Кыргыз Республикасынын улуттук илимдер академиясынын Илимий-билим берүү борборунун директору болуп иштеген. 2011-2018-жылдары КР УИАнын Тарых жана маданий мурас институтунун Этнология бөлүмүнүн башчысы болду. 2018-жылдан бери КР УИАнын [[УИАнын Тарых, археология жана этнология институту|Б. Жамгерчинов атындагы Тарых, археология жана этнология институтунун]] Этнология бөлүмүндө жетектөөчү илимий кызматкер. Докторлук ишинин темасы: «Кыргызстандын тоолуу райондорундагы мал чарбачылыгынын азыркы маселелери: чарбалык, социомаданий, экологиялык аспектилер». Ал эми жана илимий кеңешчиси: Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын [[Академик|академиги]], тарых илимдеринин доктору, профессор [[Плоских Владимир Михайлович|Владимир Плоских]]. == Коомдук ишмердиги == Амантур Жапаров Борбордук Азияны иликтөө боюнча француз институтунун [[Бишкек|Бишкектеги]] координатору. == Илимий ишмердиги == Этнология, этнография, тарых жаатында бир катар илимий эмгектер жарыялаган. 2001-жылдан тартып көчмөндөрдү салыштырып иликтеген эл аралык долбоорго катышып, үч жолу [[Африка|Африкадагы]] Нигер өлкөсүнө барып, туарегдердин салт-санаасын, этнографиясын изилдеген. [[Бурятия|Буриятияда]] (Орусия Федерациясы) илимий сапарда болгон. 2003-жылы [[Франция|Франциянын]] Гренобль шаарында болуп, [[француз тили]] боюнча билимин өркүндөткөн. Париждеги илимий жыйындарга катышкан. == '''Сыйлыктары''' == # Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Президиумунун Ардак грамотасы (2002-ж.) # Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Президиумунун Ардак грамотасы (2010-ж.) # Тарых жана маданият жылын даярдоо жана өткөрүү боюнча мамлекеттик дирекциянын диплому (2016-ж.). == Эмгектеринин тизмеси == === Китептери === # Традиционное скотоводство и социальная организация у кыргызов. Тарых илимдеринин кандидаты окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертациянын авторефераты.- Бишкек, 2002. 24 б. # Проблемы современного скотоводства в горных районах Кыргызстана. Тарых илимдеринин доктору окумуштуулук даражасын изденип алуу үчүн жазылган диссертациянын авторефераты.- Бишкек, 2021. 44 б. === Макалалары === '''Эл аралык илимий журналдарда жарыяланган макалалар (SCI,SSCI,Arts and Humanities):''' # Токтобюбю Джунушакуновна  Баялиева // Этнографическое обозрение1998 .-№4. 186-189-бб. И. Молдобаев менен бирге. # Памяти Имеля Бакиевича Молдобаева // Этнографическое обозрение, №5, 2006. 187-190-бб. Ж. Пиримбаева менен бирге. # Kniazev Alexandre (2006), le coup d’etat de 24 mars en Kirghizie, Bishkek // Herodote.-2008/2 n° 129. - 254-256-бб. # The Issue of Chinese Migrants in Kyrgyzstan // Chine and Eurasia Forum Quarterly, Vol . 7.,° 1., 2008. - 79-91-бб. # L'élevage du cheval au Kirghizstan // Études mongoles et sibériennes, centrasiatiques et tibétaines, № 41., 2010.  <nowiki>https://emscat.revues.org/1575</nowiki> # Современное скотоводство в Кыргызстане // Этнографическое обозрение, 2016. №2. - 55-72-бб. # Contemporary Livestock Husbandry in Kyrgyzstan // Anthropology & Archeology of Eurasia, 56: 1-2. 2017. – 52-78-бб. # Кыргызские национальные войлочные изделия: современные трансформации // Этнографическое обозрение, 2019. № 1.- 166-180-бб. К.Белек, А. Асангулова менен бирге. '''Эл аралык илимий журналдарда жарыяланган макалалар:''' # Gocebe Kirgizlarin Oba (Avul) Teskilati // Turkler, vol.19. 538-544 - бб. # Le Kirgizstan : laboratoire de la nouvelle gouvernance mondiale // Transitions, Les enjeux de la sécurité en Asie centrale.- Vol. XLYI. 69-89-бб. Б. Петрик менен бирге. # A propos de l identite actuelle des pasteurs «nomades» de la region de Naryn // Les cahiers d’Asie Centrale.''Asie centrale: La définition des identités,'' n°19-20. 325-342-бб. # The of medical herbs in Kyrgyz traditional medicine // The Intangible courier of Asia and the Pacific. – vol. 14. – 6-б. # Использование сезонных пастбищ в Кыргызстане и экологические проблемы // Мир Большого Алтая. 2015. №1 (3). – 235-244-бб. # Meat distribution rules and significance of radial bone (kar zhilik) in kyrgyz traditional knowledge // CASCA, № 2. Food and identity in Central Asia, Halle (Saale), 2017. - 126-140-бб. # Deported Karachays in Kyrgyzstan: The Experience of Integration // Global Centre for Pluralism. <nowiki>https://www.pluralism.ca/</nowiki> # Роль домашних животных в расширении социальных связей кочевников – кыргызов // Центральная Азия и культура мира, №1-2 (17-18). 2005.- 67-81-бб. С. Жаксон менен бирге. # Народные знания о горных ландшафтах и экологическое сознание киргизов // Право и практика, 2017. № 3.- 186-191-бб. К. Карабукаев менен бирге. # Взаимосвязь традиционной охоты с народным календарем у кыргызов – кочевников // Россия – Кыргызстан на пути к интеграции. т.1. Евразия. М., Октябрь 2006.- 43-51-бб. Э. Токтакунова менен бирге. '''Эл аралык илимий жыйындарда баяндамасы сунулган жана жарыяланган макалалар''': # Көкөтөйдүн керээзиндеги төрт түлүк малдын ээлеген орду // “Манас” эпосу жана дүйнө элдеринин эпикалык мурасы: Эл аралык симпоз: тез. Бишкек,1995. – 32-33-бб. # Некоторые вопросы традиционного коневодства // Вестник Кыргызского государственного национального университета. - Вып. 3, ч.2, 1998. - 138-143-бб. # Семья у кыргызов в постсоветское время // 3 конгресс этнографов и антропологов России.- М. 1999.- 224-б.         # О производственном цикле традиционного кочевого хозяйства кыргызов // Животноводство и скотоводство в Казахстане на этапе перехода к рыночным отношениям. Материалы международной конференции “Современное состояние скотоводства и животноводства в Казахстане и перспективы их развития” (Алматы 12-13 января 1999 г). - М., 1999.- 262-266-бб. # Современные кочевники  высокогорного Нарына и рынок // Мир кочевых цивилизаций: история и современность.- Чита - Агинское, 2007.- 313-318-бб. # Элементы государственности у кочевников и оседлые общества // Феномен кочевничества в истории Евразии. Номадизм и развитие государства.- Алматы, 2007. - 85-93-бб. # Празднование Нооруз в Кыргызстане // Цивилизации Центральной Азии: земледельцы и скотоводы традиции и современность- Самарканд, 2002.- 84-85-бб. А. Токтоматова менен бирге. # О производственном цикле традиционного кочевого хозяйства кыргызов // Животноводство и скотоводство в Казахстане на этапе перехода к рыночным отношениям.- М., 1999.- 262-266-бб. # К вопросу об иерархии социального пространства у кочевников-кыргызов // Document de travail de l’ IFEAC (Рабочие документы ИФЕАК) №6. Восприятие пространства и времени в культурах Центральной Азии. Тексты некоторых вытуплений на международной конференции, организованной IFEAC в 2000 г. в Ташкенте. – 2004. - 107-114-бб. # Коллективдүү сый тамак жана бийлик. Доклад // «Еда и власть: от Центральной Азии до Османской империи» , Ташкент, 2006-ж. марты   # Community management of high-alpine grasslands in the Kyrgyz Republic: social, economic and ecological implications // Gouverning shared resources: connecting local experience to global challenges. -Cheltenham, 2008. Н. Эсенгулова, Э. Мамытбеков менен бирге. # Кочевники Внутреннего Тянь-Шаня и пастбищные ресурсы // Вклад кочевников в развитие мировой цивилизации. Сборник материалов Международной научной конференции. Алматы, 21-23 ноября 2007 г. - Алматы, 2008. - 153-157-бб. # Вопросы адаптации скотоводов к условиям рыночных отношений // Материалы международной конференции «Мир номадизма: прошлое и будущее». - Бишкек, 2009. - 380 – 388-бб. # О традиционном обычае ''жоро бозо'' у кыргызов // Материалы международной научной конференции «Социальные и культурные практики Евразии в имперском пространстве» 28-29 июля 2014 г. Усть-Каменогорск, 2014. # Природный и культурный ландшафты локального пространства (на примере горной долины Внутреннего Тянь-Шаня) // СБОРНИК МАТЕРИАЛОВ XI КОНГРЕССА АНТРОПОЛОГОВ И ЭТНОЛОГОВ РОССИИ (Екатеринбург, 2–5 июля 2015 г.)''.-'' Москва-Екатеринбург, 2015.- 190-191-бб. # Cattle-breeding in Kyrgyzstan // The post-Soviet reality 14th Bi-Annual Conference of the European Society for Central Asian Studies (ESCAS) Central Asia in the XXI Century. Historical Trajectories, Contemporary Challenges and Everyday Encounters October 8-11, 2015. Zurich, Switzerland. - 42-43-бб. # Борбордук Азияны изилдѳѳ боюнча Европа коому (ESCAS) жана Борбордук Евразияны изилдѳѳ коомунун (CESS) биргелешип уюштурган конференциясы  ( АУЦА, Бишкек  29 июнь - 2 июль 2017 –ж). # “Кыргыздардагы салттуу аңчылык”. Доклад // “Түрк элдеринин маданияты жана тарыхы” Эл аралык симпозиуму (2018-ж. 18-21-апрели Йедитепе университети, Стамбул). # Kirgiz ve Türk Konar-Göçerlerındekı Hayvancilik Kültürü // Yörükler Orta Asya'dan Anadolu'ya. Йөрүктөр симпозиумунун материалдары 2019-ж. 08-10-февралы . Ed. Ilhan Sahin.- 379- 392-бб. # Разделение труда у скотоводов горных районов Кыргызстана // Энесай кыргыз каганатынын тарыхын изилдеген илимпоз Муратбек Кожобековдун 60 жылдык мааракесине арналган “Кыргыз каганаты тарыхы жана кыргыз таануу маселелери” аттуу эл аралык тажрыйбалык жыйындын материалдары.- Бишкек, 2018.- 239-245-бб. # “Адам жана эчки: экономикалык жана маданий өңүт”. Доклад // Эл аралык Алтай элдери симпозиуму (VIII 2019-ж. 19-23-августу, Бишкек-Чолпон-Ата). # “Кыргыз малчыларынын жайлоодогу турмушундагы салтуулук жана өзгөрүүлөр”. Доклад // Жайлоо маданияты боюнча Эл аралык симпозиум (2019-ж. 26-28-сентябры, Гиресун, Турция). # Традиционные весенне-летние обряды и связанные с ними верования киргизов // Оазисы шелкового пути: современные проблемы этнографии, истории и источниковедения Центральной Азии.- М. 2018. 678-694-бб. Э. Токтакунова менен бирге. # “XX к. биринчи жарымындагы кыргыздардын мал чарбачылыгы”. Доклад // “Маданий глобалдашуу шарттарындагы Борбордук жана Түндүк Азиянын көчмөндөрү” Эл аралык илимий онлайн-симпозиуму (2021-ж. 23-апрели, Якутск). '''Республикалык рецензиялуу журналдарда жарыяланган макалалар:''' # Научная конференции 85-летию со дня рождения д.и.н.С.М.Абрамзона и 80-летию со дня рождения д.и.н. А.Н.Бернштама  (27-28 ноября 1990 г.) // Известия Академии наук Республики Кыргызстан-1991. - № 2.- 67-68-бб. # О традиционном овцеводстве у кыргызов '''//''' Известия Национальной академии наук Кыргызской Республики-1998. - № 4. -57-59-бб. # Некоторые вопросы традиционного коневодства // Вестник Кыргызского государственного национального университета.- Вып. 3, ч.2, 1998.- 138-143-бб. # Семья у кыргызов в постсоветское время // Известия Национальной академии наук Кыргызской Республики- 2001.- № 1-2. - 66-68 - бб. # Путеводитель в мир источников по истории Кыргызстана // Диалог цивилизаций, №1. (6), 2005. - 109-111-бб. # Ценное исследование по истории Кыргызстана // Известие НАН КР, 2006, №2. – 171-173-бб.  А. Джуманалиев менен бирге. # Нооруз майрамы кыргыздарда // Вопросы истории Кыргызстана №1, 2006.- 108-112-бб. # Среди туарегов Аира // Вопросы истории Кыргызстана №2, 2006.- 139-146-бб. # Кузьмина Е.Е. «Арии – путь на юг» М.-Спб.- 2008. // Диалог цивилизаций, № 9. Бишкек, 2009. - 151-153-бб. В.Плоских, Д. Сарыгулов менен бирге. # Местная власть: социальные связи и неформальные лидеры // Вестник КНУ: Серия 1. Гуманитарные науки.- Выпуск VIII: История. Археология. Этнография.- Бишкек: КНУ, 2009.- 165-170-бб.. # Магия и запреты в скотоводческом хозяйстве // Вопросы истории Кыргызстана  № 4, 2011.- 146-150-бб. # Проявление элементов экологического сознания при использовании пастбищных ресурсов // Гуманитарные проблемы современности. Вып.15. 2012.- 265-268-бб. К. Карабукаев менен бирге. # Значение экосистемы гор и традиционных знаний в трансмиссии экологической культуры кыргызского народа // Гуманитарные проблемы современности. Вып.15. Бишкек, 2012. К. Карабукаев менен бирге. # О значении верблюда в хозяйственной и культурной жизни кыргызов // Кыргызпатенттин кабарлары: интеллектуалдык менчик жана инновациялар маселелери. № 2. 2013.- 49 – 53-бб. # Тоолуу өрөөндүн ландшафты жана айылдыктар // Вопросы истории Кыргызстана.- № 4 (27).- 2012.- 164-168-бб. # Историческая наука в  реалиях  Кыргызстана // Вопросы истории Кыргызстана. № 3-4, 2013. К. Каракеев менен бирге. # О традиционной культуре природопользование кыргызов // Вопросы истории Кыргызстана. № 3-4. 2014.- 121 – 127-бб. # Кыргыз элинин күз-кыш мезгилдериндеги майрамдары менен ырым-жырымдары // Известие НАН КР, 2020., №1.- 117 – 122-бб. Т. Көкөев менен бирге. '''Республикалык илимий чогулуштарда сунулган жана баяндамалар жыйнагында басылган баяндамалар (докладдар):''' # Проблемы развития скотоводства в Кыргызской Республике // Наука и наукоемкие горные технологии: региональная научно-практическая конференция. – Бишкек, 2000.- 225-б. С. Кляшторный менен бирге. # Кыргызстандын тоолуу кыштагы: постсоветтик өзгөрүүлөр. Доклад // Академик С. Табышалиевдин 80 жылдыгына ранлган конференция.- Бишкек, 2008-ж. 23-апрели. # Амантур Акматалиевдин кыргыз этнографиясына кошкон салымы тууралуу // Агартуучу, журналист жана этнограф Амантур Сейтаалы уулу Акматалиев (1934-2002). Чыгаан калемгердин 80 жылдыгына арналган жыйнак. – Бишкек, 2014.-   38-39-бб. # Устат тууралуу сөз // Имел Молдобаев  жана  заманбап  кыргыз этнографиясы (Бишкек, 2017-ж. 18-апрели). # Койдун кар жилиги жана этникалык аң сезим. Доклад. // Кыргызстандын этнологдорунун жана антропологдорунун III Конгресси (Ош, 17-18 июнь 2016-ж.). Булардан сырткары дагы ондогон илимий жыйындарда баяндамалар жасалган. '''Башка рецензиясыз макалалар:''' # Кыргызы в Узбекистане (к вопросу об этнической и культурной идентификации) // Кыргызстан- наше отечество. -Бишкек, Мурас1997. 93-94-бб. # Кыргызы Узбекистана (к проблеме расселения и численности) // Фергана долина дружбы и взаимосогласия.-  Бишкек: Мурас-Учкун, 1998. 54-57-бб. # Кар жиликке байланышкан ырымдар // Обычаи,традиции и обряды народов Востока.-Бишкек,1999.  45-48-бб.   # 1946-жылы өткөрүлгөн Тянь Шань этнографиялык экспедициясы жөнүндө // C.М.Абрамзон и вопросы кыргызской этнографии. Бишкек 2006. – 202-209-бб. # Сүйүмкан эжеге таазим // Өрнөктүү өмүр: профессор С. Өмүралиеванын жаркын элесине.- Б. 2016. 54-61-бб. # О юбилейной церемонии у кыргызов // Кыргыз тарыхынын актуалдуу маселелери: өтмүшү, азыркысы жана келечеги. Тарыхчы, чыгыш таануучу Анварбек Мокеевдин 70 жылдык юбилейине арналган илимий макалалар жыйнагы. – Бишкек, ИП Эралиева Ж.С. - 2019. 332-337-бб. === '''Китептердеги бөлүмдөр:''' === # Atlas of Central Asian artistic crafts and trades.  Vol.III.- Kyrgyzstan.-Bishkek. 2002.- 176 б. # Из истории села Темир // Этносоциальные процессы в Кыргызстане. - М. 1994. 7-16-бб. # Кочевая община у кыргызов: культурные традиции //  Суверенный Кыргызстан: проблемы традиций и социальной целостности.- Бишкек: Илим, 1999. 29-42-бб. # Киришүү // Кыргызстандын тарыхы. 2-том. - Бишкек, “Кут-Бер”, 2016. 3-7-бб. # Чарбачылыгы (тармактары, типтери) // Кыргызстандын тарыхы.2-том. - Бишкек, “Кут-Бер”, 2016. 74-86-бб. # Элдик билимдер //  Кыргызстандын тарыхы.2-том. - Бишкек, “Кут-Бер”, 2016. 411-420-бб. # Географические условия и традиции природопользования // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 11- 22-бб. Т. Эшенкулов менен бирге. # Скотоводство // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 106-124-бб. З. Эргешов, Р.Рахимов, Г. Ситнянский менен бирге. # Земледелие // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 124-134-бб. С.Тажиматов, Г. Ситнянский менен бирге. # Охота // Кыргызы.- М. “Наука”, 2016. 134-144 бб. О. Акжолов менен бирге. # Средства передвижения // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 233-244-бб. # Община // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 245-252-бб. # Родоплеменная структура // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 269-275-бб. Т. Асанов менен бирге. # Календарные праздники и обряды // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 357-366-бб. К. Ибраев менен бирге. # Игры и развлечения // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 380-390-бб. Г. Симаков, А. Илебаев менен бирге. # Народный календарь // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 442-448-бб. Р. Жолдошов менен бирге. # Народная медицина // Кыргызы. - М. “Наука”, 2016. 448-456-бб. === '''Которгон китептери''' === # Ф.А. Фиельструптун Из обрядовой жизни киргизов начала ХХ века. М. 2002. деген китебинин “Свадебные обряды у киргизов”, “Обряды связанные с хозяйственным бытом”, “Фольклор” бөлүмдөрү кыргыз тилине которулган.   Китеп 2017-ж. Ф.А. Фиельструп Кыргыздардын ХХ к. башындагы жашоо-тиричилигиндеги ырым-жырымдар деген аталышта Бишкектеги “Кут-Бер” басмаканасында жарык көргөн. === '''Китеп редакторлугу''' === # Наследие материальной и духовной культуры Кыргызстана.- Бишкек, Илим, 2005.- 158 б. # Культурное наследие и народное творчество.- Бишкек, 2006.- 222 б. # Усубалиева А.С. Адам жашоосуна байланыштуу каада-салттар.– Бишкек, 2016.- 164 б. # Кыргызстандын тарыхы, 2-том.-Бишкек, 2016.- 618 б. # Кыргызы.- М. “Наука”, 2016.- 628 б. == Шакирттери == '''''Кандидаттык иштер:''''' # Усубалиева Айнура “Кыргыздардагы адамдын өмүр сүрүү циклине байланыштуу каада-салттар (Талас облусунун мисалында)”. – Бишкек, 2014. '''''Магистрдик иштер:''''' # Мукалиева Гүлзат “Кыргызстандагы улут аралык нике (Ысык-Көл областынын мисалында)”. – Бишкек, 2011. # Малахова Татьяна “Азыркы кыргыз коомундагы зыярат феномени”. – Бишкек, 2012. # Асан кызы Айжамал “Совет мезгилиндеги тоолуу райондордогу кыргыз кыштактары (1919-1940-жж)”. – Бишкек, 2020. # Карабеков Өмүрбек “Кыргыз элинин ишенимдериндеги ыйык жерлердин орду (Жалал-Абад, Ош облусунун мисалында)”. – Бишкек, 2020. # Баястанов Нурпаис “XIX к. аягы - XX к. башындагы Кыргызстандын коомдук турмушундагы диндин орду”. – Бишкек, 2020. # Турсуниязова Перизат “ХХ к. биринчи жарымындагы мектеп окуучулары: этнографиялык аспект”. – Бишкек, 2020. == Интернеттеги шилтемелер == * https://dep.manas.edu.kg/department/History/user/2229/profile{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} КТМУ окутуучусу * https://www.ilimelim.kg/courses/58/256/ Сабак: Күндөлүк жазуу * Тарых кооздоп жазуудан өзгөрүп кетпейт. 2017 // https://www.azattyk.org/a/kyrgyz_history_study_interview_amantur_japarov_ky_2017/28522406.html * Депортированные карачаевцы в Кыргызстане: опыт интеграции // https://www.pluralism.ca/wp-content/uploads/2018/04/Amantur-Japarov-abstract-Russian-FINAL.pdf{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Китайские мигранты в Кыргызстане: угроза или сотрудничество? // https://kghistory.akipress.org/unews/un_post:1284 * http://presskg.com/tuusu/09/1020_9.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722133548/http://presskg.com/tuusu/09/1020_9.htm |date=2016-07-22 }} * http://www.archivesaudiovisuelles.fr/896/ {{Интервикисиз}} [[Категория:Кыргыз таануу]] [[Категория:Кыргыз тарыхы]] [[Категория:XX кылым]] [[Категория:Кыргыз тарыхчылары‎]] [[Категория:Ысык-Көл облусу]] [[Категория:Түркологдор‎]] [[Категория:Туулгандар 1958-жылы]] [[Категория:Этнографтар]] [[Категория:Кыргыз Тарых Коому]] 53uk1xy3ksnqw1q5z6cy9nmts38jq6v 0 18662 645424 639096 2026-05-04T03:49:30Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645424 wikitext text/x-wiki '''Гендердик теңчилик''' — адамдардын гендерине карабастан, бирдей укуктук статусу жана аны иш жүзүнө ашыруу үчүн бирдей мүмкүнчүлүктөрү, башкача айтканда, аялдар менен эркектерге жынысына карабастан, жашоо турмуштун саясий, экономикалык, эмгектик, социалдык, коомдук жана маданий чөйрөлөргө катышуу үчүн өз жөндөмдүүлүгүн эркин пайдаланууга мүмкүнчүлүк берилиши. Гендердик теңчиликте адам өзүнүн адамдык укуктарын жана улуттук, саясий, экономикалык, маданий өнүгүүгө салым кошуу потенциалын, жыргалчылыкка ээ болуу укугун таанып-билүү үчүн бирдей, теңдеш шарттарга ээ болот. Гендердик теңчилик укуктар менен мүмкүнчүлүктөрдүн бардык чөйрөсүн камтыйт, тактап айтканда, адам өмүрү үчүн зарыл болгон зарылчылыктар (саламаттыгына кам көрүү, билим алуу ж.б.) менен  укуктук коргоодон тартып, жеке жана коомдук чөйрөдө чечим кабыл алууга катышуу, ошондой эле коомдун саясий турмушунда өз позициясын билдирүү ж.б. бардык тармактарга бирдей тамырын жая алат.   Гендердик тенчиликти камсыз кылуу боюнча мамлекеттик саясаттын негиздери болуп төмөнкүлөр саналат. # Гендердик тең укуктуулукту камсыз кылуу үчүн ченемдик укуктук базаны түзүү, жакшыртуу жана өркундөтүү. # Гендердик тенчилике жетишүүгө багытталган мамлекеттик максаттуу программаларды иштеп чыгуу жана ишке ашыруу. # Коомдогу гендердик тенчиликти бузууга багытталган маалыматтан, үгүт жана насыяттан коргоо. # Гендердик тенчилик маданиятын тарбиялоо жана аны үгүттөө. # [[Эл аралык укук|Эл аралык укуктун]] жалпы таанылган принциптери менен ченемдерин, ошондой эле [[Кыргыз Республикасы|КР]] гендердик теңчилик маселелерине тийиштүү эл аралык милдеттенмелерин аткаруу. == Тарыхы == [[Файл:Seated_Statue_of_Hatshepsut_MET_Hatshepsut2012.jpg|thumb|Нью-Йорктогу [https://www.metmuseum.org/ Метрополитен искусство музейинде], Хатшепсуттун акиташ ташынан жасалган статуясы. Ханыша фараондун бийлигинин символу - падышалык {{iw|уреус|уреус|en|Uraeus}} менен кооздолгон {{iw|немес|немес|en|Nemes}} баш кийим менен сүрөттөлгөн.]] Байыркы [[Мисир]] эркектер үстөмдүк кылган патриархалдык коом болгонуна карабастан египеттик аялдардын башка коомдордогу аялдарда болбогон өзгөчө укуктары болгон. Алар мүлккө ээ боло алышкан жана сотто эркектер менен тең укуктуу болушкан. Регент же өз алдынча аял башкаруучулар, ал тургай аял [[Фараон|фараондор]] да болгон. Фараон аял Хатшепсут биздин заманга чейин 1478-жылы Мисирдин тактысына отурган. Египетологдор аны эң ийгиликтүү фараондордун бири деп эсептешет. Агнодисе биздин заманга чейин 400-жылы [[Греция|Грецияда]] аялдар медицина менен алектенгени үчүн өлүм жазасына тартылып жаткан мезгилде биринчи аял гинекологдордун бири катары таанылган деп айтылат. Акыры кармалып, бейтаптар аны коргоого келгенде акталып практикасын улантууга уруксат берилген. [[Ислам]] биздин замандын 600-жылдарынын башында аялдардын мураска, мүлккө жана кадыр-баркка укуктарын жарыялаган. Бул аялдар аз укуктарга ээ болгон учурда революциялык кадам болду. [[Файл:Sor_Juana_by_Miguel_Cabrera.png|left|thumb|280x280px|Хуана Инес де ла Крус, [[акын]], жазуучу, [[католик]] [[Кечил|кечили]], математик, философ]] 1691-жылы аялдардын билим алуу укугун коргогон мексикалык жазуучу жана кечил Сор Хуана Инес де ла Круз “кечки тамакты бышыруу учурунда философияны эң сонун түшүнсө болот” деп жазган. Бүгүн ал мексикалык улуттук икона жана 200 песого тартылган. [[Жаңы Зеландия|Жаңы Зеландиянын]] суфражисттери 1891-жылы парламентке аялдардын шайлоо укугун талап кылган петицияны тапшырган, анда 30 000ге жакын кол топтолгон – бул Жаңы Зеландиянын парламентине тапшырылгын эң чоң документ<ref>‘The “Monster Petition” and the Women of Davis Street’, Provenance: The Journal of Public Record Office Victoria, issue no. 7, 2008. ISSN 1832-2522. Brienne Callahan. https://prov.vic.gov.au/explore-collection/provenance-journal/provenance-2008/monster-petition-and-women-davis-street Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> жана аялдарга улуттук добуш берүү укугун берген биринчи эгемендүү башкаруучу өлкө болуп калышына алып келген маанилүү кадам. 1951-жылдын 18-февралында Дориа Шафик жана башка бир жарым миңдей аял [[Мисир|Египеттин]] парламентинин алдына  аялдарга толук саясий укуктарды жана теңчиликти талап кылып нааразылык акциясына чыгышкан. Бул жана башка көптөгөн аракеттер менен бирге 1956-жылы аялдардын кээ бир чектөөлөр менен болсо дагы добуш берүү укугуна  жол ачылды. Гендердик теңчилик 1948-жылдын 10-декабрында БУУнун Башкы ассамблеясы тарабынан кабыл алынган адам укуктарынын жалпы декларациясы менен адам укуктары боюнча эл аралык укуктун бир бөлүгү болуп калган. 1995-жылы эгемендүү Кыргыз Республикасынын аялдар делегациясы биринчи жолу Пекинде өткөн аялдардын статусу боюнча IV Дүйнөлүк конференцияга катышкан. Бул катышуу республикадагы аялдар кыймылынын жаңы доору – аялдар жана гендердик маселелерди кайра карап чыгуунун доору болуп калды.<ref>История женского движения в Кыргызстане // Аялдарды колдоо борборунун сайты <nowiki>http://wsc.kg/istoriya-zhenskogo-dvizheniya-v-kyrgyzst/</nowiki> Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> == Экономика жана мамлекеттик саясат == [[Файл:Kyrgyz_women_parliamentarians.jpg|thumb|300x300px|[[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңештин]] 2016-жылдагы VI чакырылышынын аял депутаттары]] Аялдардын укуктарын кеңейтүү, аялдар менен эркектердин ортосундагы теңчиликти түзүү, ар кандай жыныстагы адамдардын маданий жана экономикалык укуктары үчүн, ошондой эле ресурстарга теңдеш жана калыс жеткиликтүүлүктү жана чечим кабыл алуу укугун орнотуу максатында конвенциялар, иш-аракеттер пландары, милдеттенмелер кабыл алынды. Кыргыз мамлекетинде 2005-жылы март окуясынан кийин [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши|Жогорку Кеңеште]] бир да аял депутат болгон эмес. Ошол убакта аялдардын эл аралык жыйындарына чакыруу келгенде эркек депутат барып келчү.<ref>Антониу Гутерриш: Гендердик теңчилик – эң оболу бийлик маселеси // Кубатбек Чекиров, 2018 <nowiki>https://www.bbc.com/kyrgyz/world-43331249</nowiki> Кирүү күнү: бугу айынын 25,2022.</ref> Ошондуктан кийинки жылдары партиялык тизме менен шайлоону киргизип жатканда атайын ар бир үчүнчү позицияда аялдар болсун деп шайлоо мыйзамына киргизилген. [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] сунушу менен Кыргызстандын мыйзамдарына «башкаруу органдарында гендердик тең салмактуулук сакталып, жалаң бир жыныстуу эмес, 30% аялдар же эркектер иштеши керек» деген норма кирген. Бирок бул талап дээрлик эч кайсы органдарда аткарылбайт. 2019-жылы Жогорку Кеңеш, айылдык кеңештердеги [[Мандат|мандаттардын]] 30%ын аялдар үчүн резервге коюу боюнча мыйзам долбоору сунушталып, колдоо тапкан.<ref>Парламент аялдарга 30% квота берүүчү мыйзам долбоорун экинчи окууда карайт, кулжа айынын 11, 2019 // <nowiki>https://www.azattyk.org/a/29992561.html</nowiki> Кирүү күнү: бушу айынын 25, 2022.</ref> == Аялдарды күчтөндүрүү == [[Файл:Martyrs of the Revolution monument.jpg|thumb|Революция шейиттеринин эстелиги. Эл ичинде [[Уркуя Салиева|Уркуянын]] эстелиги деп аталып калган. Бишкек, Кыргызстан.|353x353px]] '''Аялдардын күчтөндүрүү же мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү''' бир нече жол менен аныкталышы мүмкүн, анын ичинде аялдардын көз карашын кабыл алуу, билим берүү, маалымдуулук жана сабаттуулук аркылуу аялдардын статусун жогорулатуу.<ref>Naila Kabeer (2005) Gender equality and women's empowerment: A critical analysis of the third millennium development goal 1, Gender & Development, 13:1, 13-24, DOI: 10.1080/13552070512331332273 <nowiki>http://dx.doi.org/10.1080/13552070512331332273</nowiki> Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү өнүгүү жана экономика тармагында талкуунун маанилүү темасы болуп калды. Экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү аялдарга ресурстарды, активдерди жана кирешелерди көзөмөлдөөгө жана пайда көрүүгө мүмкүндүк берет. Ал ошондой эле коркунучтарды башкарууга жана аялдардын жашоосун жакшыртууга жардам берет.<ref>Oxfam’s Conceptual Framework on Women’s Economic Empowerment (англ.) // Published by Oxfam GB for Oxfam International under ISBN: 978-0-85598-968-2 / DOI: 10.21201/2017.9682 in May 2017 https://oxfamilibrary.openrepository.com/bitstream/handle/10546/620269/gt-framework-womens-economic-empowerment-180118-en.pdf;jsessionid=282EF266FD8C1164F67B7CA6E5A5B4E7?sequence=7{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Мындан тышкары аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү аялдардын мурда четке кагылган стратегиялык тандоо жасоо жөндөмдүүлүгүн билдирет.<ref>Innovation for women's empowerment and gedner equality // https://www.icrw.org/wp-content/uploads/2016/10/Innovation-for-Womens-Empowerment.pdf Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Гендердик теңчиликти илгерилетүү экономикалык өнүгүүгө дем берүү катары каралат. Аялдардын экономикалык активдүүлүгү экономикадагы гендердик теңчиликтин жалпы көрсөткүчү болуп саналат. Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү түшүнүгүн кабыл алган программаларды жана саясаттарды ишке ашыруудан улуттар, ишканалар, жамааттар жана топтор пайда көрүшү мүмкүн.<ref>Deneulin, Séverine; Lila Shahani, eds. (2009). "An Introduction to the Human Development and Capability Approach: Freedom and Agency" (англ.) // https://www.idrc.ca/en/book/introduction-human-development-and-capability-approach-freedom-and-agency Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Аялдардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү өнүгүү үчүн жеткиликтүү адам ресурстарынын санын жана сапатын жогорулатат. Мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү адам укуктары жана өнүгүү маселелерин чечүүдө негизги процедуралык көйгөйлөрдүн бири болуп саналат. UN Women мындай дейт: "Аялдардын экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө инвестиция салуу - гендердик теңчиликке, жакырчылыкты жоюуга жана инклюзивдик экономикалык өсүшкө түз жол ачат."<ref>Economic empowerment (англ.) БУУ расмий сайты // https://www.unwomen.org/en/what-we-do/economic-empowerment</ref> Гендердик [[дискриминация]] көбүнчө аялдардын аз айлык акы төлөнүүчү жумушка орношуусуна жана жакырчылыктын, дискриминациянын жана эксплуатациянын пропорционалдуу түрдө жабыркашына алып келет. Аялдардын экономикалык жактан мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү үчүн эмне иштээрин тастыктайт, формалдуу финансылык кызматтарга жетүүдөн баштап айыл чарба жана бизнести башкаруу практикасы боюнча окутууга чейин, бирок бул кийлигишүүлөрдүн натыйжалуулугун тастыктоо үчүн ар кандай контексттерде көбүрөөк изилдөө талап кылынат. Күчтөндүрүүнүн эки негизги формасы бар: политикалык жана экономикалык. Экономикалык жактан мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүүдө аялдарга  билим берүү, профессионалдык окутуу мүмкүнчүлүктөрүн камсыз кылуу, аялдардын мүлктүк мураска жана жер укуктарына жеткиликтүүлүгүн күчөтүү, кредиттерге же микрокредиттерге жеткиликтүүлүк. Микрокредиттердин эффективдүүлүгү талаштуу<ref>Parmar, A. (2003). "Microcredit, Empowerment, and Agency: Re-evaluating the Discourse". Canadian Journal of Development Studies. 24 (3): 461–76. doi:10.1080/02255189.2003.9668932</ref> жана дайыма талкууланып келет. == Кыздарга билим берүүдөгү гендердик теңчилик == [[Файл:Kyrgyz girl at school.jpg|thumb|Мектептеги кыз окууганды үйрөнүп жатат.|left|250x250px]] Билим берүүдөгү жыныстык айырмачылыктар билим берүү системасында эркектерге да, аялдарга да билим алуу учурунда жана андан кийин таасир этүүчү жыныстык дискриминациянын бир түрү болуп саналат. Эркектер менен аялдар билим алуу максаттарына жетүү үчүн гендердик айырмачылыктарга ээ болушат. Эркектер менен аялдардын билим деңгээли бирдей болсо да, аялдар үчүн жогорку башкаруучулук жумушка ээ болуу кыйыныраак жана келечектеги жумуш жана каржылык түйшүктөр күчөшү мүмкүн. Студенттердин эркектерге жана аялдарга карата гендердик стереотиптердин негизинде өз мүмкүнчүлүктөрүн ашыкча баалоосу да кадимки көрүнүш. Мисалы, көпчүлүк балдар математика жана табигый илимдер боюнча жөндөмдүүлүктөрүн ашыкча баалап, өз адистигин болжолдуу түрдө тандашат. Кыздар да тилдер жана гуманитардык илимдер боюнча жөндөмдүүлүктөрүн ашыкча баалашат жана балдар сыяктуу эле, ушуга негизделген адистик предметин тандашат. Демек, көптөгөн студенттер актуалдуу предметти тандабай, тескерисинче, гендердик стереотиптердин негизинде башка окуу курсун тандоого өздөрүн ынандырышат.<ref name=":0">[http://grn.ripk.kg/library/%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B8%20%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BB%D1%8E%D0%B7%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5%20%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%B2%20%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5%20%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%BE%D0%B1%D0%B7%D0%BE%D1%80.pdf Гендерное и инклюзивное измерение образования в Кыргызской Республике.]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Аналитический обзор. (орус.) // З.И.Кочорбаева, Н.П.Пригода, С.Орестис – Бишкек, 2016.</ref> Кыргызстанда эркек балдар кесиптик окуу жайларда окуусун улантууну каалашат же киреше алып келүүчү иш-чараларга кошулууга аргасыз болушат. Белгилей кетчү нерсе, бир катар региондордо башкача көрүнүш байкалууда: кыздардын окуу жайга кабыл алынуусу балдарды кабыл алууга караганда көп. Бул эки түндүк облустар үчүн – [[Нарын облусу|Нарын]] жана [[Ысык-Көл облусу|Ысык-Көл]], ошондой эле өлкөнүн бардык түштүк облустары үчүн мүнөздүү ([[Баткен облусу|Баткен]], бир азыраак [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад]] жана [[Ош облусу|Ош облустары]]). Дээрлик бардык облустар (Ысык-Көлдөн башкасы) негизги билим берүү менен камтуунун деңгээли төмөн облустар, бирок ошол эле учурда алардын бардыгы дотацияда. [[Нарын облусу|Нарын облусунда]] бир эле учурда эки тенденция байкалат. Биринчиси, балдардын негизги мектепке тартылышынын жалпы төмөндөөсү, экинчиси, кыздарды кабыл алуунун тездик менен жүрүп жаткандыгы. Экономикалык себептерден улам балдар мектепти көбүрөөк таштап кетишет, кээ бир салттардан улам кыздар мектепти таштап кетишет. Алардын бири – эрте турмушка чыгуу: Кыргызстанда кыздардын 12,2%ы бойго жете электе турмушка чыгышат. 18 жашка чейинки никеге туруу шаарга караганда айыл жеринде бир жарым эсе көп болот.<ref name=":0" /> “Гендердик режим” концепциясы Рейвин Коннелл тарабынан сунушталган. Ал түзүмдүк-конструктивисттик ыкманы пайдалануу менен гендер маселесин түзүмдөр менен институттардын деңгээлинде изилдеген. “Гендердик режим” түшүнүгү “гендердик мамилелердин ар бир институттагы абалы” дегенди түшүндүрөт. “Мектеп (ошондой эле мамлекеттик жана чиркөөлүк мекемелер же армия) “көндүмдөрдү” калыптандырат”. Улуттук статистика комитетинин 2021-жылдагы маалыматы боюнча, аялдар менен эркектердин ишмердиктин түрлөрү жана кесиптик топтору боюнча бөлүнүшү иштеген аялдардын билим деңгээли кыйла жогору экендигин аныктаган. 2020-жылы иштегендердин жалпы санындагы жогорку кесиптик билими бар аялдардын үлүшү 28%дан ашуун, эркектер – 19%, кесиптик орто билими барларына жараша 17%ды жана 8%ды түздү.<ref>Аялдардын билим деңгээли эркектердин билим деңгээлинен жогору. Маанилүү цифралар жана фактылар, 29.11.2021 http://www.stat.kg/kg/news/uroven-obrazovaniya-zhenshin-prevyshaet-uroven-obrazovaniya-muzhchin-vazhnye-cifry-i-fakty/ Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Дүйнөнүн көп жерлеринде кыздардын билим алуу мүмкүнчүлүгү өтө чектелген. Дүйнөнүн өнүгүп келе жаткан бөлүктөрүндө аялдар көп учурда билим алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратылат, анткени кыздар менен аялдар көптөгөн тоскоолдуктарга туш болушат. Аларга төмөнкүлөр кирет: эрте жана мажбурлап никеге туруу; эрте бойго бүтүү; үйдө, мектепте жана коомчулукта гендердик стереотиптерге негизделген бейкалыстык; мектепке бара жаткан жолдо же мектептерде жана анын айланасында зордук-зомбулук; мектепке чейинки аралыктар; ВИЧ эпидемиясына алсыздык; ата-энелердин балдарын гана мектепке жиберишине алып келген мектеп төлөмдөрү; класстарда гендердик сезимтал ыкмалардын жана материалдардын жоктугу. OHCHR`дин айтымында, 2009-2014-жылдар аралыгында дүйнө жүзү боюнча мектептерге бир нече кол салуулар болгон, алар "бул кол салуулардын бир тобу атайын кыздарга, ата-энелерге жана билим берүүдөгү гендердик теңчиликти жактаган мугалимдерге багытталган". Бириккен Улуттар Уюмунун Калк фонду мындай дейт: “Дүйнөдөгү сабатсыз чоңдордун үчтөн экисине жакынын аялдар түзүшөт. Билимдин жоктугу аялдын маалыматка жана мүмкүнчүлүктөргө жетүүсүн кескин чектейт. Тескерисинче, аялдардын жана кыздардын билим деңгээлин жогорулатуу өзүнө гана эмес жеке адамдарга да, келечек муундарга да пайдалуу. Аялдардын билиминин жогорку деңгээли ымыркайлардын өлүмүнүн жана төрөттүн төмөндөшү, ошондой эле алардын балдарынын жакшы натыйжалары менен тыгыз байланышта.<ref>[https://www.unfpa.org/gender-equality "Gender equality"]. ''[https://www.unfpa.org/ United Nations Population Fund]''. Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> == Гендердик мейнстриминг == Гендердик мейнстриминг 90-жылдарда пайда болгон стратегиялык программа. Гендердик мейнстриминг аялдар менен эркектердин кызыкчылыктарын жана турмуш шарттарын эске алуу менен алардын коомдо ар кандай социалдык жана маданий гендердик ролду аткаруусунун стратегиялык программасы. Ар кандай жыныстагы адамдардын ортосундагы өз ара мамиленин терс жактарын жоюу жана алардын теңчилигин камсыздоо – гендердик мейнстримингдин негизги максаты болуп саналат. == Медиа жана гендер == Жарнамадагы ролду чагылдыруу боюнча эң алгачкы изилдөөлөрдүн бири 1971-жылы Кортни жана Локерец тарабынан жасалган. Бул изилдөөчүлөр аялдардын стереотиптеринин негизги төрт темасы аялдын орду үйдө экенин, экинчиси аялдар маанилүү чечимдерди кабыл албашын, үчүнчүсү аялдардын эркек кесиптештеринен көз каранды экенин жана акыркысы аялдар сексуалдык объект катары кабыл алынарын аныкташкан. Акыркы эки пункт аялдардын сексуалдуулугуна жана денесине карата кандай бурчка ээ экенин баса белгилейт. Кылымдар бою аялдар сүрөткө же скульптурага сүрөткө түшүп турган мезгилден бери аялдын табияты баш ийүү жана баш ийүүнүн негизинде жатат деген стереотиптик түшүнүк медиа тарабынан бекемделип келген. Феминист [[кино]] сынчысы {{iw|Лаура Малви|Лаура Малви|en|Laura Mulvey}} өзүнүн 1973-жылы чыккан "Визуалдык ырахат жана баяндоочу кино" деген макаласында кинодогу аялдардын эркек фантазияларынын проекциясы катары кызмат кылганын сүрөттөө үчүн эркектин көз карашы деген терминди киргизген. Алынган маалыматтарга караганда, жарнамалык роликтерде ырахаттын объектиси катары аялдын образы басымдуулук кылат (жарнамалык роликтердин 24,7%ы). Экинчи орунда «очок сактоочунун» образы (17,3%) турат. Жарнамалык роликтердин 16%ын моделдин, 12,9%ын  аялдын, 10,4%ы эненин, 4,3%ы гана бизнес айымдын образын камтыйт. Үй-бүлөлүк чөйрөдө, ошондой эле ырахат алуу объектиси жана камкордуктун объектиси катары эркектерди чагылдырган видеолордун үлүшү дээрлик бирдей (тиешелүүлүгүнө жараша 13,6%ы, 12,3%ы жана 12,3%). Жарнамалык роликтердин 9,3%ында "ишкер" жана "спортсмендин" сүрөттөрү камтылган, жарнактардын 8,6%ында эркек жубайы, 7,4%ында ата катары көрсөтүлгөн.<ref>Роль масс-медиа в гендерной социализации. Чикалова Е., https://lomonosov-msu.ru/archive/Lomonosov_2007/17/chikalova_ea.doc.pdf Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Азыркы учурда коомдо массалык маалымат каражаттары жаш муундарды жана чоңдорду социалдаштыруу системасынын бир бөлүгү болуп калды. Алар коомдук пикирди калыптандырууда, адамдарга жана окуяларга баа берүүдө чечүүчү роль ойношот. == Гендердик теңдик үчүн кыймылдар == === Феминизм === [[Файл:Бишкекте марш.jpg|thumb|8-март маршында "Бирдей эмгекке бирдей эмгек акы" плакаты менен феминисттер. Бишкек, Кыргызстан.]] Гендердик теңдик маселесин алгачкылардан болуп активдүү талдоого алган негизги кыймылдардын бири – [[Феминисттик кыймыл|феминисттик кыймыл.]] Феминизм – коомдун бардык чөйрөлөрүндөгү аялдардын укуктарын коргоо кыймылын түшүндүрүүчү термин, анын максаты – аялдарга карата басмырлоону жок кылуу. Бул кыймыл 18-кылымда классикалык либерализмден кийин пайда болгон, бирок 1960-жылдардын аягынан баштап күчөгөн.<ref>Феминизм, Энциклопедия Кругосвет (орус.) // <nowiki>https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/FEMINIZM.html</nowiki> Кирүү күнү: бугу айынын 25, 2022.</ref> Биринчи америкалык феминист деп эсептелген {{iw|Абигейл Смит Адамс|Абигейл Смит Адамс|en|Abigail Adams}} (1744–1818) Америка кошмо штаттарында аялдардын укуктарын коргоодо биринчилерден болуп үнүн көтөргөн. Ал феминизмдин тарыхына белгилүү сөз айкашы менен кирген: «Биз кабыл алынышына катышпаган мыйзамдарга жана биздин кызыкчылыктарды билдирбеген бийликтерге баш ийбейбиз» (1776). 1789-жылы бардык адамдардын эркиндиги, тең укуктуулугу жана бир туугандык урааны жарыяланган Улуу Француз революциясынын негизги документи {{iw|Адамдын жана Граждандын укуктарынын декларациясы|Адамдын жана Граждандын укуктарынын декларациясы|en|Declaration of the Rights of Man and of the Citizen}}, ошентсе да аялдардын талаптары эске алынбастан кабыл алынган жана эркектерди гана эркин жана бирдей деп жарыялаган. Революцияга аялдар дагы активдүү катшыканына карабастан аялдарга шайлоого жана шайланууга укук берилген эмес жана алар коомдун "пассивдүү мүчөлөрү" катары классификациялаган. Мындан улам француз аялдардын жарандык жана саясий укуктарын коргоо кыймылы – феминизмдин пайда болушуна алып келген. Бул өлкөдөгү аялдар кыймылынын демилгеси жана биринчи француз феминистинин даңкы 1791-жылы Аялдын жана жарандын укуктарынын декларациясын түзгөн Олимпия де Гужеге таандык. Декларацияда аялдарга саясий, анын ичинде шайлоо укугун берүү, мамлекеттик кызматтарды ээлөө мүмкүнчүлүгүн берүү талаптары камтылган. == Булактар == *[[Философия: энциклопедиялык окуу куралы]] / Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8 [[Категория:Гендер]] [[Категория:Укук]] [[Категория:Коом]] [[Категория:Философия]] [[cs:Sociální nerovnost]] [[gn:Joja]] [[it:Uguaglianza sociale]] [[ta:சமத்துவம்]] [[vi:Bất bình đẳng xã hội]] [[yi:גלייכרעכטיקייט]] <references responsive="" /> gn4b73ytyquiqpmfcp7kxgcow6sran4 0 22799 645445 507296 2026-05-04T11:54:15Z ~2026-27127-83 47479 645445 wikitext text/x-wiki '''Алай''' — [[топоним]]. «Манас» эпосунун көптөгөн варианттарында кыргыз уруулары байыртан келе жаткан белгилүү жерлердин бири катары: «Орозду деген агаң бар, жайлайт деп угам Алайды» ([[Сагымбай Орозбаков]], 1. 118), «Кең-Алайды жердеген, андагы нойгут эл деген» ([[Саякбай Каралаев]], 1. 218),— деп эскерилет. Манас Алтайдан Ала-Тоого көчүп келгенде, алгач ушул А. аймагында жашайт. Эпостун бир катар белгилүү окуялары А-да өтөт: Манас Шоорук менен согушуп, аны жеңип кызы Акылайга үйлөнөт, Чоң казаттын астында [[Манас баатыр|Манаска]] каршы чыкмак болгон кыргыздын уруу кандары Төштүктүн тоюна келишип кеңеш курушат, Көкөтөйдүн ашын өткөрүү жөнүндө аксакалдар кеңеш куруп, жер тандашканда белгилүү көп аймактардын ичинде А. эскерилет: Жайдардын уулу эр Акбай: Кеңдиги кыйла далай бар, Кара-Тегин башында Атактуу жайлоо Алай бар Суусу тунук, чөп деди, Арбын жери көп деди, Анда Мамбет кеп айтат, Алайың болбойт деп айтат: Арбын түшөр бизге топ, Көпчүлүк иши тарткан ок Сындырып жагар жыгач жок Отундан жутап аларбыз Осол болуп каларбыз ([[Сагымбай Орозбаков]], 3. 76)... Алай конуп аш берсек Милдет кылып келген жан, Тойгузгун деп чалкалаар, Кызматчынын баарысы Тезек терип аркалаар, Алай — артык отун жок Анысы болор чоң мүшкүл ([[Саякбай Каралаев]], 2. 10). Ошентип, негизги варианттарда А. жайлоосунда токой жок экендиги туура берилген. Географиялык реалияда азыркы Кыргызстандын түштүгүндөгү бийик тоолуу өрөөн жана жайлоо. == Колдонулган адабияттар == [["Манас" энциклопедиясы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.Бишкек: Кыргыз энциклопедиясынын Башкы редакциясы, - 1995. 1-т. - 440. ISBN -5-89750-013-4 [[Категория:Манас эпосу]] 2rivkk7l2q749ei8sbaf7itm96pdikw 0 32212 645429 562739 2026-05-04T04:04:47Z Chilisten 47474 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 645429 wikitext text/x-wiki '''Романтизм '''(французча &nbsp;romantisme) – XIX кылымдын 20–30-жылдарында классицизмди алмаштырган [[Европа]] көркөм искусство багыты. Р. ''романтикадан'' айырмаланат. Эстетикалык көз карашта Р. жана анын көркөм искусствосунда сүрөтчүнүн субъективдүү кыялдануусуна чоң орун берилген жана ал «телегейи тегиз эмес, бардык жагынан төп келишпеген», бизди курчап турган чындыкка карама-каршы коюлган. Романтик-сүрөтчү көпчүлүк учурда турмуштук кубулуштар менен окуяларды так эмес, өзү каалагандай сүрөттөй берет; аны типтүү, мыйзам ченемдүү кубулуштар эмес, сыртынан ачык-айкын көрүнгөн сейрек учуроочу, адаттан тыш таң каларлык нерселер кызыктырат. Р. көркөм искусствосунда бир нерсени сүрөтчүнүн жекече, курч кабыл алуусу жана аны баштан-аяк башынан өткөрүүсү менен фантастикалык мүнөздөгү образдарды сүрөттөө чоң роль ойнойт. Субъективизмдин жолун жолдогон жана башка тарыхый чектелген жактарына карабастан, романтиктердин бир бөлүгүнүн чыгармачылыгы прогрессивдүү болгон жана көркөм искусство өнүгүшүндө алдыңкы кадамдарды жасаган. Реакциячыл Р. менен бирдикте (Германияга мүнөздүү – Новалис, Каульбах) өздөрүн эстетикалык жактан толук ырастаган коомдун прогрессивдүү таптарын бириктирип, келечекке умтулган көтөрүлүшчүл (козголоңчу) Р. да болгон. Ага [[Франция|Франциядагы]] (прогрессивдүү реализмдин позициялары күчтүү айтылган) революциячыл майда буржуазия, Россияда дворяндардын революциячыл чөйрөсү кирет. Прогрессивдүү реализм ошол доордун реалисттик тенденцияларын чагылдырган жана өзөгүндө реализмдин өзгөчө тарыхый шартталган формасы болуп калган. Жерико, Делакруа, Рюд жана башка прогрессивдүү романтиктер капиталисттик турмуштун түрү суук көрүнүш­төрүнө каршы турушкан жана эркиндикти сүйгөн, ар-намысчыл адам-каармандын идеалы үчүн туруктуу күрөшүшкөн, бирок алар бул идеалды ишке ашыруучу жолдорду көрө алышкан эмес. Мына ушундан – Р-дин көп образдарынын эки беттүүлүгү, романтикалык чыгармалардагы каармандардын көпчүлүгүнүн трагедиялуулугу келип чыккан. Прогрессивдүү романтизмдин жетишкендиктери көп жана абдан маанилүү. Ал көркөм искусствону абстракттуу классицизмдик догмалардан жана антик темалары менен сюжеттеринин кысым көрсөтүүчү таасиринен арылткан. Романтиктер жандуу турмушка жана улуттук өткөн мезгилге кайрылышкан. Р-дин маанилүү оң жактарына анын фольклор образдарына кайрылуусу кирген. Алар живопистик жана скульптуралык образдарга өзүнө тез тартып алган, жандуу, өтө берилген сезимдерди, күчтүү динамиканы алып келишкен. Алар көптөгөн жанрларды өнүктүрүшкөн, көркөм сүрөт искусствосунда кээ бир жаңы жанрдык түрлөрдү жаратышкан (мисалы, портрет-шарж, сатиралык гротеск, «ориенталь», башкача айтканда Чыгыш өлкөлөрүнүн экзотикалык турмушун чагылдырган жанр жана башкалар). Романтиктер көркөм искусствонун таанып билүүчү жана тарбиялык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтишкен, анын көркөм жана техникалык каражаттарын өнүктүрүшкөн. Көркөм искусствонун эмоционалдык көркөмдүүлүгүнө көп көңүл буруу менен романтиктер композиция жаатында чагылдыруу түшүнүгүнө жана колоритке көптөгөн жаңылыктарды киргизишкен. Алар живопистин көркөм каражаттарынын биринчи катарына кайрадан түстү чыгарышкан, өткөн замандын улуу колористтеринин традицияларын (айрыкча Рубенс менен Веласкестин) бийик көтөрүп чыгышкан. Орус көркөм искусствосунда улуттук тарыхый процесс эрте эле сын реализмдин калыптанышына шарт түзгөн, ошондуктан өз алдынча, ири багытка өсүп чыккан эмес, бирок А. Орловский, О. Кипренский, И. Айвазовский сыяктуу сүрөтчүлөрдүн чыгармачылыгында көрүнүктүү роль ойногон. Р-дин кээ бир өзүнчө оң жактарын социалдык Р. өзүнө мурас кылып алып калган, бирок жалпысынан эски типтеги Р-ден чечкиндүү кол үзгөн, себеби ал субъективизм менен тыгыз байланышта болгон жана сүрөтчүнүн турмуштук чындыкка бир жактуу, туура эмес мамилесин колдогон. == Колдонулган адабияттар == *[[Кыргыз сүрөт искусствосу: Энциклопедиялык окуу куралы]]/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. -Б.:, 2004 [[Категория:Кыргыз сүрөт исскуствосу]] no0zgpbz8lx12qkyz5j0iq56mdcg2bn 0 57552 645412 610492 2026-05-03T19:53:48Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645412 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Бибергемюнд |расмий аталышы = Biebergemünd |сүрөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Biebergemünd COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=10 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=17 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Гессен |таблицадагы облус = Гессен |район түрү = Германия району{{!}}Району |район = Майн-Кинциг |таблицадагы район = Майн-Кинциг (район){{!}}Майн-Кинциг |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = 6 ички район |башчысынын түрү = |башчысы = Томас Диккерт |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 78,55 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 135–200 |климаты = |расмий тили = |калкы = 8 343 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 06050 |почта индекси = 63599 |почта индекстери = |автоунаа коду = MKK |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 06 4 35 003 |Commons түрмөгүндө = Biebergemünd |сайты = http://www.biebergemuend.de/ |сайтынын тили = de }} '''Бибергемюнд''' ({{lang-de|Biebergemünd}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Гессен]] [[Германия жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Дармштадт (округ)|Дармштадт]] [[Административдик округ (Германия)|административдик округуна]] карайт. [[Майн-Кинциг (район)|Майн-Кинциг]] районуна кирет. Калкы — 8 343 киши(2013-ж.). . Аянты — 78,55 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''06 4 35 003''. Муниципалитеттин башчысы — Томас Диккерт. Муниципалитет административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://www.biebergemuend.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151014183524/http://biebergemuend.de/ |date=2015-10-14 }} {{Гессен райондору}} {{Германия:Майн-Кинциг району:Шаарлар}} {{Hesse-geo-stub}} [[Категория:Гессен шаарлары]] je66eshw6typznqyp8gbqozec4nxn02 0 58989 645432 591106 2026-05-04T07:23:07Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645432 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Динеталь |расмий аталышы = Dienethal |сүрөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Dienethal COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=18 |lat_sec=16 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=46 |lon_sec=41 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Рейнланд-Пфальц |таблицадагы облус = Рейнланд-Пфальц |район түрү = Германия району{{!}}Району |район = Рейн-Лан |таблицадагы район = Рейн-Лан (район){{!}}Рейн-Лан |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Харальд Фогт |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 1,39 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 150 |климаты = |расмий тили = |калкы = 228 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 02604 |почта индекси = 56379 |почта индекстери = |автоунаа коду = EMS (мурун DIZ) |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 07 1 41 027 |Commons түрмөгүндө = |сайты = http://gemeinde-dienethal.de/ |сайтынын тили = de }} '''Динеталь''' ({{lang-de|Dienethal}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия Жерлери|жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Рейн-Лан (район)|Рейн-Лан]] районуна кирет. Калкы — 228 киши (2013-жыл)<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref>. Аянты — 1,39 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''07 1 41 027''. Муниципалитеттин башчысы — Харальд Фогт. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [http://gemeinde-dienethal.de/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004145721/http://gemeinde-dienethal.de/ |date=2016-10-04 }} {{Рейнланд-Пфальц райондору}} {{Германия:Рейн-Лан району:Шаарлар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Категория:Рейнланд-Пфальц шаарлары]] m8pfm0w2a49fu27gqynohadryccf2ji 0 65206 645430 607829 2026-05-04T04:05:25Z Gliwi 15757 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Haina (Suedthueringen).png]] → [[File:DEU Haina (Römhild) COA.svg]] PNG → SVG 645430 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = муниципалитет |кыргызча аталышы = Хайна |расмий аталышы = Haina |сурөтү = |баш ийгени = |өлкө = Германия |герб = DEU Haina (Römhild) COA.svg |желек = |гербдин сүрөттөлүшү = |желектин сүрөттөлүшү = |гербдин туурасы = |желектин туурасы = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=25 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |чек аранын түрү = |таблицадагы чек ара = |өлкөнүн картасынын өлчөмү = |облус картасынын өлчөмү = |район картасынын өлчөмү = |облус түрү = Германия жерлери{{!}}Жер |облус = Тюрингия |таблицадагы облус = Тюрингия |район түрү = Германиянын райондору{{!}}Район |район = Хильдбургхаузен |таблицадагы район = Хильдбургхаузен (район){{!}}Хильдбургхаузен |коомдун түрү = |коом = |таблицадагы коом = |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = |башчысы = Мартин Хөфер |негизделген күнү = |биринчи белгиленген = |мурунку аталышы = |статустун берилиши = |аймагы = 19,71 |бийиктиктин түрү = |ОЖ борборунун бийиктиги = 315 |климаты = |расмий тили = |калкы = 1004 |элди каттоо жылы = 2010 |жыштыгы = |агломерация = |улуттук курамы = |диний курамы = |этнохороним = |убакыт аралыгы = +1 |DST = бар |телефон коду = 036948 |почта индекси = 98631 |почта индекстери = |автоунаа коду = HBN |идентификатордун түрү = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду |цифралык идентификатор = 16 0 69 018 |Commons түрмөгүндө = Haina |сайты = http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ |сайтынын тили = de }} '''Хайна''' ({{lang-de|Haina}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Тюрингия|Тюрингия жеринде]] жайгашкан [[муниципалитет]]. [[Хильдбургхаузен (район)|Хильдбургхаузен]] районуна кирет. Калкы — 1004 киши (31-декабрь, 2010-жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Болжолдуу аянты — 19,71 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''16 0 69 018''. Муниципалитеттин башчысы — Мартин Хөфер. ==Шилтемелер== {{Булактар}} ==Тышкы шилтемелер== * [http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html/ Расмий сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106021223/http://www.roemhild.info/verwaltungsgemeinschaft.html |date=2009-01-06 }} {{Тюрингия райондору}} {{Германия:Хильдбургхаузен Район:Шаарлар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Категория:Тюрингия шаарлары]] fpeztjgwf257u1cu4wfgdsfhduddgvn 0 67560 645425 571279 2026-05-04T03:59:40Z Chilisten 47474 645425 wikitext text/x-wiki {{Категориясы жок}} {{Каталар}} Кыраатын угуп Курандын, <br> Керемет күчкө ынандым. <br> Көрбөсөм дагы сөөлөтүн, <br> Периште сүрүн туялдым. Тынчтыкбек Нурманбетов<br> Энесай эстеликтери кыргыздардын дини теңирчилик менен байланышканын айгинелейт. Демек, кыргыздар байыркы мезгилде эле теңир менен энергиялык-маалыматтык байланыш түзүүнү билип, системалуу дүйнө таанымды жараткан. Ал эми Сужин-Даван эстелиги боюнча кыргыздардын айрым бөлүгү манихеизм динин тутканы да белгилүү. Кыргыздар ислам динин биринчи жолу Караханийлер кагандыгынын тушунда кабыл алган. Бул кагандык X кылымдын 2-жарымынан XIII кылымдын башына чейин азыркы Кашкар, Түштүк Казакстан, Орто Азия, анын ичинде Кыргызстандын аймагын ээлеп турган. Кагандыктын негиздөөчүсү Сатук Буура хан Абд ал-Керим болгон. Ал 940-ж. Теңир-Тоолук кыргыздарды ислам динине өткөргөн. Ислам дини 960-ж. Караханийлердин расмий дини катары кабыл алынып, мамлекеттик идеология катары жарыяланган (буга чейин караханийлер теңирчиликке табынган). <br><br> 1130-ж. Теңир-Тоодо Каракытайлар мамлекети негизделгенде, алар мусулман калкына диний кысым көрсөткөн эмес, бирок алар бутпарас (буддизм) динин тутунушкан. Алар менен кошо келген тотемдик ишенимдеги чыгыш түрктөрү шаман (бакшылык), теңирчилик, манихеизм, несториан сыяктуу диндерди тутушкан. Бутпарас дининин бир агымы ламаизди туткандар да болгон. Ушул учурда суннизмге таандык жаңы сопулук (суфий) агым да кеңири жайылган. <br><br> Албетте, мына ушул диний ынанымдардын айрым элементтери биздин ата-бабалардын каада-салттарында ырым-жырым, жөрөлгө, үрп-адат сыяктуу көрүнүштөр менен сакталып калган. Кыргыздар энергиясы күчтүү, азыркыча айтканда, аурасы таза, асман менен жерди байланыштырган касиетке ээ жерлерди билип, аларды адамды аруулап, ыйманын тазалоочу ыйык жерге, мазарга айланткан. Андай жерлерге (чоку, булак, күмбөз ж.б.) барып, түнөп, кулачын жая тилектерин айтып, сыйынышкан. Көңүлүндө көксөгөн, жетпей жүргөн тилектерин Кудайдан суранышкан. Илгери кыргыздардын дөбөгө отуруп кеп-кеңеш курушканы да бекер эместей. Анткени андай энергиясы күчтүү жерлер акыл-эске оң таасирин тийгизген. Ошентип кыргыз элинин ар бир жердин ээси, колдоочусу бар деп, ал жерге тооп кылып, табынып сыйынышы, кан чыгарып мал союшу алардын бир нече диний ишенимде болгонун көрсөтөт. Алсак, мазарга чүпүрөк байлап, отко сыйынуу шаманизмдин белгилери болсо, арча менен аластоо, мазар таюу, жүгүнүү бутпарастыктан калган ырымдар, ар бир жандуунун жана жансыздын колдоочусу, пири болот деген түшүнүк тотемизмдин жана анимизмдин белгилери, ал эми мал союп курмандыкка чалып, куран окуу ислам дини. <br><br> Кыргыздар оттун тазалоочу күчүнө бекем ишенип, ушул күнгө чейин аластоону колдонуп келишет. Өтө кызартылган темир менен кактап жараларды эмдешкен, кызартылган темирге суу бүркүп учукташкан. От турак-жайды сактоочу ыйык катары эсептелип, жаңы келген келин отко сыйынуу ырымын аткарган. Ширеңке жок мезгилде от менен кошо ырыс-кешик башка үйгө ооп кетет деп сурагандарга от беришкен эмес. Булардын айрымдары азыркы мезгилде да колдонулууда. <br><br> Кыргыз элинин тарыхый тагдырындагы эң бир урунттуу учур - ислам динин кабыл алганы болгон, элдин маданиятына алгылыктуу таасирин тийгизген. Чыгыш элдеринин маданий цивилизациясынын жакындашуусуна шарт түзгөн. Мусулман дининин мифтери да кыргыз мифтерине кыйла жакын. Бүгүнкү күндө Ислам динин терең билген аалымдарыбыздын катары өсүп, нагыз мусулманчылык маданиятыбыз өсүп-өнүгүүдө. Нагыз, байыркы динибиз тенирчилик , кап , азыр чанда-чанда гана адамдар билгени.<br><br> Ошондой болсо да азыркы мезгилде жамгырдан кийинки козу карындай жайнап кеткен түрдүү диндердин элди бөлүп-жарууга болгон аракетин түшүнбөй, башка динге өтүп кеткен жарандарыбыз да бар. <br><br> Мен бул жерде, кыргыз элинин миңдеген жылдардан берки диний маданиятынан тарыхтан билген маалыматтарым боюнча баяндадым. ==Адабият== * Кадыров Ысмайыл. Кыргыз маданиятынан тамган тамчылар. –Б.: 2011. – 208 б. 8axs3vwbs63rqrig4pc0xkrqgxw81kl 0 95577 645426 375310 2026-05-04T04:01:43Z Chilisten 47474 645426 wikitext text/x-wiki {{Категориясы жок}} {{Каталар}} '''[[Жаңы-Арык]] айыл аймагы''' бул [[Жумгал району]]ндагы эң чоң айылдардын бири. Курамында Кызарт, Базар-турук,Кара-чий жана Кызыл-Эмгек айылдары бар. Жалпы калкы 5500 киши (2017). Үч орто мектеп, бир оорукана, бир төрөткана жана айылдык маданият үйү жайгашкан. Мектептерде 1100 окуучу, 100дөн ашык мугалимдер эмгектенишет. 0i70i00mrchzie3fnhgy0x580ewk14t 0 129281 645428 640489 2026-05-04T04:04:26Z Chilisten 47474 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 645428 wikitext text/x-wiki {{ОЖ|статус=Село|район=Лахш|lat_deg=|lon_deg=|lat_min=|lat_sec=|lon_min=|lon_sec=}} '''Сарыкенже''' ({{Lang-tg|Лахш}}, 2022-жылдын март айына чейин – ''Сарыкенжа'') — [[Жерге-Тал району|Жерге-Тал районундагы]] азыркы Лахши Боло [[айыл]] аймагындагы айыл. Жамааттын административдик борбору — [[Муксу]]. Айылдан райондун борборуна чейинки аралык 50 км. Калкы - 2096 киши (2017), тажиктер, кыргыздар. {{Макала:Инсан}} == Сары-Кенже (Бостон уруусунун бутагы) == '''Сары-Кенже''' — кыргыздын Ичкилик тобуна кирген [[Бостон (уруу)|Бостон]] уруусунун ири жана тарыхый маанилүү бутактарынын бири. Бул бутактын өкүлдөрү тарыхый процесстердин натыйжасында негизинен Тажикстандын [[Лахш району]] (мурдагы Жерге-Тал району) аймагында отурукташкан. Сары-Кенже тукумунан кыргыз элинин намысын коргогон Акбала баатыр сыяктуу тарыхый инсандар чыккан. == Генеалогия (Санжыра) == Кыргыз санжырасында Бостон уруусунун түпкү атасы катары '''Аскулубий''' таанылат. Аскулубийдин 21 уулу болгон ,21-Уулдун арасынан үч уулу: '''Сары-Кенже, Кара-Кенже жана Молой'''. атасынын өзгөчө батасын алып, Каратегиндин(Лахштын )бийик тоолуу төрлөрүн мекендеп калышкан. Молойдон үч айыл тараган,Сасык-булак,Байлар-тобу,Кара-Шоро Сары- Кенже өзүнчө бир айыл Кара -Кенже өзүнчө бир айыл Ушинтип азыркы учурда беш айыл бостондор жакын отурукташкандыктан аралары биригип калышкан бир атадан тараган урпактар. === Долонбийден бүгүнкү күнгө чейинки түз чынжыр (15 муун): === # '''[[Долонбий]]''' — (Кыргыз урууларынын жалпы атасы). # '''Кызылуул''' — (Ичкилик уруулар тобунун баштоочусу). # '''[[Бостон (уруу)|Бостон]]''' — (Ичкилик тобундагы ири уруу). # '''Аскулубий''' — (Бостон уруусунун беделдүү башчысы.Аскулу бий ХVII-кылымдын башында (болжол менен 1620–1630 жж) [[Фергана өрөөнү]] стратегиялык мааниге ээ болгон. Бул аймак үчүн эки чоң күч тирешкен, талаштын негизи; – Эшим хан: Казак хандыгынын бийлөөчүсү, “Эшим хандын эски жолу” деген мыйзамы менен белгилүү. Ташкен менен Фергана өрөөнүн ээлеп, жалпы түштүк аймактарды Ташкенден туруп башкарууга аракет кылган. – Имамкули хан: Бухара хандыгынын Аштарханийлер династиясынан чыккан күчтүү башкаруучусу. Ал Мавераннахрды толук көзөмөлдөөгө умтулган жана Фергананы Бухара хандыгынын бир бөлүгү катары көргөн. – Аскулу бий (айрым булактарда Аккулу бий) кыргыз тарыхындагы, өзгөчө ХVII-кылымдын башындагы Фергана өрөөнүнүн саясий турмушунда маанилүү роль ойногон инсандарынын бири. Аскулу бий ал кездеги Ферганадагы кыргыз урууларынын таасирдүү башчысы катары, эки оттун ортосунда калбоо үчүн өтө куу дипломатиялык кадамга барган. Ал согуштук күчкө эле эмес, кожолордун (диний лидерлердин) аброюна таянган. Ал кезде Ферганада Накшбанди тарикатынын кожолору (Махдуми Аьзамдын тукумдары) эл арасында жана хандардын алдында өтө чоң кадыр–баркка ээ болгон. Аларды “рухий устат” катары сыйлап, сөзүнөн чыга алышкан эмес. Аскулу бий Бухара ханы менен Казак ханы согушуп киргенде, ортого таасирдүү кожолорду салып, “мусулмандардын канын төкпөө” жана “ыйык жерлерди согуш майданына айландырбоо” деген ураанды колдонгон. Бул эки ханды тең моралдык жактан чегинүүгө же бейтарап болууга мажбур кылган. Аскулу бийдин негизги максаты – Фергананы Бухаранын же Казак хандыгынын түз административдик башкаруусуна бербей, иш жүзүндөгү көз карандысыздыкты сактап калуу болгон. Ал Эшим ханга: “ бул жер Бухаранын чек арасы, согуш чыкса эл кырылат” – деп түшүндүргөн. Имамкули ханга болсо: “ бул жерди өзүбүз коргойбуз, сырттан аскер киргизүүнүн кажети жок” – деген позицияны карманган. Натыйжада, Фергана өрөөнү бир топ убакытка чейин бул эки ири мамлекеттин ортосундагы буфердик аймак катары калып, ички бийлик жергиликтүү бийлердин жана кожолордун колунда калган. Аскулу бий согушсуз эле, диний жана саясий кадыр – баркты колдонуу менен чоң мамлекеттердин кызыкчылыктарын тең салмактап турган. Махдуми Аьзамдын тукумдары: “Саясий кожолор” ХVII-кылымда Фергана өрөөнү жөн гана жер эмес, диний борбор болгон. Намангандын Касан шаарында туулган (1461–1542 жж) Махдуми Аьзам аттуу улуу сопунун тукумдары – Сайиддер – жалпы [[Орто Азия]] аймагында “ыйык” деп эсептелген. Имамкули хан да, Эшим хан да тактыга отурганда ушул кожолордун батасын алышкан. Эгер кожолор кимдир бирөөнү “заалым” же “каапыр” деп атап койсо, анда ханды өз аскерлери эле тактан кулатып коймок. Аскулу бий жергиликтүү кыргыз урууларынын атынан ушул кожолор менен тыгыз союз түзгөн. Ал Кожолорго: “эгер Бухара же Казак аскерлери толук кирип алса, силердин да эркиндигиңер чектелет, келгиле, менин бийлигимди колдогула” – деген сунушту берген. Аскулу бий негизинен Аксы (Ахсикет) жана Анжиян аймактарын көзөмөлдөгөн. Бул шаарлар ошол кезде илим-билимдин очогу эле. Эшим хандын аскерлери Ферганага жакындаганда, Аскулу бий шаардын дарбазасына аскер эмес, ак селдечен кожолорду жана Куран кармаган аалымдарды чыгарган. Бул “биз бейпил элбиз, бул жерде согуш жүргүзүү күнөө” деген ишарат эле. Эшим хан өзү да динчил адам болгондуктан жана кыргыздар менен союздаштыгын (“Кыргыз – Казак бир тууган” деген ураан ал кезде абдан күчтүү болгон) бузгусу келбегендиктен, Аскулу бийдин шартына макул болуп, аймакты кыргыздардын өзүнө калтырган. Бул окуядан кийин Аскулу бийдин кадыры асмандап, Ферганада гана эмес, Теңир-Тоо кыргыздарынын арасында да эң таасирдүү лидерлердин бирине айланган. Аскулу бий Ферганадагы отурукташкан эл менен көчмөн кыргыздардын ортосунда көпүрө болгон. Анын тушунда кыргыздар биринчи жолу Фергананын ири шаарларын (Ош, Өзгөн, Анжиян айланасы) туруктуу көзөмөлдөй башташкан. Бухара ханы Имамкули хан Аскулу бийдин күчүн моюнга алып, ага “Аталык” же “Бийлердин бийи” деген расмий эмес статус берүүгө аргасыз болгон. Бул Бухара хандыгы Фергананын ички иштерине кийгилишпейт дегенди түшүндүргөн. Аскулу бийдин образы тарыхта “элди кан төгүүдөн сактап калган дипломат” катары калды. Ал Бухара ханы Имамкулинин кубатын жана Эшим хандын дымагын эске алып, аларды бири – бирине каршы койбой, тескерисинче, эки тарапты тең Фергананын чегинен сырткары турууга жетишкен. Бул мезгил тарыхта “Кыргыз – казак бир туугандык доору” жана “Фергананын алтын доорунун башталышы” катары бааланат, себеби дал ушул Аскулу бийдин саясатынын негизинде, кийинчерээк, Фергана өрөөнүндөгү саясий бийликтин тирегине айланышкан. Аскулу бийдин Имамкули хан менен болгон “сүйлөшүү өнөрү”; – Бухара ханы Имамкули (1611-1642 жж башкарган) аябай каардуу жана күчтүү өкүмдар болгон. Ал Мавераннахрдагы бардык майда бийликтерди өзүнө баш ийдирүүнү каалаган. Бирок Аскулу бий каршы ачык согушка чыкпай, “дипломатиялык тосмо” курган. Имамкули ханга атайын элчилерди жиберип, Фергананын кожолорунун (актоолук жана каратоолук кожолор) ханга болгон нараазычылыгын кыйыткан. Ал; – “Эгер Сиз аскер менен кирсеңиз, бул ыйык инсандардын батасынан айрыласыз, эл көтөрүлөт” деп эскерткен. Хан аргасыздан Ферганага кирбестен, Аскулу бийди өзүнүн ошол аймактагы “орун басары” (вассалы) катары таанууга макул болот. Бул кагаз жүзүндө гана Бухарага тиешелүү, иш жүзүндө кыргыздардын толук көз карандысыздыгы эле. Эшим хан менен Аскулу бийдин союздук келишими, жунгарлардын (калмактардын) алгачкы чоң чабуулдарынан кийин мурдагыдан да бекемделген. Кыргыздар Фергана өрөөнүнүн кире бериштерин (Көгарт, Алай, Нарын багыттарын) бекемдеп, калмактардын өрөөнгө киришине жол берген эмес. Казак тарыхында белгилүү “Катаган кыргыны” жана калмактар менен болгон согуштарда кыргыз кошуундары Аскулу бийдин жетекчилиги астында Эшим ханга чоң көмөк көрсөтүшкөн. Бул согуштук ийгиликтер Аскулу бийдин эки хандын алдындагы кадыр–баркын ого бетер жогорулаткан. Анткени, хандар калмактарга каршы кыргыздарсыз туруштук бере албасын түшүнүшкөн. Аскулу бийдин акылмандыгы менен эки чоң армиянын кагылышуусунан Фергананы жок болуп кетүүдөн сактап калганы, ошондой эле кыргыздар Ферганада өз алдынча саясий күч катары калыптанып, кийинки Кокон хандыгынын негизделишинде негизги роль ойногону “Бийлердин алтын доору” – деп аталган мезгилдин башаты болгон. Бул окуялардан кийин кожолор менен кыргыз бийлерини ортосундагы ажырагыс союз түзүлгөн, бул союз аймактын кийинки 200 жылдык маданиятын жана саясатын аныктаган. Аскулу бийдин тукумдары кийинчерээк Фергананын ар кайсы аймактарында (Аксы, Ноокен, Алай, Каратегин) бийлигин, андан соң жалпы Фергана өрөөнүн башкарган Кокон бийлигин курган. Аскулу бий же Аскул баатыр кыргыздардын Ичкилик урууларынын бири Бостон уруусунан болот. Аскул бий Аксы тарапта төрөлгөн. Фергананын түштүк-батыш тарабында отурукташкан элдин, Жаңы–Коргон (азыркы Кокон шаарынын чыгыш тарабында жайгашкан) айылынын бегарары (бийи) болгон, ХVI кылымдын аягы ХVII кылымдын ортосунда (так датасы белгисиз) жашаган. Аскулу бий билимдүү киши, Накшбанди тарикатынын илимдүү Шейхи болгон. Адамдарга: Напсини тарбиялоо – жаман сыпаттарды (көрө албастык, ач көздүк, текеберлик) жок кылып, жакшы адеп-ахлакка алмаштыруу. Үй-бүлө багып, пайдалуу иштер менен алектенип, бирок жүрөктү байлык-дүйнөгө байлабоо. Ислам эрежелерине (намаз, орозо ж.б.) өтө катуу маани берүү. Түпкү максат – “Ихсан” даражасына жетүүгө үйрөткөн. Ихсан – руханий өнүгүүнүн эң жогорку тепкичи Ыйман – анын пайдубалы Ислам – анын дубалдары Аскулу бийдин төрт аялынан жыйырма бир эркек, эки кыз баласы болгон: Атантай. Хал мерген. Каржооду. Баймат. Кара Ороз. Сарыкенже. Каракенже. Молой. Боош мерген. Асанбай. Үсөнбай. Али. Жанкара. Чынкара. Абылгазы. Мырза аке. Полотбек. Тагай. Боорук. Унутулган. Унутулган. Аскулу бийдин бир аялы Коңургаз (Таластан Саруу уруусунан). Каратегинде Коңургаздан төрөлгөн кызы Үрпияны Талас тарапка күйөөгө берген, кызды көчүрүп баратканда, жолдо улам кечкисин конуп-түнөгөн жерлеринин бирин Жергетал тарапта, азырга чейин, Үрпиянын конушу деп айтышат. Хижрий боюнча 1045-жылы раджаб айында (12.12.1635 – 09.01.1636) кыргыздардын он эки миң үй бүлөсү, Каратегин аркылуу, Гиссар өрөөнүнүн жака белине көчүп келишкен. Булар, Жунгарлардын Алтын ханы Батур–хунтайчинин аскерлеринин биринчи кысымынан, качууга мажбур болгон Жети–Суулук кыргыздар эле. Жунгарлар экинчи жоортулун 1643-жылы Или - [[Талас өрөөнү]] тарапка бурган. Ошентип жунгар–калмактардын Орто Азия чөлкөмүнө карай чабуулдары кыргыз менен казактарга эле эмес, Бухара хандыгына да коркунуч алып келет. Бухара ханынын “орун басары” болгондуктан, Аскулу бий Каратегиндин чыгыш тарабындагы Жергетал аймагында баскынчы калмактарга каршы “чек ара – ордо” курган. Азыркы күндө дагы, Лахш өрөөнүндөгү Сарыкенже айылынын жогору жагында, тоо этегиндеги жайык жерди “ОРДО” деп аташат. Ушул ордого өзүнүн аскерлерин жайгаштырып, үйлөрдү, мечит менен медресе куруп кадыресе жашоого ылайыктаган. Жергиликтүү элдердин арасында азырга чейин кызыктуу “керемет” айтылып келет: – “Ордонун курулушу башталганда, улуу Олуя Аппак кожо устазы Аскулу бийге учурашканы келет. Башталган ишке ийгилик каалап, өзүнүн “БАТА”сын берип, кычыраган суукта топурактан ылай чалып ийлеген жигиттер кыйналганын көргөн ак кийимчен, ак селделүү Аппакожо, агып келип турган сууга, аса таягын салып бираз жерге чейин сууну ээрчитип келип койот. Ошондо суудан булоо чыгып, кадимкидей эле жылуу суу болуп калат да, жасалган ылай муздабай, иш ылдамдаган экен”. (Аппак кожо 1626-1694жж. Орто Азиядагы накшбанди тарикатынын илимдүү шейхи, белгилүү Олуя. “Тарихи-и Хожаган” китебинде ичкилик уруусунун бийи Аскулу, Аппак кожонун эң биринчи устаты же пири катары көрсөтүлөт. Жаш кезинде бийдин шакирти болуп, андан Накшбанди тарикатынын негиздерин үйрөнгөн) Чек ара – ордо курулуп, Бухаранын чыгыш чеги корголот. Аскулу бий үч уулун ушул жерге кызматка калтырып, өзү жашаган Айдаркен өрөөнүнө, айтылуу Кожо Ашкан жергеси аркылуу, барып-келип кабар алып турган. Аскулу бий картайып каза тапканда, ушул Айдаркен өрөөнүнүн батыш тарабына, мүрзөгө коюлган. Азыр Өзбекстандын Сох районунун чегинде, тажик тектүү адамдар жашаган жерде “Мазори Калон” деп аталат (кыргызча “Улуу мазар”) # '''Сары-Кенже''' — (Аскулубийдин бата алган кенже уулу). # '''[[Акбала баатыр]]''' — (XVII-XVIII кк. Каратегинди калмактардан коргогон баатыр).«Акбала баатыр» дастаны (Окуялык хронологиясы жана ырдык тексти) 1. Жоо кабары жана Акбаланын намысы Окуя калмактардын (жуңгарлардын) Каратегинге басып кириши менен башталат. Калмактардын башчысы кыргыздарды коркутуп, жерлерин тартып алууну көздөйт. Каратегин тоосунда, Калмактар толду коосунда. Мөк-Суунун бою чабылды, Кыргыздар калды кошуунда. Ошондо чыкты Акбала, Аргымак атты таптала. «Жер бергиче — жан берем, Жоону кууйм!» - деп каптала.«Акбала» дастаны (Элдик оозеки варианттардын негизинде) I. Жоо кабары Алайдын башы апаак кар, Аркада калмак каары бар. Каратегин калкына, Каптаган жоонун заары бар. Калмактар келди калкылдап, Кылычы колдон жаркылдап. Мөк-Суунун бою чабылды, Кыргыздар калды алсырап. «Качалы!» - деди карылар, «Ооганга өтүп жан сактап, Аман бир калсын баарылар». Дүрбөлөң түштү эл ичи, Калбады кары, жаш киши. II. Акбаланын намысы. Ошондо чыкты Акбала, Бою бир сындуу, зор тұлкө. «Токтогула, эл!» - деди, «Качкандын аты — кор!» - деди. «Атадан калган жер кайда? Аркада калган эл кайда? Калмакка берип жерлерди, Карап бир турсак — не пайда? Белибизди бууйлу, Бел ашпаган душманды Безе качырып кууйлу. Кыргын тийсе — бир тийсин, Кыргыздын атын сактайлы!» III. Жаркынайдын акылмандыгы АКбаланын карындашы Жаркынай, Акылы тунук, жаркын ай. «Аке!» - деп келди алдына, Кеңешин айтты калкына: «Калмактар келет капчыгай, Атынын башы баткыдай. Зоо башына чыгалы, Таш менен жоону уралы. Артынан барып капыстан, Ажалын колго берели». Айбат берип алыстан IV. Калмык-Кыргын салгылашуусу (Эң кандуу учуру) Айгай уруп Акбала, Аттанды жоого обочо. Астында буудан Көктөлкө, Айбалта тийди көк бөрккө. Калмактын ханы Каты-Даң, Каршылай чыкты каарынан. Акбала найза шилтеди, Жүрөгүн сууруп бир демде, Жерге бир чапты катыдан. Зоодон таштар кулады, Душмандын үнү чубады. Калмак-Кыргын аталды, Ошол бир жердин убалы. V. Жеңиш жана Аягы Калмактар качты бет албай, Кыргызга кайра келе албай. Акбала жана Жаркынай, Элдин бир болду бактын ай! Каратегин гүлдөдү, Кайгыны кыргыз билбеди. Эр Акбала баатырдын, Эзели өчпөйт дүрмөгү. Тексттин маанилүүлүгү: Тарыхый негиз: Тексттеги окуялар XVII кылымдагы кыргыз-жуңгар согуштарын чагылдырат. Тил өзгөчөлүгү: Текстте Ичкилик диалектисинин («каты», «төлкө», «дүрмөг») таасири байкалат. География: Мөк-Суу, Сары-Кенже, Калмык-Кыргын — бул реалдуу жер аттары. Акбала баатырдын эрдиги — бул жөн гана физикалык күч эмес, бул бийик тоо шартында аз сандуу топ менен зор кошуунду жеңген стратегиялык акылмандыктын үлгүсү. Каратегин кыргыздарынын оозеки чыгармачылыгында анын эрдиги үч негизги багытта сүрөттөлөт: 1. "Мергендик эрдиги" (Көзгө атарлык) Акбала баатыр өз заманынын эң мыкты мергени болгон. Анын эрдиги калмактардын кошууну Каратегинге кирип келе жатканда, алардын эң башкы аскер башчыларын алыстан эле атып түшүрүп, душмандын жүрөгүнө коркунуч салганы менен башталат. Окуя: Уламыштарда Акбала баатыр Мөк-Суунун жээгиндеги бийик зоонун башында туруп, дарыянын аркы өйүзүндөгү калмактардын туу кармоочусун бир аткан менен кулаткан делет. Бул душмандын чабуулун токтотуп, аларды башаламандыкка учураткан. 2. "Капчыгай буктурмасы" (Тактикалык эрдик) Акбала баатырдын эң чоң эрдиги — калмактардын сансыз кошуунун Каратегиндин тар капчыгайларына алдап киргизип, аларды курчоого алганы. Тактика: Ал өзүнүн чакан кошууну менен жоого көрүнүп, анан качкан сыяктуу түр көрсөтүп, калмактарды капчыгайдын эң кууш жерине чейин ээрчитип барган. Жыйынтык: Душман капчыгайга толук киргенде, Акбаланын белгиси менен кыргыздар зоо башынан таш агызып, "таш сел" каптатышкан. Бул салгылашууда душмандын негизги күчү талкаланып, бул жер кийин "Калмак-Кыргын" деп аталып калган. 3. "Жекеме-жеке кармаш" Дастанда Акбала баатырдын калмактардын эң күчтүү баатыры же башчысы (Каты-Даң же Дөбөсө) менен жекеме-жеке чыкканы чоң эрдик катары баяндалат. Күрөш: Эки тараптын тең аскерлери карап турган ортодо, Акбала өзүнүн айбалтасы жана курч кылычы менен душмандын башчысын ат үстүнөн оодарып түшүргөн. Бул окуя кыргыз жоокерлерине дем берип, калмактардын биротоло чегинишине алып келген. Дастандагы эрдикти сүрөттөгөн саптар: "Акбала чыкты аттанып, Артында калкы сактанып. Аккелтесин октоду, Эр Манасты жоктоду Батасын тартып бетине Шилтегенде кылычын, Шыйрактан кести калмакты Каратегин тоолору, Көрдү баатырдын зор күчүн!" Эмне үчүн Акбаланын эрдиги өзгөчө? Акбала баатырдын эрдиги Махмуд ибн Вали сүрөттөгөн XVII кылымдагы кыргыздардын "тоо арстандары" деген мүнөздөмөсүнө толук төп келет. Ал өзүнүн эрдиги менен төмөнкүлөргө жетишкен: Каратегиндин бүтүндүгүн сактаган: Калмактардын түштүккө, Памирге карай жылышын токтоткон. Элдик биримдик: Чачырап кеткен урууларды бир туунун астына бириктире алган. # '''Олжоке''' — (Акбаланын уулу, он сары баланын атасы). # '''Кырбаш''' — (Олжокенин он сары уулдарынын улуусу). # '''Мырзаян''' жана '''Айти''' — (Кырбаштын уулдары, атактуу уста жана комузчулар). # '''Кубатбай''' жана '''Куртекбай''' — (Мырзаяндын уулдары). # '''Молдо Жунус''' — (Кубатбайдын уулу, илим-билимдүү инсан). # '''Найман''' — (Молдо Жунустун уулу). # '''Ниймон''' — (Наймандын уулу, белгилүү дааватчы). # '''Салмон, Субхон, Илхом''' — (Ниймондун уулдары). # '''Азизбай, Абубакр, Асман''' — (Салмондун балдары, бүгүнкү муун). == Тарыхы жана Чарбасы == Сары-Кенже тукумдары, анын ичинде Олжокенин урпактары Лахштын Сары-Кенже дарыясы агып турган илгерки эски өзөндүн боюнда отурукташкан. Илгери дарыя өзөн аркылуу айылды аралап өтүп айылдын этегиндеги эски аэропор ордуна жайылып барып кашаттан ылдый жагына жайылып агып, кашаттын ылдый төмөн жагына сиңип, камыш баскан саздуу аймак болгон. Бул шарт мал чарбачылыгы үчүн ыңгайлуу болуп, Олжокенин балдары кара малды (уй, жылкы) өтө көп санда кармашкан. Жайкысын '''Дара''' жана '''Сары-Булак''' жайлоолорунда мал багып, кышкысын кашаттын ылдый жагындагы камыштуу саздарга жайышкан. Ошондой эле кумдуу талааларга арык казып суу чыгарып, кумдуу жерди айдап буудай, арпа, сулу эгип, азык-түлүк камдашкан. == Маданияты жана Руханий жашоосу == Сары-Кенже тукумунан чыккан '''Мырзаян''' жана '''Айти'''Айтиден балдары -Турсунбай жана Риза.Турсунбайдан-Алим,Нуру,МолдоОдина.Нурудан-Ахунбай жана Кенжебай.Алимдан-Садык,Салим,Тайир.Ризадан-Сабыр жана Назар.Сабырдан-Адина,Карим,Муртазали,Жолдош,Тургунбай. Сабыр уста киши болгон тегирмен куруп иштеткен. Сары-Булакка там салган Сабыр өлбөс болсочу Дүкүлдөтүп жана жапкан Дүрия өлбөс болсочу Тегирмен тынчыбай Гала толо болсочу Нан бышырып галдан Курсактар нанга тойсочу деген эл оозунда ыр саптар калган Ахунбайдан-Махабатшо,Талапшо,Диловаршо,Каландаршо Кенжебайдан-Мухамадзиё,Мухамадсафо. Илгертен Олжекенин тукумдары өрүк жыгачынан комуз чапкан чебер усталар болушкан. Бул тукум комузчулук өнөрдү атадан балага өткөрүп келген. Руханий жактан [[Алтын-Мазар]] [[Ордо]] ыйык жайын зыярат кылып турушкан. Бул тукумдун 13-муундагы өкүлү '''Ниймон Найман уулу''' өз доорунда белгилүү дааватчы катары таанылып, элди ыйманга, ынтымакка жана адептүүлүккө чакырууда зор эмгек сиңирген. == Соода-сатык байланыштары == Географиялык жайгашуусуна байланыштуу Сары-Кенже кыргыздары Кытай (Кашкар), Фергана өрөөнү (Кокон), Бухара, Самарканд жана Куляб шаарлары менен активдүү соода-сатык иштерин жүргүзүп, кербен жолдорун көзөмөлдөп турушкан. == Шилтемелер == * Кыргыз санжырасы (Ичкилик тобу). * Лахш кыргыздарынын оозеки тарыхы (Ахунбай Нур уулунун билдирүүсү боюнча). [[Категория:Кыргыз уруулары]] [[Категория:Лахш кыргыздары]] [[Категория:Бостон уруусу]] == Булактар == {{Булактар}} * Тажикстандагы жер аттарынын реестри  : GlRedTNE, 2013. - 332 б. — ISBN 978-99947-33-54-5{{Ref-tg}} <small class="ref-info" style="cursor:help;" title="на таджикском языке">)</small> gjjtxflgnaklr5gv39wcstqcjz8qgn9 0 132623 645415 517549 2026-05-03T20:43:05Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645415 wikitext text/x-wiki '''Бишкек баатыр эстелиги''' - Чуй проспектиси менен Эркиндик бульварынын кесилишиндеги үч метрлик эстелик. XVIII-кылымдагы кыргыз аскерлеринин кол башчысы - [[Бишкек баатыр|Бишкек баатырга]] арналат. Биринчи жолу "Солто" жана "Бишкек баатыры" коомдук бирикмелери 2012-жылы Бишкек баатырдын эстелигин орнотуу тууралуу сөз кыла баштаган. Бирок эстеликтин ордун аныктоого мүмкүн болгон жок. <ref>https://rus.azattyk.org/a/v-tsentre-bishkeka-poyavilsya-novyy-pamyatnik/31202854.html</ref> = Эстеликтин сүрөттөлүшү = Бул колодон жасалган эстелик скульптор Адил Сейталиев тарабынан жасалган. <ref>https://24.kg/obschestvo/187667_pamyatnik_bishkeku_baatyiru_nakonets_ustanovili_nospornuyu_nadpis_neubrali/</ref> Айкел алдыга басып бараткан баатырды элестетет. Анын артында Бишкек шаарындагы үйлөрдүн схемасы жазылган чоң диск турат. = Эстеликтин ачылышы = 2021-жылдын 14-апрелинде ачылды. Ачылышына Садыр Жапаров катышты.<blockquote>«'''Мамлекет башчы өз сөзүндө бул окуянын шаар жана анын тургундары үчүн маанисин белгилеп, Бишкек баатырдын ысмы менен байланышкан тарыхый окуяларга токтолуп, анын кыргыз жерлерин чет элдик баскынчылардан бошотуудагы өзгөчө кызматын белгиледи'''». Бул тууралуу КР президентинин басма сөз кызматы билдирди.<ref>https://vecher.kz/v-tsentre-stolitsi-kirgizstana-postavili-pamyatnik-bishkek-baatiru{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></blockquote> 8shxd4t1zrr1vlkm5wsvxvm7ojq0a2h 4 136776 645388 645327 2026-05-03T12:02:39Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645388 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 4 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 5 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12612}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5668}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4470}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1429}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 41 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 42 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 43 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 44 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 45 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:782}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 106 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 107 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 108 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 109 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 110 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 111 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 112 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 113 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 114 || [[User:Dostojewskij|<span style="color:gray">Dostojewskij</span>]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 115 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 116 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 117 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 118 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 119 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 120 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 123 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 124 || [[User:A.djan|<span style="color:gray">A.djan</span>]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 125 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 126 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 127 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 128 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 129 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 130 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 131 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 132 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 133 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 134 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 135 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 136 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 137 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 138 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 139 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 140 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 141 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 142 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 143 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 144 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 145 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 146 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 147 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 148 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 149 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 150 || [[User:Darkicebot|<span style="color:gray">Darkicebot</span>]] || [[Special:Contributions/Darkicebot|{{formatnum:153}}]] || {{Permissions|Darkicebot}} {{/end}} nz1p4rw8t7v2xg218iq77i4n3a7ewmp 0 137029 645431 591011 2026-05-04T07:16:35Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645431 wikitext text/x-wiki {{Delete|Энциклопедиялык эмес персона. Кыргызстанда белгилүү эмес.}}{{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Дилнозахон Каттахонова |расмий ысымы = <!-- инсандын өз улутунда расмий аталышы --> |сүрөтү = Dilnozaxon_Kattaxonova.jpg |туурасы = <!-- сүрөттүн туурасы пиксель менен (авто — 280px) --> |сүрөттүн аталышы = <!-- сүрөттүн алдына жазылат --> |герби = <!-- инсандын герби --> |гербдин аталышы = <!-- герб алдына жазылат --> |гербдин туурасы = <!-- гербдин сүрөтүнүн туурасы пиксель менен (авто — 120px) --> |кызматы = <!-- инсандын кызматы --> |катары = <!-- катардагы саны --> |жубайларынын катары = <!-- айым үчүн катардагы саны --> |ысым менен = <!-- ысымы алдында башкаруу --> |желек = <!-- кызматтын желеги--> |желек2 = |иш баштоо убагы = <!-- дата начала периода правления* --> |иш аяктоо убагы = <!-- дата конца периода правления* --> |башкаруу убагы = Өзбекстан Республикасынын Жаштар иштери боюнча агенттигинин биринчи орун басар директору |андан мурунку инсан = <!-- мурасты өткөрүп берген инсан* --> |андан кийинки инсан = <!-- мурасты өткөрүп алган инсан* --> |тактагы ысымы = <!-- инсандын тактагы ысымы --> |таажыланышы = <!-- таажылануу күнү --> |баш тартуусу = <!-- тактан баш тарткан күнү --> |мураскору = <!-- инсандын мураскору --> <!-- Мамлекеттик ишмердүүлүккө тиешеси бар инсандын айланасындагы адамдар үчүн маалымат --> |тектеш башкаруучу1 = <!-- такты тең бөлүшкөн инсан --> |тектеш башкаруучу1алгач убакта = <!-- тектеш башталган учурдун башы --> |тектеш башкаруучу1соңку убакта = <!-- тектеш башкарган учурдун аягы --> |регент1 = <!-- убактылуу башкаруучу --> |регент1алгач убакта = <!-- убактылуу башкаруучунун башкаруу башы --> |регент1соңку убакта = <!-- убактылуу башкаруучунун башкаруу аягы --> |премьер = <!-- премьер-министр (министрлер кабинетинин жетекчиси) --> |вице-президент = <!-- вице-президент (мисалы, АКШ президенттери үчүн) --> |президент = <!-- президент --> |монарх = <!-- монарх --> |губернатор = <!-- губернатор --> |вице-губернатор = <!-- вице-губернатор --> |билдирүү = <!-- кызматка билдирүү жазуу--> <!-- * 10 кызматты жазуу мүмкүнчүлүгү бар. Экинчи жана андан кийинки кызматтар индекс «_№» менен жазылат: «кызмат», «желек», «желек2», «андан мурунку инсан», «регент1», «тектеш башкаруучу1», … — биринчи кызматы, «кызмат_2», «желек_2», «желек2_2», «андан мурунку инсан_2», «регент1_2», «тектеш башкаруучу1_2», … — экинчи кызматы, «должность_3», «флаг_3», «флаг2_2», «андан мурунку инсан_3», «регент1_2», «тектеш башкаруучу1_3», … — үчүнчү кызматы, жана у.с. * Бир кызматка 4 регентти жазууга болот: «регент1» … «регент4» биринчи кызмат үчүн, «регент1_2» … «регент4_2» экинчи кызмат үчүн, жана у.с. * Бир кызматкан 5 тектеш башкаруучуну жазууга болот: «тектеш башкаруучу1» … «тектеш башкаруучу5» биринчи кызмат үчүн, «тектеш башкаруучу1_2» … «тектеш башкаруучу5_2» экинчи кызмат үчүн, жана у.с. --> |туулган жылы = 1991 |туулган жери = [[Кокон (шаар)|Кокон]] |каза болгон жылы = |каза болгон жери = |мүрзөсүнүн орду = |жынысы = аял |туулганда берилген ысымы = |атасы = |апасы = |жубайы = |балдары = <!-- АСКЕРДИК КЫЗМАТ --> |наамы = <!-- жогорку чин/наам — сөзсүз толтурулушу абзел --> |кызмат өтөгөн жылы = <!-- инсандын аскердик кызмат өтөгөн мөөнөтү --> |жарандыгы = <!-- инсандын аскер өтөгөн өлкөсү, шаары, айылы, жайы, ротасы ж.б.у.с. --> |кызмат өтөгөн жайы = <!-- инсандын аскер өтөгөн жайы, ротасы ж.б.у.с --> |башкаруусу = <!-- кайсы бөлүктөрдү башкарган --> |катышкан согушу = <!-- катышкан согуштары --> <!-- ИЛИМИЙ ИШМЕРДҮҮЛҮК --> |илимий чөйрө = <!-- илимий чөйрөсү, багыты --> |иштеген жайы = <!-- иштеген жайы, университет, институт ж.б. --> |белгилүү болгону = <!-- эмне ачылыш менен белгилүү болгон --> |партиясы = <!-- саясий партиясы --> |билими = <!-- инсандын билими --> |илимий даражасы = философия доктору (PhD) – саясий илимдер |илимий наамы = <!-- инсандын илимий наамы --> |кесиби = саясатчы |ишмердүүлүгү = мамлекеттик кызмат, жаштар саясаты |дини = Ислам |сыйлыктары = * Зулфия мамлекеттик сыйлыгы * «Маʼнавият аʼлочиси» медалы * «Элдер достугу» медалы * «Достлик» ордени (2021) |кол тамгасы = <!-- инсандын кол тамгасы --> |монограммасы = <!-- монограммасы --> |монограммасынын туурасы = |сайты = <!-- инсандын сайты --> |Викиказына = Q113003298 }} '''Дилнозахон Каттахонова''' (2-июль, 1991-жылы туулган) — [[өзбек]] [[саясатчы]]сы. Ал 2020-жылдан бери Өзбекстан Республикасынын Жаштар иштери боюнча агенттигинин биринчи орун басар директору болуп иштеп келет.<ref>{{cite news |title=Yoshlar ishlari agentligi raisiga o'rinbosar tayinlandi |url=https://www.kun.uz/news/2020/07/11/yoshlar-ishlari-agentligi-raisiga-orinbosar-tayinlandi |access-date=19 May 2025 |agency=kun.uz}}</ref><ref>{{cite news |title=Dilnozaxon KATTAXONOVA, Yoshlar ishlari agentligi direktorining birinchi o'rinbosari |url=https://www.green.nordicuniversity.org/barqarorlikka-doir-yangiliklar/dilnozaxon-kattaxonova-yoshlar-ishlari-agentligi-direktorining-birinchi-o-rinbosari |access-date=19 May 2025 |agency=Yashil universitet}}</ref> Буга чейин, 2018–2020-жылдары, Каттахонова Өзбекстандагы эң ири окуучулар биримдиги болгон «Камалак» балдар уюмунун төрайымы болуп иштеген. 2021-жылдын июнь айында, [[Шавкат Мирзиёев|Өзбекстан Республикасынын Президенти]] тарабынан ага «Достлик» мамлекеттик сыйлыгы ыйгарылган.<ref>[https://president.uz/uz/lists/view/4460 Yoshlar kuni munosabati bilan yurtimizning faol va tashabbuskor yosh avlod vakillaridan bir guruhini mukofotlash toʻgʻrisida]</ref> Ошондой эле, ал саясий илимдер боюнча философия доктору (PhD) болуп эсептелет.<ref>{{cite news |title=Каттаханова Дилнозахон Собир қизининг фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон |url=https://oak.uz/pages/8799 |access-date=19 May 2025 |agency=O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasi}}</ref> == Эмгек жолу == Ал 2014-жылы Мирзо Улугбек атындагы Өзбекстан Улуттук университетин бакалавр даражасы менен аяктаган. 2016-жылы ошол эле университеттен магистратураны бүтүргөн. 2014–2016-жылдары «Камолот» жаштар коомдук кыймылынын борбордук кеңешиндеги социалдык жана укуктук долбоорлор бөлүмүндө жетекчи адис болуп эмгектенген. 2016–2017-жылдары Өзбекстандын аялдар комитетинде эл аралык байланыштарды өнүктүрүү жана бейөкмөт коммерциялык эмес уюмдарды колдоо бөлүмүнүн башкы адиси болуп иштеген. 2017-жылдын 5-июлунда өткөн Жаштар маселелери боюнча Республикалык кеңештин жыйынында ал Өзбекстан Жаштар союзунун борбордук кеңешине төраганын орун басары болуп шайланган. 2018–2020-жылдары «Камалак» балдар уюмунун жетекчиси кызматын аркалаган. 2018-жылдан бери Өзбекстан Президенти алдындагы Мамлекеттик башкаруу академиясында көз карандысыз изилдөөчү болуп иштейт. 2022-жылдын март айында PhD илимий даражасына ээ болгон. 2020-жылдын 10-июлунда жаңы түзүлгөн Өзбекстан Жаштар иштери боюнча агенттигинин орун басар директору болуп дайындалган. 2023-жылдын 20-декабрында ал ушул агенттиктин биринчи орун басар директору болуп дайындалган.<ref>{{cite news |title=Vazirliklardagi yosh rahbarlar va xotin-qizlar ko'rsatkichi ma'lum qilindi |url=https://kun.uz/news/2020/10/28/ozbekiston-hukumatining-markaziy-organlarida-yosh-rahbar-va-ayollar-korsatkichi-malum-qilindi |access-date=19 May 2025 |agency=kun.uz}}</ref><ref>{{cite web |title=Leadership of Youth Affairs Agency |url=https://gov.uz/oz/yoshlar/guides |website=Government of Uzbekistan |access-date=19 May 2025}}</ref> == Сыйлыктары == Ал Зулфия мамлекеттик сыйлыгын алган алгачкылардан болгон. 2020-жылы ал мамлекеттик мекемелердеги келечектүү 40 жаш лидердин, жана мамлекеттик жана коомдук башкаруудагы алдыңкы 35 аялдын катарына киргизилген. 2021-жылы ал мамлекеттик түзүмдөрдө, мекемелерде жана ири коомдук уюмдарда иштеген 40 алдыңкы аялдын катарына кирген.<ref>{{cite news |title=TOP — 40 — Oʻzbekistonning davlat va jamiyat boshqaruvidagi ayollar roʻyxati yangilandi |url=https://xs.uz/uz/post/top-40-ozbekistonning-davlat-va-zhamiyat-boshqaruvidagi-ayollar-rojkhati-yangilandi |access-date=19 May 2025 |agency=Xalq so'zi (Voice of Public) |accessdate=2025-05-20 |archivedate=2021-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123084818/https://xs.uz/uz/post/top-40-ozbekistonning-davlat-va-zhamiyat-boshqaruvidagi-ayollar-rojkhati-yangilandi }}</ref> 2021-жылы Өзбекстандын Улуттук гвардиясынын «Маʼнавият аʼлочиси» медалы жана Өзбекстан Өкмөтүнө караштуу Эларалык этностор аралык мамилелер жана чет өлкөлөр менен достук байланыштар комитети тарабынан «Элдер достугу» медалы менен сыйланган. 2021-жылдын 30-июнунда Өзбекстан Республикасынын Президенти ага «Достлик» орденин тапшырган. == Булактар == {{Булактар}} m7t8rkj9dwl9iaiowr75lwj10c5nyyo 4 137589 645390 645329 2026-05-03T12:02:42Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645390 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114009}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35157}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3073}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1115}}]] |- | 20 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 21 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 22 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:902}}]] |- | 23 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 41 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 1q2ws72iabw0wbr4vly8urho7tbvcce 4 137601 645389 645328 2026-05-03T12:02:41Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 645389 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114009}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35157}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13445}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 7 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12798}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 8 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:12612}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11002}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8497}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7963}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|<span style="color:gray">Xqbot</span>]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7206}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5668}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4947}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4470}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3073}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1429}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1115}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 55 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 56 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 57 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 58 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 59 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 60 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:902}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 61 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 62 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 63 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 64 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 65 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 66 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 67 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 68 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 69 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:782}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:523}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:430}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 126 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 127 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 128 || [[User:YiFeiBot|<span style="color:gray">YiFeiBot</span>]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|<span style="color:gray">Ziv</span>]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:303}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 141 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 142 || [[User:Minorax|<span style="color:gray">Minorax</span>]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:281}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} eq11zrpjiv0dph3o45upgoiamew62su 0 151347 645422 643191 2026-05-04T03:01:37Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645422 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Галати-Мамертино |расмий аталышы = {{lang-it|Galati Mamertino}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =3 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =14 |lon_min =45 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Galati%20Mamertino |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 700 |ОЖ борборунун бийиктиги = 700 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 2 100 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Галати-Мамертинолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98070 |Commons түрмөгүндө = Galati Mamertino |сайты = https://www.comune.galati-mamertino.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Piazza San Giacomo, Galati Mamertino 2.jpg }} '''Галати-Мамертино''' ({{lang-it|Galati Mamertino}} {{IPA|[gaˈlati mamɛrˈtiːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] провинциясына караштуу коммуна. Калктуу конуш Неброди тоолорунун жээгинде жайгашкан жана тарыхый айылдык калктуу конуш катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 2 100 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-galati-mamertino/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.galati-mamertino.me.it Расмий сайт ''(Comune di Galati Mamertino)'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} ckqd5agnfviedjngbsux66x0oee7kr3 0 151489 645409 644180 2026-05-03T16:43:58Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645409 wikitext text/x-wiki {{Куралдуу кагылыш |кагылыш = Бакудагы март окуялары (1918) |бөлүм = |сүрөт = Victims of the March events in Baku.jpg |колтамга = Бакудагы март окуяларынын курмандыктары |башжазуу = |дата = 30-март 1918-жыл – 2-апрель 1918-жыл |орун = Баку губерниясы, Закавказье комиссариаты |себеп = |натыйжа = Большевиктердин жана Ташнакцутюндун жеңиши<br />[[Мусават]] партиясы Бакуда бийлигин алдырган<br /> Баку коммунасы түзүлгөн |өзгөрүүлөр = |каршы тарап1 = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Большевиктер<br />[[Файл:Armenian Revolutionary Federation Flag.svg|20px]] Армян революциялык федерациясы |каршы тарап2 = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] [[Мусават|Мусават партиясы]]<br />Кавказдык жергиликтүү атчан аскерлер дивизиясы |каршы тарап3 = |каршы тарап4 = |колбашчы1 = [[Файл:Socialist red flag.svg|20px]] Шаумян Степан Георгиевич |колбашчы2 = [[Файл:Flag of Azerbaijani Musavat party.svg|20px]] Расулзаде Мамед Эмин |колбашчы3 = |колбашчы4 = |күчтөр1 = '''Большевиктер''' 6000 жоокер, орус флотунункемелери<br>'''Ташнакцутюн''' 4000 элдик кошуун |күчтөр2 = 10 000 жоокер жана элдик кошуундар |күчтөр3 = |күчтөр4 = |жоготуулар1 = 2500 армян улутундагы адамдар |жоготуулар2 = 3000–12000 азербайжандыктар жана башка мусулмандар |жоготуулар3 = |жоготуулар4 = |жалпы жоготуулар = |эскертүүлөр = March Days }} '''Бакудагы март окуялары'''({{lang-az|Mart hadisələri}}) — 1918-жылдын мартындагы [[Баку|Бакуда]] жана Баку губерниясынын башка конуштарында миңдеген адамдардын, негизинен мусулмандардын арасында курмандыктарга алып келген улуттар аралык кагылышуулар. [[Армения|Армениянын]] "Ташнакцутюн" партиясынын куралдуу бөлүктөрү мусулмандарга каршы талап-тоноолорду уюштурууда жана жүргүзүүдө активдүү роль ойногон. == Себептери == Америкалык тарыхчы Майкл Смиттин маалыматы боюнча, 1915-жылдагы армян геноциди тууралуу маалыматтарды көтөрүп жана түрк армиясы тарабынан улантылып жаткан ырайымсыздыкты көргөн армян жоокерлери армян калкын коргоо үчүн Арменияга кайтып келишкен. Армян дашнактарынын согушчаул улутчулдугу алардын идеологиясынын негизин түзгөн. Чегинип жаткан аскерлер окуяларды өз түшүнүгүнө жараша баалап, өздөрүн түрк армиясы менен жергиликтүү мусулмандар ортосунда камалып калгандай сезишкен; мусулмандар алар тарабынан «бешинчи колонна» катары кабыл алынган. Биринчи дүйнөлүк согуш жылдарында негизинен Орусия империясына тарапташ болгон мусулман калкы эми өзүн-өзү коргоо үчүн куралдана баштап, түрк аскерлерин боштондук алып келүүчүлөр катары кабыл алышкан. Алгачкы кагылышуулар 1917-жылдын жай айларында башталган. Зомбулуктун борборуна көп улуттуу [[Баку]] шаары айланган, анда орус, армян жана азербайжан аскерлери топтолгон. Акырындап аймактагы башкы күч Баку кеңеши болуп, анда социал-демократтар жана ар түрдүү багыттагы эсерлер (орус, армян, грузин жана жөөт өкүлдөрү) негизги ролду ойногон. Мусулман калкынын кызыкчылыктарын Мусават партиясы коргогон, бирок ал Баку шаарынын бийлик органдарынынын иштерине дээрлик катыштырылган эмес. Куралдуу милиция мурдагы орус армиясынын бөлүктөрүнөн жана дашнактардын жетекчилигиндеги армян отряддарынан турган. Ушул шарттар март окуялары үчүн негиз түзгөн, анда Кеңешке баш ийген орус жана дашнак аскерлери Бакунун көчөлөрүн көзөмөлгө алууга аракет кылып, куралданган мусулман топтору менен куралдуу кагылышууга барган<ref name=":0">[https://www.cla.purdue.edu/academic/history/documents/directory-documents/smith-pamiat-ob-utratakh.pdf Майкл СМИТ. Память об утратах и азербайджанское общество]</ref>. == Бакудагы кагылышуулар == Март окуялары, мусулман тарабынын версиясы боюнча, Баку кеңеши азербайжандык миллионер Гаджи Зейналабдин Тагиевтин уулунун жаназасына ардактуу кароол катары келген чакан куралдуу азербайжан отрядын куралсыздандырып, кармап алгандан кийин башталган<ref name=":0" /><ref>[https://books.google.kg/books/about/Russian_Azerbaijan_1905_1920.html?id=cozSOSsv7ZsC&redir_esc=y Tadeusz Swietochowski. Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community]</ref><ref>[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015002294687&seq=9 Michael Karpovich. The struggle for Transcaucasia, 1917-1921 / by Firuz Kazemzadeh]</ref>. 1918-жылдын 27-мартында «Эвелина» пароходу менен Ленкорань шаарынан Баку шаарына Бакунун мусулмандарынын улуттук комитети түзгөн Ленкорань атчан дивизионунун 50 офицеринен жана жоокерлеринен турган отряды генерал Талышинскийдин жетекчилиги алдында келген. Алар миллионер Тагиевдин уулу Ленкорань шаарында мусулмандар менен орус-армян бөлүктөрүнүн кагылышуусунда каза болгон Мамед Тагиевдин жаназасына катышуу үчүн келишкен. Баку кеңешинин жетекчилери аскерлерге 24 саат ичинде куралдарын тапшыруу талабын койгон ультиматум беришкен. 18-мартта дивизиондун жоокерлери куралдарын тапшырууга макул болушкан. Бирок шаардан чыгып кетүүгө аракет кылган азербайжан аскерлеринин куралсыздандырылышы шаардагы мусулман калкынын нааразычылыгын жараткан. Бул окуяны Тагиев мазактоо жана провокация катары кабыл алынган, анткени шаардагы башка этникалык жана партиялык куралдуу түзүмдөргө мындай талап коюлган эмес. 30-мартта шаардын ар кайсы жерлеринде баррикадалар курулуп, куралдарды кайтарып берүү же башка куралдуу түзүмдөрдү да куралсыздандыруу талабы менен башаламан митингдер башталган<ref name=":0" />. [[File:Azerbaijani_victims_in_Baku_with_consul_from_Iran.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Azerbaijani_victims_in_Baku_with_consul_from_Iran.jpg|thumb|270x270px|Иран консулу Везаре-Марагай М.С. март айындагы күндөрдөн кийин Бакудагы мусулман курмандыктарынын жанында]] Башка версияны британ изилдөөчүсү Питер Хопкирк сунуштайт. Анын айтымында, Степан Шаумян большевиктер, армяндар жана мусулмандар ортосунда коалиция түзүүгө жетишкен. Мусулмандар британ армиясы куралдандырып жаткан армяндардын күчөшүнөн кооптонуп, өз диндештеринен жардам сурашкан. Кагылышуулар 30-мартта Баку портуна «Жапайы дивизиянын» куралдуу бөлүктөрү келгенден кийин башталган. Текшерүүгө жиберилген кызматкерлерге ок атылып, айрымдары өлтүрүлгөн. Кийин келген большевик күчтөрү бул бөлүктөрдү куралсыздандырган. Бирок кошумча бөлүктөрдүн келиши менен шаар согуш талаасына айланган<ref>[https://story.karabakh.center/az/1918-ci-il-mart-soyqirimi Karabakh.center. 1918-ci il mart soyqirimi]</ref><ref name=":2">[https://azerbaijan.az/related-information/5 Azərbaycan. Qan yaddaşı. 31 Mart — Azərbaycanlıların soyqırımı]</ref>. Ошол эле күнү большевик Нариман Наримановдун үйүндө Баку кеңешинин жетекчиси Шаумян менен «Мусават» партиясынын лидери Мамед Эмин Расулзаде ортосунда сүйлөшүүлөр башталган. Тараптар конфискацияланган куралдарды кайтарып берүү боюнча дээрлик макулдашууга жетишкенде, Шемахы көчөсүндө Кызыл Армиянын атчан бөлүгүнө провокациялык ок атылганы тууралуу маалымат келип түшкөн. Большевиктер бул окуяга дароо азербайжандарды күнөөлөп, сүйлөшүүлөрдү токтотуп, аларга каршы активдүү согуш аракеттерин башташкан. Кийинчерээк Шаумян бул окуяны «Мусават» партиясын жок кылуу үчүн пайдаланганын мойнуна алган. [[File:Removing_the_dead_from_the_streets_of_baku_march_days_1918.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Removing_the_dead_from_the_streets_of_baku_march_days_1918.png|thumb|Курман болгондордун сөөгүн көчөдөн алып чыгуу]] Армян улуттук комитети өз тарабынан армян калкын кагылышууга катышпоого чакырган. Бирок Ташнакцутюн партиясынын комитети башында бейтараптуулугун жарыялаганына карабастан, куралдуу кагылышуулар башталгандан кийин большевиктерди колдогон. Ошол эле учурда Анастас Микояндын маалыматы боюнча, айрым армян улуттук бөлүктөрү Кызыл Армиянын жеңиши айкын болгондон кийин гана согушка кошулган<ref name=":1">[https://www.hoover.org/research/azerbaijani-turks-power-and-identity-under-russian-rule Audrey L. Altstadt. The Azerbaijani Turks: Power and Identity under Russian Rule]</ref>. 31-марттын кечинде «Мусават» партиясынын жетекчилиги Баку кеңешинин аткаруу комитетине ультиматумдун бардык шарттарын кабыл алганын билдирген. Эртеси күнү, 1-апрелде эртең менен Бакудагы азербайжан үйлөрүнө ак желектер илинген. Баку кеңеши, «Ташнакцутюн» куралдуу түзүмдөрүнүн колдоосу менен мусулман кварталдарына чабуул баштаган. Бул райондорду бомбалоо үчүн учактар колдонулуп, Каспий флотилиясындагы эки кеме деңиз тараптан аткылаган. Басып алынган мусулман кварталдарында, негизинен аялдар менен балдаран турган тынч калкка каршы талап-тоноо жана өлтүрүүлөр болгон. Бул иштер негизинен армян куралдуу түзүмдөрү тарабынан жасалган. Начар куралданган жана уюштурулган мусулман күчтөрү бириккен большевик жана дашнак күчтөрүнө каршы тура албай, тынчтык сурашкан<ref name=":1" />. Бирок ультиматумдун шарттарын мусулмандар кабыл алынгандан кийин да дашнак куралдуу топтору шаардагы мусулман кварталдарында талап-тоноо, өрт коюу жана өлтүрүүлөрдү улантышкан деп белгилейт тарыхчы Питер Хопкирк. 1918-жылдын 2-апрелинде саат 11:00 Баку кеңешинин жетекчилиги расмий түрдө азербайжандар менен тынчтык келишимине макул болгон. Бирок ошого карабастан, азербайжан кварталдарында өлтүрүүлөр жана талап-тоноолор 5-апрелге чейин уланган. Натыйжада мусулман калкынын массалык түрдө шаардан көчүп кетиши башталган. Бакудагы британ вице-консулу майор Макдоннелдин айтымында, шаарда «бир дагы таасирдүү мусулман калбай калган»<ref name=":1" />. == Кесепеттери == [[File:Stepan_Shahumyan_youth.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Stepan_Shahumyan_youth.jpg|left|thumb|Степан Шаумян. Большевиктердин Баку кеңешинин лидери, улуту армян.]] Степан Шаумян март окуяларын Закавказьедеги совет бийлигинин жеңиши катары баалаган. Америкалык тарыхчы Тадеуш Свентоховскийдин айтымында, «өзүнүн энтузиазмында Шаумян, балким, 1905-жылы өзү падышалык бийликти армян-мусулман кыргындарынын жыйынтыктарын пайдаланган деп айыптаганын унутуп койгон. Ал, азербайжандардан айырмаланып, кандайдыр бир окшоштукту байкаганы күмөн». Фируз Каземзаденин пикири боюнча, Баку кеңеши өзүнүн эң күчтүү атаандашы болгон Мусават партиясынын бийлигин жок кылуу максатында жарандык согушту атайылап козуткан. Бирок Баку кеңеши азербайжан улутчулдарына каршы күрөшүүдө Дашнакцутюн партиясынан жардам сураганда, жарандык согуш массалык кыргынга айланып, армяндар мусулмандарды алардын саясий көз карашына же социалдык абалына карабастан өлтүрө башташкан<ref name=":2" /><ref>[https://nargis.uz/?p=1047 Nargis.uz. Что произошло 31 марта 1918 года в Азербайджане?]</ref>. Большевиктер дашнак түзүмдөрү уюштурган антимусулмандык талап-тоноолорун токтото албаганын ачык моюнга алышкан; бул зомбулуктар жакынкы шаарлар менен айылдарга да жайылган. Ошол эле учурда Азербайжан компартиясынын жетекчиси Нуруллаев кийинчерээк белгилегендей, март окуялары учурунда революциялык ишмер жана Баку кеңешинин мүчөсү Мешади Азизбеков тарабынан «куткаруу комитеттери» түзүлүп, алардын жардамы менен миңдеген азербайжандардын өмүрү сакталып калынган жана Гаджи Зейналабдин Тагиевтин фабрикасын өрттөн жана талкалоодон корголуп калган<ref name=":2" />. [[File:2_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2_march_days_1918.jpg|thumb|260x260px|Исмаилиянын имараты]] Немис тарыхчысы Йорг Баберовски белгилегендей, 1918-жылдын апрель айынын ортосунда дашнак офицери Степан Лалаев жетектеген армян куралдуу тобу коммуна тарабынан берилген расмий көрсөтмөгө ылайык Шемаха аймагына кирген. Бул жерде болжол менен 30 миң тургун мыкаачылык менен өлтүрүлгөн же куулуп чыгарылган. Лалаевдин жоокерлери балдарды жана карыяларды өлтүрүп, аялдарды зордуктап, балкондордон ыргытышкан. Көптөгөн аялдар жана балдар шаардагы мечиттерге жашынышкан, бирок ал мечиттер өрттөлүп, баш калкалагандар тирүүлөй күйүп кеткен<ref name=":2" />. Ушуга окшош окуялар 1918-жылдын апрелинин аягында Куба уезди аймагында да болгон. Бул жакка Шаумян тарабынан жөнөтүлгөн дашнак отряды Амазасптын жетекчилиги алдында келген. Баберовскийдин маалыматы боюнча, бул отряд Куба шаарынын тургундарына каршы кандуу жазалоо жүргүзүп, уезддеги 122 айыл өрттөлгөн. Бир күндүн ичинде эле Куба шаарында 2000ге жакын адам өлтүрүлүп, шаардын борборундагы 150 үй кыйратылган. 2007-жылы Куба шаарында стадион куруу учурунда массалык көрүстөн табылган. Азербайжан окумуштууларынын изилдөөсүнө ылайык, ал жерден табылган сөөктөр 1918-жылдагы кыргында каза болгон ар кандай улуттагы жергиликтүү тургундарга таандык. Бүгүнкү күнгө чейин 400гө жакын сөөк табылган, алардын ичинде 50дөй бала жана 100гө жакын аял бар<ref name=":3">[https://anl.az/down/meqale/bakrabochiy/2016/mart/483861.htm Есть вековая мартовская трагедия в Азербайджане — нет наказания]</ref>. [[File:4_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:4_march_days_1918.jpg|left|thumb|260x260px|1918-жылдын март айындагы Базар көчөсү (азыркы Азербайжан проспектиси).]] Степан Шаумяндын маалыматы боюнча, кагылышууларда эки тараптан тең 3000ге жакын адам каза болгон. Бул санды Ричард Пайпс, Тадеуш Свентоховский жана Одри Альтштадт да колдошот. Ал эми азербайжан булактары курмандыктардын санын 10 миңден 12 миңге чейин деп көрсөтүшөт. Жалпы курмандыктардын санын эске алганда, март окуялары Орусия революциясынын эң кандуу эпизоддорунун бири болгон. [[File:The_aftermath_in_the_tatar_quarter_of_baku_march_days_1918.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_aftermath_in_the_tatar_quarter_of_baku_march_days_1918.png|thumb|260x260px|Татар кварталындагы талап-тоноолордун кесепети]] Тадеуш Свентоховскийдин айтымында, азербайжандардын аң-сезиминде Баку коммунасы март окуяларындагы кан төгүүнүн негизинде жаралган большевик-армян келишиминин оор символуна айланган. Бул окуялар мусулмандардын большевиктерден алыстоошуна алып келген. Кыргын тууралуу уккан соң Дагестан аймагынан куралдуу отряддар жардамга чыккан, бирок 10-апрелде большевиктер тарабынан токтотулган. 1918-жылдын июль айында Бакуда бийлик Центрокаспия диктатурасына өткөн, ал эми баку комиссарлары Красноводск шаарына качып барып, ошол жерде эсерлер тарабынан атылып өлтүрүлгөн. Бул режим да узакка созулган эмес, 1918-жылдын сентябрында Азербайжан Демократиялык Республикасы Баку үчүн болгон салгылаштан кийин шаарды өз көзөмөлүнө алган<ref name=":3" />. Америкалык тарыхчы Майкл Смиттин пикири боюнча, «Мусават» партиясы март окуяларын жаңы азербайжан улутунун түзүлүшү тууралуу мифти калыптандыруу үчүн пайдаланган<ref name=":0" />.<gallery class="center" perrow="5" widths="180" heights="120"> File:1_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1_march_days_1918.jpg|Николаев көчөсүндөгү (азыркы Истиглалият көчөсү) "Каспи" гезитинин редакциясынын урандылары File:3_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:3_march_days_1918.jpg|Губерния көчөсү (Азыркы Низами көчөсү) File:5_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:5_march_days_1918.jpg|Базар көчөсү (азыркы Азербайжан проспектиси) File:6_march_days_1918.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:6_march_days_1918.jpg|Почта көчөсү (азыркы Тагнизаде көчөсү) </gallery> == Март окуяларын иликтөө == 1918-жылдын 15-июлунда Азербайжан Демократиялык Республикасынын Министрлер кеңешинин чечими менен өзгөчө тергөө комиссиясы түзүлгөн<ref name=":4">[https://erevangala500.com/upload//pdf/1323992569.pdf Солмаз Рустамова-Тогиди. Март 1918 г. Баку. Азербайджанские погромы в документах]</ref>. Бул комиссия «Европа согушу башталгандан бери бүткүл Закавказье аймагында мусулмандарга жана алардын мүлкүнө каршы жасалган зомбулуктарды иликтөө» максатында уюштурулган. Комиссия тарабынан чогултулган материалдар 1919-жылдын август айына карата 36 томду жана 3500 баракты түзгөн. Алардын ичинен 6 том, жалпысынан 740 барак, Баку шаары жана анын айланасындагы мусулман калкына каршы жасалган зомбулуктарды чагылдырган<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82_1918_%D0%B3._%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83._%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_I/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%E2%84%96_1_%E2%80%94_50 Март 1918 г. Баку. Азербайджанские погромы в документах/Глава I. Документ № 1. Протокол допроса 1918 г. Декабря 7-го дня. Город Баку.]</ref>. Бул материалдарда көптөгөн күбөлөрдүн көрсөтмөлөрү камтылган, алардын арасында мусулмандар эмес адамдар жана чет элдиктер да болгон. Бул маалыматтар Баку тобу тарабынан топтолгон. Анын курамына Баку округдук сотунун прокурорунун орун басары Клуге А. Е., сотко ишенимдүү адам Мамед Хан Текинский, адвокат А. А. Александрович, юрист А. А. Гаджи Ирзаев, Гянжа округдук сотунун прокурорунун орун басары Клоссовский Ч. Б. кирген. Мындан тышкары, сурак иштерине комиссиянын төрагасы Хасмамедов А. Б. өзү да көп учурда сот иштерине катышкан. Ушул материалдардын негизинде 1919-жылдын 24-июлунда Өзгөчө тергөө комиссиясынын токтому жарыяланган<ref name=":4" />. == Колдонулган адабияттар == * {{cite book|title=The Struggle for Transcaucasia (1917–1921)|last=Kazemzadeh|first=Firuz|publisher=Anglo Caspian Press Lted|year=1950|isbn=978-0-9560004-0-8|page=360|author-link=Firuz Kazemzadeh}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=sZVN2MwWZVAC|title=The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule.|last=Alstatdt|first=Audrey L.|publisher=Hoover Press|year=1992|isbn=978-0-8179-9182-1|ref=CITEREFAltstadt1992}} * {{cite book|title=Революция и гражданская война в Баку, 1917–1918|last=Ratgauzer|first=Iakov A.|publisher=Красный Восток|year=1927}} * {{cite book|title=Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community|last=Swietochowski|first=Tadeusz|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-52245-8}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bptnQgAACAAJ|title=The Baku Commune|last=Suny|first=Ronald Grigor|publisher=Princeton University Press|year=1972|isbn=978-0-691-05193-2|pages=217–221}} * {{cite news|first=Dudley S.|last=Northcote|title=Saving Forty Thousand Armenians|url=https://books.google.com/books?id=4LYqAAAAYAAJ&pg=RA1-PA788|work=Current History|publisher=New York Times Co.|year=1922|access-date=12 December 2008}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-ZQiAQAAMAAJ&pg=RA1-PA188|title=Why Armenia Should be Free: Armenia's Role in the Present War|last=Pasdermadjian|first=Garegin|publisher=The Armenian National Union of America|year=1918|pages=188–199|author-link=Karekin Pastermadjian}} * {{cite journal|last=Balayev|first=Aydin|date=October 2008|title=A Defining Moment For Azerbaijan.|journal=Azerbaijan in the World|volume=I|issue=18|url=http://www.ada.edu.az/biweekly/issues/157/20090328073208910.html|archive-date=5 April 2023|access-date=21 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405165223/https://www.ada.edu.az/biweekly/issues/157/20090328073208910.html|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Smith|first1=Michael G.|title=Anatomy of a Rumour: Murder Scandal, the Musavat Party and Narratives of the Russian Revolution in Baku, 1917-20|journal=Journal of Contemporary History|date=2001|volume=36|issue=2|pages=211–240|doi=10.1177/002200940103600202|s2cid=159744435|issn=0022-0094}} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://story.karabakh.center Karabakh Center]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%82_1918_%D0%B3._%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83._%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B_%D0%B2_%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85 Викитека. Март 1918 г. Баку. Азербайджанские погромы в документах] [[Категория:Азербайжан тарыхы]] fp8ebj2qee3nmzqgrfun41p67rroqu3 0 151510 645408 643684 2026-05-03T16:07:42Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645408 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Базико |расмий аталышы = {{lang-it|Basicò}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =38 |lat_min =3 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =15 |lon_min =3 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Basic%C3%B2 |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Автономиялуу аймак |аймак = Сицилия |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 620 |ОЖ борборунун бийиктиги = 620 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 600 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Базиколуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0941 |почта индекси = 98060 |Commons түрмөгүндө = Basicò |сайты = https://www.comune.basico.me.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = ME |сүрөт = Map of comune of Basicò (metropolitan city of Messina, region Sicily, Italy).svg }} '''Базико''' ({{lang-it|Basicò}} {{IPA|[baziˈkɔ]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Сицилия]] аралындагы [[Мессина]] метрополитен шаарына караштуу коммуна. Калктуу конуш Неброди тоолорунун этегинде жайгашып, тынч жана тарыхый айылдык калктуу конуш катары белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 600 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/sicilia/67-basico/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.basico.me.it Расмий сайт ''(Comune di Basicò)''] {{Мессина провинциясынын калктуу конуштары}} 40iz9jj17iex5top5pwomhtiralvspg 0 151527 645396 644377 2026-05-03T12:15:48Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645396 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Анцио |расмий аталышы = {{lang-it|Anzio}} |өлкө = Италия |герб =Anzio-Stemma.svg |желек =Anzio-Bandiera2.svg |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =26 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =37 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Anzio |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 3 |ОЖ борборунун бийиктиги = 3 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 54 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Анциолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00042 |Commons түрмөгүндө = Anzio |сайты = https://www.comune.anzio.roma.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Anzio (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Анцио''' ({{lang-it|Anzio}} {{IPA|[ˈantsjo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим]] шаарына караштуу деңиз жээгиндеги коммуна. Коммуна [[Тиррен деңизи|Тиррен деңизинин]] жээгинде жайгашып, байыркы Рим доорунан бери порттук жана тарыхый мааниге ээ. == Тарыхы == Анцио байыркы [[Антиум]] (Antium) шаарынын ордуна жайгашкан. Рим доорунда бул аймак бай римдик виллалар жана деңиз порту менен белгилүү болгон. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 54 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/anzio/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.anzio.roma.it Расмий сайт ''(Comune di Anzio)''] {{Калып:Рим метропольдук шаарынын коммуналары}} j5jpcb5kbssu74gz4kf36cvhewlhwgt 0 151714 645420 644372 2026-05-04T00:53:36Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645420 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Веллетри |расмий аталышы = {{lang-it|Velletri}} |өлкө = Италия |герб =Velletri-Stemma.svg |желек =Velletri-Bandiera.svg |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =40 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =47 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Velletri |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 332 |ОЖ борборунун бийиктиги = 332 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 53 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Веллетрилуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00049 |Commons түрмөгүндө = Velletri |сайты = https://www.comune.velletri.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Velletri (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Веллетри''' ({{lang-it|Velletri}} {{IPA|[velˈleːtri]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим]] шаарына караштуу коммуна. Шаар Альбан тоолорунун этегинде жайгашып, байыркы тарыхы жана маданий мурастары менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Веллетри собору — шаардын негизги диний имараты, орто кылымдарда негизделген. * Археологиялык музей — байыркы Рим дооруна тиешелүү табылгаларды камтыйт. * Орсини сепили — орто кылымдык коргонуу курулуштарынын бири. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 53 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/velletri/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.velletri.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Velletri)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} bsimkgs71idw7i4jrk70wok4pds3vux 0 151718 645423 644385 2026-05-04T03:39:21Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645423 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Шаар |кыргызча аталышы = Гвидония-Монтечелио |расмий аталышы = {{lang-it|Guidonia Montecelio}} |өлкө = Италия |герб =Guidonia Montecelio-Stemma.svg |желек =Flag of Guidonia Montecelio.png |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =59 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =44 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Guidonia%20Montecelio |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 105 |ОЖ борборунун бийиктиги = 105 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 90 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Гвидониялыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00012 |Commons түрмөгүндө = Guidonia Montecelio |сайты = https://www.comune.guidonia-montecelio.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Guidonia Montecelio (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Гвидония-Монтечелио''' ({{lang-it|Guidonia Montecelio}} {{IPA|[ɡwiˈdɔːnja monteˈtʃɛːljo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу ири коммуна. Коммуна Рим шаарына жакын жайгашып, өнөр жай жана аскердик авиация тарыхы менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Монтечелио эски шаары — орто кылымдык борбор. * Аскердик авиация тарыхына байланышкан объекттер — шаар авиациянын өнүгүшүндө маанилүү роль ойногон. * Археологиялык аймактар — байыркы Рим дооруна тиешелүү калдыктар табылган. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 90 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/guidonia-montecelio/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.guidonia-montecelio.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Guidonia Montecelio)'']{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Рим шаарынын коммуналары}} sof9t1z0npszk5f6qpoz9ckphorxefp 0 151740 645400 644437 2026-05-03T12:53:46Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645400 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Аричча |расмий аталышы = {{lang-it|Ariccia}} |өлкө = Италия |герб = |желек =Ariccia-Bandiera.svg |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =43 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =40 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Ariccia |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 412 |ОЖ борборунун бийиктиги = 412 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 18 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Ариччалыктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00072 |Commons түрмөгүндө = Ariccia |сайты = https://www.comune.ariccia.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Ariccia (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Аричча''' ({{lang-it|Ariccia}} {{IPA|[aˈrittʃa]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал [[Кастелли Романи]] аймагына кирет жана Римге жакын жайгашкан тарыхый шаарчалардын бири болуп саналат. == Тарыхый эстеликтер == * Палаццо Киджи — барокко стилиндеги сарай, белгилүү архитектор [[Джан Лоренцо Бернини]] тарабынан долбоорлонгон. * Аричча көпүрөсү — XIX кылымда курулган инженердик курулуш. * Санта-Мария-Ассунта чиркөөсү — борбордук аянттагы маанилүү диний имарат. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 18 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/ariccia/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.ariccia.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Ariccia)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ea40voje70z4l7bjt6qr0yy5fy45v4v 0 151741 645417 644440 2026-05-03T22:17:10Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645417 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Браччано |расмий аталышы = {{lang-it|Bracciano}} |өлкө = Италия |герб =Bracciano-Stemma.svg |желек =Bracciano-Bandiera.svg |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =6 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =10 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Bracciano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 280 |ОЖ борборунун бийиктиги = 280 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 19 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Браччанолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00062 |Commons түрмөгүндө = Bracciano |сайты = https://www.comune.bracciano.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Bracciano (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Браччано''' ({{lang-it|Bracciano}} {{IPA|[bratˈtʃaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Браччано көлүнүн жээгинде жайгашып, кооз жаратылышы жана тарыхый мурастары менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Орсини-Одескальки сепили — XV кылымда курулган ири орто кылымдык сепил. * Браччано көлү — вулкандык келип чыгышы бар ири көл, туристтик мааниге ээ. * Санто-Стефано чиркөөсү — шаардын негизги диний имараты. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 19 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/bracciano/statistiche/popolazione-andamento-demografico/{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.bracciano.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Bracciano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} mq7p5r6jbo463k9wmkgxm1o7r8dxxht 0 151837 645436 644793 2026-05-04T09:31:59Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 645436 wikitext text/x-wiki {{Жазуучу |Ысымы = Жаббарлы Жафар Кафар оглы |Нукура ысымы = {{lang-az|جعفر جبارلی, Cəfər Qafar oğlu Cabbarlı}} |Сүрөт = Cəfər Cabbarlı (2).jpg |Туурасы = 280px |Туулгандагы ысымы = |Кайман аты = |Туулган датасы = 20.3.1899 |Туулган жери = [[Хызы]], Куба уезди, Баку губерниясы, Орусия империясы |Өлгөн датасы = 31.12.1934 |Өлгөн жери = [[Баку]], [[Азербайжан ССР]], [[СССР]] |Жарандыгы = {{Өлкө желеги|Орусия империясы}}<br>{{Өлкө желеги|СССР}} |Ишмердүүлүгү = драматург, акын, театр режиссеру, сценарист |Чыгармачылык жылдары = 1911—1934 |Багыты = социалисттик реализм |Жанр = драма, трагедия, поэзия |Чыгармаларынын тилдери = [[азербайжан тили]] |Дебют = |Сыйлыктары = [[Файл:Почётный знак АзССР.png|20px|alt="Азербайжан ССРинин маданиятына эмгек сиңирген ишмер"]] |Кол тамгасы = |Сайты = |Викитека = |Викицитата = |Викиказына = Jafar Jabbarly }} '''Жаббарлы Жафар Кафар оглы''' ({{lang-az|جعفر جبارلی, Cəfər Qafar oğlu Cabbarlı}}), 20-март 1899-жыл, Хызы шаары — 31-декабрь 1934-жыл, Баку) — азербайжан жана советтик драматург, акын, театр режиссеру жана сценарист. Азербайжан ССРинин эмгек сиңирген артисти (1933), азербайжан драматургиясындагы социалисттик реализмдин негиздөөчүсү<ref>[https://gufo.me/dict/literary_encyclopedia/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B Литературная энциклопедия. Жабарлы]</ref>. == Өмүр баяны == Жаббарлы Жафар Кафар оглы 1899-жылдын 20-мартында Хызы айылында жакыр дыйкандын үй-бүлөсүндө төрөлгөн. Атасы 1902-жылы каза болгондон кийин, үч жаштагы Жаббарлы Жафардын үй-бүлөсү Баку шаарына көчүп келген. Тарых илимдеринин кандидаты Нурида Гулиеванын айтымында, ал тат этносуна таандык болгон<ref>[https://irs-az.com/new/pdf/091110154652.pdf Гулиева Нурида. Таты Азербайджана]</ref>. Үй-бүлөсү үчүн тат тилинде жомокторду жана ырларды жазган<ref>[https://stmegi.com/library/books/bolshaya-sudba-malenkogo-naroda/ Я.М.Арагунов. Большая судьба маленького народа]</ref>. Алгач Жафар куранды үйрөнүү менен алектенген, андан кийин Бадал-бектин мектебине кирген. Бул мектепте аны Мирза Гадир Исмаилзаде (Микаил Мушфигтин атасы) окуткан. Мектептен чыгарылгандан кийин Жаббарлы окуусун орус-татар мектебинде бүтүргөн. Ал жерде ага Сулейман Сани Ахундов жана Абдулла Шаиг сабак беришкен. Кийин Иса-бек Ашурбековтин жардамы менен Политехникалык мектептин электромеханика бөлүмүнө кирген. 1915-жылдан баштап чыгармалары жарык көрө баштаган. Бул мезгилде Жафар Жаббарлы "Бабайи-Эмир", "Насреддин молдо", "Дебистан" журналдарында алгачкы ырларын жарыялаган. Бул чыгармаларын "Гаййур-аййар", "Шабранг-аййар" деген каймана аттар менен жарыялаган<ref name=":0">[https://www.teaspress.az/az/products/history1/97 Dilqəm Əhməd. Fərqlilər]</ref>. Анын алгачкы сатиралык ырлары жана аңгемелери социалдык теңсиздикке, аялдардын укуксуздугуна жана артта калгандыкка каршы багытталган. 1916-жылы Жаббарлы Ирандагы феодалдык деспотияны ашкерелеген "Насреддин-шах" аттуу тарыхый драмасын жазган. Азербайджан Демократиялык Республикасы мезгилинде ал республиканын парламентинде стенограф болуп иштеген. 1919-жылдан тартып "Мусават" партиясынын мүчөсү болуп, кийин анын жашыруун уюмуна катышкан<ref name=":0" />. [[Файл:Funerals_of_Jafar_Jabbarly_in_Baku.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Funerals_of_Jafar_Jabbarly_in_Baku.jpg|thumb|280x280px|Баку шаарында Жаббарлыны акыркы сапарга узатуу учуру]] 1920-жылы Баку мамлекеттик университетнин медицина факультетине кирген, бирок медицинага кызыкпагандыктан көп өтпөй чыгыш таануу факультетине өткөн. Ошол эле учурда Бакудагы Түрк жумушчулар театрынын драма ийримине катышкан. 1929-жылы университетти аяктаган. Жазуучунун кийинки "Айдын" (1922) жана "Октай Эль-оглы" (1923) пьесаларында жергиликтүү буржуазиянын реакциячыл маңызы реалисттик өңүттө сүрөттөлгөн. 1923—1924-жылдары феодалдык Чыгыштагы аялдын трагедиялуу тагдыры тууралуу уламышка негизделген "Кыз мунарасы" поэмасын жазган. 1927-жылы ислам динине жана феодалдык эзүүгө каршы багытталган, легендарлуу көтөрүлүштүн жетекчиси Бабек тууралуу "Оттун келини" аттуу тарыхый трагедиясын жараткан. 1931-жылы ал "1905-жылы" аттуу пьесасын жазып, анда Түштүк Кавказ биринчи орус революциясынын учурундагы "татарлар" (азербайжандар) менен армяндардын ортосундагы этникалык кагылышууларды чагылдырган. Жаббарлы — Глиэр Рейнгольд Морицевичтин "Шахсенем" операсынын экинчи редакциясынын азербайжанча либреттосунун автору жана көптөгөн киносценарийлердин жазуучусу болгон. Ал ошондой эле котормочу болгон. Шекспир Уильям, Шиллер Фридрих, Бомарше Пьер Огюстен Карон де, Толстой Л. Н., Горький М. жана башка көптөгөн орус жана европалык классиктердин чыгармаларын азербайжан тилине которгон. Жафар Жаббарлы 35 жашында жүрөк жетишсиздигинен каза болгон. == Жаббарлы Жафар Кафар оглынын элесине арналган объектер == * Жаббарлы Жафар Кафар оглынын ысымынан төмөнкүл объектер атамлган: * Еревандагы азербайжан драма театры (1930-жылдар). * "Азербайжанфильм" мамлекеттик киностудиясын (1960). * Ганжа драма театры. * Азербайжан мамлекеттик театр музейи. * Республикалык жаштар китепканасы. * Бакудагы бир көчө жана метро станциясы. * 1969-жылы композитор Гаджиев Р. Жаббарлинин элесине музыкалык поэманы арнаган. * 2023-жылы драматургдун акыркы жылдарына арналган "Жафар Жаббарлы: Азат бир рух" тасмасы тартылган<ref>[https://azertag.az/xeber/cefer_cabbarli_azad_bir_ruh_adli_film_chekilib-2468468 AZƏRTAC. “Cəfər Cabbarlı: azad bir ruh” adlı film çəkilib]</ref>.<gallery widths="250" heights="250"> Файл:Stamps of Azerbaijan, 1999-541.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Stamps_of_Azerbaijan,_1999-541.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<small>Жафар Жаббарлынын 100 жылдыгына арналган марка</small> Файл:Cəfər Cabbarlı küç. - panoramio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:C%C9%99f%C9%99r_Cabbarl%C4%B1_k%C3%BC%C3%A7._-_panoramio.jpg|{{Жеткиликсиз шилтеме|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<small>Баку шаарындагы Жафар Жаббарлы көчөсү</small> </gallery> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le3/le3-2313.htm ФЭБ "Русская литература и фольклор". ДЖАБАРЛЫ Джафар]{{ref-ru}} cgdg0mdivwfpzfktnecalqvyfakoco8 0 151942 645443 645280 2026-05-04T10:33:45Z Artelow 2286 645443 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Режепов Бердымурад Режепович |расмий ысымы = {{lang-tk|Berdimyrat Rejepowiç Rejepow}} |сүрөтү = |туурасы = |өлкө = |желек = |желек2 = |президент = |кызматы = |иш баштоо убагы = |иш аяктоо убагы = |андан мурунку инсан = |андан кийинки инсан = |желек_2 = Flag of Turkmenistan.svg |желек2_2 = Flag of Russia.svg |президент_2 = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]] |кызматы_2 = Түркмөнстандын Орусия Федерациясындагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси |иш баштоо убагы_2 = май 2012 |иш аяктоо убагы_2 = 2023 |андан мурунку инсан_2 = Агаханов Халназар Агаханович |андан кийинки инсан_2 = |желек_3 = Flag of Turkmenistan.svg |желек2_3 = Flag of Germany.svg |кызматы_3 = Түркмөнстандын Германиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси |иш баштоо убагы_3 = Сентябрь 2003 |иш аяктоо убагы_3 = Апрель 2012 |президент_3 = [[Бердымухамедов Гурбангулы Мяликгулыевич]] |премьер_3 = |заголовок1_3 = |текст1_3 = |андан мурунку инсан_3 = |андан кийинки инсан_3 = |желек_4 = Emblem of Turkmenistan.svg |желек2_4 = Flag of Turkmenistan.svg |кызматы_4 = Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин төрагасынын транспорт жана коммуникациялар боюнча орун басары |иш баштоо убагы_4 = 9-июль 2001 |иш аяктоо убагы_4 = 12-сентябрь 2003 |президент_4 = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]] |андан мурунку инсан_4 = Керкавов Ровшан |андан кийинки инсан_4 = |желек_5 = Emblem of Turkmenistan.svg |желек2_5 = Flag of Turkmenistan.svg |кызматы_5 = Түркмөн темир жолдорунун башчысы |иш баштоо убагы_5 = 29-июль 2002 |иш аяктоо убагы_5 = 12-сентябрь 2003 |президент_5 = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]] |андан мурунку инсан_5 = |андан кийинки инсан_5 = Худайбердыев Оразберды |желек_6 = Emblem of Turkmenistan.svg |желек2_6 = Flag of Turkmenistan.svg |кызматы_6 = Ашхабаддын акими |иш баштоо убагы_6 = 21-август 2001 |иш аяктоо убагы_6 = 29-июль 2002 |президент_6 = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]] |андан мурунку инсан_6 = |андан кийинки инсан_6 = Черкезов Ашир |желек_7 = Emblem of Turkmenistan.svg |желек2_7 = Flag of Turkmenistan.svg |кызматы_7 = Лебапского вилаяттынын акими |иш баштоо убагы_7 = 21-ноябрь 2000 |иш аяктоо убагы_7 = 9-июль 2001 |президент_7 = [[Сапармурат Ниязов|Ниязов Сапармурат Атаевич]] |андан мурунку инсан_7 = |андан кийинки инсан_7 = |туулган жылы = 5.2.1957 |туулган жери = [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]], Чаржоу облусу, Дейнау району, Гуйнук айылы |каза болгон жылы = |каза болгон жери = |мүрзөсүнүн орду = |атасы = |апасы = |жубайы = |балдары = 3 баласы бар |партиясы = Түркмөнстандын Демократиялык партиясы |билими = Киев соода-экономикалык институту |кесиби = экономист |илимий даражасы = |илимий наамы = |дини = |кол тамгасы = |сыйлыктары = {{III даражадагы Алтын Асыр ордени }} |ишмердүүлүгү = |наамы = |өтөгөн жылы = |жарандыгы = |кызмат өтөгөн жайы = |башкаруусу = }} '''Режепов Бердымурад Режепович'''({{lang-tk|Berdimyrat Rejepowiç Rejepow}}; 1957-жылдын 5-февралы, [[Кеңештер Бирлиги|СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССРинин]] Чаржоу облусунун Дейнау районундагы Гуйнук айылы) — түркмөн саясатчысы, дипломат. 2012–2016-жылдары Түркмөнстандын [[Орусия|Орусия Федерациясындагы]] элчиси, ошондой эле учурда [[Болгария]], [[Испания]] жана [[Словения|Словениядагы]] элчилик кызматтарды айкалыштырып аткарган<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/world/20160811/1474174815.html|title=Посол Туркмении в Москве назначен полпредом в Рим|access-date=2016-10-03|archive-date=2016-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003201010/https://ria.ru/world/20160811/1474174815.html|url-status=live}}</ref>. Мурун [[Түркмөнстандын Министрлер Кабинети|Түркмөнстандын Министрлер кабинетинин]] төрагасынын орун басары, Түркмөн темир жолдорунун башчысы, "Түркмөннебитгаз" корпорациясында жетекчилик кызматтарында иштеген. [[Лебап вилаяты|Лебап вилаятынын]] жана [[Ашхабад]] шаарынын акими кызматтарында да иштеген. == Өмүр баяны == 1957-жылы 5-февралда Түркмөн ССРинин Чаржоу облусунун Дейнау районундагы Гуйнук айылында туулган. 1981-жылы Киев соода-экономикалык институтун экономист адистиги боюнча аяктаган. 1981–1982-жылдары СССР Соода министрлигинин калктын керектөө товарларына болгон суроо-талабын жана соода конъюнктурасын изилдөө боюнча бүткүл союздук илимий-изилдөө институтунун Түркмөн филиалында кенже илимий кызматкер болуп иштеген. 1983–1989-жылдары Ашхабаддын эл депутаттарынын аткаруу комитетинин тутумунда бөлүм башчы, райондук аткаруу комитетинин жетекчисинин орун басары кызматтарында иштеген. 1989-жылдан 1992-жылга чейин — Түркмөнстандын Соода жана керектөө кооперациясы министрлигинин тутумунда бөлүмдөрдүн жана башкармалыктардын башчысы. 1992–1996-жылдары Түркмөнстандын соода жана ресурстар министринин биринчи орун басары кызматын ээлеген. 1996–1997-жылдары — Түркмөнстандын Мамлекеттик товардык-чийки зат биржасынын төрагасы. 1997–2000-жылдары — мамлекеттик министр — "Түркмөннебитгаз" мамлекеттик соода корпорациясынын төрагасы. 2000–2001-жылдары [[Лебап вилаяты|Лебап вилаятынын]] акими<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13336|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ГЛАВА АДМИНИСТРАЦИИ ВОСТОЧНОГО РЕГИОНА ТУРКМЕНИИ|access-date=2012-11-11|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011449/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13336|url-status=live}}</ref>. 2001-жылдан 2003-жылга чейин Түркмөнстандын Министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары кызматында болгон<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13156|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ТУРКМЕНСКОГО ПРАВИТЕЛЬСТВА|access-date=2012-11-11|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821143300/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13156|url-status=live}}</ref>. Бул кызматын Түркмөн мамлекеттик байланыш жана транспорт институтунун ректору, Ашхабад шаарынын акими жана "Түркмөн темир жолдору" башкармалыгынын жетекчиси кызматтары менен айкалыштырып аткарган<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13080|title=МЭРОМ АШХАБАДА НАЗНАЧЕН ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ПРАВИТЕЛЬСТВА БЕРДЫМУРАД РЕДЖЕПОВ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104127/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/13080|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/14003|title=ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ПРАВИТЕЛЬСТВА ТУРКМЕНИИ БЕРДЫМУРАД РЕДЖЕПОВ СТАЛ ТАКЖЕ ГЛАВНЫМ ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНИКОМ СТРАНЫ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205034/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/14003|url-status=live}}</ref>. 2003-жылдын сентябрынан 2012-жылдын апрелине чейин — Түркмөнстандын Германиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16155|title=НАЗНАЧЕН НОВЫЙ ПОСОЛ ТУРКМЕНИИ В ГЕРМАНИИ|access-date=2012-11-11|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105011453/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16155|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16146|title=УПРАВЛЕНИЕ ТУРКМЕНСКИХ ЖЕЛЕЗНЫХ ДОРОГ ПРЕОБРАЗОВАНО В МИНИСТЕРСТВО|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911194909/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/16146|url-status=live}}</ref>. 2012-жылдын май айынан тартып — Түркмөнстандын Орусия Федерациясындагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37316.html|title=Назначен новый глава туркменской дипломатической миссии в России|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324094715/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37316.html|url-status=live}}</ref>. Ошону менен бирге 2012-жылдын августунан Болгарияда<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37702.html|title=Бердымурад Реджепов назначен послом Туркменистана в Болгарии по совместительству|access-date=2012-11-11|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324110528/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/37702.html|url-status=live}}</ref>, 2013-жылдын июлунан Испанияда<ref>{{Cite web|url=http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10|title=О назначении посла Туркменистана в Королевстве Испании|access-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324094502/http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10#|archive-date=2014-03-24|url-status=dead|accessdate=2026-04-30|archivedate=2014-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140324094502/http://mfa.gov.tm/ru/chronicle-ru/276-2013-07-12-04-56-10}}</ref>, 2014-жылдын мартынан Словенияда элчилик кызматтарды айкалыштырып аткарган<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/39515.html|title=Туркменский посол в России назначен одновременно полпредом в Словении|access-date=2014-03-24|archive-date=2014-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324093935/http://www.turkmenistan.ru/ru/articles/39515.html|url-status=live}}</ref>. == Жеке жашоосу == Үй-бүлөлүү, үч баласы бар. == Сыйлыктары == * III даражадагы Алтын Асыр ордени<ref>{{Cite web|url=http://www.turkmenistan.ru/ru/node/15131|title=ВИЦЕ-ПРЕМЬЕР ТУРКМЕНСКОГО ПРАВИТЕЛЬСТВА БЕРДЫМУРАТ РЕДЖЕПОВ НАГРАЖДён ОРДЕНОМ|access-date=2012-11-11|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025064501/http://www.turkmenistan.ru/ru/node/15131|url-status=live}}</ref> * "Түркмөнстандын чебер дипломаты" төш белгиси (2023-жылдын 17-февралы)<ref>{{Cite web|url=https://www.parahat.info/edict/2586|title=Постановление Президента Туркменистана «О награждении отличительным знаком «Türkmenistanyň ussat diplomaty»|access-date=2023-03-28|archive-date=2023-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328102653/https://www.parahat.info/edict/2586|url-status=live}}</ref> * Түркмөнстандын "Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna" эстелик белгиси (10-декабрь, 2024-жыл)<ref>{{Cite web|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/90437/postanovlenie-prezidenta-turkmenistana-o-nagrazhdenii-pamyatnymi-znakami-turkmenistana-magtymguly-pyragynyn-300-yyllygyna|title=Постановление Президента Туркменистана о награждении памятными знаками Туркменистана «Magtymguly Pyragynyň 300 ýyllygyna»|archive-date=2024-12-15|access-date=2024-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215190509/https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/90437/postanovlenie-prezidenta-turkmenistana-o-nagrazhdenii-pamyatnymi-znakami-turkmenistana-magtymguly-pyragynyn-300-yyllygyna|url-status=live}}</ref> == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://russia.tmembassy.gov.tm/tk TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY. RUSSIÝA FEDERASIÝASY - MOSKWA] qwcr434ctkzec754xt0u9tvaf36jdp7 0 151947 645444 645230 2026-05-04T10:43:48Z Artelow 2286 645444 wikitext text/x-wiki {{Мамлекеттик ишмер |ысымы = Союнов Назар Тойлиевич |расмий ысымы = {{lang-tk|Nazar Soýunow}} |сүрөтү = |туурасы = |өлкө = |желек = |желек2 = |президент = |кызматы = |иш баштоо убагы = |иш аяктоо убагы = |андан мурунку инсан = |андан кийинки инсан = |желек_2 = Flag of Turkmenistan.svg |желек2_2 = Emblem of Turkmenistan.svg |президент_2 = |кызматы_2 = Түркмөнстандын мунай жана газ өнөр жайы жана минералдык ресурстар министри |иш баштоо убагы_2 = 23-апрель 1993 |иш аяктоо убагы_2 = 29-июль 1994 |андан мурунку инсан_2 = |андан кийинки инсан_2 = Ишанов Хеким Оразович |желек_3 = Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1974–1991), Flag of Turkmenistan (1991–1992).svg |желек2_3 = Emblem of the Turkmen Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Turkmenistan (1991–1992).svg |кызматы_3 = Түркмөн ССРинин тышкы иштер министри |иш баштоо убагы_3 = 1979 |иш аяктоо убагы_3 = 1985 |президент_3 = |премьер_3 = |заголовок1_3 = |текст1_3 = |андан мурунку инсан_3 = Каррыев Чары Союнович |андан кийинки инсан_3 = Базарова Роза Атамурадовна |туулган жылы = 23.8.1936 |туулган жери = [[СССР]], [[Түркмөн Советтик Социалисттик Республикасы|Түркмөн ССР]], Балканабад облусу, Небит-Даг |каза болгон жылы = 25.3.2021 |каза болгон жери = [[Орусия|Орусия Федерациясы]], [[Москва]] |мүрзөсүнүн орду = |атасы = |апасы = |жубайы = |балдары = |партиясы = |билими = Азербайжан мамлекеттик мунай жана өнөр жай университети <br>Орусиянын мамлекеттик башкаруу академиясы |кесиби = |илимий даражасы = экономика илимдеринин кандидаты (1991)<ref>Суюнов Назар Тойлиевич. Разработка долгосрочной стратегии поисково-разведочных работ на нефть и газ в условиях рыночной экономики : на примере Туркмении : диссертация ... кандидата экономических наук : 08.00.05</ref> |илимий наамы = |дини = |кол тамгасы = |сыйлыктары = {{Гайрат медалы}} |ишмердүүлүгү = мунай жана газ тармагы |наамы = |өтөгөн жылы = |жарандыгы = |кызмат өтөгөн жайы = |башкаруусу = }} '''Союнов Назар Тойлиевич''' ({{lang-tk|Nazar Soýunow}}) — [[Түркмөнстан|түркмөн]] мамлекеттик жана илимий ишмери, министр. Мунай-газ тармагы боюнча 40 ашык илимий эмгектин автору<ref name=":0">[https://www.labyrinth.ru/content/card.asp?cardid=36320 Лабиринт. СУЮНОВ Назар Тойлиевич]</ref>. == Өмүр баяны == 1936-жылы Түркмөн ССРинин Небит-Даг шаарчасында (азыркы Балканабад шаары) туулган<ref name=":0" />. Азербайжан мунай жана химия институтун (1959), СССР Мамлекеттик илим жана техника комитетинин алдындагы Эл чарбасын башкаруу институтун (1974), КПСС БКнын алдындагы Коомдук илимдер академиясын (1982) аяктаган. Экономика илимдеринин кандидаты (1991). Эмгек жолун 1959-жылы бургулоочунун жардамчысы болуп баштаган. "Түркмөнмунай" бирикмесинде инженердик жана жетекчилик кызматтарда иштеп, кийинчерээк Түркмөн ССРинин Геология боюнча мамлекеттик комитетинин төрагасы болгон. 1979—1985: Түркмөн ССРинин тышкы иштер министри<ref name=":0" />. 1990—1994: Түркмөнстандын Президенттик кеңешинин мүчөсү, Отун-экономикалык комплекс жана өнөр жай боюнча комитеттин төрагасы<ref name=":0" />. 1992—1993: Түркмөнстандын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары<ref name=":0" />. 1992—1993: Түркмөнстандын Өзгөчө кырдаалдар боюнча мамлекеттик комиссиясынын төрагасы<ref name=":0" />. 1993—1994: Түркмөнстандын президентинин отун-энергетика маселелери боюнча мамлекеттик кеңешчиси<ref name=":0" />. 1993—1994: Түркмөнстандын мунай жана газ министри<ref name=":0" />. 1994: Стандартташтыруу, метрология, жер астындагы байлыктарды коргоо жана иштерди коопсуз жүргүзүү боюнча башкы мамлекеттик инспекциянын төрагасынын орун басары<ref name=":0" />. 1995-жылдын май айынан тартып Москвада жашаган. 1998-жылы Орусиянын Мамлекеттик Думасынын депутаты Тельман Гдляндын жардамчысы болуп иштеген. Чет өлкөлөрдөгү мекендештер менен байланыш боюнча "Родина" ассоциациясынын аткаруу комитетинин төрагасы болгон. 2021-жылдын 25-мартында каза болгон<ref>[https://www.hronikatm.com/2021/03/nazar-soyunov-passed/ Хроника Туркменистана. Скончался экс-вице-премьер туркменского правительства Назар Союнов]</ref>. === Сыйлыктары === * Илим жана техника тармагындагы Түркмөн ССРинин Мамлекеттик сыйлыгы. * Эмгек Кызыл Туу ордени. * "Ардак Белгиси" ордени. * "Эсгектеги эрдиги үчүн" медалы. * "Гайрат" медалы (1993). == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://centrasia.org/person2.php?st=1013880207#gsc.tab=0 ЦентрАзия. СУЮНОВ Назар Тойлиевич] d80426yyhsxuogvbxba40b4wpu276lt 0 151954 645405 645153 2026-05-03T15:06:45Z ~2026-26942-99 47472 Экинчи версиясы 645405 wikitext text/x-wiki [[Файл:Thomas Young by Briggs.jpg|thumb|256x256px|'''Томас Юнг'''(1773-1829) '''Туулган күнү'''—1773-жылы '''Туулган жери'''—Милвертон,Сомерсет графтыгы,Англия '''Каза болгон күнү''' —1829 10-майы(55жашында) '''Каза болгон жери''' — Лондон '''Өлкөсү''' — Улуу Британия '''''Томас Юнгтун колу:'''''[[Файл:Thomas Young signature.png|thumb]]]] '''Томас Юнг''' (13-июнь 1773-жылы туулган, Милвертон, [[Сомерсет (Кентукки)|Сомерсет]], [[Англия]] — 10-май 1829-жылы каза болгон, [[Лондон]]) — англиялык дарыгер жана физик. Ал жарыктын '''[[интерференция]]''' принцибин негиздеп, муну менен бир кылымдык тарыхы бар '''жарыктын''' '''толкундук теориясын''' кайра жандандырган. Ошондой эле, ал [[Розетта ташы|Розетта ташындагы]] жазууларды чечмелөөгө салым кошкон '''[[Египтология|египтолог]]''' катары да белгилүү. 1799-жылы Юнг Лондондо '''[[медицина]]лык практикасын''' баштаган. Анын негизги кызыгуусу '''сезим кабылдоосуна''' багытталган. Ал дагы эле медицина факультетинин студенти кезинде эле, көздүн хрусталиги ар кандай аралыктагы объекттерге фокустоо үчүн өзүнүн формасын кантип өзгөртөрүн ([[аккомодация]]) ачкан. Ал 1801-жылы биринчилерден болуп '''[[Астигматизм|астигматизмди]]''' мүнөздөп жазган жана ошол эле жылы [[Жарык|жарыкты]] изилдөөгө өткөн. Жарыкты бири-бирине жакын жайгашкан эки кичинекей тешик аркылуу экранга багыттоо менен, Юнг жарык нурларынын жайылып, бири-биринин үстүнө катталарын байкаган. Ал катташуу болгон жерде ачык түстөгү тилкелер менен караңгы тилкелердин кезектешип турганын көргөн. Жарыктын '''интерференциясын''' мындай демонстрациялоо менен Юнг жарыктын толкундук табиятын биротоло далилдеген. Ал өзүнүн жаңы толкундук теориясын жука катмарлардын (мисалы, самын көбүктөрүнүн) түстөрүн түшүндүрүү үчүн колдонгон. Түстөрдү толкун узундугуна байланыштырып, [[Исаак Ньютон|Ньютон]] аныктаган жети түстүн болжолдуу толкун узундуктарын эсептеп чыккан. 1817-жылы ал жарык толкундары мурда айтылып келгендей '''узунунан кеткен''' (жайылуу багыты боюнча термелген) эмес, '''[[Туурасынан кеткен толкун|туурасынан кеткен]]''' (жайылуу багытына тик бурчта термелген) толкундар деген сунушту киргизген.Муну менен ал '''[[Поляризация тегиздиги|поляризация]]''' кубулушун — жарык толкундарынын бир тегиздикте термелүү үчүн тизилишин түшүндүрүп берген. Янгдын эмгектерине англиялык окумуштуулардын көбү калыс эмес мамиле кылышкан: Ньютондун теориясына кандайдыр бир каршы чыгууну элестетүү мүмкүн эмес эле. Француз физиктери Огюстен Ж. Френель жана Франсуа Арагонун эмгектеринен кийин гана Янгдын толкундук теориясы акыры [[Европа|Европада]] таанылган. [[Файл:Rosetta Stone - front face - corrected image.jpg|thumb|219x219px|Розетта ташы]] Янг ошондой эле түстөрдү кабыл алуу маселесин изилдеп, көздө ар бир түс үчүн өзүнчө [[Механизм|механизмдин]] болушуна муктаждык жок, үчөө эле — ар бири көк, жашыл жана кызыл түстөр үчүн — жетиштүү болот деген сунушту киргизген. Кийинчерээк немис физиги [[Герман фон Гельмгольц|Герман]] [[Герман фон Гельмгольц|Фон Гельмгольц]] тарабынан өркүндөтүлгөн бул теория '''Янг–Гельмгольцтун үч түстүү теориясы''' катары белгилүү. [[Египтология|Египтологияга]] кызыгып калган Юнг 1814-жылы [[Розетта ташы|Розетта ташыны]]н тексттерин изилдей баштаган. Башка булактардан кошумча [[Иероглиф|иероглифтик жазууларды]] алгандан кийин, бир нече жылдын ичинде дээрлик так котормону камсыз кылууга жетишкен жана ошону менен байыркы египет тилин чечмелөөгө чоң салым кошкон. Юнг ошондой эле [[Молекула|молекулалардын]] өлчөмүн ченеп, [[Суюктук|суюктуктардын]] беттик чыңалуусу жана ийкемдүүлүгү боюнча иш алып барган. Ал биринчилерден болуп «[[энергия]]» деген сөзгө илимий маани берген жана ийкемдүүлүктү сүрөттөгөн математикалык теңдемедеги туруктуу чоңдук — Юнгдун модулу — анын урматына аталган. <ref>https://www.britannica.com/science/diffraction </ref> m3bijh8ynerur6urybpxlawkghfdxbk 0 152006 645385 2026-05-03T11:59:41Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Антиколи-Коррадо |расмий аталышы = {{lang-it|Anticoli Corrado}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |C..." 645385 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Антиколи-Коррадо |расмий аталышы = {{lang-it|Anticoli Corrado}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Anticoli%20Corrado |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Франческо Де Анджелис |бийиктиги = 508 |ОЖ борборунун бийиктиги = 508 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 820 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Антиколиликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00022 |Commons түрмөгүндө = Anticoli Corrado |сайты = https://www.comune.anticolicorrado.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Anticoli Corrado panorama.jpg }} '''Антиколи-Коррадо''' ({{lang-it|Anticoli Corrado}} {{IPA|[antiˈkɔːli korˈraːdo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндөгү Руффи тоолорунда жайгашып, «сүрөтчүлөр жана моделдер айылы» катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — XI кылымдагы тарыхый диний имарат. * Барондук сарай — XVII кылымда курулган тарыхый сарай. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана аркалары менен белгилүү. * Заманбап жана учурдагы искусство музейи — сүрөтчүлөрдүн чыгармалары сакталган маданий жай. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 820 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.anticolicorrado.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Anticoli Corrado)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 54f7sm93jrmbqer71oz7pt4gpgmud6m 645386 645385 2026-05-03T12:00:23Z Aiyanakk 38273 645386 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Антиколи-Коррадо |расмий аталышы = {{lang-it|Anticoli Corrado}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Anticoli%20Corrado |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Франческо Де Анджелис |бийиктиги = 508 |ОЖ борборунун бийиктиги = 508 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 820 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Антиколиликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00022 |Commons түрмөгүндө = Anticoli Corrado |сайты = https://www.comune.anticolicorrado.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Anticoli Corrado panorama.jpg }} '''Антиколи-Коррадо''' ({{lang-it|Anticoli Corrado}} {{IPA|[antiˈkɔːli korˈraːdo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндөгү Руффи тоолорунда жайгашып, «сүрөтчүлөр жана моделдер айылы» катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — XI кылымдагы тарыхый диний имарат. * Барондук сарай — XVII кылымда курулган тарыхый сарай. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана аркалары менен белгилүү. * Заманбап жана учурдагы искусство музейи — сүрөтчүлөрдүн чыгармалары сакталган маданий жай. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 820 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.anticolicorrado.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Anticoli Corrado)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 61hj4pegkd9uo6l4rxu6ayxdixi2vu9 645387 645386 2026-05-03T12:02:15Z Aiyanakk 38273 645387 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Антиколи-Коррадо |расмий аталышы = {{lang-it|Anticoli Corrado}} |өлкө = Италия |герб =Anticoli Corrado-Stemma.svg |желек =Anticoli Corrado-Gonfalone.svg |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =1 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =59 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Anticoli%20Corrado |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Франческо Де Анджелис |бийиктиги = 508 |ОЖ борборунун бийиктиги = 508 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 820 |элди каттоо жылы = 2021 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Антиколиликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00022 |Commons түрмөгүндө = Anticoli Corrado |сайты = https://www.comune.anticolicorrado.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Anticoli Corrado (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Антиколи-Коррадо''' ({{lang-it|Anticoli Corrado}} {{IPA|[antiˈkɔːli korˈraːdo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Аниене өрөөнүндөгү Руффи тоолорунда жайгашып, «сүрөтчүлөр жана моделдер айылы» катары белгилүү. :contentReference[oaicite:0]{index=0} == Тарыхый эстеликтер == * Сан-Пьетро чиркөөсү — XI кылымдагы тарыхый диний имарат. * Барондук сарай — XVII кылымда курулган тарыхый сарай. * Орто кылымдык борбор — таш көчөлөрү жана аркалары менен белгилүү. * Заманбап жана учурдагы искусство музейи — сүрөтчүлөрдүн чыгармалары сакталган маданий жай. :contentReference[oaicite:1]{index=1} == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 820 адамды түзөт. :contentReference[oaicite:2]{index=2} == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.anticolicorrado.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Anticoli Corrado)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 6zzih28xkbt14jfw0ypb2xqe5jt49bs 0 152007 645391 2026-05-03T12:06:20Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Монтеротондо |расмий аталышы = {{lang-it|Monterotondo}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =3 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =37 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=3..." 645391 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Монтеротондо |расмий аталышы = {{lang-it|Monterotondo}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =3 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =37 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Monterotondo |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Риккардо Вароне |бийиктиги = 165 |ОЖ борборунун бийиктиги = 165 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 41 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Монтеротондолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00015 |Commons түрмөгүндө = Monterotondo |сайты = https://www.comune.monterotondo.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Monterotondo panorama.jpg }} '''Монтеротондо''' ({{lang-it|Monterotondo}} {{IPA|[monteroˈtondo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Римдин түндүк-чыгыш тарабында жайгашып, тарыхый борбору жана өнөр жай аймактары менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Орсини-Барберини сарайы — тарыхый архитектуралык эстелик. * Санта-Мария-Маддалена собору — коммунанын негизги диний имараты. * Орто кылымдык борбор — тар көчөлөрү жана тарыхый үйлөрү менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 41 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/monterotondo/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.monterotondo.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Monterotondo)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ekc960kw7iw85pp4i4d5bu6xfevxtgv 645392 645391 2026-05-03T12:08:12Z Aiyanakk 38273 645392 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Монтеротондо |расмий аталышы = {{lang-it|Monterotondo}} |өлкө = Италия |герб =Monterotondo-Stemma.svg |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =3 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =37 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Monterotondo |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Риккардо Вароне |бийиктиги = 165 |ОЖ борборунун бийиктиги = 165 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 41 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Монтеротондолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00015 |Commons түрмөгүндө = Monterotondo |сайты = https://www.comune.monterotondo.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Monterotondo (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Монтеротондо''' ({{lang-it|Monterotondo}} {{IPA|[monteroˈtondo]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Римдин түндүк-чыгыш тарабында жайгашып, тарыхый борбору жана өнөр жай аймактары менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Орсини-Барберини сарайы — тарыхый архитектуралык эстелик. * Санта-Мария-Маддалена собору — коммунанын негизги диний имараты. * Орто кылымдык борбор — тар көчөлөрү жана тарыхый үйлөрү менен белгилүү. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 41 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/monterotondo/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.monterotondo.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Monterotondo)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} ksnvyzw8uy02m5tohy7s7pvtv0tu1tx 0 152008 645393 2026-05-03T12:11:21Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Черветери |расмий аталышы = {{lang-it|Cerveteri}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =0 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Я..." 645393 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Черветери |расмий аталышы = {{lang-it|Cerveteri}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =0 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Cerveteri |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Елена Губетти |бийиктиги = 80 |ОЖ борборунун бийиктиги = 80 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 39 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Черветериликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00052 |Commons түрмөгүндө = Cerveteri |сайты = https://www.comune.cerveteri.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Cerveteri panorama.jpg }} '''Черветери''' ({{lang-it|Cerveteri}} {{IPA|[tʃerverˈteːri]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Байыркы заманда шаар этрусктардын маанилүү борборлорунун бири болгон жана ал кезде Кере (Caere) деп аталган. == Тарыхый эстеликтер == * Бандитачча некрополу — [[ЮНЕСКО]]нун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген этруск көрүстөнү. * Рокка сепили — орто кылымдык коргонуу курулушу. * Санта-Мария-Маджоре чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Черветеринин археологиялык музейи — этруск маданиятына тиешелүү экспонаттарды камтыйт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 39 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/cerveteri/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.cerveteri.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Cerveteri)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} evf98x4avh3hbuxdqgy5s9h73kxnspa 645394 645393 2026-05-03T12:11:49Z Aiyanakk 38273 645394 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Черветери |расмий аталышы = {{lang-it|Cerveteri}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =0 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Cerveteri |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Елена Губетти |бийиктиги = 80 |ОЖ борборунун бийиктиги = 80 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 39 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Черветериликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00052 |Commons түрмөгүндө = Cerveteri |сайты = https://www.comune.cerveteri.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Cerveteri panorama.jpg }} '''Черветери''' ({{lang-it|Cerveteri}} {{IPA|[tʃerverˈteːri]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Байыркы заманда шаар этрусктардын маанилүү борборлорунун бири болгон жана ал кезде Кере (Caere) деп аталган. == Тарыхый эстеликтер == * Бандитачча некрополу — [[ЮНЕСКО]]нун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген этруск көрүстөнү. * Рокка сепили — орто кылымдык коргонуу курулушу. * Санта-Мария-Маджоре чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Черветеринин археологиялык музейи — этруск маданиятына тиешелүү экспонаттарды камтыйт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 39 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/cerveteri/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.cerveteri.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Cerveteri)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} k2tbcsk8don05rrdh2jxtdayge52rsp 645395 645394 2026-05-03T12:13:19Z Aiyanakk 38273 645395 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Черветери |расмий аталышы = {{lang-it|Cerveteri}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =0 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =12 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Cerveteri |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Елена Губетти |бийиктиги = 80 |ОЖ борборунун бийиктиги = 80 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 39 000 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Черветериликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 06 |почта индекси = 00052 |Commons түрмөгүндө = Cerveteri |сайты = https://www.comune.cerveteri.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Cerveteri (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Черветери''' ({{lang-it|Cerveteri}} {{IPA|[tʃerverˈteːri]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Байыркы заманда шаар этрусктардын маанилүү борборлорунун бири болгон жана ал кезде Кере (Caere) деп аталган. == Тарыхый эстеликтер == * Бандитачча некрополу — [[ЮНЕСКО]]нун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген этруск көрүстөнү. * Рокка сепили — орто кылымдык коргонуу курулушу. * Санта-Мария-Маджоре чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Черветеринин археологиялык музейи — этруск маданиятына тиешелүү экспонаттарды камтыйт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 39 000 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/cerveteri/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.cerveteri.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Cerveteri)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} o7g581kjok92m3lksgam3zmgvv5jsjj 0 152009 645397 2026-05-03T12:48:37Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Аффиле |расмий аталышы = {{lang-it|Affile}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |Яндек..." 645397 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Аффиле |расмий аталышы = {{lang-it|Affile}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Affile |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Эрколе Вири |бийиктиги = 684 |ОЖ борборунун бийиктиги = 684 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Аффилеликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00021 |Commons түрмөгүндө = Affile |сайты = https://www.comune.affile.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Affile panorama.jpg }} '''Аффиле''' ({{lang-it|Affile}} {{IPA|[afˈfiːle]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашып, тарыхый жана тоолуу аймак катары белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Феличита чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим жолдорунун калдыктары — аймактын тарыхый маанисин көрсөтөт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 400 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/affile/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.affile.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Affile)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} bvklns1lj1awc8piz0im0twr3hdhsnd 645398 645397 2026-05-03T12:49:28Z Aiyanakk 38273 645398 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Аффиле |расмий аталышы = {{lang-it|Affile}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Affile |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Эрколе Вири |бийиктиги = 684 |ОЖ борборунун бийиктиги = 684 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Аффилеликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00021 |Commons түрмөгүндө = Affile |сайты = https://www.comune.affile.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Affile panorama.jpg }} '''Аффиле''' ({{lang-it|Affile}} {{IPA|[afˈfiːle]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашып, тарыхый жана тоолуу аймак катары белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Феличита чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим жолдорунун калдыктары — аймактын тарыхый маанисин көрсөтөт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 400 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/affile/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.affile.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Affile)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} q08xq3s5cdogqfxj1onk6wlc2kmvivu 645399 645398 2026-05-03T12:49:58Z Aiyanakk 38273 645399 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Аффиле |расмий аталышы = {{lang-it|Affile}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =6 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Affile |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = Эрколе Вири |бийиктиги = 684 |ОЖ борборунун бийиктиги = 684 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 400 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Аффилеликтер |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00021 |Commons түрмөгүндө = Affile |сайты = https://www.comune.affile.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Affile (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Аффиле''' ({{lang-it|Affile}} {{IPA|[afˈfiːle]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим|Рим шаарына]] караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолоруна жакын жайгашып, тарыхый жана тоолуу аймак катары белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Санта-Феличита чиркөөсү — коммунанын негизги тарыхый диний имараты. * Орто кылымдык борбор — таш үйлөрү жана тар көчөлөрү менен белгилүү. * Байыркы рим жолдорунун калдыктары — аймактын тарыхый маанисин көрсөтөт. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 400 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/affile/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.affile.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Affile)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 598hiw7ndpgwm1sz2z0jks052ududzk 0 152010 645401 2026-05-03T12:54:25Z Aiyanakk 38273 Жаңы барак: "‎{{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Арчинаццо-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Arcinazzo Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =7 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |C..." 645401 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Арчинаццо-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Arcinazzo Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =7 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Arcinazzo%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Альтипиани-ди-Арчинаццо |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 850 |ОЖ борборунун бийиктиги = 850 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Арчинаццолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Arcinazzo Romano |сайты = https://www.comune.arcinazzo.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Arcinazzo Romano panorama.jpg }} '''Арчинаццо-Романо''' ({{lang-it|Arcinazzo Romano}} {{IPA|[artʃiˈnattsːo roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы [[Рим метрополитен шаары]]на караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолуу аймагында жайгашып, табигый кооздугу жана салкын климаты менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Байыркы рим вилласынын калдыктары — император Траянга байланыштуу археологиялык аймак. * Сан-Никола чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Альтипиани-ди-Арчинаццо — тоолуу туристтик аймак. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/arcinazzo-romano/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.arcinazzo.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Arcinazzo Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} n0owzh9qcr64i4lrmfl1up7dihhatq7 645402 645401 2026-05-03T12:54:38Z Aiyanakk 38273 645402 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Арчинаццо-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Arcinazzo Romano}} |өлкө = Италия |герб = |желек = |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =7 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Arcinazzo%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Альтипиани-ди-Арчинаццо |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 850 |ОЖ борборунун бийиктиги = 850 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Арчинаццолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Arcinazzo Romano |сайты = https://www.comune.arcinazzo.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Arcinazzo Romano panorama.jpg }} '''Арчинаццо-Романо''' ({{lang-it|Arcinazzo Romano}} {{IPA|[artʃiˈnattsːo roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолуу аймагында жайгашып, табигый кооздугу жана салкын климаты менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Байыркы рим вилласынын калдыктары — император Траянга байланыштуу археологиялык аймак. * Сан-Никола чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Альтипиани-ди-Арчинаццо — тоолуу туристтик аймак. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/arcinazzo-romano/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.arcinazzo.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Arcinazzo Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} 3hnbjb8fod8jzqsxtn7pegord2sqx3x 645403 645402 2026-05-03T12:56:07Z Aiyanakk 38273 645403 wikitext text/x-wiki {{ОЖ |статусу = Коммуна |кыргызча аталышы = Арчинаццо-Романо |расмий аталышы = {{lang-it|Arcinazzo Romano}} |өлкө = Италия |герб =Arcinazzo Romano-Stemma.svg |желек =Arcinazzo Romano-Bandiera.svg |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =53 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =13 |lon_min =7 |lon_sec =0 |CoordAddon=type:city_region:IT |CoordScale=30000 |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/?text=Италия%2C%20Arcinazzo%20Romano |өлкөнүн картасынын өлчөмү = 300 |аймактын картасынын өлчөмү = 300 |аймактын түрү = Метрополитен шаар |аймак = Рим метрополитен шаары |ички бөлүнүшү = Альтипиани-ди-Арчинаццо |башчысынын түрү = Мэр |башчысы = |бийиктиги = 850 |ОЖ борборунун бийиктиги = 850 |климаты = Жер ортолук деңиз климаты |расмий тили = Италян тили |калкы = 1 300 |элди каттоо жылы = 2024 |жыштыгы = |улуттук курамы = Италиялыктар |диний курамы = Католиктер |этнохороним = Арчинаццолуктар |убакыт аралыгы = +1 |DST = +2 |телефон коду = +39 0774 |почта индекси = 00020 |Commons түрмөгүндө = Arcinazzo Romano |сайты = https://www.comune.arcinazzo.rm.it |сайтынын тили = it |автоунаа коду = RM |сүрөт = Map of comune of Arcinazzo Romano (province of Rome, region Lazio, Italy).svg }} '''Арчинаццо-Романо''' ({{lang-it|Arcinazzo Romano}} {{IPA|[artʃiˈnattsːo roˈmaːno]}}) — [[Италия|Италиянын]] [[Лацио]] аймагындагы Рим шаарына караштуу коммуна. Ал Симбруини тоолуу аймагында жайгашып, табигый кооздугу жана салкын климаты менен белгилүү. == Тарыхый эстеликтер == * Байыркы рим вилласынын калдыктары — император Траянга байланыштуу археологиялык аймак. * Сан-Никола чиркөөсү — тарыхый диний эстелик. * Альтипиани-ди-Арчинаццо — тоолуу туристтик аймак. == Калкы == Коммуна калкы болжол менен 1 300 адамды түзөт.<ref>https://www.tuttitalia.it/lazio/arcinazzo-romano/statistiche/popolazione-andamento-demografico/</ref> == Булактар == <references /> == Тышкы шилтемелер == [https://www.comune.arcinazzo.rm.it Расмий сайт ''(Comune di Arcinazzo Romano)''] {{Рим шаарынын коммуналары}} hhvle426p7jn2a5v5xreg6t8zddskty 3 152011 645406 2026-05-03T15:32:49Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645406 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:32, 3 май 2026 (UTC) 5qdzgwqoohn2pax2kgu3su1efpixj51 3 152012 645407 2026-05-03T15:32:59Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645407 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:32, 3 май 2026 (UTC) 5qdzgwqoohn2pax2kgu3su1efpixj51 3 152013 645411 2026-05-03T19:33:37Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645411 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 19:33, 3 май 2026 (UTC) q0x7fifxufdc3ydgfsaacchwdhhw00t 3 152014 645414 2026-05-03T20:33:49Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645414 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:33, 3 май 2026 (UTC) duvutlg863vcq9rq3xd7seb41nh1yih 3 152015 645418 2026-05-03T23:34:18Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645418 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:34, 3 май 2026 (UTC) ii0361y7u8qkikt82iapwfozcb8c3qz 3 152016 645419 2026-05-04T00:34:28Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645419 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:34, 4 май 2026 (UTC) 2me48ucpmoy7ss5zh5u7ggzansyztdx 3 152017 645421 2026-05-04T02:34:47Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645421 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 02:34, 4 май 2026 (UTC) p10ehbhuyvfjn8fhliwgjq4m3u662nv 10 152018 645433 2026-05-04T07:31:36Z Artelow 2286 Жаңы барак: "‎[[осмон тили|осмон]] <span lang="ota" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">{{{1}}}</span>&lrm;<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude>" 645433 wikitext text/x-wiki [[осмон тили|осмон]] <span lang="ota" style="font-size: 110%; font-style: normal; line-height: 1em;">{{{1}}}</span>&lrm;<noinclude>{{doc|Lang/doc}}</noinclude> jkf7m0cpmaskuduhvy0odxrvxhdodqv 0 152019 645434 2026-05-04T08:54:42Z Artelow 2286 Жаңы барак: "‎{{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=~~~~}} == Тизме == {| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" !rowspan="2"|№ !rowspan="2"|Сүрөт !rowspan="2"|Аты-жөнү ! colspan="3" |Башкаруу мезгили !rowspan="2"|Тугра (Мөөр) !rowspan="2"|Кошумча маалымат |- !Такка келиши !Тактан кетиши !Башкаруу абагы |- |1 |Файл:Osman Gazi2.jpg..." 645434 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:54, 4 май 2026 (UTC)}} == Тизме == {| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" !rowspan="2"|№ !rowspan="2"|Сүрөт !rowspan="2"|Аты-жөнү ! colspan="3" |Башкаруу мезгили !rowspan="2"|Тугра (Мөөр) !rowspan="2"|Кошумча маалымат |- !Такка келиши !Тактан кетиши !Башкаруу абагы |- |1 |[[Файл:Osman Gazi2.jpg|100px]] |Осмон I<br><small>(?—1324)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> | | | |отсутствует | |- |2 |[[Файл:Orhan Gazi.jpg|100px]] |Орхан<br><small>(?—1362)<br>{{lang-ota|أورخان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Orhan.svg|75px]] | |- |3 |[[Файл:Murat Hüdavendigar.jpg|100px]] |Мурад I<br><small>(?—1389)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad I.svg|75px]] | |- |4 |[[Файл:Yıldırım I. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид I<br><small>(?—1403)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Bayezid I.svg|75px]] | |- ! colspan="8" | |- |5 |[[Файл:Çelebi Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед I<br><small>(?—1421)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed I.svg|75px]] | |- |6 |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |7 |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |(6)<br><ref group="комм.">Мурад IIнин экинчи башкаруусу.</ref> |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |(7)<br><ref group="комм.">Мехмед IIнин экинчи башкаруусу.</ref> |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |8 |[[Файл:Sultan II. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид II<br><small>(1447—1512)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Bayezid II.svg|75px]] | |- |9 |[[Файл:Yavuz Sultan Selim Han.jpg|100px]] |Селим I<br><small>(1470—1520)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png|75px]] | |- |10 |[[Файл:Kanuni.jpg|100px]] |Сулайман I<br><small>(1494—1566)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg|75px]] | |- |11 |[[Файл:II. Selim Han.jpg|100px]] |Селим II<br><small>(1524—1574)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Selim II.svg|75px]] | |- |12 |[[Файл:III. Murat Han.jpg|100px]] |Мурад III<br><small>(1546—1595)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad III.svg|75px]] | |- |13 |[[Файл:Mehmed III.jpg|100px]] |Мехмед III<br><small>(1566—1603)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed III.svg|75px]] | |- |14 |[[Файл:Sultan I. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед I<br><small>(1590—1617)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed I.svg|75px]] | |- |15 |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |16 |[[Файл:Genç Osman.JPG|100px]] |Осмон II<br><small>(1604—1622)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Osman II.svg|75px]] | |- |(15)<br><ref group="комм.">Повторное правление Мустафы I.</ref> |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |17 |[[Файл:IV. Murat.jpg|100px]] |Мурад IV<br><small>(1612—1640)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad IV.svg|75px]] | |- |18 |[[Файл:Ibrahim I.jpg|100px]] |Ибрагим<br><small>(1615—1648)<br>{{lang-ota|ابراهيم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ibrahim.svg|75px]] | |- |19 |[[Файл:4. Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед IV<br><small>(1642—1693)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed IV.png|75px]] | |- |20 |[[Файл:Süleyman II.jpg|100px]] |Сулайман II<br><small>(1642—1691)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Suleiman II.svg|75px]] | |- |21 |[[Файл:Ahmet II.jpg|100px]] |Ахмед II<br><small>(1643—1695)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed II.svg|75px]] | |- |22 |[[Файл:II. Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа II<br><small>(1664—1703)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa II.JPG|75px]] | |- |23 |[[Файл:III. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед III<br><small>(1673—1736)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed III.JPG|75px]] | |- |24 |[[Файл:Mahmud1.jpg|100px]] |Махмуд I<br><small>(1696—1754)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mahmud I.JPG|75px]] | |- |25 |[[Файл:OsmanIII.jpg|100px]] |Осман III<br><small>(1699—1757)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Osman III.png|75px]] | |- |26 |[[Файл:Mustafa3.jpg|100px]] |Мустафа III<br><small>(1717—1774)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa III.svg|75px]] | |- |27 |[[Файл:Abdulhamid I.jpg|100px]] |Абдул-Хамид I<br><small>(1725—1789)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülhamid I.svg|75px]] | |- |28 |[[Файл:III. Selim.jpg|100px]] |Селим III<br><small>(1761—1808)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Selim III.JPG|75px]] | |- |29 |[[Файл:IV.Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа IV<br><small>(1779—1808)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa IV.JPG|75px]] | |- |30 |[[Файл:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Махмуд II<br><small>(1785—1839)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> | | | |[[Файл:Tughra Mahmud II bw.svg|75px]] | |- |31 |[[Файл:Sultan Abdülmecid'in şehzadelik zamanları.jpg|100px]] |Абдул-Межид I<br><small>(1823—1861)<br>{{lang-ota|عبد المجيد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülmecid I.svg|75px]] | |- |32 |[[Файл:Sultan Abdulaziz.jpg|100px]] |Абдул-Азиз<br><small>(1830—1876)<br>{{lang-ota|عبد العزيز}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülaziz.svg|75px]] | |- |33 |[[Файл:Sultan Murad V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мурад V<br><small>(1840—1904)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad V.svg|75px]] | |- |34 |[[Файл:Sultan Abdulhamid.jpg|100px]] |[[Абдул-Хамид II]]<br><small>(1842—1918)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülhamid II.svg|75px]] | |- |35 |[[Файл:Sultan Mehmed V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мехмед V<br><small>(1844—1918)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed V.svg|75px]] | |- |36 |[[Файл:Sultan Mehmed VI.jpg|100px]] |Мехмед VI<br><small>(1861—1926)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed VI.svg|75px]] | |} <references /> ik4xjn1t2i4cnh7cc9hi00gjul2b3br 645435 645434 2026-05-04T08:57:22Z Artelow 2286 645435 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:54, 4 май 2026 (UTC)}} == Тизме == {| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" !rowspan="2"|№ !rowspan="2"|Сүрөт !rowspan="2"|Аты-жөнү ! colspan="3" |Башкаруу мезгили !rowspan="2"|Тугра (Мөөр) !rowspan="2"|Кошумча маалымат |- !Такка келиши !Тактан кетиши !Башкаруу абагы |- |1 |[[Файл:Osman Gazi2.jpg|100px]] |Осмон I<br><small>(?—1324)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |1299 |1326 |27 |жок | |- |2 |[[Файл:Orhan Gazi.jpg|100px]] |Орхан<br><small>(?—1362)<br>{{lang-ota|أورخان}}</small> |1326 |1359 |33 |[[Файл:Tughra of Orhan.svg|75px]] | |- |3 |[[Файл:Murat Hüdavendigar.jpg|100px]] |Мурад I<br><small>(?—1389)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1359 |1389 |30 |[[Файл:Tughra of Murad I.svg|75px]] | |- |4 |[[Файл:Yıldırım I. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид I<br><small>(?—1403)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> |1389 |1402 |13 |[[Файл:Tughra of Bayezid I.svg|75px]] | |- ! colspan="8" | |- |5 |[[Файл:Çelebi Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед I<br><small>(?—1421)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed I.svg|75px]] | |- |6 |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |7 |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |(6)<br><ref group="комм.">Мурад IIнин экинчи башкаруусу.</ref> |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |(7)<br><ref group="комм.">Мехмед IIнин экинчи башкаруусу.</ref> |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |8 |[[Файл:Sultan II. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид II<br><small>(1447—1512)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Bayezid II.svg|75px]] | |- |9 |[[Файл:Yavuz Sultan Selim Han.jpg|100px]] |Селим I<br><small>(1470—1520)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png|75px]] | |- |10 |[[Файл:Kanuni.jpg|100px]] |Сулайман I<br><small>(1494—1566)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg|75px]] | |- |11 |[[Файл:II. Selim Han.jpg|100px]] |Селим II<br><small>(1524—1574)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Selim II.svg|75px]] | |- |12 |[[Файл:III. Murat Han.jpg|100px]] |Мурад III<br><small>(1546—1595)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad III.svg|75px]] | |- |13 |[[Файл:Mehmed III.jpg|100px]] |Мехмед III<br><small>(1566—1603)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed III.svg|75px]] | |- |14 |[[Файл:Sultan I. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед I<br><small>(1590—1617)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed I.svg|75px]] | |- |15 |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |16 |[[Файл:Genç Osman.JPG|100px]] |Осмон II<br><small>(1604—1622)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Osman II.svg|75px]] | |- |(15)<br><ref group="комм.">Повторное правление Мустафы I.</ref> |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |17 |[[Файл:IV. Murat.jpg|100px]] |Мурад IV<br><small>(1612—1640)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad IV.svg|75px]] | |- |18 |[[Файл:Ibrahim I.jpg|100px]] |Ибрагим<br><small>(1615—1648)<br>{{lang-ota|ابراهيم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ibrahim.svg|75px]] | |- |19 |[[Файл:4. Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед IV<br><small>(1642—1693)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed IV.png|75px]] | |- |20 |[[Файл:Süleyman II.jpg|100px]] |Сулайман II<br><small>(1642—1691)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Suleiman II.svg|75px]] | |- |21 |[[Файл:Ahmet II.jpg|100px]] |Ахмед II<br><small>(1643—1695)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed II.svg|75px]] | |- |22 |[[Файл:II. Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа II<br><small>(1664—1703)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa II.JPG|75px]] | |- |23 |[[Файл:III. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед III<br><small>(1673—1736)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Ahmed III.JPG|75px]] | |- |24 |[[Файл:Mahmud1.jpg|100px]] |Махмуд I<br><small>(1696—1754)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mahmud I.JPG|75px]] | |- |25 |[[Файл:OsmanIII.jpg|100px]] |Осман III<br><small>(1699—1757)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Osman III.png|75px]] | |- |26 |[[Файл:Mustafa3.jpg|100px]] |Мустафа III<br><small>(1717—1774)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa III.svg|75px]] | |- |27 |[[Файл:Abdulhamid I.jpg|100px]] |Абдул-Хамид I<br><small>(1725—1789)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülhamid I.svg|75px]] | |- |28 |[[Файл:III. Selim.jpg|100px]] |Селим III<br><small>(1761—1808)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Selim III.JPG|75px]] | |- |29 |[[Файл:IV.Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа IV<br><small>(1779—1808)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mustafa IV.JPG|75px]] | |- |30 |[[Файл:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Махмуд II<br><small>(1785—1839)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> | | | |[[Файл:Tughra Mahmud II bw.svg|75px]] | |- |31 |[[Файл:Sultan Abdülmecid'in şehzadelik zamanları.jpg|100px]] |Абдул-Межид I<br><small>(1823—1861)<br>{{lang-ota|عبد المجيد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülmecid I.svg|75px]] | |- |32 |[[Файл:Sultan Abdulaziz.jpg|100px]] |Абдул-Азиз<br><small>(1830—1876)<br>{{lang-ota|عبد العزيز}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülaziz.svg|75px]] | |- |33 |[[Файл:Sultan Murad V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мурад V<br><small>(1840—1904)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Murad V.svg|75px]] | |- |34 |[[Файл:Sultan Abdulhamid.jpg|100px]] |[[Абдул-Хамид II]]<br><small>(1842—1918)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Abdülhamid II.svg|75px]] | |- |35 |[[Файл:Sultan Mehmed V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мехмед V<br><small>(1844—1918)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed V.svg|75px]] | |- |36 |[[Файл:Sultan Mehmed VI.jpg|100px]] |Мехмед VI<br><small>(1861—1926)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> | | | |[[Файл:Tughra of Mehmed VI.svg|75px]] | |} <references /> m64n7q0anx7ekl469nyge3bj92lhfmo 645439 645435 2026-05-04T10:23:43Z Artelow 2286 645439 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:54, 4 май 2026 (UTC)}} == Тизме == {| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" !rowspan="2"|№ !rowspan="2"|Сүрөт !rowspan="2"|Аты-жөнү ! colspan="3" |Башкаруу мезгили !rowspan="2"|Тугра (Мөөр) !rowspan="2"|Кошумча маалымат |- !Такка келиши !Тактан кетиши !Башкаруу абагы |- |1 |[[Файл:Osman Gazi2.jpg|100px]] |Осмон I<br><small>(?—1324)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |1299 |1326 |27-жыл |жок | |- |2 |[[Файл:Orhan Gazi.jpg|100px]] |Орхан<br><small>(?—1362)<br>{{lang-ota|أورخان}}</small> |1326 |1359 |33-жыл |[[Файл:Tughra of Orhan.svg|75px]] | |- |3 |[[Файл:Murat Hüdavendigar.jpg|100px]] |Мурад I<br><small>(?—1389)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1359 |1389 |30-жыл |[[Файл:Tughra of Murad I.svg|75px]] | |- |4 |[[Файл:Yıldırım I. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид I<br><small>(?—1403)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> |1389 |1402 |13-жыл |[[Файл:Tughra of Bayezid I.svg|75px]] | |- ! colspan="8" |Осмон падышалыктарынын ортосундагы мезгил (20-июль 1402 — 5-июль 1413) |- |5 |[[Файл:Çelebi Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед I<br><small>(?—1421)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |1413 |1421 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed I.svg|75px]] | |- |6 |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1421 |1444 |23-жыл |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |7 |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |1444 |1446 |2-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |(6)<br> |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1446 |3-февраль 1451 |5-жыл |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |(7)<br> |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |3-февраль 1451 |3-май 1481 |30-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |8 |[[Файл:Sultan II. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид II<br><small>(1447—1512)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> |19-май 1481 |25-апрель 1512 |31-жыл |[[Файл:Tughra of Bayezid II.svg|75px]] | |- |9 |[[Файл:Yavuz Sultan Selim Han.jpg|100px]] |Селим I<br><small>(1470—1520)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |25-апрель 1512 |21-сентябрь 1520 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png|75px]] | |- |10 |[[Файл:Kanuni.jpg|100px]] |Сулайман I<br><small>(1494—1566)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> |30-сентябрь 1520 |7-сентябрь 1566 |46-жыл |[[Файл:Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg|75px]] | |- |11 |[[Файл:II. Selim Han.jpg|100px]] |Селим II<br><small>(1524—1574)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |29-сентябрь 1566 |21-декабрь 1574 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Selim II.svg|75px]] | |- |12 |[[Файл:III. Murat Han.jpg|100px]] |Мурад III<br><small>(1546—1595)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |22-декабрь 1574 |16-январь 1595 |21-жыл |[[Файл:Tughra of Murad III.svg|75px]] | |- |13 |[[Файл:Mehmed III.jpg|100px]] |Мехмед III<br><small>(1566—1603)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |27-январь 1595 |21-декабрь 1603 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed III.svg|75px]] | |- |14 |[[Файл:Sultan I. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед I<br><small>(1590—1617)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |21-декабрь 1603 |22-ноябрь 1617 |14-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed I.svg|75px]] | |- |15 |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |22-ноябрь 1617 |26-февраль 1618 |96-күн |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |16 |[[Файл:Genç Osman.JPG|100px]] |Осмон II<br><small>(1604—1622)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |26-февраль 1618 |19-май 1622 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Osman II.svg|75px]] | |- |(15)<br><ref group="комм.">Повторное правление Мустафы I.</ref> |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |20-май 1622 |10-сентябрь 1623 |1-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |17 |[[Файл:IV. Murat.jpg|100px]] |Мурад IV<br><small>(1612—1640)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |10-сентябрь 1623 |8 ya da 9-февраль 1640 |17-жыл |[[Файл:Tughra of Murad IV.svg|75px]] | |- |18 |[[Файл:Ibrahim I.jpg|100px]] |Ибрагим<br><small>(1615—1648)<br>{{lang-ota|ابراهيم}}</small> |9-февраль 1640 |8-август 1648 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Ibrahim.svg|75px]] | |- |19 |[[Файл:4. Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед IV<br><small>(1642—1693)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |8-август 1648 |8-ноябрь 1687 |39-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed IV.png|75px]] | |- |20 |[[Файл:Süleyman II.jpg|100px]] |Сулайман II<br><small>(1642—1691)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> |8-ноябрь 1687 |22-июнь 1691 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Suleiman II.svg|75px]] | |- |21 |[[Файл:Ahmet II.jpg|100px]] |Ахмед II<br><small>(1643—1695)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |22-июнь 1691 |6-февраль 1695 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed II.svg|75px]] | |- |22 |[[Файл:II. Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа II<br><small>(1664—1703)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |6-февраль 1695 |22-август 1703 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa II.JPG|75px]] | |- |23 |[[Файл:III. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед III<br><small>(1673—1736)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |22-август 1703 |2-октябрь 1730 |27-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed III.JPG|75px]] | |- |24 |[[Файл:Mahmud1.jpg|100px]] |Махмуд I<br><small>(1696—1754)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> |2-октябрь 1730 |13-декабрь 1754 |24-жыл |[[Файл:Tughra of Mahmud I.JPG|75px]] | |- |25 |[[Файл:OsmanIII.jpg|100px]] |Осман III<br><small>(1699—1757)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |13-декабрь 1754 |30-октябрь 1757 |3-жыл |[[Файл:Tughra of Osman III.png|75px]] | |- |26 |[[Файл:Mustafa3.jpg|100px]] |Мустафа III<br><small>(1717—1774)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |30-октябрь 1757 |21-январь 1774 |17-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa III.svg|75px]] | |- |27 |[[Файл:Abdulhamid I.jpg|100px]] |Абдул-Хамид I<br><small>(1725—1789)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> |21-январь 1774 |7-апрель 1789 |15-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülhamid I.svg|75px]] | |- |28 |[[Файл:III. Selim.jpg|100px]] |Селим III<br><small>(1761—1808)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |7-апрель 1789 |29-май 1807 |18-жыл |[[Файл:Tughra of Selim III.JPG|75px]] | |- |29 |[[Файл:IV.Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа IV<br><small>(1779—1808)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |29-май 1807 |28-июль 1808 |1-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa IV.JPG|75px]] | |- |30 |[[Файл:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Махмуд II<br><small>(1785—1839)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> |28-июль 1808 |1-июль 1839 |31-жыл |[[Файл:Tughra Mahmud II bw.svg|75px]] | |- |31 |[[Файл:Sultan Abdülmecid'in şehzadelik zamanları.jpg|100px]] |Абдул-Межид I<br><small>(1823—1861)<br>{{lang-ota|عبد المجيد}}</small> |1-июль 1839 |25-июнь 1861 |22-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülmecid I.svg|75px]] | |- |32 |[[Файл:Sultan Abdulaziz.jpg|100px]] |Абдул-Азиз<br><small>(1830—1876)<br>{{lang-ota|عبد العزيز}}</small> |25-июнь 1861 |30-май 1876 |15-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülaziz.svg|75px]] | |- |33 |[[Файл:Sultan Murad V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мурад V<br><small>(1840—1904)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |30-май 1876 |31-август 1876 |93-күн |[[Файл:Tughra of Murad V.svg|75px]] | |- |34 |[[Файл:Sultan Abdulhamid.jpg|100px]] |[[Абдул-Хамид II]]<br><small>(1842—1918)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> |31-август 1876 |27-апрель 1909 |33-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülhamid II.svg|75px]] | |- |35 |[[Файл:Sultan Mehmed V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мехмед V<br><small>(1844—1918)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |27-апрель 1909 |3-июль 1918 |9-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed V.svg|75px]] | |- |36 |[[Файл:Sultan Mehmed VI.jpg|100px]] |Мехмед VI<br><small>(1861—1926)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |4-июль 1918 |1-ноябрь 1922 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed VI.svg|75px]] | |- | colspan="8" |'''Түркия Республикасы учурунда (1922-1924)''' |- | - |[[Файл:Portrait Caliph Abdulmecid II.jpg|135x135px]] |<small>Абдул-Межид II<br>(1823—1861)</small> |18-ноябрь 1922 |3 -март 1924 |2-жыл | - | align="left" | |} 13ij5xc3b87c983xiky1e8ztj4vnjvj 645440 645439 2026-05-04T10:24:52Z Artelow 2286 645440 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 08:54, 4 май 2026 (UTC)}} == Тизме == {| class="wikitable" width=100% style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto" !rowspan="2"|№ !rowspan="2"|Сүрөт !rowspan="2"|Аты-жөнү ! colspan="3" |Башкаруу мезгили !rowspan="2"|Тугра (Мөөр) !rowspan="2"|Кошумча маалымат |- !Такка келиши !Тактан кетиши !Башкаруу абагы |- |1 |[[Файл:Osman Gazi2.jpg|100px]] |Осмон I<br><small>(?—1324)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |1299 |1326 |27-жыл |жок | |- |2 |[[Файл:Orhan Gazi.jpg|100px]] |Орхан<br><small>(?—1362)<br>{{lang-ota|أورخان}}</small> |1326 |1359 |33-жыл |[[Файл:Tughra of Orhan.svg|75px]] | |- |3 |[[Файл:Murat Hüdavendigar.jpg|100px]] |Мурад I<br><small>(?—1389)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1359 |1389 |30-жыл |[[Файл:Tughra of Murad I.svg|75px]] | |- |4 |[[Файл:Yıldırım I. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид I<br><small>(?—1403)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> |1389 |1402 |13-жыл |[[Файл:Tughra of Bayezid I.svg|75px]] | |- ! colspan="8" |Осмон падышалыктарынын ортосундагы мезгил (20-июль 1402 — 5-июль 1413) |- |5 |[[Файл:Çelebi Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед I<br><small>(?—1421)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |1413 |1421 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed I.svg|75px]] | |- |6 |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1421 |1444 |23-жыл |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |7 |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |1444 |1446 |2-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |(6)<br> |[[Файл:II. Murat.jpg|100px]] |Мурад II<br><small>(1404—1451)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |1446 |3-февраль 1451 |5-жыл |[[Файл:Tughra of Murad II.svg|75px]] | |- |(7)<br> |[[Файл:Fatih II. Mehmet.jpg|100px]] |[[Мехмед II]]<br><small>(1432—1481)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |3-февраль 1451 |3-май 1481 |30-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed II.svg|75px]] | |- |8 |[[Файл:Sultan II. Bayezit.JPG|100px]] |Баязид II<br><small>(1447—1512)<br>{{lang-ota|بايزيد}}</small> |19-май 1481 |25-апрель 1512 |31-жыл |[[Файл:Tughra of Bayezid II.svg|75px]] | |- |9 |[[Файл:Yavuz Sultan Selim Han.jpg|100px]] |Селим I<br><small>(1470—1520)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |25-апрель 1512 |21-сентябрь 1520 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Padishah Yavuz Sultan Selim.png|75px]] | |- |10 |[[Файл:Kanuni.jpg|100px]] |Сулайман I<br><small>(1494—1566)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> |30-сентябрь 1520 |7-сентябрь 1566 |46-жыл |[[Файл:Tughra of Suleiman I the Magnificent.svg|75px]] | |- |11 |[[Файл:II. Selim Han.jpg|100px]] |Селим II<br><small>(1524—1574)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |29-сентябрь 1566 |21-декабрь 1574 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Selim II.svg|75px]] | |- |12 |[[Файл:III. Murat Han.jpg|100px]] |Мурад III<br><small>(1546—1595)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |22-декабрь 1574 |16-январь 1595 |21-жыл |[[Файл:Tughra of Murad III.svg|75px]] | |- |13 |[[Файл:Mehmed III.jpg|100px]] |Мехмед III<br><small>(1566—1603)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |27-январь 1595 |21-декабрь 1603 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed III.svg|75px]] | |- |14 |[[Файл:Sultan I. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед I<br><small>(1590—1617)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |21-декабрь 1603 |22-ноябрь 1617 |14-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed I.svg|75px]] | |- |15 |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |22-ноябрь 1617 |26-февраль 1618 |96-күн |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |16 |[[Файл:Genç Osman.JPG|100px]] |Осмон II<br><small>(1604—1622)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |26-февраль 1618 |19-май 1622 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Osman II.svg|75px]] | |- |(15)<br> |[[Файл:Mustafa 1.jpg|100px]] |Мустафа I<br><small>(1591—1639)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |20-май 1622 |10-сентябрь 1623 |1-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa I.svg|75px]] | |- |17 |[[Файл:IV. Murat.jpg|100px]] |Мурад IV<br><small>(1612—1640)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |10-сентябрь 1623 |8 ya da 9-февраль 1640 |17-жыл |[[Файл:Tughra of Murad IV.svg|75px]] | |- |18 |[[Файл:Ibrahim I.jpg|100px]] |Ибрагим<br><small>(1615—1648)<br>{{lang-ota|ابراهيم}}</small> |9-февраль 1640 |8-август 1648 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Ibrahim.svg|75px]] | |- |19 |[[Файл:4. Mehmet.jpg|100px]] |Мехмед IV<br><small>(1642—1693)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |8-август 1648 |8-ноябрь 1687 |39-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed IV.png|75px]] | |- |20 |[[Файл:Süleyman II.jpg|100px]] |Сулайман II<br><small>(1642—1691)<br>{{lang-ota|سليمان}}</small> |8-ноябрь 1687 |22-июнь 1691 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Suleiman II.svg|75px]] | |- |21 |[[Файл:Ahmet II.jpg|100px]] |Ахмед II<br><small>(1643—1695)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |22-июнь 1691 |6-февраль 1695 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed II.svg|75px]] | |- |22 |[[Файл:II. Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа II<br><small>(1664—1703)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |6-февраль 1695 |22-август 1703 |8-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa II.JPG|75px]] | |- |23 |[[Файл:III. Ahmet.jpg|100px]] |Ахмед III<br><small>(1673—1736)<br>{{lang-ota|احمد}}</small> |22-август 1703 |2-октябрь 1730 |27-жыл |[[Файл:Tughra of Ahmed III.JPG|75px]] | |- |24 |[[Файл:Mahmud1.jpg|100px]] |Махмуд I<br><small>(1696—1754)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> |2-октябрь 1730 |13-декабрь 1754 |24-жыл |[[Файл:Tughra of Mahmud I.JPG|75px]] | |- |25 |[[Файл:OsmanIII.jpg|100px]] |Осман III<br><small>(1699—1757)<br>{{lang-ota|عثمان}}</small> |13-декабрь 1754 |30-октябрь 1757 |3-жыл |[[Файл:Tughra of Osman III.png|75px]] | |- |26 |[[Файл:Mustafa3.jpg|100px]] |Мустафа III<br><small>(1717—1774)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |30-октябрь 1757 |21-январь 1774 |17-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa III.svg|75px]] | |- |27 |[[Файл:Abdulhamid I.jpg|100px]] |Абдул-Хамид I<br><small>(1725—1789)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> |21-январь 1774 |7-апрель 1789 |15-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülhamid I.svg|75px]] | |- |28 |[[Файл:III. Selim.jpg|100px]] |Селим III<br><small>(1761—1808)<br>{{lang-ota|سليم}}</small> |7-апрель 1789 |29-май 1807 |18-жыл |[[Файл:Tughra of Selim III.JPG|75px]] | |- |29 |[[Файл:IV.Mustafa.jpg|100px]] |Мустафа IV<br><small>(1779—1808)<br>{{lang-ota|مصطفى}}</small> |29-май 1807 |28-июль 1808 |1-жыл |[[Файл:Tughra of Mustafa IV.JPG|75px]] | |- |30 |[[Файл:Sultan Mahmud II of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Махмуд II<br><small>(1785—1839)<br>{{lang-ota|محمود}}</small> |28-июль 1808 |1-июль 1839 |31-жыл |[[Файл:Tughra Mahmud II bw.svg|75px]] | |- |31 |[[Файл:Sultan Abdülmecid'in şehzadelik zamanları.jpg|100px]] |Абдул-Межид I<br><small>(1823—1861)<br>{{lang-ota|عبد المجيد}}</small> |1-июль 1839 |25-июнь 1861 |22-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülmecid I.svg|75px]] | |- |32 |[[Файл:Sultan Abdulaziz.jpg|100px]] |Абдул-Азиз<br><small>(1830—1876)<br>{{lang-ota|عبد العزيز}}</small> |25-июнь 1861 |30-май 1876 |15-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülaziz.svg|75px]] | |- |33 |[[Файл:Sultan Murad V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мурад V<br><small>(1840—1904)<br>{{lang-ota|مراد}}</small> |30-май 1876 |31-август 1876 |93-күн |[[Файл:Tughra of Murad V.svg|75px]] | |- |34 |[[Файл:Sultan Abdulhamid.jpg|100px]] |[[Абдул-Хамид II]]<br><small>(1842—1918)<br>{{lang-ota|عبد الحميد}}</small> |31-август 1876 |27-апрель 1909 |33-жыл |[[Файл:Tughra of Abdülhamid II.svg|75px]] | |- |35 |[[Файл:Sultan Mehmed V of the Ottoman Empire.jpg|100px]] |Мехмед V<br><small>(1844—1918)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |27-апрель 1909 |3-июль 1918 |9-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed V.svg|75px]] | |- |36 |[[Файл:Sultan Mehmed VI.jpg|100px]] |Мехмед VI<br><small>(1861—1926)<br>{{lang-ota|محمد}}</small> |4-июль 1918 |1-ноябрь 1922 |4-жыл |[[Файл:Tughra of Mehmed VI.svg|75px]] | |- | colspan="8" |'''Түркия Республикасы учурунда (1922-1924)''' |- | - |[[Файл:Portrait Caliph Abdulmecid II.jpg|135x135px]] |<small>Абдул-Межид II<br>(1823—1861)</small> |18-ноябрь 1922 |3 -март 1924 |2-жыл | - | align="left" | |} f7s1qwnajndi3anz7cfyyko58bdr6en 3 152020 645437 2026-05-04T09:35:56Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 645437 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 09:35, 4 май 2026 (UTC) 5c373dtur19olc1nbuzdg81n5dagh6k 0 152021 645441 2026-05-04T10:28:22Z Artelow 2286 Жаңы барак: "‎Административдик жактан Түркия 81 илге бөлүнөт" 645441 wikitext text/x-wiki Административдик жактан Түркия 81 илге бөлүнөт 26pw31fn1an1crubqqssoitvdhk94lr 645442 645441 2026-05-04T10:29:23Z Artelow 2286 645442 wikitext text/x-wiki {{delete|Ката түзүлгөн барак}} 1ezi2nmsat33g8rqek2xbxph77sfja0