Википедия kywiki https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Медиа Атайын Талкуу Колдонуучу Колдонуучунун баарлашуулары Википедия Википедияны талкуулоо Файл Файлды талкуулоо МедиаВики МедиаВикини талкуулоо Калып Калыпты талкуулоо Жардам Жардамды талкуулоо Категория Категорияны талкуулоо Макала долбоору Макала долбоорун талкуулоо TimedText TimedText talk Модуль Модулду талкуулоо Event Event talk 0 2999 648403 642242 2026-06-16T08:53:42Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648403 wikitext text/x-wiki {{Маанилер}} {{Мамлекет |Кыргызча аталышы= Армения Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}} |Кыскача = Армения |Герб= Coat of arms of Armenia.svg |Желек= Flag of Armenia.svg |Гимндин аталышы=Биздин Ата-Мекен (Մեր Հայրենիք) |Аудио=Mer Hayrenik Anthem of Armenia.ogg |Урааны =Бир улут — бир маданият.»<br>{{lang-hy|''«''Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ}} |Негизделген= IV — II кк. б д. ч. |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет|Динден тышкары]] |Башкаруу формасы = Парламенттик республика |Картада=Armenia (orthographic projection).svg |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 57|lon_sec = 0 |region = AM |CoordScale = 10000000 |Тили=[[Армян тили]] |Эгемендүүлүк күнү=28-бугу [[1918|1918-жылы]] [[Биринчи Армения Республикасы]]<br>([[ЗДФР|ЗДФР-дан]])<br>23-аяк оона [[1990|1990-жылы]]<ref>[https://ria.ru/spravka/20150823/1197343640.html Декларация о независимости Армении]</ref>{{ref+|Декларация о независимости Армении была принята Верховным советом республики 23 августа 1990. Однако день независимости в Армении отмечается 21 сентября в честь дня проведения референдума 1991 года, на котором было подтверждено решение о выходе из состава СССР<ref>См. {{cite web |author = |datepublished = 23 марта 2006 |url = http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html |title = В Армении с апреля 2006 года начнутся мероприятия по празднованию 15-летия независимости республики |work = |publisher = Новости Армении |accessdate = 2009-05-06 |archiveurl = https://www.webcitation.org/659qFUTKP?url=http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html |archivedate = 2012-02-02 |dead-url = no }}</ref>.|К}} |Эгемендүүлүгүн алды=[[СССР|СССРден]] |Борбор шаары= [[Ереван]] |Ири шаарлар =[[Ереван]], [[Гюмри]], [[Ванадзор]], [[Вагаршапат|Вагаршапат (Эчмиадзин)]], [[Абовян (шаар)|Абовян]] |Башчыларынын милдеттери= [[Армениянын президенти|Президент]] <br> [[Армениянын премьер-министри|Премьер-министр]] <br />Улуттук жыйындын <br />төрагасы |Башчылары= [[Армен Саркисян]] <br> [[Никол Пашинян]] <br />[[Ара Баблоян]] |Аянты боюнча орду= 138-чи |Аянты= 29 743<ref name="President">{{Cite web |title=Армения Республикасынын расмий сайты |url=http://www.president.am/ru/general-information/ |accessdate=2018-05-09 |archivedate=2015-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404165741/http://www.president.am/ru/general-information }}</ref> |Суу пайызы =4,71 |Калкы боюнча орду = 137-чи |Калкы= 2 986 100<ref>https://web.archive.org/web/20170815143610/http://www.armstat.am/file/article/nasel_01.01.2017.pdf</ref> |Калкты каттоо жылы = 2017 |Калктын жыштыгы=100,4 |Жыштыгы боюнча орду =77-чи |ИДП (САМ)=20,831 миллиард |ИДП (САМ) эсептөө жылы=2013 |ИДП (САМ) боюнча орду= |ИДП (САМ) ар бир жанга = 6128 |ИДП (номинал)= 10,325 миллиард |ИДП (номинал) эсептөө жылы = 2013 |ИДП (номинал) боюнча орду = |ИДП (номинал) ар бир жанга =3037 |Акча бирдиги=[[Армян драмы]]<br>(AMD, код 51) |АДӨИ боюнча орду = 84-чү |АДӨИ= {{өсүү}}0,743<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/ARM|lang=en|title=Human Development Report 2016|year=2016|publisher=United Nations Development Programme|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207052003/http://hdr.undp.org/en/statistics/|accessdate=2018-05-09|archivedate=2012-02-07}}</ref> |АДӨИ эсептөө жылы = 2016 |АДӨИ деңгээли = <span style="color:#090;">жогору</span> |ЭОК = ARM |Этнохороним = армянин, армянка,<br> армяниндер |Домени = [[.am]] |Телефон коду = |Убакыт аралыгы = +4 |Штрих коду = |Гимн аталышы=Մեր Հայրենիք»<br>«Биздин мекен}} '''Армения''' ({{lang-hy|Հայաստան}}, Айастан), расмий аталышы — '''Армения Республикасы''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}, Айастаны Анрапетутюн) — Азиянын түштүк-батышындагы мамлекет. Закавказьенинтүштүгүндө жайгашкан. Түндүгүнөн [[Грузия|Гүржүстан]], чыгышынан [[Азербайжан]], түштүк-батышынан [[Иран]] жана [[Нахичеван автономия республикасы|Нахичеван Автономия Республикасы]], батышынан Түркия менен чектешет. Аянты 29,74 миң км². Калкы 2,98 млн (2005). Административдик-аймактык жактан 11 облуска (марз), 27 шаарга, 31 шаарчага бөлүнөт. Ереван шаары өзүнчө марз статусуна ээ. Борбору - [[Ереван]] шаары. Акча бирдиги драм. Армения - БУУнун (1992), КМШ өлкөлөрүнүн (1991), ЕККУнун (1992), Эл аралык валюта фондунун (1992), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (2003) мүчөсү. Армения Конституциясы 1995-ж. кабыл алынган. == Мамлекеттик түзүлүшү == Apмения - унитардык мамлекет, 11 облустан турат. Конституциясы 1995-жылы 5-июлда кабыл алынган. Башкаруу формасы аралаш (президенттик-парламенттик) республика. Мамлекет башчысы - президент (5 жылга бир гана жолу шайланат). Мыйзам чыгаруучу бийлигинин жогорку органы - Улуттук жыйналыш. Аткаруу бийлигинин органы - Министрлер Кеңеши. Саясий партиялары: Армян жалпы улуттук кыймылы, Улуттук биримдик, Армян революциялык Дашнакцутюн федерациясы, Армения коммунисттик партиясы, Армения жалпы элдик кыймылы. == Табияты == Apмения - тоолуу өлкө. Армян тайпак тоосунун Кичи Кавказдын кырка тоолору менен чектешкен түндүк-чыгыш бөлүгүн ээлейт. Аймагынын 90%дан ашыгы деңиз деңгээлинен 1000 м бийиктикте жайгашкан, орточо бийиктиги 1800 м, эң бийик жери Арагац чокусу 4090 м. Түштүк-батышында Арарат түздүгү жайгашкан. Субтропиктик клпматтык алкакта жайгашкан. Климаты негизинен контпненттик, кургакчыл, бирок өлкө тоолуу болгонуна байланыштуу климаттын ар түрдүү тиби кездешет. Түздүктөрдө январдын орточо температурасы -5°С, июлдуку 24-26°С, жылдык жаан-чачыны 200-400 мм; тоолуу аймагында январдыкы -4°Сден -6°Сге чейин, июлдуку 18-20°С, жылдык жаан-чачыны 500 ммге чейин. Дарыялары Каспий деңизинин алабына кпрет. Ири дарыялары: Аракс (чегара аркылуу агат), Кура. Дарыялары шар агып, босоголуу болгондуктан, кеме жүрүүгө ыңгайсыз, бирок гидроэнергия ресурсуна бай. Жермук, Арзни, Дилижан, Бжни, Анкаван минералдык суулары бар. Apменияда 100дөн ашык көл бар, алардын эң ириси - Севан көлү. Тоо капталдарында 2000 м бийиктикке чейин талаа өсүмдүктөрү үстөмдүк кылат. Аймагынын ¹/₅ бөлүгүнө жакынын жазы жалбырактуу токой (бук, эмен, граб) жана бадалдар ээлейт; ксерофиттик сейрек токой да кеңири таралган. Андан жогору субальп жана альп өсүмдүктөрү мүнөздүү. Дилижан, Хосров жана башка коруктары, Севан улуттук паркы бар. Тоолуу талаа, шалбаалуу субальп жана альп алкактары жайкы жайыт. == Калкы == Негизинен армяндар (93%), ошондой эле азербайжан, орус, курд, украин, грек, ассириялыктар (айсорлор) жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Калкынын жашынын орточо узактыгы: эркектердики - 69,9, аялдардыкы - 75,8 жаш. Орточо жыштыгы: 1 км² жерге 98,7 киши (2005); Арарат өрөөнүндө калк жыш (1 км² 200) отурукташкан. Христиан динин тутат. Шаар калкы 64,2% . Ири шаарлары: Ереван, Гюмри, Ванадзор. == Тарыхы == Армян тайпактоолору - дүйнөлүк цивилизациянын эң байыркы борборлорунан. Археологиялык казмалардан табылган эмгек куралдары байыркы таш доорунда (палеолит) эле Apмениянын аймагында адамдардын жашаганын, металл иштетүү маданиятынын байыркы очокторунан экенин далилдейт. Биздин заманга чейинки 5-4 миң жылдыкта эле Армениянын аймагында жезди иштетүү кеңири өнүккөндүгү белгилүү. Биздин заманга чейинки 13-кылымда Армян тайпак тоосунда жашаган уруулар Ассириянын басып алуусуна каршы күрөштө бир нече союздарга (Уруатри, Наири, Дайани) бириккен. Аталган союздардын негизинде биздин заманга чейинки 9-кылымда Урарту мамлекети түзүлгөн. 1950-жылы Аринберд дөбөсүнөн, азыркы Ереван ш-нын аймагынан табылган шынаа сымал жазмада Менуа уулу Аргиштинин Эребуни чебин негиздегендиги (биздин заманга чейинки 782-жылы) тууралуу айтылат. Бул маалымат Ереван шаарынын дүйнөдөгү эң байыркы шаарлардан экендигин айгинелейт. Урарту мамлекетинин борбору Тушпа болгон. Ассириялык шынаа сымал жазманын негизинде Урартунун өз жазуусу түзүлгөн. Урартулуктар мал чарбасы, дыйканчылык менен кесиптенишкен, жасалма сугат системасы жогору өнүккөн. Кол өнөрчүлүктөн өзгөчө металл иштетүү жогорку деңгээлге жеткен. Биздин заманга чейинки 7-6-кылымда жүзүм өстүрүү жана вино жасоо өнүккөн. Биздин заманга чейинки 1 миң жылдыктын 2-жарымында армян элинин калыптануусу аяктаган. Биздин заманга чейинки 6-кылымда ички биримдиктин жоктугу, ошондой эле скифтердин жана Мидиянын баскынчылык жортуулдары Урарту мамлекетинин кыйроосуна алып келген. Биздин заманга чейинки 6-кылымдын акыркы чейрегинде Армения Ахемениддер державасынын курамына кирген. Дарий Iнин Бехистун аскасындагы үч тилде жазылган жазмасында элам жана перси тилдеринде «Армения» өлкөсү, ал эми ассириялык тексте «Урарту» мамлекети тууралуу эскерилет. Дүйнөнүн Вавилон картасында (биздин заманга чейинки 5-кылым) «Армения» өлкөсү белгиленген. Геродоттун маалыматтарында Армения Дарий Iнин державасынын 13- жана 18-сатрапияларына киргизилген. Ксенофонт 13-сатрапияны Ахемениддерге туугандык байланыштагы Ервандун уруусунун өкүлдөрү башкарышкандыгын белгплейт. Ахемениддер державасы Александр Македонский тарабынан кыйратылгандан кийин, армян сатраптары Ерванд III жана Митраустес көз каранды эмес эки княздыкты негиздешкен. Ерванд алгач Александр Македонскийдин бийлигин тааныган, бирок диадохтордун күрөшүнүн учурунда өз алдынчалыкка жетишишкен. Биздин заманга чейинки 220-жылы Ервандиттер падышалыгын селевкид башкаруучусу Антпох III басып алып, 3-к-дын аягында Армениянын аймагы толук каратылган. Бул бириктирилген аймак Улуу Армения деп атала баштаган, аны жергиликтүү башкаруучу Арташес башкарган. Биздин заманга чейинки 189-жылы Улуу Армения жана Софена өз алдынча мамлекеттерге айланган. Арташес I (189-160-жылы башкарган) өзүн падыша деп жарыялап, Арташесиддер династиясын негпздейт. Улуу Армения мамлекети, анын небереси Тигран Шнүн тушунда күч-кубаттуу мамлекетке айланып, бардык армян жерлери бириктирилип, Софен, Сирия, Коммаген, Киликия, Месопотамия, Селевкиддер падышалыгы каратылат. Тпгран III Тигр дарыясынын боюна өлкөнүн жаңы борбору - Тигранакерт шаарын курдурган. Улуу Арменияда антикалык Грекиянын, эллиндик Сириянын жана Кичи Азиянын таасири менен маданият, архитектура, театр, адабият, поэзия өнүккөн. Биздин заманга чейинки 62-жылы Улуу Арменияда Аршакиддердин династиясы орнотулат. Биздин заманга чейинки 1-кылымдан баштап Армения Рим менен Парфия падышалыгынын ортосундагы күрөштүн майданына айланган, бул Улуу Арменияны начарлаткан. Биздин замандын 3-кылымынан Улуу Армения сасаниддик Иранга көз каранды мамлекетке айланган. 301-жылы христиан дини Улуу Армениянын мамлекеттик дини деп жарыяланган. 4-кылымдын аягында Месроп Маштоц армян алфавитин түзгөн. 387-жылы Арменияны Византия менен Иран өз ара бөлүп алышкан. Сасаниддер менен Византиянын Армения үчүн болгон күрөшү 20 жылдан ашык созулган. 7-кылымдын 2-жарымында Арменияны Араб халифаты басып алды. Узакка созулган күрөштүн натыйжасында арабдардын бийлиги кулатылып, 9-кылымдын аягында Арменияда Багратилердин падышалыгы түзүлөт. Бул учурда экономикалык жана маданий турмуш кайрадан жогорулап, шаарлар (Ани, Ван, Карс жана башка) кол өнөрчүлүк менен соода-сатыктын ири борборлоруна айланды. 11-кылымдын 1-жарымында Армения кайрадан Византияга көз каранды мамлекетке айланды. 11-кылымдын ортосунан Арменияга селжуктар басып кирген. 123-643-жылдарда бүткүл Закавказье монгол-татарлар тарабынан каратылган. Армения мамлекети жоюлуп, Хулагулар мамлекетинин курамына кошулган. Шаарлар талкаланып, калкынын бир кыйласы кырылган. Армяндардын чет өлкөлөргө ооп кетиши күчөп, алардын көпчүлүгү Европа өлкөлөрүнө, Алтын Ордонун шаарларына, Крымга жана башка жерлерге көчө качты. Буковинада, Галицияда, Венгрияда армян колониялары пайда болгон. 14-кылымдын башында Токтомуштун, андан кийин Тимурдун жортуулдарынын учурунда Армения эбегейсиз талап тонолгон. 15-кылымдын башында Армения көчмөн түркмөн уруулары (КараКоюнлу, кийин Ак-Коюнлу) тарабынан каратылган. 16-18-кылымда А. Осмон империясы менен Сефевилер державасынын ортосунда талаш майданга айланып, 1639-жылы жарашуудан кийин, Чыгыш Армения Иран, Батыш Армения Түркиянын курамына кирген. Орус-иран согушунун (1826-28) жыйынтыгында түзүлгөн Түркмөнчай келишими боюнча Чыгыш Армения (Эриван, Нахичеван хандыктары) Россияга, калган бөлүгү Түркияга кирген. 1-дүйнөлүк согуш учурунда түрктөр 1,5 млн армяндарды жок кылып (1915-16), 600 миңге жакынын Месопотамияга зордоп көчүргөн. 1918-жылы 28-майда Армян республикасы түзүлүп, бийликке улуттук-буржуазиялык «Дашнакцутюн» партиясы келет. 1918-жылы Антанта менен Түркиянын ортосунда түзүлгөн Мудросс жарашуусу боюнча Түркия Армениянын аймагынан аскерлерин чыгарып кеткен. 1920-жылы сентябрда түрктөр кайрадан Арменияга басып кирип, өлкөнүн үчтөн-эки бөлүгүн ээлейт. 1920-жылы 29-ноябрда Кызыл Армиянын күчтөрү дашнактар бийлигин кулатып, Арменияны Советтик Социалисттик Республика деп жарыялайт. 1922-жылы Армян ССРи Закавказье федерациясынын (ЗСФСР) курамында СССРге кирген. 1936-жылы өз алдынча Армян ССРи түзүлгөн. СССР кыйрагандан кийин, 1991-жылы 23-сентябрдан Армения көз каранды эмес республика. == Экономикасы == Ички дүң продукциясында айыл чарбанын үлүшү 22,7%, өнөр жайы 20,5%, курулуш 15,7% , соода 9,8% , транспорт 5,3% ды түзөт. Өнөр жайынын негизин тамак-аш (36,6%; 2003), түстүү металлургия (21,7%), электр энергия (19,5%), машина куруу жана металл иштетүү (4,8%), химия (2,0%) тармактары түзөт. Армения дүйнөдөгү энергиясы таңкыс өлкөлөргө кирет. Жергиликтүү энергия ресурстарынын негизин гидроэнергия берет. Отундун басымдуу бөлүгүн сырттан (газды Россия менен Түркмөнстандан) алат. Армениянын экономикасында маанилүү орунду «Армросгазпром» биргелешкен (Россия, Армения) ишканасы ээлейт. Ал газ куурларын, газ сактоочу жер астындагы жайларды куруп, ремонттойт. 2004-жылы 4,9 млрд кВтШ электр энергиясын өндүргөн; анын 41% АЭСке, 30% ГЭСке, 29% жылуулук электр станцияларына таандык. Жез-молибден рудаларын, алтын казып алып иштетүүчү ишканалары бар. Машина куруу өнөр жайы электрондук, автомобиль жана станок куруу тармактары үчүн жабдуулар чыгарууга адистешкен; анын негизги борборлору: Ереван, Ванадзор, Армавирдик Электртехника жана электрондук өнөр жай ишканалары Ереванда (электр кыймылдаткычтарын жана башка чыгарат), Ванадзор (ченегич приборлор, светотехника жана башка), Гюмри (анализдик приборлор), Севан (электр механизмдерин) жана башка шаарларда жайгашкан. Химиялык өнөр жайы хлоропрен каучугун, резина буюмдарын, шина, жасалма була, целлофан, химиялык реактивдери, карбамид, меланин жана башка продукцияларды чыгарууга адистешкен. Зергерлик буюмдарды даярдоочу өнөр жайы өнүккөн; анын продукциясын экспорттоо боюнча 1-орунда турат. Зергерлик сырьёну (негизинен зергерлик жана техникалык алмазды, алтынды) Россиядан, Бельгиядан жана Нидерланддан алат. Ири ишканалары: Ереван зергерлик заводу, Армян алмаз компаниясы. Тамак-аш өнөр жайынын негизги продукциялары: коньяк жана шарап (20дан ашык заводу бар), мөмө-жемиш жана жашылча консервалары, суусундук, эт жана эт продуктулары, сүт продукциясы жана башка. Жогорку сорттогу тамеки чыгаруучу биргелешкен ири ишканалары бар. Курулуш материалдарынан цемент, асбоцемент жана шифер, имараттарды туфтан каптап жасалгалоочу материалдарды жана башкалар чыгарат. Еревандагы прибор куруу ишканасы үчүн таза темир (металлоломдон) даярдоочу тажрыйба-өнөр жай заводу, Туманян шаарында отко чыдамдуу материалдарды чыгаруучу завод иштейт. Айыл чарбага жарактуу жери 1,4 млн га (өлкөнүн 47% аянты), анын 0,5 млн гасы айдоо, 0,8 млн гасы жайыт жана чабынды. Айыл чарба продукциясынын 60%ке жакынын өсүмдүк өстүрүүчүлүк берет. 2003-жылы 244,1 миң о буудай, 444,1 миң о картошка, 573,3 миң о жашылча-бакча, ошондой эле техника (тамеки, казтаман), тоют өсүмдүктөрү жыйналган. Мөмө-жемиш бактарын (шабдаалы, өрүк) өстүрүү жана жүзүмчүлүк (2002-жылы 82,6 миң о жүзүм жыйналган) өнүккөн.2003-жылыАрменияда 493,9 миң баш бодо мал, 563,2 миң кой, эчки, 65 миң чочко болгон. Айыл чарба продукцияларынын 95,5%ке жакыны жеке менчик чарбаларда даярдалат. Рекреациялык ресурстарга бай; курорттору: Арзни, Жермук, Дилижан, Цахкадзор жана башка. Транспортунун негизги түрү - автомобиль жолу. Автомобиль жолунун узундугу 7,6 миң км (2003). Негизги автомобиль магистралдары: Ереван - Аштарак - Гюмри, Ереван - Севан Ижеван. Темир жолунун узундугу 711 км; негизги темир жол тоому - Ереван шаары. Грузия темир жол менен (Ереван - Ванадзор - Алаверди - Тбилиси) катнашы бар. Россиядан (Грузиянын аймагы аркылуу) газ кууру келет. Ири аэропорту - Звартноц (Еревандан 10 км аралыкта). Экспортко (2003-жылы 685,5 млн доллар) караганда импорт (1279,5 млн доллар) басымдуулук кылат. Экспортко негизинен асылташтарды, баалуу металлдарды, шарап, коньяк, түстүү металлдарды (алюминий, никель жез) жана алардан жасалган буюмдарды чыгарат; сырттан (импорт) отун (негизинен газ), иштетилбеген асылташтарды, жабдууларды, дан эгиндерин алат. Негизги соода шериктери: Россия, АКШ, Бельгия, Улуу Британия, Иран, Бириккен Араб Эмирликтери. == Маданияты == 1998-жылдан билим берүү тармагында реформа жүргүзүлө баштаган. 1999-жылы «Билим берүү» мыйзамы, 2001-жылы «2001-2005-жылга билим берүүнү өнүктүрүүнүн мамлекеттик планы» кабыл алынган. Билим берүү тармагы - мектепке чейинки тарбия, жалпы билим берүү [башталгыч (1-3-класс), негизги орто билим (4-8-класс), толук орто билим (9-11класс)]; кесиптик билим берүү [башталгыч кесиптик-техникалык, атайын орто билим берүү, жогорку кесиптик (бакалавриат, магистратура)], квалификацияны жогорулатуу жана адистерди кайра даярдоо бөлүмдөрүн камтыйт. Учурда 692 мектепке чейинки мекеме (анын ичинен 681 мамлекеттик), 1481 жалпы билим берүүчү мектеп, 58 гимназия, 1 лицей, 12 колледж, 77 орто кесиптик окуу жайы жана менчик жалпы (31), атайын орто билим берүү мекемелери (23) бар. Республикада 54 коомдук пансион, 163 мектептен тышкаркы билим берүү мекемелери иштейт. Мамлекеттик 20, мамлекеттик эмес 72 ЖОЖ бар. Ереван университети (1920-жылы негизделген), Инженердик университети (1930), Ереван эл чарбачылыгы институту (1933), Армян айыл чарба академиясы (1930), Ереван сүрөт академиясы (1944), Ереван консерваториясы (1923), Америка университети (Ереван, 1991), Россия-Армян (Славян, 1999) унти, Франция университети (2000), ошондой эле Армениянын ИА жана бир нече илимий-изилдөө институттары бар. Ири музейлери: Тарых (1957), Матенадаран - байыркы кол жазмалар, Улуттук галерея (1921), Ереван тарыхы (1968), этнография жана фольклор, диний искусство, Геноцид институт-музейи (1995) жана башка. Арменияда гезит (840), журнал (193) армян жана орус тилинде чыгат. Кабарлоо агентчилиги (32), улуттук гезиттердин басмалары (20, анын ичинен «Азг», «Айастани Анрапетутюн», «Айоц ашхар» «Аравот», «Иравунк» армян), ал эми «Армян үнү», «Жаңы учур», «Армян Республикасы» орус жана улуттук тилдерде иштейт. Республиканын аймагынын 95% телекөрсөтүү менен камсыз болгон. Мамлекеттик жана менчик радиостанциялар бар. == Адабияты == Армян адабияты дүйнөдөгү байыркы адабияттардын бири. Биздин заманга чейинки эле армяндарда бутпарастык адабият болуп, ал армяндар христиан динине өткөн соң (301) жоголгон. Жазма адабияттын тарыхы 5-кылымдан - Месроп Маштоц армян жазмасын түзгөн мезгилден (406) башталат. Жазма адабий эстеликтерден М. Маштоцтун котормолору, ырлары, Агафангел, Павстос Бузанд, Егише, Лазар Парбенци жана Мовсес Хоренацинин (5-кылымдын тарыхчылары) эмгектери өзгөчө баалуу. Араб эзүүсүнүн тушунда жана Византия басып алган мезгилде (7-9-кылым) жарандык адабият (Давтак Кертог, тарыхчылар - Себеос, Овнан Мамиконян, Мовсес Каганкатваци, Гевонд), диний айтыш (кара сөздө) жана чиркөө поэзиясы (мисалы, «Щаракноц», Комитасо, Степаноса Сюнеци) өнүккөн. 9-кылымдын аягында А. көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин (886) адабиятта гуманисттик идеялар пайда болуп, Кайра жаралуу доору башталган. Григор Нарекацинин («Кайгылуу ырлар китеби») поэмасы, 10-кылымдын тарыхчылары Ованес Драсханакертци, Товма Арцруни, аты жок Арцрунинин чыгармаларында гуманисттик алдыңкы ой-пикирлер нукура элдик формада туюнтулган. 11-12-кылымдагы армениялык адабияттын элегия (Аристакес Ластивертци), лирика-эпикалык поэма (Григор Тга, Нерсес Ламбронаци), эпистолярдык (Григор Магистр), лирика (Нерсес Шнорали) жана поэтика (Ованес Имастасер) жанрында жазылган чыгармалар түзөт. Алгачкы тамсил Мхитар Гошко таандык жана 13-кылымдын башталышында Вардан Айгекци элдик тамашалуу мүнөздөгү тамсилдер жыйнагын («Куулуктун китеби») түзгөн. 13-кылымда Армения адабияты мекенди сагынуу, мамлекеттик түзүлүштүн адилетсиздигине каршы жана башка ой-пикирлерди камтыган Фриктин поэзиялары, Ованес Ерзнкаци жана Константин Ерзнкацинин лирикалары, 14-16-кылымда Ованес Тулкуранци, Мкртыч Нагаш, Григор Ахтамарци, Нерсес Мокаци, Кучак Наапет, Григор Церенц, Хачатур Кечареци, Аракел Сюнеци, Симеон Апаранци жана башка акындардын ырлары менен толукталат. 17-18-кылымда жазуу менен бирге ашугдардын оозеки чыгармачылыгы өнүккөн. Акын Саят-Нова (1712-1795) алгачкылардан болуп лирика поэзиясына чыйыр салган. 18-кылымдын аягы 19-кылымдын башында армян адабитында классикалык поэзия салты күч алган. Ага ОШОНДОЙ Ванандеци, П. Минасян, А. Багратуни, Е. Томачян, Э. Гюрмюзян жана башкалар кирет. 1840-50-жылдарда жаңы армян адабиятына негиз салган акын Г. Алишан, демократ акын Х. Абовян («Армения муңу» тарыхый романы (1841; 1858-жылы басылган) адттагы прогрессчил романтизм менен реализмге жол ачкан. Х. Абовяндын чыгармачылыгындагы демократиялык багыттарды П. Прошян (1837-1907), Г. Агаян (1840-1911) өнүктүргөн. Атактуу жазуучу жана ойчул М. Налбандян (1829-1868) биринчилерден болуп материалдык эстетиканын принциптерин иштеп чыгып, социал. мазмунга каныккан реалисттик адабиятты ырааттуу түрдө жактаган. Улуттук идеяларды акын, филолог Г. Алишан (1820-1901) көтөрүп чыгат. 19-кылымдын 2-жарымында акындар Р. Патканян, М. Пешикташлян, П. Дурян жарандык ырлар менен поэмаларды жаратышкан. Улуттук публицист В. Арцруни, романчылар Цернцтин, Раффи тарыхый роман жазышкан (1880-90). Сын реализми сатирачы А.Пароняндын, драматург А. Ширванзаде чыгармаларында өнүккөн. Нар-Дос, Мурацан (Г. Тер-Ованисян), В. Папавян, А. Арпиарян, Г. Зохраб, Т. Камсаракан, А. Ширванзаде, И. Иоаннисян, А. Цатурян европалык жана орус акындарынын чыгармаларын которуу менен бирге реалисттик багыттагы чыгармаларды жаратышып, адабият казынасына зор салым кошушкан. Армян элдик классикалык чыгармачылыктын туу чокусу деп ОШОНДОЙ Туманян тарабынан элдик сюжеттердин негизинде иштелип чыккан «Солунци Давид» («Давид Сасунский») улуттук эпосун жана элдик жомокторду айтууга болот. 19-20-кылымдын көрүнүктүү акындары А. Исаакян, В. Тергьян, Сиаманто (А. Ярчанян), Д. Варужан, М. Мецаренц, Р. Севак, В. Текеян, Е, Чаренц, курч социалдык темаларга А. Акопян, Ш. Кургинян, Г. Сарьян, М. Арази жана башкалардын чыгармалары жаңы армян адабиятын дүйнөлүк адабияттын алдыңкы чегине жеткирди. == Архитектурасы == Армениянын архитектурасынын байыркы эстеликтери биздин заманга чейинки 3000-жылга таандык (Арагацтын жанындагы мегалиттик курулуштар жана башка). Архитектура биздин заманга чейинки 9-6-кылымда Урарту мамлекетинде өнүккөн (Тейшебанидеги турак-жайлар, биздин заманга чейинки 7-кылым; Эренбуниндеги Кудай Халд храмы, биздин заманга чейинки 8-кылым). Шаарларда эллин доорундагы сарайлар менен чептер өзгөчөлөнө баштаган (Тигранакерт, биздин заманга чейинки 1-кылым). 4-6-кылымда христиандык сыйынуу жайларда бир жана үч нефтүү базилика курула баштаган. Үй куруунун жаңы баскычы 11-18-кылымдагы көп сандаган эстеликтерден, өзгөчө Армениянын борбору Анидеги Багратидден көрсө болот. 19-кылымда, айрыкча Чыгыш Армения Россияга кошулгандан кийин, шаарларда (Ереван, Александрополь, Карс), турак-жайлардын жаңы типтери пайда болуп, ал социалдык-экономикалык өзгөрүүлөрдүн таасиринде калыптанган. Көп кабаттуу үйлөр Ереванда, Ленинаканда, Алавердиде курулган. Архитектор А. Таманян (Өкмөт үйү, опера театрынын имараты, 1-Ер ГЭСи) улуттук салт менен азыркы архитектураны айкалыштырган. 1960-70-жылдарда коомдук жайларды типтештирүү башталды. Мемориал эстеликтер салынган (1915-жылы түрктөр кырган армяндарга эстелик). Армениянын архитектурасын жаңыча куруу 1968-жылдагы мамлекеттик планында каралган. Ага өнөр жай жана гидротехникалык (ГЭС) курулуштары, ири заводдор, көпүрөлөр мисал. Армениянын аймагынан табылган алгачкы көркөм чыгармалар (аска бетиндеги сүрөттөр, жазуусу жана сүрөтү бар карапалар, скульптура, металл эмеректер, зер буюмдар, жыгачка оюлган сүрөттөр жана башка) биздин заманга чейинки 6-2 миңинчи жылдарга таандык. Урарту искусствосунун жана Эллин доорунун эстеликтери (жасалга колдонмо исквосунун жасалгалары, коло менен алтын скульптуралар, оюлуп жасалган рельефтер, мозаика) сакталган. ОШОНДОЙ кылымда монументтүү живопись, мозаика, дубал жазуулары көбүрөөк өнүгөт. Андан соң арх-ралык скульптура - чиркөөнүн бет алдындагы рельефтер (6-кылымдын аягы, 7-кылымдын башы) өнүккөн. Ахтамар храмы (10-кылым) декорация скульптура сюжеттери менен кооздолгон. Христиан дининин кабыл алынышы (301) жана армян алфавитинин түзүлүшү менен (396) китеп живописи өнүгө баштайт. Арменияда миниатюра да 13-14-кылымда жогорку деңгээлге жетет. 17-18-кылымда станковый живопись (портрет, пейзаж жана башкалар) пайда болду. Тарыхый себептерден улам көрүнүктүү армян сүрөтчүлөрү четте жашоого аргасыз болушкан. ОШОНДОЙ Маркуз менен Минас (17-кылым) Иранда, Б. Салтанов (17-кылым) Москвада, Богуштун үй-бүлөсү (17-18-кылым) Львовдо, Манасеники (18-19-кылым) Түркияда иштешкен. Сүрөт искусствосунда сүрөтчү Овнатаняндардын алты муунуна өзгөчө орун таандык (17-кылымдын аягы 19-кылымдын 80-жылдары). Сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө Е. Татевосян (1870-1936), С. Агаджанян (1863-1940), Ф. Терлемезян (1865-1941), М. Сарьян, Г. Гюрджян, ОШОНДОЙ Зардарян, Э. Исабекян, М. Абегян, кийин Г. Ханджян, С. Мурадян жана башкалар өз салымдарын кошушту. Скульпторлордун (А. Сарксян, С. Степанян, А. Урарту, Е. Кочар, Н. Никогосян) улуу муунуна жаңы муун кошулду (Г. Чубарян, С. Багдасарян жана башкалар). График жана живописчи А. Коджоян (1883-1959) негиз салган китеп жасалгалоо өнөрү азыркы күндө да жогорку деңгээлде. Көркөм театр институту (1945), сүрөт окуу жайы (1921; Ереван, Ленинакан, Кировакан), сүрөт галереясы (1921-1935) бар. Сүрөт көргөзмөлөрү өткөрүлүп турат. == Музыкасы == Армениянын улуттук музыкасы байыркы замандан бери эле өнүгүп келүүдө. Музыкалык маданияттын байыркы эстеликтери Урарту мамлекетине (Тейшебани, коло идиофон, биздин заманга чейинки 7-кылым) жана Улуу Арменияга (көп стволдуу таш флейта, биздин заманга чейинки 5-кылым) таандык. Армян элдик музыкасы менен поэзиясы пандира (кылдуу чертме аспап) менен коштолгон. 4-5-кылымда христиан чиркөө музыкасы, адегенде псалма (көркөм окуу) түрүндө, андан соң шаракан деген ат менен армян тилинде өнүккөн. 12-кылымда Нерсес Шнорали алгачкы көлөмдүү ырын (шаракан) чыгарган. 10-кылымдан таги, орто кылымда диний (монодия) ырлары өнүккөн. Элдик музыканын негизинде диний музыка келип чыккан. Элдик профессионал музыканын өкүлдөрү адегенде гусандар, кийин ашугдар аталган. Ашугдар ырларын сазе жана кеманче аспаптары менен коштогон. Монодия вокалы жана аспаптык музыка азыркы күнгө чейин сакталып келүүдө. 19-кылымдын орто ченинен Армения музыкасы Батыш Европанын музыкасынан жана орус классикасынан таасирленген. Анын негизинде жаңы улуттук стиль түзүлгөн. Композиторлор Х. Кара Мурза (1853-1902) менен Н. Тигранян (1856-1951), классикалык музыканттар Т. Чухаджян армян музыка коомун, «Кнар» («Лира») журналын негиздеп, туңгуч армян операсын («Аршак II») жазган. Фольклорист, музыкалык-коомдук ишмер Комитас жаңы армян музыкасынын калыптанышына чоң салым кошуп, композициялык мектебин ачкан. А. Спендиаров (1871-1928) - армян симфониялык музыкасына негиз салса, 1-классикалык романстар Р. Меликянга таандык. «Алмаст» тарыхый операсы улуттук театр классикасынын башаты (А. Спендиаров, 1930-жылы Москвада коюлган). Көрүнүктүү композиторлорунун бири А. Хачатурян армян музыкасына зор салым кошкон. Опера, балет, оперетта, симфония, камералык хор жана эстрадага белгилүү композиторлор К. Закарян (1895-1967), В. Тальян (18961947), А. Степанян (1897-1966), А. Айвазян (1902-жылы туулган), А. Долуханян (1910-1968), А. Бабаджанян (1921-жылы туулган), Ж. Тер-Татевосян (1926-жылы туулган) жана башка бир топ чыгармаларды жаратышты. 20-кылымдын чыгаан музыканттары: А. Тертерян, Г. Читчян, Г. Овунц, А. Зограбян, Э. Айрапетян, Т. Мансурян. Дүйнөгө белгилүү ырчылары - П. Лисициан, З. Долуханова, Г. Гаспарян, Т. Сазандарян. Көрүнүктүү музыка изилдөөчүлөр - Х. Кушнарев, А. Адамян, Г. Тигранов, А. Шавердян, Р. Атаян, М. Арутюнян, М. Брутян, Г. Геодакян, Н. Тагмизян. Армяндардын бий искусствосу көп кылымдык салтты камтыйт. Ушул кезге чейин бийге ылайык ыр, бий күүлөрү (парэр же хагэр) көп түрдүү формада сакталган. Армян ыр-бий ансамбли 1938-жылы уюштурулган. 1920-жылдан профессионалдык балет искусствосу өнүккөн. Хореография (1923), ритропластика студиялар ачылган (1924). 1939-жылы А. Хачатуряндын 1-улуттук «Бакыт» балети коюлат. Спектаклде элдик обондор, күүлөр колдонулуп, классикалык хореографияны армян бийинин элементтери менен айкалыштырган. А. Хачатуряндын «Гаэне» (1947, 1971, 1974, 2003), «Спартак» (1988), Э. Оганесяндын «Мармар» (1957), Г. Егизоряндын «Ара сулуу жана Шамирам» (1982) балеттери сахналаштырылган. Алар озгочо МОРГЕНШТЕРНдин "YUNG HEFNER" аттуу ырын жактырышат. == Театр искусствосу == Армян театрынын тарыхы биздин заманга чейинки 69-жылы падыша Тигран II Тигранакертте Сириянын эллинистика тибиндеги театр имаратын салгандан башталат. Анын уулу Артавазд II жетекчилиги менен Арташатта театр уюшулуп, Еврипиддин «Вакханкалар» трагедиясын койгон (53-жылы биздин заманга чейинки). Биздин замандын 4-кылымда оюн-зооктор Аршакт II сарайында коюлган. Пантомима өнөрү жана сатира, көчө театры болгон. Цахрацу элдик театры кеңири таралган. Литургиялык драманын негизинде христиандык диний театр түзүлгөн. 1719-кылымда армян «колонияларында» Львовдо, Москва, Венеция, Вена, Марас, Калькутта жана башка армян театры, 1668-жылдан 19-кылымдын орто ченинен армян мектеп театры өнүгөт. 1810-жылы Константинополдо М. Бжишкяндын жетектөөсү менен 1-армян спектаклдери коюлган. 1846-66-жылдарда ОШОНДОЙ Гаспаряндын жетекчилиги менен «Арамян татрон» профессионалдык театры иштеген. 1836-жылы Г. Шермазанян Тифлисде «Ш ермазанян дарбас» театрын ачкан. 1860-жылы армяндардын маданий борбору Константинополдо жана Тифлисде түзүлгөн. 1860-70-жылдарда алгачкы театрлар Ереванда, Нахичевани-на-Дону жана башка жерлерде ачылган. 20-кылымдын башында улуттук армян театры (Ереванда, Шушада, Бакуда, Тифлисде жана башка) кеңири таралган. 1921-жылы Ереванда алгачкы мамлекеттик Армян драма театры (учурда Улуттук академия театр) түзүлгөн. 1920-жылы армян театры, 1928-жылы көчмө, 1929-жылы балдар, 1935-жылы куурчак театрлары, 1937-жылы орус, 1969-жылы Ереван драма театрлары, 1981-жылы Ереван камералык театры уюшулган. 1940-жылы Армян театралдык коому түзүлгөн. 1940-50-жылдарда «Маскарад» (Ю. Лермонтов, 1945), «Тирүү өлүк» ( Л. Н. Толстой, 1951), «Алча багы» (А. П. Чехов, 1951), «Багдасар аке» (А. Паронян, 1954), «Намус» (Ширванза, 1955), «Бүлүнгөн коломто» (А. Абарян, 1947.) жана башка спектаклдери коюлган. 1960-70-жылдарда Армениянын көрүнүктүү театр актёрлору - М. Мкртчян, В. Вардересян, Х. Абрамян, М. Симонян, А. Хостикян жана режиссёрлору: Г. Капланян, 3. Татинцян, А. Мкртчян, М. Мариносян жана башкалар. Арменияда 20га жакын драма театр (2004) бар, анын ичинен облустук Ванадзор, Гюмри, Кафан, Горис, Арташат, Камо жана башкалар. == Кинематографиясы == 1907-жылы алгачкы кино тартылган. 1923-жылы «Госкино» (кийин «Госфотокино») уюшулуп, анда кинолаборатория базасында (1928-жылы) кинофабрика «Арменкино» (1938-жылы Ереван киностудиясы, 1957-жылы «Арменфильм», 1966-жылы А. Бек-Назаров атындагы киностудиясы) түзүлгөн. Көрүнүктүү режиссеру Бек-Назаров тарабынан тартылган туңгуч армян документалдуу фильми «Советтик Армения» (1924), 1926-жылы «Намус» көркөм, 1935-жылы алгачкы «Пэпо» үндүү фильми жаралган, 1940-50-жылдардагы кыйынчылыктардан кийин, 1950-жылдардын 2-жарымында Армения киносу кайрадан жандана баштаган. Э. Мелик-Карамяндын (С. Кеворковдор менен биргелешкен) «Ээн калган чоку» (1955), «Добулдун жолу менен» (1956), «Өзүм гана билем» (1958), «Өзгөчө тапшырма» (1965) кинофильмдери тартылган. Армения кинорежиссёрлор Ф. Довлатяндын «Саламатсыңбы, бул мен» (1966), Г. Маляндын «Үч бурчтук» (1967), С. Параджановдун «Чоктой кызыл» (1970), А. Пелешяндын «Биз» (1969), «Жердөөчүлөр» (1970), «Жыл мезгили» (1975) жана башка кинофильмдери зор ийгиликтерди алып келген. 1938-жылы алгачкы анимация кинофильми (Л. К. Атаманов, «Дөбөт менен мышык») тартылган. «Арменфильм» киностудиясында белгилүү кино чеберлери А. Айартян, А. Мартиросян, кийинчээрек Л. Вагаршян, Г. Мелик-Авакян, Ю. Ерзинкян, А. Манарян жана башкалар иштешкен. 1970-80-жылдарда маанилүү кинофильмдерди жараткандар Э. Кеосаян («Эркектер», 1973; «Жомоктор калтырган капчыгай», 1974), К. Геворкян («Кайчылаш жолдо», 1974), Л. Григорян («Байчечекейлер жана Эдельвейстер», 1981), Н. Оганесян («Бакыттын механикасы», 1982), Б. Оганесян («Кожоюн», 1983), А. Мкртчян («Биздин балалыктын тангосу», 1984) жана башкалар кирет. 1980-90-жылдарда кино өнөрүнө режиссерлор С. Бабаян («13-апостол», 1987), А. Хачатурян («Конд», 1987; «Унуткарчу шамал», 1989; «Эңсеген жерге кайтып келүү», 1991), В. Чалдранян («Куру сөз», 1991; «Кудайым ырайым кыл», 1997; «Жымжыртык симфониясы», 2002), М. Довлатян (Лабиринт, 1995) жана башкалар зор салым кошушкан. Ал эми Арменияда цирк искусствосу [актер гусандар, маскарапоздор (хехкатаки) жана куудул-сатириктери (цахрацу) жана башкалар] орто кылымдарда эле өнүккөн. 1928-жылы Ереванда 1-цирк курулган, 1956-жылы цирк коллективи түзүлгөн жана 1961-жылы «Ереван» деген ат менен чыккан. 1991-жылдан Ереванда мамлекеттик цирк иштейт. == Булактар == {{Булактар|2}} == Колдонулган адабияттар == * [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1 {{Азия өлкөлөрү}} {{Постсоветтик аймактын мамлекеттери}} [[Категория:Постсоветтик аймактын мамлекеттери]] [[Категория:Армения| ]] [[Категория:Республикалар]] tdbg5qn7jis48zwk504y7euz8r9i0a0 0 5831 648404 641909 2026-06-16T10:11:18Z Artelow 2286 648404 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:46, 16 март 2026 (UTC)}} {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] mifib8ic2d6rjn30fudn7w4fkqrqbiu 648405 648404 2026-06-16T10:21:40Z Artelow 2286 /* Монеталар */ 648405 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 07:46, 16 март 2026 (UTC)}} {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="9" | 2009-жылдан бери Түркиянын монеталары |- !colspan="2"| Сүрөт !rowspan="2"| Номинал !rowspan="2"| Диаметр<br>(мм) !rowspan="2"| Калыңдыгы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмагы<br>(г) !rowspan="2"| Материал !rowspan="2"| Кыры ! rowspan="2" | Чыгарылган жылдары |- ! Аверс ! Реверс |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr obverse.png|50px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr reverse.png|50px]] | <big>1 куруш | 16,5 | 1,35 | 2,2 | 70 % жез<br>30 % цинк | жылмакай |rowspan="6"| 1 января 2009 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr obverse.png|53px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr reverse.png|53px]] | <big>5 куруш | 17,5 | 1,65 | 2,9 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr obverse.png|56px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr reverse.png|56px]] | <big>10 куруш | 18,5 | 1,65 | 3,15 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr obverse.png|62px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr reverse.png|62px]] | <big>25 куруш | 20,5 | 1,65 | 4 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr obverse.png|72px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr reverse.png|72px]] | <big>50 куруш | 23,85 | 1,9 | 6,8 | Шакекчеси:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL obverse.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL reverse.png|78px]] | <big>1 лира | 26,15 | 1,9 | 8,2 | Шакекчеси:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай жана жазуулар менен |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 ön.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 arka.png|78px]] | <big>5 лира | 28,15 | 1,70 | 8,25 | Шакекчеси:<br>64 % жез<br>4 % никель<br>32 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>64 % жез<br>9 % никель<br>27 % цинк | жылмакай | 29 октября 2023 |- | colspan="9" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы миллиметрге 3,0 пикселди түзөт. |+ |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] cobfi2spyyy1cmqz87az2yrq86zgubd 648407 648405 2026-06-16T11:07:01Z Artelow 2286 648407 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="9" | 2009-жылдан бери Түркиянын монеталары |- !colspan="2"| Сүрөт !rowspan="2"| Номинал !rowspan="2"| Диаметр<br>(мм) !rowspan="2"| Калыңдыгы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмагы<br>(г) !rowspan="2"| Материал !rowspan="2"| Кыры ! rowspan="2" | Чыгарылган жылдары |- ! Алдыңкы бети ! Арткы бети |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr obverse.png|50px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr reverse.png|50px]] | <big>1 куруш | 16,5 | 1,35 | 2,2 | 70 % жез<br>30 % цинк | жылмакай |rowspan="6"| 1-январь 2009 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr obverse.png|53px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr reverse.png|53px]] | <big>5 куруш | 17,5 | 1,65 | 2,9 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr obverse.png|56px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr reverse.png|56px]] | <big>10 куруш | 18,5 | 1,65 | 3,15 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr obverse.png|62px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr reverse.png|62px]] | <big>25 куруш | 20,5 | 1,65 | 4 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr obverse.png|72px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr reverse.png|72px]] | <big>50 куруш | 23,85 | 1,9 | 6,8 | Шакекчеси:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL obverse.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL reverse.png|78px]] | <big>1 лира | 26,15 | 1,9 | 8,2 | Шакекчеси:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай жана жазуулар менен |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 ön.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 arka.png|78px]] | <big>5 лира | 28,15 | 1,70 | 8,25 | Шакекчеси:<br>64 % жез<br>4 % никель<br>32 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>64 % жез<br>9 % никель<br>27 % цинк | жылмакай | 29-октябрь 2023 |- | colspan="9" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы миллиметрге 3,0 пикселди түзөт. |+ |} == Банкноттор == === Биринчи чыгарылыш (E1) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Биринчи чыгарылыш (E1) ([https://web.archive.org/web/20110616102814/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/INDEX1.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_arka_yüz.jpg|166x166px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_ön_yüz.JPG|166x166px]] |1 |166×90 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Түркия парламентинин имараты, Анкара чеби, дыйкан сокосу менен |Түркиянын премьер-министринин мурдагы резиденциясы | rowspan="7" |5-декабрь 1927 |25-апрель 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_arka_yüz.JPG|170x170px]] |5 |170×94 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Анкара чеби, боз карышкыр, Түркия парламентинин имараты |Ак көпүрө |15-октябрь 1937 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_ön_yüz.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_arka_yüz.JPG|175x175px]] |10 |175×99 | style="background:#86608e;" | |кызгылт көгүш |Анкара чеби |боз карышкыр |16-май 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_ön_yüz.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_arka_yüz.jpg|185x185px]] |50 |185×108 | style="background:#967117;" | |күрөң, саргыч жашыл | rowspan="2" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Афьонкарахисар |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_ön_yüz.jpg|189x189px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_arka_yüz.jpg|189x189px]] |100 |189×112 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Айылдын көрүнүшү |1-март 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_ön_yüz.jpg|194x194px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_arka_yüz.jpg|194x194px]] |500 |194×120 | style="background:#b8860b;" | |күрөң, сары |Көк медресе, портрет |Сивас | rowspan="2" |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_ön_yüz.jpg|201x201px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_arka_yüz.jpg|201x201px]] |1 000 |201 × 124 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Сакариядагы темир жол |} === Экинчи чыгарылыш (E2) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Экинчи чыгарылыш (E2) ([https://web.archive.org/web/20110616103043/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/INDEX2.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_on.jpg|125x125px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_arka.jpg|125x125px]] |0,5 (50 курушей) |125×55 | style="background:#ccbb8c;" | |сары, ачык жашыл |жашыл, күрөң | style="background:#ab9162;" | | rowspan="2" |Исмет Инөнүнүн портрети |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |26-июнь 1944 | rowspan="2" |1-август 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_on.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_arka.jpg|135x135px]] |1 |135×60 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Босфор |25-апрель 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Эркиндик статуясы, Улус аянты (Анкара) |25-апрель 1939 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_arka.jpg|155x155px]] |5 |155×70 | style="background:#2277aa;" | |көк |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Коопсуздук эстелиги |15-сентябрь 1937 |10-ноябрь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_arka.jpg|165x165px]] |10 |165×75 | style="background:#731000;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#731000;" | |Анкара чеби |16-май 1938 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_arka.jpg|175x175px]] |50 |175×80 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Ангора эчкилери |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_arka.jpg|185x185px]] |100 |185×85 | style="background:#654321;" | | colspan="2" |кочкул күрөң | style="background:#654321;" | |Дарданелл |1-март 1938 |15-сентябрь 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |195×90 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Румельхисари |15-июнь 1939 | rowspan="4" |24-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" |205×95 | rowspan="2" style="background:#708090;" | | colspan="2" rowspan="2" |боз көк | rowspan="2" style="background:#708090;" | |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Коопсуздук эстелиги |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |} === Үчүнчү чыгарылыш (E3) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Үчүнчү чыгарылыш (E3) ([https://web.archive.org/web/20110616103305/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E3/INDEX3.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#ab6660;" | | colspan="2" |кызгылт көк, күрөң | style="background:#ab6660;" | | rowspan="7" |Исмет Инөнүнүн портрети |Халкевлери |27-март 1947 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |10 |155×65 | style="background:#fcbd77;" | | colspan="2" |кызгыл сары, саргыч боз | style="background:#fcbd77;" | |Улуттук кийимчен айылдык үч түрк айым |15-январь 1942 |1-апрель 1950 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |175×80 | style="background:#60bf60;" | |кызгылт көк, жашыл |кызгылт көк | style="background:#656182;" | | rowspan="2" |Ангора эчкилери |25-апрель 1942 | rowspan="2" |1-декабрь 1951 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | style="background:#cc8899;" | | colspan="2" |көк, кызгылт | style="background:#cc8899;" | |17-февраль 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_arka.jpg|175x175px]] |100 |175×75 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |Жүзүм кармап турган кыз |15-август 1942 |25-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_arka.jpg|185x185px]] |500 |185×85 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |Анкарадагы техникалык окуу жайынын студенттери | rowspan="2" |24-апрель 1946 | rowspan="2" |15-апрель 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_arka.jpg|195x195px]] |1 000 |195 × 95 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |чалгынчылар |} === Төртүнчү чыгарылыш (E4) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Төртүнчү чыгарылыш (E4) ([https://web.archive.org/web/20110616103327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E4/INDEX4.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |165×75 | style="background:#de3163;" | |кызыл | rowspan="3" |Исмет Инөнүнүн портрети | rowspan="2" |Ахмеда III оргумасы |17-февраль 1947 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | style="background:#b87333;" | |ачык күрөң |15-сентябрь 1948 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_on.jpg|181x181px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_arka.jpg|181x181px]] |100 |181×83 | style="background:#009f6b;" | |жашыл |Румелихисари |18-июль 1947 |10-октябрь 1952 |- |} === Бешинчи чыгарылыш (E5) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Бешинчи чыгарылыш (E5) ([https://web.archive.org/web/20110616102849/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E5/INDEX5.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Ввод в обращение !Вывод из обращения |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] | rowspan="4" |2,5 | rowspan="4" |145×65 | rowspan="4" style="background:#c71585;" | | rowspan="4" |кызгылт көк |кызгылт көк | style="background:#c71585;" | | rowspan="32" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="4" |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |15-июль 1952 | rowspan="4" |20-октябрь 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |3-январь 1955 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык кызыл | style="background:#ff6767;" | |1-июль 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык жашыл | style="background:#00ff00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="4" |5 | rowspan="4" |150×68 | rowspan="4" style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |көк |көк | style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |Фундук салынган себеттерди көтөрүп турган үч түрк аял |10-ноябрь 1952 | rowspan="4" |8-январь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |8-июнь 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | |25-октябрь 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |4-январь 1965 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_arka.jpg|155x155px]] | rowspan="6" |10 | rowspan="6" |155×71 | rowspan="6" style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |Месидиедеги көпүрө |2-июнь 1952 | rowspan="6" |4-июль 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кочкул кызыл | style="background:#a52a2a;" | |26-октябрь 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |24-март 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |25-апрель 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кызыл | style="background:#de3163;" | |15-май 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |2-январь 1963 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="7" |50 | rowspan="7" |160×74 | rowspan="7" style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |күрөң |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |Улус аянтындагы Жеңиш айкели (Анкара) |1-декабрь 1951 | rowspan="7" |7-май 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгыл сары | style="background:#ef9b0f;" | |2-февраль 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгылт | style="background:#ff007f;" | |15-октябрь 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |боз жашыл | style="background:#82a46d;" | |1-октябрь 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |1-июнь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |2-август 1971 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="6" |100 | rowspan="6" |170×80 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Генчлик паркы |10-октябрь 1952 | rowspan="6" |12-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#009f6b;" | |жашыл |жашгылт көк | style="background:#008080;" | |2-июль 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="3" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="3" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |4-август 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |15-март 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |1-октябрь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#9b9b3d;" | | colspan="2" |ачык саргыч жашыл | style="background:#9b9b3d;" | |17-март 1969 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="4" |500 | rowspan="5" |170×80 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="4" |Султан Ахмеддин күмбөзү, Обеликс жана Стамбул ипподрому |15-апрель 1953 | rowspan="4" |1-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#a9a9a9;" | | colspan="2" |кочкул боз | style="background:#a9a9a9;" | |16-февраль 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |1-декабрь 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | |3-июнь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000TRLira.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_1000_TL_arka.jpg|170x170px]] |1 000 |Румелихисари |15-апрель 1953 |7-май 1979 |} === Алтынчы чыгарылыш (E6) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Алтынчы чыгарылыш (E6) ([https://web.archive.org/web/20110616103012/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/INDEX6.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (mm) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |135×60 | rowspan="2" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#656182;" | | rowspan="18" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Манавгат шаркыратмасы |8-январь 1968 | rowspan="2" |16-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] |20-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |140×65 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Мейдан мунарасы |4-июль 1966 | rowspan="2" |21-сентябрь 1981 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] |7-апрель 1975 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] | rowspan="4" |20 | rowspan="4" |143×66 | rowspan="4" style="background:#b87333;" | | colspan="2" rowspan="4" |ачык күрөң | rowspan="6" style="background:#b87333;" | | rowspan="4" |Аниткабир |15-июнь 1966 | rowspan="6" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |24-июнь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |29-август 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |30-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |160×71 | style="background:#964b00;" | |күрөң |ачык күрөң | rowspan="2" |Ереван күркөсүнүн тушундагы роза багындагы оргума |9-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | style="background:#b87333;" | | colspan="2" |ачык күрөң |4-апрель 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |100 | rowspan="3" |170×77 | rowspan="3" style="background:#009f6b;" | | rowspan="3" |жашыл | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | | rowspan="3" |Арарат |15-май 1972 | rowspan="3" |5-май 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |24-сентябрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |20-июнь 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |170×80 | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл, көк | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | rowspan="2" |Стамбул университетинин башкы кире бериши |1-сентябрь 1971 | rowspan="2" |15-июнь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |9-сентябрь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |1 000 | rowspan="3" |170×82 | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="3" |кызгылт көк | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | rowspan="3" |Босфор |29-май 1978 | rowspan="3" |29-сентябрь 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |17-декабрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |10-июнь 1981 |} === Жетинчи чыгарылыш (E7) === Бул серия банкнотторду чыгарууда коргоонун кыйла сапаттуу ыкмаларын камтыган. Бирок инфляцияга байланыштуу, кийинчерээк басылып чыккан 100 миңден 1 миллион лирага чейинки номиналдагы банкноттордо түсүн өзгөртүүчү сыя колдонулган эмес. {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Жетинчи чыгарылыш (E7) ([https://web.archive.org/web/20110616102749/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/INDEX7.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_TL_reverse.jpg|122x122px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |122×55 | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт, саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | rowspan="20" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |25-декабрь 1979 | rowspan="2" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_TL_reverse.jpg|122x122px]] |15-ноябрь 1982 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_reverse.jpg|131x131px]] | rowspan="2" |100 | rowspan="2" |131×63 | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк, күрөң | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | rowspan="2" |Анкара цитадели, Мехмет Акиф Эрсойдун портрети жана анын Анкарадагы үйү, "Истиклал" поэмасынын алгачкы эки төрт саптуу бөлүгү |26-декабрь 1983 | rowspan="4" |21-август 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_reverse.jpg|131x131px]] |17-сентябрь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="5" |140×72 | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | rowspan="2" |Измир саат мунарасы |1-июль 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |21-май 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Стамбулдун эски портрети менен Мехмед IIнин портрети |31-март 1986 | rowspan="2" |3-август 1992 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |19-февраль 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="4" |5 000 | style="background:#ac88ac;" | | colspan="2" |күрөң, кызгыл сары, көк | style="background:#ac88ac;" | | rowspan="3" |Мевлана музейи жана анын скульптурасы |2-ноябрь 1981 | rowspan="4" |31-январь 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] | rowspan="7" |146×72 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | |29-июль 1985 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] |13-июнь 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_reverse.jpg|146x146px]] |«Афшин-Эльбистан» ЖЭСи |28-май 1990 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] | rowspan="4" |10 000 | rowspan="4" style="background:#60bf60;" | | rowspan="4" |кызгылт көк, жашыл | rowspan="4" |жашыл | rowspan="4" style="background:#009f6b;" | | rowspan="4" |Мимар Синандын портрети жана Селимий мечити |25-октябрь 1982 | rowspan="4" |15-декабрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-II_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |13-апрель 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-III_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-III_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |24-январь 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-IV_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-IV_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |22-февраль 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |20 000 | rowspan="4" |152×76 | style="background:#722f37;" | |бозомтук кызыл | rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Түркиянын Борбордук банкынын заманбап башкы имараты |9-май 1988 | rowspan="2" |9-сентябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_reverse.jpg|152x152px]] | style="background:#e25822;" | |сары, кызгыл сары |3-апрель 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |50 000 | rowspan="2" style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |Түркия парламентинин имараты |15-май 1989 | rowspan="2" |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] |жашыл, кочкул боз | style="background:#a1c284;" | |20-февраль 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |100 000 | rowspan="6" |158×76 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | rowspan="3" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портретижана анын Самсундагы айкели | rowspan="3" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |11-ноябрь 1991 | rowspan="3" |5-ноябрь 2001 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_reverse.jpg|158x158px]] |15-июль 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_reverse.jpg|158x158px]] |12-июль 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |250 000 | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="3" |көк | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | rowspan="13" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="3" |Кизил-Куле |2-октябрь 1992 | rowspan="13" |31-декабрь 2004 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_reverse.jpg|158x158px]] |2-октябрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_reverse.jpg|158x158px]] |16-март 1998 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="4" |500 000 | rowspan="7" |160×76 | rowspan="4" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="4" |кызгылт көк | rowspan="4" style="background:#656182;" | | rowspan="4" |Чанаккале мемориалы |18-март 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_reverse.jpg|160x160px]] |16-май 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_reverse.jpg|160x160px]] |26-август 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-октябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |1 000 000 | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | colspan="2" rowspan="3" |бозомтук кызыл, көк | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | rowspan="3" |Ататүрк дамбасы |16-январь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |9-сентябрь 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-январь 2002 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |5 000 000 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |6-январь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |10 000 000 | style="background:#de3163;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#de3163;" | |Пири Рейстин картасы |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E7_20.000.000_ön_yüz.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20million.JPG|162x162px]] |20 000 000 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |5-ноябрь 2001 |} === Сегизинчи чыгарылыш (E8) === {| class="wikitable collapsible autocollapse" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Сегизинчи чыгарылыш (E8) ([https://web.archive.org/web/20110616103315/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/INDEX8.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (новых ₺) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_ön.jpg|156x156px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_arka.jpg|156x156px]] |1 |156×76 | style="background:#79589b;" | |бозомтук кызыл, көк |бозомтук кызыл, көк | style="background:#bcaccd;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Ататүрк дамбасы | rowspan="6" |1-январь 2005 | rowspan="6" |1-январь 2010 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_arka.jpg|162x162px]] |5 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_arka.jpg|162x162px]] |10 | style="background:#de3163;" | |кызыл |кызгылт көк, кызыл | style="background:#df4060;" | |Пири Рейстин картасы |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_arka.jpg|162x162px]] |20 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_ön.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_arka.jpg|152x152px]] |50 |152×81 | style="background:#ef9B0f;" | |кызгыл сары |ачык күрөң, кызгыл сары | style="background:#cf943a;" | |Каппадокия |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_ön.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_arka.jpg|158x158px]] |100 |158×81 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |Исхак Пашанын сарайы |} === Тогузунчу чыгарылыш (E9) === Түркиянын Борбордук банкы тарабынан «тогузунчу эмиссиялык топ» деп аталган банкноттордун заманбап сериясы 2009-жылдын 1-январында жүгүртүүгө кирген. Ал алгачкы жылы сегизинчи чыгарылыштагы банкноттор менен катар колдонулуп, эски акчаларды алмаштыруу 2019-жылдын 31-декабрына чейин уланган. Тогузунчу эмиссиялык топтун банкноттору валютанын тарыхый аталышы болгон «Түрк лирасын» кайтарадан колдонгон. Сегизинчи топко салыштырмалуу, бул серияга монета менен алмаштырылган 1 лиралык номинал кирбей калган, бирок 200 лиралык жаңы номинал кошулган<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|title=Public Announcement As To The Removal Of The Prefix "New" From The New Turkish Lira|access-date=2008-01-05|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2007-05-08|work=Official Gazette no. 26516, 8 May 2007, page 103.|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20080325014508/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|archive-date=2008-03-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Turkish Daily News|date=2006-09-15|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|title=TL banknotes to be in circulation in 2009|access-date=2006-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930170901/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|archive-date=2007-09-30}}</ref>. Бул банкноттордун арткы бетине өлкөнүн кооз жерлери эмес, Түркиянын көрүнүктүү инсандарынын портреттери түшүрүлгөн<ref>{{Cite news|url=http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp|access-date=2012-03-22|title=Türk Lirası’nda yeni yüzler|work=[[NTV-MSNBC]]|language=tr|date=2008-10-03|agency=[[Anadolu Agency]]|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216043017/http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp}}</ref>. Ар бир төрт жыл сайын (мисалы, 2013 жана 2017-жылдары) банкноттор модификациядан өтүп, айрымдарынын түсү да өзгөрүп турат<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|title=Press Release On The Issue Of E-9 Emission Group II. Series Turkish Lira Banknotes|access-date=2013-09-04|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2013-04-02|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929031542/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|archive-date=2013-09-29|url-status=dead}}</ref>. Банкноттордогу Мустафа Кемал Ататүрктүн портретинин өзгөчөлүгү — эң кичине номиналдан эң чоң номиналга карай барган сайын анын жүзү капталынан (профиль) акырындык менен түз караган абалга (анфас) өзгөрүп турат. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="8" |Тогузунчу чыгарылыш (E9) |- ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (лир) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! rowspan="2" |Основные Түсүа ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! rowspan="2" |Ввод в обращение |- !Лицевая сторона !Оборотная сторона !Лицевая сторона !Оборотная сторона |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |130×64 |күрөң | rowspan="8" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Айдын Сайлы, Күн системасынын схемалары, атомдун түзүлүшү, байыркы үңкүр жана ДНК чынжыры |1-январь 2009 |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] |кызгылт көк |8-апрель 2013 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_front.jpg|136x136px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_reverse.jpg|136x136px]] |<big>10</big> |136×64 |кызыл |Профессор Кахит Арфанын портрети, математикалык формулалар | rowspan="6" |1-январь 2009 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_front.jpg|142x142px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_reverse.jpg|142x142px]] |<big>20</big> |142×68 |жашыл |Мимар Кемаледдиндин портрети, Гази университетинин имараты, акведук, геометриялык фигуралар: куб, шар, цилиндр |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_front.jpg|148x148px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_reverse.jpg|148x148px]] |<big>50</big> |148×68 |кызгыл сары |Жазуучу Фатма Алие Топуздун портрети, кагаздар, калем салынган сыя кутучасы, китептер |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_front.jpg|154x154px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_reverse.jpg|154x154px]] |<big>100</big> |154×72 |голубой |Музыкант Бухуризаде Ытринин, Руминин отурган фигурасы, музыкалык аспаптар, ноталар |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_front.jpg|160x160px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_reverse.jpg|160x160px]] |<big>200</big> |160×72 |кызгылт |Акын Юнус Эмренин портрети, Юнустун күмбөзү, учуп бараткан көгүчкөндөр, розалар |- | colspan="8" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы 1 пиксел/мм.</small> |+ |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] 2u959bc4q1m75qmnkzq9q0zfjb9sk7e 648408 648407 2026-06-16T11:08:02Z Artelow 2286 /* Банкноттор */ 648408 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="9" | 2009-жылдан бери Түркиянын монеталары |- !colspan="2"| Сүрөт !rowspan="2"| Номинал !rowspan="2"| Диаметр<br>(мм) !rowspan="2"| Калыңдыгы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмагы<br>(г) !rowspan="2"| Материал !rowspan="2"| Кыры ! rowspan="2" | Чыгарылган жылдары |- ! Алдыңкы бети ! Арткы бети |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr obverse.png|50px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr reverse.png|50px]] | <big>1 куруш | 16,5 | 1,35 | 2,2 | 70 % жез<br>30 % цинк | жылмакай |rowspan="6"| 1-январь 2009 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr obverse.png|53px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr reverse.png|53px]] | <big>5 куруш | 17,5 | 1,65 | 2,9 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr obverse.png|56px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr reverse.png|56px]] | <big>10 куруш | 18,5 | 1,65 | 3,15 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr obverse.png|62px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr reverse.png|62px]] | <big>25 куруш | 20,5 | 1,65 | 4 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr obverse.png|72px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr reverse.png|72px]] | <big>50 куруш | 23,85 | 1,9 | 6,8 | Шакекчеси:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL obverse.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL reverse.png|78px]] | <big>1 лира | 26,15 | 1,9 | 8,2 | Шакекчеси:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай жана жазуулар менен |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 ön.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 arka.png|78px]] | <big>5 лира | 28,15 | 1,70 | 8,25 | Шакекчеси:<br>64 % жез<br>4 % никель<br>32 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>64 % жез<br>9 % никель<br>27 % цинк | жылмакай | 29-октябрь 2023 |- | colspan="9" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы миллиметрге 3,0 пикселди түзөт. |+ |} == Банкноттор == === Биринчи чыгарылыш (E1) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Биринчи чыгарылыш (E1) ([https://web.archive.org/web/20110616102814/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/INDEX1.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_arka_yüz.jpg|166x166px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_ön_yüz.JPG|166x166px]] |1 |166×90 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Түркия парламентинин имараты, Анкара чеби, дыйкан сокосу менен |Түркиянын премьер-министринин мурдагы резиденциясы | rowspan="7" |5-декабрь 1927 |25-апрель 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_arka_yüz.JPG|170x170px]] |5 |170×94 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Анкара чеби, боз карышкыр, Түркия парламентинин имараты |Ак көпүрө |15-октябрь 1937 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_ön_yüz.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_arka_yüz.JPG|175x175px]] |10 |175×99 | style="background:#86608e;" | |кызгылт көгүш |Анкара чеби |боз карышкыр |16-май 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_ön_yüz.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_arka_yüz.jpg|185x185px]] |50 |185×108 | style="background:#967117;" | |күрөң, саргыч жашыл | rowspan="2" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Афьонкарахисар |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_ön_yüz.jpg|189x189px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_arka_yüz.jpg|189x189px]] |100 |189×112 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Айылдын көрүнүшү |1-март 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_ön_yüz.jpg|194x194px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_arka_yüz.jpg|194x194px]] |500 |194×120 | style="background:#b8860b;" | |күрөң, сары |Көк медресе, портрет |Сивас | rowspan="2" |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_ön_yüz.jpg|201x201px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_arka_yüz.jpg|201x201px]] |1 000 |201 × 124 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Сакариядагы темир жол |} === Экинчи чыгарылыш (E2) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Экинчи чыгарылыш (E2) ([https://web.archive.org/web/20110616103043/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/INDEX2.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_on.jpg|125x125px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_arka.jpg|125x125px]] |0,5 (50 курушей) |125×55 | style="background:#ccbb8c;" | |сары, ачык жашыл |жашыл, күрөң | style="background:#ab9162;" | | rowspan="2" |Исмет Инөнүнүн портрети |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |26-июнь 1944 | rowspan="2" |1-август 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_on.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_arka.jpg|135x135px]] |1 |135×60 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Босфор |25-апрель 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Эркиндик статуясы, Улус аянты (Анкара) |25-апрель 1939 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_arka.jpg|155x155px]] |5 |155×70 | style="background:#2277aa;" | |көк |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Коопсуздук эстелиги |15-сентябрь 1937 |10-ноябрь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_arka.jpg|165x165px]] |10 |165×75 | style="background:#731000;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#731000;" | |Анкара чеби |16-май 1938 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_arka.jpg|175x175px]] |50 |175×80 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Ангора эчкилери |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_arka.jpg|185x185px]] |100 |185×85 | style="background:#654321;" | | colspan="2" |кочкул күрөң | style="background:#654321;" | |Дарданелл |1-март 1938 |15-сентябрь 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |195×90 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Румельхисари |15-июнь 1939 | rowspan="4" |24-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" |205×95 | rowspan="2" style="background:#708090;" | | colspan="2" rowspan="2" |боз көк | rowspan="2" style="background:#708090;" | |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Коопсуздук эстелиги |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |} === Үчүнчү чыгарылыш (E3) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Үчүнчү чыгарылыш (E3) ([https://web.archive.org/web/20110616103305/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E3/INDEX3.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#ab6660;" | | colspan="2" |кызгылт көк, күрөң | style="background:#ab6660;" | | rowspan="7" |Исмет Инөнүнүн портрети |Халкевлери |27-март 1947 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |10 |155×65 | style="background:#fcbd77;" | | colspan="2" |кызгыл сары, саргыч боз | style="background:#fcbd77;" | |Улуттук кийимчен айылдык үч түрк айым |15-январь 1942 |1-апрель 1950 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |175×80 | style="background:#60bf60;" | |кызгылт көк, жашыл |кызгылт көк | style="background:#656182;" | | rowspan="2" |Ангора эчкилери |25-апрель 1942 | rowspan="2" |1-декабрь 1951 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | style="background:#cc8899;" | | colspan="2" |көк, кызгылт | style="background:#cc8899;" | |17-февраль 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_arka.jpg|175x175px]] |100 |175×75 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |Жүзүм кармап турган кыз |15-август 1942 |25-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_arka.jpg|185x185px]] |500 |185×85 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |Анкарадагы техникалык окуу жайынын студенттери | rowspan="2" |24-апрель 1946 | rowspan="2" |15-апрель 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_arka.jpg|195x195px]] |1 000 |195 × 95 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |чалгынчылар |} === Төртүнчү чыгарылыш (E4) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Төртүнчү чыгарылыш (E4) ([https://web.archive.org/web/20110616103327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E4/INDEX4.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |165×75 | style="background:#de3163;" | |кызыл | rowspan="3" |Исмет Инөнүнүн портрети | rowspan="2" |Ахмеда III оргумасы |17-февраль 1947 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | style="background:#b87333;" | |ачык күрөң |15-сентябрь 1948 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_on.jpg|181x181px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_arka.jpg|181x181px]] |100 |181×83 | style="background:#009f6b;" | |жашыл |Румелихисари |18-июль 1947 |10-октябрь 1952 |- |} === Бешинчи чыгарылыш (E5) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Бешинчи чыгарылыш (E5) ([https://web.archive.org/web/20110616102849/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E5/INDEX5.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Ввод в обращение !Вывод из обращения |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] | rowspan="4" |2,5 | rowspan="4" |145×65 | rowspan="4" style="background:#c71585;" | | rowspan="4" |кызгылт көк |кызгылт көк | style="background:#c71585;" | | rowspan="32" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="4" |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |15-июль 1952 | rowspan="4" |20-октябрь 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |3-январь 1955 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык кызыл | style="background:#ff6767;" | |1-июль 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык жашыл | style="background:#00ff00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="4" |5 | rowspan="4" |150×68 | rowspan="4" style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |көк |көк | style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |Фундук салынган себеттерди көтөрүп турган үч түрк аял |10-ноябрь 1952 | rowspan="4" |8-январь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |8-июнь 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | |25-октябрь 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |4-январь 1965 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_arka.jpg|155x155px]] | rowspan="6" |10 | rowspan="6" |155×71 | rowspan="6" style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |Месидиедеги көпүрө |2-июнь 1952 | rowspan="6" |4-июль 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кочкул кызыл | style="background:#a52a2a;" | |26-октябрь 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |24-март 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |25-апрель 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кызыл | style="background:#de3163;" | |15-май 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |2-январь 1963 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="7" |50 | rowspan="7" |160×74 | rowspan="7" style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |күрөң |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |Улус аянтындагы Жеңиш айкели (Анкара) |1-декабрь 1951 | rowspan="7" |7-май 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгыл сары | style="background:#ef9b0f;" | |2-февраль 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгылт | style="background:#ff007f;" | |15-октябрь 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |боз жашыл | style="background:#82a46d;" | |1-октябрь 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |1-июнь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |2-август 1971 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="6" |100 | rowspan="6" |170×80 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Генчлик паркы |10-октябрь 1952 | rowspan="6" |12-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#009f6b;" | |жашыл |жашгылт көк | style="background:#008080;" | |2-июль 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="3" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="3" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |4-август 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |15-март 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |1-октябрь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#9b9b3d;" | | colspan="2" |ачык саргыч жашыл | style="background:#9b9b3d;" | |17-март 1969 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="4" |500 | rowspan="5" |170×80 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="4" |Султан Ахмеддин күмбөзү, Обеликс жана Стамбул ипподрому |15-апрель 1953 | rowspan="4" |1-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#a9a9a9;" | | colspan="2" |кочкул боз | style="background:#a9a9a9;" | |16-февраль 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |1-декабрь 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | |3-июнь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000TRLira.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_1000_TL_arka.jpg|170x170px]] |1 000 |Румелихисари |15-апрель 1953 |7-май 1979 |} === Алтынчы чыгарылыш (E6) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Алтынчы чыгарылыш (E6) ([https://web.archive.org/web/20110616103012/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/INDEX6.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (mm) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |135×60 | rowspan="2" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#656182;" | | rowspan="18" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Манавгат шаркыратмасы |8-январь 1968 | rowspan="2" |16-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] |20-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |140×65 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Мейдан мунарасы |4-июль 1966 | rowspan="2" |21-сентябрь 1981 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] |7-апрель 1975 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] | rowspan="4" |20 | rowspan="4" |143×66 | rowspan="4" style="background:#b87333;" | | colspan="2" rowspan="4" |ачык күрөң | rowspan="6" style="background:#b87333;" | | rowspan="4" |Аниткабир |15-июнь 1966 | rowspan="6" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |24-июнь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |29-август 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |30-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |160×71 | style="background:#964b00;" | |күрөң |ачык күрөң | rowspan="2" |Ереван күркөсүнүн тушундагы роза багындагы оргума |9-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | style="background:#b87333;" | | colspan="2" |ачык күрөң |4-апрель 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |100 | rowspan="3" |170×77 | rowspan="3" style="background:#009f6b;" | | rowspan="3" |жашыл | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | | rowspan="3" |Арарат |15-май 1972 | rowspan="3" |5-май 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |24-сентябрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |20-июнь 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |170×80 | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл, көк | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | rowspan="2" |Стамбул университетинин башкы кире бериши |1-сентябрь 1971 | rowspan="2" |15-июнь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |9-сентябрь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |1 000 | rowspan="3" |170×82 | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="3" |кызгылт көк | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | rowspan="3" |Босфор |29-май 1978 | rowspan="3" |29-сентябрь 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |17-декабрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |10-июнь 1981 |} === Жетинчи чыгарылыш (E7) === Бул серия банкнотторду чыгарууда коргоонун кыйла сапаттуу ыкмаларын камтыган. Бирок инфляцияга байланыштуу, кийинчерээк басылып чыккан 100 миңден 1 миллион лирага чейинки номиналдагы банкноттордо түсүн өзгөртүүчү сыя колдонулган эмес. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Жетинчи чыгарылыш (E7) ([https://web.archive.org/web/20110616102749/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/INDEX7.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_TL_reverse.jpg|122x122px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |122×55 | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт, саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | rowspan="20" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |25-декабрь 1979 | rowspan="2" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_TL_reverse.jpg|122x122px]] |15-ноябрь 1982 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_reverse.jpg|131x131px]] | rowspan="2" |100 | rowspan="2" |131×63 | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк, күрөң | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | rowspan="2" |Анкара цитадели, Мехмет Акиф Эрсойдун портрети жана анын Анкарадагы үйү, "Истиклал" поэмасынын алгачкы эки төрт саптуу бөлүгү |26-декабрь 1983 | rowspan="4" |21-август 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_reverse.jpg|131x131px]] |17-сентябрь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="5" |140×72 | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | rowspan="2" |Измир саат мунарасы |1-июль 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |21-май 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Стамбулдун эски портрети менен Мехмед IIнин портрети |31-март 1986 | rowspan="2" |3-август 1992 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |19-февраль 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="4" |5 000 | style="background:#ac88ac;" | | colspan="2" |күрөң, кызгыл сары, көк | style="background:#ac88ac;" | | rowspan="3" |Мевлана музейи жана анын скульптурасы |2-ноябрь 1981 | rowspan="4" |31-январь 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] | rowspan="7" |146×72 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | |29-июль 1985 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] |13-июнь 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_reverse.jpg|146x146px]] |«Афшин-Эльбистан» ЖЭСи |28-май 1990 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] | rowspan="4" |10 000 | rowspan="4" style="background:#60bf60;" | | rowspan="4" |кызгылт көк, жашыл | rowspan="4" |жашыл | rowspan="4" style="background:#009f6b;" | | rowspan="4" |Мимар Синандын портрети жана Селимий мечити |25-октябрь 1982 | rowspan="4" |15-декабрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-II_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |13-апрель 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-III_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-III_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |24-январь 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-IV_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-IV_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |22-февраль 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |20 000 | rowspan="4" |152×76 | style="background:#722f37;" | |бозомтук кызыл | rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Түркиянын Борбордук банкынын заманбап башкы имараты |9-май 1988 | rowspan="2" |9-сентябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_reverse.jpg|152x152px]] | style="background:#e25822;" | |сары, кызгыл сары |3-апрель 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |50 000 | rowspan="2" style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |Түркия парламентинин имараты |15-май 1989 | rowspan="2" |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] |жашыл, кочкул боз | style="background:#a1c284;" | |20-февраль 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |100 000 | rowspan="6" |158×76 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | rowspan="3" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портретижана анын Самсундагы айкели | rowspan="3" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |11-ноябрь 1991 | rowspan="3" |5-ноябрь 2001 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_reverse.jpg|158x158px]] |15-июль 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_reverse.jpg|158x158px]] |12-июль 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |250 000 | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="3" |көк | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | rowspan="13" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="3" |Кизил-Куле |2-октябрь 1992 | rowspan="13" |31-декабрь 2004 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_reverse.jpg|158x158px]] |2-октябрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_reverse.jpg|158x158px]] |16-март 1998 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="4" |500 000 | rowspan="7" |160×76 | rowspan="4" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="4" |кызгылт көк | rowspan="4" style="background:#656182;" | | rowspan="4" |Чанаккале мемориалы |18-март 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_reverse.jpg|160x160px]] |16-май 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_reverse.jpg|160x160px]] |26-август 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-октябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |1 000 000 | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | colspan="2" rowspan="3" |бозомтук кызыл, көк | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | rowspan="3" |Ататүрк дамбасы |16-январь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |9-сентябрь 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-январь 2002 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |5 000 000 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |6-январь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |10 000 000 | style="background:#de3163;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#de3163;" | |Пири Рейстин картасы |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E7_20.000.000_ön_yüz.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20million.JPG|162x162px]] |20 000 000 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |5-ноябрь 2001 |} === Сегизинчи чыгарылыш (E8) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="14" style="text-align: center" |Сегизинчи чыгарылыш (E8) ([https://web.archive.org/web/20110616103315/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/INDEX8.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (новых ₺) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Дата |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_ön.jpg|156x156px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_arka.jpg|156x156px]] |1 |156×76 | style="background:#79589b;" | |бозомтук кызыл, көк |бозомтук кызыл, көк | style="background:#bcaccd;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Ататүрк дамбасы | rowspan="6" |1-январь 2005 | rowspan="6" |1-январь 2010 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_arka.jpg|162x162px]] |5 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_arka.jpg|162x162px]] |10 | style="background:#de3163;" | |кызыл |кызгылт көк, кызыл | style="background:#df4060;" | |Пири Рейстин картасы |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_arka.jpg|162x162px]] |20 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_ön.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_arka.jpg|152x152px]] |50 |152×81 | style="background:#ef9B0f;" | |кызгыл сары |ачык күрөң, кызгыл сары | style="background:#cf943a;" | |Каппадокия |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_ön.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_arka.jpg|158x158px]] |100 |158×81 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |Исхак Пашанын сарайы |} === Тогузунчу чыгарылыш (E9) === Түркиянын Борбордук банкы тарабынан «тогузунчу эмиссиялык топ» деп аталган банкноттордун заманбап сериясы 2009-жылдын 1-январында жүгүртүүгө кирген. Ал алгачкы жылы сегизинчи чыгарылыштагы банкноттор менен катар колдонулуп, эски акчаларды алмаштыруу 2019-жылдын 31-декабрына чейин уланган. Тогузунчу эмиссиялык топтун банкноттору валютанын тарыхый аталышы болгон «Түрк лирасын» кайтарадан колдонгон. Сегизинчи топко салыштырмалуу, бул серияга монета менен алмаштырылган 1 лиралык номинал кирбей калган, бирок 200 лиралык жаңы номинал кошулган<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|title=Public Announcement As To The Removal Of The Prefix "New" From The New Turkish Lira|access-date=2008-01-05|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2007-05-08|work=Official Gazette no. 26516, 8 May 2007, page 103.|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20080325014508/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|archive-date=2008-03-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Turkish Daily News|date=2006-09-15|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|title=TL banknotes to be in circulation in 2009|access-date=2006-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930170901/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|archive-date=2007-09-30}}</ref>. Бул банкноттордун арткы бетине өлкөнүн кооз жерлери эмес, Түркиянын көрүнүктүү инсандарынын портреттери түшүрүлгөн<ref>{{Cite news|url=http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp|access-date=2012-03-22|title=Türk Lirası’nda yeni yüzler|work=[[NTV-MSNBC]]|language=tr|date=2008-10-03|agency=[[Anadolu Agency]]|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216043017/http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp}}</ref>. Ар бир төрт жыл сайын (мисалы, 2013 жана 2017-жылдары) банкноттор модификациядан өтүп, айрымдарынын түсү да өзгөрүп турат<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|title=Press Release On The Issue Of E-9 Emission Group II. Series Turkish Lira Banknotes|access-date=2013-09-04|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2013-04-02|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929031542/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|archive-date=2013-09-29|url-status=dead}}</ref>. Банкноттордогу Мустафа Кемал Ататүрктүн портретинин өзгөчөлүгү — эң кичине номиналдан эң чоң номиналга карай барган сайын анын жүзү капталынан (профиль) акырындык менен түз караган абалга (анфас) өзгөрүп турат. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="8" |Тогузунчу чыгарылыш (E9) |- ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (лир) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! rowspan="2" |Основные Түсүа ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! rowspan="2" |Ввод в обращение |- !Лицевая сторона !Оборотная сторона !Лицевая сторона !Оборотная сторона |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |130×64 |күрөң | rowspan="8" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Айдын Сайлы, Күн системасынын схемалары, атомдун түзүлүшү, байыркы үңкүр жана ДНК чынжыры |1-январь 2009 |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] |кызгылт көк |8-апрель 2013 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_front.jpg|136x136px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_reverse.jpg|136x136px]] |<big>10</big> |136×64 |кызыл |Профессор Кахит Арфанын портрети, математикалык формулалар | rowspan="6" |1-январь 2009 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_front.jpg|142x142px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_reverse.jpg|142x142px]] |<big>20</big> |142×68 |жашыл |Мимар Кемаледдиндин портрети, Гази университетинин имараты, акведук, геометриялык фигуралар: куб, шар, цилиндр |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_front.jpg|148x148px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_reverse.jpg|148x148px]] |<big>50</big> |148×68 |кызгыл сары |Жазуучу Фатма Алие Топуздун портрети, кагаздар, калем салынган сыя кутучасы, китептер |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_front.jpg|154x154px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_reverse.jpg|154x154px]] |<big>100</big> |154×72 |голубой |Музыкант Бухуризаде Ытринин, Руминин отурган фигурасы, музыкалык аспаптар, ноталар |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_front.jpg|160x160px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_reverse.jpg|160x160px]] |<big>200</big> |160×72 |кызгылт |Акын Юнус Эмренин портрети, Юнустун күмбөзү, учуп бараткан көгүчкөндөр, розалар |- | colspan="8" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы 1 пиксел/мм.</small> |+ |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] iuzzw9uc64c93qiruqefql463ua5t5s 648409 648408 2026-06-16T11:18:03Z Artelow 2286 648409 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="9" | 2009-жылдан бери Түркиянын монеталары |- !colspan="2"| Сүрөт !rowspan="2"| Номинал !rowspan="2"| Диаметр<br>(мм) !rowspan="2"| Калыңдыгы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмагы<br>(г) !rowspan="2"| Материал !rowspan="2"| Кыры ! rowspan="2" | Чыгарылган жылдары |- ! Алдыңкы бети ! Арткы бети |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr obverse.png|50px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr reverse.png|50px]] | <big>1 куруш | 16,5 | 1,35 | 2,2 | 70 % жез<br>30 % цинк | жылмакай |rowspan="6"| 1-январь 2009 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr obverse.png|53px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr reverse.png|53px]] | <big>5 куруш | 17,5 | 1,65 | 2,9 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr obverse.png|56px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr reverse.png|56px]] | <big>10 куруш | 18,5 | 1,65 | 3,15 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr obverse.png|62px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr reverse.png|62px]] | <big>25 куруш | 20,5 | 1,65 | 4 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr obverse.png|72px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr reverse.png|72px]] | <big>50 куруш | 23,85 | 1,9 | 6,8 | Шакекчеси:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL obverse.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL reverse.png|78px]] | <big>1 лира | 26,15 | 1,9 | 8,2 | Шакекчеси:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай жана жазуулар менен |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 ön.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 arka.png|78px]] | <big>5 лира | 28,15 | 1,70 | 8,25 | Шакекчеси:<br>64 % жез<br>4 % никель<br>32 % цинк<br><br>Внутренняя часть:<br>64 % жез<br>9 % никель<br>27 % цинк | жылмакай | 29-октябрь 2023 |- | colspan="9" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы миллиметрге 3,0 пикселди түзөт. |+ |} == Банкноттор == === Биринчи чыгарылыш (E1) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Биринчи чыгарылыш (E1) ([https://web.archive.org/web/20110616102814/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/INDEX1.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_arka_yüz.jpg|166x166px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_ön_yüz.JPG|166x166px]] |1 |166×90 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Түркия парламентинин имараты, Анкара чеби, дыйкан сокосу менен |Түркиянын премьер-министринин мурдагы резиденциясы | rowspan="7" |5-декабрь 1927 |25-апрель 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_arka_yüz.JPG|170x170px]] |5 |170×94 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Анкара чеби, боз карышкыр, Түркия парламентинин имараты |Ак көпүрө |15-октябрь 1937 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_ön_yüz.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_arka_yüz.JPG|175x175px]] |10 |175×99 | style="background:#86608e;" | |кызгылт көгүш |Анкара чеби |боз карышкыр |16-май 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_ön_yüz.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_arka_yüz.jpg|185x185px]] |50 |185×108 | style="background:#967117;" | |күрөң, саргыч жашыл | rowspan="2" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Афьонкарахисар |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_ön_yüz.jpg|189x189px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_arka_yüz.jpg|189x189px]] |100 |189×112 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Айылдын көрүнүшү |1-март 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_ön_yüz.jpg|194x194px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_arka_yüz.jpg|194x194px]] |500 |194×120 | style="background:#b8860b;" | |күрөң, сары |Көк медресе, портрет |Сивас | rowspan="2" |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_ön_yüz.jpg|201x201px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_arka_yüz.jpg|201x201px]] |1 000 |201 × 124 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Сакариядагы темир жол |} === Экинчи чыгарылыш (E2) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Экинчи чыгарылыш (E2) ([https://web.archive.org/web/20110616103043/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/INDEX2.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_on.jpg|125x125px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_arka.jpg|125x125px]] |0,5 (50 курушей) |125×55 | style="background:#ccbb8c;" | |сары, ачык жашыл |жашыл, күрөң | style="background:#ab9162;" | | rowspan="2" |Исмет Инөнүнүн портрети |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |26-июнь 1944 | rowspan="2" |1-август 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_on.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_arka.jpg|135x135px]] |1 |135×60 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Босфор |25-апрель 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Эркиндик статуясы, Улус аянты (Анкара) |25-апрель 1939 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_arka.jpg|155x155px]] |5 |155×70 | style="background:#2277aa;" | |көк |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Коопсуздук эстелиги |15-сентябрь 1937 |10-ноябрь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_arka.jpg|165x165px]] |10 |165×75 | style="background:#731000;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#731000;" | |Анкара чеби |16-май 1938 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_arka.jpg|175x175px]] |50 |175×80 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Ангора эчкилери |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_arka.jpg|185x185px]] |100 |185×85 | style="background:#654321;" | | colspan="2" |кочкул күрөң | style="background:#654321;" | |Дарданелл |1-март 1938 |15-сентябрь 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |195×90 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Румельхисари |15-июнь 1939 | rowspan="4" |24-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" |205×95 | rowspan="2" style="background:#708090;" | | colspan="2" rowspan="2" |боз көк | rowspan="2" style="background:#708090;" | |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Коопсуздук эстелиги |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |} === Үчүнчү чыгарылыш (E3) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Үчүнчү чыгарылыш (E3) ([https://web.archive.org/web/20110616103305/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E3/INDEX3.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#ab6660;" | | colspan="2" |кызгылт көк, күрөң | style="background:#ab6660;" | | rowspan="7" |Исмет Инөнүнүн портрети |Халкевлери |27-март 1947 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |10 |155×65 | style="background:#fcbd77;" | | colspan="2" |кызгыл сары, саргыч боз | style="background:#fcbd77;" | |Улуттук кийимчен айылдык үч түрк айым |15-январь 1942 |1-апрель 1950 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |175×80 | style="background:#60bf60;" | |кызгылт көк, жашыл |кызгылт көк | style="background:#656182;" | | rowspan="2" |Ангора эчкилери |25-апрель 1942 | rowspan="2" |1-декабрь 1951 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | style="background:#cc8899;" | | colspan="2" |көк, кызгылт | style="background:#cc8899;" | |17-февраль 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_arka.jpg|175x175px]] |100 |175×75 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |Жүзүм кармап турган кыз |15-август 1942 |25-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_arka.jpg|185x185px]] |500 |185×85 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |Анкарадагы техникалык окуу жайынын студенттери | rowspan="2" |24-апрель 1946 | rowspan="2" |15-апрель 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_arka.jpg|195x195px]] |1 000 |195 × 95 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |чалгынчылар |} === Төртүнчү чыгарылыш (E4) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Төртүнчү чыгарылыш (E4) ([https://web.archive.org/web/20110616103327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E4/INDEX4.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |165×75 | style="background:#de3163;" | |кызыл | rowspan="3" |Исмет Инөнүнүн портрети | rowspan="2" |Ахмеда III оргумасы |17-февраль 1947 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | style="background:#b87333;" | |ачык күрөң |15-сентябрь 1948 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_on.jpg|181x181px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_arka.jpg|181x181px]] |100 |181×83 | style="background:#009f6b;" | |жашыл |Румелихисари |18-июль 1947 |10-октябрь 1952 |} === Бешинчи чыгарылыш (E5) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Бешинчи чыгарылыш (E5) ([https://web.archive.org/web/20110616102849/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E5/INDEX5.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] | rowspan="4" |2,5 | rowspan="4" |145×65 | rowspan="4" style="background:#c71585;" | | rowspan="4" |кызгылт көк |кызгылт көк | style="background:#c71585;" | | rowspan="32" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="4" |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |15-июль 1952 | rowspan="4" |20-октябрь 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |3-январь 1955 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык кызыл | style="background:#ff6767;" | |1-июль 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык жашыл | style="background:#00ff00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="4" |5 | rowspan="4" |150×68 | rowspan="4" style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |көк |көк | style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |Фундук салынган себеттерди көтөрүп турган үч түрк аял |10-ноябрь 1952 | rowspan="4" |8-январь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |8-июнь 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | |25-октябрь 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |4-январь 1965 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_arka.jpg|155x155px]] | rowspan="6" |10 | rowspan="6" |155×71 | rowspan="6" style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |Месидиедеги көпүрө |2-июнь 1952 | rowspan="6" |4-июль 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кочкул кызыл | style="background:#a52a2a;" | |26-октябрь 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |24-март 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |25-апрель 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кызыл | style="background:#de3163;" | |15-май 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |2-январь 1963 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="7" |50 | rowspan="7" |160×74 | rowspan="7" style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |күрөң |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |Улус аянтындагы Жеңиш айкели (Анкара) |1-декабрь 1951 | rowspan="7" |7-май 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгыл сары | style="background:#ef9b0f;" | |2-февраль 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгылт | style="background:#ff007f;" | |15-октябрь 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |боз жашыл | style="background:#82a46d;" | |1-октябрь 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |1-июнь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |2-август 1971 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="6" |100 | rowspan="6" |170×80 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Генчлик паркы |10-октябрь 1952 | rowspan="6" |12-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#009f6b;" | |жашыл |жашгылт көк | style="background:#008080;" | |2-июль 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="3" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="3" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |4-август 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |15-март 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |1-октябрь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#9b9b3d;" | | colspan="2" |ачык саргыч жашыл | style="background:#9b9b3d;" | |17-март 1969 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="4" |500 | rowspan="5" |170×80 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="4" |Султан Ахмеддин күмбөзү, Обеликс жана Стамбул ипподрому |15-апрель 1953 | rowspan="4" |1-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#a9a9a9;" | | colspan="2" |кочкул боз | style="background:#a9a9a9;" | |16-февраль 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |1-декабрь 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | |3-июнь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000TRLira.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_1000_TL_arka.jpg|170x170px]] |1 000 |Румелихисари |15-апрель 1953 |7-май 1979 |} === Алтынчы чыгарылыш (E6) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! style="text-align: center" |Алтынчы чыгарылыш (E6) ([https://web.archive.org/web/20110616103012/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/INDEX6.html булак]) ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (mm) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |135×60 | rowspan="2" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#656182;" | | rowspan="18" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Манавгат шаркыратмасы |8-январь 1968 | rowspan="2" |16-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] |20-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |140×65 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Мейдан мунарасы |4-июль 1966 | rowspan="2" |21-сентябрь 1981 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] |7-апрель 1975 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] | rowspan="4" |20 | rowspan="4" |143×66 | rowspan="4" style="background:#b87333;" | | colspan="2" rowspan="4" |ачык күрөң | rowspan="6" style="background:#b87333;" | | rowspan="4" |Аниткабир |15-июнь 1966 | rowspan="6" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |24-июнь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |29-август 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |30-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |160×71 | style="background:#964b00;" | |күрөң |ачык күрөң | rowspan="2" |Ереван күркөсүнүн тушундагы роза багындагы оргума |9-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | style="background:#b87333;" | | colspan="2" |ачык күрөң |4-апрель 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |100 | rowspan="3" |170×77 | rowspan="3" style="background:#009f6b;" | | rowspan="3" |жашыл | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | | rowspan="3" |Арарат |15-май 1972 | rowspan="3" |5-май 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |24-сентябрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |20-июнь 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |170×80 | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл, көк | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | rowspan="2" |Стамбул университетинин башкы кире бериши |1-сентябрь 1971 | rowspan="2" |15-июнь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |9-сентябрь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |1 000 | rowspan="3" |170×82 | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="3" |кызгылт көк | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | rowspan="3" |Босфор |29-май 1978 | rowspan="3" |29-сентябрь 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |17-декабрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |10-июнь 1981 |} === Жетинчи чыгарылыш (E7) === Бул серия банкнотторду чыгарууда коргоонун кыйла сапаттуу ыкмаларын камтыган. Бирок инфляцияга байланыштуу, кийинчерээк басылып чыккан 100 миңден 1 миллион лирага чейинки номиналдагы банкноттордо түсүн өзгөртүүчү сыя колдонулган эмес. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Жетинчи чыгарылыш (E7) ([https://web.archive.org/web/20110616102749/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/INDEX7.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_TL_reverse.jpg|122x122px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |122×55 | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт, саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | rowspan="20" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |25-декабрь 1979 | rowspan="2" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_TL_reverse.jpg|122x122px]] |15-ноябрь 1982 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_reverse.jpg|131x131px]] | rowspan="2" |100 | rowspan="2" |131×63 | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк, күрөң | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | rowspan="2" |Анкара цитадели, Мехмет Акиф Эрсойдун портрети жана анын Анкарадагы үйү, "Истиклал" поэмасынын алгачкы эки төрт саптуу бөлүгү |26-декабрь 1983 | rowspan="4" |21-август 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_reverse.jpg|131x131px]] |17-сентябрь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="5" |140×72 | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | rowspan="2" |Измир саат мунарасы |1-июль 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |21-май 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Стамбулдун эски портрети менен Мехмед IIнин портрети |31-март 1986 | rowspan="2" |3-август 1992 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |19-февраль 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="4" |5 000 | style="background:#ac88ac;" | | colspan="2" |күрөң, кызгыл сары, көк | style="background:#ac88ac;" | | rowspan="3" |Мевлана музейи жана анын скульптурасы |2-ноябрь 1981 | rowspan="4" |31-январь 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] | rowspan="7" |146×72 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | |29-июль 1985 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] |13-июнь 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_reverse.jpg|146x146px]] |«Афшин-Эльбистан» ЖЭСи |28-май 1990 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] | rowspan="4" |10 000 | rowspan="4" style="background:#60bf60;" | | rowspan="4" |кызгылт көк, жашыл | rowspan="4" |жашыл | rowspan="4" style="background:#009f6b;" | | rowspan="4" |Мимар Синандын портрети жана Селимий мечити |25-октябрь 1982 | rowspan="4" |15-декабрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-II_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |13-апрель 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-III_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-III_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |24-январь 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-IV_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-IV_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |22-февраль 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |20 000 | rowspan="4" |152×76 | style="background:#722f37;" | |бозомтук кызыл | rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Түркиянын Борбордук банкынын заманбап башкы имараты |9-май 1988 | rowspan="2" |9-сентябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_reverse.jpg|152x152px]] | style="background:#e25822;" | |сары, кызгыл сары |3-апрель 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |50 000 | rowspan="2" style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |Түркия парламентинин имараты |15-май 1989 | rowspan="2" |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] |жашыл, кочкул боз | style="background:#a1c284;" | |20-февраль 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |100 000 | rowspan="6" |158×76 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | rowspan="3" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портретижана анын Самсундагы айкели | rowspan="3" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |11-ноябрь 1991 | rowspan="3" |5-ноябрь 2001 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_reverse.jpg|158x158px]] |15-июль 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_reverse.jpg|158x158px]] |12-июль 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |250 000 | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="3" |көк | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | rowspan="13" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="3" |Кизил-Куле |2-октябрь 1992 | rowspan="13" |31-декабрь 2004 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_reverse.jpg|158x158px]] |2-октябрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_reverse.jpg|158x158px]] |16-март 1998 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="4" |500 000 | rowspan="7" |160×76 | rowspan="4" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="4" |кызгылт көк | rowspan="4" style="background:#656182;" | | rowspan="4" |Чанаккале мемориалы |18-март 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_reverse.jpg|160x160px]] |16-май 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_reverse.jpg|160x160px]] |26-август 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-октябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |1 000 000 | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | colspan="2" rowspan="3" |бозомтук кызыл, көк | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | rowspan="3" |Ататүрк дамбасы |16-январь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |9-сентябрь 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-январь 2002 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |5 000 000 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |6-январь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |10 000 000 | style="background:#de3163;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#de3163;" | |Пири Рейстин картасы |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E7_20.000.000_ön_yüz.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20million.JPG|162x162px]] |20 000 000 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |5-ноябрь 2001 |} === Сегизинчи чыгарылыш (E8) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Сегизинчи чыгарылыш (E8) ([https://web.archive.org/web/20110616103315/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/INDEX8.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (новых ₺) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_ön.jpg|156x156px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_arka.jpg|156x156px]] |1 |156×76 | style="background:#79589b;" | |бозомтук кызыл, көк |бозомтук кызыл, көк | style="background:#bcaccd;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Ататүрк дамбасы | rowspan="6" |1-январь 2005 | rowspan="6" |1-январь 2010 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_arka.jpg|162x162px]] |5 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_arka.jpg|162x162px]] |10 | style="background:#de3163;" | |кызыл |кызгылт көк, кызыл | style="background:#df4060;" | |Пири Рейстин картасы |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_arka.jpg|162x162px]] |20 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_ön.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_arka.jpg|152x152px]] |50 |152×81 | style="background:#ef9B0f;" | |кызгыл сары |ачык күрөң, кызгыл сары | style="background:#cf943a;" | |Каппадокия |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_ön.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_arka.jpg|158x158px]] |100 |158×81 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |Исхак Пашанын сарайы |} === Тогузунчу чыгарылыш (E9) === Түркиянын Борбордук банкы тарабынан «тогузунчу эмиссиялык топ» деп аталган банкноттордун заманбап сериясы 2009-жылдын 1-январында жүгүртүүгө кирген. Ал алгачкы жылы сегизинчи чыгарылыштагы банкноттор менен катар колдонулуп, эски акчаларды алмаштыруу 2019-жылдын 31-декабрына чейин уланган. Тогузунчу эмиссиялык топтун банкноттору валютанын тарыхый аталышы болгон «Түрк лирасын» кайтарадан колдонгон. Сегизинчи топко салыштырмалуу, бул серияга монета менен алмаштырылган 1 лиралык номинал кирбей калган, бирок 200 лиралык жаңы номинал кошулган<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|title=Public Announcement As To The Removal Of The Prefix "New" From The New Turkish Lira|access-date=2008-01-05|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2007-05-08|work=Official Gazette no. 26516, 8 May 2007, page 103.|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20080325014508/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|archive-date=2008-03-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Turkish Daily News|date=2006-09-15|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|title=TL banknotes to be in circulation in 2009|access-date=2006-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930170901/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|archive-date=2007-09-30}}</ref>. Бул банкноттордун арткы бетине өлкөнүн кооз жерлери эмес, Түркиянын көрүнүктүү инсандарынын портреттери түшүрүлгөн<ref>{{Cite news|url=http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp|access-date=2012-03-22|title=Türk Lirası’nda yeni yüzler|work=[[NTV-MSNBC]]|language=tr|date=2008-10-03|agency=[[Anadolu Agency]]|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216043017/http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp}}</ref>. Ар бир төрт жыл сайын (мисалы, 2013 жана 2017-жылдары) банкноттор модификациядан өтүп, айрымдарынын түсү да өзгөрүп турат<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|title=Press Release On The Issue Of E-9 Emission Group II. Series Turkish Lira Banknotes|access-date=2013-09-04|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2013-04-02|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929031542/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|archive-date=2013-09-29|url-status=dead}}</ref>. Банкноттордогу Мустафа Кемал Ататүрктүн портретинин өзгөчөлүгү — эң кичине номиналдан эң чоң номиналга карай барган сайын анын жүзү капталынан (профиль) акырындык менен түз караган абалга (анфас) өзгөрүп турат. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="8" |Тогузунчу чыгарылыш (E9) |- ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (лир) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! rowspan="2" |Основные Түсүа ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! rowspan="2" |Жүгүртүүгө киргизилген |- !Лицевая сторона !Оборотная сторона !Лицевая сторона !Оборотная сторона |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |130×64 |күрөң | rowspan="8" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Айдын Сайлы, Күн системасынын схемалары, атомдун түзүлүшү, байыркы үңкүр жана ДНК чынжыры |1-январь 2009 |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] |кызгылт көк |8-апрель 2013 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_front.jpg|136x136px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_reverse.jpg|136x136px]] |<big>10</big> |136×64 |кызыл |Профессор Кахит Арфанын портрети, математикалык формулалар | rowspan="6" |1-январь 2009 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_front.jpg|142x142px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_reverse.jpg|142x142px]] |<big>20</big> |142×68 |жашыл |Мимар Кемаледдиндин портрети, Гази университетинин имараты, акведук, геометриялык фигуралар: куб, шар, цилиндр |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_front.jpg|148x148px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_reverse.jpg|148x148px]] |<big>50</big> |148×68 |кызгыл сары |Жазуучу Фатма Алие Топуздун портрети, кагаздар, калем салынган сыя кутучасы, китептер |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_front.jpg|154x154px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_reverse.jpg|154x154px]] |<big>100</big> |154×72 |голубой |Музыкант Бухуризаде Ытринин, Руминин отурган фигурасы, музыкалык аспаптар, ноталар |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_front.jpg|160x160px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_reverse.jpg|160x160px]] |<big>200</big> |160×72 |кызгылт |Акын Юнус Эмренин портрети, Юнустун күмбөзү, учуп бараткан көгүчкөндөр, розалар |- | colspan="8" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы 1 пиксел/мм.</small> |+ |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] 4el54aocy4f1ctvmsr3jbzkk46h6bhb 648410 648409 2026-06-16T11:32:50Z Artelow 2286 648410 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Аталышы = Түрк лирасы |Расмий аталышы = Türk lirası |Тил коду = tr |ВЖК-ky = Түрк лирасы |ISO-en = Turkish Lira |ISO-fr = Livre turque |Сүрөт = Turcja 216 - 1 lirasi.jpg |Сүрөт2 = Yeni Kurus and YTL.jpg |Жалпы сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы = |Сүрөт аталышы2 = |Эни = |Сүрөт эни = |Сүрөт эни2 = |ISO = TRY |ISO сандык = 949 |ISO2 = |ISO сандык2 = |ISO3 = |ISO сандык3 = |Эмитент = {{Өлкө желеги|Түркия}}<br>{{Өлкө желеги|Түндүк Кипр}} |Расмий колдонуучулар = |Бейрасмий колдонуучулар = |Турат1 = куруш |Шайкештик1 = 100 |Турат2 = пара |Шайкештик2 = 4000<ref>2005-жылга чейин</ref> |Турат3 = |Шайкештик3 = |Турат4 = |Шайкештик7 = |Эселик1 = |Шайкештик4 = |Эселик2 = |Шайкештик5 = |Эселик3 = |Шайкештик6 = |Параллелдүү1 = |Параллелдүү2 = |Параллелдүү3 = |Символ = ₺ |Аббревиатура = TRY |Белгиленүү = TL |Монеталар = 1, 5, 10, 25, 50 куруш; 1 лира |Банкноттор = 5, 10, 20, 50, 100, 200 лира |Киргизилди = {{date|29|10|1923}} |Киргизилди-соңу = 1927 |Алмаштырды = Осмон лирасы |Хроника = Эски түрк лирасы (TRL • —{{date|31|12|2005}})<br>Жаңы түрк лирасы (TRY • {{date|01|01|2005}} →) |Борбордук банк = Түркия Республикасынын Борбордук банкы |Борбордук банк_сайт = www.tcmb.gov.tr |Басып чыгарат = |Басып чыгарат_сайт = |Акча сарайы = Түрк мамлекеттик акча сарайы |Акча сарайы_сайт = www.darphane.gov.tr |Акча сарайы2 = |Акча сарайы_сайт2 = |Курс1 = {{Валюта курсу|TRY|KGS}} |Валюта1 = |Курс2 = |Валюта2 = |Курс3 = |Валюта3 = |Курс4 = |Валюта4 = |Курс5 = |Валюта5 = |Курс6 = |Валюта6 = |Дата = |Уики-казына = Money of Turkey |Инфляция = 31,53%<ref>[https://tradingeconomics.com/country-list/inflation-rate TRADING ECONOMICS. Inflation Rate]</ref> |Жыл = 2026 |ШилтемеТобу = a }} '''Түрк лирасы''' ({{lang-tr|Türk lirası}}) — [[Түркия|Түркиянын]] жана [[Түндүк Кипр Түрк Республикасы|Түндүк Кипрдин]] расмий акча бирдиги<ref>[https://stat.gov.kg/media/files/513587e9-e759-4920-963a-12e0ea39326e.pdf Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Мамлекеттер аралык валюталар классификатору.]{{ref-ru}}</ref>. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — TRY, сандык коду — 949. Расмий белгиси — ₺, эмитенти — Түркия Республикасынын Борбордук банкы. Бир түрк лирасы 100 куруштан турат. == Түрк лирасы (1923—2004) == Түр лирасынын мурунку валютасы Осмон лирасы болгон. Ал башында алтын монета түрүндө чыгарылып, бирок Осмон империясы жоюлган учурга карата баалуулугу аз кагаз акча (банкнот) түрүндө гана калган. Осмон империясынын банкноттору менен монеталары республиканын жаңы акчалары менен катар 1927-жылга чейин жүгүртүүдө чогуу колдонулуп келген. Түркия Республикасынын акча бирдиги катары Түркия лирасы 1923-жылы киргизилип, эски Осмон лирасына теңелген, бирок жаңы монеталар менен банкнотторго республиканын символдору түшүрүлгөн. 1922–1923-жылдары алюминий жана колодон жасалган 100 пара, 5 жана 10 куруш, ошондой эле никелден жасалган 25 куруштан турган жаңы монеталар жүгүртүүгө кирген. Алар акыркы жолу 1928-жылы чыгарылып, араб ариби менен жазылган акыркы түрк монеталары болуп калган. 1934-жылы 1 лиралык күмүш монеталар жасалып, кийинки жылы жез жана никелдин эритмесинен жасалган 1, 5 жана 10 куруш, ошондой эле күмүштөн жасалган 25, 50 куруш жана 1 лиралык монеталар чыгарылган. Ал эми 1⁄4 куруш алюминий жана колодон жасалган 10 пара 1940-жылдан 1942-жылга чейинки аралыкта басылган. Жезден (латунь) жасалган 1⁄2, 1, 2+1⁄2, 5, 10 жана 25 куруштук монеталар, ошондой эле күмүштөн жасалган 50 куруш жана 1 лира 1947–1949-жылдар аралыгында жүгүртүүгө киргизилген. 1958–1961-жылдары жаңы монеталар чыга баштаган: жезден жасалган 1 куруш (1964-жылдан тарта колодон), колодон жасалган 5 жана 10 куруш, дат баспаган болоттон жасалган 25 куруш, 1 жана 2+1⁄2 лира. 1971-жылы 50 куруштук, ал эми 1974-жылы кайрадан болоттон жасалган 5 лиралык номинал кошулган. 1975-жылы 1, 5 жана 10 куруштук монеталардагы колонун ордун алюминий алмаштырган. Бул монеталар 1977–1980-жылдарга чейин чыгарылып турган. 1981-жылы инфляция күчөгөн маалда алюминийден жасалган 1, 5 жана 10 лиралык монеталар киргизилип, 1983-жылы алардын дизайны өзгөртүлгөн. Кийин андан да чоң номиналдар чыга баштаган: 1984-жылы 20, 50 жана 100 лира, 1985-жылы 25 лира, 1988-жылы 500 лира, 1990-жылы 1000 лира, 1991-жылы 2500 лира, 1992-жылы 5000 лира, 1994-жылы 10 000 лира, 1995-жылы 25 000 лира, 1996-жылы 50 000 лира жана 1999-жылы 100 000 лира. 2002-жылы болсо 250 000 лиралык монета чыгарылган. Ошондой эле өлчөмү кичирээк монеталар да чыгарылган: 1989-жылы 50 жана 100 лира, 1995-жылы 1000 и 5000 лира, 2001-жылы 25 000, 50 000 жана 100 000 лира. Куруш (50 куруш) номиналындагы акыркы монеталар жүгүртүүгө 1979-жылы чыгарылган (мындан тышкары, 1980 жана 1981-жылдары 50 куруш же 1⁄2 лира номиналындагы жүгүртүүдө колдонулбоочу эстелик монеталар да жасалган, ал эми Ататүрктүн урматына чыгарылган 100 жана 500 куруштук алтын инвестициялык монеталар 1942-жылдан баштап жыл сайын, атүгүл 2005-жылдагы акча реформасынан кийин да чыгарылып келет). Күмүш монеталар акыркы жолу жүгүртүүгө 1960-жылы (10 лира) чыгарылган, андан кийинки күмүш монеталар эстелик (юбилейлик) катары гана даярдалган. Лира башында АКШ долларына байланган, бирок Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин анын долларга карата курсу бир нече жыл сайын кайра бааланып турган. Ал эми 1970-жылдардан баштап лиранын курсу тынымсыз төмөндөй баштаган: * '''1966''' — 1 АКШ доллары = 9 түрк лирасы * '''1980''' — 1 АКШ доллары = 80 түрк лирасы * '''1985''' — 1 АКШ доллары = 500 түрк лирасы * '''1990''' — 1 АКШ доллары = 2500 түрк лирасы * '''1995''' — 1 АКШ доллары = 43 000 түрк лирасы * '''2000''' — 1 АКШ доллары = 620 000 түрк лирасы * '''2001''' — 1 АКШ доллары = 1 250 000 түрк лирасы * '''2004''' — 1 АКШ доллары = 1 350 000 түрк лирасы 2000-жылдары түрк лирасы дүйнөдөгү эң кунсуз валюта катары бир нече жолу Гиннестин рекорддор китебине кирген. Түркиянын Борбордук банкынын сайтында республикалык доордогу банкноттордун серияларынын кодификациясы көрсөтүлгөн виртуалдык музей иштейт. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин жана 2005-жылдагы деноминацияга чейин чыгарылган банкноттор E5–E7 эмиссиялык топторуна, «жаңы түрк лирасы» (2005–2008) — E8 тобуна, ал эми заманбап сериясы — E9 тобуна кирет. == Жаңы түрк лирасы (2005–2008) == 2005-жылдын 1-январынан 2008-жылдын 31-декабрына чейинки өткөөл мезгилде Түркиянын валютасы расмий түрдө «жаңы лира» деп аталган (1 жаңы лира = 1 000 000 эски лирага барабар болгон). 2005-жылы 1, 5, 10, 25, 50 жаңы куруш жана 1 жаңы лира номиналындагы монеталар жүгүртүүгө киргизилген. 1 жаңы куруш жезден (латунь), 5, 10 жана 25 жаңы куруш жез-никель эритмесинен, ал эми 50 жаңы куруш менен 1 жаңы лира биметалдан (ортосу — жез, сырты — жез-никель-цинк эритмеси) жасалган. Бардык монеталарда Ататүрктүн ар кандай портреттери түшүрүлгөн. Жүгүртүүдө 5, 10, 20, 50, 100 лиралык банкноттор колдонулган. == Түрк лирасы (2009-жылдын 1-январынан баштап) == 2009-жылдын 1-январынан тарта Түркиянын валютасы кайрадан «түрк лирасы» деп атала баштады. Номиналдарында «жаңы» (yeni) деген сөзү жок монеталар менен банкноттордун жаңы сериясы жарык көрдү. Алар номиналы «жаңы лира (куруш)» деп жазылган мурунку чыгарылыштагы акчалар менен бирге катар жүгүртүлгөн. === Монеталар === Жаңы монеталар 1, 5, 10, 25, 50 куруш жана 1 лира номиналында чыгарылган. Мурунку сериялардан айырмаланып, бул монеталардын арткы бетинде Ататүрктүн бир типтүү портреттери жана мамлекеттин аталышы жайгаштырылган. Алдыңкы бетинде болсо номиналы, улуттук орнамент жана басылган жылы көрсөтүлгөн. 2023-жылы Түркия Республикасынын түзүлгөндүгүнүн 100 жылдык мааракесине карата 5 лиралык биметалдык монета чыгарылган. Анын алдыңкы бетинин сырткы шакекчеси Селжуктардын сегиз бурчтуу жылдызы менен кооздолуп, шакекче менен ортосу бириккен жогору жагында жарым ай менен жылдыздын сүрөтү жайгашкан. Ортосунда «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, сол жагында «5» саны, төмөн жагында номиналы жазуу түрүндө жана басылган жылы орун алган. Арткы бетинин ортосунда Ататүрктүн аскердик кийимдеги жана папахчан рельефтүү сүрөтү, төмөн жагында «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси, ал эми сырткы шакекчесинде мамлекеттин аталышы жазылган. 2024-жылдан баштап 5 лиралык монета арткы бетинин төмөн жагындагы «Түркиянын жүз жылдыгы» эн белгиси жок чыгарыла баштаган (бул учурда борбордук бөлүгүн толтуруу үчүн Ататүрктүн портрети бир аз чоңойтулган). {|class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="9" | 2009-жылдан бери Түркиянын монеталары |- !colspan="2"| Сүрөт !rowspan="2"| Номинал !rowspan="2"| Диаметр<br>(мм) !rowspan="2"| Калыңдыгы<br>(мм) !rowspan="2"| Салмагы<br>(г) !rowspan="2"| Материал !rowspan="2"| Кыры ! rowspan="2" | Чыгарылган жылдары |- ! Алдыңкы бети ! Арткы бети |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr obverse.png|50px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1kr reverse.png|50px]] | <big>1 куруш | 16,5 | 1,35 | 2,2 | 70 % жез<br>30 % цинк | жылмакай |rowspan="6"| 1-январь 2009 |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr obverse.png|53px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5kr reverse.png|53px]] | <big>5 куруш | 17,5 | 1,65 | 2,9 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr obverse.png|56px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:10kr reverse.png|56px]] | <big>10 куруш | 18,5 | 1,65 | 3,15 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr obverse.png|62px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:25kr reverse.png|62px]] | <big>25 куруш | 20,5 | 1,65 | 4 | 65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr obverse.png|72px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:50kr reverse.png|72px]] | <big>50 куруш | 23,85 | 1,9 | 6,8 | Шакекчеси:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк | кесикче |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL obverse.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:1TL reverse.png|78px]] | <big>1 лира | 26,15 | 1,9 | 8,2 | Шакекчеси:<br>79 % жез<br>4 % никель<br>17 % цинк<br><br>Ортосу:<br>65 % жез<br>18 % никель<br>17 % цинк | жылмакай жана жазуулар менен |- |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 ön.png|78px]] |bgcolor="#000000"| [[Файл:5 TL 2023 arka.png|78px]] | <big>5 лира | 28,15 | 1,70 | 8,25 | Шакекчеси:<br>64 % жез<br>4 % никель<br>32 % цинк<br><br>Ортосу:<br>64 % жез<br>9 % никель<br>27 % цинк | жылмакай | 29-октябрь 2023 |- | colspan="9" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы миллиметрге 3,0 пикселди түзөт. |+ |} === Эстелик монеталар === == Hatıra paraları == <gallery mode="packed"> Файл:1TL_Sayıştay_150th_reverse.png|Эсептөө палатасынын 150 жылдыгы (2012) Файл:1TL_Turkish_Olympics_reverse.png|Эл аралык түрк тили олимпиадасынын 10 жылдыгы (2012)<ref>[https://www.diken.com.tr/darphane-acikladi-piyasada-1-milyon-adet-turkce-olimpiyatlari-parasi-var/ Darphane açıkladı: Piyasada 1 milyon adet 'Türkçe Olimpiyatları' parası var]</ref> Файл:1TL_July_15_reverse.png|15-июлдагы шейиттерди жана ардагерлерди эскерүү (2016) Файл:1TL_Hagia_Sophia_reverse.png|Айя Софиянын мечит катары кайра ачылышынын аземи (2020) Файл:Gaziantep_hatıra_parası.png|Газиантеп шаарына "Гази" (ардагер/баатыр) наамынын ыйгарылышынын 100 жылдыгы (2021)<ref>[https://www.sabah.com.tr/yasam/100-yil-hatirasi-olumsuzlestirildi-5366922 100. yıl hatırası ölümsüzleştirildi!]</ref> Файл:1TL_1915_Çanakkale_Bridge_(reverse).png|1915-жылдагы Чанаккале көпүрөсүнүн ачылышы (2022) Файл:Büyük_Taarruz'un_100._Yılı_Hatıra_Parası.png|Улуу чабуулдун 100 жылдыгын белгилөө (2022) Файл:5_TL_2023_arka.png|Түркия Республикасынын жүз жылдыгын белгилөө (2023)<ref>[https://www.trthaber.com/haber/gundem/cumhuriyetin-100-yilina-ozel-5-turk-lirasi-hatira-parasi-basildi-807739.html Cumhuriyetin 100. yılına özel "5 Türk lirası" hatıra parası basıldı]</ref> </gallery> == Банкноттор == === Биринчи чыгарылыш (E1) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Биринчи чыгарылыш (E1) ([https://web.archive.org/web/20110616102814/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E1/INDEX1.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_arka_yüz.jpg|166x166px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1_TL_ön_yüz.JPG|166x166px]] |1 |166×90 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Түркия парламентинин имараты, Анкара чеби, дыйкан сокосу менен |Түркиянын премьер-министринин мурдагы резиденциясы | rowspan="7" |5-декабрь 1927 |25-апрель 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_5_TL_arka_yüz.JPG|170x170px]] |5 |170×94 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Анкара чеби, боз карышкыр, Түркия парламентинин имараты |Ак көпүрө |15-октябрь 1937 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_ön_yüz.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_10_TL_arka_yüz.JPG|175x175px]] |10 |175×99 | style="background:#86608e;" | |кызгылт көгүш |Анкара чеби |боз карышкыр |16-май 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_ön_yüz.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_50_TL_arka_yüz.jpg|185x185px]] |50 |185×108 | style="background:#967117;" | |күрөң, саргыч жашыл | rowspan="2" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Афьонкарахисар |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_ön_yüz.jpg|189x189px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_100_TL_arka_yüz.jpg|189x189px]] |100 |189×112 | style="background:#808000;" | |саргыч жашыл |Айылдын көрүнүшү |1-март 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_ön_yüz.jpg|194x194px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_500_TL_arka_yüz.jpg|194x194px]] |500 |194×120 | style="background:#b8860b;" | |күрөң, сары |Көк медресе, портрет |Сивас | rowspan="2" |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_ön_yüz.jpg|201x201px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E1_1000_TL_arka_yüz.jpg|201x201px]] |1 000 |201 × 124 | style="background:#0000b8;" | |кочкул көк |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Сакариядагы темир жол |} === Экинчи чыгарылыш (E2) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Экинчи чыгарылыш (E2) ([https://web.archive.org/web/20110616103043/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E2/INDEX2.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_on.jpg|125x125px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Kurus_arka.jpg|125x125px]] |0,5 (50 курушей) |125×55 | style="background:#ccbb8c;" | |сары, ачык жашыл |жашыл, күрөң | style="background:#ab9162;" | | rowspan="2" |Исмет Инөнүнүн портрети |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |26-июнь 1944 | rowspan="2" |1-август 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_on.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Turk_Lirası_arka.jpg|135x135px]] |1 |135×60 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Босфор |25-апрель 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:2_Bucuk_Turk_Lirası_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Эркиндик статуясы, Улус аянты (Анкара) |25-апрель 1939 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Turk_Lirası_arka.jpg|155x155px]] |5 |155×70 | style="background:#2277aa;" | |көк |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Коопсуздук эстелиги |15-сентябрь 1937 |10-ноябрь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_10_TL_arka.jpg|165x165px]] |10 |165×75 | style="background:#731000;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#731000;" | |Анкара чеби |16-май 1938 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_50_TL_arka.jpg|175x175px]] |50 |175×80 | style="background:#8000a3;" | | colspan="2" |кызгылт көк | style="background:#8000a3;" | |Ангора эчкилери |1-апрель 1938 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_100_TL_arka.jpg|185x185px]] |100 |185×85 | style="background:#654321;" | | colspan="2" |кочкул күрөң | style="background:#654321;" | |Дарданелл |1-март 1938 |15-сентябрь 1942 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |195×90 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Румельхисари |15-июнь 1939 | rowspan="4" |24-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E2_500_TL_arka.jpg|195x195px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_Ataturk_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" |205×95 | rowspan="2" style="background:#708090;" | | colspan="2" rowspan="2" |боз көк | rowspan="2" style="background:#708090;" | |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Коопсуздук эстелиги |15-июнь 1939 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_on.jpg|205x205px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-2_İnonu_1000_TL_arka.jpg|205x205px]] |Исмет Инөнүнүн портрети |18-ноябрь 1940 |} === Үчүнчү чыгарылыш (E3) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Үчүнчү чыгарылыш (E3) ([https://web.archive.org/web/20110616103305/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E3/INDEX3.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |2.5 |145×65 | style="background:#ab6660;" | | colspan="2" |кызгылт көк, күрөң | style="background:#ab6660;" | | rowspan="7" |Исмет Инөнүнүн портрети |Халкевлери |27-март 1947 |15-июль 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |10 |155×65 | style="background:#fcbd77;" | | colspan="2" |кызгыл сары, саргыч боз | style="background:#fcbd77;" | |Улуттук кийимчен айылдык үч түрк айым |15-январь 1942 |1-апрель 1950 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |175×80 | style="background:#60bf60;" | |кызгылт көк, жашыл |кызгылт көк | style="background:#656182;" | | rowspan="2" |Ангора эчкилери |25-апрель 1942 | rowspan="2" |1-декабрь 1951 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E3_50_TL_arka.jpg|175x175px]] | style="background:#cc8899;" | | colspan="2" |көк, кызгылт | style="background:#cc8899;" | |17-февраль 1947 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_on.jpg|175x175px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_100_TL_arka.jpg|175x175px]] |100 |175×75 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |Жүзүм кармап турган кыз |15-август 1942 |25-апрель 1946 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_on.jpg|185x185px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_500_TL_arka.jpg|185x185px]] |500 |185×85 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |Анкарадагы техникалык окуу жайынын студенттери | rowspan="2" |24-апрель 1946 | rowspan="2" |15-апрель 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_on.jpg|195x195px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-3_1000_TL_arka.jpg|195x195px]] |1 000 |195 × 95 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |чалгынчылар |} === Төртүнчү чыгарылыш (E4) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="10" style="text-align: center" |Төртүнчү чыгарылыш (E4) ([https://web.archive.org/web/20110616103327/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E4/INDEX4.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="2" rowspan="2" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |165×75 | style="background:#de3163;" | |кызыл | rowspan="3" |Исмет Инөнүнүн портрети | rowspan="2" |Ахмеда III оргумасы |17-февраль 1947 | rowspan="2" |2-июнь 1952 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_on.jpg|165x165px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4-II_10_TL_arka.jpg|165x165px]] | style="background:#b87333;" | |ачык күрөң |15-сентябрь 1948 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_on.jpg|181x181px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-4_100_TL_arka.jpg|181x181px]] |100 |181×83 | style="background:#009f6b;" | |жашыл |Румелихисари |18-июль 1947 |10-октябрь 1952 |} === Бешинчи чыгарылыш (E5) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Бешинчи чыгарылыш (E5) ([https://web.archive.org/web/20110616102849/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E5/INDEX5.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] | rowspan="4" |2,5 | rowspan="4" |145×65 | rowspan="4" style="background:#c71585;" | | rowspan="4" |кызгылт көк |кызгылт көк | style="background:#c71585;" | | rowspan="32" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="4" |Түркиянын Борбордук банкынын мурдагы башкы кеңсеси |15-июль 1952 | rowspan="4" |20-октябрь 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |3-январь 1955 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык кызыл | style="background:#ff6767;" | |1-июль 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_on.jpg|145x145px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_2,5_TL_arka.jpg|145x145px]] |ачык жашыл | style="background:#00ff00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="4" |5 | rowspan="4" |150×68 | rowspan="4" style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |көк |көк | style="background:#2277aa;" | | rowspan="4" |Фундук салынган себеттерди көтөрүп турган үч түрк аял |10-ноябрь 1952 | rowspan="4" |8-январь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |8-июнь 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_5_TL_arka.jpg|150x150px]] | rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | |25-октябрь 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_on.jpg|150x150px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_5_TL_arka.jpg|150x150px]] |4-январь 1965 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_10_TL_arka.jpg|155x155px]] | rowspan="6" |10 | rowspan="6" |155×71 | rowspan="6" style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="6" |Месидиедеги көпүрө |2-июнь 1952 | rowspan="6" |4-июль 1966 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кочкул кызыл | style="background:#a52a2a;" | |26-октябрь 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |күрөң | style="background:#964b00;" | |24-март 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |25-апрель 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |кызыл | style="background:#de3163;" | |15-май 1961 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_on.jpg|155x155px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_10_TL_arka.jpg|155x155px]] |жашыл | style="background:#009f6b;" | |2-январь 1963 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="7" |50 | rowspan="7" |160×74 | rowspan="7" style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |күрөң |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="7" |Улус аянтындагы Жеңиш айкели (Анкара) |1-декабрь 1951 | rowspan="7" |7-май 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгыл сары | style="background:#ef9b0f;" | |2-февраль 1953 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |кызгылт | style="background:#ff007f;" | |15-октябрь 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |боз жашыл | style="background:#82a46d;" | |1-октябрь 1957 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_50_TL_arka.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | |15-февраль 1960 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |1-июнь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_on.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VII_50_TL_arka.jpg|160x160px]] |2-август 1971 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="6" |100 | rowspan="6" |170×80 | style="background:#808000;" | | colspan="2" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | | rowspan="6" |Генчлик паркы |10-октябрь 1952 | rowspan="6" |12-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#009f6b;" | |жашыл |жашгылт көк | style="background:#008080;" | |2-июль 1956 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="3" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="3" |саргыч жашыл | style="background:#808000;" | |4-август 1958 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |15-март 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-V_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#808000;" | |1-октябрь 1964 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-VI_100_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#9b9b3d;" | | colspan="2" |ачык саргыч жашыл | style="background:#9b9b3d;" | |17-март 1969 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="4" |500 | rowspan="5" |170×80 | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | | rowspan="4" |Султан Ахмеддин күмбөзү, Обеликс жана Стамбул ипподрому |15-апрель 1953 | rowspan="4" |1-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-II_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#a9a9a9;" | | colspan="2" |кочкул боз | style="background:#a9a9a9;" | |16-февраль 1959 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-III_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | style="background:#964b00;" | | colspan="2" |күрөң | style="background:#964b00;" | |1-декабрь 1962 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_on.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5-IV_500_TL_arka.jpg|170x170px]] | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | |3-июнь 1968 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000TRLira.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E-5_1000_TL_arka.jpg|170x170px]] |1 000 |Румелихисари |15-апрель 1953 |7-май 1979 |} === Алтынчы чыгарылыш (E6) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! style="text-align: center" |Алтынчы чыгарылыш (E6) ([https://web.archive.org/web/20110616103012/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/INDEX6.html булак]) ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (mm) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |135×60 | rowspan="2" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#656182;" | | rowspan="18" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Манавгат шаркыратмасы |8-январь 1968 | rowspan="2" |16-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_obverse.jpg|135x135px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5-II_Old_TL_reverse.jpg|135x135px]] |20-сентябрь 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |140×65 | rowspan="2" style="background:#808000;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#808000;" | | rowspan="2" |Мейдан мунарасы |4-июль 1966 | rowspan="2" |21-сентябрь 1981 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_TL_reverse.jpg|140x140px]] |7-апрель 1975 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] | rowspan="4" |20 | rowspan="4" |143×66 | rowspan="4" style="background:#b87333;" | | colspan="2" rowspan="4" |ачык күрөң | rowspan="6" style="background:#b87333;" | | rowspan="4" |Аниткабир |15-июнь 1966 | rowspan="6" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-II_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |24-июнь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-III_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |29-август 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_obverse.jpg|143x143px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20-IV_Old_TL_reverse.jpg|143x143px]] |30-май 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="2" |50 | rowspan="2" |160×71 | style="background:#964b00;" | |күрөң |ачык күрөң | rowspan="2" |Ереван күркөсүнүн тушундагы роза багындагы оргума |9-апрель 1976 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50-II_Old_TL_reverse.jpg|160x160px]] | style="background:#b87333;" | | colspan="2" |ачык күрөң |4-апрель 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |100 | rowspan="3" |170×77 | rowspan="3" style="background:#009f6b;" | | rowspan="3" |жашыл | rowspan="3" |күрөң | rowspan="3" style="background:#964b00;" | | rowspan="3" |Арарат |15-май 1972 | rowspan="3" |5-май 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |24-сентябрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-III_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |20-июнь 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="2" |170×80 | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | colspan="2" rowspan="2" |саргыч жашыл, көк | rowspan="2" style="background:#69692e;" | | rowspan="2" |Стамбул университетинин башкы кире бериши |1-сентябрь 1971 | rowspan="2" |15-июнь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_obverse.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_Old_TL_reverse.jpg|170x170px]] |9-сентябрь 1974 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] | rowspan="3" |1 000 | rowspan="3" |170×82 | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="3" |кызгылт көк | rowspan="3" style="background:#8000a3;" | | rowspan="3" |Босфор |29-май 1978 | rowspan="3" |29-сентябрь 1986 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-II_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |17-декабрь 1979 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_ön_yüz.jpg|170x170px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E6_1.000-III_TL_arka_yüz.jpg|170x170px]] |10-июнь 1981 |} === Жетинчи чыгарылыш (E7) === Бул серия банкнотторду чыгарууда коргоонун кыйла сапаттуу ыкмаларын камтыган. Бирок инфляцияга байланыштуу, кийинчерээк басылып чыккан 100 миңден 1 миллион лирага чейинки номиналдагы банкноттордо түсүн өзгөртүүчү сыя колдонулган эмес. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Жетинчи чыгарылыш (E7) ([https://web.archive.org/web/20110616102749/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/INDEX7.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Сүрөт ! rowspan="2" |Номинал ₺ ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_TL_reverse.jpg|122x122px]] | rowspan="2" |10 | rowspan="2" |122×55 | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт, саргыч жашыл | rowspan="2" style="background:#c0b073;" | | rowspan="20" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |25-декабрь 1979 | rowspan="2" |21-август 1987 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_Old_Turkish_lira.jpg|122x122px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10-II_TL_reverse.jpg|122x122px]] |15-ноябрь 1982 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_TL_reverse.jpg|131x131px]] | rowspan="2" |100 | rowspan="2" |131×63 | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк, күрөң | rowspan="2" style="background:#a65380;" | | rowspan="2" |Анкара цитадели, Мехмет Акиф Эрсойдун портрети жана анын Анкарадагы үйү, "Истиклал" поэмасынын алгачкы эки төрт саптуу бөлүгү |26-декабрь 1983 | rowspan="4" |21-август 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_obverse.jpg|131x131px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100-II_TL_reverse.jpg|131x131px]] |17-сентябрь 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |500 | rowspan="5" |140×72 | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="2" |көк | rowspan="2" style="background:#2277aa;" | | rowspan="2" |Измир саат мунарасы |1-июль 1983 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |21-май 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="2" |1 000 | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | colspan="2" rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Стамбулдун эски портрети менен Мехмед IIнин портрети |31-март 1986 | rowspan="2" |3-август 1992 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1000-II_TL_reverse.jpg|140x140px]] |19-февраль 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_obverse.jpg|140x140px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_reverse.jpg|140x140px]] | rowspan="4" |5 000 | style="background:#ac88ac;" | | colspan="2" |күрөң, кызгыл сары, көк | style="background:#ac88ac;" | | rowspan="3" |Мевлана музейи жана анын скульптурасы |2-ноябрь 1981 | rowspan="4" |31-январь 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] | rowspan="7" |146×72 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | |29-июль 1985 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_A_reverse.jpg|146x146px]] |13-июнь 1988 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5000_TL_B_reverse.jpg|146x146px]] |«Афшин-Эльбистан» ЖЭСи |28-май 1990 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] | rowspan="4" |10 000 | rowspan="4" style="background:#60bf60;" | | rowspan="4" |кызгылт көк, жашыл | rowspan="4" |жашыл | rowspan="4" style="background:#009f6b;" | | rowspan="4" |Мимар Синандын портрети жана Селимий мечити |25-октябрь 1982 | rowspan="4" |15-декабрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-II_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-II_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |13-апрель 1984 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-III_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-III_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |24-январь 1989 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10000-IV_TL_obverse.jpg|146x146px]] | style="background:#000;" |[[Файл:E7_10_000-IV_TL_arka_yüz.jpg|146x146px]] |22-февраль 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000_TL_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |20 000 | rowspan="4" |152×76 | style="background:#722f37;" | |бозомтук кызыл | rowspan="2" |кызгылт көк | rowspan="2" style="background:#8000a3;" | | rowspan="2" |Түркиянын Борбордук банкынын заманбап башкы имараты |9-май 1988 | rowspan="2" |9-сентябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20000-II_TL_reverse.jpg|152x152px]] | style="background:#e25822;" | |сары, кызгыл сары |3-апрель 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000-II_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] | rowspan="2" |50 000 | rowspan="2" style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |жашыл |жашыл | style="background:#009f6b;" | | rowspan="2" |Түркия парламентинин имараты |15-май 1989 | rowspan="2" |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_obverse.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50000_TL_1994_reverse.jpg|152x152px]] |жашыл, кочкул боз | style="background:#a1c284;" | |20-февраль 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000_lira_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |100 000 | rowspan="6" |158×76 | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | colspan="2" rowspan="3" |күрөң, жашыл | rowspan="3" style="background:#c2b280;" | | rowspan="3" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портретижана анын Самсундагы айкели | rowspan="3" |Ататүрккө гүл берип жаткан студенттер |11-ноябрь 1991 | rowspan="3" |5-ноябрь 2001 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-II_lira_reverse.jpg|158x158px]] |15-июль 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100000-III_lira_reverse.jpg|158x158px]] |12-июль 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000_TL_reverse.jpg|158x158px]] | rowspan="3" |250 000 | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | colspan="2" rowspan="3" |көк | rowspan="3" style="background:#2277aa;" | | rowspan="13" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="3" |Кизил-Куле |2-октябрь 1992 | rowspan="13" |31-декабрь 2004 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-II_TL_reverse.jpg|158x158px]] |2-октябрь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_obverse.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:250000-III_TL_reverse.jpg|158x158px]] |16-март 1998 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-II_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="4" |500 000 | rowspan="7" |160×76 | rowspan="4" style="background:#656182;" | | colspan="2" rowspan="4" |кызгылт көк | rowspan="4" style="background:#656182;" | | rowspan="4" |Чанаккале мемориалы |18-март 1993 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000_TL_reverse.jpg|160x160px]] |16-май 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-III_TL_reverse.jpg|160x160px]] |26-август 1994 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:500000-IV_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-октябрь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] | rowspan="3" |1 000 000 | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | colspan="2" rowspan="3" |бозомтук кызыл, көк | rowspan="3" style="background:#79589b;" | | rowspan="3" |Ататүрк дамбасы |16-январь 1995 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-II_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |9-сентябрь 1996 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_obverse.jpg|160x160px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1-III_Million_TL_reverse.jpg|160x160px]] |10-январь 2002 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |5 000 000 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |6-январь 1997 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_obverse.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_Million_TL_reverse.jpg|162x162px]] |10 000 000 | style="background:#de3163;" | | colspan="2" |кызыл | style="background:#de3163;" | |Пири Рейстин картасы |5-ноябрь 1999 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:E7_20.000.000_ön_yüz.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20million.JPG|162x162px]] |20 000 000 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |5-ноябрь 2001 |} === Сегизинчи чыгарылыш (E8) === {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width: 100%" ! colspan="12" style="text-align: center" |Сегизинчи чыгарылыш (E8) ([https://web.archive.org/web/20110616103315/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E8/INDEX8.html булак]) |- style="text-align: center" ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (новых ₺) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! colspan="4" |Түсү ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! colspan="2" |Датасы |- !Алдыңкы бети !Арткы бети ! colspan="2" |Алдыңкы бети ! colspan="2" |Арткы бети !Алдыңкы бети !Арткы бети !Жүгүртүүгө киргизилген !Жүгүртүүдөн чыгарылган |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_ön.jpg|156x156px]] | style="background:#000;" |[[Файл:1_YTL_arka.jpg|156x156px]] |1 |156×76 | style="background:#79589b;" | |бозомтук кызыл, көк |бозомтук кызыл, көк | style="background:#bcaccd;" | | rowspan="6" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети |Ататүрк дамбасы | rowspan="6" |1-январь 2005 | rowspan="6" |1-январь 2010 |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:5_YTL_arka.jpg|162x162px]] |5 | rowspan="3" |162×76 | style="background:#d9c870;" | | colspan="2" |сары | style="background:#d9c870;" | |Аниткабир |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:10_YTL_arka.jpg|162x162px]] |10 | style="background:#de3163;" | |кызыл |кызгылт көк, кызыл | style="background:#df4060;" | |Пири Рейстин картасы |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_ön.jpg|162x162px]] | style="background:#000;" |[[Файл:20_YTL_arka.jpg|162x162px]] |20 | style="background:#009f6b;" | | colspan="2" |жашыл | style="background:#009f6b;" | |Эфес |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_ön.jpg|152x152px]] | style="background:#000;" |[[Файл:50_YTL_arka.jpg|152x152px]] |50 |152×81 | style="background:#ef9B0f;" | |кызгыл сары |ачык күрөң, кызгыл сары | style="background:#cf943a;" | |Каппадокия |- style="text-align:center;" | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_ön.jpg|158x158px]] | style="background:#000;" |[[Файл:100_YTL_arka.jpg|158x158px]] |100 |158×81 | style="background:#2277aa;" | | colspan="2" |көк | style="background:#2277aa;" | |Исхак Пашанын сарайы |} === Тогузунчу чыгарылыш (E9) === Түркиянын Борбордук банкы тарабынан «тогузунчу эмиссиялык топ» деп аталган банкноттордун заманбап сериясы 2009-жылдын 1-январында жүгүртүүгө кирген. Ал алгачкы жылы сегизинчи чыгарылыштагы банкноттор менен катар колдонулуп, эски акчаларды алмаштыруу 2019-жылдын 31-декабрына чейин уланган. Тогузунчу эмиссиялык топтун банкноттору валютанын тарыхый аталышы болгон «Түрк лирасын» кайтарадан колдонгон. Сегизинчи топко салыштырмалуу, бул серияга монета менен алмаштырылган 1 лиралык номинал кирбей калган, бирок 200 лиралык жаңы номинал кошулган<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|title=Public Announcement As To The Removal Of The Prefix "New" From The New Turkish Lira|access-date=2008-01-05|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2007-05-08|work=Official Gazette no. 26516, 8 May 2007, page 103.|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20080325014508/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2007/ANO2007-10.htm|archive-date=2008-03-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Turkish Daily News|date=2006-09-15|url=http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|title=TL banknotes to be in circulation in 2009|access-date=2006-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930170901/http://www.turkishdailynews.com.tr/article.php?enewsid=54176|archive-date=2007-09-30}}</ref>. Бул банкноттордун арткы бетине өлкөнүн кооз жерлери эмес, Түркиянын көрүнүктүү инсандарынын портреттери түшүрүлгөн<ref>{{Cite news|url=http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp|access-date=2012-03-22|title=Türk Lirası’nda yeni yüzler|work=NTV-MSNBC|language=tr|date=2008-10-03|agency=[[Anadolu Agency]]|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216043017/http://www.ntvmsnbc.com/news/461129.asp}}</ref>. Ар бир төрт жыл сайын (мисалы, 2013 жана 2017-жылдары) банкноттор модификациядан өтүп, айрымдарынын түсү да өзгөрүп турат<ref>{{cite web|url=http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|title=Press Release On The Issue Of E-9 Emission Group II. Series Turkish Lira Banknotes|access-date=2013-09-04|author=Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (Central Bank of the Republic of Turkey)|date=2013-04-02|publisher=TCMB|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929031542/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/announce/2013/ANO2013-15.htm|archive-date=2013-09-29|url-status=dead}}</ref>. Банкноттордогу Мустафа Кемал Ататүрктүн портретинин өзгөчөлүгү — эң кичине номиналдан эң чоң номиналга карай барган сайын анын жүзү капталынан (профиль) акырындык менен түз караган абалга (анфас) өзгөрүп турат. {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center" ! colspan="8" |Тогузунчу чыгарылыш (E9) |- ! colspan="2" |Изображения ! rowspan="2" |Номинал (лир) ! rowspan="2" |Өлчөмү (мм) ! rowspan="2" |Основные Түсүа ! colspan="2" |Сүрөттөөмөсү ! rowspan="2" |Жүгүртүүгө киргизилген |- !Лицевая сторона !Оборотная сторона !Лицевая сторона !Оборотная сторона |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] | rowspan="2" |5 | rowspan="2" |130×64 |күрөң | rowspan="8" |Мустафа Кемал Ататүрктүн портрети | rowspan="2" |Айдын Сайлы, Күн системасынын схемалары, атомдун түзүлүшү, байыркы үңкүр жана ДНК чынжыры |1-январь 2009 |- style="text-align:center;" | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_front.jpg|130x130px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:5-II_Türk_Lirası_reverse.jpg|130x130px]] |кызгылт көк |8-апрель 2013 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_front.jpg|136x136px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:10_Türk_Lirası_reverse.jpg|136x136px]] |<big>10</big> |136×64 |кызыл |Профессор Кахит Арфанын портрети, математикалык формулалар | rowspan="6" |1-январь 2009 |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_front.jpg|142x142px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:20_Türk_Lirası_reverse.jpg|142x142px]] |<big>20</big> |142×68 |жашыл |Мимар Кемаледдиндин портрети, Гази университетинин имараты, акведук, геометриялык фигуралар: куб, шар, цилиндр |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_front.jpg|148x148px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:50_Türk_Lirası_reverse.jpg|148x148px]] |<big>50</big> |148×68 |кызгыл сары |Жазуучу Фатма Алие Топуздун портрети, кагаздар, калем салынган сыя кутучасы, китептер |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_front.jpg|154x154px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:100_Türk_Lirası_reverse.jpg|154x154px]] |<big>100</big> |154×72 |голубой |Музыкант Бухуризаде Ытринин, Руминин отурган фигурасы, музыкалык аспаптар, ноталар |- | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_front.jpg|160x160px]] | bgcolor="#000000" |[[Файл:200_Türk_Lirası_reverse.jpg|160x160px]] |<big>200</big> |160×72 |кызгылт |Акын Юнус Эмренин портрети, Юнустун күмбөзү, учуп бараткан көгүчкөндөр, розалар |- | colspan="8" align="left" |<small>Сүрөттүн масштабы 1 пиксел/мм.</small> |+ |} == Булактар == {{Булактар|2}} == Тышкы шилтемелер == * [https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/EN/TCMB+EN/Main+Menu/Banknotes/Banknotes+in+Circulation+and+Their+Security+Features/3-Series-Turkish-Lira/5+Turkish+Lira/ Түркиянын борбордук банкынын сайты] * [https://turknumismatik.org.tr/ Түрк нумизматикалык ассоциациясы (Türk Nümismatik Derneği)] * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Tuerkei-B-En.htm Turkey (Banknotes)] {{Азия валюталары}} {{Европа валюталары}} [[Категория:Акча бирдиги]] jl16r13xharha862vl9np4vwj9b9f1z 0 10228 648394 637291 2026-06-15T17:08:15Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648394 wikitext text/x-wiki {{Уюм |аталышы = Шанхай кызматташтык уюму |альтернативдик = 上海合作组织 |background_color = |аталышынын_түсү = |логотип = SCO logo.svg |логотип_туурасы = 125 |колу = |карта1 = SCO MAP 10 July 2015 - Including two new permanent members Pakistan and India.png |карта1_туурасы = 250 |легенда1 = Аянты: 34,3 млн км² |карта2 = |карта2_туурасы = |легенда2 = |мүчөлүк = <span style="background:#346733; width:6px; height:8px; margin:2px;">&nbsp;&nbsp;</span>8 мүчө мамлекет<br><span style="background:#000080; width:6px; height:8px; margin:2px;">&nbsp;&nbsp;</span>4 байкоочу мамлекет<br><span style="background:#00a0aa; width:6px; height:8px; margin:2px;">&nbsp;&nbsp;</span>3 байкоочу мамлекетке кандидат<br><span style="background:#800080; width:6px; height:8px; margin:2px;">&nbsp;&nbsp;</span>6 «сүйлөшүү шериги» статусуна ээ мамлекет |борбор_түрү = Штаб-квартира |борбору = {{Желек|Кытай}} [[Пекин]] |түрү = [[эл аралык уюм]] |тилдер = [[Орус тили|орусча]], [[Кытай|кытайча]] |тил = |башкарма1_орду = '''Генералдык секретарь''' |башкарма1_ысымы = Рашид Алимов |башкарма2_орду = |башкарма2_ысымы = <!-- ... --> |башкарма10_орду= |башкарма10_ысымы = |негиздөөчү1 = |түзүлгөн_окуясы1 = |түзүлгөн_датасы1 = [[15-июнь]] [[2001-жыл]] |негиздөөчү2 = |түзүлгөн_окуясы2 = |түзүлгөн_датасы2 = <!-- ... --> |негидөөчү6 = |түзүлгөн_окуясы6 = |түзүлгөн_датасы6 = |жоюлган_окуясы = |жоюлган_датасы = |эскертме1 = |эскертме2 = <!-- ... --> |дарек = |сайт = http://www.sectsco.org/ |уикиказына = }} '''Шанхай кызматташтык уюму''' ({{lang-en|Shanghai Cooperation Organisation}}, {{lang-zh|上海合作组织}}, {{lang-ru|Шанхайская организация сотрудничества}}) же '''ШКУ''' — өкмөттөр аралык өз ара коопсуздук уюму, 2001-жылы [[Шанхай|Шанхайда]] [[Казакстан]], [[Кыргызстан]], [[Кытай Эл Республикасы|Кытай]], [[Орусия]], [[Өзбекстан|Өзбекстандын]], [[Тажикстан]] жана башчылары тарабынан негизделген. Шанхай ыңгайлаштык уюму өз ара мамилелердин жана кызматташуунун принциби катары "өз ара ишеним, өз ара пайда, тең укуктуулук, кеңешүү, ар түрдүү маданияттарды урматтоо жана биргелешип өнүгүүгө умтулуу" деген негизги мазмунду камтыган "Шанхай руху" нын принциптерин колдонот.[https://web.archive.org/web/20190419103136/http://www.china.com.cn/chinese/HIAW/zhuanti/gjyj2/1246068.htm] == Мүчөлүк == [[Файл:SCO 2017.svg|right|250px|thumb|{{legend|#0000FF|Мүчө өлкөлөр}}{{legend|#008080|Байкоочу мамлекеттер}}{{legend|#FFFF00|«Сүйлөшүү шериктери»}}{{legend|#00FFFF|Конок катышуучулар}}]] <div class="references-medium" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> '''ШКУ мүчө өлкөлөрү''' * {{flag|Индия}} [[Индия]] * {{flag|Казакстан}} [[Казакстан]] * {{flag|Кыргызстан}} [[Кыргызстан]] * {{flag|Кытай}} [[КЭР]] * {{flag|Пакистан}} [[Пакистан]] * {{flag|Орусия}} [[Орусия]] * {{flag|Тажикстан}} [[Тажикстан]] * {{flag|Өзбекстан}} [[Өзбекстан]] '''Байкоочу мамлекеттер''' * {{Flag|Ооганстан}} [[Ооганстан]] * {{flag|Беларусь}} [[Беларусь]] * {{flag|Иран}} [[Иран]] * {{flag|Монголия}} [[Монголия]] '''ШКУга байкоочу мамлекет катары кирүү демилгесин көрсөткөн өлкөлөр''' * {{Флаг|Бангладеш}} [[Бангладеш]] * {{Флаг|Сирия}} [[Сирия]] * {{Флаг|Египет}} [[Египет]] * {{Флаг|Израиль}} [[Израиль]] * {{Флаг|Мальдивдер}} [[Мальдивдер]] * {{Флаг|Украина}} [[Украина]] * {{Флаг|Ирак}} [[Ирак]] * {{Флаг|Вьетнам}} [[Вьетнам]] * {{Флаг|Бахрейн}} [[Бахрейн]] * {{Флаг|Катар}} [[Катар]] '''«Сүйлөшүү шериктери»''' * {{Флаг|Азербайжан}} [[Азербайжан]] * {{Флаг|Армения}} [[Армения]] * {{Флаг|Камбоджа}} [[Камбожа]] * {{Флаг|Непал}} [[Непал]] * {{flag|Түркия}} [[Түркия]] * {{flag|Шри-Ланка}} [[Шри-Ланка]] '''ШКУнун конок катышуучулары''' * {{Flag|Түркмөнстан}} [[Түркмөнстан]] * [[Файл:Flag of the CIS.svg|22px]] [[КМШ]] *{{Flag|БУУ}} [[БУУ]] * [[Файл:Flag_of_the_Eurasian_Economic_Union.svg|22px]] [[Евразиялык экономикалык биримдик|ЕАЭБ]] * {{Flag|АКШ}} [[АКШ]] *[[АСЕАН]] </div>Мындан тышкары, ШКУнун шериктештик жөнүндөгү келишимдери [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУ]], [[Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги|КМШ]], [[Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ)|ЖККУ]], [[Евразиялык экономикалык биримдик|ЕАЭБ]] жана [[АСЕАН]] менен түзүлгөн. == Башаты == Шанхай бешилтиги 1996-жылдын 26-апрелинде Шанхайда Казакстан, Кытай Эл Республикасы, Кыргызстан, Орусия жана Тажикстан башчылары "Чек ара аймактарда аскер ишенимин тереңдетүү боюнча макулдашууга" кол коюу менен түзүлгөн. 1997-жылынын 24-апрелинде кээ бир өлкөлөр Москвадагы жолугушууда “Чек ара аймактарда аскер күчтөрүн кыскартуу боюнча макулдашууга” кол коюшту. [[Файл:Shanghai Five Leaders 2.jpg|250px|thumb|right|Орусия президенти [[Владимир Путин]], Казакстан президенти [[Нурсултан Назарбаев]], Кытай төрагасы Цзян Цзэминь, Кыргызстан президенти [[Аскар Акаев]] жана Тажикстан президенти [[Эмомали Рахмонов]] — Шанхай бешилтигинин баштоочулары.]] Шан[ай бешилтигинин кийинки жылдык жогорку деңгээлдеги жолугушуулары 1998-жылы [[Алматы|Алматыда]], 1999-жылы [[Бишкек|Бишкекте]], 2000-жылы [[Душанбе|Дүйшөмбүдө]] өткөрүлдү. 2001-жылы саммит кайра Шанхай, [[Кытай]]да өттү. Беш мүчө-өлкө Шанхай Бешилтигинин аппаратына [[Өзбекстан|Өзбекстанды]] кабыл алышты (ошентип Шанхай алтыилтигине айланды). Андан соң алты өлкө башчылары 2001-жылдын 15-июнунда кызматташтыкты жогорку деңгээлге чыгаруу максатында “Шанхай Кызматташтык Уюмунун Декларациясына” кол коюшту. 2001-жылдын июлунда, Орусия жана Кытай Эл Республикасы, уюмдун эки баштоочу өлкөсу, “Ынак коңшулук жана дос кызматташтык боюнча макулдашууга” кол коюшту. 2002-жылдын июнунда, ШКУ мүчө-мамлекеттеринин башчылары [[Санкт-Петербург]], Орусияда жолугушту. Алар уюмдун максаттарын, принциптерин, түзүлүшүн жана аракет түрлөрүн аныктаган ШКУнун Хартиясына кол коюшту жана аны эл аралык мыйзамдын көз карашы менен расмий түрдө түздү. Анын алты толук мүчөсүнүн аянты Евразиянын 60% жана калкы дүйнөнүн төрттөн бир бөлүгүн түзөт. Байкоочу мамлекеттерди кошкондо адамзаттын жарымын камтыйт. 2005-жылдын июнунда анын Астанада (Казакстан) бешинчи жана чечүүчү саммитине Индия, Иран, Монголия жана Пакистандын өкүлдөрү ШКУнун жолугушуусуна биринчи жолу катышышты. Конокторду кабыл алган өлкөнүн президенти, Нурсултан Назарбаев, меймандарды “Сүйлөшүүлөр столдун тегерегинде отурган мамлекет башчылары - адамзаттын жарымынын өкүлдөрү”- деп мурун эч качан эч кандай контекстте колдонулбаган сөз менен тоскон экен.<ref>Kazinform, July 5, 2005</ref> 2007-жылы ШКУ жыйырмадан ашык чоң өлчөм чениндеги транспорт, энергетика, телекоммуникация тармактарындагы долбоорлорду сунуш кылды жана мүчө-өлкөлөрнүн коопсуздук, куралдуу күчтөр, коргоо, тышкы иштер, экономика, маданият, банк жана башка тармактардын жетекчилеринин туруктуу жолугушуулары өткөрүлдү. Азыр ШКУ Бириккен улуттар уюму менен мамиле түзүп, анын Башкы Ассамблеясы, Европа Биримдиги, АСЕАН (Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүнүн Ассоциациясынын), КМШ жана Ислам Кызматташтык Уюмунда байкоочу. == Түзүлүшү == {| class="wikitable" bgcolor="#F5F5F5" align="right" !colspan="4"|ШКУ мүчө мамлекеттеринин башчыларынын жолугушуусу |- !colspan="2"|Күнү !colspan="2"|Шаар |- |1 |[[26-апрель|26]]—[[27-апрель]] [[1996]] |{{желек|Кытай}} [[Шанхай]] |- |2 |[[24-апрель|24]]—[[25-апрель]] [[1997]] |{{желек|Орусия}} [[Москва]] |- |3 |[[3-июль|3]]—[[4-июль]] [[1998]] |{{желек|Казакстан}} [[Алма-Ата]] |- |4 |[[25-август|25]]—[[26-август]] [[1999]] |{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]] |- |5 |[[4-июль|4]]—[[5-июль]] [[2000]] |{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]] |- |6 |[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2001]] |{{желек|Кытай}} [[Шанхай]] |- |7 |[[7-июнь]] [[2002]] |{{желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]] |- |8 |[[28-май|28]]—[[29-май]] [[2003]] |{{желек|Орусия}} [[Москва]] |- |9 |[[17-июнь]] [[2004]] |{{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]] |- |10 |[[5-июль]] [[2005]] |{{желек|Казакстан}} [[Астана]] |- |11 |[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2006]] |{{желек|Кытай}} [[Шанхай]] |- |12 |[[16-август]] [[2007]] |{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]] |- |13 |[[28-август]] [[2008]] |{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]] |- |14 |[[15-июнь|15]]—[[16-июнь]] [[2009]] |{{желек|Орусия}} [[Екатеринбург]] |- |15 |[[10-июнь|10]]—[[11-июнь]] [[2010]] |{{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]] |- |16 |[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2011]] |{{желек|Казакстан}} [[Астана]] |- |17 |[[6-июнь|6]]—[[7-июнь]] [[2012]] |{{желек|Кытай}} [[Бейжин]] |- |18 |[[13-сентябрь|13]]—[[14-сентябрь]] [[2013]] |{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]] |- |19 |[[11-сентябрь|11]]—[[12-сентябрь]] [[2014]] |{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]] |- |20 |[[9-июль|9]]—[[10-июль]] [[2015]] |{{желек|Орусия}} [[Уфа|Өфө]] |- |21 |[[23-июнь|23]]—[[24-июнь]] [[2016]] | {{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]] |- |22 |[[8-июнь|8]]—[[9-июнь]] [[2017]] | {{желек|Казакстан}} [[Астана]] |- |23 |[[9-июнь|9]]—[[10-июнь]] [[2018]] | {{желек|Кытай}} [[Циндао]] |- |24 |[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2019]] |{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]] |- |25 | [[2020]] | {{желек|Орусия}} [[Челябинск]] |} '''Өлкө башчыларынын кеңеши''' — бул ШКУнун жогорку чечим чыгаруучу борбору. Бул кеңеш ШКУнун мүчө-өлкөлөрүнүн баш калааларынын биринде жылдык саммиттеринде жолугат. Азыркы өлкө башчыларынын кеңешинин курамы: *[[Садыр Жапаров]] (Кыргызстан) *Си Цзиньпин (Кытай) *[[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] (Өзбекстан) * Касым-Жомарт Токаев (Казакстан) *Владимир Путин (Орусия) *[[Эмомали Рахмон]] (Тажикстан) *Ариф Алви (Пакистан) *Нарендра Моди (Индия) '''Өкмөт башчыларынын кеңеши''' — бул уюмдун экинчи эң жогорку кеңеши. Бул кеңеш жылдык саммиттерде көп тармактуу кызматташтыктын маселелерин талкулайт. Кеңеш ошондой эле уюмдун бюджетин бекитет. '''Тышкы иштер министрлер кеңеши''' да туруктуу жолугушууларды өткөрүп турат, ал жолугушууларда учурдагы эл аралык абалды жана ШКУнун башка эл аралык уюмдар менен эриш-аркактарын талкулайт<ref>[http://www.malaysia.mid.ru/press2007/e_22.html ШКУнун мүчө-өлкөлөрүнүң тышкы иштер министрлер кеңешинин сессиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208154821/http://www.malaysia.mid.ru/press2007/e_22.html |date=2012-02-08 }} Embassy of the Russian Federation in Malaysia (Россия Федерациясынын Малазиадагы элчилиги)</ref>. '''Улуттук координаторлордун кеңеши''' ШКУнун Хартиясынын алкагында мучө-өлкөлөрүнүн көп тармактуу кызматташтыгын жетектейт. '''ШКУнун катчылыгы''' — уюмдун башкы аткаруучу борбору. Ал уюмдун чечимдердин жана токтомдорун ишке ашыруусун тейлейт, сунушталган документтердин (декларация жана күн тартиби сыяктуу) долбоорлорун даярдайт, уюмдун документтерин сактоочу жайы функциясын аткарыт, ШКУнун алкагында атайын ишмердүүлүктү жүргүзөт жана ШКУ тууралуу маалымат таратат жана жарыялайт. Кеңсеси Пекинде жайгашкан. Азыркы ШКУнун Башкы катчысы - Муратбек Иманалиев, Кыргызстандын мурунку тышкы иштер министри жана Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору<ref>[http://www.sectsco.org/EN/secretary.asp ШКУнун Катчылыгы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310064956/http://www.sectsco.org/EN/secretary.asp |date=2012-03-10 }} SCO Website (ШКУнун сайты)</ref>. '''Региондук терроризмге каршы түзүмү''' (RATS) — ШКУнун туруктуу борбору. Ал мүчө-өлкөлөрүнүн терроризм, сепаратизм жана экстремизмге каршы кызматташтыгын илгерилетүүнү тейлейт. Кеңсеси [[Ташкен|Ташкенде]] (Өзбекстан) жайгашкан. Түзүмдүн башчысы үч жылга шайланат. Ар бир мүчө-өлкө түзүмгө туруктуу өкүлүн жиберет. <ref>[http://www.sectsco.org/fk-03.html ШКУнун Региондук терроризмге каршы түзүм тууралуу маалымат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211154326/http://www.sectsco.org/fk-03.html |date=2008-12-11 }} SCO Website (ШКУ сайты)</ref> == Ишмердүүлүгү == === Коопсуздук боюнча кызматташтык === ШКУнун көнүл чордонунда негизинен анын мүчө-өлкөлөрүнүн [[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]] коопсуздук маселелери, көбүнчө башкы коркунучтар терроризм, сепаратизм жана экстремизмге байланыштуу. Бирок анын ишмердүүлүгү коомдук өнүгүү тармагында тезирээк өсүүдө. 2004-жылдын 16-17 июнунда ШКУнун саммити [[Ташкент|Ташкент шаарында]] өткөрүлүп, Региондук терроризмге каршы түзүмү (RATS) түзүлдү. 2006-жылдын 21-апрелинде ШКУ терроризмге каршы бөлүмдүн астында эл аралык баңгизат кылмыштуулук менен күрөшүү планын жарыялады<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm ШКУ эл аралык баңгизат кылмыштуулук менен күрөшүүнү күчөтүүдө] Xinhua.net (Синхуа)</ref>. Григорий Логинов 2006-жылдын апрелинде ШКУ аскер сапсалгы болууну пландабаганын жарыялады, бирок “терроризм, сепаратизм жана экстремизмдин” күчөп бараткан коркунучтары куралдуу күчтөрдүн толук өлчөм ченинде катышуусун муктаж кылганын ырастады<ref>[http://www.studentpa.info/spip.php?article248 ШКУ бирдиктүү аскер машыгууларга даярданып жатат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211163908/http://www.studentpa.info/spip.php?article248 |date=2008-12-11 }} World Student Press Agency (Дүйнөлүк Студенттик басма сөз агенттиги)</ref>. 2007-жылдын октябрында Душанбе, Тажикстандын баш калаасында, ШКУ [[Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму|Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюму]] менен коопсуздук, кылмыштуулук, баңгизат ташуу сыяктуу маселелер боюнча кызматтыштыкты кеңейтүү үчүн макулдашууга кол койду<ref>[https://archive.is/20121221163450/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C10%5C06%5Cstory_6-10-2007_pg4_3 Security alliances led by Russia, China link up (Орусия, Кытай башчылык кылган коопсуздук кошуундар биргелешүүдө)] Daily Times</ref>. Эки уюм арасында бириккен аракет планына кол коюу Пекинде 2008-жылдын башына пландаштырылган<ref>[http://jamestown.org/edm/article.php?article_id=2372661Kazakhstan Notes Afghanistan's Emerging Security Agenda (Казакстан Афганистандын жаңы коопсуздугун күн тартипте белгилеп жатат]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Eurasia Daily Monitor</ref>. Уюм тарабынан ошондой эле киберсогушка жаңы аныктама берилип, "башка өлкөлөрдүн рухий, адеп-ахлак жана маданий чөйрөлөрүнө зыян келтирүүчү" маалыматты таркатуу коопсуздукка коркунуч катары каралыш керек деп айтылган. 2009-жылы кабыл алынган “мааалымат согуш” аныктамасына ылайык бул, айрыкча, кайсы бир өлкөнүн кимдир бирөөнүн “саясый, экономикалык жана коомдук системасын” бузуу аракети<ref>http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130052701 Seeing The Internet As An 'Information Weapon' (Интернетти “маалымат курал” катары эсептөө)</ref>. === Аскер ишмердүүлүгү === Акыркы беш жылда уюмдун ишмердүулүгү кеңейди жана аскер кызматташтыкты, биргелишкен чалгындоо жана терроризмге каршылык көрсөтүүнү камтыйт<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.cfr.org/publication/10883/ |access-date=2012-01-17 |archive-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/ |dead-url=yes |accessdate=2012-01-17 |archivedate=2010-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/ }}</ref>. ШКУнун бир нече биргелишкен аскер машыгуулары өттү. Биринчиси 2003-жылы өткөрүлдү, анын биринчи фазасы Казакстанда, экинчи фазасы - Кытайда өттү. Ошондон кийин 2005, 2007, 2009-жылдары Кытай менен Орусия ШКУнун карамагында чоң өлчөм ченинде согуш оюндарында биригишти. Биргелишкен аскер машыгууларда (Тынчтык миссиясы, 2007) 2007-жылы Урал тоолоруна жана Борбордук Азияга жакын Челябинскте (Орусия) өткөрүлгөн, 2006-жылынын апрелинде ШКУ Коргоо министрлеринин жолугушуусунда макулдашылгандай 4 миңден ашык кытай жоокерлери катышкан. Аба күчтөрү жана так буталаган куралдар да колдонулган деп болжолдонууда. Орусия Коргоо министри Сергей Иванов бул машыгуулар басма сөз жана коомчулук үчүн айкын жана ачык болот деп айтты. Согуш оюндарынын ийгиликтүү аяктоосунан кийин орус мамлекеттик кызматкерлери келечекте Индиянын катышуусу жана ШКУнун аскер ролу тууралуу сөз кыла башташты. Казакстандын Матбулак машыгуу аянтында 2010-жылдын 9-25 сентябрында (Тынчтык миссиясы-2010), 5 миңден ашык Казакстан, Кыргызстан, Кытай, Орусия жана Тажикстан кызматкерлери биргелишкен пландоо жана пайдалануу ыкмаларын көрүштү<ref>Boland, Julie. [http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx "Learning From The Shanghai Cooperation Organization's 'Peace Mission-2010' Exercise"( Шанхай Кызматташтык Уюмунун Тынчтык миссиясынын 2010-жылындагы машыгуулардан үйрөнүү)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628085252/http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx |date=2011-06-28 }}, [http://www.brookings.edu/ The Brookings Institution], 29 October 2010</ref>. === Экономикалык кызматташтык === Кытайдан башка ШКУ мүчөлөрү ошондой эле Евразия Экономикалык Коомчулугун мүчөлөрү. Экономикалык кызматташтыкты күчөтүү максатында ШКУ мүчөлөрү 2003-жылынын 23-сентябрында Түзүлүштүк келишимге кол коюшту. Ошол эле жолугушууда Кытай Эл Руспубликасынын премьер-министри Вен Цзибао, башка тикеден-тике чаралар кабыл алынгыча, региондо товарлардын агымын түзөө үчүн узак-мөөнөттүк максатта ШКУда эркин соода аймагын түзүүнү сунуштады<ref>{{Cite web |title=Central Asianpowers agree to pursue free-trade zone(Борбордук Азия бийликтери эркин соода аймагын түзүүгө макул) |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Sept_29/ai_108316611 |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://archive.is/20120711045726/findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Sept_29/ai_108316611 |dead-url=no }}</ref><ref>http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |date=2007-10-24 }} China Intensifies Regional Trade Talks (Кытай региондук соода тууралуу сүйлөшүүлөрдү илгерлетип жатат). International Centre for Trade and Sustainable Development (Эл аралык Соода жана туруктуу өнүгүү боюнча борбор)</ref>. Пландын ашырылышы үчүн бир жылдан кийин 2004-жылдын 23-сентябрында 100 ашык аракеттерге кол коюлду<ref>[http://www.shaps.hawaii.edu/fp/russia/2004/20040923_sco_jc.html Joint Communique of the Council of the Governmental Heads (Prime Ministers) of Shanghai Cooperation Organisation Member States (ШКУ мүчө-өлкөлөрүнун Өкмөт башчыларынын Кеңешинин биргелишкен расмий билдирүүсү)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330053454/http://www.shaps.hawaii.edu/fp/russia/2004/20040923_sco_jc.html |date=2009-03-30 }} University of Hawaii (Гавайи университети)</ref><ref>[http://www.jamestown.org/edm/article.php?article_id=2370411 Shanghai Cooperation Organisation Eyes Economic, Security Cooperation] The Jamestown Foundation</ref><ref>[http://eng.nbu.com/news/read.php?id=421 SCO Ministers of Foreign Economic Activity and Trade to meet in Tashkent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815171922/http://eng.nbu.com/news/read.php?id=421 |date=2011-08-15 }} National Bank of Uzbekistan</ref><ref>[http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=84086 Russia's Foreign Ministry develops concept of SCO energy club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007075148/http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=84086 |date=2007-10-07 }} Gazeta.kz</ref><ref>[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110707a.shtml Russia Urges Formation of Central Asian Energy Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063714/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110707a.shtml |date=2016-03-04 }} Eurasianet</ref><ref>{{Cite web |title=Chronicle of Main Events of "Shanghai Five" and Shanghai Cooperation Organisation |url=http://www.sectsco.org/html/00030.html |access-date=2012-01-17 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014132514/http://www.sectsco.org/html/00030.html |dead-url=yes |accessdate=2012-01-17 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014132514/http://www.sectsco.org/html/00030.html }}</ref><ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/16/content_11552439.htm (Xinhua)]</ref><ref>http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ghofWsw6596hiWFv-WS4u6L84TGAD98RLUG80{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/18/content_11558133.htm</ref><ref>Mehr News Agency, October 31, 2008</ref><ref>Russia Today, October 30, 2008</ref>. === Маданий кызматташтык === ШКУнун алкагында маданий кызматташтык да жүзөгө ашырылууда. ШКУнун маданият министрлери алгачкы ирет 2002-жылдын 12-апрелинде Пекинде жолугуп кызматташууну улантуу үчүн биргелешкен арызга кол коюшту. Маданият министрлеринин жолугушуусу Ташкен, Өзбекастанда 2006-жылдын 27-28 апрелинде өттү<ref>[http://english.people.com.cn/200204/13/eng20020413_93954.shtml Culture Ministers of SCO Member States Meet in Beijing (ШКУ мүчө-мамлекеттеринин маданият министрлери Пекинде жолугушту] People's Daily</ref><ref>[http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=74059 SCO Culture Ministers to Meet in Tashkent (ШКУ маданият министрлери Ташкенде жолугушту)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418125956/http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=74059 |date=2009-04-18 }} Gazeta.kz</ref>. ШКУ Өнөр фестивалы жана көргөзмөсү алгачкы ирет 2005-жылы Астанада өткөрүлүп жаткан саммит учурунда ачылды. Ошондой эле Казакстан ШКУнун элдик бий боюнча фестивалын 2008-жылы Казакстанда өткөрүүнү сунуштады<ref>[http://www.inform.kz/eng/article/2141605 Kazakhstan Backs Promotion of SCO Cultural Ties (Казакстан ШКУнун маданий байланыштарын илгерилетүүнү колдойт)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195124/http://www.inform.kz/eng/article/2141605 |date=2016-03-03 }} www.kazinform.kz</ref>. == Галерея == {|class="wikitable sortable"| |- | [[Файл:SCO Observers.jpg|250px|thumb|Путин Иран жана Монголиянын өкүлдөрү менен Өкмөт башчыларынын Кеңешинин жолугушуусунда, 2005-ж.]] || [[Файл:Putin and Hu JintaoPeace Mission 2007.jpg|250px|thumb|Тынчтык миссиясы учурунда, 2007-ж. Ху Цзиньтао, В.Путин, Н.Назарбаев жана И.Каримов]] |- || [[Файл:Shanghai Cooperation Organisation Summit Bishkek 2007.jpg|250px|thumb|[[Бишкек]], [[Кыргызстан]]дагы саммит, 2007-ж.]] || [[Файл:SCO Summit Ekaterinburg 2009.jpg|250px|thumb|Екатеринбург, Орусиядагы саммит, 2009-ж.]] |} == Булактар == {{булактар}} == Адабият == * Kalra, Prajakti and Saxena, Siddharth [http://www.turkishpolicy.com/images/stories/2007-02-centraleurasia/TPQ2007-2-kalra+saxena.pdf “Shanghai Cooperation Organisation and Prospects of Development in Eurasia Region”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716174240/http://www.turkishpolicy.com/images/stories/2007-02-centraleurasia/TPQ2007-2-kalra+saxena.pdf |date=2015-07-16 }} Turkish Policy Quarterly, Vol 6. No.2, 2007 * Sznajder, Ariel Pablo, [http://irps.ucsd.edu/assets/004/5367.pdf “China's Shanghai Cooperation Organisation Strategy”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150615224847/http://irps.ucsd.edu/assets/004/5367.pdf |date=2015-06-15 }}, University of California Press, May 2006 * Oresman, Matthew, [http://www.ndu.edu/ctnsp/tamerlane/Tamerlane-Chapter19.pdf “Beyond the Battle of Talas: China’s Re-emergence in Central Asia”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326123906/http://www.ndu.edu/ctnsp/tamerlane/Tamerlane-Chapter19.pdf |date=2010-03-26 }}|4.74&nbsp;MiB, National Defence University Press, August 2004 * Gill, Bates and Oresman, [http://www.csis.org/component/option,com_csis_pubs/task,view/id,15/ Matthew, China’s New Journey to the West: Report on China’s Emergence in Central Asia and Implications for U.S. Interests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202941/http://www.csis.org/component/option,com_csis_pubs/task,view/id,15/ |date=2006-11-29 }}, CSIS Press, August 2003 * Fels, Enrico (2009), ''Assessing Eurasia's Powerhouse. An Inquiry into the Nature of the Shanghai Cooperation Organisation'', Winkler Verlag: Bochum. ISBN 978-3-89911-107-1 * Yom, Sean L. (2002). [http://www.asiaquarterly.com/content/view/129/5/ "Power Politics in Central Asia: The Future of the Shanghai Cooperation Organisation"]. ''Harvard Asia Quarterly'' '''6''' (4) 48–54. * Stakelbeck, Frederick W., Jr. (August 8, 2005). [http://www.frontpagemag.com/Articles/Printable.asp?ID=19041 "The Shanghai Cooperation Organisation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707232458/http://www.frontpagemag.com/Articles/Printable.asp?ID=19041 |date=2007-07-07 }}. ''FrontPageMagazine.com''. * Navrozov, Lev. (February 17, 2006). [http://www.newsmax.com/scripts/printer_friendly.pl?s=pf&page=http://www.newsmax.com/archives/articles/2006/2/16/170626.shtml "The Sino-Russian 'Shanghai Cooperation Organisation'"]. ''NewsMax.com''. * Daly, John. (July 19, 2001). [http://www.janes.com/security/international_security/news/jtsm/jtsm010719_1_n.shtml "'Shanghai Five' expands to combat Islamic radicals"]. ''Jane's Information Group|Jane's Terrorism & Security Monitor''. * Colson, Charles. (August 5, 2003). [http://www.rferl.org/features/2003/08/05082003154708.asp "Central Asia: Shanghai Cooperation Organisation Makes Military Debut"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060325114552/http://www.rferl.org/features/2003/08/05082003154708.asp |date=2006-03-25 }}. Radio Free Europe/Radio Liberty. * Cohen, Dr. Ariel. (July 18, 2001). [http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/BG1459.cfm "The Russia-China Friendship and Cooperation Treaty: A Strategic Shift in Eurasia?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307024438/http://www.heritage.org/research/russiaandeurasia/bg1459.cfm |date=2010-03-07 }}. The Heritage Foundation. * Cohen, Dr. Ariel. (October 24, 2005). [http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/hl901.cfm "Competition over Eurasia: Are the U.S. and Russia on a Collision Course?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302231849/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/hl901.cfm |date=2010-03-02 }}. ''The Heritage Foundation''. * John Keefer Douglas, Matthew B. Nelson, and Kevin Schwartz; [http://www.uscc.gov/researchpapers/2006/China_ME_FINAL.pdf “Fueling the Dragon’s Flame: How China’s Energy Demands Affect its Relationships in the Middle East.” ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212004708/http://www.uscc.gov/researchpapers/2006/China_ME_FINAL.pdf |date=2012-12-12 }}|162&nbsp;KiB, United States-China Economic and Security Review Commission, October 2006. * Baris Adibelli. [http://www.barisadibelli.com/ "The Eurasia Strategy of China,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912224741/http://www.barisadibelli.com/ |date=2008-09-12 }} IQ Publishing House, İstanbul, 2007. * Baris ADIBELLI, " The Great Game in Eurasian Geopolitics," IQ Publishing House, İstanbul, 2008. * Baris Adibelli, "Turkey-China Relations since the Ottoman Period,"IQ Publishing House, İstanbul,2007. * Baris Adibelli, The Shanghai Cooperation Organisation Dream of Turkey, Cumhuriyet Strateji,İstanbul, 2007. * Baris ADIBELLI, "Greater Eurasia Project", IQ Publishing House, İstanbul,2006. == Интернет шилтемелери == * http://www.sectsco.org/EN/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230055718/http://www.sectsco.org/EN/ |date=2011-12-30 }} 7n8tnkj8jnlq6lfrcfbpa7kk1lrb4j4 0 23940 648398 388139 2026-06-15T20:52:24Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648398 wikitext text/x-wiki '''Эпидемия''' ([[Грек тили|грек]]. ἐπιδημία — жапырт оору, ἐπι — -га мүчөсү, арасында жана δῆμος — эл) — [[Жугуштуу оорулар|жугуштуу оорунун]] белгилүү аймакта жашаган элдин арасында массалык таралышы. <br /> Эпидемиянын өөрчүшүнө алдын ала [[эмдөө]] каражаттарынын жоктугу, калктын жыш жайгашуусу, миграциясы (бир жерден экинчи жерге барышы), калк жашаган жерде тазалыктын жоктугу, согуш, табигый кырсыктар, ачкачылык жана башкалар түрткү берет. Мындай убакта элдин турмуш деңгээлинин төмөндөшүнө байланыштуу жалпы санитария-гигиеналык абалы начарлап, мурунку сейрек кезигүүчү жугуштуу ооруга шарт түзгөндүктөн, эпидемияга айланат. Эпидемия континенттерге же дүйнөгө таралса пандемия деп аталат. == Эпидемияга каршы чаралар == '''Эпидемияга каршы чаралар''' калктуу жерлерди таза суу менен камсыздоо, канализация жүргүзүү, тазалоо, тамак-аш азыктарын даярдоо, ташуу, сактоо жана сатууда санитариялык жана ветеринариялык көзөмөл жана башкалар жалпы алдын алуучу чараларды камтыйт; калктын жугуштуу ооруларга чалдыкпастыгын жогорулатуу чоң мааниге ээ ([[Эмдөө]]). Жугуштуу оору менен биринэкин адамдар ооруй баштаса же эпидемияга айланса ал андан ары таралып кетпес үчүн алдын ала чара көрүү негизги роль ойнойт. Ал үчүн ооруну тез аныктап, оорулууну биринчи күндөн баштап ооруканага же үйдө өзүнчө бөлүп багуу ([[Балдардын жугуштуу оорулары]]) керек. Оорулуу болгон жерлерди (үйдү, балдар мекемелерин жана башкалар) дезинфекциялайт; оорулуу менен байланышкан адамдарга инкубациялык мезгил өткүчө медициналык байкоо (былжырлуу челдерди жана терини текшерүү, дененин температурасын өлчөө жана башкалар) жүргүзүлөт; ошондой эле оорулууну (оорунун анча-мынча белгиси байкалса) жана бактерия таратуучуларды аныктоо үчүн лабораториялык (анын ичинде бактериологиялык) изилдөө жүргүзүлөт. Мындай байкоо мезгилинде үй-бүлөдө балдардын жана чоңдордун саламаттыгына кылдат байкоо жүргүзүлүп, оорунун алгачкы белгиси билинер замат врачка кайрылуу, өздүк гигиена эрежелерин сактоо зарыл. Айрым ооруларда оорулуу менен жолуккан адамдарга алдын алуу максатында гаммаглобулин, бактериофаг жана башкалар препараттар куюлат. == Эпидемияга даярдык == Эпидемияга даярдык өзүнө ооруларды эпидемиологиялык жактан көзөмөлдөө тутумунун болушун; ыкчам кызматтар бөлүмүнүн кызматкерлерин, айрыкча жергиликтүү ыкчам кызматтар бөлүмүнүн кызматкерлерин тез багыттоо жөндөмүн; ошондой эле саламаттыкты сактоо кызматкерлеринин коопсуздугуна жана ден соолугуна кепилдик берүүнүн мыйзамдуу ыкмасын камтыйт.[https://www.washingtonpost.com/opinions/the-next-epidemic/2015/03/26/aee9f344-d3e8-11e4-a62f-ee745911a4ff_story.html]   Эпидемияга каршы майнаптуу даярдануу көп деңгээлдүү мүнөзгө ээ. Биринчи баскыч – ооруларды эпидемиялык жактан көзөмөлдөө тутуму. Мисалы, Танзанияда 200 саламаттыкты сактоо мекемесин текшерген жана жугуштуу оорулардын жайылышын көзөмөлдөгөн улуттук лаборатория бар. Кийинки баскыч – өзгөчө кырдаалга иш жүзүндө жооп кылуу. Америкалык баяндамачы Майкл Герсондун 2015-жылдагы маалыматы боюнча, мындай өзгөчө кырдаалга жооп кылуу үчүн АКШнын аскер күчтөрү менен НАТОнун гана орошон мүмкүнчүлүгү бар.[https://www.washingtonpost.com/opinions/the-next-epidemic/2015/03/26/aee9f344-d3e8-11e4-a62f-ee745911a4ff_story.html]   Ошентсе да, эң эле тыкыр даярдык чараларына карабастан, тез жайылып жаткан эпидемия саламаттыкты сактоо ресурстарынан ашып түшүп, аларды оңой эле бүлүндүрүшү мүмкүн. Демек, «эпидемиянын ийри сызыгын тегиздөө» деп аталган кесепеттерди азайтуу боюнча эрте жана чечкиндүү чараларды көрүү абзел. Мындай чаралар адатта социалдык/тулку-бойлук аралык, карым-катнашты катуу көзөмөлдөө, өзүн-өзү обочолонтуу үчүн сунуштар сыяктуу дары-дармексиз кийлигишүүнү жана тиешелүү жекече сактануу каражаттарын да (мисалы, бет кап, мээлей жана илдеттин жайылышына бөгөт болуучу заттык тоскоолдуктар) камтыйт.[https://www.researchgate.net/publication/340903626] == Себептери == Инфекцияны козгогуч бир нече өзгөрүүлөргө учурап, андан кийин эпидемияны пайда кылат. Бул өзгөрүүлөргө төмөнкүлөр кирет: * илдеттүүлүктүн күчөшү; * жаңы чөйрөгө киришүү; * адамдын инфекциялык козгогучту кабылдагычтыгынын өзгөрүшү. Эпидемиялык илдет жугуштуу болушу шарт эмес<ref>[https://www.ima.org.il/FilesUploadPublic/IMAJ/0/55/27606.pdf]</ref>  жана бул термин Батыш Нилдеги калтыратмада<ref>[https://www.ima.org.il/FilesUploadPublic/IMAJ/0/55/27606.pdf]</ref>  жана семирип кетүү эпидемиясында да колдонулган (мисалы, Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму тарабынан). [https://www.who.int/nutrition/topics/obesity/en/] Эпидемиянын чыгышын тескеген шарттар булганган суу сыяктуу инфекция жуккан тамак-аш азыктарын, илдеттерди таркаткычтар - келемиштер же чиркейлер сыяктуу кээ бир жаныбарлардын популяцияларынын көчүп-конуусун камтыйт. Айрым эпидемиялар белгилүү мезгилдерде болуп өтөт. Мисалы, көк жөтөл жаз мезгилинде пайда болсо, ал эми кызамык эки эпидемияны (бири кышында, бири март айында) пайда кылат. Сасык тумоо, суук тийүү жана тамак оору сыяктуу жогорку дем алуу жолдорунун бөлөк оорулары негизинен кыш мезгилинде болот. Биринен кийин бири келген эпидемияларда жабыр тарткандардын да жана каза болгондордун да саны жагынан айырмачылык бар: удаалаш эпидемиялардын оордугу 5-10 жыл ичинде бирде кычап, бирде басащдап турду.<ref>"Epidemic." Black's Medical Dictionary, 42nd Edition. London: A&C Black, 201e. web. 17 September 2012. </ref>   == Эпидемиялардын түрлөрү == === Жалпы очоктон дүрт этиши === Эпидемия жалпы очоктон дүрт эткенде жабыркаган адамдар жалпы козгогучтун таасирине дуушар болушкан. Эгер таасир бирин-серин болуп, бардык жабыркаган адамдарда оору бир инкубациялык курс учурунда жана бир жолу байланышкандан кийин уланса, анда муну чекиттүү очоктон чыккан деп атоого болот. Эгерде таасир үзгүлтүксүз же өзгөрүлмө болсо, анда аны ошого жараша илдеттин үзгүлтүксүз же үзгүлтүктүү дүрт этиши деп атоого болот. === Таралуучу эпидемия === Таралуучу эпидемияда оору адамдан адамга жугат. Жабыркаган кишилер оорунун оз алдынча ташуучуларына айланышы мүмкүн, бул илдеттин андан ары таралышына алып келет.[https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/SS1978.pdf] Көптөгөн эпидемиялар жалпы очоктун да, жайылып жаткан эпидемиялардын да мүнөздөмөлөрүнө ээ болот. Мындай түрлөрдү кээде аралаш эпидемиялар деп аташат. Мисалы, жалпы очоктун таасирине дуушар болгондон кийин бир кишиден экинчисине экинчи жолу жугушу мүмкүн, же айлана-чөйрөнүн таркаткычтары зооноздук козгогучту жайылтышы ыктымал.[https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/SS1978.pdf]   === Ири эпидемиялар === * «Юстиниан кара тумоосу (чумасы)» (551-580) Чыгыш Рим империясында пайда болуп, бүтүндөй Жакынкы Чыгышты камтыган. Аталган эпидемиядан болжол менен 100 млн. жакын адам өлгөн. * «Кара ажал» – бул XIV кылымда орто кылымдагы Европаны каптаган без шишиги (бубон) жана өпкөнүн кара тумоосу (чумасы). 100-200 миллион адамдын өмүрүн алган. * «Испан тумоосу» («испанка»). Биринчи дүйнөлүк согуштан кийинки эпидемиянын натыйжасында 550 миллиондон ашуун адамга же планета калкынын 30%ына жуккан.[http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat51.htm#gl2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401201424/http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat51.htm#gl2 |date=2009-04-01 }}  Болжол менен 50-100 миллион киши же дүйнө калкынын 2,7-5,3%ы каза болгон.[https://www.census.gov/population/international/data/worldpop/table_history.php]  Бул эпидемия адамзат тарыхындагы эң ири апааттардын катарына кирет.[https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/1/05-0979_article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120001329/https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/12/1/05-0979_article |date=2021-01-20 }} [http://virus.stanford.edu/uda/]   Ошентип, илдетке чалдыккандардын арасында өлгөндөр 10-20%ды түздү. == Балдардын жугуштуу оорулары == Балдардын жугуштуу ооруларында оорулуу менен бирге болгон балдар белгилүү мөөнөткө чейин же лабораториялык жыйынтык чыкмайынча балдар мекемелерине кабыл алынбайт; эгер оорулуу ооруканага жаткырылбаса, анда аны өзүнчө көпкө кармоо керек. [[Кептөөр |Кептөөр]], [[менингит]], ич [[КЕЛТЕ|келте]] менен ооруган балдар мекемелеринин кызматкерлерине текшерүүнүн жыйынтыгы чыкмайынча иштөөгө уруксат берилбейт. Текшерүүдө бактерия таратуучулар аныкталса, алар дарылануудан өтүшөт. Ичеги-карын жугуштуу ооруларынын бактериясын таратуучулар тамак-аш азыктары менен иштесе алар ишке, балдардан табылса балдар мекемелерине барууга тыюу салынат. Балдар мекемелеринен жугуштуу оору чыкса тийиштүү топ карантинге алынып, жаңы балдарды кабыл алууга, балдарды бул топтон башка топко которууга болбойт. Оору кайталанса карантиндин мөөнөтү узартылат. Айрым жугуштуу ооруларда бөлүп багуунун жана карантиндин мөөнөттөрү: кептөөрдө — бактериологиялык текшерүүдөн оору козгогуч табылбай калганга чейин; көк жөтөлдө — 7 жаштан жогорку балдар үчүн 14 күн (эгер ооруканага жатпаса 25 күн), кызылчада — мурда кызылча менен оорубаган, эмделбеген балдарга 17 күн (гаммаглобулин алгандарга 21 күн); [[Менингококк инфекциясы|менингококк инфекциясында]] — бактериологиялык текшерүүдөн козгогуч табылбай калганга чейин; топтогу карантиндин мөөнөтү 10 күн; суу чечекте —7 жашка чейинки мурда оорубаган балдар үчүн 21 күн; [[Паротит|эпидемиялык паротитте]] — ооруй элек 10 жашка чейинки балдар үчүн 21 күн; [[Скарлатина|скарлатинада]] — мектепке чейинки, ошондой эле 1 — 2-класстагы балдар үчүн 7 күн, оорулуу үйдө багылса 17 күн; ангина же скарлатина менен ооруган балдарга жолуккандарды бөлүп багуунун мөөнөтү 22 күн (ангина кармагандан баштап); [[Вирустуу гепатит|вирустук гепатитте]] (Боткин оорусу) карантиндин мөөнөтү 35 күн; бирок гамма-глобулин алган балдар карантин тобуна жиберилет. == Эпидемия очогу == Эпидемия очогу — жугуштуу оорулуу же оору козгогуч алып жүргөн адамдын жашаган жайы, жери (үйү, иштеген мекемеси жана башкалар). Эпидемия очогу жугуштуу оорунун булагы болгондуктан ал калк арасында таралышында чоң роль ойнойт. Эгерде оорулуу врачка эртерээк кайрылбаса, өз убагында өзүнүн тегерегиндеги соо кишилерден бөлүнбөсө, туура, жакшы дарыланбаса оору узакка созулуп же өнөкөт түргө айланат. Оорулуу анын козгогучтарын алып жүрүп, аларды организминен тышка чыгарып турат. Натыйжада айлана-чөйрөдөгү суу, тамак-аш, идиш-аяк, буюмдар жана башкалар булганып, оору дагы башка кишилерге жугуп, жаңы эпидемия очогу пайда болот. Айрыкча жугуштуу ичеги-карын ооруларынын эпидемия очогу көбүрөөк кезигет. Себеби мындай оорулуулар көп убакта чоң кишилерде жеңил өтүп, оорулуу врачка кайрылбагандыктан, ал убагында ачылбай оорунун булагы болуп кала берет. Ал эми кээ бир жугуштуу оорулар капысынан катуу кармап, оор болгондуктан оорулуу эрте врачка кайрылат да, өз убагында аны бөлүп, ооруканада дарылоо, дезинфекция жүргүзүлүп, карантин коюлуп, чогуу болгондор эмделет. Натыйжада эпидемия очогу пайда болбойт. == Колдонулган адабият == Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 [[Категория:Медицина]] [[Категория:Ден соолук]] [[Категория:Кырсыктар]] nj02lxxohu75o43j1m5o15566yk9xty 0 34485 648395 402751 2026-06-15T19:12:17Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648395 wikitext text/x-wiki '''Эвтаназия''' (гр. <i>eu</i> – жакшы жана <i>thanatos</i> – өлүм) – кайрымдуулук менен өлтүрүү, бул катуу ооруган жана айыкпас оорулардан жапа чеккен адамдарды, азаптан арылтуу максатында, бейтаптын суранычы менен оорутпай өлтүрүү деп аталат. Көпчүлүк укуктук тутумдарда бул үчүн атайын жобо жок болгондуктан, ал адатта суицид (эгерде бейтап өзү жасаган болсо) же киши өлтүрүү (эгер башка тарабынан жасалган болсо) деп эсептелет<ref>https://www.britannica.com/topic/euthanasia</ref>. Дарыгерлер, бирок, мыйзам чегинде, өтө кыйналганда өмүрдү узартпоо чечимин кабыл алышы мүмкүн жана оорулуунун өмүрүн кыскарткан күндө дагы, ооруну басаңдатуучу дары-дармектерди колдонушат. == Түрлөрү == * '''Активдүү жана пассивдүү эвтаназия''' Активдүү эвтаназия менен, адам бейтаптын өлүмүнө түздөн-түз жана атайылап себеп болот. Пассивдүү эвтаназияда алар түздөн-түз бейтаптын өмүрүн алышпайт, анын өлүмүнө жол беришет. Активдүү эвтаназияда өлүм кандайдыр бир аракеттен улам келет, мисалы, адамга катуу ооруну басаңдатуучу дары берип өлтүрүлгөндө. Ал эми, пассивдүүдө кимдир бирөө адамдын өлүмүнө жол берет. Бул дарыланоодон баш тартуу болушу мүмкүн<ref>http://www.bbc.co.uk/ethics/euthanasia/overview/forms.shtml</ref>. * '''''Өзүн өзү өлтүрүүгө көмөктөшүү''''' - бул дарыгердин зарыл болгон каражаттарды же маалыматтарды берүү менен бейтаптын өлүмүнө жардам бериши. Мисалы, дарыгер өлүмгө алып келген дарыны даярдап берет, ал эми бейтап өзү ошол дарыны ичет<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.inggu.ru/upload/lectures/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%206.pdf |accessdate=2021-03-24 |archivedate=2021-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224232059/http://www.inggu.ru/upload/lectures/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%206.pdf }}</ref>. * '''''Ыктыярдуу жана ыктыярсыз эвтаназия''''' Ыктыярдуу эвтаназия катуу ооруп жаткан бейтаптын суранычы менен жасалат. Ыктыярсыз эвтаназияда эс-учун жоготкон же акыл-эси өтө төмөн адамдарга, кичинекей бөбөктөргө, жашоо менен өлүмдүн ортосунда маанилүү тандоо жасай албай калганда. алардын атынан тиешелүү адам (кам көрүүчү же жакын туугандары) чечим кабыл алат. == Тарыхы == "Эвтаназия" термини Фрэнсис Бэкон тарабынан киргизилген жана ал мындай деген: ''"дарыгердин милдети ден-соолукту калыбына келтирүү гана эмес, ошондой эле оорулардан улам келип чыккан азапты жеңилдетүү... куткарылууга үмүт жок болсо да, өлүмдүн өзүн жеңилирээк жана бейпил кылса болот, анткени бул эвтаназия ... өзүнчө эле чоң бакыт ".'' 1930-жылдары жана Экинчи Дүйнөлүк Согуш учурунда эвтаназия фашисттик Германия тарабынан дискредитацияланган, ал майып адамдарга (анын ичинде балдарга) жана психикалык жактан оорулууларга карата ушул ыкманы колдонгон. Эвтаназияны активдүү коргогондордун бири америкалык дарыгер Джек Кеворкян же “Өлүмдүн доктору” болгон. 1950-жылдары ал өлүм жазасына кесилген туткундарга оору тартпашы үчүн, аларга анестезия колдонууну сунуш кылган. Ал эми, 1989-жылы Кеворкян адамдын канына анальгетиктер жана уулуу заттардын өлүмгө алып келген дозасын куя турган мерситрон - "өзүнө кол салуу машинасын" курган. Анын биринчи пациенти Альцгеймер оорусунан жабыркаган мугалим Жанет Аткинс болгон. Кийинки сегиз жылда Кеворкяндын "машинасынын" жардамы менен 130 бейтап каза болду<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://futurist.ru/articles/1439-evtanaziya |accessdate=2021-03-24 |archivedate=2021-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210515055637/https://futurist.ru/articles/1439-evtanaziya }}</ref>. == Мыйзамдуу эвтаназия == 2002-жылы Нидерланды эвтаназияны мыйзамдаштырган биринчи өлкө болгон. Ошол эле учурда, эвтаназия катуу шарттар топтому менен корголот: бейтап айыккыс, чыдагыс ооруга чалдыгып, сакайып кетүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болбошу керек. Ал толугу менен акыл-эси жайында болуп, өлгүсү келип жаткандыгын билдирип, белгилүү бир убакытка чейин ушул нерсени талап кыла бериши керек. 2002-жылы Бельгия Нидерландыдан кийин эвтаназияны мыйзамдаштыруу боюнча мыйзам кабыл алган. Эвтаназия мыйзамга ылайык, дарыгерлер бейтаптарды узак убакыт бою карап турганда гана, алардын өлүмүнө жардам беришет. Бейтаптар Бельгиянын жараны болуп, өлкөдө туруктуу жашашы керек. 2012-жылдын февраль айында Бельгия балдар үчүн эвтаназияны мыйзамдаштырган биринчи өлкө болуп калды: Нидерландырдан айырмаланып, мыйзамда бейтаптар өлүм талап кыла турган минималдуу жаш курагы көрсөтүлгөн эмес<ref>https://www.bbc.com/russian/society/2015/09/150911_euthanasia_countries_legal</ref>. Америка Кошмо Штаттарында өзүн-өзү өлтүрүүгө көмөктөшүүгө уруксат берүү же бербөө жеке штаттардын колунда. Натыйжада, төрт штатта (Орегон, Вашингтон, Вермонт жана Монтана) буга уруксат берилген, бирок өлкө боюнча мыйзамсыз бойдон калууда. Ошондой эле, Люксембург, Швейцария жана Колумбияда да мыйзам чегинде уруксат берилген. == Эвтаназия Кыргызстанда == Жарандардын саламаттыгын сактоо жөнүндө мыйзамы '''2-статья. Ушул Мыйзамда пайдаланылуучу негизги түшүнүктөр жана аныктамалар''' Эвтаназия - айыкпас ооруга чалдыккан адамдын атайын оорутпоочу каражаттардын, анын ичинде жашоону кармап туруу боюнча жасалма чараларды колдонууну токтотуу аркылуу врач менен макулдашкан ыктыярдуу өлүмү. '''40-статья. Эвтаназияга тыюу салуу''' Медициналык кызматкерлерге эвтаназияны жүзөгө ашырууга - оорулуунун өзүнүн өлүмүн кандайдыр бир иш-аракеттер же каражаттар менен, анын ичинде жашоосуна көмөк көрсөткөн жасалма чараларды токтотуу менен тездетүү жөнүндө өтүнүчүн канааттандырууга тыюу салынат. Оорулууну аң-сезимдүү түрдө эвтаназияга түрткөн жана (же) эвтаназияны жүзөгө ашырган адам Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жазык жоопкерчилигине тартылат<ref>http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/1602/145?cl=ky-kg&mode=tekst</ref>. КРнын жазык кодекси '''34-берене. Боорукердиктен киши өлтүрүү (эвтаназия)''' Курман болгондун көптөн-көп өтүнүчү боюнча жана анын чыныгы өз эркине ылайык, өлүм алдында жаткан адамды жанын кыйнаган катуу оорудан кутултуу максатында өлтүрүү, - II категориядагы эркиндигинен ажыратууга жазаланат<ref>http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/111527/50?cl=ky-kg&mode=tekst</ref>. == Колдонулган адабияттар == [[Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү]]. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. – Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7 [[Категория:Юридикалык аталгылар жана түшүнүктөр ]] h04zy32y1o6dh7gxvbmjpy67395few0 0 55243 648402 599923 2026-06-16T05:04:02Z CommonsDelinker 130 Replacing Wappen_Wolframs-Eschenbach.svg with [[File:DEU_Wolframs-Eschenbach_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 648402 wikitext text/x-wiki {{Infobox German location |type = Шаар |image_photo=Hauptstrasse Wolframs-Eschenbach.jpg |image_coa = DEU Wolframs-Eschenbach COA.svg |lat_deg = 49 |lat_min = 14 |lon_deg = 10 |lon_min = 44 |image_plan = Wolframs-Eschenbach in AN.svg |state = Бавария |region = Орто Франкония |district = Ансбах |Verwaltungsgemeinschaft = Вольфрамс-Эшенбах |elevation = 442 |area = 25.47 |postal_code = 91639 |area_code = 09875 |licence = AN |Gemeindeschlüssel = 09 5 71 229 |divisions = 10 [[Ortsteil]]e |Straße = Wolfram-v.-Eschenbach-Platz 1 |website = [http://www.wolframs-eschenbach.de/ www.wolframs-eschenbach.de] |mayor = Михель Дёр |party = CSU }} '''Вольфрамс-Эшенбах''' - [[Германия|Германиянын]] [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. [[Ансбах (район)|Ансбах районуна]] карайт. [[Орто Франкония|Орто Франкония]] административдик округуна тиешелүү. Калкы — 2923 (2013-ж.). Аянты — 25.47 км2. [[Категория:Ансбах (район)]] [[Категория:Бавария шаарлары]] ekt6zazc6qbjdfr9e9ojalyy3wae0ts 3 123640 648392 648080 2026-06-15T16:49:05Z MediaWiki message delivery 8554 /* Tech News: 2026-25 */ жаңы бөлүм 648392 wikitext text/x-wiki {{Архив|1}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 12 ноябрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:01, 19 ноябрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == Викидеги саясат == # Кыргыз Википедиясы кыргыз тилинин негизги куралдарынын бири. Сиздин саясатыңызга таң калып алып жатам же сиз жекечиликке өтүп мага "асылып" жатасызбы? "Көз жыргасын деп, кооздоо гана максатында жалган тууларды (жалган маалыматты) кошуп койгонуңуз — жол берилгис аракет" деп сиз эмне себептен мен үчүн жыйынтык чыгарып жатасыз же менин "Көз жыргасын" деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат. # [[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow#Эскертме|Экинчи дүйнөлүк согуш]] барагы боюнча кайра-кайрадан эле жаза берүүнүн себеби эмнеде? Мен сизге чынын түшүндүрүп жаздым, желектердин тарыхый варианттын калыптарга кошууга камданып жатканымды. Дагы бир баса белгилей кеткен жери 5 сааттын ичинде мага сиз эскертме бердиңиз, башкаларга андай мамилеңизди тапкан жокмун! (Балким мен адашып жаткандырмын). Же баштаар замат аякта деген эреже барбы? # Дагы мир мисал мен [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%BE%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D0%B0&action=history Воркута] барагын толуктап жаткан учурда, сиз 23 минуттун ичинде мен кошуп жаткан маалыматтарды жокко чыгырып койдуңуз. Мен бул учурда ал шаардын тарыхы боюнча маалыматтарды чогултуп жатканмын же кошуп жаткан маалыматтарды ар бир минут сайын сактоо керекпи? # Эскертмелерде [[Википедия:Негизги принциптер|Викинин принциптерине]] таянасыз, бирок ал жакта убакыт боюнча чектер коюлган эмес. Жада калса [[Википедия:Википедиянын негизги эрежелери|эрежелерде]] 23 минут ичинде баарын толуктап сал деген маалымат да жок! # Түштүк океаны деп атоонун себеби. Мен бул океандын аталышын Викидеги башка океандырдын аталышына окшотуруп бир стандартка келтирейин деген максатта кылганмын, себеби башка окендардын аталыштарын текшерип көрсөңуз: Атлантика океаны, Инди океаны, Түндүк Муз океаны. Мен эрежелердин "арал, жарым арал, кырка тоо, жер, деңиз, океан, кысык, дарыя, канал, булуң, көчө, аянт, айыл ж.б.у.с. сөздөр географиялык энчилүү аттарга айкаша келсе, кичине тамга менен бөлөк жазылат: Арал деңизи, Балкаш көлү, Суусамыр өрөөнү, Жазы дарыясы, Курил аралдары" пунктуна таянып жасадым, "Түштүк" деген термин бул океанга энчиленген аталыш эмеспи (дагы баса айтып коёюн мен суроо катары жазып жатам). # Мен азыр Викинин принциптериндеги "Википедияда бюракратизм жок" деген пункта таянып бул суроолорду берип жатам. Себиби сиздин кээ бир текстердин жекечилике шек келтирген деп кабыл алып жатам жана эмне себептен "[[Португалиянын Педро III]]" ушул сыктуу мааниси жок, аталышы туура эмес, булагы жок барактар сизде суроо туудурбай эле менин кошкондорум эле 23 минуттан баштап эле суроо туудуруп калат дегендей. # Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим. # Эгер Викиде жарыяланган эрежелерди мен таппай жатсам шилтемелерди берип, багыттка салып коёт деген ниеттемин. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 21:41, 24 ноябрь 2024 (UTC) :@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] :1. "Сиздин саясатыңыз" дегенди кантип түшүнсө болот? Анда бул жазганыңыз менен мага асылып жатасызбы ошондо? Википедияда талаш маселе талкуу аркылуу чечилет. '''Билип туруп, жалган маалыматты''' жайгаштыруу — жол берилгис аракет, туура эле жаздым.<br>Жазганыңыз: ''[https://w.wiki/CBeH "'''<u>Бул туралуу маалыматтым бар болчу</u>''' жана желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам..."]''. <br> :2. Биринчи жолу жазганымда: "[[Колдонуучунун_баарлашуулары:Artelow#Жалган_туулар|''Маалыматты текшерип кошуу керек!'']]" деп турат. Ал учурда билип туруп, жалган маалымат кошконуңузду билген эмесмин. '''Аракетиңизди ачыктап бергениңизден кийин''', анын '''жол берилгистиги''' анык болду, ошондо эскертме калтырдым. Эгеде "<u>''бул тууралуу маалыматым бар болчу''</u>" деп жазбасаңыз, жооп башкача болмок. Ошондуктан "<u>5 сааттын ичинде эскертме бердиңиз</u>" деп жазбай эле койсоңуз болот, эгер жалган маалыматты, анын жалган экендигин '''билип туруп''' ({{lang-ru|заведомо зная}}) жайгаштырганыңызды эртерээк билип калсам, эртерээк бермекмин 5 саат күтпөй. Башка жагдайда берилмек эмес. '''Же жалган маалыматты атайын жайгаштыр деген эреже барбы?''' :<br> :3. Жокко чыгарылганын көргөн жокмун. Туура эмес маалыматты көрдүм — түзөттүм. Маалыматты жоготконуңуз — '''өз күнөөңүз'''. Мен түзөтүп жаткан учурда да башка бирөө баракты түзөтүп, сактап койгон учурлар болгон, бирок '''маалыматым эч өчкөн эмес'''. Кунт койсоңуз, балким өчмөк эмес.<br>Дагы бир мисал: балким макаланын аталышын гана карабай, мазмунун окусаңыз, мындай болмок эмес: https://w.wiki/CBL$. :<br> :4. '''1, 2-пункттарды караңыз.''' :<br> :5. '''Энчилүү ат''' деген эмне экенин окусаңыз. Сиздики оп-оңой экен: "бир стандартка келтирүү". Башка факторлорду эске албайт экенсиз. Анда "Түндүк Америка" дегенди "Түндүк Америкасы" деп өзгөртмөк экенсиз. "Түштүк Кыргызстан" → "түштүк Кыргызстаны"? Кыргыз Википедиясы кыргыз тилинин грамматикасына ылайык жазылат. Грамматикага ылайык ар кандай варианттар болот: "Түштүк океан", "Атлантика океаны". "Түштүк океан" — энчилүү ат, "түштүк" — катардагы сөз. "Түштүк океан" деген энчилүү атта "түштүк" — зат атооч. "Атлантика океаны" деген энчилүү атта "Атлантика" зат атооч эмес. '''Бул элементардуу грамматика'''. Мындан тышкары сиз булактарга таянышыңыз керек болчу, урдура бербей. :<br> :6. "Португалиянын Педро III" макаласын өз убагында көргөнүмдү '''далилдей аласызбы''' же жөн эле тийшип жатасызбы? Же Википедиянын админдери робот, жеке жашоосу жок, түзөткөн сайын, соңку түзөтүүлөрдү текшеришет же Википедиядагы ар бир макаланы карап чыгышкан деген ойдосузбу? Эмнеге сиз башкаларга караганда көбүрөөк түзөтүп жатасыз деп сураган жокмунго. Жанагы "Түштүк океан" же каталары көп домендер тууралуу дароо жазмакмын анда 1 жыл күтпөй.<br> :'''Кошумча:''' "Португалиянын Педро III" макаласы качан түзүлгөн? Жооп: '''2022-ж. 3-июлунда'''. Эми ошол маалдагы салымымды карап чыгыңыз (мен карап чыктым), сурооңуз өзү чечилет. Муну да алдын ала '''бир текшерип койгон жоксуз'''... :<br> :7. Сыр ачайын: Википедияда 20 жыл салым кошуп жүргөндөргө да жазышат, сындашат ж.б. нерселерди кылышат. Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен? [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 23:36, 24 ноябрь 2024 (UTC) ::Бул текстеги баардык сындарды кабыл алдым. ::Маселенин баары сиздин нейтралдуу эмес жазганыңыздан келип чыгып жатат, бир нерсе десе эле беттен алып "Көз жыргасын деп", "урдура бербей" деген терминдерди колдонууну мен мазактоо деп кабыл алам жана ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун. Анан башканын жазганын бурмалоо дагы туура эмес "Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим." десем, дагы бурмалап "Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен?" деп жатасыз. Мен, мага жазбасын же эскертме бербесин деп жаздымбы же кайрылдымбы? Жок, баардыгы сылык негизде болуусу зарыл. Тескерисинче мен адам баласы болгондугумдан мени туура жолго салып, каталарымды айтып туурса кубанычта боломун жана келечекте андай каталарды кайталабашка болгон аракетимди жумшаймын. ::Сиздин аргументтүү берген эскертмелериңизди туура кабыл алып, эске алып, суроолор болсо сизге кайрылып эле жүрөмүн. Болочокто да суроо туулса кайрыламын жана жазамын. ::Сизден дагы бир жолу өтүнүч, ката кетирсем ток этер жерин белгилеңиз жана жекечиликке өтүп "урдура бербей" деген сымал терминдерди колдонуудан алыс болушуңузду суранам. ""Сиздин саясатыңыз" дегенди кантип түшүнсө болот?" деген текст сиздин кыжырыңызга кандай тийсе, мага менин кылгандарымды бир нерсе менен байланыштырып сыпаттоо, ошондой эле кыжырыма тийет. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 09:04, 25 ноябрь 2024 (UTC) ::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] :::1. "<u>''Сиздин саясатыңыз''</u>" дегениңиз кыжырыма тийген жок. Болгону, жазганыңызды кандай түшүнсө болот деп сурап жатам. Сизге грамматика ж.б. белгилүү бир нерселер боюнча жазылган болсо, сиз "''<u>сиздин саясатыңызга таң калып алып жатам</u>''" деп жатасыз. Бул жердин каеринде саясатты көрдүңүз — түшүнүксүз. Мен гана эмес, каалаган ошол маселелер боюнча жаза алмак сизге. :::<br> :::2. Жок, маселе аракеттериңизден чыгып жатат. Википедиянын негизги иш принциптери сизге бир нече жолу жакшы түшүндүрүлүп берилген. Википедия энциклопедия экенин унутпашыңыз керек.<br> :::Ошондо '''жалган маалыматты кошконуңузду''' кантип түшүнүш керек? Жалган маалыматты кошуу '''максатын''' өзүңүз түшүндүрүп берген жоксуз. Тескеринче ак ниетиңизди болжолдоп, "желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам..." дегениңиздин негизинде: '''"туулар жалган болсо да, калыптарым даяр болгуча макаланы кооздоп турсун"''' десе керек дегенге келдим. Же "''<u>адаштыруу максатында</u>''" десем туура болмокпу? :::<br>Ар кандай кылсаңыз болмок, аларды талкуу барагыңызга жазгам:<br>1) мамлекеттердин өзүн гана кошсо болмок;<br>2) мамлекеттердин жанына тарыхый тууларды гана кошсо болмок;<br>3) тийбесе болмок.<br> :::Жогорудагы варианттарынын бирин кылсаңыз эмне болот эле? '''Жооп:''' 1, 3-варантта калыптын/макаланын көркү бузулмак эмес, 1-варантта болгону туулар кошулмак эмес. '''1-жыйынтык: тууларды кошууну көздөгөнсүз'''. 2-вариантта калыптын/макаланын көркү бузулмак (туусу коюлбаган мамлекеттердин аталыштары калыптын чектери боюнча тегизделмек, туусу барлар туу боюнча тезизделмек). '''2-жыйынтык: көрктү көздөгөсүз'''. Баарын (жообуңузду да) эске алганда '''эскертмеде жазганыма келебиз.''' :::<br> :::3. ''<u>"Негизи салымыңыз жакшы болгону үчүн сизге эми эч ким эч бир маселе боюнча жаза албайт бекен?"</u>''. Ал '''сүйлөмдүн маңызы — кандай гана, качантан бери салым кошпоңуз, сизге баары бир жазышат.''' Ошондо бурмалоо эмнеде? Түшүндүрө бере аласызбы? Муну '''негизсиз айыптоо''' деп эсептесе болот. :::<br>"''<u>Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим</u>''" — муну кандай максатта жаздыңыз? Туура эмес түшүнүп калышыңыз мүмкүн деп, ушул жазганыңызга жооп бербешим керек беле? Ошол жазганыңыз боюнча эмне дешим керек эле? Жазганымдын баары "бурмалоо", "мазактоо" экен. :::<br> :::4. Жазганыңызды окуп чыксаңыз биринчиден: "нейтралдуу эмес" (негизсиз айыптоо), "бурмалоо" (негизсиз айыптоо), "мазактоо" (негизсиз айыптоо), "жекечиликке өтүп мага "асылып" жатасызбы" (негизсиз айыптоо), "ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун" (бул сөз кыжырыма тийди дегендин ордуна эскалация), "сизде суроо туудурбай" (тастыкталган жок), "кошуп жаткан маалыматтарды жокко чыгырып койдуңуз" (тастыкталган жок). :::<br> :::5. "''<u>Тескерисинче мен адам баласы болгондугумдан мени туура жолго салып, каталарымды айтып туурса кубанычта боломун жана келечекте андай каталарды кайталабашка болгон аракетимди жумшаймын.</u>''" Артыңыздан эч ким текшерүүгө милдеттүү эмес. Википедиянын негизги принциптери сизге белгилүү. Катышып жатканыңызга салыштырмалуу көп болду. Салымыңызды ошол принциптерге ылайык келтирсеңиз кемчиликтер азаймак. Ошол негизги ката. Иш принцибин өзгөртүү керек деп бир жолу эмес айтылган. Мисал: макалалар [https://w.wiki/CBhr булактар менен коштолушу керек деп 2023-ж. 6-майында жазгам], анан [https://w.wiki/CBht 2023-ж. 26-декабрында бир да булагы жок "‎Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин VII чакырылышынын депутаттары" макаласы сыяктуу бир нече макала түзгөнсүз], машиналык котормо аркылуу көптөгөн макала түздүңүз. Муну кантип түшүнүү керек?<br>'''Өзүңүздү биринчи кезекте өзүңүз текшеришиңиз керек!''' [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 12:25, 25 ноябрь 2024 (UTC) ::::1. Кабыл алдым. ::::2. Жалган менен туура эместин айырмасы ар башкача го. Туунун туура эмес вариантын кошуптурмун аны моюнга алышым зарыл жана алам. Жалган деген тыянак туура эмес, мен Тывага Гондурастын же Кениянын желегин кошкон жерим жок да. ::::Дагы бир жолу тактоо максатында жооп берип койсоңуз эмне үчүн кээ бир макалалар ушундай суроолорду жана талаш-тартыштарды жаратпайт? Мисалы Улуу Ата-Мекендик согуш барагында сиз жазгандай "жалган" туулар узак убакыт бою колбашчылардын жанында туруп суроо жараткан эмес (Герман империясынын желеги турган) ::::3. ''"Чынын айтсам мен Викиге кошкон салымдарымды анализдедим жана жалпысынан жаман эмес, принциптерге жооп берген маалыматтарды кошуп жатам деген тыянакка келдим."'' бул ой толгоо, сиз аны буруп туруп ''"бул мага жазбаш керек"'' дептир деген жыйынтыкка келип, анысы аз келгенсип ''"Муну негизсиз айыптоо"'' деп эсептеп жатасыз. Негизсиз айыптоо, деги эле айыктоо экенинин бир дагы изи жок. Сиз ''Шашып эптеп-септеп түзөтпөңүз!'' деп жатсаңыз анан жасам да жооп катары, себеби мен эптеп-септеп деген мен такыр макул эмесмин, кандай сапаттагы барактарды кошуп жатканымды да билем! ::::Дагы деле сиз мен үчүн ''"Туура эмес түшүнөсүз деп"'' жазган деп жыйынтык чыгарып жатасыз. Бул менин оюмда дагы жок нерсе эле. Сиз башка бирөө үчүн жыйынтык чыгаруудан алыс болсоңуз. ::::''"Көз жыргасын деп", "урдура бербей" деген терминдерди колдонууну мен мазактоо деп кабыл алам жана ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун'' деп так жазып жатсам, кайрадан "''Жазганымдын баары "бурмалоо", "мазактоо" экен"'' деп дагы буруп койдуңуз же мен калп айтып жатамбы? Качан мен администратордун жазганынын баары мазактоо же бурмалоо деп кайрылдым эле? Сиз теманын нугун такыр башка жакка буруп салып жатасыз! Бул маалыматтын контекстинен чымчып алып, аны бурмалоо деп эсептелет. Бакырайып эле көрүнүп турат го, адамдын жекечилигин сыпаттоо экени. ::::4. ''"нейтралдуу эмес", "бурмалоо", "мазактоо", "асылып жатасызбы", "ага жараша жооп бериш керек деп ойлоймун", "сизде суроо туудурбай"'' - так эле ушундай, ''"Көз жыргасын деп", "урдура бербей"'' деген сиздин кайрылууңуз адамгерчиликке жатабы же мени сиз урдура берген алдамчы катары кабыл алып жатасызбы? Мен сизге кайрылганда бир дагы жолу жекечиликке өткөн жерим жок жана сиздин ар бир кадамга баа же сыпаттоо берген жерим жок. ::::Так жана нейтралдуу болуш керек! ''Даги бир жолу Википедия жеке баракчаңыз'' эмес деп ороңдогонуңуз эмнеси же сиздикиби? Бул басмырлоо же мен калп айтып жатамбы? ::::5. Дагы деле сиз башка нукка салып кетип жатасыз, эч ким менин артыман текшерүүгө милдеттүү эмес, сиз айтпасаңыз деле мен аны билем же сураныч катары кайрылуу Викинин негизги принциптерине каршы келип калды беле? ::::Химба макаласын булагы жок түзгөн да мен, сиз айткан сынды кабыл алып ага булак кошуп оңдогон да мен. Депуттар туралуу барактарга булак кошпогон мен, алар ушул себептен башка мейкиндике которулган. Мен тараптан булагы жок экенин билип, сиздин [[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow#КР ЖКнын чакырылыштарынын депутаттары тууралуу|сынды кабыл алдым го]]. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 14:12, 25 ноябрь 2024 (UTC) :::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] :::::2. Бул контекстте айырмасы жок. Маалыматтын жалган экенин билип туруп аны тараттыңыз. Сөздөр менен ойносо болот, бирок бул аракетиңизди өзгөртпөйт. '''Жообуңуз менен ынанган жокмун, жол берилгис аракеттериңизди актап эле жатасыз'''. Сиз өз кылганыңыз үчүн жооп бериңиз биринчи кезекте.<br /> :::::3.Жазганыңыздын максаты эмнеде деген суроо берилген. Жооп берген жоксуз. '''Жооп берсеңиз же жооптон качып жатасызбы?''' :::::Өз түшүнүгүм боюнча жооп бердим репликага. Бирөөнүн түшүнүгү бурмалоо эмес, билип алыңыз. Эч бир жаман жери жок репликаларга таарына бересизби? Бирок, таарындым деп, башкаларды негизсиз айыптабашыңыз керек.<br /> <u>'''Шашып эптеп-септеп түзөткөн болсоңуз'''</u> (жетим тоолор, домендер, Түштүк океан ж.б.), ошону жазам да. Эч ким антип жазбашы үчүн өзүңүздү жөнгө салыңыз, '''жоопкерчиликти башкаларга жүктөбөй''. Факт менен жооп берген жоксуз. ''"Аргументтериңиз" жеке оюңуз менен чектелип жатат,''' бир да шилтеме келтирип, сөзүңүздү далилдей алган жоксуз'''. Тескеринче''' негизсиз айыптооңуз аныкталды (Воркута макаласында түзөтүүмдү жокко чыгардыңыз деген, "Португалиянын Педро III" макаласы боюнча). Шилтеме келтирип айптарыңызды жокко чыгардым. Дагы бир жолу мындай көрүнүш кайталанса, чаралар көрүлөт. Өз сөзүңүздү далилдешиңиз керек, '''далилдей албасаңыз жазбай койгонуңуз оң.'''<br /> :::::4. Ынанган жокмун, сөздөрдү далилдегенди үйрөнүңүз. Конкреттүү шилтемелерди келтирдим, аларга комментарий берген жоксуз, жооптон качып жатасыз. Бир да жарактуу аргумент уккан жокмун.<br /> :::::5. Википедия бул эксперименттер үчүн аянтчаңыз эмес, эгерде грамматиканы жакшы түшүнө элек болсоңуз, булактарга таянбасаңыз массалык түрдө макалаларды кайра атабаңыз. '''Мындай көрүнүш боюнча эскертме бердим.'''<br /> :::::6. Демек туура эмес/жалган маалыматты кошуп жатканыңызды билип туруп, аны кошуп жатасызбы ошондо? Билсеңиз кошпоңуз, дагы бир жолу атайлап жалган маалымат кошулса чаралар көрүлөт. Кабыл алдым деп улам айта берет экенсиз, бирок бир нече айдан кийин кайра эле башталат экен. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 16:33, 25 ноябрь 2024 (UTC) ::::::Мына эми сиздин репликаңыз эми репликага окшоп келе жатат. Бул тексте мен дагы кичине сыпаттоо терминдерин колдондум. Бирок дагы бир жолу кайталап жатам сиз бөйрөктөн шыйрак чыгарып башка адамдардын сөздөрүн бурмалоодон алыс болушуңузду суранам. Дагы башка адамдын акыбалын сыпаттоого такыр эле укук берилген эмес. Мага кайрадан дагы таарынды деп диагноз коюп жатасыз. Мен таарынгандай Вики менин мурасым эмес. Сиз ток этер жерин жазышыңыз керек. Мен сизден айырмаланып, сиздин кылган иштериңизге эптеп-септеп деп баа берген жерим жок, бирок администратордун кылып жатканы нукуралуктун үлгүсү дегендей эреже да, принцип да жок. ::::::Сиз айткан шилтемелердин баарына жооп берип, туура эмес деп табылган пункттар менен макул болсом ал дагы сизге жакпай жатат. Кабыл алам деп айтып кайра кайталана берет деп, кабыл албаймын деп анан сизге окшоп айтышып жатып калышым туура эмес деп мен моюнга алып жатсам, дагы сизде суроо туудуруп жатат. ::::::Ката болгон, азыр дагы каталар Викиде толтура, келечекте да боло берет же идеалдуу түптөлгөн Вики бар бекен. ::::::Туура эмес кылган нерсени мен моюнга алгандан кийин сиз так ошолорго жармашып улам-улам баса белгилей беришиңиз мен үчүн такыр түшүнүксүз болуп турат. ::::::Мен стандарт боюнча суроо берсем аларды буйтап өтүп көз жаздымда калтырып коюп жатасыз жана өзүңүзгө ыңгайлуу жерлерин гана билгилеп. Мисал катары экинчи дүйнөлүк согуштун ажыртылгыс бөлүгү болгон Ата Мекендик согуштагы кол башчылардын жалган туулары, башка тилдеги текстер эмнеге сизде суроо жаратпаган жана жаратпайт, бул дагы мен үчүн түшүнүксүз. ::::::Же мен тарыхый тууларды кошуп жатканда чындыкты айтпай, ий мен билбей калыптырмын десем туура болот беле? Мен сизге ката кетиргенимди так айтсам, туулар калыбы боюнча пландалып жаткан иштерим менен бөлүшкөндү так айтсам ошого жармаштыңыз да калдыңыз. Калп айттып, мен билген эмесмин десем бали дегендей эле көз карашта болуп жатасыз. ::::::Менин кайрылууларымдын эң негизги себеби сиз басмырлап сыпаттоо менен эскертүү калтырууңуз болуп жатат. ::::::Баланча баракта баланча маалыматты туура эмес же жалган деген форматтоо берүү зарыл, сиздин формат баланча баракта баланча маалыматты эптеп-септеп көзгө жакшы көрүнсүн деп жалгандарды кошуп коюптурсуз дегендей болуп жатат. ::::::Сиз башка адам катасын мойнуна алып жатса аны алсыздык деп балабаңыз, мен деле сизге окшоп сөз жедирбей, менин кылганым нукуралуктун эталону дегендей көз карашты кармана алам. ::::::Домендер, жетим тоолор, туулар, океан ж.б. кабыл алдым, туура эмес маалыматтарды оңдодум, келечекте мындай каталарды кетирбегенге аракет кылам деген маанидеги жоопту жазып жатсам эмнеси сизге жакпай жатат. Кайра кайра аргументсиз жооп катары белгилөөнүн себеби түшүнүксүз. Катаны моюнга алуу аргумент эмей анан эмне? ::::::Мен макалаларды кошкондо толук категориясы менен кошууга аракет кылам. Мисалы домендер, сиз аны массалык кошуу дегениңиз менен макулмун. Бул Викинин тереңдик статистикасына терс таасирин тийгизерин түшүнүп турам. Бирок түптөлү этабындагы Викилерде мындай көрүнүштөр болуп келет. ::::::Кептин баары, сиз жекечиликке өтүп, адамдын психологиялык кабыл алуусун божомолдоп жана анын ниетин билбей туруп, билгендей жазганыңызда болуп жатат. Орусча айтканда: вы не должны переходить на личность, не должны оценивать намерение и внутреннее состояние участника в негативном ключе, не зная реальное намерение участника. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 18:22, 25 ноябрь 2024 (UTC) :::::::@[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] :::::::1) '''"Бурмалоо" боюнча суроого жооп берген жоксуз'''. Кайра-кайра эле бир репликаны кайтала бергениңиз сизге жардам бербейт. :::::::2) Тоо этер жерин жаздым, өз кемчиликтериңизди моюнга албай, шылтоолорду ойлоп табып жатасыз. Бир да сөзүңүздү шилтеме, талдоо менен негиздей албадыңыз. Ошондуктан бул талкуудан жыйынтык чыгара албай жатасыз. '''Айтканыңызды негиздегенди үйрөнүшүңүз керек.''' :::::::3) Дагы бир жолу жазганымды окуп чыгып, суроолорума жооп бериңиз жакшы болмок. Жообуңузду алмайынча, суроолорума жооп алдым деп эсептей албайм. Жообуңузда '''конкретика жок, баарын аралыштырып, суроомду келтирип жооп бере албай жатасыз/жооп бергиңиз келбей жатат'''. :::::::4) Жабылган темаларды өзүңүз кайра-кайра демилгелеп жатпайсызбы. '''Жазып жатпайсызбы:''' ''<u>"Көз жыргасын" деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат."</u>'' :::::::'''Жообум:''' :::::::<blockquote>Ошондо жалган маалыматты кошконуңузду кантип түшүнүш керек? Жалган маалыматты кошуу максатын өзүңүз түшүндүрүп берген жоксуз. Тескеринче ак ниетиңизди болжолдоп, "желектердин тарыхый варианттарын кошууга камданып жаткам..." дегениңиздин негизинде: "туулар жалган болсо да, калыптарым даяр болгуча макаланы кооздоп турсун" десе керек дегенге келдим. Же "адаштыруу максатында" десем туура болмокпу? :::::::: Ар кандай кылсаңыз болмок, аларды талкуу барагыңызга жазгам: :::::::: 1) мамлекеттердин өзүн гана кошсо болмок; :::::::: 2) мамлекеттердин жанына тарыхый тууларды гана кошсо болмок; :::::::: 3) тийбесе болмок. :::::::<blockquote>Жогорудагы варианттарынын бирин кылсаңыз эмне болот эле? Жооп: 1, 3-варантта калыптын/макаланын көркү бузулмак эмес, 1-варантта болгону туулар кошулмак эмес. 1-жыйынтык: тууларды кошууну көздөгөнсүз. 2-вариантта калыптын/макаланын көркү бузулмак (туусу коюлбаган мамлекеттердин аталыштары калыптын чектери боюнча тегизделмек, туусу барлар туу боюнча тезизделмек). 2-жыйынтык: көрктү көздөгөсүз. Баарын (жообуңузду да) эске алганда эскертмеде жазганыма келебиз."Көз жыргасын" деген оюмду окуй алып жаткандай сезилип жатат."</u>''</blockquote> :::::::'''Демек, жыйынтыгым туура чыгыптыр да. Анткени сиз "жок андай эмес", "жок башкача болгон" дегендин ордуна конкретикадан качып, актанып баштадыңыз.'''<br> :::::::5) Тескеринче, '''ар бир''' сурооңузга жооп бердим.''' Сиз болсо болбогон нерселерди ойлоп чыгып, анын далилдей албай, кайтарым суроолордон баш тартып жатасыз'''. Бир темадан экинчи темага секирип, берилген суроолорго жооп бергендин ордуна, '''кайра-кайра эле шилтемесиз, негиздемесиз айыптап жатасыз'''.<br> :::::::6) Улуу Ата Мекендик согушту жөн коюп, '''эмне үчүн жалган маалыматты атайын жайгаштырдыңыз''', мына ушул суроого жооп бериңиз биринчи, жооптон качпай. '''Мектепте эмеспиз''', "Ваняны карыңыз эмнеге аныкы мындай эмнеге мага болбойт" дегенге жеттиңиз.<br> :::::::7) Эскертме боюнча репликаңызга жооп: 4-пунктта. Негиздеменин пункттары боюнча комментарий бере алган жоксуз, аны менен сөздөрүмдү ырастап жатасыз. Демек эскертме туура берилди, "басмырлоо" дегениңиз эскертмени жактырбай жатканыңыздан чыгып жатат, ошол эле.<br> :::::::8) Ар бир катаңызды чыгара баштасам, таарынасыз кайра. + унутуп калсаңыз талкуу барагыңызды кайрадан окуп чыгыңыз. Баары жазылуу, канча баракта ката, кандай ката ж.б. Домендерден баштап, жетим тоолор менен бүтүп. Кунт коюп түзөтпөгөнүңүздүн кесепети, бул жерден да аны далилдеп жатасыз. :::::::9) Сөз жедирбегенге аргументтериңиз жок, аргументтерди келтиргенди билбей жатасыз. Сөз жедирбегениңиз кайра-кайра кайталоо менен бүтүп жатат. Мындай учурда сиз менен эч ким талкууну улантпайт. Википедия тууралуу түшүнүгүңүз төмөн экен: "эталон", "стандарт". Аргумент келтириңиз деп жатышса, сөз жедирбейм деп жатасыз. Бул мектептин деңгээли.<br> :::::::10) Википедиянын негизги принциптери бар, калганы өзүңүздү актоо. Машиналык котормо, машиналык тормо бойдон кала берет.<br> :::::::11) Акыркы сөздөрүңүздү өзүңүзгө айтыңыз. Мен сизге караганда сөздөрүмдү шилтеме, анализ менен негиздеп бергем, сизде эч нерсе жок. '''Кеңеш: берилген суроолорго дароо жооп берсеңиз, баш тартпай, ошондо талкуу натыйжалуу болот.''' [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 19:23, 25 ноябрь 2024 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:42, 25 ноябрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:23, 2 декабрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:16, 9 декабрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:25, 16 декабрь 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == Қарақалпақстан == досым, Каракалпакстан туралы макалада менин редактировкамды артка кайтарган себебин билсем болама [[Колдонуучу:Qaraqalpaq patriyotı|Qaraqalpaq patriyotı]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Qaraqalpaq patriyotı|баарлашуу]]) 05:18, 5 январь 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:42, 14 январь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:37, 21 январь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 январь 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 27 январь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:09, 4 февраль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:12, 11 февраль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == Википедиялар макалаларындагы “Логотип” сөзү маселеси. == Саламатсызбы! Мен темага тиешелүү макалаларды жазып жатып, “''логотип''” сөзүн колдонгонмун. Кийин кимдир бирөө “''логотип''” сөзүн “''эн белги''” деп өзгөртүрдү. Буга мен булак таба албадым. Бирок ошол убакта [[Кыргыз Википедиясы]] барагында “''Эн белги''” деп жазылып турганын көрдүм. Кыргыз Википедиясынын Телеграм тайпасына ушул маселе боюнча жазып сурадым, “''логотип''” сөзү “''эн белги''” деп аталышын алар жазышты. Соңунда бардык жазган макалалардагы “''логотип''” сөзүн “эн белги” деп өзгөртүрүп чыктым. Эми сиз болсо кайра “''логотип''” деп атап жатыптырсыз. Эртең бирөө келип “''эмблема''” деп өзгөртүрүп койсо таң калбайм. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 23:11, 11 февраль 2025 (UTC) :@[[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] Википедия '''сурамжылоо боюнча жазылбайт'''. Википедияны ар ким түзөтө берет, кимдир бирөө бирдеме десе эле аныкы туура боло бербейт. Макалаларды жазганда да, кайра атаганда да '''булактарга гана таянуу керек!''' :[[Логотип]] менен эн белгинин (эмблеманын; [https://cbd.minjust.gov.kg/158777/edition/1113366/kg башка мааниде да колдонулат, мисалы :"ички өндүрүштө жасалган, ошондой эле сатуу үчүн сырттан алынып келинген баалуу металлдардын эритиндилеринен жасалган зергердик жана башка буюмдарды мамлекеттик '''эн белги''' менен эн тамгалоону, анализдөөнү жана пробалоону жүргүзөт"]) деген түшүнүктөрдүн айырмасы бар. [https://www.bbc.com/kyrgyz/news/story/2011/01/110114_dordoi "Мейдин Кыргызстан” деген эн белги чапталып..."] – мына дагы бир мисал. Ошондуктан, биринчиден сөздүн '''маанисин түшүнүп''', түзөтүү керек. :[[Талкуу:Кыргыз Википедиясы|Кыргыз Википедиясынын талкуу барагында]] кеңири маалымат бердим. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 23:52, 11 февраль 2025 (UTC) == Википедиялар макалаларындагы тышкы шилтемелер == @[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] Сиз айткандай баарын “логотип” деп өзгөртүрүп чыктым. Бул маселе түшүнүктүү. Мен башка маселе боюнча. Кыргыз Википедиясы барагы түшүнүктүү. Бирок башка википедияларга байланыштуу макалаларда калыптын ичинде башкы баракка шилтеме бар деп, макаланын шилтемелер бөлүмүндөгү башкы баракка шилтемени өчүрбөй эле койгон жакшы деп ойлойм. Себеби мен башка википедияларды да карап чыктым. Алар дагы шилтемелер бөлүмүндө башкы баракка шилтеме беришкен, түркчө айтканда zaten калыптын ичинде шилтеме бар болсо да. Жадакалса [[Англис Википедиясы]] дагы берген. [[Колдонуучу:Baydastann|Baydastann]] 13:49, 12 февраль 2025 (UTC) :Анда кала берсин. [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 12:27, 13 февраль 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:17, 17 февраль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:41, 25 февраль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:31, 4 март 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:09, 10 март 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 17 март 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 24 март 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:05, 1 апрель 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:53, 7 апрель 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 15 апрель 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:00, 21 апрель 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 28 апрель 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:15, 6 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:38, 12 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:13, 19 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:05, 26 май 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:55, 2 июнь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:17, 10 июнь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 16 июнь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:21, 23 июнь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == Интерфейс админы == Айбек, привет. Я являюсь админом интерфейса в Татарской Википедии и, если необходимо, могу параллельно делать это и в Киргизской Википедии. При обновлении это не долго. Для этого нужно будет выбрать меня админом интерфейса, можно и на полгода, а после того, как я скопирую с татарского и создам нужные страницы, вы сможете продолжить. Жду ответа, если это будет интересно.--[[Колдонуучу:Il Nur|Il Nur]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Il Nur|баарлашуу]]) 18:19, 25 июнь 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:41, 30 июнь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == Файлдарды киргизүү == Ассаламу алейкум! Мен футбол клубдар жөнүндө макалаларды түзүп [[Ливерпуль (футбол клубу)|баштадым]]. Логотиптерин кошоюн дегенде Википедияга файлын киргизип туруп кошуш керек. Файл киргизе албадым, администраторлор гана киргизе алат экен. Ушул жерин карап бериңиз деп суранам. [[Колдонуучу:Arsensky|Arsensky]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Arsensky|баарлашуу]]) 17:38, 3 июль 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:06, 8 июль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:10, 14 июль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:43, 21 июль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:27, 29 июль 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:41, 5 август 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 11 август 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:38, 19 август 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:13, 26 август 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:51, 1 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 9 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:08, 15 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:56, 22 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:53, 29 сентябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:24, 6 октябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:00, 13 октябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:37, 20 октябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:32, 27 октябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:35, 3 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:38, 10 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:26, 17 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:56, 24 ноябрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:58, 1 декабрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:45, 8 декабрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:03, 15 декабрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:45, 22 декабрь 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:34, 12 январь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 19 январь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == Пунктуация боюнча == Саламатсызбы! Кыргыз Википедиясында тыныш белгилерин колдонуу боюнча чакан эскертме бергим келди. Айрыкча тиренин колдонулушунда [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%83%D1%83%D1%87%D1%83%D0%BD%D1%83%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%83%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%3AArtelow&diff=448445&oldid=444040 бул жерде башкача], ал [https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F&diff=638819&oldid=566376 бул өзгөртүүдө болсо башкача] колдонуптурсуз. Ошондой эле тырмакчалардын көрүнүшү да ар түрдүү колдонулуп жатат. Ушул эки пунктуациялык белги боюнча бир туруктуу чечимге келип, андан кийин бирдиктүү стандартка келтирсек, абдан жакшы болмок деп ойлойм. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 22:04, 22 январь 2026 (UTC) :@[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]]. Азыркы кыргыз адабий тилинде "" – мындай тырмакчалар колдонулат! Бардык кыргыз тилиндеги ченемдик укуктук актыларыбызда дал ушундай. Ошол эле учурда "–" (en dash) тиреси колдонулат. Ошол эле белгилер "Кыргызстан" улуттук энциклопедиясынын массалык түрдө жүктөлгөн макалаларында колдонулат! ― «» орус тилдүү Википедиянын таасиринен улам инерция менен колдонуп келгенбиз (алгач орус тилдүү Википедияга катыша баштап, орус тилинде колдонулуп келген тышын белгилерин мен да колдончумун)! :'''Сизге да эскерме''': "МедиаВики" мейкиндигин этияттык менен түзөтүңүз! Жамаат менен макулдашпай, бир топ баракты түздүңүз. Эми булактарды автоматтык түрдө тариздөө функциясы иштебей калган! [[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Bosogo|баарлашуу]]) 22:30, 22 январь 2026 (UTC) ::Келип чыккан көйгөйдү толугураак жазыңызчы. --[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Раскольниковдун иниси]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Janabaevazizbek|баарлашуу]]) 11:25, 24 январь 2026 (UTC) ::@[[Колдонуучу:Bosogo|Bosogo]]@[[Колдонуучу:Janabaevazizbek|Janabaevazizbek]] Кутман кеч! ::Урматтуу википедиячылар, ушул тырмакча маселеси боюнча бир нече жылдарден бери маалыматтарды издеп жана тактоого аракет кылып келем. ''"Азыркы кыргыз адабий тилинде "" – мындай тырмакчалар колдонулат!"'' бул маалымат менен такыр макул эмесмин же булактарга, эрежелерге шилтеме берилген эмес. ::Аскар Турсуновдун КЫРГЫЗ ТИЛИНИН ТЫНЫШ БЕЛГИЛЕРИ. Оӊдолуп, толукталып экинчи басылышы аталышындагы китепте тыныш белгилери мындайча берилген – чекит (.); суроо белгиси (?); илеп белгиси (!); көп чекит (...); үтүр (,); үтүрлүү чекит (;); кош чекит (:); сызыкча ( – ); кашаа (); тырмакча («»). Бул китеп Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу Мамлекеттик тил жана тил саясаты боюнча улуттук комиссиянын расмий сайтынын башкы барагында жайгаштырылган. Сайтка [https://mamtil.gov.kg/ky шилтеме], китепке [https://mamtil.gov.kg/storage/link/ru/39/166071529262fc811c9b62d.pdf шилтеме]. ::Бул маселени тактап, эрежелердин, кабыл алынган мыйзамдардын/токтомдордун негизинде бир чечим кабыл алып анан кандайдыр бир жыйынтык чыгарсак деген сунуш беремин. [[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 11:56, 29 январь 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 26 январь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:44, 2 февраль 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:31, 9 февраль 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:17, 16 февраль 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:04, 23 февраль 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:52, 2 март 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:53, 9 март 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:36, 16 март 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:51, 23 март 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:26, 30 март 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:19, 6 апрель 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:19, 13 апрель 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:00, 20 апрель 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:06, 27 апрель 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28 апрель 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:43, 4 май 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:20, 11 май 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:22, 18 май 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:52, 25 май 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:09, 1 июнь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:30, 8 июнь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:49, 15 июнь 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> rohhuj2iorrbci08vs0px6mmtqcmkzj 0 129318 648399 640636 2026-06-15T21:15:47Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648399 wikitext text/x-wiki {{Кинематографчы |ысымы = Эрмек Таалайбеков |нукура ысымы = |сүрөт =Эрмек Таалайбеков.jpg |туурасы = |сүрөттүн баяндамасы = |төрөлгөндөгү ысымы = |туулган датасы = 29.03.1992 |өлгөн датасы = |туулган жери = [[Казарман]], [[Кыргызстан]] |өлгөн жери = |кесиби = {{актёр|Кыргызстандын}}, [[тамашоу|тамашоучу]] |жарандыгы = {{Өлкө желеги|Кыргызстан}} |активдүү жылдары = [[2013]] — азыркы учурда |багыты = |киностудия = |сыйлыктары = |imdb_id = |сайт = }} '''Эрмек Таалайбеков''' — [[Кыргызстан|кыргызстандык]] кинорежиссёр, сценарист жана актёр. «50 kvartal studio» негиздөөчүсү<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.osoo.kg/inn/02901202010398/|title=Общество с ограниченной ответственностью "50 Квартал Студия", ИНН 02901202010398 — Бишкек, Кыргызстан - ОсОО.KG|work=www.osoo.kg|accessdate=12.04.2023|archivedate=2021-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210412122036/https://www.osoo.kg/inn/02901202010398/}}</ref>, «Ак-Өргө city» [[тамашоу]] командасынын капитаны<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.imdb.com/name/nm6409978/|title=Ermek Talaibekov|work=[[IMDb]]|accessdate=12.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://24.kg/obschestvo/134356_myinachinali_kvn_kem_stali_chlenyi_kyirgyizskogo_kluba_veselyih_inahodchivyih/|title=Мы начинали КВН. Кем стали члены кыргызского Клуба веселых и находчивых|author=Аида ЖУМАШОВА|work=24.kg|date=2019-11-08|accessdate=12.04.2023}}</ref><ref name="автоссылка898">{{Cite web|lang=ru|url=https://limon.kg/news:67510|title=Новая экшн-комедия «Курут» одобрена министром культуры|work=limon.kg|accessdate=10.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://nts.kg/tan-shoola-ermek-taalaibekov-harizmam-kuchtuu-ekenimdi-bilem/|title=Таң Шоола: Эрмек Таалайбеков «Харизмам күчтүү экенимди билем»|work=НТС|date=2018-03-30|accessdate=10.04.2023}}</ref>. ==Өмүр баяны == Эрмек Таалайбеков 1992-жылы 30-мартта [[Жалал-Абад облусу|Жалал-Абад облусуна]] караштуу [[Тогуз-Торо району|Тогуз-Торо районунун]] [[Казарман]] айылында төрөлгөн. 1 жашка толгондо үй-бүлөсү Казармандан [[Бишкек|Бишкектеги]] Ак-Өргө конушуна көчүп келет, Эрмектин бала чагы ошол жакта өтөт<ref name="Super">{{Cite web|lang=ky|url=https://www.super.kg/article/show/34851|title=Эрмек Таалайбеков, тамашоучу: «ТАМАШОУ» МЕНИ БУЗДУ»|work=[[Super.kg]]|accessdate=10.04.2023}}</ref>. 2010-жылы Кельн прикладдык илимдер институтунун стипендиаты болгон. 2011-жылы «Жаңылануу» «Тамашоу командасы» юмор фестивалына катышкан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.azattyk.org/a/24090488.html|title=Молодежные организации проводят “Фестиваль юмора” в рамках акции "Обновление / Жаңылануу»|work=[[«Азаттык» үналгысы]] /[[Азаттык Медиа]]|accessdate=12.04.2023}}</ref> . 2013-жылы Москвадагы КВНдин Жогорку Лигасына катышкан (Тамашоу командасы (Бишкек) — Борбордук Азия лигасынын чемпиондору)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.tazabek.kg/news:344698|title=MegaCom поддержал веселых и находчивых Кыргызстана |author=|work=Tazabek.KG|date=2013-01-18|accessdate=10.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vb.kg/doc/218205_komanda_kvn_sbornaia_tamashoy_otkroet_v_astane_novyy_sezon_sredneaziatskoy_ligi.html|title=Команда КВН "Сборная Тамашоу" откроет в Астане новый сезон Среднеазиатской лиги|work=[[Вечерний Бишкек|Вечерний Бишкек/Кечки Бишкек]]|accessdate=10.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://kvn.ru/league/33|title=Среднеазиатская, Астана / Лиги / КВН|work=kvn.ru|accessdate=10.04.2023}}</ref>, КВН лигасы «Тамашоу»<ref>{{Cite web|url=https://centralasia.media/print:998160|title=CentralAsia: 22-23 марта пройдут полуфинальные лиги КВН «Тамашоу»|work=centralasia.media|accessdate=12.p4.2023}}</ref>. 2017-жылы [[Владимир Зеленский|Владимир Зеленскийдин]] долбооруна катышкан<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.azattyk.org/a/29896480.html|title=Кыргызстанские юмористы обрадовались победе Зеленского|work=[[«Азаттык» үналгысы]] /[[Азаттык Медиа]]|accessdate=10.04.2023}}</ref>. ===Билими=== * 2010—2014-жж. Орто мектепти аяктагандан кийин [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети|Исхак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин]] кыргыз—герман техникалык факультетин бүтүргөн. * 2014—2016-жж. Электроника жана телекоммуникация институту — [[Кыргыз мамлекеттик техникалык университети|Исхак Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин]] магистр даражасын аяктаган. == Тасмаграфиясы == {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! rowspan="2" width="33" | Жылы ! rowspan="2" width="350" | Тасмасы |- ! width="75" | Режиссёр ! width="75" | Сценарист ! width="75" | Актёр ! width="300" |Роль ! width="20" | Булак |- | [[2013]] | [[До+Фа]] | | |<center>{{Y}}</center> | | |- | [[2014]] | [[До+Фа 2]] | | | <center>{{Y}}</center> | | |- | [[2014]] | Пентхаус | |<center>{{Y}}</center> |<center>{{Y}}</center> | |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt3651220/?ref_=nm_knf_t1|title=Penthouse|coauthors=Aisulu Ashirakhmanova, Emil Esenaliev|work=[[IMDb]]|date=2014-03-05|accessdate=15.07.2025}}</ref> |- | [[2014]] | Браво | |<center>{{Y}}</center> | | |<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt3700674/?ref_=nm_knf_t2|title=Bravo!|coauthors=Aida Chotkaraeva, Kubanych Kurmanbekov, Nurlan Nasip|work=[[IMDb]]|date=2014-05-01|accessdate=15.07.2025}}</ref> |- | [[2014]] | Султан Сулайман | |<center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> | |<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://limon.kg/news:63774|title=Что показывают в кинотеатрах столицы|work=limon.kg|accessdate=10.04.2023}}</ref> |- | [[2014]] | Гонщик Таксист | | <center>{{Y}}</center> | | | |- | [[2015]] | Курут | <center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> |<center>{{Y}}</center> | |<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://limon.kg/news:67135|title=Последние новости кыргызского шоу-бизнеса|work=limon.kg|accessdate=10.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kg|url=https://www.etnomedia.kg/watch/2160|title=Курут|work=Этномедиа|accessdate=10.04.2023}}</ref> |- | [[2015]] | Ишен | | <center>{{Y}}</center> | | | |- | [[2016]] | Три лимона<br>({{Lang-ky|Үч лимон}}) | | <center>{{Y}}</center> | | | |- | [[2017]] | Папин новый год<br>({{Lang-ky|Атамдын жаңы жылы}}) | <center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> | | |<ref>{{Cite web|url=https://brod.kz/news/rauan-murataliev-i-farhat-abdraimov-v-filme-papin-novyj-god/|title=Рауан Мураталиев и Фархат Абдраимов в фильме «Папин Новый год»|work=brod.kz|accessdate=10.04.2023}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ky|url=https://www.super.kg/kabar/news/170882|title=Үй-бүлө баалуулугун көрсөткөн, кино сүйүүчүлөргө жаңы жылдык белек катары тартылган "Папин Новый год" тасмасынын премьерасы болуп өттү (фоторепортаж)|work=[[Super.kg]]|date=|accessdate=15.07.2025}}</ref> |- | [[2018]] | [[Чала спортик]] | | <center>{{Y}}</center> | | | |- | [[2019]] | Кошунаны тандабайт | | | <center>{{Y}}</center> | | |- | [[2020]] | [[Супер кудалар]] | <center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> | |<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pyramida.kg/super-kudalar-kinokomediyasy-lk-n-n-bardyk-kinoteatrlarynda-k-rs-t-l-bashtady/|title=“Супер кудалар” кинокомедиясы өлкөнүн бардык кинотеатрларында көрсөтүлө баштады|work=Пирамида|accessdate=10.04.2023|archivedate=2021-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410151400/https://pyramida.kg/super-kudalar-kinokomediyasy-lk-n-n-bardyk-kinoteatrlarynda-k-rs-t-l-bashtady/}}</ref> |- | [[2020]] | Кошунаны тандабайт 2 | | |<center>{{Y}}</center> | | |- | [[2021]] | [[Супер кудалар 2]] | <center>{{Y}}</center> | <center>{{Y}}</center> |<center>{{Y}}</center> | | |- |2022 | Кошуналар кинодо | | | <center>{{Y}}</center> | | |- |2023 | Өч |<center>{{Y}}</center> |<center>{{Y}}</center> | | | |- |2023 | Талаш |<center>{{Y}}</center> | | | | |- |2025 | Кызыл көйнөк |<center>{{Y}}</center> |<center>{{Y}}</center> | | | |- |2025 | Кыргызбай | | | <center>{{Y}}</center> | Эмил, банк кызматкери | |} ==Сыйлыктары жана наамдары== '''2012''' * «Тамашоу курамасы» орто Азия лигасындагы, сезондун чемпиону<ref>{{Cite web|url=https://kg.akipress.org/news:561353|title=Сборная Тамашоу стала победителем полуфинальной игры высшей казахстанской лиги КВН|work=АКИпресс|date=2012-09-28|accessdate=2025-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://kvn.ru/league/33|title=Среднеазиатская, Астана / Лиги / КВН|work=КВН|accessdate=2025-07-26}}</ref> * Астана шаарында өткөн II-Эл аралык «Жас StaR Канаты» КВН командаларынын музыкалык фестивалынын чемпиону (Казакстан)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.gde.kg/main/gdechtokogda/festivali/3631-sbornaja-tamashou-primet-uchastie-v-muzykalnom.html|title=Сборная Тамашоу примет участие в музыкальном фестивале КВН в Боровое|work=МЫ знаем - Gde.kg! афиша Бишкека, клубы Бишкека, досуг и отдых в Бишкеке...|accessdate=2023-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.photo.kg/galereya/osnovnye/my-znaem-gdekg/3169-tamashou-zanyala-1-mesto-sredi-komand-stran-sng.html|title=Тамашоу заняла 1 место среди команд стран СНГ » PHOTO.KG - новостная, репортажная и стоковая фотоинформация|work =www.photo.kg|accessdate=2023-04-12}}</ref> '''2013''' * «Тамашоу курамасы» КВН премьер лигасы<ref>{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/225594_komanda_kvn_tamashoy_vystypit_v_pervoy_igre_chetvertfinala.html|title=Команда КВН "Тамашоу" выступит в первой игре четвертьфинала|work=Вечерний Бишкек|accessdate=2025-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kg.akipress.org/news:567612|title=Команды КВН «Азия Микс» и сборная «Тамашоу» прибыли на Сочинский фестиваль|work=АКИпресс|date=2013-01-16|accessdate=2025-07-26}}</ref> * КВН Евразия лигасынын чемпиону (Алма-Ата шаары)<ref name="автоссылка460">{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti.kg/obshchestvo/item/17664-megacom-podderzhal-veselyih-i-nahodchivyih-kyirgyizstana.html|title=MegaCom поддержал веселых и находчивых Кыргызстана - VESTI.KG - Новости Кыргызстана|author=|work =vesti.kg|accessdate=2023-04-12}}</ref> * «Мэрдин кубогу» чемпиону («Ак-Өргө Сity»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://slovo.kg/?p=25694|title=Кубок мэра «Тамашоу» прошел в рамках празднования 135-летнего юбилея столицы — Слово Кыргызстана|accessdate=2023-04-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vb.kg/doc/243684_kybok_mera_tamashoy_dostalsia_komande_ak_orgo_siti.html|title=Кубок мэра "Тамашоу" достался команде "Ак-Орго-Сити"|work=Вечерний Бишкек|accessdate=2025-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centralasia.media/news:1017807|title=Команда КВН «Ак-Орго city» выиграла Кубок мэра Бишкека|work=Centralasia.media|date=2013-09-16|accessdate=2025-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kg.akipress.org/news:582536|title=Команда КВН «Ак-Орго city» выиграла Кубок мэра Бишкека|work=Новости Кыргызстана|date=2013-09-16|accessdate=2023-04-12}}</ref> ==Жеке жашоосу == * Атасы — Таалайбек Мамбетов (кесиби туурасында маалымат жок, бирок Эрмек интервьюлардын биринде [[Бишкек ЖЭБи|ЖЭБде]] кароолчу болуп иштээрин айткан)<ref name="Super"></ref>. * Апасы — Лена Кадырбердиева медайым. * Үй-бүлөдө 3 бир тууган эки эжеси бар<ref name="Super"></ref>. * Жубайы — Бекзада Жолборсова блогер<ref>{{Cite web|lang=ky|url=https://super.kg/kabar/news/208219|title="Красавчик" бойдокчулук менен коштошту. "Тамашоучу" Эрмек Таалайбековдун үлпөт тоюнан фоторепортаж|work=[[Super.kg]]|date=|accessdate=15.07.2025}}</ref>. * 1 кызы бар (төр. 22.09.2023-ж)<ref>{{Cite web|lang=ky|url=https://serep.kg/kabarlar/culture/syiynchy-ermek-taalaibekov-menen-jubaiy-bekzada-jolborsova-kyzduu-bolushtu/|title=Сүйүнчү! Эрмек Таалайбеков менен жубайы Бекзада Жолборсова кыздуу болушту|work=Serep TV|author=Эдита Ильясова|accessdate=15.07.2025}}</ref>. ==Булактар == {{Булактар}} 7qhstedmc582xiqoslek1oiw23sbsov 0 132558 648401 645600 2026-06-16T02:06:36Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648401 wikitext text/x-wiki '''Дели''' ([[Кыргыз тили|кыргызча]]  - "жинди") - 2008-жылдын 22-майында түркиялык Mor ve Ötesi рок-группасы Евровидение-2008 эл аралык сынагында Түркиянын атынан катышкан  ыр . Ырдын санариптик версиясы 2008-жылдын 15-февралында, ал эми сингл 2008-жылдын 22-майында жарык көргөн. Композиция Башыбозук альбомуна кирген. Музыканын жана сөздүн автору катары топтун мүчөлөрү өздөрү чыгышкан. Экинчи жарым финалда ыр 85 упай топтоп, 7-орунга ээ болду; финалда жалпы 137 упай менен 7-орунду ээледи. == Ыр == {| class="wikitable" style="width:100%;" |+ '''Текст''' ! style="width:50%;" | Түп нускасы (Түркчө) ! style="width:50%;" | Кыргызча көркөм котормосу |- | Aranıyor sahibi ruhumun,<br />Tam yerine mi düştüm?<br />Direniyor faili tutkunun,<br />Kızmış ve küsmüş. | Изделүүдө жанымдын ээси,<br />Так ордуна түштүмбү?<br />Каршылашат кумардын күнөөкөрү,<br />Ачууланып, таарынып. |- | Beni büyütün, ağlatmayın,<br />Sevginiz nerde, övündüğünüz?<br />Beni büyütün, ağlatmayın,<br />Sahte düşlerle oyalamayın. | Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,<br />Сүйүүңөр кайда, мактанганыңар?<br />Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,<br />Жалган түштөр менен алдабагыла. |- | Bir yarım akıllı, bir yarım deli,<br />Dört yanım akıllı, bir yanım deli.<br />Herkes akıllı, bir ben deli,<br />Bir ben deli, bir ben deli. | Бир жарымым акылдуу, бир жарымым жинди,<br />Төрт жагым акылдуу, бир жагым жинди.<br />Баары акылдуу, жалгыз мен жинди,<br />Жалгыз мен жинди, жалгыз мен жинди. |} === Музыка === «Мор ве отеси» тобунун мучелеру да композиторлордун ролун аткарышты. Бир нече котормолор бар болгону менен, ырдын жазмасы түрк тилинде гана бар. Башыбозук альбомунда оригиналдуу композициядан тышкары анын Джихан Барыш аткарган ремикс варианты да бар. == Видео == ''Режиссёр Эзел Акай Дели'' ырынын клибине тартылган . Ал 2008-жылдын апрелинде жарык көргөн. "Евровидение" сынагынын финалына чейин YouTube сайтынын маалыматтарына таянуу менен жүргүзүлгөн статистика бул видео бардык сынактын катышуучуларынын эң көп көрүлгөн видеолорунун бири экенин көрсөттү. Аны 1,3 миллион адам көргөн. Видеоклип популярдуулугу боюнча экинчи орунду ээлеп, Испаниянын өкүлү Родольфо Чикиликуатрадан кийин Байла эль Чики-чики ырынын клиби менен экинчи орунду ээледи . == Сюжет == Видеонун сюжетине ылайык, топ көрксүз айкелдерге толгон чоң павильонго келишет. Павильондун ичинде жылып, алар ыр аткарышат. Бара-бара айкелдер жандана баштайт, музыканттар өздөрү да ошол эле айкелдерге айланат. Баары тынчып калганда павильонго музыкалык аспаптар менен дагы бир белгисиз топ келет. == Диаграмманын орду == {| class="wikitable" |+ !'''Диаграмма''' !Орун |- |[[:ru:Турция|Түркиянын]] Топ 20 диаграммасы |8 |- |Power Turk |23 |- |Power turk TV |7 |- |Türkiye Rock |3 |} == Ошондой эле кара == * [[:ru:Турция_на_конкурсе_песни_Евровидение_2008|Түркия Eurovision 2008 ыр сынагында]] == Шилтемелер == * [https://www.webcitation.org/652GjV9uk?url=http://www.morveotesi.com/ Mor ve Ötesi] (түрк) . — расмий веб-сайт (англис тилинде да бар) <small>. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesi.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126002619/http://www.morveotesi.com/ |date=2012-01-26 }} , 28-январь, 2012-жыл.</small> * [https://www.webcitation.org/652GkJFsJ?url=http://www.morveotesiforum.com/ morveotesiforum] (түркчө) . - форум баракчасы <small>. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesiforum.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315170438/http://www.morveotesiforum.com/ |date=2012-03-15 }} , 28-январь, 2012-жыл.</small> * [http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Mor ve Ötesi фан клубы] . — орус форумунун бети <small>. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20081214134145/http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Архивделген] декабрь 14, 2008.</small> == Эскертүүлөр == # [https://www.webcitation.org/669XIFzqN?url=http://english.blic.rs/Culture-Showbiz/1920/Eurovision-2008-songs-on-YouTube- YouTube'дагы Eurovision 2008 ырлары] (англисче) . <small>Текшерилген күнү 2-март, 2009. [http://www.blic.rs/culture.php?id=1920 Түп нускасынан] архивделген, 2012-жылдын 14-мартында.</small>   # ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Turkish Top 20 Chart] . - 2008-жылдын 18-майындагы маалыматтар <small>. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20080330214151/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Архивделген] 30-март, 2008-жыл.</small> # ↑ [https://www.webcitation.org/669XJmYoz?url=http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Power turk Pop 40]. - 2008-жылдын 15-июнуна карата маалыматтар <small>. Кирүү күнү: 2008-жылдын 27-декабрында. [http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Түп нускасынан]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225213437/http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp |date=2012-02-25 }} архивделген , 2012-жылдын 14-мартында.</small> # ↑ [http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Power turk Pop 40] . - 2008-жылдын 16-июнуна карата маалыматтар <small>. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20070515044332/http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Архивделген] 15-май, 2007-жыл.</small> # ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Billboard Türkçe Rock Top 20] . - 2008-жылдын 29-декабрындагы маалыматтар <small>. Кирүү күнү: 2009-жылдын 28-январы. [https://web.archive.org/web/20080919035050/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Архивделген] 19-сентябрь, 2008-жыл.</small> h2ez1nydoh0e77r6tia9aiu58pv7pad 0 134874 648380 640616 2026-06-15T15:05:40Z InternetArchiveBot 27717 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 648380 wikitext text/x-wiki {{Мамлекет |Негизделген = |Макамы = |Кыргызча аталышы = Чад Республикасы |Расмий аталышы = {{lang-fr|République du Tchad}}<br>{{lang-ar|جُمْهُورِيَّة تشاد}} |Мамлекеттик дини = [[Динден тышкары мамлекет]] |Герб = Coat of arms of Chad.svg |Желек = Flag of Chad.svg |Гимн аталышы = La Tchadienne |Аудио = La Tchadienne (instrumental).ogg |Урааны = Unité, Travail, Progrès (Биримдик, Эмгек, Прогресс) |Башкаруу формасы = [[Президенттик башкаруу системасы]] |Картада = Chad (orthographic projection).svg | lat_dir = N | lat_deg = 15 | lat_min = 16 | lat_sec = 0 | lon_dir = E | lon_deg = 18 | lon_min = 41 | lon_sec = 0 | region = TD | CoordScale = 8000000 |Тили = [[француз тили]] жана [[араб тили]] |Эгемендүүлүк күнү = [[11-август]] [[1960-жыл]] |Эгемендүүлүгүн алды = [[Франция|Франциядан]] |Борбор шаары = [[Нжамена]] |Ири шаарлар = Нджамена, [[Мунду]], [[Сарх]] |Башчыларынын милдеттери = [[Президент]]<br>[[Премьер-министр]] |Башчылары = Махамат Деби<br>Алламай Халина |Аянты = 1,300,000 |Суу пайызы = 1,9 |Аянты боюнча орду = 20-орун |Калкы = 19,093,595 |Калкы боюнча орду = 66-орун |Калкты каттоо жылы = 2024 |Калктын жыштыгы = 14,4 |Калкынын жыштыгы боюнча орду = | ИДӨ = | ИДӨ эсептөө жылы = | ИДӨ боюнча орду = | ИДӨ ар бир жанга = | ИДӨ ар бир жанга болгон орду = | ИДӨ (САМ) = 32,375 млрд | ИДӨ (САМ) боюнча орду = 147-орун | ИДӨ (САМ) эсептөө жылы = 2023 | ИДӨ (САМ) ар бир жанга = 1,806 | ИДӨ (САМ) ар бир жанга боюнча орду = 179-орун | ИДӨ (номинал) = 12,596 млрд | ИДӨ (номинал) эсептөө жылы = 2023 | ИДӨ (номинал) боюнча орду = 145-орун | ИДӨ (номинал) ар бир жанга = 702 <!--| ИДӨ (номинал) ар бир жанга боюнча орду = 158-орун--> |Акча бирдиги = [[Борбордук Африка КФА франкы]] | АДӨИ = {{Өсүү}}0,394 | АДӨИ деңгээли = <span style="color:#00сс33;">'''жогору'''</span> | АДӨИ боюнча орду = 189-орун |Учак компаниясы = |ЭОК = CHA |ISO = |Этнохороним = |Домени = [[.td]] |Телефон коду = 235 |Убакыт аралыгы = [[UTC+01:00|+01:00]] |Штрих коду = |Түшүнүктөр = <div class="center">[[commons:Chad|'''Викиказынадагы медиафайлдар''']]</div> }} '''Чад''' ({{lang-fr|Tchad}}, {{lang-ar|تشاد}}), расмий аталышы — '''Чад Республикасы''' ({{lang-fr|République du Tchad}}, {{lang-ar|جُمْهُورِيَّة تشاد}}) — [[Борбордук Африка|Борбордук Африкадагы]] мамлекет. 2021-жылдын июнуна карата өлкөнүн калкы 19 093 595 адам түзгөн<ref name=":1">{{Cite web |title=The World Factbook. Chad |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chad/ |accessdate=2024-07-29 |archivedate=2021-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126032225/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/chad/ }}</ref>. Аянты — 1 284 000 км², калкынын жыштыгы — 14,4 адам/км². Борбору — [[Нжамена]] шаары. Мамлекеттик тилдери — [[француз тили|француз]] жана [[араб тили]]. [[Унитардык мамлекет]], [[Президенттик башкаруу системасы|президенттик республика]]. == Этимология == «Чад» атылышы Чад көлүнүн аталышы болгон гидронимден келип чыккан. Бул гидроним арабдарга XIV кылымдан бери белгилүү жана анын мааниси канури тилинен которгондо «чоң суу мейкиндиги», «көл» деген маанини билдирет<ref>Поспелов Е. М. [https://djvu.online/file/oum2Fd0KhGl2r?ysclid=lz86go56x1834205001 Географические названия мира. Топонимический словарь]</ref>. == Тарых == Чаддын аймагында адамдар илгерки убактан бери жашап келген. XIX кылымда Канем мамлекети Чад көлүнүн бассейнинде пайда болгон. Канем мамлекетинин кулашынан кийин, кылымдын аяк ченинде, Борну мамлекети түзүлгөн. XIX кылымдын аягына чейин азыркы Чаддын аймагында Вадай (XIV кылым), Багирми (XVI кылым), Рабба (XIX кылым) мамлекеттери болгон. XIX кылымдын аягында жана XX кылымдын башында Чад көлүнүн бассейнинин аймагын Улуу Британия, Германия, Франция талап кылган<ref name=":0">Decalo, Samuel (1987). Historical Dictionary of Chad (2 ed.). Metuchen: The Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-1937-5</ref>. 1900-жылы Чад Франциянын аскердик округу деп жарыяланган. Анын айрым бөлүктөрүн басып алуу 1914-жылга чейин созулган<ref name=":0" />. == География == Чад — Африканын борборунун түндүк бөлүгүндө жайгашкан деңизге чыга албаган аянты жагынан чоң өлкө<ref>[https://web.archive.org/web/20151222081746/http://www.inseedtchad.com/?Le-TCHAD-en-bref Le TCHAD en bref]</ref>. Анын аянты 1 284 000 чарчы километр жана дүйнөдө жыйырманчы орунда турат<ref>[https://web.archive.org/web/20140209041128/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html CIA. The World Factbook. Country Comparison: Area]</ref>. Чад түндүгүнөн {{Өлкө желеги|Ливия}}, чыгышынан {{Өлкө желеги|Судан}}, батышынан {{Өлкө желеги|Нигер}}, {{Өлкө желеги|Нигерия}} жана {{Өлкө желеги|Камерун}}, түштүгүнөн {{Өлкө желеги|Борбордук Африка Республикасы}} менен чектешет. Өлкөнүн борбору болгон [[Нжамена]] шаары [[Камерун|Камерундун]] Дуала шаарындагы порттон 1060 км алыстыкта, чек арага жакын жайгашкан<ref>[https://web.archive.org/web/20070929155418/http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/0/48f4be12f6c55e5a802565cd005d4e0e?Opendocument United Nations Commission on Human Rights. Chad]</ref>. Деңизден алыс жайгашкандыктан жана өлкөнүн чөлдүү климатынан улам Чад кээде «Африканын өлүк жүрөгү» деп аталат<ref>[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1813-6982.1992.tb01049.x S.H. Frankel: Reminiscences of an Economist (Review Article)]</ref>. Чаддын аймагы негизинен жалпак түздүктөрдөн турат. Түндүк бөлүгү Сахара чөлүнүн чегинде. Түндүгүнөн — өлкөнүн 3415 метрге жеткен эң бийик чекити жайгашкан Тибести бийик тоолуу аймагы, түндүк-чыгышынан Эрди жана Эннеди тайпак тоолору (бийиктиги 1450 метрге чейин жетет), түштүк-чыгышынан Вадай тоо кыркалары (бийиктиги 1666 метрге чейин жетет) курчап турат. === Климат === Өлкөнүн түндүк бөлүгүнүн климаты тропиктик чөлдүү. Түштүк бөлүгүнү климаты экватордук-муссондук. === Фауна === Чөлдүү аймактарда жаныбарлардын түрү дагы, саны дагы өтө эле аз. Саванналарда ири сүт эмүүчүлөр көп кездешет — [[пил]], [[Кериктер|керик]], [[буйвол]], [[акыра]], [[Бөкөндөр|антилопа]]. Жырткычтардан [[Арстан|арстандар]], [[Илбирс|илбирстер]], [[Чөө|чөөлөр]], [[Көкжал|көкжалдар]] Чаддын аймагын байырлашат. Шари дарыясынын жогорку жагындар маймылдар ([[павиандар]] жана [[кооз маймылдар]]) кездешет. [[Жылан|Жыландар]] жана [[Кескелдирик|кескелдириктер]], [[Курт-кумурска|курт-кумурскалар]] дагы көп кездешет. <gallery widths="190"> Файл:Girafe du parc national de Zakouma.jpg|Закума улуттук паркындагы акыра. Файл:Antilope Cheval.jpg|Роан антилопасы Файл:Tiang (Damaliscus lunatus tiang).jpg|Манда жана Закума улуттук парктарында байырлаган топи антилопалары. Файл:Elephant du parc national de Zakouma.jpg|Пил Файл:Guelta d’Archeï, Chad.jpg|Аршей оазисиндеги төөлөр Файл:African Bush Elephant Mikumi.jpg|Африка пили </gallery> == Административдик-аймактык түзүлүшү == [[Файл:Chad adm location map after 2012.png|thumb|300px|2012-жылдан тартып Чаддын административдик бөлүнүшү]] [[Файл:NDjamena, Chad.jpg|thumb|300px|Нжаменанын Эл аралык космос станциясынан тартылган сүрөтү. 2010-жыл.]] [[Файл:Building of National Assembly DJAMENA.jpg|thumb|300px|Чаддын Улуттук Ассамблеясынын имараты]] 2008-жылга чейин Чад 18 префектурадан турган. 2012-жылы административдик түзүлүшү өзгөрүлүп, азыркы учурда 23 аймакка (облуска) бөлүнөт. {| class="wikitable" !№ !Аймак (облус) !Аймак (облус) (фр. аталышы) !Адм. борбору !Адм. борбору (фр. аталышы) !Аянты, км² !Калкы, (2009) адам !Жыштыгы, адам/км² |- |1 |Батха |Batha |Ати |Ati |88 000 |527 031 |5,99 |- |2 |Бахр-эль-Газаль |Barh El Gazel |Муссоро |Moussoro |53 000 |260 865 |4,92 |- |3 |Борку |Borkou |Файя-Ларжо |Faya-Largeau |241 000 |97 251 |0,40 |- |4 |Ваддай |Ouaddaï |Абеше |Abéché |30 000 |731 679 |24,39 |- |5 |Вади-Фера |Wadi Fira |Бильтин |Biltine |51 000 |494 933 |9,70 |- |6 |Чыгыш Майо-Кеби |Mayo-Kebbi Est |Бонгор |Bongor |19 000 |769 198 |40,48 |- |7 |Чыгыш Логон |Logone Oriental |Доба |Doba |24 000 |796 453 |33,19 |- |8 |Чыгыш Эннеди |Ennedi Est |Ам-Жерес |Am Djarass |85 491 | | |- |9 |Гера |Guéra |Монго |Mongo |62 000 |553 795 |8,93 |- |10 |Батыш Майо-Кеби |Mayo-Kebbi Ouest |Пала |Pala |14 000 |569 087 |40,65 |- |11 |Батыш Логон |Logone Occidental |Мунду |Moundou |9000 |683 293 |75,92 |- |12 |Батыш Эннеди |Ennedi Ouest |Фада |Fada |127 538 | | |- |13 |Канем |Kanem |Мао |Mao |75 000 |354 603 |4,73 |- |14 |Лак |Lac |Бол |Bol |23 000 |451 369 |19,62 |- |15 |Мандуль |Mandoul |Кумра |Koumra |17 000 |637 086 |37,48 |- |16 |Нжамена |Ville de Ndjamena |Нжамена |Ndjamena |1000 |993 492 |993,49 |- |17 |Саламат |Salamat |Ам-Тиман |Am Timan |66 000 |308 605 |4,68 |- |18 |Сила (Дар-Сила) |Sila |Гоз-Бейда |Goz Beïda |37 000 |289 776 |7,83 |- |19 |Ортоңку Шари |Moyen-Chari |Сарх |Sarh |41 000 |598 284 |14,59 |- |20 |Танжиле |Tandjilé |Лаи |Laï |17 000 |682 817 |40,17 |- |21 |Тибести |Tibesti |Бардаи |Bardaï |130 000 |21 970 |0,17 |- |22 |Шари-Багирми |Chari-Baguirmi |Масенья |Massenya |46 000 |621 785 |13,52 |- |23 |Хаджер-Ламис |Hadjer-Lamis |Масакори |Massakory |29 000 |562 957 |19,41 |- | |Жалпы | | | |1 284 000 |11 175 915 |8,70 |} == Саясий түзүлүшү == [[Файл:Chadian_woman_voting_during_the_2016_presidential_election.jpg|thumb|2016-жылдагы президенттик шайлоодо добуш берип жаткан жергиликтүү аял]] [[Файл:Embassy of Chad (Washington, D.C.).JPG|thumb|Вашингтондогу Чаддын элчилиги]] Чаддын Конституциясы саясий системаны башкарган президенттин жетекчилиги астында күчтүү аткаруу бийлигин камсыз кылат. Президент премьер-министрди жана өкмөттү дайындоо укугуна ээ жана судьяларды, генералдарды, провинциялык кызматкерлерди жана Чаддын катышы бар мекемелердин жетекчилерин дайындоого олуттуу таасир этет<ref>[https://www.constituteproject.org/constitution/Chad_2005?lang=en#286 Chad 1996 (rev. 2005)]</ref>. Коркунуч туулган учурларда президент, Улуттук Ассамблея менен кеңешип, өзгөчө кырдаал жарыялай алат. Президент беш жылдык мөөнөткө элдик добуш берүү менен түздөн-түз шайланат<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4118482.stm Chad votes to end two-term limit]</ref>. Мыйзам чыгаруу бийлиги жашыруун добуш берүү менен 4 жылдык мөөнөткө шайланган 155 Улуттук Ассамблеянын депутаттарына таандык. Мыйзам чыгаруу органына акыркы шайлоо 2002-жылдын апрелинде өткөн. 2005-жылы кабыл алынган Конституциялык түзөтүүлөр парламенттин жогорку палатасы болуп эсептелген Сенатты жойгон<ref name=":3">[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/chad/index.htm Previous Editions of Chad Background Note]</ref>. Чаддагы ички саясий абал калктын африкалык жана араб бөлүгүнүн ортосундагы куралдуу кагылышуулар cоциалдык, саясий жана экономикалык себептер боюнча топтордун өз ара тирешүүлөрү менен мүнөздөлөт. Республикада 90-жылдардын башынан бери өкмөткө каршы бир нече топтор иштеп, мезгил-мезгили менен өкмөт менен тынчтык келишимин түзүп же андай келишимдерди бузуп келишкен. Тынчтыкты орнотууга оппозициянын фракционализмге болгон олуттуу ыктоосу тоскоол болуп келүүдө. === Куралдуу күчтөрү === Чаддын аскердик бюджети 2006-жылга карата ИДӨ 4,2% түзөт деп болжолдонгон<ref name=":1" />. Аскердик чыгымдар болжол менен 300 миллион долларды түзгөн. Чаддагы жарандык согуш аяктагандан кийин (2005-2010) Дүйнөлүк банктын 2011-жылдагы баалоосу боюнча аскердик чыгымдар ИДӨ 2,0% чейин төмөндөгөн<ref>[https://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS Military expenditure (% of GDP)]</ref>. === Тышкы саясаты === Чад колониялык системадан толук арыла элек<ref>[https://web.archive.org/web/20110905003712/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/africa/central-africa/chad/French%20translations/Chad%20Back%20towards%20War%20French.pdf TCHAD: VERS LE RETOUR DE LA GUERRE?]</ref>. Чад өкмөтүнүн тышкы саясаты жыл сайын унитардык болуп баратат. 1970-1980-жылдар аралыгында Чаддын тышкы саясаты коңшулар менен болгон талаш-тартыштарды чечүүгө багытталган<ref>[https://web.archive.org/web/20070105160231/http://www.pinr.com/report.php?ac=view_report&report_id=592&language_id=1 Instability on the March in Sudan, Chad and Central African Republic]</ref>. Эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин, Чад негизинен батыш өлкөлөрү — биринчи кезекте [[Америка Кошмо Штаттары|АКШ]] жана [[Франция]] тарабынан берилген тышкы каржылоого көз каранды болгон жана анын тышкы саясий багытына чоң таасирин тийгизген. == Калкы == [[Файл:Chad single age population pyramid 2020.png|thumb|2020-жылга карата Саддын жыныстык жана курактык түзүмү]] [[Файл:Well of the Young Girls in the Ennedi Mountains - northeastern Chad 2015.jpg|thumb|Тибести тайпак тоосунун аймагында отурукташкан [[Тубу (эл)|тубу]] эли]] [[Файл:Danse fille mboum Tchad.jpg|thumb|Бийлеп жаткан мбум кыздары]] Калкынын саны — 16,877,357 адам (2020-жылдын июль айындагы маалыматтар боюнча)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20200424073327/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cd.html The World Factbook. Africa. Chad]</ref>. Калктын жылдык өсүшү — 3,18%<ref name=":2" />. Төрөттүн деңгээли — 1000 адамга 41,7<ref name=":2" />. Фертилдүүлүктүн жалпы коэффициенти — 5,68<ref name=":2" />. Өлүмдүн деңгээли — 1000 адамга 10 (ымыркайлардын өлүмү — 1000 адамга 68,6)<ref name=":2" />. Эмиграция — 1000 адамга 4<ref name=":2" />. Орточо жашоо узактыгы: эркектер 53 жаш, аялдар 57 жаш<ref name=":6">[https://www.worldometers.info/demographics/chad-demographics/ Chad Demographics 2020 (Population, Age, Sex, Trends) - Worldometer]</ref>. [[Адамдын иммунитет жетишсиздигинин вирусу|ВИЧ]] жуктургандардын пайызы — 1,3%. {| class="wikitable" |+Чаддын шаарларынын калкынын саны ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" |Шаар ! colspan="2" |Калкы ! rowspan="2" |Аймагы (облусу) |- !1993 !2009 |- |1. |Нжамена |530,965 |951,418 |Нжамена |- |2. |Мунду |99,530 |137,251 |Батыш Логон |- |3. |Абеше |54,628 |97,963 |Ваддай |- |4. |Сарх |75,496 |97,224 |Ортоңку Шари |- |5. |Кело |31,319 |57,859 |Танжиле |- |6. |Ам-Тиман |21,269 |52,270 |Саламат |- |7. |Доба |17,920 |49,647 |Чыгыш Логон |- |8. |Пала |26,116 |49,461 |Батыш Майо-Кеби |- |9. |Бонгор |20,448 |44,578 |Чыгыш Майо-Кеби |- |10. |Гоз-Бейда |3,083 |41,248 |Сила |} === Этникалык курамы === Чадды байырлаган адамдардын ата-бабалары Чыгыш Африка, Борбордук Африка, Батыш Африка жана Түндүк Африкадан келип отурукташкан<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5142112/ Chad Genetic Diversity Reveals an African History Marked by Multiple Holocene Eurasian Migrations]</ref>. Чадда 200дөн ашуун этникалык топтор бар, алардын 74 ар түрдүү социалдык структураларга ээ<ref name=":3" />. Колониялык администрация жана көз карандысыз өкмөт улуттук коомду орнотууга аракет кылышкан, бирок көпчүлүк жарандары үчүн жергиликтүү же аймактык, үй-бүлөлүк жана коомдук бөлүүнү эң маанилүү бойдон калууда. Чаддын калкы улуттарга, улуттук топторго, аймактарга, урууларга бөлүнөт<ref name=":4">[https://www.britannica.com/place/Chad Encyclopædia Britannica. Chad]</ref>. Түштүгүндө сара эли отурукташкан, бул Чаддын негизги этникалык тобу. Сахелде өлкөнүн экинчи негизги этникалык тобу болгон араб улуттундагы көчмөн элдердөр жашашат. Түндүгүндө дагы көчмөндөр жашайт, алардын көбү [[Тубу (эл)|тубу]] улутундагылар<ref name=":4" />. === Диний курамы === [[Файл:Abeché1.jpg|thumb|Абеше шаарындагы мечит]] Чаддын калкынын көпчүлүгү мусулмандар (57,8%)<ref>[https://www.researchgate.net/publication/318724714_Religions_of_the_World_A_Comprehensive_Encyclopedia_of_Beliefs_and_Practices Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices]</ref>. Өлкөдө [[малики]] жана [[Шафий мазхабы|шафий мазхабынын]] ислам дининдеги [[Сүннөт той|сүннөттүк]] багытын тутунган мусулмандар басымдуулук кылат. Өлкөнүн түндүгүндө кадырилердин таасири, түштүгүндө тижаниялардын, өлкөнүн бир катар аймактарында Ас-Санусийалардын тассири чоң. Эң ири христиан конфессиялары [[Католицизм|католиктер]] (2,5 миллион), Чад Евангелиялык чиркөөсүнөн чыккан евангелиялык христиандар (437 миң), плимут боордоштору (300 миң) жана пентокосталистер (187 миң)<ref>{{Cite web |title=Global Christianity. The Pew Forum on Religion & Public Life |url=http://features.pewforum.org/global-christianity/population-number.php |accessdate=2013-05-22 |archivedate=2012-07-13 |archiveurl=https://archive.today/20120713223036/http://features.pewforum.org/global-christianity/population-number.php }}</ref>. === Тили === Чаддын расмий тилдери болуп [[Араб тили|араб]] жана [[Француз тили|француз]] тилдери саналат. Бирок чаддын калкы 100 ашуун тилдерде сүйлөшөт<ref name=":4" />. == Экономикасы == [[Файл:Mao Women.jpg|thumb|Чадда таза суунун жетишсиздиги көп учурда көйгөйлүү маселе болуп саналат]] Жаратылыш ресурстары — [[мунай]], [[боксит]], [[Уран кенташтары|уран]], [[алтын]], [[берилл]], [[калай]], [[тантал]], [[жез]], каустикалык сода, [[туз]] кендери. [[2009-жыл|2009-жылы]] калктын жан башына ИДӨ 1,6 миң [[АКШ доллары|АКШ долларын]] түзгөн. Жакырчылыкта жашагандар калктын 80% түзөт. Чад тышкы жардамга жана инвестицияга абдан көз каранды мамлекеттердин бири. Экономикасында айыл чарба багыты басымдуулук кылат (ИДПӨ 57%). Жумуш менен камсыз болгондордун 80% чарбаларда, негизинен мал чарба багытында ([[кой]], [[эчки]], [[төө]] багышат) жана дыйканчылык багытында ([[пахта]], [[сорго]], [[таруу]], [[жер жаңгак]], [[күрүч]], [[Картөшкө|картошка]] өстүрүшөт) эмгектенишет. [[2003-жыл|2003-жылдын]] аягынан тартып олуттуу өлчөмдө мунай өндүрүлө баштады, [[2004-жыл|2004-жылдан]] бери мунай экспорттолот. Мунай өндүрүү тармагын өнүктүрүүгө АКШ компаниялары жана Кытай активдүү катышууда. 2013-жылы мунай өндүрүү 5,0 миллион тоннаны түзгөн, күнүнө 94,0 миң баррель мунай өндүрүлгөн<ref>[https://histant.ru/sites/default/files/inafran/Rassohin_disser.pdf Стратегии нефтегазавых ТНК в странах Африки южнее Сахары]</ref>. 2018-жылы Чад [[Мунай экспорттогон өлкөлөрдүн уюму|OPEC]] уюмуна байкоочу катары кошулган<ref>[https://tass.ru/ekonomika/5885484 Страны ОПЕК договорились о сокращении добычи нефти]</ref>, «кара алтындын» запасы боюнча өлкө 41-орунда турат, ал эми мунай кендеринин көлөмү 1.500.000.000 баррелге барабар деп бааланат<ref>[https://nonews.co/directory/lists/countries/oil-reserves Мировые запасы нефти]</ref>. Өнөр жай тармагы — мунай казып алуу, пахта иштетүү, эт иштетүү, сыра кайнатуу, самын жана тамеки өндүрүү. == Маданияты == [[Файл:Tailor_in_Chad.jpg|thumb|Салттуу көйнөктөрдү тигип жана сатуу]] Чаддын элдери жана элдеринин тилдери ар түрдүү болгондуктан маданий мурасы дагы кызыктуу жана ар түрдүү. Чад Өкмөтү Чад улуттук музейи жана Чад маданий борбору сыяктуу мекемелерди ачуу менен Чад маданиятын жана улуттук салттарын активдүү жайылтууда<ref name=":4" />. === Ашкана === [[Файл:Criquets_grillés_ou_fris.jpg|thumb|Майга куурулган чегирткелер]] Чаддын негизги тамактары таруунун негизинде даярдалат. Күнгө кургатылган жана ыштылган балыктардан дагы тамктар даярдалат<ref>[https://www.fao.org/4/D7238E/D7238E03.htm Symposium on the evaluation of fishery resources in the development and management of inland fisheries]</ref>. Гибискустун жалбырактарынан жасалган каркаде кара чайы популярдуу алкоголсуз ичимдик болуп саналат. Алкоголдук ичимдиктер Чаддын түндүгүндө ичилбейт, ал эми түштүктө кызыл таруудан жасалган Билли-Билли деп аталган жана ак таруудан жасалган алкоголдуу ичимдиктер кеңири таралган<ref>[https://web.archive.org/web/20061001212259/http://www.cp-pc.ca/english/chad/chad_eng.pdf Chad: A Cultural Profile]</ref>. === Майрамдар<ref>[https://www.worldtravelguide.net/guides/africa/chad/public-holidays/ Chad Public Holidays]</ref> === * [[1-январь]] — Жаңы жыл * Ай календары менен аныкталат — Табаски (Курман айт) * Ай календары менен аныкталат — Таза дүйшөмбү * [[1-май]] — Эмгек күнү * [[11-август]] — Эгемендүүлүк күнү (1960) * Ай календары менен аныкталат — Рамазан (Орозо айт) * [[1-ноябрь]] — Бардык ыйыктардын күнү * [[28-ноябрь]] — Республика жарыяланган күн * [[1-декабрь]] — Эркиндик жана демократия күнү * [[25-декабрь]] — Рождество == Социалдык тармагы == === Билим берүү === [[Файл:Legal_education_in_Chad_2010_(5080920938).jpg|thumb|АКШнын армиясынын подполковниги Стивен Салерно 2010-жылдын сентябрь айында Нжаменадагы аскердик юридикалык билим алуусун аяктаган студентти куттуктоодо]] [[Файл:Kdfecole.JPG|thumb|Мусулмандар мектебинин окуучулары]] 1920-жылдары Түштүк Чадда протестант мектептеринин түзүлүшү өлкөгө батыш билим берүү системасынын келишинин башаты болуп саналат. Башынан эле, колониялык администрация диний класстардан тышкары, бардык окутуу француз тилинде өтүшү керек деген талаптарды койгон. Стандарттык окуу программасы бардык каалоочулар үчүн мамлекеттик субсидиялар аркылуу жеткиликтүү болгон. Чаддагы билим берүү баштапкы окутууга багытталган. 1942-жылга чейин Чаддын орто билим алууну каалаган студенттери Конго Республикасынын Браззавиль шаарындагы мектептерде окууга аргасыз болушкан. Чадда мамлекеттик орто мектептер 1942-жылы ачылган, бирок мектеп программасы 1950-жылдардын ортосуна чейин стандартташтырылган эмес<ref name=":5">[https://web.archive.org/web/19990117024614/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/tdtoc.html CHAD - A Country Study]</ref>. 1960-жылы эгемендүүлүк алгандан кийин, өкмөт жалпы башталгыч билим берүүнү камсыз кылуу максатын койгон жана балдар он эки жашка чыкканга чейин мектепке барууга милдеттүү болгон. Ошого карабастан, стандарттуу окуу программаларын иштеп чыгуу көптөгөн мектептер үчүн кыйынга турган, анткени эки жана үч жылдык окуу жайлары стандарттуу беш жана жети жылдык колледждер жана лицейлер менен катар билим берүү багытында иш алып барышкан. 1960-жылдардын орто эсеп менен алты жаштан сегиз жашка чейинки балдардын 17% мектептерде окуган. Мусулман мектептеринде сабактар араб тилинде окутулган. Чад дагы Ecole Mohamed Illech аталышындагы биринчи мусулман мектеби 1918-жылы негизделген<ref name=":5" />. Өкмөттүн аракеттерине карабастан, эгемендүүлүктүн биринчи декадасынын аягында өлкөдөгү билим деңгээли төмөн бойдон калган. 1971-жылы он беш жаштан ашкан эркектердин 88% жакыны жана аялдардын 99% французча окуй, жаза же сүйлөй алышкан эмес (ал кезде ал жалгыз расмий мамлекеттик тил болгон). Араб тилин билүү деңгээли 7,8% түзгөн. 1982-жылы сабаттуулуктун жалпы деңгээли болжол менен 15% ды түзгөн. Эгемендүүлүктөн кийин Чадда билим берүүнүн өнүгүшүнө тоскоол болгон негизги көйгөйлөр: каржылоонун жетишсиздиги жана мугалимдердин санынын аздыгы. Эгемендүүлүктөн кийинки жылдары көптөгөн башталгыч класстардын мугалимдери жетишсиз квалификацияга ээ болушкан. Орто мектеп деңгээлинде абал андан да начар болгон<ref name=":5" />. 1970-1980-жылдары Чад билим берүүдөгү көйгөйлөрдү чечүүдө олуттуу ийгиликтерге жетишкен. Башталгыч мектептер үчүн мугалимдерди даярдоо боюнча программа иштелип чыккан. 1971-72-жылдары Нжаменада университет ачылган<ref name=":5" />. Дагы бир көйгөй Чад мектептери үчүн француз окуу программалары натыйжасыз болгондугу. Башталгыч мектептерде окутуу француз тилинде жүргүзүлгөн, бирок көпчүлүк окуучулар мектепте окуп баштаганда француз тилин билишкен эмес. Чаддагы жарандык согуш Өкмөттүн билим берүү реформасындагы бардык ийгиликтерин токтоткон. Өлкөнүн кеңири аймактарындагы коопсуздуктун жоктугу мугалимдердин борбордон чет жакка иштөөгө баруудан баш тартуусуна алып келген. Мындан тышкары, согуш өлкөнү башаламандыкка алып келип, балдар мектептердеги сабактарга барбай калышкан. Өкмөт жарандык согушта жеңишке жетүү үчүн ресурстарды сарптап, билим берүүнү каржылоону дээрлик токтоткон<ref name=":5" />. Жарандык согуш аяктагандан кийин, өкмөт билим берүүдөгү көйгөйлөрдү чечүү үчүн олуттуу аракеттерди жасады. 1983-жылы пландоо жана реконструкциялоо министрлиги 1982-83-окуу жылында мектептердин ачылышы 1979-жылы согуш башталгандан берки эң ийгиликтүү болгонун билдирген. 1984-жылы Нжамена университети кайрадан иштей баштаган<ref name=":5" />. 2005-жылы Чадда жарандык согуш кайрадан башталып, экономиканын ар кайсы тармактарын каржылоого каралган акча каражаттары Куралдуу Күчтөрдү колдоого жумшалган<ref name=":5" />. === Саламаттыкты сактоо === Чадда саламаттыкты сактоо багытында иштер жана аларадын жыйынтыгы абдан начар. Жугуштуу жана мите оорулары көп кездешет. Ичүүчү таза суунун жетишсиздиги ичеги-карын ооруларынын чыгышына жана алардын бат жайылып кетишине алып келип турат. Орточо жашоо узактыгы 55 жаш<ref name=":6" />. 2000-жылы калктын 29% гана медициналык тейлөө жеткиликтүү болгон, саламаттык сактоого чыгымдары ИДӨ 3,1% гана түзгөн. 2003-жылы СПИД менен ооругандар жана ВИЧ-инфекциясын жуктургандардын саны 200 миң адам болгон жана аларданы 18 миң адамы ушул жылы каза болгон. СПИД оорусунун өсүү темпи жылына 4,8% түзөт. Чадда [[Аборт|бойдон алдырууга]] (абот) тыюу салынган<ref name=":6" />. Дарыгерлер чет өлкөлөрдө жана Нжамендеги университеттин медицина факультетинде даярдалат. Нжамена жана Абеше сыяктуу чоң шаарларда гана саламаттыкты сактоо мекемелери бар. Бул мекемелерге Кызыл Крест уюмунда иштеген француз дарыгерлери жардам көрсөтүшөт. Нжаменада БУУнун классификациясы боюнча экинчи деңгээлдеги бир жеке оорукана бар. == Булактар == {{Булактар}} == Тышкы шилтемелер == * [https://governmentof.com/south-sudan/ Чаддын мамлекеттик органдарынын тизмеси жана сайттарына шилтемелери] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240729124924/https://governmentof.com/south-sudan/ |date=2024-07-29 }} {{Африка өлкөлөрү}} [[Категория:Мамлекеттер арип боюнча]] [[Категория:Чад| ]] eapeusiavj368b0my09apkd6jet9bx2 0 136744 648396 648330 2026-06-15T19:29:17Z Qx55 39024 648396 wikitext text/x-wiki {{Маданият ишмери | Ысымы = Леонид Хромов | Сүрөт = LeonidKhromov.jpg | Туурасы = 220px | Сүрөттүн аталышы = | Туулгандагы ысымы = Леонид Александрович Хромов | Туулган жылы = 29.10.1980 | Туулган жери = [[Фрунзе шаары]], [[Кыргызстан]] | Каза болгон жылы = | Каза болгон жери = | Ишмердүүлүгү = [[Продюсер]]<br />[[Директор]]<br />[[Сценарист]]<br />[[Актер]]<br />[[Композитор]] | Жарандыгы = {{Орусия желеги}} [[Орусия]] | Кайман аты = | Амплуа = | Театр = | Ролдору = | Спектаклдери = | Сыйлыктары = | imdb_id = 10980676 |Активдүүлүк жылы=2012-жылдан — учурга чейин}} '''Леонид Александрович Хромов —''' ({{lang-en|Leonid Khromov}}; [[29-октябрь]] [[1976|1980-жылы]], [[Бишкек|Фрунзе шаары]], [[Кыргызстан]]) — орусиялык [[продюсер]], [[сценарист]], [[директор]], [[актёр|актер]], электрондук музыканын композитору жана эл аралык ''O29 Production'' продюсерлик компаниясынын негиздөөчүсү. == Өмүр баяны == 1980-жылы 29-октябрда Кыргыз ССРинин Фрунзе шаарында (азыркы [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]) туулган. 2002-жылы [[Липецк]] мамлекеттик техникалык университетинин транспорт инженерлери факультетин инженер-механик адистиги боюнча аяктаган. Ал продюсерлик карьерасын 2012-жылы ''"Липецк облусунун сулуусу-2012"''<ref>https://gorod48.ru/news/109134/</ref><ref>https://fashionbank.ru/news/news3853.html</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=NhpdqyTUB9o</ref> аймактык сулуулар сынагын уюштуруу менен баштаган, анда белгилүү француз ырчысы Mourad Bouraoui<ref>https://imperiyazvezd.ru/news/198</ref> калыстар тобунун курамына чакырган. 2009-жылы ырчы Францияда өткөн Eurovision ыр сынагында финалист болуп, Патрисия Каас менен бирге "Евровидение 2009" сынагында Франциянын атынан ат салышкан эки негизги талапкердин бири болгон. [[Файл:Beauty of Lipetsk Region 2012.jpg|thumb|Леонид Хромовдун биринчи сулуулук сынагы. "Липецк областынын сулуулугу 2012" сулуулук сынагы. Калыстар тобунун мүчөлөрү кыздарга белектерди беришет.|270x270px]] Ошондой эле 2011-жылы ''Leonid Khromov Production'' продюсердик компаниясын негиздеген, ал 2014-жылдан бери сулуулук боюнча эл аралык сынактарды уюштурган: ''Queen Runet''<ref>https://rg.ru/2014/11/24/reg-cfo/konkurs.html</ref><ref>https://www.kem.kp.ru/daily/26572/3587675/</ref>, ''Beauty of'' ''Universe''<ref>https://www.eureporter.co/frontpage/2018/01/12/flag-of-beauty-contest-beauty-of-universe-conquers-antarctica/</ref><ref>https://aif.ru/event/arhiv/v_rossii_mozhet_poyavitsya_svoy_mezhdunarodnyy_konkurs_krasoty</ref><ref>https://tverigrad.ru/publication/devushka-iz-tveri-zavoevala-titul-krasa-vselennojj-2020/</ref>, ''Smile Universe''<ref>https://www.yorkpress.co.uk/news/17340599.york-woman-third-best-smile-universe/</ref><ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.woman.ru/beauty/medley2/article/226169/ |accessdate=2025-03-29 |archivedate=2023-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207153610/https://www.woman.ru/beauty/medley2/article/226169/ }}</ref><ref>[https://www.facebook.com/comedyclub.tnt/videos/comedyguest/1978222895614021/?locale=ru_RU https://www.facebook.com/comedyclub.tnt/videos/comedyguest/1978222895614021/]</ref><ref>https://vesti-yamal.ru/ru/vjesti_jamal/zhitelnica_yamala_stala_obladatelnicei_titula_ulybka_vselennoi_-_2021/</ref>. [[Файл:Beauty of Universe 2017.jpg|thumb|270x270px|Леонид Хромов «Аалам сулуусу-2017»<ref>https://tj.sputniknews.ru/20171113/tadzhichka-anna-muminova-stala-samoy-krasivoy-devushkoy-vselennoy-1023871233.html</ref> эл аралык сулуулук сынагынын жеңүүчүсү тажикстандык Анна Муминованын жанында турат. Sochi Casino & Resort.]] [[Файл:Прощение фильм 001.jpg|left|thumb|250x250px|Леонид Хромов. Кыска метраждуу "Кечиримдүүлүк" тасмасынан кадр (2021)]] 2013-жылы ал дүйнөдөгү ири санарип музыка дүкөндөрүндө (iTunes, Deezer, Spotify, Apple Music ж.б.) ''Leonardo Velconte''<ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.shazam.com/ru/artist/43329378/leonardo-velconte |accessdate=2025-03-29 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026104929/https://www.shazam.com/ru/artist/43329378/leonardo-velconte }}</ref><ref>https://music.yandex.ru/artist/2683830</ref> каймана аты менен ''The First Experience''<ref>https://music.apple.com/us/album/the-first-experience/1791531358</ref> in the Trance жанрындагы дебют музыкалык альбомун чыгарган, ал эми 2016-2018-жылдары дагы бир нече музыкалык тректер жарык көргөн. 2019-жылы продюсер<ref>https://www.vb.kg/doc/395770_rossiyskiy_produser_planiryet_sniat_v_fantasticheskiy_film_v_ala_arche.html</ref><ref>https://www.tumen.kp.ru/daily/27145.5/4240081/</ref><ref>https://aif.kg/culture/movie/rossiyskiy_prodyuser_peredumal_snimat_gollivudskiy_film_v_ala-arche</ref><ref>https://asianmoviepulse.com/2024/03/producer-leonid-khromov-is-planning-to-make-a-film-tetralogy-for-1-billion/</ref><ref>https://rb.ru/news/prodyuser-hromov/</ref> өзүнүн кыска метраждуу жана толук метраждуу тасмаларын иштеп чыгып, тасмаларды жаратып, режиссёрлук кыла баштаган. 2020-жылы ал ''O29 Production''<ref>https://www.o29.pro/about/</ref> жаңы өндүрүштүк компаниясын негиздеген. Ошол эле жылы продюсер ''Long Key International Film Awards (LKIFA)''<ref>https://www.imdb.com/event/ev0023266/overview/</ref><ref>https://www.kino-teatr.ru/kino/news/y2021/5-16/24624/</ref><ref>https://asianmoviepulse.com/2024/10/indian-thriller-fear-wins-top-prize-at-long-key-awards-2024-in-new-york/</ref><ref>https://akipress.com/news:800282:Kyrgyz_film_included_in_list_of_finalists_of_Long_Key_Awards/</ref> жаңы эл аралык кино сыйлыгын негиздеген. 2021-жылы ал профессионал актрисалар үчүн жаңы эл аралык ''[[Актриса Аалам|Actress Universe]]''<ref>https://www.haberyildizi.com/magazin/sitare-akbas-a-moskova-dan-odul-h41576.html</ref><ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://correiodosacores.pt/NewsDetail/ArtMID/383/ArticleID/43188/Actriz-Ana-Lopes-cria-base-de-dados-de-actores-a231orianos-Islanders-Productions |accessdate=2025-03-29 |archivedate=2023-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230326184838/https://correiodosacores.pt/NewsDetail/ArtMID/383/ArticleID/43188/Actriz-Ana-Lopes-cria-base-de-dados-de-actores-a231orianos-Islanders-Productions }}</ref><ref>https://tvi.iol.pt/bigbrother/videos/marta-gil-e-surpreendida-com-premio-internacional-de-cinema/61edea3e0cf21a10a41b4e91</ref> кино сыйлыгын негиздеген. 2022-жылы Леонид Хромов жаңы эл аралык стриминг платформасын<ref>https://www.vokrug.tv/article/show/16533892361/</ref><ref>https://www.dizidoktoru.com/dunya/turk-yonetmenler-ve-yapimcilar-yeni-uluslararasi-yayin-platformuna-h37783.html</ref><ref>https://www.vb.kg/doc/431895_rejissery_iz_kr_mogyt_polychit_dostyp_k_novoy_strimingovoy_platforme.html</ref> иштеп чыгууну жарыялады, анда негизги үлүшү англис тилиндеги тасмалар болот. Платформа ошондой эле башка улуттук тилдерде (испан, француз, португал, немис, орус, кыргыз ж.б.) тасмаларды жайгаштырууну пландаштырууда. 2024-жылдын сентябрына карата стриминг платформасы жергиликтүү серверде сыналып жаткандыгы жана америкалык, европалык жана азиялык аудиториялар үчүн 2025/2026-жылдары ишке киргизилиши мүмкүн экендиги белгилүү болду. 2025-жылдын январында продюсер ''Fooxoo''<ref>https://www.o29.pro/news/2025/fooxoo-launch-test/</ref><ref>{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://fooxoo.online/ |accessdate=2025-03-29 |archivedate=2024-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225140643/http://fooxoo.online/ }}</ref> агымдык платформасын ишке киргизгенин жарыялады. Учурда платформа тесттик режимде иштеп жатат. Учурда Стартап америкалык венчурдук инвесторлор менен АКШнын жана Канаданын рынокторуна чыгуу үчүн товардын толук кандуу коммерциялык версиясын чыгаруу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүдө. Өзүнүн социалдык тармактарында продюсер өзүнүн стартапы дүйнөдөгү эң ири ''Y'' ''Combinator'' венчурдук фондуна инвестиция салуу үчүн сынактык тандоого катышканын, бирок долбоор эч качан бул фонд тарабынан каржыланбаганын жарыялаган. 2025-жылдын май айында продюсер социалдык медиада ''Fooxoo'' стартапы белгисиз мөөнөткө жылдырылганын жарыялаган. == Банктык долбоорлор == 2015-жылдын 2-июнунда ''Beauty of Universe'' эл аралык сулуулук сынагынын бет ачарында Леонид Хромов ''QueenRunet'' жаңы модалуу банк картасын тартуулады. Долбоордун эмитенти-Парнтер россиялык ири "Лайф" финансылык тобу болуп калды, ага бир нече аймактык банктар жана орусиялык ири "Пробизнесбанк" кирген. "Рунет ханышасы" долбоорунун негизинде "Лайф" финансылык тобу 2015-жылдын 15-июнунан тартып ''Visa Gold PayWave QueenRunet''<ref>https://aif.ru/event/arhiv/v_rossii_mozhet_poyavitsya_svoy_mezhdunarodnyy_konkurs_krasoty</ref> банктык кредиттик жана дебеттик карталарын чыгара баштады. ''QueenRunet'' лоялдуулук программасы боюнча уюштуруучулар орус жарандарына кийим-кече, бут кийим, зергер буюмдар, тамак-аш, мейманкана, тиричилик техникасы, иш-чараларга билеттерге жана башкаларга арзандатууларды бере башташты. Долбоор бир айдан ашык убакытка созулду, анткени Россиянын Борбордук банкы<ref>https://www.cbr.ru/press/pr/?file=12082015_085127ik2015-08-12t08_46_23.htm</ref> 12-августтан тартып "Пробизнесбанк" АКБнын лицензиясын жокко чыгарды. Бул жагдайдан кийин долбоор жабылды. == Социалдык долбоорлор == 2014-жылдан 2016-жылга чейин продюсер социалдык долбоорлорго тартылган. 2014-жылы Россия Федерациясынын Ички иштер министрлигинин Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо башкы башкармалыгынын көмөгү менен Россияда ишке ашырылган «Алтын Зебра»<ref>https://www.yuga.ru/news/349426/</ref><ref>https://transportryazan.ru/news/2014-11-02-787</ref> федералдык жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо долбоорун негиздеген. Орусиянын<ref>https://48.мвд.рф/news/item/2941986{{Жеткиликсиз шилтеме|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://rutube.ru/video/d41923433df0f7baf89b5b445be6ceda/</ref> бир катар аймактарында социалдык иш-чаралар өттү. == Фильмография == === '''Актер''' === {| class="wikitable" !Жыл !Аталышы !Роль |- |2019 |Триада (телесериал) |Жумушчу |- |2021 |Евгенич (телесериал) |Мончо кызматкери |- |2021 |Кечиримдүүлүк (кыска метраждуу тасма) |Маалымат берүүчү |- |2022 |Эки адыр (телесериал) |Примат |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Leonardo Velconte: Violin Dance (музыкалык видео клип) |Leonardo Velconte |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Кара сүйүү (телесериал) |Жүктөөчү |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Чат (телесериал) |Парктагы бир киши |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Баары сиздин колуңузда (телесериал) |Учак жүргүнчүсү |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Артка кылчайбай |Жүк ташуучу унаанын айдоочусу |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Демис и Марина-2 (телесериал) |жумушчу |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |57 мүнөт (кыска метраждуу тасма) |Бизнесмен |} === '''Продюсер''' === {| class="wikitable" !Жыл !Аталышы !Кошумча |- |2021 |Кечиримдүүлүк |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Leonardo Velconte: Violin Dance |Музыкалык видео клип |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Ex-Boyfriend |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Skyscraper on an Uninhabited Island: Short story |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |57 мүнөт |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Miss Life | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Road to the Dream | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |[[Чөл аралдагы асман тиреген имарат|Skyscraper on an Uninhabited Island]] | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |Smile of New York | |} === '''Директор''' === {| class="wikitable" !Жыл !Аталышы !Кошумча |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Leonardo Velconte: Violin Dance |Музыкалык видео клип |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Ex-Boyfriend |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |57 мүнөт |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Skyscraper on an Uninhabited Island: Short story |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Miss Life | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Road to the Dream | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |[[Чөл аралдагы асман тиреген имарат|Skyscraper on an Uninhabited Island]] | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |Smile of New York | |} === '''Сценарист''' === {| class="wikitable" !Жыл !Аталышы !Кошумча |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Leonardo Velconte: Violin Dance |Музыкалык видео клип |- ! style="background:#FFFFCC;" |2026 |Ex-Boyfriend |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |57 мүнөт |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Skyscraper on an Uninhabited Island: Short story |Кыска метраждуу тасма |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Miss Life | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2027 |Road to the Dream | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |[[Чөл аралдагы асман тиреген имарат|Skyscraper on an Uninhabited Island]] | |- ! style="background:#FFFFCC;" |2028 |Smile of New York | |} {| class="wikitable" |+Эскертүү | style="background:#FFFFCC;" |Жыл |Ал эми чыга элек тасмаларды билдирет |} == Дискография == === Студия альбомдору === {|class="wikitable" style="font-size: 100% |- ! Аталышы ! Маалымат ! Эскертүү |- ! scope="row" | '''''The First Experience''''' | * Релиз: 4-август, 2013-жыл<ref>https://music.apple.com/ru/album/the-first-experience/1791531358</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү | {{tracklist | headline = Трек тизмеси | collapsed = yes | title1 = Experience | length1 = 8:27 | title2 = Experience (Short Edit) | length2 = 6:18 | title3 = Guitar Dance | length3 = 3:48 | title4 = Energy of Dance | length4 = 4:03 | title5 = The Trance Mutation | length5 = 4:00 | title6 = Energy of Life | length6 = 6:25 | title7 = Music | length7 = 4:39 | title8 = Ha | length8 = 4:29 | title9 = The House Mission | length9 = 4:22 | total_length = 46:31 }} |} === Бойдоктор === {|class="wikitable" style="font-size: 100% |- ! Аталышы ! Маалымат !Эскертүү |- ! scope="row" | '''''New Life''''' | * Релиз: 28-ноябрь, 2017-жыл<ref>https://music.apple.com/ru/album/new-life-single/1790841392</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 3:49 |- !''Fashion'' | * Релиз: 28-сентябрь, 2018-жыл<ref>https://www.amazon.com/dp/B0FBL7X6V4</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 5:41 |- !''Violin Dance'' | *Релиз: 28-январь, 2025-жыл<ref>https://music.apple.com/ru/album/violin-dance-single/1793049948</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 4:48 |- !''Violin Dance (Radio Edit)'' | * Релиз: 1-июнь, 2025-жыл<ref>https://music.apple.com/us/album/violin-dance-radio-edit-single/1814290870</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 2:37 |- !''From the Start'' | * Релиз: 3-июнь, 2025-жыл<ref name=":0">https://music.apple.com/us/album/exit-go-single/1855853626</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 3:23 |- !''Я буду'' | *Релиз: 22-август, 2025-жыл<ref>https://music.apple.com/us/album/я-буду-feat-елена-станиславская-single/1834408376</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte (feat. Елена Станиславская) * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 3:43 |- !''Exit & Go'' | *Релиз: 26-ноябрь, 2025-жыл<ref>https://music.apple.com/us/album/exit-go-single/1855853626</ref> * Долбоор: Leonardo Velconte * Лейбл: Leonardo Velconte * Формат: Санариптик бөлүштүрүү |Созулушу: 3:25 |} == Сыйлыктар жана сыйлыктар == {| class="wikitable" |+ !Жыл !Сыйлыктын аталышы !Категория !Долбоор !Жыйынтыктар |- |2016 |III Luxury Lifestyle Awards<ref>https://lrnews.ru/news-1/62915-.html</ref> |Жылдын мода долбоору |Липецк облусунун сулуулугу 2016 |{{Won}} |- |2026 |Gates of Siberia International Film Festival<ref>https://vratasibirifest.ru/finalists2026</ref> |Best Short Film |Forgiveness (2021) |{{Nom}} |} == Шилтемелер == * {{imdb name|id=10980676|name=Леонид Хромов}} * {{instagram|leonid_khromov|Леонид Хромов}} * [https://www.kinopoisk.ru/name/6487579 Кинопоиск] сайтындагы баракча * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/ros/586687/bio Kino-teatr.ru] сайтындагы баракча * [https://music.apple.com/us/artist/leonardo-velconte/684837302 Apple Music] сайтындагы баракча * [https://open.spotify.com/artist/3qL3ZZ0WVe661Y8VFLteam Spotify] сайтындагы баракча * [https://music.yandex.ru/artist/2683830 Яндекс музыкасы] сайтындагы баракча == Булактар == {{булактар|2}} [[Категория:Кино жылдыздары]] 405i6678u7ap604y68ntgboanjfnb4p 4 136776 648367 648322 2026-06-15T12:01:23Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 648367 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 2 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13572}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 4 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12812}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11067}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 8 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5945}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 10 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 11 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4953}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 14 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4497}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 17 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 18 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 19 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 20 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 21 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 22 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 23 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 24 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 25 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 26 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1441}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 31 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 32 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 33 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 34 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 35 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 36 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 37 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 38 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 39 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 40 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:851}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 41 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 42 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 43 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 44 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 45 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 46 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 47 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 48 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 49 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 50 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 51 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 52 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 53 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 55 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 56 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 57 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 58 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 59 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 60 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 61 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 62 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 65 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 66 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 67 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 68 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 69 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 70 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 71 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 72 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 73 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 74 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 75 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 76 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 77 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 78 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 79 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 80 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 81 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 82 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 83 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 84 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 85 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 87 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 89 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 90 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 91 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 92 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 93 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 95 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 97 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 99 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 100 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 101 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 102 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} |- | 103 || [[User:Машъал|<span style="color:gray">Машъал</span>]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}} |- | 104 || [[User:Fatim|<span style="color:gray">Fatim</span>]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}} |- | 105 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}} |- | 106 || [[User:Баха Исаев|<span style="color:gray">Баха Исаев</span>]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}} |- | 107 || [[User:Noloun|<span style="color:gray">Noloun</span>]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}} |- | 108 || [[User:Чоко Бой|<span style="color:gray">Чоко Бой</span>]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}} |- | 109 || [[User:Tynchtykbek|<span style="color:gray">Tynchtykbek</span>]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}} |- | 110 || [[User:Dutcman|<span style="color:gray">Dutcman</span>]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}} |- | 111 || [[User:Ulan A|<span style="color:gray">Ulan A</span>]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}} |- | 112 || [[User:DragonBot|<span style="color:gray">DragonBot</span>]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}} |- | 113 || [[User:Таалай Берен|<span style="color:gray">Таалай Берен</span>]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}} |- | 114 || [[User:Adilet15|<span style="color:gray">Adilet15</span>]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}} |- | 115 || [[User:Dostojewskij|<span style="color:gray">Dostojewskij</span>]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}} |- | 116 || [[User:MauritsBot|<span style="color:gray">MauritsBot</span>]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}} |- | 117 || [[User:タチコマ robot|<span style="color:gray">タチコマ robot</span>]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}} |- | 118 || [[User:Adamboluu|<span style="color:gray">Adamboluu</span>]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}} |- | 119 || [[User:Dr.atakulov|<span style="color:gray">Dr.atakulov</span>]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}} |- | 120 || [[User:Dinamik-bot|<span style="color:gray">Dinamik-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}} |- | 121 || [[User:Anara|<span style="color:gray">Anara</span>]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}} |- | 122 || [[User:Kyrgyzchala|<span style="color:gray">Kyrgyzchala</span>]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}} |- | 123 || [[User:UlutSoft2|<span style="color:gray">UlutSoft2</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}} |- | 124 || [[User:YFdyh-bot|<span style="color:gray">YFdyh-bot</span>]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}} |- | 125 || [[User:A.djan|<span style="color:gray">A.djan</span>]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}} |- | 126 || [[User:Robbot|<span style="color:gray">Robbot</span>]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}} |- | 127 || [[User:Chingis|<span style="color:gray">Chingis</span>]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}} |- | 128 || [[User:Foggy kub|<span style="color:gray">Foggy kub</span>]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}} |- | 129 || [[User:Чръный человек|<span style="color:gray">Чръный человек</span>]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}} |- | 130 || [[User:Мыктыбек|<span style="color:gray">Мыктыбек</span>]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}} |- | 131 || [[User:Adamantine|<span style="color:gray">Adamantine</span>]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}} |- | 132 || [[User:BakytTalas|<span style="color:gray">BakytTalas</span>]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}} |- | 133 || [[User:Zorrobot|<span style="color:gray">Zorrobot</span>]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}} |- | 134 || [[User:Мастер теней|<span style="color:gray">Мастер теней</span>]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}} |- | 135 || [[User:Amirobot|<span style="color:gray">Amirobot</span>]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}} |- | 136 || [[User:HerculeBot|<span style="color:gray">HerculeBot</span>]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}} |- | 137 || [[User:GhalyBot|<span style="color:gray">GhalyBot</span>]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}} |- | 138 || [[User:DARIO SEVERI|<span style="color:gray">DARIO SEVERI</span>]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}} |- | 139 || [[User:Nasihat.kg|<span style="color:gray">Nasihat.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}} |- | 140 || [[User:Temir21|<span style="color:gray">Temir21</span>]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}} |- | 141 || [[User:Vasit|<span style="color:gray">Vasit</span>]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}} |- | 142 || [[User:CarsracBot|<span style="color:gray">CarsracBot</span>]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}} |- | 143 || [[User:HiW-Bot|<span style="color:gray">HiW-Bot</span>]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}} |- | 144 || [[User:JYBot|<span style="color:gray">JYBot</span>]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}} |- | 145 || [[User:NKOzi|<span style="color:gray">NKOzi</span>]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}} |- | 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|<span style="color:gray">Кичинекей Поллианна</span>]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}} |- | 147 || [[User:Samatq|<span style="color:gray">Samatq</span>]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}} |- | 148 || [[User:Sampo.Kuusi|<span style="color:gray">Sampo.Kuusi</span>]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}} |- | 149 || [[User:Azamat Omar|<span style="color:gray">Azamat Omar</span>]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}} |- | 150 || [[User:Kaiyr|<span style="color:gray">Kaiyr</span>]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} {{/end}} 46pketmpkf43fi8n32n3x81sz46g5l8 4 137589 648369 648324 2026-06-15T12:01:25Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 648369 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114499}}]] |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35373}}]] |- | 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8507}}]] |- | 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] |- | 6 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] |- | 7 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] |- | 8 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] |- | 9 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] |- | 10 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] |- | 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3125}}]] |- | 12 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] |- | 13 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] |- | 14 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] |- | 15 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] |- | 16 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] |- | 17 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] |- | 18 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] |- | 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1125}}]] |- | 20 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] |- | 21 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1030}}]] |- | 22 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] |- | 23 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] |- | 24 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] |- | 25 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] |- | 26 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] |- | 27 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] |- | 28 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] |- | 29 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] |- | 30 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] |- | 31 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] |- | 32 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] |- | 33 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] |- | 34 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] |- | 35 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] |- | 36 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] |- | 37 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] |- | 38 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] |- | 39 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] |- | 40 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] |- | 41 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] |- | 42 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] |- | 43 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] |- | 44 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] |- | 45 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] |- | 46 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] |- | 47 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] |- | 48 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] |- | 49 || [[User:BotMultichill|<span style="color:gray">BotMultichill</span>]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]] |- | 50 || [[User:PixelBot|<span style="color:gray">PixelBot</span>]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]] |- | 51 || [[User:Loveless|<span style="color:gray">Loveless</span>]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]] |- | 52 || [[User:MediaWiki default|<span style="color:gray">MediaWiki default</span>]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]] |- | 53 || [[User:Maintenance script|<span style="color:gray">Maintenance script</span>]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]] |- | 54 || [[User:Flow talk page manager|<span style="color:gray">Flow talk page manager</span>]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]] {{/end}} 51sgbwpy54kjkou6ml7e9wluczabqvb 4 137601 648368 648323 2026-06-15T12:01:24Z Jembot 9565 Bot: Маалыматтар жаңыланды 648368 wikitext text/x-wiki {{/begin|150}} |- | 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114499}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 2 || [[User:ChoRusBot|<span style="color:gray">ChoRusBot</span>]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}} |- | 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35373}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}} |- | 4 || [[User:Chaoborus|<span style="color:gray">Chaoborus</span>]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}} |- | 5 || [[User:Bosogo|<span style="color:gray">Bosogo</span>]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}} |- | 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13572}}]] || {{Permissions|Artelow}} |- | 7 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}} |- | 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12812}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}} |- | 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11067}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}} |- | 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8507}}]] || {{Permissions|EmausBot}} |- | 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}} |- | 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] || {{Permissions|Xqbot}} |- | 13 || [[User:VertexBot|<span style="color:gray">VertexBot</span>]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}} |- | 14 || [[User:Элден|<span style="color:gray">Элден</span>]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}} |- | 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5945}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}} |- | 16 || [[User:UlutSoft3|<span style="color:gray">UlutSoft3</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}} |- | 17 || [[User:Чагылган|<span style="color:gray">Чагылган</span>]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}} |- | 18 || [[User:MerlIwBot|<span style="color:gray">MerlIwBot</span>]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}} |- | 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|<span style="color:gray">Эльза Мамбетакунова</span>]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}} |- | 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4953}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}} |- | 21 || [[User:ImeNtrav|<span style="color:gray">ImeNtrav</span>]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}} |- | 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4497}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 23 || [[User:Maksat|<span style="color:gray">Maksat</span>]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}} |- | 24 || [[User:Shchb|<span style="color:gray">Shchb</span>]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}} |- | 25 || [[User:Kmaksat|<span style="color:gray">Kmaksat</span>]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}} |- | 26 || [[User:Үрүйэ|<span style="color:gray">Үрүйэ</span>]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}} |- | 27 || [[User:VolkovBot|<span style="color:gray">VolkovBot</span>]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}} |- | 28 || [[User:Kgbek|<span style="color:gray">Kgbek</span>]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}} |- | 29 || [[User:Connexxx|<span style="color:gray">Connexxx</span>]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}} |- | 30 || [[User:Elebayev|<span style="color:gray">Elebayev</span>]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}} |- | 31 || [[User:Legobot|<span style="color:gray">Legobot</span>]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}} |- | 32 || [[User:TXiKiBoT|<span style="color:gray">TXiKiBoT</span>]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}} |- | 33 || [[User:Aidabishkek|<span style="color:gray">Aidabishkek</span>]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}} |- | 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3125}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}} |- | 35 || [[User:SieBot|<span style="color:gray">SieBot</span>]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}} |- | 36 || [[User:Luckas-bot|<span style="color:gray">Luckas-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}} |- | 37 || [[User:Askar Nazyrov|<span style="color:gray">Askar Nazyrov</span>]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}} |- | 38 || [[User:Umut|<span style="color:gray">Umut</span>]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}} |- | 39 || [[User:QECUB|<span style="color:gray">QECUB</span>]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}} |- | 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|<span style="color:gray">Бахтияр Толукбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}} |- | 41 || [[User:ZéroBot|<span style="color:gray">ZéroBot</span>]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}} |- | 42 || [[User:WikitanvirBot|<span style="color:gray">WikitanvirBot</span>]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}} |- | 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|<span style="color:gray">Roman, Alexej and Vładimir</span>]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}} |- | 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|<span style="color:gray">Kairat Zamirbekov</span>]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}} |- | 45 || [[User:Addbot|<span style="color:gray">Addbot</span>]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}} |- | 46 || [[User:ArthurBot|<span style="color:gray">ArthurBot</span>]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}} |- | 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1441}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 48 || [[User:Meri|<span style="color:gray">Meri</span>]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}} |- | 49 || [[User:JAnDbot|<span style="color:gray">JAnDbot</span>]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}} |- | 50 || [[User:Asankozhoevas|<span style="color:gray">Asankozhoevas</span>]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}} |- | 51 || [[User:Adinai|<span style="color:gray">Adinai</span>]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}} |- | 52 || [[User:Friendwip.kg|<span style="color:gray">Friendwip.kg</span>]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}} |- | 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1125}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}} |- | 54 || [[User:Kglive|<span style="color:gray">Kglive</span>]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}} |- | 55 || [[User:Escarbot|<span style="color:gray">Escarbot</span>]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}} |- | 56 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1030}}]] || {{Permissions|Jembot}} |- | 57 || [[User:UlutSoft6|<span style="color:gray">UlutSoft6</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}} |- | 58 || [[User:TarPas|<span style="color:gray">TarPas</span>]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}} |- | 59 || [[User:Gulzhana|<span style="color:gray">Gulzhana</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}} |- | 60 || [[User:MelancholieBot|<span style="color:gray">MelancholieBot</span>]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}} |- | 61 || [[User:FoxBot|<span style="color:gray">FoxBot</span>]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}} |- | 62 || [[User:Aida23a|<span style="color:gray">Aida23a</span>]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}} |- | 63 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:851}}]] || {{Permissions|Arsensky}} |- | 64 || [[User:Dnes1302|<span style="color:gray">Dnes1302</span>]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}} |- | 65 || [[User:Элдин беги|<span style="color:gray">Элдин беги</span>]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}} |- | 66 || [[User:UlutSoft1|<span style="color:gray">UlutSoft1</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}} |- | 67 || [[User:TjBot|<span style="color:gray">TjBot</span>]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}} |- | 68 || [[User:Rotlink|<span style="color:gray">Rotlink</span>]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}} |- | 69 || [[User:Chris die Seele|<span style="color:gray">Chris die Seele</span>]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}} |- | 70 || [[User:Дилдорбек|<span style="color:gray">Дилдорбек</span>]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}} |- | 71 || [[User:Aiylchy|<span style="color:gray">Aiylchy</span>]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}} |- | 72 || [[User:AlleborgoBot|<span style="color:gray">AlleborgoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}} |- | 73 || [[User:Estebesovdastan|<span style="color:gray">Estebesovdastan</span>]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}} |- | 74 || [[User:Thijs!bot|<span style="color:gray">Thijs!bot</span>]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}} |- | 75 || [[User:Jakshysapa|<span style="color:gray">Jakshysapa</span>]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}} |- | 76 || [[User:Idioma-bot|<span style="color:gray">Idioma-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}} |- | 77 || [[User:Lirchik|<span style="color:gray">Lirchik</span>]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}} |- | 78 || [[User:Incall|<span style="color:gray">Incall</span>]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:609}}]] || {{Permissions|Incall}} |- | 79 || [[User:Amantur r|<span style="color:gray">Amantur r</span>]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}} |- | 80 || [[User:Cekli829|<span style="color:gray">Cekli829</span>]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}} |- | 81 || [[User:RedBot|<span style="color:gray">RedBot</span>]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}} |- | 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|<span style="color:gray">Табалдыев Ысламбек</span>]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}} |- | 83 || [[User:S(uz)ak|<span style="color:gray">S(uz)ak</span>]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}} |- | 84 || [[User:Firespeaker|<span style="color:gray">Firespeaker</span>]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}} |- | 85 || [[User:Gulzat05|<span style="color:gray">Gulzat05</span>]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}} |- | 86 || [[User:Канымбу|<span style="color:gray">Канымбу</span>]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}} |- | 87 || [[User:Zhanyl90|<span style="color:gray">Zhanyl90</span>]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}} |- | 88 || [[User:Aladobot|<span style="color:gray">Aladobot</span>]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}} |- | 89 || [[User:JackieBot|<span style="color:gray">JackieBot</span>]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}} |- | 90 || [[User:Gulaiym001|<span style="color:gray">Gulaiym001</span>]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}} |- | 91 || [[User:Makenzis|<span style="color:gray">Makenzis</span>]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|<span style="color:gray">Орозобек Түгөлбаев</span>]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}} |- | 93 || [[User:MastiBot|<span style="color:gray">MastiBot</span>]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}} |- | 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|<span style="color:gray">Кайып Пайзылдаев</span>]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}} |- | 95 || [[User:Synthebot|<span style="color:gray">Synthebot</span>]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}} |- | 96 || [[User:Mjbmrbot|<span style="color:gray">Mjbmrbot</span>]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}} |- | 97 || [[User:Бегаим|<span style="color:gray">Бегаим</span>]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}} |- | 98 || [[User:Rartat|<span style="color:gray">Rartat</span>]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}} |- | 99 || [[User:Fornax|<span style="color:gray">Fornax</span>]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}} |- | 100 || [[User:PlanespotterA320|<span style="color:gray">PlanespotterA320</span>]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}} |- | 101 || [[User:HRoestBot|<span style="color:gray">HRoestBot</span>]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}} |- | 102 || [[User:UlutSoft4|<span style="color:gray">UlutSoft4</span>]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}} |- | 103 || [[User:Ripchip Bot|<span style="color:gray">Ripchip Bot</span>]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}} |- | 104 || [[User:Hugo.arg|<span style="color:gray">Hugo.arg</span>]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}} |- | 105 || [[User:ДолбоЯщер|<span style="color:gray">ДолбоЯщер</span>]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}} |- | 106 || [[User:Ksc~ruwiki|<span style="color:gray">Ksc~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}} |- | 107 || [[User:Alexbot|<span style="color:gray">Alexbot</span>]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}} |- | 108 || [[User:Алтынбек Касымов|<span style="color:gray">Алтынбек Касымов</span>]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}} |- | 109 || [[User:Pathoschild|<span style="color:gray">Pathoschild</span>]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}} |- | 110 || [[User:Εὐθυμένης|<span style="color:gray">Εὐθυμένης</span>]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}} |- | 111 || [[User:AvocatoBot|<span style="color:gray">AvocatoBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}} |- | 112 || [[User:Namir|<span style="color:gray">Namir</span>]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}} |- | 113 || [[User:KamikazeBot|<span style="color:gray">KamikazeBot</span>]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}} |- | 114 || [[User:Госфонд ИС|<span style="color:gray">Госфонд ИС</span>]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}} |- | 115 || [[User:V3~kywiki|<span style="color:gray">V3~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}} |- | 116 || [[User:LaaknorBot|<span style="color:gray">LaaknorBot</span>]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}} |- | 117 || [[User:AdemazAlmaz|<span style="color:gray">AdemazAlmaz</span>]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}} |- | 118 || [[User:Ырысгул|<span style="color:gray">Ырысгул</span>]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}} |- | 119 || [[User:Nurjamal|<span style="color:gray">Nurjamal</span>]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}} |- | 120 || [[User:Nursultan|<span style="color:gray">Nursultan</span>]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}} |- | 121 || [[User:Movses-bot|<span style="color:gray">Movses-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}} |- | 122 || [[User:Aymira|<span style="color:gray">Aymira</span>]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}} |- | 123 || [[User:Ptbotgourou|<span style="color:gray">Ptbotgourou</span>]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}} |- | 124 || [[User:Symbat92|<span style="color:gray">Symbat92</span>]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}} |- | 125 || [[User:YiFeiBot|YiFeiBot]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}} |- | 126 || [[User:Rubinbot|<span style="color:gray">Rubinbot</span>]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}} |- | 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|<span style="color:gray">Andrew J.Kurbiko</span>]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}} |- | 128 || [[User:Орозгул|<span style="color:gray">Орозгул</span>]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}} |- | 129 || [[User:PipepBot|<span style="color:gray">PipepBot</span>]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}} |- | 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 131 || [[User:Atlikta|<span style="color:gray">Atlikta</span>]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}} |- | 132 || [[User:Abiyoyo|<span style="color:gray">Abiyoyo</span>]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}} |- | 133 || [[User:Росул|<span style="color:gray">Росул</span>]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}} |- | 134 || [[User:Vagobot|<span style="color:gray">Vagobot</span>]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}} |- | 135 || [[User:Elya3|<span style="color:gray">Elya3</span>]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}} |- | 136 || [[User:AvicBot|<span style="color:gray">AvicBot</span>]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}} |- | 137 || [[User:Baronnet|<span style="color:gray">Baronnet</span>]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}} |- | 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|<span style="color:gray">Ahmadi~ruwiki</span>]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}} |- | 139 || [[User:Rakutai|<span style="color:gray">Rakutai</span>]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}} |- | 140 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 141 || [[User:SilvonenBot|<span style="color:gray">SilvonenBot</span>]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}} |- | 142 || [[User:Gerakibot|<span style="color:gray">Gerakibot</span>]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}} |- | 143 || [[User:Purbo T|<span style="color:gray">Purbo T</span>]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}} |- | 144 || [[User:Makecat-bot|<span style="color:gray">Makecat-bot</span>]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}} |- | 145 || [[User:Peri~kywiki|<span style="color:gray">Peri~kywiki</span>]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}} |- | 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|<span style="color:gray">Ashirov Maksatbek</span>]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}} |- | 147 || [[User:Asel90|<span style="color:gray">Asel90</span>]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}} |- | 148 || [[User:Belekoff|<span style="color:gray">Belekoff</span>]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}} |- | 149 || [[User:Jol004u|<span style="color:gray">Jol004u</span>]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}} |- | 150 || [[User:Janyzak|<span style="color:gray">Janyzak</span>]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}} {{/end}} 77p7jddpcwlor4116iq6x5ytnlzsrcp 0 152646 648411 647777 2026-06-16T11:48:24Z Artelow 2286 648411 wikitext text/x-wiki {{Түзөтүлүүдө|колдонуучу=[[Колдонуучу:Artelow|Artelow]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Artelow|баарлашуу]]) 12:34, 4 июнь 2026 (UTC)}} {{Сайт маалыматты | аталышы = Улуттук биотехнологиялык маалыматтар борбору |нукура аталышы = {{lang-en|National Center for Biotechnological Information, NCBI}} | логотип = US-NLM-NCBI-Logo.svg | логотип туурасы = 120px | баяндамасы = | скриншот = | collapsible = | collapsetext = | caption = | url = {{url|https://www.ncbi.nlm.nih.gov/}} | урааны = Илим изилдөө институту | коммерциялыкпы = | түрү = | катталуу = | тилдери = [[англис тили]] | колдонуучулардын саны = | мазмундун лицензиясы = | ээси = | автору = | редактору = | ачылган күнү = {{start date and age|1988|11|4}} | жабылган күнү = | жайгашкан жери = {{Желек|АКШ}} [[АКШ]] | дареги = | учурдагы абалы = Иштейт (Активдүү) | alexa = | кирешеси = | ip = | шилтемелер = | }} 9cy4aevzi7xqifu1tjbgrzd6v64haj6 3 152797 648370 648303 2026-06-15T13:43:26Z Adilet.Artykbek 47970 /* Бердибек Жамгырчиев */ жаңы бөлүм 648370 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:38, 13 июнь 2026 (UTC) == Бердибек Жамгырчиев == '''Жамгырчиев Бердибек Шейшенбекович''' (1987-жылдын 12-июлунда туулган, Ак-Терек айылы, Жети-Өгүз району, Ысык-Көл облусу) - кыргыздын заманбап акыны, жазуучусу, коомдук ишмер. Кыргыз Республикасынын Улуттук жазуучулар союзунун мүчөсү (2016). Чыңгыз Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын жана Алыкул Осмонов атындагы адабий сыйлыктын лауреаты. '''Өмүр баяны жана эмгек жолу:''' Бердибек Жамгырчиев 1987-жылдын 12-июлунда Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районуна караштуу Ак-Терек айылында туулган. 2011-жылы Кусеин Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин (БГУ) кыргыз филологиясы факультетин ийгиликтүү аяктаган. 2011-2014-жылдары “Түнкү Белес” радиосунда алып баруучу болуп эмгектенген. Учурда жеке ишкердик жана чыгармачылык менен алектенет. '''Чыгармачылыгы:''' Ыр жазууга болгон шыгы мектеп курагынан башталган. Студент кезинен тарта ырлары өлкөдөгү бир нече мезгилдүү басма сөз беттерине жарыяланып келген. Өзүнүн курч, философиялык жана лирикалык поэзиясы аркылуу калың элге таанымал. Анын ырлары казак, өзбек, түрк, азери, кытай жана орус тилдерине которулган. Бир нече ырына обон жазылып, белгилүү ырчылар тарабынан аткарылып келет: “Түштүк кызына” (аткаруучу Султан Садыралиев) “Кереметим” (аткаруучу Нурила) “Мен кыргызмын” (аткаруучу Эрлан Андашев) “Сага күлгөн кандай жарашат” (аткаруучу Сыймык Бейшекеев) “Баары акча” (аткаруучу Нурила) “Көлдүгүм ай” (аткаруучу Нурила) ж.б. жүздөгөн тексттерине обондуу ырлар чыккан. '''Китептери:''' “Жүрөктө калган бир ысым” поэтикалык жыйнагы (2013-жылы жарык көрүп 2014-жылы оңдолуп, толукталып экинчи жолу басылган). “Романтика” ыр жыйнагы (2021). '''Наамдары жана сыйлыктары:''' 2011-жыл - Кыргыз радиосу уюштурган “Таланттар таймашы” республикалык радиосынагында Баш байге. 2013-жыл - КР Улуттук жазуучулар союзунун “Жылдын мыкты жаш акыны” наамы жана “Алтын калем” диплому 2013-жыл – “Санжыра” радиосу уюштурган сынактан “Сөз бермети” номинациясы боюнча 1-орун; 2015-жыл - Алыкул Осмонов атындагы адабий сыйлыктын лауреаты [1][2];2015-жыл - Жолон Мамытовдун 75 жылдыгына карата уюштурулган “Поэзия муундарды бириктирет” сынагында “Жүрөктө калган бир ысым” китеби үчүн “Эң мыкты поэтикалык китеп” наамы; 2017-жыл - КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясы уюштурган “Менин энем” республикалык сынагында Баш байге; 2017-жыл – “Бейне-өнөр” коомдук фонду уюштурган сынакта “Сезим күүсү” номинациясы боюнча 1-орун; 2018-жыл - КР Президентине караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясынын “Кыргыз тили” төш белгиси; 2019-жыл - Акын жана котормочу Эгемберди Эрматовдун жаркын элесине арналган жаш акын-жазуучулардын II республикалык фестивалынын лауреаты; 2021-жыл - Чыңгыз Айтматов атындагы мамлекеттик жаштар сыйлыгынын лауреаты; 2021-жыл – “Кыргыз Республикасынын маданиятынын мыкты кызматкери” төш белгиси; 2021-жыл - КР Улуттук жазуучулар союзу тарабынан уюштурулган “Жаш толкун” республикалык поэзия сынагынын Баш байге ээси [3]; 2023-жыл - Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы (Маданият жана искусство тармагына кошкон салымы үчүн КР Президентинин Жарлыгы менен [https://www.instagram.com/p/CxF5M9bNB3g/ сыйланган]]. [[Колдонуучу:Adilet.Artykbek|Adilet.Artykbek]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:Adilet.Artykbek|баарлашуу]]) 13:43, 15 июнь 2026 (UTC) e1d2o7mlv6xfmwb91wrsqrn32xr1yqb 0 152816 648406 648345 2026-06-16T10:58:56Z Aiyanakk 38273 648406 wikitext text/x-wiki [[Файл:Мырзашым.jpg|right|203x203px]] '''Айтимбетова Мырзайым Кенжебековна''' Жалал-Абад облусунун Чаткал районуна караштуу Каныш-Кыя айылында 1993-жылы 21-майда төрөлгөн. Үй-бүлөдө 1 уул, 2 кыз, эгиздин түгөйү. 2000-жылы Кайың-Суу орто мектебинин босогосун аттап, 2009-жылы ийгиликтүү бүтүргөн. Ошол эле 2009-жылы Ош соода экономикалык колледжинин Менеджмент жана финансы факультетинин «Салык жана салык салуу» адистигине тапшырып, 2012-жылы кесиптик атайын орто билим менен аяктаган. 2023-жылдан тартып Бүбүсара Бейшеналиева атындагы Кыргыз мамлекеттик маданият жана искусство университетинде «Социалдык маданий ишмердүүлүк» адистиги боюнча билим алууда. == Эмгек жолу == 2012-2014-жылдары Чаткал райондук социалдык фондунда I категориядагы адис катары иштөөдөн башталган. 2020-2021-жылдары А.Жайнаков атындагы Баткен облустук музыкалык-драма театрында «Режиссердун жардамчысы» кызматын аркалаган. 2022-жылы Кыргыз улуттук «Манас» театрында «Акын-импровизатор» болуп иштеген. 2023-2024-жылдары Токтосун Тыныбеков атындагы Жалал-Абад облустук филармониясында Адабий бөлүм башчы кызматында эмгектенген. == Сыйлыктары == 2015-жылы Баластан каналы уюштурган обонго жазылган ырлар сынагында «Жаңы жыл» ыры менен баш байгени багынткан. 2016-жылы «Казак Мыз» фирмасы уюштурган «Турмуштагы корпоративдик баалуулуктар» сынагында баш байгени жеңип алган. 2016-жылы республикалык «Мекенге таазим» поэзия сынагында 1-орунду ээлеген. 2019-жылы Эл аралык «Беш акын» теледолбооруна жигердүү катышканы үчүн ЭлТР МТРКнын Ардак грамотасы менен сыйланган. 2021-жылы КРнын эмгек сиңирген артисти Таттыбүбү Турсунбаеванын жаркын элесине арналган «Таттыбүбү кыргыз поэзиясында» сынагында 1-орунга татыган. 2021-жылы агартуучу, адабиятчы, педагог, илимпоз, филология илимдеринин доктору, мурдагы Билим берүү министри Каныбек Исаковдун жаркын элесине арналган «Исаков ырларда» поэзия сынагында 3-орунга жетишкен. == Обон жазылган ырлары == · «Алга Кыргызстан» - обону: Азиз Батыровдуку · «Айырмам эмне» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Шыбыр сенсиң» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Жаш жубайлар» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Кыргыз кыздары» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Өркүндөй бер, Өрүктү» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Жаралуумун» - обону: Курманбек Ниязбековдуку · «Кимдерге» - обону: Курманбек Ниязбековдуку '''Маанилүү маалымат:''' · 2016-жылы Кыргызстан Жазуучулар союзунун атайын сунушу менен эң жаш мүчө катары кабыл алынган. 2017-жылы эң алгачкы поэтикалык чыгармалар топтому «Баш тартпас жол» деген аталышта китеп катары басылып, Бишкек шаарында жарык көрүп, поэзия кечеси кең масштабда борбор калаада жана өзү туулуп өскөн Чаткал районунда болуп өткөн. Мырзайым Айтимбетова жазма жана төкмө акын-импровизатор. Үй-бүлөлүү, бир уул, бир кыздын энеси. == Булактар == jkwhk18tvfrptimyo251uyykj8qm0uq 3 152822 648371 2026-06-15T14:07:29Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 648371 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 14:07, 15 июнь 2026 (UTC) a5s1mlv8897gqet5eirlt3dd1mitqck 2 152823 648372 2026-06-15T14:47:46Z Contemporare 47994 infobox / карточка 648372 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} 5huo5ff5ucu43g4pgc3tymbdsmn8k6f 648373 648372 2026-06-15T14:50:15Z Contemporare 47994 lead section / преамбула 648373 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. 1evvj9qx7g40icotu0sfwt2hit9c53y 648374 648373 2026-06-15T14:51:28Z Contemporare 47994 heading / заголовок 648374 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Булак == <references/> hfzjiptr0zfncm60tcdjk85ugqy2oue 648375 648374 2026-06-15T14:58:18Z Contemporare 47994 early years / ранние годы 648375 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. == Булак == <references/> p1a4y6vqi7ewjpi1ibofz5lylv0rfuv 648376 648375 2026-06-15T14:59:23Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ 648376 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant/><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. == Булак == <references/> lr8mlyvwwnomwmvg39ic3wrwl4jo178 648377 648376 2026-06-15T15:00:27Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ 648377 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. == Булак == <references/> 7xezkj01diaago5k40jp9qmqtenh97t 648378 648377 2026-06-15T15:02:34Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ friendship with Timur Novikov / дружба с Тимуром Новиковым 648378 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. == Булак == <references/> ayeao8n52l0dmgi8ksqmsnrqggsdabr 648379 648378 2026-06-15T15:04:44Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ 648379 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref> == Булак == <references/> n1wyx3u8c7ut2ypqw6nl9pg96xodybm 648381 648379 2026-06-15T15:07:21Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ sources / источники 648381 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> == Булак == <references/> by0wbgi4uz5gb1bgc0mudkrhisb7m4d 648383 648381 2026-06-15T15:10:33Z Contemporare 47994 the first exhibition / первая выставка 648383 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. == Булак == <references/> lckcr2p02fqrg18j20idkil0qq1oo2u 648384 648383 2026-06-15T15:12:20Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ exhibition in Russian Museum / выставка в Русском Музее 648384 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. == Булак == <references/> b4ny8cz9d3epgvt3y45l6i7wlmt4t79 648385 648384 2026-06-15T15:13:37Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ moving to Italy / переезд в Италию 648385 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Булак == <references/> 8wm7wzgh7ocvvxteb4fwruxr3k5b0rs 648386 648385 2026-06-15T15:17:31Z Contemporare 47994 /* Өмүр баяны */ artistic style / художественный стиль 648386 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. == Булак == <references/> e2pthfrm53erx1l9bjxovbx3yl96959 648387 648386 2026-06-15T15:21:43Z Contemporare 47994 /* Чыгармачылыгы */ quote / цитата 648387 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. {{цитата|автор=Александр Боровский, Орус музейиндеги Antologia көргөзмөсүнүн куратору, 2011|Ал эллинизмдин (кеңири мааниде) жашоого болгон мамиле катары эмне үчүн мынчалык туруктуу экенин билгиси келет. Жыйынтыгында Морозов өз чыгармачылыгы менен классикалык формалар өлбөгөнүн, антикалык архетиптер заманбап контекстке төп келерин, ал эми каада-салт менен инновациялар бири-бири менен айкалышып жашай аларын далилдеп келет. Көпчүлүк сүрөтчүлөр үчүн грек-рим классикасы -бул канон же постмодернисттик шилтеме, ирония жана оюндун предмети гана. Ал эми Морозов башкача мамилени көрсөтөт. Ал антикалык доорду өзү аркылуу кайрадан өткөрүп, аны кайрадан сезет.}} == Булак == <references/> h8jlzecjhucr5q6xh741mvtg5pt9s0y 648388 648387 2026-06-15T15:22:34Z Contemporare 47994 /* Чыгармачылыгы */ 648388 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. {{цитата|автор=Александр Боровский, Орус музейиндеги Antologia көргөзмөсүнүн куратору, 2011|Ал эллинизмдин (кеңири мааниде) жашоого болгон мамиле катары эмне үчүн мынчалык туруктуу экенин билгиси келет. Жыйынтыгында Морозов өз чыгармачылыгы менен классикалык формалар өлбөгөнүн, антикалык архетиптер заманбап контекстке төп келерин, ал эми каада-салт менен инновациялар бири-бири менен айкалышып жашай аларын далилдеп келет. Көпчүлүк сүрөтчүлөр үчүн грек-рим классикасы -бул канон же постмодернисттик шилтеме, ирония жана оюндун предмети гана. Ал эми Морозов башкача мамилени көрсөтөт. Ал антикалык доорду өзү аркылуу кайрадан өткөрүп, аны кайрадан сезет.}} Морозовдун эмгектеринин туруктуу каармандары -жанданып келген антикалык скульптуралар, коралар, куросдор жана кариатидалар. Ал бул каармандарга заманбап адамдын коркууларын жана манияларын берет<ref name=1905.kommersant/><ref name=borovsky.book /><ref name=antologia.gazeta/><ref name=pontifusii.artnews/><ref name=antologia.iskusstvotv>{{cite web |url = http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |title = В Мраморном дворце на выставке Алексея Морозова «Antologia» переосмысливают влияние эллинизма |author = Вера Гиренко |date = 2011-12-16 |publisher = Искусство ТВ |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-05-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170509095133/http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |url-status = live }}</ref>. == Булак == <references/> 8rqkrjl45ur89z54e5949loh4xpf01k 648389 648388 2026-06-15T15:23:54Z Contemporare 47994 /* Чыгармачылыгы */ source / источник 648389 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. {{цитата|автор=Александр Боровский, Орус музейиндеги Antologia көргөзмөсүнүн куратору, 2011|Ал эллинизмдин (кеңири мааниде) жашоого болгон мамиле катары эмне үчүн мынчалык туруктуу экенин билгиси келет. Жыйынтыгында Морозов өз чыгармачылыгы менен классикалык формалар өлбөгөнүн, антикалык архетиптер заманбап контекстке төп келерин, ал эми каада-салт менен инновациялар бири-бири менен айкалышып жашай аларын далилдеп келет. Көпчүлүк сүрөтчүлөр үчүн грек-рим классикасы -бул канон же постмодернисттик шилтеме, ирония жана оюндун предмети гана. Ал эми Морозов башкача мамилени көрсөтөт. Ал антикалык доорду өзү аркылуу кайрадан өткөрүп, аны кайрадан сезет.}} Морозовдун эмгектеринин туруктуу каармандары -жанданып келген антикалык скульптуралар, коралар, куросдор жана кариатидалар. Ал бул каармандарга заманбап адамдын коркууларын жана манияларын берет<ref name=1905.kommersant/><ref name=borovsky.book /><ref name=antologia.gazeta/><ref name=pontifusii.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |title = Русская скульптура в Неаполе |author = Анастасия Петракова |date = 2016-06-28 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2016-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161202032942/http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.iskusstvotv>{{cite web |url = http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |title = В Мраморном дворце на выставке Алексея Морозова «Antologia» переосмысливают влияние эллинизма |author = Вера Гиренко |date = 2011-12-16 |publisher = Искусство ТВ |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-05-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170509095133/http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |url-status = live }}</ref>. == Булак == <references/> 211odqx9sruk75oq7n1xczjxjfwn55w 648390 648389 2026-06-15T15:25:15Z Contemporare 47994 /* Чыгармачылыгы */ 648390 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. {{цитата|автор=Александр Боровский, Орус музейиндеги Antologia көргөзмөсүнүн куратору, 2011|Ал эллинизмдин (кеңири мааниде) жашоого болгон мамиле катары эмне үчүн мынчалык туруктуу экенин билгиси келет. Жыйынтыгында Морозов өз чыгармачылыгы менен классикалык формалар өлбөгөнүн, антикалык архетиптер заманбап контекстке төп келерин, ал эми каада-салт менен инновациялар бири-бири менен айкалышып жашай аларын далилдеп келет. Көпчүлүк сүрөтчүлөр үчүн грек-рим классикасы -бул канон же постмодернисттик шилтеме, ирония жана оюндун предмети гана. Ал эми Морозов башкача мамилени көрсөтөт. Ал антикалык доорду өзү аркылуу кайрадан өткөрүп, аны кайрадан сезет.}} Морозовдун эмгектеринин туруктуу каармандары -жанданып келген антикалык скульптуралар, коралар, куросдор жана кариатидалар. Ал бул каармандарга заманбап адамдын коркууларын жана манияларын берет<ref name=1905.kommersant/><ref name=borovsky.book /><ref name=antologia.gazeta/><ref name=pontifusii.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |title = Русская скульптура в Неаполе |author = Анастасия Петракова |date = 2016-06-28 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2016-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161202032942/http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.iskusstvotv>{{cite web |url = http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |title = В Мраморном дворце на выставке Алексея Морозова «Antologia» переосмысливают влияние эллинизма |author = Вера Гиренко |date = 2011-12-16 |publisher = Искусство ТВ |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-05-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170509095133/http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |url-status = live }}</ref>. Скульптор өз долбоорлорун өздүк "Мета-ааламдын" дүйнөлөрү катары сүрөттөйт; андагы каармандар супербаатырлар тууралуу комикстердегидей бир дүйнөдөн экинчисине өтүп турушат (ал [[комикс]] жанрын заманбап маданияттын маанилүү бөлүгү деп эсептейт жана аларды коллекциялайт). Морозовдун көптөгөн иштеринде "кыйкырык" мотиви кайталанат - бул агрессиясыз, эмоциясыз кыйкырык, ал жалгыздыктан, меланхолиядан жана үмүтсүздүктөн чыгуу үчүн жасалган зор күч-аракетти билдирет<ref name=tanr-interview /><ref>{{cite journal |url=https://cyberleninka.ru/article/n/antropologicheskie-aspekty-yazyka-iskusstva |title=Антропологические аспекты языка искусства |author=Ступин Сергей Сергеевич |journal =Художественная культура |year=2020 |issue=3 |pp=44—58}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |title=Русская скульптура в Неаполе |author=Анастасия Петракова |date=2016-06-28 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-06-01 |archive-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517174311/https://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |url-status=live }}</ref>. == Булак == <references/> 3wd0m6qzgic3eh5faje2rr9yzwr614z 648391 648390 2026-06-15T15:26:30Z Contemporare 47994 /* Чыгармачылыгы */ 648391 wikitext text/x-wiki {{Сүрөтчү |Ысымы = Алексей Викторович Морозов |Нукура ысымы = |Сүрөт = |Туурасы = |Сүрөттүн баяндамасы = |Төрөлгөндөгү ысымы = |Каймана ысымы = |Туулган датасы = 26.09.1974 |Туулган жери = [[Бишкек]], [[Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы]] |Өлгөн датасы = |Өлгөн жери = |Букарлыгы = |Жарандыгы = |Өлкө = |Жанры = заманбап искусство |Мектеби = [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту]] |Стили = |Наамдары = |Сыйлыктары = |Чини = |Илимий даражасы = |Көргөзмөлөрү = |Кестптери = Pontifex Maximvs (Неаполь), Exodus (Пиза) |Автографы = |Уикиказына = |Сайты = www.morosovart.com }} '''Алексей Викторович Морозов''' — (26-сентябрь, 1974 — жыл, Фрунзе, Кыргыз ССРи, СССР) - заманбап сүрөтчү, скульптор, [[Архитектура|архитектор]]. Ал [[Кыргызстан]]да туулуп, [[Россия]]да окуп, 2010-жылдардан бери [[Италия]]да жашап, иштеп келет. Россия көркөм сүрөт академиясынын мүчө-корреспонденти<ref name=rah-2022>{{Cite web |url=https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |title=Сайт Российской академии художеств |access-date=2022-11-02 |archive-date=2022-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123836/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=52261 |url-status=live }}</ref><ref name=artsolido>{{cite web |url=https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |title=“Exodus” by Alexey Morosov at Santa Maria della Spina |author=Henry Ballate |date=2024-08-26 |publisher=Art-Solido |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826151148/https://artsolido.com/2024/08/26/exodus-by-alexey-morosov-at-santa-maria-della-spina/ |url-status=live }}</ref>. == Өмүр баяны == Алексей Морозов 1974-жылы 26-сентябрда [[Кыргыз ССР]]инин борбору [[Бишкек]] (мурдагы Фрунзе) шаарында туулган. 1991-жылы Фрунзе мамлекеттик политехникалык институтунун архитектура факультетине окууга кирип, бирок көп өтпөй окуусун таштап, [[Орусия]]га көчүп кеткен. 1992-жылы Санкт-Петербургда өткөн заманбап искусствонун II Биенналесинде Гран-при сыйлыгынын ээси болгон. 1994-1999-жылдары [[Москва мамлекеттик академиялык көркөм институту|В. И. Суриков атындагы Москва мамлекеттик академиялык көркөм институтунда]] (МГАХИ) билим алган. МГАХИде Морозовду академиялык мектеп кызыктырып, ал ''Лев Кербелдин'' скульптура өнөрканасына кирген. Ал жерде белгилүү чыгармачыл династиянын үчүнчү муунунун өкүлү - сүрөт боюнча ассистент Гуго Манизерден да сабак алган. Кербель менен Манизер жаш скульптор үчүн жөн гана мугалим эмес, насаатчы жана жакын адамдардан болуп калышты. Кийинчерээк Морозов өз чыгармачылыгында бул салттуулуктун жана муун алмашуунун маанилүүлүгүн өзгөчө белгилеген<ref name=buro-interview>{{cite web |url=https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |title=«Ни деньги, ни известность не сделают из вас художника, если в сердце нет любви к искусству»: Алексей Морозов — о карьере за рубежом |author=Екатерина Краюхина |date=2024-09-25 |publisher=Buro. |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015210541/https://www.buro247.ru/culture/arts/25-sep-2024-alexey-morozov-interview.html |url-status=live }}</ref><ref name=tanr-interview>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |title=Алексей Морозов: «Леттеринг в граффити — это новая монументалистика» |author=Михаил Косолапов |date=2024-10-17 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322193831/https://www.theartnewspaper.ru/posts/20241017-inlo/ |url-status=live }}</ref>. 1999-жылы ал окуусун "Ultima Ratio" аттуу дипломдук иши менен аяктаган<ref name=planet360>{{cite web |url=https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |title=В Риме открыт первый в Европе памятник Чингизу Айтматову |author=Елена Булдакова |date=2025-03-01 |publisher=Planet 360 |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529000051/https://www.planet360.info/ru/2025/03/01/v-rime-otkryt-pervyy-v-yevrope-pamyatnik-chingizu-aytmatovu/ |url-status=live }}</ref><ref name=rah-2022 />. Окууну бүткөндөн кийин Морозов бир жылга жакын Прованста ([[Франция]]) жашап, ал жерде XVI–XVIII кылымдардагы француз скульптурасын изилдеп, терракота (бышырылган чопо) менен иштөө боюнча тажрыйба топтогон<ref name=bio.rah>{{cite web |url = http://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |title = Биография Алексея Морозова на сайте Российской академии художеств |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-09-13 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170913101322/http://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=28724 |url-status = live }}</ref><ref name=int.rfi>{{cite web |url = http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |title = Antologia – проект Алексея Морозова в Русском музее с французским акцентом |author = Елена Серветтаз |date = 2011-12-22 |publisher = Radio France Internationale |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-01-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170124034725/http://ru.rfi.fr/rossiya/20111222-antologia-proekt-alekseya-morozova-v-russkom-muzee |url-status = live }}</ref><ref name=1905.kommersant>{{cite web |url = http://www.kommersant.ru/doc/2239281 |title = Алексей Морозов возглавит Училище памяти 1905 года |author = Анна Толстова |date = 2013-07-22 |publisher = [[Коммерсантъ]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170811222238/https://www.kommersant.ru/doc/2239281 |url-status = live }}</ref><ref name=pont.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |title = Античность как миссия |author = Кара Мискарян |date = 2014-09-22 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180324022809/http://www.theartnewspaper.ru/posts/788/ |url-status = live }}</ref>. Россияга кайтып келгенден кийин, ал Көркөм өнөрдүн жаңы академиясынын негиздөөчүсү Тимур Новиков менен жакын болгон. Морозов бул Академиянын мүчөсү болбосо да, Георгий Гурьянов жана Егор Остров менен бирге "Жаңы олуттуулар" (Новые серьёзные) чыгармачыл кыймылына кирген<ref>{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |title=«Радостно узнать о проекте российского скульптора в итальянской Пизе» |author=Дмитрий Буткевич |date=2024-09-26 |publisher=Ъ FM |access-date=2025-05-29 |archive-date=2024-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002015254/https://www.kommersant.ru/doc/7183144 |url-status=live }}</ref>. Неоакадемисттер менен болгон бул жакындык Морозовдун көркөм практикасында чагылдырылган. Бирок искусство таануучулар анын антикалык маданияттын коддоруна алда канча терең жана олуттуу мамиле кылганын белгилешкен<ref>{{cite journal |url=https://journals.uio.no/CLARA/article/view/9645 |title=Neo-neo Art in the making — Analyses of a globalised phenomenon |author=Tiphaine Annabelle Besnard |journal=CLARA |issue=2 |year=2021}}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic>{{cite web |url = http://artchronika.ru/blog/античность-на-сигвеях/ |title = Античность на сигвеях |author = Мария Семендяева |date = 2011-12-11 |publisher = Артхроника |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2018-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315135310/http://artchronika.ru/blog/%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B8%D0%B3%D0%B2%D0%B5%D1%8F%D1%85/ |url-status = live }}</ref><ref name=antology.russianartculture>{{cite web |url = http://www.russianartandculture.com/exhibition-alexey-morozov-at-state-russian-museum-st-petersburg/ |title = Описание выставки Алексея Морозова Antologia на сайте о росскийском искусстве Russian Art+Culture |date = 2012-01-09 |access-date = 2017-02-08 }}</ref> Морозовдун айтымында, так ушул Новиков 2002-жылы аны алгачкы олуттуу көргөзмөсүн өткөрүүгө көндүргөн<ref name=tanr-interview />. Ошондон кийин анын Россияда жана чет өлкөлөрдө жигердүү көргөзмө ишмердүүлүгү башталган<ref name=1905.kommersant/><ref name=rusmuseum.artinv>{{cite web |url = https://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |title = Проект Алексея Морозова «Antologia» в Русском музее |date = 2012-01-02 |publisher = Artinvestment.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2014-06-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140630185816/http://artinvestment.ru/news/exhibitions/20120102_morozov_grm.html |url-status = live }}</ref><ref name=mht.intermedia>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/263764 |title = В Камергерском переулке откроют памятник Станиславскому и Немировичу-Данченко |date = 2014-08-31 |publisher = Информационное агентство InterMedia |access-date = 2017-02-08 }}</ref>. 2011-жылы Орус музейинин Мрамор залында анын алгачкы персоналдык "Antologia" аттуу музейдик көргөзмөсү өтүп, анда 10 жыл ичинде жаралган 60ка жакын эмгеги коюлган<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://app.rusmuseum.ru/eng/exhib/lenta/exhibitions_2011/aleksey_morozov/index.html |title=Alexey Morozov |date=2011 |publisher=The State Russian Museum |access-date=2025-05-29}}</ref>. Бул долбоордун негизги идеясы катары "Pax Romana" (Рим тынчтыгы) концепциясы алынган - бул доор заманбап батыш цивилизациясынын пайдубалы болгон грек-рим маданиятынын бекемделишине шарт түзгөн узакка созулган тынчтык мезгили болуп саналат<ref name=rusmuseum.artinv /><ref name=antology.russianartculture />. 2006-жылдан бери Морозов убактысынын көбүн Италияда өткөрүп, ал жерде Апуан [[мрамор]]у менен иштөөнү үйрөнгөн. Ал өзүнүн колодон жасалган скульптураларын италиялык өнөрканаларда гана куят. Жалпысынан, Морозовдун бүткүл чыгармачылыгы италиялык визуалдык маданияттан шыктанган. 2010-жылдардын ортосунда скульптор [[Италия]]га биротоло көчүп барып, Лукка шаарынын тургуну болуп калган<ref name=buro-interview /><ref name=pisa-2025>{{cite web |url=https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |title=Exodus. Spread exhibition in Pisa - Extended until 13 October 2024 |publisher=Comune di Pisa |access-date=2025-05-29 |archive-date=2025-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326041721/https://www.turismo.pisa.it/en/eventi/exodus-spread-exhibition-in-pisa |url-status=live }}</ref>. == Чыгармачылыгы == Морозовдун чыгармачылыгында фундаменталдык мектеп чоң роль ойнойт: ал академиялык [[Живопись|сүрөт тартууну]] жана май боёк живописинин техникасын мыкты өздөштүргөн, [[композиция]]ны жана [[анатомия]]ны терең билет, ошондой эле деталдарга жана аткаруу техникасына өзгөчө көңүл бурат<ref name=bio.rah/><ref name="pont.artnews"/><ref name=borovsky.book>{{cite book | author = [[Боровский, Александр Давидович|Александр Боровский]] | editor = под общей ред. Веры Казариной | chapter = Прощай, оружие! | title = Алексей Морозов: Antologia | location = СПб. | publisher = Palace editions | year = 2011 | pp = 7—11 | isbn = 978-5-93332-395-2 }}</ref><ref name=d137.museum>{{cite web |url = http://www.museum.ru/N11865 |title = Митра убивающий быка |author = Мария Савельева |date = 2003-02-06 |publisher = Museum.ru |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2003-03-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20030311203419/http://www.museum.ru/N11865 |url-status = live }}</ref><ref name=antology.artchronic />. Морозов өз интервьюларында эскиздерди, живописти жана моделдерди өзү жасап, колону өзү иштетип, патина (түс берүү) менен каптай турганын айткан. Ал эми жардамчыларын жалгыз аткарууга мүмкүн болбогон иштерге гана тартат<ref>{{cite web |url=http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |title=Освободить человека для творчества |date=2017-03-06 |publisher=Архплатформа |access-date=2025-05-25 |archive-date=2017-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705131401/http://archplatforma.ru/?act=2&tgid=3207&stchng=2 |url-status=live }}</ref>. Скульптор органикалык формаларды кол менен моделдесе, органикалык эмес формаларды үч өлчөмдүү моделдөө программаларында, атап айтканда, ZBrush программасында жасайт<ref name=tanr-interview />. {{цитата|автор=Александр Боровский, Орус музейиндеги Antologia көргөзмөсүнүн куратору, 2011|Ал эллинизмдин (кеңири мааниде) жашоого болгон мамиле катары эмне үчүн мынчалык туруктуу экенин билгиси келет. Жыйынтыгында Морозов өз чыгармачылыгы менен классикалык формалар өлбөгөнүн, антикалык архетиптер заманбап контекстке төп келерин, ал эми каада-салт менен инновациялар бири-бири менен айкалышып жашай аларын далилдеп келет. Көпчүлүк сүрөтчүлөр үчүн грек-рим классикасы -бул канон же постмодернисттик шилтеме, ирония жана оюндун предмети гана. Ал эми Морозов башкача мамилени көрсөтөт. Ал антикалык доорду өзү аркылуу кайрадан өткөрүп, аны кайрадан сезет.}} Морозовдун эмгектеринин туруктуу каармандары -жанданып келген антикалык скульптуралар, коралар, куросдор жана кариатидалар. Ал бул каармандарга заманбап адамдын коркууларын жана манияларын берет<ref name=1905.kommersant/><ref name=borovsky.book /><ref name=antologia.gazeta/><ref name=pontifusii.artnews>{{cite web |url = http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |title = Русская скульптура в Неаполе |author = Анастасия Петракова |date = 2016-06-28 |publisher = [[The Art Newspaper]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2016-12-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161202032942/http://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |url-status = live }}</ref><ref name=antologia.iskusstvotv>{{cite web |url = http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |title = В Мраморном дворце на выставке Алексея Морозова «Antologia» переосмысливают влияние эллинизма |author = Вера Гиренко |date = 2011-12-16 |publisher = Искусство ТВ |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2017-05-09 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170509095133/http://www.iskusstvo.tv/News/2011/12/16/v-mramornom-dvorce-na-vystavke-alekseya-morozova-antologia-pereosmyslivayut-vliyanie-ellinizma |url-status = live }}</ref>. Скульптор өз долбоорлорун өздүк "Мета-ааламдын" дүйнөлөрү катары сүрөттөйт; андагы каармандар супербаатырлар тууралуу комикстердегидей бир дүйнөдөн экинчисине өтүп турушат (ал [[комикс]] жанрын заманбап маданияттын маанилүү бөлүгү деп эсептейт жана аларды коллекциялайт). Морозовдун көптөгөн иштеринде "кыйкырык" мотиви кайталанат - бул агрессиясыз, эмоциясыз кыйкырык, ал жалгыздыктан, меланхолиядан жана үмүтсүздүктөн чыгуу үчүн жасалган зор күч-аракетти билдирет<ref name=tanr-interview /><ref>{{cite journal |url=https://cyberleninka.ru/article/n/antropologicheskie-aspekty-yazyka-iskusstva |title=Антропологические аспекты языка искусства |author=Ступин Сергей Сергеевич |journal =Художественная культура |year=2020 |issue=3 |pp=44—58}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |title=Русская скульптура в Неаполе |author=Анастасия Петракова |date=2016-06-28 |publisher=The Art Newspaper Russia |access-date=2025-06-01 |archive-date=2025-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517174311/https://www.theartnewspaper.ru/posts/3213/ |url-status=live }}</ref>. Морозовдун көркөм көз карашында [[Палеолит доору|палеолит]], [[неолит]] (адамзаттын негизги мифтери калыптанган мезгил), Агартуу доору, заманбап постиндустриалдык доор же келечектин материалдык мурастары бирдей баага ээ. Ошондуктан анын иштеринде булар чогуу жашап, бири-бири менен синергияда болот<ref name=buro-interview /><ref>{{cite web |url=https://www.art-vibes.com/art/exodus-sculture-alexey-morosov-installazioni-pisa/ |title="Exodus", gli archetipi dello scultore Alexey Morosov in piazza dei Miracoli |date=2024-06-23 |publisher=Art Vibes |access-date=2025-06-01 |archive-date=2025-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425123019/https://www.art-vibes.com/art/exodus-sculture-alexey-morosov-installazioni-pisa/ |url-status=live }}</ref>. Футуристикалык курал-жарактар менен жабдылган коралар жана куросдор постапокалиптикалык дүйнөдө конвертоплан-куштар жана ракета кыймылдаткычтары бар сиреналар менен коңшу жашашат<ref name=antology.russianartculture/><ref name="antology.artchronic"/><ref name=antologia.gazeta>{{cite web |url = https://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |title = Античные утопии |author = Арсений Штейнер |date = 2011-12-27 |publisher = [[Газета.ru]] |access-date = 2017-02-08 |archive-date = 2012-02-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120204024347/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/27/a_3943442.shtml |url-status = live }}</ref>. Скульптор өткөн чак менен азыркы чактын артефакттарынын окшоштугун белгилейт. Мисалы, анын иштеринде сегвейдин (segway) пайда болушуна - андагы адамдын турушу менен пропорциялары антикалык "бигага" (эки ат чегилген эки дөңгөлөктүү арабага) укмуштуудай окшоштугу себеп болгон<ref name=tanr-interview />. == Булак == <references/> rueg8r1qn3vew61jr1jikvgoptkkrva 3 152824 648382 2026-06-15T15:07:40Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 648382 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 15:07, 15 июнь 2026 (UTC) jcxq0h8f3usuediauwunkl3ibqtkgui 3 152825 648393 2026-06-15T17:08:01Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 648393 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:08, 15 июнь 2026 (UTC) 78ukoj7d0jj00woya15iakc4gl45f6m 3 152826 648397 2026-06-15T20:08:31Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 648397 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:08, 15 июнь 2026 (UTC) bkhgvnddv6kp03dwqojir9ywokzmocu 3 152827 648400 2026-06-16T00:09:09Z JigildikBot 44081 Кош келиңиз! 648400 wikitext text/x-wiki == Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! == {| style="width:100%; background:transparent; font-size:90%" | style="background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px" | &nbsp;&nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]] | style="background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%" |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|<span style="color:white">{{BASEPAGENAME}}</span>]]!</span> |- | style="background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]] | rowspan="7" style="background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em" | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]]. [[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>), же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт. Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз. Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]]. Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге <code><nowiki>{{helpme}}</nowiki></code> сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет. Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына <code><nowiki>{{subst:L}}</nowiki></code> калтырыңыз. Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}} </div> <div style="border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em"></div> <div style="font-size:90%; font-style:italic">Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!</div> |- | style="background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]] |- | style="background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]] |- | style="background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] |- | style="background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]] |- | style="background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]] |- | style="background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em" | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]] |} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:09, 16 июнь 2026 (UTC) r7fxqz0hpe8tjpl4ubv39i78cbo18z1