Андрей Сахаров

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ky">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>kywiki</dbname>
    <base>https://ky.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Атайын</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Талкуу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Колдонуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Колдонуучунун баарлашуулары</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедиаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">МедиаВикини талкуулоо</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Калып</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Калыпты талкуулоо</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Жардам</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Жардамды талкуулоо</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны талкуулоо</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Макала долбоору</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Макала долбоорун талкуулоо</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Модулду талкуулоо</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Андрей Сахаров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6344</id>
    <revision>
      <id>648604</id>
      <parentid>539740</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36068" sha1="lxsy76upu4xxvxswyp3s2ba586wvkck" xml:space="preserve">'''Сахаров Андрей Дмитриевич''' (1921-1989) – советтик жана орусиялык ири окумуштуу, [[Физика|физик]], СССРдеги алгачкы суутек өзөктүк бомбасынын авторлорунун бири, коомдук ишмер, укук коргоочу, [[диссидент]], [[Нобель сыйлыгы|Нобел Тынчтык сыйлыгынын]] лауреаты. 

 
== Кыскача өмүр баяны ==
Андрей Дмитриевич Сахаров 1921-жылы 21-майда Москва шаарында туулган. 

Атасы Дмитрий Иванович Сахаров – Москва педагогикалык мамлекеттик университетинде физикадан сабак берген. Энеси Екатерина Алексеевна Сахарова (Софиано) – орусиялык аскер кызматкеринин кызы болгон жана үй кызматкери болгон. Таянеси Зинаида Евграфовна Софиано белгороддук дворяндардын (Мухановдордун) тукуму болгон. 

Киндик атасы – белгилүү музыкант Александр Борисович Гольденвейзер.

Бала чагы Москвада өткөн. Баштапкы билимди үйүндө окуп алган. Мектепке 7-класстан тартып бара баштаган. 
1938-жылы орто мектепти аяктап, Москва Мамлекеттик Университетинин физика факултетине тапшырат. 
1941-жылы аскердик академияга тапшырууга аракет кылат, бирок саламаттыгынын акыбалына байланыштуу ага кабыл алынбайт. 1941-жылы Ашгабатка эвакуацияланат. 1942-жылы университетти ийгиликтүү аяктайт. 

1942-жылы СССР Курал-жарак эл комиссардыгынын карамагына, андан Ульяновск шаарындагы ок (патрон) чыгаруу ишканасына жиберилет. Дал ошол 1942-жылы калың металл чопкутту көзөөчү окту көзөмөлдөө боюнча жаңы усул ойлоп табат.

== Илимий ишмердиги ==


1943-1944-жылдары өз алдынча бир канча илимий эмгек жазып, аларды [[Орусия]] ИАсынын П.Н.Лебедев атындагы Физика институтуна жиберет. Институттун теориялык иликтөөлөр бөлүмүнүн башчысы Игорь Евгеньевич Тамм анын эмгектери мене таанышат. 1945-жылы институттун аспирантурасына сынак тапшырып, окуусун баштайт. 

1947-жылы канддаттык диссертациясын жактайт. 

1948-жылы СССРдин жылуулук өзөктүк куралды иштеп чыгуучу атайын иликтөө тобуна кошулуп, 1968-жылга чейин бул топто иштейт жана алгачкы советтик сутек бомбасын долбоорлоо жана өндүрүү иштерине салым кошот. Анын чийген долбоору боюнча суутек бомбасын өндүрүү ыкмасы “Сахаровдун кыртыштык катмары” деген ат менен белгилүү. 


Жетекчиси И.Тамм менен бирге 1950-51-жылдары башкарылчу жылуулук өзөктүк синтез боюнча алгачкы иликтөөлөрдү жүргүзгөн. 

А.Сахаров Москва Кубат (энергетика) институтунда салыштырмалуулук теориясы жана башка сабактар боюнча дарстар окуган. 

1953-жылы физика-математика илимдеринин доктору болуп калды. Ошол эле жылы 32 жашында СССР ИАсынын анык мүчөсү болуп шайланган. 

1955-жылы академик Т.Д.Лысенконун жармач “илимий окуусуна” каршы “Үч жүздүн каты” деген документке кол койгон окумуштуулардын бири болгон.

== Укук коргоо жаатындагы ишмердиги ==

1950-жылдардын соңунан тартып өзөктүк куралдарды өндүрүүгө жана сыноого каршы ырааттуу чыга баштаган. 

1963-жылы кабыл алынган Үч чөйрөдө өзөктүк сынактарды өткөрүүгө тыйуу салуу жаатындагы Москва келишимине кол коюуга иштиктүү салым кошкон. 

1968-жылы “Прогресс, тынчтыкта жанаша жашоо жана интеллектуалдык эркиндик тууралуу ой жүгүртүү” - «Размышления о прогрессе, мирном сосуществовании и интеллектуальной свободе»&lt;ref&gt;[http://www.yabloko.ru/Themes/History/sakharov_progress.html Размышления о прогрессе, мирном сосуществовании и интеллектуальной свободе]&lt;/ref&gt; деп аталган брошюрасын жазган, бул китепче көптөгөн мамлекеттерде жарык көргөн. 

1970-жылы “Адам укуктары боюнча Москва комитети” (Комитет прав человека в СССР – Московский Комитет прав человека) деп аталган уюмдун үч негиздөөчүсүнүн бири болгон. Анын башка уюштуруучулары – Андрей Твердохлебов менен Валерий Чалидзе болгон. 

1971-жылы Советтер Биримдигинин жетекчилигине “Эске салчу кат” («Памятная записка») &lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Памятная записка» |url=http://antology.igrunov.ru/authors/saharov/1125317942.html |accessdate=2011-05-20 |archivedate=2007-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927220624/http://antology.igrunov.ru/authors/saharov/1125317942.html }}&lt;/ref&gt; деп аталган каты менен кайрылган.

1972-жылы Елена Георгиевна Боннэрге үйлөнгөн. 

1974-жылы маалымат жыйынын уюштуруп, СССРдеги саясий камактагыларды эскерүү күнү деген чаранын өткөрүлгөнү тууралуу жарыя кылган. 

1975-жылы “Өлкө жана дүйнө тууралуу” («О стране и мире») деген китебин жарыялаган. 

Ошол эле 1975-жылы Сахаровго Нобел Тынчтык сыйлыгы ыйгарылган. 

Бирок ошол эле жылы СССРде анын саясий ишмердүүлүгүн айыптаган жаматташкан каттар жана кайрылуулар арбын жарык көрөт. Аларга ошол учурда бир катар акын-жазуучулар жана башка интеллектуалдар да кол коюшкан. 

1977-жылы сентябрда Өлүм жазасы маселелери боюнча уюштуруу комитетине кат жазып, анда өкмөттөрдү СССРде жана башка мамлекеттерде өлүм жазасын алып салууга чакырган. 

1979-жылы декабрда жана 1980-жылы январда бир катар билдирүүлөр менен чыгып, советтик аскерлердин Ооганстанга басып киришин жана Ооган согушун (1979-1989) айыптаган &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Антология Самиздата :: Открытое Письмо&lt;!-- Заголовок ссылки сгенерирован ботом --&gt; |url=http://antology.igrunov.ru/authors/saharov/1125318072.html |accessdate=2011-05-20 |archivedate=2011-04-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427230118/http://antology.igrunov.ru/authors/saharov/1125318072.html }}&lt;/ref&gt; жана бул билдирүүлөр Батыштын бир катар басылмаларында негизги макала катары жарык көргөн.

== Камакка алуу жана сүргүн ==

Андрей Сахаров 1980-жылы 22-январда үйүнөн кызматына бараткан жолдо камакка алынган. Жубайы Елена Георгиневна Боннэр экөө эч кандай соттун чечимисиз эле Горький (азыркы Нижний Новгород) шаарына сүргүнгө айдалган. 
&lt;ref&gt;[http://www.museum.ru/N26632 Орусиянын заманбап тарыхы музейиндеги А.Сахаровго арналган көргөзмө]&lt;/ref&gt;. 

Ошол эле жылы СССР Жогорку Кеңешинин Президиумунун атайын жардыгына жана СССР Министрлер Кеңешинин токтомуна ылайык Андрей Сахаров бардык советтик жогорку сыйлыктарынан жана наамдарынан (Үч жолку Социалисттик Эмгектин Баатыры, Сталин сыйлыгынын лауреаты, Ленин сыйлыгынын лауреаты, ж.б.) ажыратылган. СССР ИАсынын академиги наамы гана сакталып калган. 

Горький шаарында жүргөндө А.Сахаров үч ирет узак мөөнөттүк саясий ачкачылык уюштурган. 

1981-жылы алгачкы жолу Елена Боннэр менен чогуу 17 күндүк саясий ачкачылыкты уюштуруп, келини Л.Алексееванын чет өлкөдөгү күйөөсүнө баруу укугун талап кылышкан. 

1983-жылы июлда төрт советтик академик (Александр Михайлович Прохоров, Георгий Константинович Скрябин, Андрей Николаевич Тихонов жана Анатолий Алексеевич Дородницын) кол койгон “Абийир менен ар-намыстан айрылган чакта” («Когда теряют честь и совесть») деп аталган кат [http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/83.htm (газета «Правда», 2 июля 1983)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091119230326/http://www.ihst.ru/projects/sohist/material/press/sakharov/83.htm |date=2009-11-19 }} жарыяланып, анда А.Д.Сахаровдун коомдук ишмердиги кескин сынга алынган.

1984-жылы май айында жубайы Е.Боннэрге каршы кылмыш иши ачылып, куугунтук жүргүзүлүп жатканына байланыштуу 26 күнгө созулган экинчи жолку саясий ачкачылык чарасын жарыялаган. 

1985-жылы апрелден октябрга чейин 178 күнгө созулган үчүнчү ачкачылык чарасын өткөрүп, жубайы Е.Боннэрге чет өлкөгө барып, жүрөгүнөн операцияланышы үчүн өлкөдөн чыгууга укук берүүнү талап кылган. 

Андрей Сахаровду күч менен ооруканага жаткырып, мажбурлап тамак беришкен. 


А.Сахаровдун Горький шаарында сүргүндө жүргөн маалында дүйнөнүн көптөгөн өлкөлөрүндө анын укугун коргогон нааразылык иш-чаралары өтүп жатты. 


== Сүргүндөн боштондукка чыгуу жана соңку өмүр жылдары ==

“Кайра куруулар доору” башталганда, 1986-жылдын этегинде Андрей Сахаров Горький шаарындагы дээрлик жети жылга созулган сүргүндөн боштондукка чыгарылган. 

1986-жылы 22-октябрда Андрей Сахаров өзүнүн күчтөп башка шаарга көчүрүлүшүн жана жубайы Елена Боннэрдин сүргүн мөөнөтүн токтотуу өтүнүчү менен КПСС БК Башкатчысы Михаил Горбачевго кайрылат. 

Сахаров өз өтүнүчүндө эгерде жубайы Елена Боннэрге чет өлкөгө чыгып дарыланууга уруксат берилсе, анда коомдук ишмердигин токтотуп, жалаң гана илим менен алектенээрин убада кылат. 

1986-жылы 15-декабрда капысынан анын Горький шаарындагы батирине телефон орнотушат (ага чейин батирде телефон байланышы болгон эмес), андан соң КГБнын кызматкери ага эртеси күнү телефон чалышаарын айтат.

Чын эле, 16-декабрда ага Михаил Горбачев өзү телефон чалып, Сахаров менен Боннэрдин Москвага кайтып келишине уруксат берилгендигин маалымдайт. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=А. Д. Сахаров архиви |url=http://www.sakharov-archive.ru/Sakharov_86.html |access-date=2011-05-20 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022928/http://www.sakharov-archive.ru/Sakharov_86.html |dead-url=yes |accessdate=2011-05-20 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305022928/http://www.sakharov-archive.ru/Sakharov_86.html }}&lt;/ref&gt;.

1986-жылдын соңунда Андрей Сахаров жубайы Елена Боннэр менен чогуу сүргүндөн Москвага кайтып келди. 

Андан соң Андрей Сахаров СССР ИАсынын П.Н.Лебедев атындагы Физика институтуна кайтып келди. Софья Васильевна Каллистратовадан укук маселелери жаатында кеңеш алып турган. 

1988-жылдын ноябр-декабр айларында Андрей Сахаров алгачкы жолу чет өлкөгө сапарга чыгат. Ал АКШнын мурдагы президенти Роналд Рейган, президент Жорж Буш (Улуусу), француз президенти Франсуа Миттеран, Британиянын өкмөт башчысы Маргарет Тэтчер менен да жолугат. 

1989-жылы Андрей Сахаров СССР Эл депутаттарынын курултайына [http://www.visualrian.ru/images/item/139530 депутат]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} болуп шайланган. 

1989-жылдын май-июн айларында СССР Эл депутаттарынын 1-курултайынын отурумуна катышат. 

Кээ бир учурларда анын чыгып сүйлөөсү ышкырык, кол чабуу, кыйкырыктар менен коштолуп турган. &lt;ref&gt;[http://www.sakharov-museum.ru/sakharov/works/dolgiy.php Биз ушундайбызбы же башкабызбы? Сахаров]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=FnFhw6o8zEg Андрей Сахаровдун СССР Эл депутатарынын 1-курултайындагы сөзү] (видео)&lt;/ref&gt; 
Сахаровго каршы чыккандар кийинчерээк тарыхчылар жана кабарчылар тарабынан “ажаанданган көшөкөрлөр” деген атка конгон. 

1989-жылдын ноябрында СССРдин Конституциясынын жаңы долбоорун даярдап, сунуш кылган. Анда инсандын укуктары жана бардык элдердин мамлекеттүүлүккө болгон укугу кепил кылынаары белгиленген. 

1989-жылдын 14-декабрында саат 15:00те Андрей Сахаров акыркы жолу Кремлге келип, СССР Эл депутаттарынын 2-курултайынын Чөлкөмдөр аралык депутаттык тобунун отурумуна катышып, чыгып сүйлөйт. 

Андрей Сахаров 1989-жылы 14-декабрда Москвадагы Земляной Вал көчөсүндөгү (мурдагы Чкалов көчөсүндөгү) батиринде жүрөгүнөн кармап каза болду. 

18-декабрда Москвадагы Востряковское көрүстөнүндө жерге берилди. &lt;ref&gt;[http://www.mosritual.ru/mesta-zahoronenija/vostrjakovskoe-kladbische Востряковское көрүстөнү] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013032603/http://www.mosritual.ru/mesta-zahoronenija/vostrjakovskoe-kladbische |date=2011-10-13 }}{{V|13|11|2009}}&lt;/ref&gt;.

== Үй-бүлөсү ==

1943-жылы Клавдия Алексеевна Вихирева (1919-1969) менен үйлөнгөн. Ал Симбирск шаарында туулган айым эле. Рак оорусунун айынан кайтыш болгон. Андан үч бала көргөн (эки кыз – Татьяна менен Любовь, бир уул – Дмитрий).

1970-жылы Елена Георгиевна Боннэр менен таанышып, 1972-жылы аны менен баш кошкон. Боннэрдин мурдагы күйөөсүнөн эки баласы бар эле. Сахаров менен Боннэрдин өз балдары болгон жок. 

== Илимдеги салымы ==

Академик А.Сахаров –коркунучтуу өзөктүк куралдардын бири - суутек бомбасын СССРдеги түзүүчүлөрдүн бири. Бул бомбаны тарыхта СССР биринчи жолу жасаган. Магниттик гидродинамика, плазма физикасы, башкарылчу жылуулук өзөктүк синтез, өтө жөнөкөй бөлүкчөлөр физикасы, астрофизика, гравитация жана башка илимий тармактарда эмгектер жазган. 

== Интернет тууралуу алдын-ала жоромол кылган ==

Интернеттин төрөлүш датасы катары 1969-жылдын 29-октябры кабыл алынып жүрөт &lt;ref&gt;{{cite web
 |author       = Денис Борн.
 |date         = 2009-10-30
 |url          = http://www.3dnews.ru/news/internetu_40_let_kak_vssh_nachinalos/
 |title        = Интернетке 40 жыл. Бардыгы кантип башталган…
 |publisher    = [[3DNews]]
 |accessdate   = 2-декабр, 2009-жыл
 |archive-date = 2011-08-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110818202356/http://www.3dnews.ru/news/internetu_40_let_kak_vssh_nachinalos/
 |dead-url     = yes
 |archivedate  = 2011-08-18
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20110818202356/http://www.3dnews.ru/news/internetu_40_let_kak_vssh_nachinalos/
}}&lt;/ref&gt;; бүткүл дүйнөлүк маалымат желесинин концепциясы Сахаров өлгөн жылы – 1989-жылы сунуш кылынган — [[1989]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.3dnews.ru/news/kak_zakalyalsya_internet_kluchevie_vehi_razvitiya/ |access-date=2011-05-20 |archive-date=2012-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129014840/http://www.3dnews.ru/news/kak_zakalyalsya_internet_kluchevie_vehi_razvitiya |dead-url=yes |accessdate=2011-05-20 |archivedate=2012-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120129014840/http://www.3dnews.ru/news/kak_zakalyalsya_internet_kluchevie_vehi_razvitiya }}&lt;/ref&gt;. Бирок тээ 1974-жылы эле Андрей Сахаров өзүнүн “Дүйнө жарым кылымдан кийин” деген макаласында мындай деп жазган: 

* Болочокто, балким, 50 жылдан кийиндир, бүткүл дүйнөлүк маалымат системасы (ДМС) түзүлөт ко деп жоромол кылам. Бул система ар бир кишиге ар мүнөттө качандыр-бир убакытта жана кайсы бир жерде болсо да жарыяланган ар кандай китептин мазмунун, ар кандай макаланын жана маалыматтык кагаздын мазмунун дароо жеткире алат... Азыркы көптөгөн замандаштарыбыздын негизги маалымат булагы болуп калган сыналгыдан айырмаланып,  ДМС ар бир кишиге маалымат алууда максималдык эркиндикти жаратат жана алардын жекече инсандык жигердигин талап кылат. &lt;ref&gt;''А. Сахаров.'' [http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Rabot_31.html Мир через полвека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606105515/http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Rabot_31.html |date=2011-06-06 }}&lt;/ref&gt;

Интернет 1990-жылдары жана 2000-жылдын алгачкы он бир жылында өзгөчө коомдук маалымат булагына айланды, бирок интернеттин Андрей Сахаров алдын-ала жоромол кылган деңгээлге жетиши үчүн дагы он чакты жылдар талап кылынчудай.

== Библиографиялык тизме ==

* А. Д. Сахаров, «Горький, Москва, далее везде», 1989 г [http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Gorkiy_Sod.htm htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807045802/http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Gorkiy_Sod.htm |date=2011-08-07 }}
* А. Д. Сахаров, Воспоминания (1978—1989). 1989 г [http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Vospominaniy_Sod.htm htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807045854/http://www.sakharov-archive.ru/Raboty/Vospominaniy_Sod.htm |date=2011-08-07 }}
* А. Д. Сахаров, Воспоминания (1978—1989). 1989 г [http://orel.rsl.ru/nettext/russian/saharov/sach_fr/fr_sach1.htm htm]
* Эдвард Клайн. Московский комитет прав человека. 2004 г ISBN 5-7712-0308-4 [http://memory.sakharov-center.ru/KlainBook/0Main.asp htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123065904/http://memory.sakharov-center.ru/KlainBook/0Main.asp |date=2009-01-23 }}
* Ю. И. Кривоносов. Ландау и Сахаров в разработках КГБ. Комсомольская правда. 8 августа 1992.
* [[Виталий Рочко]] «Андрей Дмитриевич Сахаров: фрагменты биографии» 1991 г.
* Воспоминания: в 3 т. / Сост. Боннэр Е. — М.: [[Время (издательство)|Время]], 2006.
* Дневники: в 3 т. — М.: [[Время (издательство)|Время]], 2006.
* Тревога и надежда: в 2 т.: Статьи. Письма. Выступления. Интервью (1958—1986) / Сост. Боннэр Е. — М.: [[Время (издательство)|Время]], 2006.
* И один в поле воин 1991 [Сборник/ Составитель Г. А. Карапетян]
* Е.Боннэр. - Вольные заметки к родословной Андрея Сахарова

== Сыйлыктары ==

* Социалисттик Эмгектин Баатыры, 1953-, 1955-, 1962-жылдар (бирок “антисоветтик ишмердүүлүгү үчүн” бул үч наамы жана бардык үч медалы 1980-жылы жокко чыгарылган);
* Сталиндик сыйлыктын ээси, 1953-жыл (1980-жылы бул сыйлыгынан кол жууган);
* Лениндик сыйлыктын ээси, 1956-жыл (1980-жылы бул сыйлыгынан кол жууган);
* Ленин ордени, 1956-жылдын 12-августу (1980-жылы бул сыйлыгынан кол жууган); 
* Нобел Тынчтык сыйлыгы, 1975-жыл ;
* Бир катар чет мамлекеттердин сыйлыктары (анын ичинде Литванын 2003-жылы Сахаров өлгөндөн кийин ыйгарылган Витис Чырымы ордени бар). &lt;ref&gt;Литва Президентинин 2003-жылдын 8-январында кол койгон № 2007 декрети [http://www.lrp.lt/lt/prezidento_veikla/apdovanojimai/apdovanojimai_256.html Литва Президентинин расмий интернет барагы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916182713/http://www.lrp.lt/lt/prezidento_veikla/apdovanojimai/apdovanojimai_256.html |date=2009-09-16 }}{{ref-lt}}&lt;/ref&gt;

1980-жылы жокко чыгарылган советтик сыйлыктар Сахаровго кайра кайтарылган эмес. Ал өзү да бул сыйлыктарды кайра кабыл алуудан таптакыр баш тарткан. Ошондуктан СССР Президенти Михаил Горбачев анын сыйлыктарын калыбына келтирүү тууралуу жардыкка кол койгон эмес.  

== Эс тутум ==

1979-жылы академик А.Д.Сахаровдун ысымы бир астероидге ыйгарылган.

1984-жылы августта Нью-Йоркто 67-көчө менен 3-авенюнун кесилиши “Сахаров-Боннэр бурчу” деп аталган. Ал эми Вашингтондогу ошол кездеги СССРдин элчилиги да жайгашкан аянт “Сахаров аянты” (Sakharov Plaza) деп аталган. 

Москва шаарында Академик Сахаров проспекти жана А.Д.Сахаров атындагы коомдук борбор жана музей бар. 

[[Файл:C0476-NN-Sakharov-house.jpg|thumb|А.Сахаров Нижний Новгороддо (мурдагы Горький ш.)сүргүндө жашаган үй]]

Нижний Новгород шаарында А.Д.Сахаровдун музейине айландырылган батир бар. Бул батирде ал жети жыл бою сүргүндөгү убактысын кечирген. 

Нижний Новгород шаарында 1992-жылдан бери Сахаров атындагы Эл аралык көркөм өнөр фестивалы өткөрүлүп келет. 

Беларуста А.Д.Сахаров атындагы Эл аралык мамлекеттик экологиялык университет бар.   

1988-жылы Европарламент Андрей Сахаров атындагы “Ой жүгүртүү эркиндиги үчүн” сыйлыгын негиздеген, бул сыйлык жыл сайын адам укуктары жаатында айрыкча иш жүргүзгөндөргө ыйгарылып келет. 

[[Файл:1991 CPA 6322.jpg|thumb|150px|[[А.Д.Сахаровдун элесине багышталган СССРдин почта маркасы]]]]

1991-жылы СССР почтасы А.Д.Сахаровго арналган марка чыгарган. 

[[Германия|Германиянын]] Нүрнберг шаарында Андрей Сахаров атындагы аянт ({{lang-de|Andrej-Sacharow-Platz}}) бар. 

Ереванда (Арменияда) А.Д.Сахаров атындагы аянтта анын эстелиги тургузулган. №69 мектеп да анын ысымын алып жүрөт. 


2011-жылдын 20-21-майында Москвада өтүп жаткан “Андрей Сахаров: 2011-жылдагы санааркоолор жана үмүттөр” аттуу эл аралык жыйын академик А.Д.Сахаровдун 90 жылдык мааракесине багышталды. 

Академик окумуштуу жана укук коргоочу Андрей Сахаровдун өмүр жолу тууралуу узун сабак кеп эми гана башталууда. 

[[Кыргызстан|Кыргызстандагы]] демократиячыл күчтөр да Андрей Сахаровдун элесине багыштап ар кыл жыйындар өткөрүп келишет.

== А.Д. Сахаров дүйнөлүк энциклопедияларда ==
* The American Heritage Dictionary. Based on the new second college edition., Laurel, 1989
* Le Robert MIcro Poche. Dictionaire de nommes propres, Red. par Alain Ray, Paris XIII, 1994
* Dicţionar enciclopedic ilustrat, Ed. Cartier, Bucureşti- Chişinău, 2004
* Calendar Naţional., Chişinău, Biblioteca Naţională a Republicii Moldova, 2006, p. 161
* Большой Российский энциклопедический Словарь. Репринтное издание. М., Научное издательство Большая Российская энциклопедия, 2009.

=== Сахаровдун архиви ===
Сахаровдун архиви Брендей Университетинде 1993-жылы негизделген. &lt;ref name=&quot;Arc&quot;&gt;[http://www.brandeis.edu/departments/sakharov/ Brandeis University, KGB file of Sakharov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424051148/http://www.brandeis.edu/departments/sakharov/ |date=2006-04-24 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; Бирок көп узабай бул архив Гарвард Университетине көчүрүлгөн. 
Бул архивде 1968-1991-жылдардагы советтик диссиденттер тууралуу КГБ архивинин материалдары топтолгон. 

Бул архивдин кыйла документтери 2005-жылы Йел университетинин басмасы (Yale University Press) тарабынан жарык көргөн. &lt;ref name=&quot;SakharovBook&quot;&gt;[http://catalog.library.georgetown.edu/search/o?SEARCH=57557418 The KGB File of Andrei Sakharov. (ed.: J.Rubenstein, A.Gribanov), New Haven : Yale University Press, 2005; ISBN 0-300-10681-5, Call number JC599.S58 K43 2005]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 
Бул басылманын &lt;ref name=&quot;bookonline&quot;&gt;[http://www.yale.edu/annals/sakharov/sakharov_list.htm The KGB File of Andrei Sakharov] {{ref-en}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; интернеттен окууга мүмкүн болгон варианты да бар. 

== Кошумча адабият ==
...

== Шилтемелер ==

* [http://www.azattyk.org/content/article/1214277.html] – Сахаров сыйлыгынын талапкерлери 
* [http://www.azattyk.org/content/article/1214089.html] – Ф.Кулов – сыйлыкка талапкер 
* [http://www.sakharov-archive.ru/ Архив Сахарова.ru] — статьи, книги, интервью, фотографии и другие материалы
* [http://www.sakharov-center.ru/ Сайт Музея и общественного центра имени Андрея Сахарова] ([http://www.sakharov-museum.ru/ зеркало] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001114001/http://www.sakharov-museum.ru/ |date=2012-10-01 }} сайта)
* [http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1088679091.html Травля Солженицына и Сахарова. Официальные публикации и документы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424022205/http://antology.igrunov.ru/after_75/memo/1088679091.html |date=2018-04-24 }}
* [http://www.sakharov-center.ru/museum/exhibitionhall/sadi-s.htm Фотовыставка «Сады Сахарова»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000719/http://www.sakharov-center.ru/museum/exhibitionhall/sadi-s.htm |date=2007-09-27 }}
* [http://www.rg-rb.de/2008/50/swi.shtml Russkaja Germanija — «1975. Маршрут 60. Осло — Москва»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219225123/http://www.rg-rb.de/2008/50/swi.shtml |date=2008-12-19 }}
* [http://www.echo.msk.ru/programs/all/548798-echo/ Передача на радио «Эхо Москвы» об А. Д. Сахарове]
* [http://aip.org/history/sakharov/index.htm Andrei Sakharov: Soviet Physics, Nuclear Weapons, and Human Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513235542/http://www.aip.org/history/sakharov/index.htm |date=2011-05-13 }}. Web exhibit at the American Institute of Physics
* [http://unogi.org/modules/hfm/%C1%EE%F2%E2%E0/%D1%E5%EC%E5%F1%F2%F0%202/%C8%F1%F2%EE%F0%E8%FF/disk_history/REFS/Autorun/REFERATS/materials/SourceRus/SAKHAROV/sakharov_dp.htm ''А. Д. Сахаров''. Письмо в организационный комитет по проблеме смертной казни. Сентябрь 1977 года.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117232908/http://unogi.org/modules/hfm/%C1%EE%F2%E2%E0/%D1%E5%EC%E5%F1%F2%F0%202/%C8%F1%F2%EE%F0%E8%FF/disk_history/REFS/Autorun/REFERATS/materials/SourceRus/SAKHAROV/sakharov_dp.htm |date=2012-01-17 }}
* [http://www.belousenko.com/books/medvedev/medvedev_solzh_sakharov.htm Солженицын жана Сахаров]
* [http://www.azattyk.org/content/andrei_sakharov_90th_anniversary_21_may_2011/24181521.html Академик Андрей Сахаров (1921-1989): Адилеттик деп жүрөгү соккон илимпоз]

[[Категория:Физиктер]]
[[Категория:Укук коргоочулар]]
[[Категория:Орусия]]
[[Категория:СССР]]
[[Категория:Туулгандар 1921-жылы]]
[[Категория:Өлгөндөр 1989-жылы]]
[[Категория:Так илимдер]]
[[Категория:Диссиденттер]]
[[Категория:20-кылымдын илимпоздору]]</text>
      <sha1>lxsy76upu4xxvxswyp3s2ba586wvkck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбектер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6769</id>
    <revision>
      <id>648590</id>
      <parentid>643550</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="2j9y87xcd82tgpknfxrq666fy476ikh" xml:space="preserve">[[Файл:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg|thumb|270px|Өзбек абышка]]
'''Өзбек (өзбектер, өзбөктөр)''' ([[өзбек тили|өзбекче]] жекелик санда: '''Ўзбек''', '''O’zbek'''; көптүк санда: '''Ўзбеклар''', '''O’zbeklar''') - [[түрк]] элдеринин бири (түрк тилдүү). [[Өзбекстан|Өзбекстандын]] негизги эли. Алтай тил үй-бүлөсүнүн түрк тилдер тобунун карлук бутагына кирген өзбек тилинде сүйлөшөт. Өзбектердин карлук, кыпчак, огуз диалектилеринен тышкары, көптөгөн өткөөл говорлору бар. 

Өзбектер Караханийлер (10–13 кылымдар) доорунан Аксак Темирдин жана анын урпактарынын дооруна (14-кылымдын экинчи жарымы – 15-кыдымдын акыры) чейин өзүнчө эл катары калыптанып бүткөн. [[Алтын Ордо|Алтын Ордонун]] түштүк-чыгыш тарабындагы көчмөн уруулар 15–16 кылымдарда Өзбек хандын ысмынан улам «өзбек» деген ат менен маалым болушкан. Шейбани хандын колун түзгөн көчмөн Аксак Темирдин урпактарынан бийликти тартып алган. 

Өзбектер м-н кыргыздар экономикалык, саясий жана маданий жактан эзелтеден бери эле карым-катнашта болушкан. [[Кыргызстан|Кыргызстанда]] 999,300 ашуу өзбек жашайт, алар негизинен түштүк дубандарда турушат.

== Шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20160511092816/http://mytashkent.uz/2016/05/06/istoriya-formirovaniya-uzbekskogo-naroda/ &lt;small&gt;История формирования узбекского народа&lt;/small&gt;]
{{элдер-stub}}
{{Түрк элдери}}
{{Өзбектер}} 

[[Категория:Өзбектер| ]]

[[Категория:Дүйнө элдери]]
[[Категория:Түрк элдери]]</text>
      <sha1>2j9y87xcd82tgpknfxrq666fy476ikh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аңгеме</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7427</id>
    <revision>
      <id>648609</id>
      <parentid>615236</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1551" sha1="2ldim7v1sa9xdbxcx6q0iltgxl3dx6x" xml:space="preserve">'''[https://kyrgyzcha.site/a%D2%A3geme/ Аңгеме] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240205135110/https://kyrgyzcha.site/a%D2%A3geme/ |date=2024-02-05 }} —''' эпикалык түргө кирүүчү чакан, катышуучу каармандары аз, сүрөттөлүүчү окуясы чектелген кара сөз (к.) түрүндөгү чыгарма. Турмуштук бир гана, же бир нече окуялар аңгемеге объект болуп алынат да, ал повесть, романдан көлөмүнүн кичинелиги менен айырмаланат. Аңгеме жанрында классикалык чыгармалар жаралган. Мисалы, [[Толстой, Лев Николаевич|Л. Толстойдун]], [[Чехов, Антон Павлович|А. П. Чеховдун]], [[Тургенев Иван Сергеевич|Н. С. Тургеневдин]], А. М. Горькийдин аңгемелери алардын роман-повесттериндей эле сүйүп окулат. Кыргыз адабиятында бул жанрда Ж. Мавлянов, К. Каимов, К. Жусупов, М. Гапаров, М. Байжиев, А. Саспаевдер өзгөчө активдүү эмгектенишүүдө.

Булак: http://kyrgyzinfo.ru {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210922193156/http://kyrgyzinfo.ru/ |date=2021-09-22 }}
{{Интервикисиз}}

[[Категория:Адабият]]</text>
      <sha1>2ldim7v1sa9xdbxcx6q0iltgxl3dx6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шанхай кызматташтык уюму</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10228</id>
    <revision>
      <id>648580</id>
      <parentid>648394</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38371" sha1="5dg01w8wlsd2t5n06g4ps35x9ype0xl" xml:space="preserve">{{Уюм
 |аталышы          = Шанхай кызматташтык уюму
 |альтернативдик   = 上海合作组织
 |background_color = 
 |аталышынын_түсү  = 
 |логотип          = SCO logo.svg
 |логотип_туурасы  = 125
 |колу             = 
 |карта1           = SCO MAP 10 July 2015 - Including two new permanent members Pakistan and India.png
 |карта1_туурасы   = 250
 |легенда1         = Аянты: 34,3 млн км²
 |карта2           = 
 |карта2_туурасы   = 
 |легенда2         = 
 |мүчөлүк          = &lt;span style=&quot;background:#346733; width:6px; height:8px; margin:2px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;8 мүчө мамлекет&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background:#000080; width:6px; height:8px; margin:2px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;4 байкоочу мамлекет&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;background:#00a0aa; width:6px; height:8px; margin:2px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;3 байкоочу мамлекетке кандидат&lt;br&gt;&lt;span 
style=&quot;background:#800080; width:6px; height:8px; margin:2px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;6 «сүйлөшүү шериги»  статусуна ээ мамлекет
 |борбор_түрү      = Штаб-квартира
 |борбору          = {{Желек|Кытай}} [[Пекин]]
 |түрү             = [[эл аралык уюм]]
 |тилдер           = [[Орус тили|орусча]], [[Кытай|кытайча]]
 |тил              = 
 |башкарма1_орду     = '''Генералдык секретарь'''
 |башкарма1_ысымы    = Рашид Алимов
 |башкарма2_орду     = 
 |башкарма2_ысымы    = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |башкарма10_орду= 
 |башкарма10_ысымы   = 
 |негиздөөчү1        = 
 |түзүлгөн_окуясы1   = 
 |түзүлгөн_датасы1   = [[15-июнь]] [[2001-жыл]]
 |негиздөөчү2        = 
 |түзүлгөн_окуясы2   = 
 |түзүлгөн_датасы2   = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |негидөөчү6         = 
 |түзүлгөн_окуясы6   = 
 |түзүлгөн_датасы6   = 
 |жоюлган_окуясы     = 
 |жоюлган_датасы     = 
 |эскертме1          = 
 |эскертме2          = 
 &lt;!-- ... --&gt;
 |дарек              = 
 |сайт               = http://www.sectsco.org/
 |уикиказына         = 
}}
'''Шанхай кызматташтык уюму''' ({{lang-en|Shanghai Cooperation Organisation}}, {{lang-zh|上海合作组织}}, {{lang-ru|Шанхайская организация сотрудничества}}) же '''ШКУ''' — өкмөттөр аралык өз ара коопсуздук уюму, 2001-жылы [[Шанхай|Шанхайда]] [[Казакстан]], [[Кыргызстан]], [[Кытай Эл Республикасы|Кытай]], [[Орусия]], [[Өзбекстан|Өзбекстандын]], [[Тажикстан]] жана башчылары тарабынан негизделген.

Шанхай ыңгайлаштык уюму өз ара мамилелердин жана кызматташуунун принциби катары &quot;өз ара ишеним, өз ара пайда, тең укуктуулук, кеңешүү, ар түрдүү маданияттарды урматтоо жана биргелешип өнүгүүгө умтулуу&quot; деген негизги мазмунду камтыган &quot;Шанхай руху&quot; нын принциптерин колдонот.[https://web.archive.org/web/20190419103136/http://www.china.com.cn/chinese/HIAW/zhuanti/gjyj2/1246068.htm]

== Мүчөлүк ==
[[Файл:SCO 2017.svg|right|250px|thumb|{{legend|#0000FF|Мүчө өлкөлөр}}{{legend|#008080|Байкоочу мамлекеттер}}{{legend|#FFFF00|«Сүйлөшүү шериктери»}}{{legend|#00FFFF|Конок катышуучулар}}]]
&lt;div class=&quot;references-medium&quot; style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;&quot;&gt;
'''ШКУ мүчө өлкөлөрү'''

* {{flag|Индия}} [[Индия]]
* {{flag|Казакстан}} [[Казакстан]]
* {{flag|Кыргызстан}} [[Кыргызстан]]
* {{flag|Кытай}} [[КЭР]]
* {{flag|Пакистан}} [[Пакистан]]
* {{flag|Орусия}} [[Орусия]]
* {{flag|Тажикстан}} [[Тажикстан]]
* {{flag|Өзбекстан}} [[Өзбекстан]]

'''Байкоочу мамлекеттер'''

* {{Flag|Ооганстан}} [[Ооганстан]]
* {{flag|Беларусь}} [[Беларусь]]
* {{flag|Иран}} [[Иран]]
* {{flag|Монголия}} [[Монголия]]

'''ШКУга байкоочу мамлекет катары кирүү демилгесин көрсөткөн өлкөлөр'''

* {{Флаг|Бангладеш}} [[Бангладеш]]
* {{Флаг|Сирия}} [[Сирия]]
* {{Флаг|Египет}} [[Египет]]
* {{Флаг|Израиль}} [[Израиль]]
* {{Флаг|Мальдивдер}} [[Мальдивдер]]
* {{Флаг|Украина}} [[Украина]]
* {{Флаг|Ирак}} [[Ирак]]
* {{Флаг|Вьетнам}} [[Вьетнам]]
* {{Флаг|Бахрейн}} [[Бахрейн]]
* {{Флаг|Катар}} [[Катар]]

'''«Сүйлөшүү шериктери»'''

* {{Флаг|Азербайжан}} [[Азербайжан]]
* {{Флаг|Армения}} [[Армения]]
* {{Флаг|Камбоджа}} [[Камбожа]]
* {{Флаг|Непал}} [[Непал]]
* {{flag|Түркия}} [[Түркия]]
* {{flag|Шри-Ланка}} [[Шри-Ланка]]

'''ШКУнун конок катышуучулары'''

* {{Flag|Түркмөнстан}} [[Түркмөнстан]]
* [[Файл:Flag of the CIS.svg|22px]] [[КМШ]]
*{{Flag|БУУ}} [[БУУ]]
* [[Файл:Flag_of_the_Eurasian_Economic_Union.svg|22px]] [[Евразиялык экономикалык биримдик|ЕАЭБ]]
* {{Flag|АКШ}} [[АКШ]]
*[[АСЕАН]]
&lt;/div&gt;Мындан тышкары, ШКУнун шериктештик жөнүндөгү келишимдери [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУ]], [[Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештиги|КМШ]], [[Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ)|ЖККУ]], [[Евразиялык экономикалык биримдик|ЕАЭБ]] жана [[АСЕАН]] менен түзүлгөн.

== Башаты ==
Шанхай бешилтиги 1996-жылдын 26-апрелинде Шанхайда Казакстан, Кытай Эл Республикасы, Кыргызстан, Орусия жана Тажикстан башчылары &quot;Чек ара аймактарда аскер ишенимин тереңдетүү боюнча макулдашууга&quot; кол коюу менен түзүлгөн. 1997-жылынын 24-апрелинде кээ бир өлкөлөр Москвадагы жолугушууда “Чек ара аймактарда аскер күчтөрүн кыскартуу боюнча макулдашууга” кол коюшту.

[[Файл:Shanghai Five Leaders 2.jpg|250px|thumb|right|Орусия президенти [[Владимир Путин]], Казакстан президенти [[Нурсултан Назарбаев]], Кытай төрагасы Цзян Цзэминь, Кыргызстан президенти [[Аскар Акаев]] жана Тажикстан президенти [[Эмомали Рахмонов]] — Шанхай бешилтигинин баштоочулары.]]

Шан[ай бешилтигинин кийинки жылдык жогорку деңгээлдеги жолугушуулары 1998-жылы [[Алматы|Алматыда]], 1999-жылы [[Бишкек|Бишкекте]], 2000-жылы [[Душанбе|Дүйшөмбүдө]] өткөрүлдү.

2001-жылы саммит кайра Шанхай, [[Кытай]]да өттү. Беш мүчө-өлкө Шанхай Бешилтигинин аппаратына [[Өзбекстан|Өзбекстанды]] кабыл алышты (ошентип Шанхай алтыилтигине айланды). Андан соң алты өлкө башчылары 2001-жылдын 15-июнунда кызматташтыкты жогорку деңгээлге чыгаруу максатында “Шанхай Кызматташтык Уюмунун Декларациясына” кол коюшту. 2001-жылдын июлунда, Орусия жана Кытай Эл Республикасы, уюмдун эки баштоочу өлкөсу, “Ынак коңшулук жана дос кызматташтык боюнча макулдашууга” кол коюшту.

2002-жылдын июнунда, ШКУ мүчө-мамлекеттеринин башчылары [[Санкт-Петербург]], Орусияда жолугушту. Алар уюмдун максаттарын, принциптерин, түзүлүшүн жана аракет түрлөрүн аныктаган ШКУнун Хартиясына кол коюшту жана аны эл аралык мыйзамдын көз карашы менен расмий түрдө түздү.

Анын алты толук мүчөсүнүн аянты Евразиянын 60% жана калкы дүйнөнүн төрттөн бир бөлүгүн түзөт. Байкоочу мамлекеттерди кошкондо адамзаттын жарымын камтыйт.

2005-жылдын июнунда анын Астанада (Казакстан) бешинчи жана чечүүчү саммитине Индия, Иран, Монголия жана Пакистандын өкүлдөрү ШКУнун жолугушуусуна биринчи жолу катышышты. Конокторду кабыл алган өлкөнүн президенти, Нурсултан Назарбаев, меймандарды “Сүйлөшүүлөр столдун тегерегинде отурган мамлекет башчылары - адамзаттын жарымынын өкүлдөрү”- деп мурун эч качан эч кандай контекстте колдонулбаган сөз менен тоскон экен.&lt;ref&gt;Kazinform, July 5, 2005&lt;/ref&gt;

2007-жылы ШКУ жыйырмадан ашык чоң өлчөм чениндеги транспорт, энергетика, телекоммуникация тармактарындагы долбоорлорду сунуш кылды жана мүчө-өлкөлөрнүн коопсуздук, куралдуу күчтөр, коргоо, тышкы иштер, экономика, маданият, банк жана башка тармактардын жетекчилеринин туруктуу жолугушуулары өткөрүлдү.

Азыр ШКУ Бириккен улуттар уюму менен мамиле түзүп, анын Башкы Ассамблеясы, Европа Биримдиги, АСЕАН (Түштүк-Чыгыш Азия өлкөлөрүнүн Ассоциациясынын), КМШ жана Ислам Кызматташтык Уюмунда байкоочу.

== Түзүлүшү ==
{| class=&quot;wikitable&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; align=&quot;right&quot;
!colspan=&quot;4&quot;|ШКУ мүчө мамлекеттеринин башчыларынын жолугушуусу
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Күнү
!colspan=&quot;2&quot;|Шаар
|-
|1
|[[26-апрель|26]]—[[27-апрель]] [[1996]]
|{{желек|Кытай}} [[Шанхай]]
|-
|2
|[[24-апрель|24]]—[[25-апрель]] [[1997]]
|{{желек|Орусия}} [[Москва]]
|-
|3
|[[3-июль|3]]—[[4-июль]] [[1998]]
|{{желек|Казакстан}} [[Алма-Ата]]
|-
|4
|[[25-август|25]]—[[26-август]] [[1999]]
|{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]]
|-
|5
|[[4-июль|4]]—[[5-июль]] [[2000]]
|{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]]
|-
|6
|[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2001]]
|{{желек|Кытай}} [[Шанхай]]
|-
|7
|[[7-июнь]] [[2002]]
|{{желек|Орусия}} [[Санкт-Петербург]]
|-
|8
|[[28-май|28]]—[[29-май]] [[2003]]
|{{желек|Орусия}} [[Москва]]
|-
|9
|[[17-июнь]] [[2004]]
|{{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]]
|-
|10
|[[5-июль]] [[2005]]
|{{желек|Казакстан}} [[Астана]]
|-
|11
|[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2006]]
|{{желек|Кытай}} [[Шанхай]]
|-
|12
|[[16-август]] [[2007]]
|{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]]
|-
|13
|[[28-август]] [[2008]]
|{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]]
|-
|14
|[[15-июнь|15]]—[[16-июнь]] [[2009]]
|{{желек|Орусия}} [[Екатеринбург]]
|-
|15
|[[10-июнь|10]]—[[11-июнь]] [[2010]]
|{{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]]
|-
|16
|[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2011]]
|{{желек|Казакстан}} [[Астана]]
|-
|17
|[[6-июнь|6]]—[[7-июнь]] [[2012]]
|{{желек|Кытай}} [[Бейжин]]
|-
|18
|[[13-сентябрь|13]]—[[14-сентябрь]] [[2013]]
|{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]]
|-
|19
|[[11-сентябрь|11]]—[[12-сентябрь]] [[2014]]
|{{желек|Тажикстан}} [[Дүйшөмбү (шаар)|Дүйшөмбү]]
|-
|20
|[[9-июль|9]]—[[10-июль]] [[2015]]
|{{желек|Орусия}} [[Уфа|Өфө]]
|-
|21
|[[23-июнь|23]]—[[24-июнь]] [[2016]]
| {{желек|Өзбекстан}} [[Ташкен]]
|-
|22
|[[8-июнь|8]]—[[9-июнь]] [[2017]]
| {{желек|Казакстан}} [[Астана]]
|-
|23
|[[9-июнь|9]]—[[10-июнь]] [[2018]]
| {{желек|Кытай}} [[Циндао]]
|-
|24
|[[14-июнь|14]]—[[15-июнь]] [[2019]]
|{{желек|Кыргызстан}} [[Бишкек]]
|-
|25
| [[2020]]
| {{желек|Орусия}} [[Челябинск]]
|}

'''Өлкө башчыларынын кеңеши''' — бул ШКУнун жогорку чечим чыгаруучу борбору. Бул кеңеш ШКУнун мүчө-өлкөлөрүнүн баш калааларынын биринде жылдык саммиттеринде жолугат. Азыркы өлкө башчыларынын кеңешинин курамы:

*[[Садыр Жапаров]] (Кыргызстан)
*Си Цзиньпин (Кытай)
*[[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] (Өзбекстан)
* Касым-Жомарт Токаев (Казакстан)
*Владимир Путин (Орусия)
*[[Эмомали Рахмон]] (Тажикстан)
*Ариф Алви (Пакистан)
*Нарендра Моди (Индия)

'''Өкмөт башчыларынын кеңеши''' — бул уюмдун экинчи эң жогорку кеңеши. Бул кеңеш жылдык саммиттерде көп тармактуу кызматташтыктын маселелерин талкулайт. Кеңеш ошондой эле уюмдун бюджетин бекитет.

'''Тышкы иштер министрлер кеңеши''' да туруктуу жолугушууларды өткөрүп турат, ал жолугушууларда учурдагы эл аралык абалды жана ШКУнун башка эл аралык уюмдар менен эриш-аркактарын талкулайт&lt;ref&gt;[http://www.malaysia.mid.ru/press2007/e_22.html ШКУнун мүчө-өлкөлөрүнүң тышкы иштер министрлер кеңешинин сессиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208154821/http://www.malaysia.mid.ru/press2007/e_22.html |date=2012-02-08 }} Embassy of the Russian Federation in Malaysia (Россия Федерациясынын Малазиадагы элчилиги)&lt;/ref&gt;.

'''Улуттук координаторлордун кеңеши''' ШКУнун Хартиясынын алкагында мучө-өлкөлөрүнүн көп тармактуу кызматташтыгын жетектейт.

'''ШКУнун катчылыгы''' — уюмдун башкы аткаруучу борбору. Ал уюмдун чечимдердин жана токтомдорун ишке ашыруусун тейлейт, сунушталган документтердин (декларация жана күн тартиби сыяктуу) долбоорлорун даярдайт, уюмдун документтерин сактоочу жайы функциясын аткарыт, ШКУнун алкагында атайын ишмердүүлүктү жүргүзөт жана ШКУ тууралуу маалымат таратат жана жарыялайт. Кеңсеси Пекинде жайгашкан. Азыркы ШКУнун Башкы катчысы - Муратбек Иманалиев, Кыргызстандын мурунку тышкы иштер министри жана Борбор Азиядагы Америка университетинин профессору&lt;ref&gt;[http://www.sectsco.org/EN/secretary.asp ШКУнун Катчылыгы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310064956/http://www.sectsco.org/EN/secretary.asp |date=2012-03-10 }} SCO Website (ШКУнун сайты)&lt;/ref&gt;.

'''Региондук терроризмге каршы түзүмү''' (RATS) — ШКУнун туруктуу борбору. Ал мүчө-өлкөлөрүнүн терроризм, сепаратизм жана экстремизмге каршы кызматташтыгын илгерилетүүнү тейлейт. Кеңсеси [[Ташкен|Ташкенде]] (Өзбекстан) жайгашкан. Түзүмдүн башчысы үч жылга шайланат. Ар бир мүчө-өлкө түзүмгө туруктуу өкүлүн жиберет.
&lt;ref&gt;[http://www.sectsco.org/fk-03.html ШКУнун Региондук терроризмге каршы түзүм тууралуу маалымат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211154326/http://www.sectsco.org/fk-03.html |date=2008-12-11 }} SCO Website (ШКУ сайты)&lt;/ref&gt;

== Ишмердүүлүгү ==
=== Коопсуздук боюнча кызматташтык ===
ШКУнун көнүл чордонунда негизинен анын мүчө-өлкөлөрүнүн [[Борбордук Азия|Борбордук Азиядагы]] коопсуздук маселелери, көбүнчө башкы коркунучтар терроризм, сепаратизм жана экстремизмге байланыштуу. Бирок анын ишмердүүлүгү коомдук өнүгүү тармагында тезирээк өсүүдө.

2004-жылдын 16-17 июнунда ШКУнун саммити [[Ташкент|Ташкент шаарында]] өткөрүлүп, Региондук терроризмге каршы түзүмү (RATS) түзүлдү. 2006-жылдын 21-апрелинде ШКУ терроризмге каршы бөлүмдүн астында эл аралык баңгизат кылмыштуулук менен күрөшүү планын жарыялады&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2006-04/22/content_4459199.htm ШКУ эл аралык баңгизат кылмыштуулук менен күрөшүүнү күчөтүүдө] Xinhua.net (Синхуа)&lt;/ref&gt;.

Григорий Логинов 2006-жылдын апрелинде ШКУ аскер сапсалгы болууну пландабаганын жарыялады, бирок “терроризм, сепаратизм жана экстремизмдин” күчөп бараткан коркунучтары куралдуу күчтөрдүн толук өлчөм ченинде катышуусун муктаж кылганын ырастады&lt;ref&gt;[http://www.studentpa.info/spip.php?article248 ШКУ бирдиктүү аскер машыгууларга даярданып жатат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211163908/http://www.studentpa.info/spip.php?article248 |date=2008-12-11 }} World Student Press Agency (Дүйнөлүк Студенттик басма сөз агенттиги)&lt;/ref&gt;. 

2007-жылдын октябрында Душанбе, Тажикстандын баш калаасында, ШКУ [[Жаматтык коопсуздук жөнүндө келишим уюму|Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюму]] менен коопсуздук, кылмыштуулук, баңгизат ташуу сыяктуу маселелер боюнча кызматтыштыкты кеңейтүү үчүн макулдашууга кол койду&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130911070120/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C10%5C06%5Cstory_6-10-2007_pg4_3 Security alliances led by Russia, China link up (Орусия, Кытай башчылык кылган коопсуздук кошуундар биргелешүүдө)] Daily Times&lt;/ref&gt;. Эки уюм арасында бириккен аракет планына кол коюу Пекинде 2008-жылдын башына пландаштырылган&lt;ref&gt;[http://jamestown.org/edm/article.php?article_id=2372661Kazakhstan Notes Afghanistan's Emerging Security Agenda (Казакстан Афганистандын жаңы коопсуздугун күн тартипте белгилеп жатат]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Eurasia Daily Monitor&lt;/ref&gt;. 

Уюм тарабынан ошондой эле киберсогушка жаңы аныктама берилип, &quot;башка өлкөлөрдүн рухий, адеп-ахлак жана маданий чөйрөлөрүнө зыян келтирүүчү&quot; маалыматты таркатуу коопсуздукка коркунуч катары каралыш керек деп айтылган.
2009-жылы кабыл алынган “мааалымат согуш” аныктамасына ылайык бул, айрыкча, кайсы бир өлкөнүн кимдир бирөөнүн “саясый, экономикалык жана коомдук системасын” бузуу аракети&lt;ref&gt;http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130052701 Seeing The Internet As An 'Information Weapon' (Интернетти “маалымат курал” катары эсептөө)&lt;/ref&gt;. 

=== Аскер ишмердүүлүгү ===
Акыркы беш жылда уюмдун ишмердүулүгү кеңейди жана аскер кызматташтыкты, биргелишкен чалгындоо жана терроризмге каршылык көрсөтүүнү камтыйт&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.cfr.org/publication/10883/ |access-date=2012-01-17 |archive-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/ |dead-url=yes |accessdate=2012-01-17 |archivedate=2010-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100511042105/http://www.cfr.org/publication/10883/ }}&lt;/ref&gt;. 

ШКУнун бир нече биргелишкен аскер машыгуулары өттү. Биринчиси 2003-жылы өткөрүлдү, анын биринчи фазасы Казакстанда, экинчи фазасы - Кытайда өттү. Ошондон кийин 2005, 2007, 2009-жылдары Кытай менен Орусия ШКУнун карамагында чоң өлчөм ченинде согуш оюндарында биригишти. Биргелишкен аскер машыгууларда (Тынчтык миссиясы, 2007) 2007-жылы Урал тоолоруна жана Борбордук Азияга жакын Челябинскте (Орусия) өткөрүлгөн, 2006-жылынын апрелинде ШКУ Коргоо министрлеринин жолугушуусунда макулдашылгандай 4 миңден ашык кытай жоокерлери катышкан. Аба күчтөрү жана так буталаган куралдар да колдонулган деп болжолдонууда. Орусия Коргоо министри Сергей Иванов бул машыгуулар басма сөз жана коомчулук үчүн айкын жана ачык болот деп айтты. Согуш оюндарынын ийгиликтүү аяктоосунан кийин орус мамлекеттик кызматкерлери келечекте Индиянын катышуусу жана ШКУнун аскер ролу тууралуу сөз кыла башташты. Казакстандын Матбулак машыгуу аянтында 2010-жылдын 9-25 сентябрында (Тынчтык миссиясы-2010), 5 миңден ашык Казакстан, Кыргызстан, Кытай, Орусия жана Тажикстан кызматкерлери биргелишкен пландоо жана пайдалануу ыкмаларын көрүштү&lt;ref&gt;Boland, Julie. [http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx &quot;Learning From The Shanghai Cooperation Organization's 'Peace Mission-2010' Exercise&quot;( Шанхай Кызматташтык Уюмунун Тынчтык миссиясынын 2010-жылындагы машыгуулардан үйрөнүү)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628085252/http://www.brookings.edu/opinions/2010/1029_asia_war_games_boland.aspx |date=2011-06-28 }}, [http://www.brookings.edu/ The Brookings Institution], 29 October 2010&lt;/ref&gt;.

=== Экономикалык кызматташтык ===
Кытайдан башка ШКУ мүчөлөрү ошондой эле Евразия Экономикалык Коомчулугун мүчөлөрү. Экономикалык кызматташтыкты күчөтүү максатында ШКУ мүчөлөрү 2003-жылынын 23-сентябрында Түзүлүштүк келишимге кол коюшту. Ошол эле жолугушууда Кытай Эл Руспубликасынын премьер-министри Вен Цзибао, башка тикеден-тике чаралар кабыл алынгыча, региондо товарлардын агымын түзөө үчүн узак-мөөнөттүк максатта ШКУда эркин соода аймагын түзүүнү сунуштады&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Central Asianpowers agree to pursue free-trade zone(Борбордук Азия бийликтери эркин соода аймагын түзүүгө макул)  |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Sept_29/ai_108316611 |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://archive.is/20120711045726/findarticles.com/p/articles/mi_m0WDP/is_2003_Sept_29/ai_108316611 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024121832/http://www.ictsd.org/weekly/03-10-01/story3.htm |date=2007-10-24 }} China Intensifies Regional Trade Talks (Кытай региондук соода тууралуу сүйлөшүүлөрдү илгерлетип жатат). International Centre for Trade and Sustainable Development (Эл аралык Соода жана туруктуу өнүгүү боюнча борбор)&lt;/ref&gt;. Пландын ашырылышы үчүн бир жылдан кийин 2004-жылдын 23-сентябрында 100 ашык аракеттерге кол коюлду&lt;ref&gt;[http://www.shaps.hawaii.edu/fp/russia/2004/20040923_sco_jc.html Joint Communique of the Council of the Governmental Heads (Prime Ministers) of Shanghai Cooperation Organisation Member States (ШКУ мүчө-өлкөлөрүнун Өкмөт башчыларынын Кеңешинин биргелишкен расмий билдирүүсү)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330053454/http://www.shaps.hawaii.edu/fp/russia/2004/20040923_sco_jc.html |date=2009-03-30 }} University of Hawaii (Гавайи университети)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jamestown.org/edm/article.php?article_id=2370411 Shanghai Cooperation Organisation Eyes Economic, Security Cooperation] The Jamestown Foundation&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://eng.nbu.com/news/read.php?id=421 SCO Ministers of Foreign Economic Activity and Trade to meet in Tashkent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110815171922/http://eng.nbu.com/news/read.php?id=421 |date=2011-08-15 }} National Bank of Uzbekistan&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=84086 Russia's Foreign Ministry develops concept of SCO energy club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007075148/http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=84086 |date=2007-10-07 }} Gazeta.kz&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110707a.shtml Russia Urges Formation of Central Asian Energy Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063714/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav110707a.shtml |date=2016-03-04 }} Eurasianet&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chronicle of Main Events of &quot;Shanghai Five&quot; and Shanghai Cooperation Organisation |url=http://www.sectsco.org/html/00030.html |access-date=2012-01-17 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014132514/http://www.sectsco.org/html/00030.html |dead-url=yes |accessdate=2012-01-17 |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014132514/http://www.sectsco.org/html/00030.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/16/content_11552439.htm (Xinhua)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5ghofWsw6596hiWFv-WS4u6L84TGAD98RLUG80{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/18/content_11558133.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mehr News Agency, October 31, 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Russia Today, October 30, 2008&lt;/ref&gt;.

=== Маданий кызматташтык ===
ШКУнун алкагында маданий кызматташтык да жүзөгө ашырылууда. ШКУнун маданият министрлери алгачкы ирет 2002-жылдын 12-апрелинде Пекинде жолугуп кызматташууну улантуу үчүн биргелешкен арызга кол коюшту. Маданият министрлеринин жолугушуусу  Ташкен, Өзбекастанда 2006-жылдын 27-28 апрелинде өттү&lt;ref&gt;[http://english.people.com.cn/200204/13/eng20020413_93954.shtml Culture Ministers of SCO Member States Meet in Beijing (ШКУ мүчө-мамлекеттеринин маданият министрлери Пекинде жолугушту] People's Daily&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=74059 SCO Culture Ministers to Meet in Tashkent (ШКУ маданият министрлери Ташкенде жолугушту)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418125956/http://eng.gazeta.kz/art.asp?aid=74059 |date=2009-04-18 }} Gazeta.kz&lt;/ref&gt;.

ШКУ Өнөр фестивалы жана көргөзмөсү алгачкы ирет 2005-жылы Астанада өткөрүлүп жаткан саммит учурунда ачылды. Ошондой эле Казакстан ШКУнун элдик бий боюнча фестивалын 2008-жылы Казакстанда өткөрүүнү сунуштады&lt;ref&gt;[http://www.inform.kz/eng/article/2141605 Kazakhstan Backs Promotion of SCO Cultural Ties (Казакстан ШКУнун маданий байланыштарын илгерилетүүнү колдойт)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195124/http://www.inform.kz/eng/article/2141605 |date=2016-03-03 }} www.kazinform.kz&lt;/ref&gt;.

== Галерея ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;|
|-
| [[Файл:SCO Observers.jpg|250px|thumb|Путин Иран жана Монголиянын өкүлдөрү менен Өкмөт башчыларынын Кеңешинин жолугушуусунда, 2005-ж.]] || [[Файл:Putin and Hu JintaoPeace Mission 2007.jpg|250px|thumb|Тынчтык миссиясы учурунда, 2007-ж. Ху Цзиньтао, В.Путин, Н.Назарбаев жана И.Каримов]]
|-
|| [[Файл:Shanghai Cooperation Organisation Summit Bishkek 2007.jpg|250px|thumb|[[Бишкек]], [[Кыргызстан]]дагы саммит, 2007-ж.]] || [[Файл:SCO Summit Ekaterinburg 2009.jpg|250px|thumb|Екатеринбург, Орусиядагы  саммит, 2009-ж.]]
|}

== Булактар ==
{{булактар}}

== Адабият ==
* Kalra, Prajakti and Saxena, Siddharth [http://www.turkishpolicy.com/images/stories/2007-02-centraleurasia/TPQ2007-2-kalra+saxena.pdf “Shanghai Cooperation Organisation and Prospects of Development in Eurasia Region”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716174240/http://www.turkishpolicy.com/images/stories/2007-02-centraleurasia/TPQ2007-2-kalra+saxena.pdf |date=2015-07-16 }} Turkish Policy Quarterly, Vol 6. No.2, 2007
* Sznajder, Ariel Pablo, [http://irps.ucsd.edu/assets/004/5367.pdf “China's Shanghai Cooperation Organisation Strategy”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150615224847/http://irps.ucsd.edu/assets/004/5367.pdf |date=2015-06-15 }}, University of California Press, May 2006
* Oresman, Matthew, [http://www.ndu.edu/ctnsp/tamerlane/Tamerlane-Chapter19.pdf “Beyond the Battle of Talas: China’s Re-emergence in Central Asia”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326123906/http://www.ndu.edu/ctnsp/tamerlane/Tamerlane-Chapter19.pdf |date=2010-03-26 }}|4.74&amp;nbsp;MiB, National Defence University Press, August 2004
* Gill, Bates and Oresman, [http://www.csis.org/component/option,com_csis_pubs/task,view/id,15/ Matthew, China’s New Journey to the West: Report on China’s Emergence in Central Asia and Implications for U.S. Interests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129202941/http://www.csis.org/component/option,com_csis_pubs/task,view/id,15/ |date=2006-11-29 }}, CSIS Press, August 2003
* Fels, Enrico (2009), ''Assessing Eurasia's Powerhouse. An Inquiry into the Nature of the Shanghai Cooperation Organisation'', Winkler Verlag: Bochum. ISBN 978-3-89911-107-1
* Yom, Sean L. (2002). [http://www.asiaquarterly.com/content/view/129/5/ &quot;Power Politics in Central Asia: The Future of the Shanghai Cooperation Organisation&quot;]. ''Harvard Asia Quarterly'' '''6''' (4) 48–54.
* Stakelbeck, Frederick W., Jr. (August 8, 2005). [http://www.frontpagemag.com/Articles/Printable.asp?ID=19041 &quot;The Shanghai Cooperation Organisation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707232458/http://www.frontpagemag.com/Articles/Printable.asp?ID=19041 |date=2007-07-07 }}. ''FrontPageMagazine.com''.
* Navrozov, Lev. (February 17, 2006). [http://www.newsmax.com/scripts/printer_friendly.pl?s=pf&amp;page=http://www.newsmax.com/archives/articles/2006/2/16/170626.shtml &quot;The Sino-Russian 'Shanghai Cooperation Organisation'&quot;]. ''NewsMax.com''.
* Daly, John. (July 19, 2001). [http://www.janes.com/security/international_security/news/jtsm/jtsm010719_1_n.shtml &quot;'Shanghai Five' expands to combat Islamic radicals&quot;]. ''Jane's Information Group|Jane's Terrorism &amp; Security Monitor''.
* Colson, Charles. (August 5, 2003). [http://www.rferl.org/features/2003/08/05082003154708.asp &quot;Central Asia: Shanghai Cooperation Organisation Makes Military Debut&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060325114552/http://www.rferl.org/features/2003/08/05082003154708.asp |date=2006-03-25 }}. Radio Free Europe/Radio Liberty.
* Cohen, Dr. Ariel. (July 18, 2001). [http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/BG1459.cfm &quot;The Russia-China Friendship and Cooperation Treaty: A Strategic Shift in Eurasia?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307024438/http://www.heritage.org/research/russiaandeurasia/bg1459.cfm |date=2010-03-07 }}. The Heritage Foundation.
* Cohen, Dr. Ariel. (October 24, 2005). [http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/hl901.cfm &quot;Competition over Eurasia: Are the U.S. and Russia on a Collision Course?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302231849/http://www.heritage.org/Research/RussiaandEurasia/hl901.cfm |date=2010-03-02 }}. ''The Heritage Foundation''.
* John Keefer Douglas, Matthew B. Nelson, and Kevin Schwartz; [http://www.uscc.gov/researchpapers/2006/China_ME_FINAL.pdf “Fueling the Dragon’s Flame: How China’s Energy Demands Affect its Relationships in the Middle East.” ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212004708/http://www.uscc.gov/researchpapers/2006/China_ME_FINAL.pdf |date=2012-12-12 }}|162&amp;nbsp;KiB, United States-China Economic and Security Review Commission, October 2006.
* Baris Adibelli. [http://www.barisadibelli.com/ &quot;The Eurasia Strategy of China,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912224741/http://www.barisadibelli.com/ |date=2008-09-12 }} IQ Publishing House, İstanbul, 2007.
* Baris ADIBELLI, &quot; The Great Game in Eurasian Geopolitics,&quot; IQ Publishing House, İstanbul, 2008.
* Baris Adibelli, &quot;Turkey-China Relations since the Ottoman Period,&quot;IQ Publishing House, İstanbul,2007.
* Baris Adibelli, The Shanghai Cooperation Organisation Dream of Turkey, Cumhuriyet Strateji,İstanbul,  2007.
* Baris ADIBELLI, &quot;Greater Eurasia Project&quot;, IQ Publishing House, İstanbul,2006.

== Интернет шилтемелери ==
* http://www.sectsco.org/EN/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230055718/http://www.sectsco.org/EN/ |date=2011-12-30 }}</text>
      <sha1>5dg01w8wlsd2t5n06g4ps35x9ype0xl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фобург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55222</id>
    <revision>
      <id>648592</id>
      <parentid>601482</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>130</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Wappen_Vohburg_SVG.svg with [[File:DEU_Vohburg_a.d.Donau_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)).</comment>
      <origin>648592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="4xp1zjhlji36dm8fhsgd60zor70j1a2" xml:space="preserve">{{Infobox German location
|type              = Шаар
|name              = Фобург-ан-дер-Донау 
|image_coa            = DEU Vohburg a.d.Donau COA.svg
|lat_deg           = 48 |lat_min = 46
|lon_deg           = 11 |lon_min = 37
|image_plan = Vohburg an der Donau in PAF.svg
|state        = Бавария
|region  = Жогорку Бавария
|district         = Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм
|elevation              = 371
|area            = 45.19
|population         = 7669 
|Stand             = 2006-12-31
|postal_code               = 85088
|area_code           = 08457
|licence               = PAF
|Gemeindeschlüssel = 09 1 86 158
|divisions        = 12 [[Ortsteil]]e
|Adresse           = Ulrich-Steinberger-Platz 12&lt;br /&gt; 85088 Vohburg a.d. Donau
|website           = [http://www.vohburg.de/ www.vohburg.de]
|mayor     = Мартин Шмид
}}
'''Фобург''' же Фобург-ан-дер-Донау - [[Германия|Германиянын]] [[Бавария|Бавария Жериндеги] шаар. [[Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм(район)|Пфаффенхофен-ан-дер-Ильм районуна]] карайт.  [[Жогорку Бавария|Жогорку Бавария]] административдик округуна тиешелүү. Калкы — 7669  (2013-ж.). Аянты — 45.19 км2. 

[[Категория:Пфаффенхофен (район)]]
[[Категория:Бавария шаарлары]]</text>
      <sha1>4xp1zjhlji36dm8fhsgd60zor70j1a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56329</id>
    <revision>
      <id>648611</id>
      <parentid>639524</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 25 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134449" sha1="6r931lc0805ngi971dnpp4vsq1m4vdi" xml:space="preserve">{{Template:Телеканал
|Логотип = [[Файл:Ош өзбек театры.jpg|thumb|300px|Дареги: Ош шаары, Ленин көчөсү, 326 үй]]
|Аталышы = Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры ({{lang-uz|Бобур номли Ўш Давлат академик ўзбек мусиқали драма театри}})
|Өлкө = [[Файл:Kyrgyzstanch.png|{{{1|22px}}}|]] [[Кыргызстан]]
|Чөлкөмү = [[Файл:Kyrgyzstanch.png|{{{1|22px}}}|]] [[Кыргызстан]]&lt;br /&gt; [[Файл:Rotating earth (large).gif|{{{1|22px}}}|]] [[Жер]]
|тилдери = [[Өзбек тили|Өзбек]]
|Негизделген = 1914
|Каттоо тууралуу күбөлүгү = 
|Түптөгөндөр = [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] [[1914]] жылы, [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]]
|Кожоюн = [[Кыргыз Республикасы]] [[маданият]], маалымат  жана туризм [[Министрлик|министрлиги]]
|Президенти = Набижон Мамажонов
|Мурдагы аталыштары = Киров атындагы Ош өзбек музыкалуу драма театры
|Урааны = Ар дайым биринчи!
|Дареги = [[Файл:Kyrgyzstanch.png|{{{1|22px}}}|]] [[Кыргызстан]], [[Ош шаары]], [[Ленин]] көчөсү, 326 +9963222 5-57-85, 2-12-41, 4-94-36
|Ырасмый сайты = '''[http://teatrbabur.kg/index.php/ru// Театрдын ырасмий сайты]''' 
|lat_dir =N  |lat_deg =40.5331 |lat_min =  |lat_sec =
  |lon_dir =E  |lon_deg =72.7967 |lon_min =  |lon_sec = 
  |region        = KG
  |CoordScale    =2000
}}

'''Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры''' ({{lang-ru|Ошский Государственный академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура}}) [[Кыргызстан]]да эң байыркы, [[Борбордук Азия]]да экинчи байыркы профессионал театры болуп эсептелет жана [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан [[1914]] жылы негизделген.

== Тарыхы ==
[[1914]] жылы '''[[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]]''' жетекчилигинде [[Ош шаары]]нын [[Орус-тузем мектептери|орус-тузем мектеби]] мугалими [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]] менен бирге [[театр]]алдык кружок негизделген&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Спектакль &quot;Барсбек&quot; будет представлять Кыргызстан на международном фестивале в Турции |url=http://ru.sputnik.kg/culture/20160117/1021630041.html |accessdate=2016-03-19 |archivedate=2016-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310012811/http://ru.sputnik.kg/culture/20160117/1021630041.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ош старейший театр республики отметил своё 95-летие |url=http://www.knews.kg/culture/39275_osh_stareyshiy_teatr_respubliki_otmetil_svoe_95-letie/ |accessdate=2015-10-01 |archivedate=2015-10-01 |archiveurl=https://archive.today/20151001122051/http://www.knews.kg/culture/39275_osh_stareyshiy_teatr_respubliki_otmetil_svoe_95-letie/ }}&lt;/ref&gt;. 

[[1918]] жылы [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] жетекчилигинде [[Ош уезди]]нын башка агартуу ишмерлери жана мугалимдери Бекназар Назаров, Иброхим Мусабоев, Журахон Зайнобиддинов, Назирхан Камолов, Абдурашид Эшонхонов, А. Саидовдор менен бирге [[Түркстан]] фронти Реввоенсоветине караштуу [[концерт]] бригадасынын базасында [[Кыргызстан]]да биринчи жолу жергиликтүү мусулман элдерден түзүлгөн өз демилгеси менен иштөөчү театралдык кружок негизделген.
Театр труппасынын биринчи директору, көркөм жетекчиси жана башкы режиссёру [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] [[Борбордук Азия]]нын жана [[Кыргызстан]]дын театралдык кыймылдын биринчи негиздөөчүсү жана уюштуруучусу болгон&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Они стояли у истоков&lt;/small&gt; |url=http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm |accessdate=2015-02-03 |archivedate=2015-02-03 |archiveurl=https://archive.is/20150203020116/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm }}&lt;/ref&gt;. [[1919]] жылы кружок драма труппасы болуп калыптанды, ал труппага кийин Абдукодир Исхоков, Исроилжон Исмоилов, Жалил Собитовдор кошулду. Бул труппа [[Кыргызстан]] түштүгүндө театралдык көркөм өнөрун өнүктүрүүго гана эмес жана кесиптик музыкалык көркөм өнөрун өнүктүрүүго дагы кызмат кылды. Анткени труппанын репертуарында спектакль коюудан тышкары, көптөгөн [[концерт]]тик программалар коюлду. Ошондой эле спектаклдерди коштоогон элдик обондор үчүн музыкалык иштеп чыгуу жүргүзүлгөндүктан музыкант-профессионалдардын калыптанышы жолундо өзгөчө этабы болду.
Андан ары бул труппа Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театрынын түзүү үчүн негиз болуп калды&lt;ref&gt;[https://www.centrasia.org/person2.php?st=1386103932 &lt;small&gt;Центразия Персоны&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;. Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры [[Борбордук Азия]]да [[Ташкент]] шаарындагы Хамза атындагы өзбек улуттук академиялык драма театрынан ([[1913]]-[[27 февраль]] [[1914]] жылдары негизделген) кийинки экинчи байыркы профессионал театры болуп эсептелет&lt;ref&gt;[http://www.ozodlik.org/content/article/26717554.html &lt;small&gt;Ош театры өзунун 95 жылын майрамдады&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;.

Театр [[Ош уезди]]нын бардык райондорунда болуп, ал жерде спектаклдер коюп, көркөм өнөр жана [[маданият]] куралы менен Кыргызстандын түштүгүндө Совет бийлигин орнотуу үчүн күрөштү. Театр артисттери [[Ош шаары]]нын [[милиция]]сынын негиздөөчүсү жана биринчи башчысы жана Кыргызстан Улуттук коопсуздук комитетинин негиздөөчүсү жана [[Ош уезди]]нын ЧКнын биринчи башчысы [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]] менен бирге Кыргызстандын түштүгүндө Совет бийлигин орнотуу үчүн активдүү катышкан.

Театр труппасында [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан коюлган Маннон Уйгурдын &quot;[[Түркстан]]дык [[табып]]&quot; пьесасы өз убагында реакционерлердин кескин нааразылыгын келтирди. Ошол кезде труппа курамында аял актрисалар жок эле, анда аялдардын ролун Журахон Зайнобиддинов мыкты аткарган. 20-жылдар аягында сахнада биринчи жолу актриса аялдар көрүндү. Реакционерлер тарабынан таланттуу актрисалар Н. Юлдашева жана Р. Парпиевалар ырайымсыз  өлтүрүлгөн&lt;ref&gt;[http://www.open.kg/about-kyrgyzstan/art/theater/115-teatr-kyrgyzstana-v-20-80-godah.html &lt;small&gt;Театр Кыргызстана в 20-80 годах&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;.

[[Жарандык согуш]]тун убагында [[Ош шаары|Ошко]] чектеш болгон райондор  согуш майданына айланды. [[Ош шаары]]нын [[милиция]]сынын башчысы жана [[Ош уезди]]нын ЧКнын биринчи башчысы [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султановдун]] сунушу менен театралдык труппа бул фронттун катышуучусу жана [[РКП(б)|большевиктер партиясынын]] үгүтчүүсү болуп калды. Театралдык труппа [[Ош уезди]]нин бардык айылдарында, [[базар]]ларда, аянттарда жана эл көп чогулган башка жерлерде спектаклдер жана [[концерт]]терди коюп, Кыргызстандын көркөм өнөрун жана [[Маданият|маданиятын]] өнүктүрүүго зор салым кошкон. Көрүнүктүү [[революция]] ишмерлери [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]] жана [[Касымбеков Мырза Фазылбек|Фазылбек Касымбековдор]] театралдык труппанын жаш жамаатына бутга турууга жардам берди&lt;ref&gt;[http://newspaperarchive.com/uz/uzbekistan/toshkent/toshkent-sovet-uzbekistoni/1990/10-03/page-4 Teatr kutlug 60 yillik tuyini nishonladi]&lt;/ref&gt;.

[[Султанов, Балтакожо|Б. Султановдун]] кудасы Ош өзбек театрынын биринчи негиздөөчүсү, директору жана көркөм жетекчиси [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] мындай айтып жүргөн: [[Корбашы]] [[Мадаминбек]] [[Анжыян (шаар)|Андижан]]га жакын жерлерде талоончулук кылып, тургундарга  куралдуу кол салып жүрдү. [[Ош шаары]]нын [[милиция]]сынын башчысы жана [[Ош уезди]]нын ЧКнын башчысы [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]] жана Ош [[гарнизон]]у [[Анжыян (шаар)|Андижан]] аскердик [[гарнизон]]ун [[курал-жарак]] менен камсыз кылуу үчүн жардам берүүнү каалады. Бирок, ал жакка куралды кандай жеткирүүгө болот? Бул көйгөйдү театр артисттери чечти. Арабаны жасалгалашты, анга [[курал-жарак]]ты жайып коюшту, үстүнөн төшөктөр коюшту. Артист [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] грим сыйпоолоп жана чоң &quot;ишан&quot;-диний үгүттөөчү болду. Дагы эки актёр анын &quot;муридтери&quot;-шакирттери болуп калды. Өзүнө жакын мусулмандардын ыйык [[Куран]] китебин коюшту, аны окуп жолго түштү. Араба Ходжаабадга жакындап барганда ок атылганы угулду. Арабаны ондогон [[басмачы]]лар курчооду. Ошондо арабакеч [[басмачы]]ларга бармагы менен &quot;жымжырт&quot; деп белгисин көрсөттү жана парданы тартып койду. [[Басмачы]]лар &quot;ишан&quot; жана анын &quot;шакиртерин&quot; көрүүштү жана жүгүнүүштү. Андан кийин аларды [[Анжыян (шаар)|Андижан]]га чейин урмат менен жеткиришти. [[Курал-жарак]] менен камсыз кылуу үчүн труппанын мындай &quot;постановкалары&quot; бир нече жолу кайталанды.

[[Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети (ЭКС)|Кыргыз АССР эл комиссарлары Кеңешинин]] [[1929]] жылдагы [[Акты (документ)|токтомуна]] ылайык театр өз ишин кесипкөй негизде баштаган. Ошол убакыттан баштап театр сахнасында көйгөйлүү маселелерди чагылдырган чоң пьесалар жана чыгармалар коюлган. Сахнада [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан коюлган Камил Яшин жана Музаффар Мухамедовдун &quot;Гулсара&quot; музыкалуу драмасы чоң окуялардын бири болуп калды. [[1929]]-[[1931]]-жылдары театрда [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан К. Яшиндын &quot;Лолахон&quot;, &quot;Ажи-ажи&quot; пьесалары коюлду. Бул чыгармалар идеялык душмандардын кара ойлорун ачып берди. &quot;Лолахон&quot; спектакли [[Араван]], [[Өзгөн району|Өзгөн]], [[Кара-Суу району|Кара-Суу]], Ходжаабад эмгекчилерин арасында көп жолу коюлуп жатты. Театр кызматкерлерине карата реакциялык элементтер бир катар кол салууларды уюштуруштуу. Театр артисттери [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимовду]], [[Моминова, Разияхан|Розияхон Муминованы]], Тожихон Хасанованы, [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмоновду]] кармап алуу жана көздөрүн чукуу үчүн жалдангычтар даярдалган эле. [[Артист]]тердин коопсуздугун камсыз кылуу үчүн аларга куралдуу сакчылар коюлган эле.

[[Файл:Султанов Балтыходжа.jpg|thumb|left|200px|&lt;small&gt;[[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]]&lt;/small&gt;]]
[[Файл:Журахон Зайнобиддинов.jpg|thumb|right|350px|&lt;small&gt;[[:ru:Зайнобиддинов, Журахон|Журахон Зайнобиддинов]], элге билим берүү бөлүмүнүн башчысы кесиптик уюмдар кызматкерлерин биринчи съезд катышуучуларын арасында. Сүрөт 1920 ж.&lt;/small&gt;]]
Уюштуруу кыйынчылыктарга карабастан, Театр өзүнүн репертуарын жаңы идеялык жана чоң көркөм чыгармалардын эсебинен кеңейтти. Театрга бул учун [[СССР]]дин эл артисти Рахим Пирмухамедов, [[Өзбекстан]]дын эл артисттери Хикмат Латипов жана Кудрат Ходжаевдер чоң практикалык жардам көрсөтүштү. Ош театрынын сахнасында [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан &quot;Эки коммунист&quot;, &quot;Достор&quot;, &quot;[[Алишер Навои]]&quot; жана башка чыгармалар коюлду.

[[1934]] жылы театр жамааты [[Ленинград]], [[Москва]], [[Ташкент]] шаарларында биринчи гастролдорундо катышты. [[1934]] жылдын августунда театралдык жамааттын курамында 70 адам [[Ленинград]] шаарына гастролдорго барды. Театр репертуары &quot;Фархад менен Ширин&quot;, &quot;Лейла менен Маджнун&quot; жана башка өзбек пьесалары тузду. [[Ленинград]]дын искусство сүйүүчүлөрү театр чыгыштарын жакшы кабыл алышты. Ошондуктан узак эмеске пландаштырылган бул гастролдор дээрлик бир айга созулду. Театрдын жамааты чыгармачыл жолугушууларды ишканаларда, окуу жайларында, укмуштуу [[«Аврора» (крейсер)|&quot;Аврора&quot; крейсерда]] жүргүздү.

Бардыгы болуп 22 [[концерт]] коюшту. Гастроль аягында артисттерди [[Ленинград]] партия обкомунун биринчи катчысы Сергей Миронович Киров кабыл алды. Ал белгилегендей, коюлган спектаклдер жана концерттер ленинграддыктарга чоң таасир кылды жана алардын эсинде калат. Жолугушууга [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]], А. Насриддинов, Кадыржан Хамидов, З. Умаров, Гуламжан Исраилов, Б. Махмудов, Тожихон Хасанова, [[Маидова, Лайлихан|Лайлихон Моидова]], Р. Ахмедов, Б. Ортиков, И. Худайбердиев, Зиямиддин Шакиров, Лутфулло Ходжаев, Р. Мухаммаджанов, Ж. Юсупжанов, Ж. Мухаммаджанова, Д. Каюмов, П. Салиев жана башкалар катышкан. Жолугушуунун аягында алар С.М. Киров менен сүрөткө түшүүштү. С.М. Киров өлгөндөн кийин [[1937]] жылы драма театрге С.М. Кировдун аты коюлду.

[[1934]] жылы [[Ташкент]]те пахтакер алдыңкылардын чогулушу өткөрүлгөн. [[Өзбек ССР]] [[Борбордук аткаруу комитети]] президиумдун төрагасы [[Ахунбабаев Юлдаш|Юлдаш Ахунбабаевдун]] чакыруусу боюнча театрдын жамааты слёт катышуучуларына [[концерт]] коюу үчүн [[Ташкент]]ке барды. Слёт катышуучулары обончу [[Тарак, Абдулла Файзулла|Абдулла тарок Файзуллаевдун]], артисттер [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]]дун, [[Моминова, Разияхан|Р. Муминованын]], Т. Хасанованын, [[Маидова, Лайлихан|Л. Моидованын]], К. Хамидовдун, Ж. Исраиловдун чыгыштарын кулак тундурган кол чабуулар менен кабыл алды. [[1934]] жылы театр [[Москва]] гастролдорунда эле катышкан. 26 май-4 июнь [[1939]] жылы [[Москва]]да кыргыз искусствосунун I декадасында катышкан жана чыгармачылык топ катышуучулары [[Калинин, Михаил Иванович|М.И. Калинин]] менен жолукту&lt;ref&gt;[http://portalus.ru/modules/biographies/rus_readme.php?subaction=showfull&amp;id=1422800665&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp; Биографии знаменитостей]&lt;/ref&gt;.

[[1939]] жана [[1940]] жылдары [[Бишкек (шаар)|Фрунзе шаарында]] гастролдордо катышкан. [[1939]] жылы театрдын жетекчи артисттери [[Моминова, Разияхан|Розияхан Муминова]] жана [[Тарак, Абдулла Файзулла|Абдулла тарок Файзуллаев]] [[Кыргызстан]]да биринчи болуп Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти наамын алышкан&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кыргыздын Гиннес китеби 94 бет |url=http://studydoc.ru/doc/247002/tekst-tolugu-menen-word-formatynda-k%D3%A9ch%D2%AFr%D2%AFls%D2%AFn |accessdate=2016-09-11 |archivedate=2018-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014203441/http://studydoc.ru/doc/247002/tekst-tolugu-menen-word-formatynda-k%D3%A9ch%D2%AFr%D2%AFls%D2%AFn }}&lt;/ref&gt;.

[[Улуу Ата-Мекендик согуш]]тун башынан бери театрдын көптөгөн артисттери өз ыктыяры менен согушке барды. Согушта [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] оор жараат алгандан кийин, [[Ош шаары]]на жиберилди. [[1942]] жылы ал театрдын көркөм жетекчиси болуп дайындалды жана театрды [[1949]] жылга чейин жетектеген.

[[Улуу Ата Мекендик согуш]] мезгилинде Ош театрынын [[артист]]тери фронттордо болуп жана жоокерлерге мекенчилдик спектаклдер койду. [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]], Б. Хасанова, Э. Бутаева, М. Атабаев жоокерлерди эрдикке чакырды. Бул жылдары сахнада [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] тарабынан Камил Яшиндын &quot;Бороон&quot;, &quot;Оккупанттерге өлүм!&quot;, Сабир Абдулланын &quot;Курбан Умаров&quot;, Уйгундын &quot;Жашоо ыры&quot;, Билль-Белоцерковскийдын &quot;Чек арачылар&quot; , [[Корнейчук Александр Евдокимович|Корнейчуктун]] &quot;Фронт&quot; чыгармалары коюлду. Театралдык жамаат эмгекчилердин массасын аскердик-патриоттуулук духунда тарбиялоого чоң салымын кошкон. Театралдык жамааттын чыгармачылык потенциалын ачып берүү үчүн сахнага [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] тарабынан коюлган Хамзанын &quot;Бай жана батрак&quot;, &quot;Майсаранын жоруктары&quot;, К. Тренёвдун &quot;Любовь Яровая&quot; [[Шиллер Иоган Кристоф Фридрих|Шиллердын]] &quot;Алдоо жана сүйүү&quot;, С. Абдулланын &quot;Тахир менен Зухра&quot;, М. Ордубадинын &quot;5 сомдук келин&quot;, Хуршиддын &quot;Фархад менен Ширин&quot;, К. Яшиндын &quot;Гулсара&quot;, Уйгундын &quot;Жаз&quot;, &quot;Алтынкуль&quot; чыгармалары чоң ролду ойноду&lt;ref&gt;[https://www.centrasia.org/person2.php?st=1386185035 Центразия Персоны]&lt;/ref&gt;.

Театралдык жамааттын жана театрдын жетектөөчү актёру [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмоновдун]] чыгармачылык көтөрүүда Ош театрынын сахнасында коюлган  [[Чыңгыз Айтматов|Ч. Айтматовдун]] &quot;[[Саманчынын жолу (роман)|Саманчынын жолу]]&quot;, К. Яшин жана М. Мухамедовдун &quot;Дилором&quot;, [[Шекспир]]дын &quot;Отелло&quot; чыгармалары чоң ролду ойноду. Кийинки жылдары Журахон Рахмонов [[Рашидов Шараф Рашидович|Шараф Рашидовдун]] &quot;Кубаттуу толкун&quot; , К. Тренёвдун &quot;Любовь Яровая&quot;, &quot;Кизил галстук&quot;, [[Шиллер Иоган Кристоф Фридрих|Шиллер]]дын &quot;Алдоо жана сүйүү&quot;, [[Гольдони Карло|К. Гольдони]]нын &quot;Эки мырзага малай&quot;, [[Островский, Александр Николаевич|Александр Островскийдын]] &quot;Добул&quot;, [[Байтемиров, Насирдин|Насриддин Байтемировдун]] «[[Салиева Уркуя|Уркуя]]», &quot;Той алдында дүрбөлөн&quot;, &quot;Сүйүү, жаз жана шайтан&quot; чыгармаларында роль ойногон.

14-25 октябрь [[1958]] жылы Ош өзбек драма театрынын жамааты [[Москва]]да кыргыз искусствосу жана адабиятынын экинчи декадасында катышкан. [[1961]] жылы 20 февралында [[Кыргызстан театр ишмерлер союзу|Кыргызстан театралдык коомунун]] I съездинде катышкан. [[1967]] жылы Ош өзбек драма театры [[Тажик ССР]]да гастрольда болчу. Гастролдор чоң ийгилик менен өтүү, жамаат [[Тажик ССР]] [[маданият]] [[Министрлик|министрлигинин]] [[Грамота (сыйбарак)|ардак грамотасы]] менен сыйланды жана театрдын жетектөөчү артисти [[Дилдорбек Рахмонов]]дун ойногон ролдору жогору бааланды. 11-17 июль [[1967]] жылы [[Москва]]да [[Кыргызстан]]дын [[маданият]] жана [[искусство]] күндөрүндө катышкан. 4-14 сентябрь [[1969]] жылы [[Өзбек ССР]]да кыргыз адабияты жана искусство декадасында катышкан. 2-10 апрель [[1970]] жылы В.И. [[Ленин]] 100 жылдыгына арналган [[СССР]] элдеринин [[искусство]] майрамында катышкан&lt;ref&gt;[http://www.onteatr.ru/aktery/rakhmonov-zhurakhon-rakhmonberdievich &lt;small&gt;Cоветские актеры кино и театра мужчины&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;.

Театрдын жетектөөчү актёру [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]] [[кыргыз тили]]н мыкты билгени учун, ал [[Султан Ибраимов|С. Ибраимов]] атындагы [[Ош кыргыз академиялык драма театры]] (24 ноябрь [[1972]] жылы уюшулган, [[1974]] жылы курулган) ачылганга чейин кыргыз улуттук жазуучулардын классикалык жана заманбап чыгармаларын пропагандалады жана театр сахнасында коюуда активдүү катышкан. Ал кыргыз авторлорунун чыгармаларын аткарууда ролдорду нукура [[кыргыз тили]]нде ойноду. [[1957]] жылы ал [[Кыргыз ССР]]ынын [[маданият]] [[Министрлик|министрлигинин]] [[Грамота (сыйбарак)|ардак грамотасы]] менен, ал эми [[1976]] жылы IX [[Беш жылдык пландар|беш жылдык]] ударниги медалы менен сыйланган. [[Ташкент]]те гастролдор бүткөндөн кийин [[маданият]] жана [[искусство]] пропагандалоо жана өнүктүрүү учун кошкон зор салымы үчүн [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]] [[Өзбек ССР]] Жогорку Совети [[Президиум]]унун 5 июль [[1974]] жылдагы №164 [[Жарлык|Жарлыгы]] менен [[Өзбекстан]] эмгек сиңирген [[артист]]и ([[медаль]] № 877) ардак наам менен сыйланды&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Актёрская династия&lt;/small&gt; |url=http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm |accessdate=2015-02-03 |archivedate=2015-02-03 |archiveurl=https://archive.today/20150203020052/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm }}&lt;/ref&gt;. [[Кыргызстан]] [[тарых]]ында эки [[артист]] гана бул ардактуу наам менен сыйланышкан.

С.М. Киров атындагы Ош театры [[1992]] жылы Бабур атындагы өзбек музыкалуу-драма театры болуп атын өзгөрттү.

[[2004]] жылы Бабур атындагы Ош өзбек музыкалуу-драма театрына «[[Академиялык тeaтp|Академиялык]]» деген статус берилди&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/39812?cl=ky-kg &lt;small&gt;Кыргызстан Президентинин Жарлыгы №354 от 14.10.2004 жыл&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;.

[[2006]] жылы [[Кыргыз Республикасы]]нын [[маданият]] жана маалымат [[Министрлик|министрлигинин]] чечими менен театрга &quot;Мамлекеттик театр&quot; макамы берилди.

29 ноябрь [[2014]] жылы [[Борбордук Азия]]ны байыркы театрынын 95 жылдык юбилейине арналган театрализациялашкан [[концерт]] коюлду. Каржы маселеси чечилбегендигине байланыштуу [[2018]] жылы театр өзүнүн кылымдык юбилейин белгилөө тоюн өткөрө алган эмес&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Театру Бабура скоро 100 лет&lt;/small&gt; |url=http://www.nlkg.kg/ru/projects/little-kirghizstan/teatru-babura-skoro-100-let |accessdate=2016-01-08 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.ph/20180303110207/http://www.nlkg.kg/ru/projects/little-kirghizstan/teatru-babura-skoro-100-let }}&lt;/ref&gt;.

[[Өзбекстан|Өзбекстандын]] [[Өкмөт|өкмөтү]] театрдын имаратын реконструкциялоого 7 миллион доллар бөлгөн.&lt;ref&gt;[https://24.kg/vlast/252793_remont_oshskogo_teatra_soglashenie_suzbekistanom_ratifitsiruyut_sopozdaniem/ Ремонт Ошского театра, соглашение с Узбекистаном ратифицируют с опозданием]&lt;/ref&gt; 2023 жылы театрдын 105 жылдыгын жаңы имаратта өткөрүү пландалууда.

== [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]дан көчурмө ==
'''Бабур атындагы Ош Мамлекеттик академик өзбек музыкалуу драма театры''' алгач ([[1919]]-жылдан) өз демилгелүү драма ийрими болуп, [[1932]]-ж. профессионал музыкалуу драма театры катары Ош шаарында уюшулган. Театр [[1934]]–[[1992]]-ж. С.М. Кировдун ысмын алып жүргөн, [[1992]]-жылдан [[Бабур Захиреддин Мухаммад|Бабур]]дун атында. Театр концерт программасы менен бирге драма жана музыкалуу драма спектаклдерин коёт. [[1934]]-ж. концерттик программа менен [[Москва]], [[Ленинград]] шаарында гастролдо болгон. Койгон белгилүү спектаклдери: К. Яшен, «Эки коммунист» ([[1933]]); Г. Зафари, «Халима» ([[1933]]); К. Гоцци, «Турандот каныша», Н. Гоголь «Текшерүүчү» ([[1934]]); Ж. Турусбеков, «Ажал ордуна» ([[1936]]); Хамза, «Бай жана батрак» ([[1939]]), «Майсаранын жоруктары» ([[1941]]); И. Акрамов, «Адолат» ([[1950]], [[1975]]); Г. Гулам, «Ташбалта ашык» ([[1960]], [[1974]]); К. Маликов, «Бийик жерде» ([[1960]]); К. Жантөшев, «Тоо бүркүтү» ([[1965]]), Ч. Айтматов, «Саманчынын жолу» ([[1966]]); А. Рахмат, «Абдулла Набиев» ([[1967]]); [[Рашидов Шараф Рашидович|Ш. Рашидов]], «Кубаттуу толкун» ([[1969]]); А. Абдугафуров, «Ач көздүк» ([[1972]]); Т. Абдумомунов, «Ашырбай» ([[1974]]); Н. Байтемиров, «Уркуя» ([[1977]]) ж. б. Алгачкы артисттери: [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]], Бекназар Назаров, [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]], [[Тарак, Абдулла Файзулла|Абдулла тарок Файзуллаев]], [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]], [[Моминова, Разияхан|Разия Муминова]], [[Маидова, Лайлихан|Лайлихан Маидова]] ж. б. Режиссёрлору: Ф.А. Литвинская, С. Юлдашев, Э. Мурадов, С. Умаров, сүрөтчүсү Т. Сафаров, дирижёру Т. Арифхожаев. Театрда Кыргыз ССР эл артисти [[Салиева, Турсунхан|Турсунхон Солиева]], Кыргыз ССР эмгек сиңирген артисттери [[Рахмонов Журахон|Ж. Рахмонов]], Х. Хасанов, Т. Урунова ж. б. иштеген. 

[[2004]] жылы Бабур атындагы Ош областтык өзбек музыкалуу-драма театрына «академиялык» деген статус берилди&lt;ref&gt;[http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/39812?cl=ky-kg &lt;small&gt;Кыргызстан Президентинин Жарлыгы №354 от 14.10.2004 жыл&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;.

== Театр артисттерин эскерүү ==
[[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары]]нын чечимдери менен [[Ош облусу]]нун көчөлөрүнүн театрдын артисттерин ысымдарын ыйгаруу аркылуу бекемделген.
* Театр негиздөөчүсү [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] урматына [[Ош облусу]], [[Кара-Суу району]]нун, [[Кызыл-Кыштак, Кара-Суу району|Кызыл-Кыштак айылынын]] Беш-Капа участкасы жаңы конуштарын үч көчөсү анын ысмы менен аталган.&lt;ref&gt;[https://ru.wikinews.org/wiki/Увековечена_память_выдающегося_деятеля_культуры_Кыргызстана_Уринбоя_Рахмонова Увековечена память выдающегося деятеля культуры Кыргызстана Уринбоя Рахмонова]&lt;/ref&gt;
* Театр негиздөөчүлөрүнөн бири Журахон Зайнобиддинов урматына [[Ош шаары]]нын борбордук көчөлөрүнүн бири анын ысмы менен аталып, бирок 2013-жылы ал көчөгө башка адамдын аты коюлган.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Улица Зайнабидинова переименована |url=https://paruskg.info/glavnaya/77085-77085.html |access-date=2019-12-27 |archive-date=2019-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227180208/https://paruskg.info/glavnaya/77085-77085.html |dead-url=yes |accessdate=2019-12-27 |archivedate=2019-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227180208/https://paruskg.info/glavnaya/77085-77085.html }}&lt;/ref&gt; 
* [[Кыргыз Республикасынын эл артисти|Кыргызстан эл артисттери]] [[Моминова, Разияхан|Розияхон Муминова]], [[Нематов, Нематжан|Нематжон Нематов]] жана [[Маидова, Лайлихан|Лайлихон Моидова]] урматына [[Ош шаары]]нда көчөлөрү алардын аттары коюлган.
* 1977 жылы Ош шаардык аткаруу комитетинин төрагасы жана Ош облустук маданият башкармалагы Республиканын эмгек сиңирген артисти [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]] өлгөндөн кийин анын урматына [[Ош шаары]]нын Алебастрова көчөсүнө атын берүү демилгеси менен чыгышкан.

== Театрдын негиздөөчүлөрү ==
# [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] ([[1914]] жылдан)
# [[Султанов, Балтакожо|Балтыходжа Султанов]]
# Бекназар Назаров
# Иброхим Мусабоев
# [[:ru:Зайнобиддинов, Журахон|Журахон Зайнобиддинов]]
# [[:ru:Камолов, Назирхон|Назирхон Камолов]]&lt;ref&gt;[https://mytashkent.uz/2016/10/26/istoriya-diktorov-televideniya/ Назирхон Камолов]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Ўзбекистон радиосининг биринчи диктори Назирхон Камолов&lt;/small&gt; |url=http://fikr.uz/blog/Milliy_goya_va_mafkura_ilmiy-amaliy_markazi/radioning-udratli-ovozi.html |accessdate=2018-09-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180303105655/http://fikr.uz/blog/Milliy_goya_va_mafkura_ilmiy-amaliy_markazi/radioning-udratli-ovozi.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Дастлабки эшиттиришлар |url=https://uzhurriyat.uz/2017/02/15/ovoz-qudrati/ |accessdate=2019-12-27 |archivedate=2019-12-27 |archiveurl=https://archive.today/20191227172655/https://uzhurriyat.uz/2017/02/15/ovoz-qudrati/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Радиодаги ўзбек бўлимининг дастлабки мудири ва сухандони Назирхон Камолов&lt;/small&gt; |url=http://birsafda.uz/index.php/ilm-izlanish-tad-i-od/332-ezhzhzhzhzhzhzhzhzhzhzhzh |accessdate=2018-03-02 |archivedate=2018-03-02 |archiveurl=https://archive.today/20180302164334/http://birsafda.uz/index.php/ilm-izlanish-tad-i-od/332-ezhzhzhzhzhzhzhzhzhzhzhzh }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ўзбек журналистикаси тарихидан |url=http://qashqadaryogz.uz/read/zbek-zhurnalistikasi-tarikhidan |accessdate=2019-12-27 |archivedate=2019-12-27 |archiveurl=https://archive.today/20191227173332/http://qashqadaryogz.uz/read/zbek-zhurnalistikasi-tarikhidan }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=История дикторов телевидения |url=https://mytashkent.uz/2016/10/26/istoriya-diktorov-televideniya/ |accessdate=2019-12-27 |archivedate=2019-12-27 |archiveurl=https://archive.today/20191227173202/https://mytashkent.uz/2016/10/26/istoriya-diktorov-televideniya/ }}&lt;/ref&gt;
# Абдурашид Эшонхонов&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Рашид Эшанханов&lt;/small&gt; |url=http://www.foto.kg/istoricheskaya-spravka/3659-istoriya-rossiyskogo-obrazovaniya-v-oshe.html |accessdate=2018-03-02 |archivedate=2018-03-02 |archiveurl=https://archive.today/20180302155352/http://www.foto.kg/istoricheskaya-spravka/3659-istoriya-rossiyskogo-obrazovaniya-v-oshe.html }}&lt;/ref&gt;
# А. Саидов
# [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] ([[1927]] жылдан)
# [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]]

== [[Театр]] [[артист]]тери ==
=== [[Кыргыз Республикасынын эл артисти|Кыргызстан эл артисттери]] ===
# [[Тарак, Абдулла Файзулла|Абдулла тарок Файзуллаев]] ([[1940]] жыл)&lt;ref&gt;[https://24.kg/obschestvo/72841_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ &lt;small&gt;Сегодня в Бишкеке. Информационная карта&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;&quot;Ўзбекистонда ижтимоий фанлар&quot; 59 бет, Абдулла тароқ Файзуллаев&lt;/small&gt; |url=http://n.ziyouz.com/books/jurnallar/uzbekistonda_ijtimoiy_fanlar/O%27zbekistonda%20ijtimoiy%20fanlar_1984-01.pdf |accessdate=2018-09-03 |archivedate=2021-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122235534/https://n.ziyouz.com/books/jurnallar/uzbekistonda_ijtimoiy_fanlar/O%27zbekistonda%20ijtimoiy%20fanlar_1984-01.pdf }}&lt;/ref&gt;
# [[Моминова, Разияхан|Розияхон Муминова]] ([[1940]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Розияхон Муминова&lt;/small&gt; |url=http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/w/sov/370323/bio/?noflex=1 |accessdate=2018-03-02 |archivedate=2018-03-02 |archiveurl=https://archive.today/20180302175249/http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/w/sov/370323/bio/?noflex=1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.foto.kg/galereya/3092-istoricheskie-lichnosti-roziyahon-muminova.html &lt;small&gt;Розияхон Муминова&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://istoriya-teatra.ru/theatre/item/f00/s06/e0006847/index.shtml &lt;small&gt;Муминова Розияхон&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Тожихон Хасанова ([[1940]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Тожихон Хасанова&lt;/small&gt; |url=http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/370322/bio/?noflex=1 |accessdate=2018-03-02 |archivedate=2018-03-02 |archiveurl=https://archive.today/20180302175054/http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/sov/370322/bio/?noflex=1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Театральная Энциклопедия стр.309&lt;/small&gt; |url=http://lib.co.ua/encyclopedia/unknown/teatralnajaenciklopedija.p309.jsp |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303062111/http://lib.co.ua/encyclopedia/unknown/teatralnajaenciklopedija.p309.jsp }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://newspaperarchive.com/toshkent-qizil-uzbekistoni-feb-24-1960-p-4/ &lt;small&gt;Газета &quot;Кизил Узбекистон&quot; №46 24.02.1960 г.&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# [[Маидова, Лайлихан|Лайлихон Моидова]] ([[1953]] жыл)&lt;ref&gt;[https://newspaperarchive.com/frunze-sovetnik-kyrgyzstan-dec-05-1966-p-4/ &lt;small&gt;Газета &quot;Советтик Киргизстан&quot; №279 5.12.1966 г.&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Лайлихон Моидова&lt;/small&gt; |url=http://tyup.net/page/maidova-lajlihan |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303074205/http://tyup.net/page/maidova-lajlihan }}&lt;/ref&gt;
# [[Салиева, Турсунхан|Турсунхон Солиева]] ([[1974]] жыл)&lt;ref&gt;[https://newspaperarchive.com/frunze-sovetnik-kyrgyzstan-may-07-1982-p-4/ &lt;small&gt;Газета &quot;Советтик Киргизстан&quot; №108 7.05.1982 г. стр.4&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Коллектив театра имени Бабура предлагает назвать три улицы Оша именами своих артистов&lt;/small&gt; |url=http://www.turmush.kg/ru/news:18199 |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303075809/http://www.turmush.kg/ru/news:18199 }}&lt;/ref&gt;
# [[Нематов, Нематжан|Нематжон Нематов]] ([[1979]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Нематжон Нематов&lt;/small&gt; |url=http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/283806/bio/?noflex=1 |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303081918/http://m.kino-teatr.ru/teatr/acter/m/sov/283806/bio/?noflex=1 }}&lt;/ref&gt;
# [[Бадинов Толибжон|Толибжон Бадинов]] ([[1988]] жыл)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=s_kaMf8XkUA &lt;small&gt;Толибжон Бадинов&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=NuL0EaNGses &lt;small&gt;Толибжон Бадинов&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# [[Шабданова, Айтажи|Ойтожихон Шобдонова]] ([[1988]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;В Ошском узбекском драмтеатре состоится спектакль &quot;Слёзы Алайской царицы&quot; с участием Народной артистки КР А. Шабдановой&lt;/small&gt; |url=http://www.turmush.kg/ru/news:30277 |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303083805/http://www.turmush.kg/ru/news:30277 }}&lt;/ref&gt;
# Шавкат Дадажонов ([[1999]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Ўзбек саҳнасида &quot;Манаснинг ўғли Семетей&quot;&lt;/small&gt; |url=https://www.ozodlik.org/a/25408003.html |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303084344/https://www.ozodlik.org/a/25408003.html }}&lt;/ref&gt;
# Абдурасулжон (Расул) Ураимжонов (31 октябрь [[2011]]) жыл&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Кыргыз Республикасынын Указы №273 31 октябрь 2011 жыл&lt;/small&gt; |url=http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/61146?ckwds |accessdate=2015-12-11 |archivedate=2015-12-11 |archiveurl=https://archive.today/20151211170007/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ru-ru/61146?ckwds }}&lt;/ref&gt;
=== [[Өзбекстан]] эл [[артист]]тери ===
# Абдулла тарок Файзуллаев ([[1943]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Национальная Энциклопедия Узбекистана, (буква А, стр.23) Абдулла ҳофиз Файзуллаев&lt;/small&gt; |url=http://buxorolib.uz/wp-content/uploads/2017/03/Ozbekiston-Milliy-Ensiklopediyasi-A-harfi.pdf |access-date=2018-08-28 |archive-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920202753/http://buxorolib.uz/wp-content/uploads/2017/03/Ozbekiston-Milliy-Ensiklopediyasi-A-harfi.pdf |dead-url=yes |accessdate=2018-08-28 |archivedate=2018-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920202753/http://buxorolib.uz/wp-content/uploads/2017/03/Ozbekiston-Milliy-Ensiklopediyasi-A-harfi.pdf }}&lt;/ref&gt;
# [[:uz:Kifoyat Muslimova|Кифоят Муслимова]]&lt;ref&gt;[http://istoriya-teatra.ru/theatre/item/f00/s06/e0006876/index.shtml Кифоят Муслимова]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кифоят Муслимова |url=http://www.samteatr.uz/ru/actors/view/%D0%9A%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%8F%D1%82+%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 |access-date=2021-08-11 |archive-date=2021-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117223636/http://www.samteatr.uz/ru/actors/view/%D0%9A%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%8F%D1%82+%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 |dead-url=yes |accessdate=2021-08-11 |archivedate=2021-01-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117223636/http://www.samteatr.uz/ru/actors/view/%D0%9A%D0%B8%D1%84%D0%BE%D1%8F%D1%82+%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Кифоят Муслимова |url=https://qomus.info/encyclopedia/cat-m/muslimova-uz/ |accessdate=2019-12-26 |archivedate=2019-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191226150328/https://qomus.info/encyclopedia/cat-m/muslimova-uz/ }}&lt;/ref&gt;
# [https://web.archive.org/web/20180508090032/http://www.fdculture.com/erkinoy_hatamova Ёркиной Хотамова]

=== [[Өзбекстан]] эмгек сиңирген [[артист]]тери ===
# [[Рахмонов Журахон|Журахон Рахмонов]] (5 июль [[1974]] жыл)
# Шавкат Дадажонов (5 июль [[1974]] жыл)

=== [[Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген артисти|Кыргызстан эмгек сиңирген артисттери]] ===
# Саримсок Каримов
# Тупахон Нурбоева
# Шаробиддин Тухтасинов
# Хошимжон Хасанов
# Кодиржон Хамидов
# Ганижон Бутаев
# Бозорбой Юлдашев
# Мавлонжон Курбонов
# Ёркиной Хотамова ([[1967]] жыл)
# Минура Расулжонова
# Мастурахон Усмонова
# Жамила Бутабоева ([[1988]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Жамила Бўтабоева |url=http://old.yntymak.kg/index.php/tv/munavvar-kun/item/19480-umrini-90-foizini-san-atga-ba-ishlagan-ajol |access-date=2018-09-03 |archive-date=2018-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830174117/http://old.yntymak.kg/index.php/tv/munavvar-kun/item/19480-umrini-90-foizini-san-atga-ba-ishlagan-ajol |dead-url=yes |accessdate=2018-09-03 |archivedate=2018-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180830174117/http://old.yntymak.kg/index.php/tv/munavvar-kun/item/19480-umrini-90-foizini-san-atga-ba-ishlagan-ajol }}&lt;/ref&gt;
# Рисолатхон Урунова
# Нигорой Расулжонова ([[1990]] жыл)
# Умаржон Мамиров ([[1990]] жыл)
# Режаббой Тожибоев ([[1990]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;В конце сентября в Ошском театре имени Бабура пройдет премьера нового спектакля&quot;&lt;/small&gt; |url=https://www.turmush.kg/ru/news:76614 |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303103523/https://www.turmush.kg/ru/news:76614 }}&lt;/ref&gt;
# Махмуджон Рахматов ([[1990]] жыл)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;«Ричард III» — жажда власти не будет безнаказанной&quot;&lt;/small&gt; |url=http://vlast.kg/art/richard-iii-zhazhda-vlasti-ne-budet-beznakazannoj/ |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303102946/http://vlast.kg/art/richard-iii-zhazhda-vlasti-ne-budet-beznakazannoj/ }}&lt;/ref&gt;
# Матлюба Мавлонова ([[1995]] жыл)
# Зиёйдин Жалолов ([[1999]] жыл)
# Мавлюда Абдужабборова ([[2001]] жыл)
# Хамидулло Матхоликов ([[2003]] жыл)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=e8q1pV48w64 &lt;small&gt;Песни Х. Матхоликова&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=cR2GYzHwn6Y &lt;small&gt;Песни Х. Матхоликова&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Дилором Соипова ([[2004]] жыл)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=c9cj1SHXb1o &lt;small&gt;Песни Д. Соиповой&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=2vx2LY3mCNk &lt;small&gt;Песни Д. Соиповой&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Алла Аскарова&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;В Оше пройдет премьера спектакля «Бунт невест»&lt;/small&gt; |url=http://www.turmush.kg/ru/news:43072 |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303104717/http://www.turmush.kg/ru/news:43072 }}&lt;/ref&gt;
# Самида Холматова ([[2008]] жыл)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=816MU9YKMpw &lt;small&gt;Мунаввар кун Самида Холматова &lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt; 
# Хаётхон Мадрахимова (29.08.[[2019]] yil)&lt;ref&gt;[http://agro.kg/ru/news/22191/ &lt;small&gt;Фамилии. Кого наградил президент Жээнбеков?&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;

=== [[Кыргыз ССРнин маданиятка эмгек сиңирген кызматкери|Кыргызстан маданиятка эмгек сиңирген ишмерлери]] ===
# Таврис Мутыкович Сафаров
# Фаина Анатольевна Литвинская&lt;ref&gt;[https://search.rsl.ru/ru/record/01001379227 &lt;small&gt;Ф.А. Литвинская - Записки режиссёра: Театры и актёры&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Салохиддин Умаров ([[1990]])
# Зокиржон Шокиров ([[1990]])&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=A8ofzBNoqKw &lt;small&gt;Зокиржон Шокиров&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# [https://uz.wikipedia.org/wiki/Mugʻanniy_(Gʻanijon_Xolmatov) Ганижон Холматов]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Муғанний |url=http://ziyouz.uz/ozbek-sheriyati/ozbek-zamonaviy-sheriyati/muganniy/ |accessdate=2018-03-06 |archivedate=2018-03-06 |archiveurl=https://archive.today/20180306103306/http://ziyouz.uz/ozbek-sheriyati/ozbek-zamonaviy-sheriyati/muganniy/ }}&lt;/ref&gt;
# Набижон Мамажонов (5.06.[[2017]])&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Указ Президента КР О награждении Мамаджанова Набижана званием заслуженного деятеля культуры Кыргызстана&lt;/small&gt; |url=http://www.president.kg/files/docs/award/kyirgyiz_respublikasyinyin_mamlekettik_syiylyiktaryi_menen_syiyloo_jnnd_jarlyik.pdf |accessdate=2018-08-28 |archivedate=2017-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170716163721/http://www.president.kg/files/docs/award/kyirgyiz_respublikasyinyin_mamlekettik_syiylyiktaryi_menen_syiyloo_jnnd_jarlyik.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== [[Кыргызстан]] маданиятын мыктылери ===
# Нуржахон Гапирова&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Раққосалар мураббийси |url=http://old.yntymak.kg/index.php/zhanylyktar/uzbekche/item/17116-ra-osalar-murabbijsi |access-date=2018-09-03 |archive-date=2018-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830142309/http://old.yntymak.kg/index.php/zhanylyktar/uzbekche/item/17116-ra-osalar-murabbijsi |dead-url=yes |accessdate=2018-09-03 |archivedate=2018-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180830142309/http://old.yntymak.kg/index.php/zhanylyktar/uzbekche/item/17116-ra-osalar-murabbijsi }}&lt;/ref&gt;
# Олимжон Комилов
# Зиёйдин Камолов
# Дилшод Курчиев
# Ойбек Юлдашев
# Бахтиёр Хурбоев&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=fNwjIDQUau4 &lt;small&gt;Бахтиёр Хурбоев ижодидан: &quot;Хандон писта&quot;&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Дилшод Азимов&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=vH5l3eJAYak &lt;small&gt;Дилшод Азимов 2015 сарҳисоби&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Хаётхон Мадрахимова
# Одина Аббосова (2014)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=girGq6KYz6Y Одина Аббосова концерт]&lt;/ref&gt;
# Маъмура Аскарова (2014)
# Бахтиёрхон Хайитмухамадова (2017)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=tTcDucTr-BA &lt;small&gt;Мунаввар кун Бахтиёрхон Хайитмухаммедова&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
# Илхом Ахмад (Маматохунов)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=3Af8WCOFiBg Илхом Ахмад концерт]&lt;/ref&gt;
# Ёкутой Шаропова&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=buw5NH3jHxc &lt;small&gt;Титаник Ёкутой Шарапова&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;

== Театрдын репертуары&lt;ref&gt;[https://ru.wikipedia.org/wiki/Репертуар_театра_имени_Бабура_(города_Ош,_Киргизия)&lt;small&gt;Репертуар театра имени Бабура&lt;/small&gt;]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ==
Театр түзүүлгон күндөн тартып сахнасында 600 ашык чыгармалар коюлду.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Год
! Название
! Оригинальное название {{lang-uz}}
! Автор
|-
| 1919 || Отцеубийца || Падаркуш ||  [[Бехбудий Махмудкожо|М. Бехбудий]]
|-
| 1919 || Лекарь из Туркестана || Туркистонлик табиб || [[:ru:Уйгур-Маджидов, Маннон|Маннон Уйгур]]
|-
| 1920 || Отравленная жизнь || Заҳарли ҳаёт || [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1921 || Сирота || Етим || [https://web.archive.org/web/20190823130559/https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/gulom-zafariy/ Гулом Зафарий]
|-
| 1922 || Наказание клеветников || Туҳматчилар жазоси || [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1923 || Лолахон || Лолахон || [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]]
|-
| 1924 || Рапорт с юга || Жанубдан рапорт || Махмуд Рахмон
|-
| 1925 || Гулсара || Гулсара || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]] жана [http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ М. Мухамедов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826214822/http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ |date=2018-08-26 }}
|-
| 1926 || Два коммуниста || Икки коммунист || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1927 || Друзья || Ўртоқлар || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1928 || Внутри || Ичкарида || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1929 || Халима || Ҳалима || [https://web.archive.org/web/20190823130559/https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/gulom-zafariy/ Гулом Зафарий]
|-
| 1929 || Ажи-ажи || Ажи-ажи || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1930 || Истории на хлопковом поле || Пахта шумғиялари || Умаржон Исмоилов
|-
| 1931 || [[:ru:Женитьба (пьеса)|Женитьба]] || Уйланиш || [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]]
|-
| 1932 || Переводчик || Тилмоч || [[:ru:Уйгур-Маджидов, Маннон|Маннон Уйгур]]
|-
| 1933 || [[:ru:Аршин мал алан]] || Аршин мол олон || [[Узеир Гажибеков]]
|-
| 1934 || [[:ru:Ревизор (комедия)|Ревизор]] || Ревизор || [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]]
|-
| 1935 || История заговорила || Тарих тилга кирди || [[:ru:Сафаров, Назир Сафарович|Назир Сафаров]], Зиё Саид
|-
| 1935 || Сожжём || Ёндирамиз || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1936 || Вместо смерти || Ўлим ўрнига || [[:ky:Жусуп Турусбеков|Ж. Турусбеков]]
|-
| 1936 || [[:ru:Любовь Яровая (спектакль, 1951)|Любовь Яровая]] || Любов Яровая || [[:ru:Тренёв, Константин Андреевич|К. Тренёв]]
|-
| 1936 || Комсомольский взвод || Комсомол взводи || Тожизода
|-
| 1937 || Обман и любовь || Макр ва муҳаббат || [[Фридрих Шиллер]]
|-
| 1937 || Фархад и Ширин || [[«Фархад менен Ширин»]] || Ш. Хуршид
|-
| 1938 || Слуга двух господ || Икки хўжайинга бир қул || [[Гольдони Карло|К.Гольдони]]
|-
| 1938 || Сабля Узбекистана || Ўзбекистон қиличи || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1939 || Пограничники || Чегарачилар || [[:ru:Билль-Белоцерковский, Владимир Наумович|Билль-Белоцерковский]]
|-
| 1939 || Бай и батрак || Бой ила хизматчи ||  [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1939 || [[:ru:Тахир и Зухра|Тахир и Зухра]] || Тоҳир ва Зуҳра ||  [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1940 || Холисхон || Холисхон ||  [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1940 || Буран || Бўрон || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1941 || Гулсара || Гулсара || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]] жана [http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ М.Мухамедов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826214822/http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ |date=2018-08-26 }}
|-
| 1941 || [[:ru:Лейли и Маджнун|Лейла и Маджнун]] || Лайли ва Мажнун || Хуршид
|-
| 1941 || Курбан Умаров || Қурбон Умаров || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1942 || Смерть захватчикам! || Ўлим босқинчиларга! || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1942 || Проделки Майсары || Майсаранинг иши || [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1942 || [[:ru:Фронт (пьеса)|Фронт]] || Фронт || [[:ru:Корнейчук, Александр Евдокимович|Корнейчук]]
|-
| 1943 || Даврон ата || Даврон ота || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1943 || Зафар || Зафар || Умаржон Исмоилов
|-
| 1944 || Нурхон || Нурхон || [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1944 || Невеста за 5 сом || Беш сўмлик келин || [[:ru:Ордубади, Мамед Саид|М. Ордубади]]
|-
| 1945 || Песня жизни || Ҳаёт қўшиғи || [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1946 || Честь женщины || Аёл номуси || Мухтаров
|-
| 1947 || Весна || Навбаҳор || [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1947 ||Фархад и Ширин || [[«Фархад менен Ширин»]] || Хуршид
|-
| 1948 || Красный галстук || Қизил галстук || [[:ru:Тренёв, Константин Андреевич|К. Тренёв]]
|-
| 1948 || Песня жизни || Ҳаёт қўшиғи || [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1948 || Алтынкуль || Олтинкўл || [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1949 || Лепестки || Ғунчалар || Зиннат Фатхуллин
|-
| 1949 || [[Зымырык куш|Семург]] || [[Зымырык куш|Семурғ]] || Хамид Алимджан
|-
| 1950 || Адолат || Адолат || Исмоил Акрам
|-
| 1950 || [[«Алпамыш» эпосу|Алпамыш]] || [[«Алпамыш» эпосу|Алпомиш]] || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1951 || [[Токтогул Сатылганов|Токтогул]] || [[Токтогул Сатылганов|Тўқтағул]] || [[Бөкөнбаев, Жоомарт|Ж. Бөкөнбаев]]
|-
| 1951 || Лейли и Меджнун || Лайли ва Мажнун || Хуршид
|-
| 1952 || Ёрилтош || Ёрилтош || [https://archive.today/20180306123216/http://ijod.uz/?p=5306 Шукур Саъдулла]
|-
| 1952 || Радость || Шодлик || Махмуд Рахмон
|-
| 1952 || Шёлковое сюзане || Шоҳи сўзана || Абдулла Каххар
|-
| 1953 || [[Алишер Навои]] || Алишер Навоий || [[Иззат Султанов|Иззат Султан]]
|-
| 1953 || Наталка Полтавка || Наталка Полтавка || [[Лысенко, Николай Витальевич|Н. Лысенко]]
|-
| 1953 || Нурхон || Нурхон || [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]]
|-
| 1954 || Праздник на поле || Далада байрам || [https://archive.today/20180306123216/http://ijod.uz/?p=5306 Шукур Саъдулла]
|-
| 1954 || Сердечные секреты || Юрак сирлари || Бахром Рахмонов
|-
| 1955 || Офтобхон || Офтобхон || [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]]
|-
| 1955 || Девушка реки Ганг || Ганг дарёсининг қизи || [[Рабиндранат Тагор]]
|-
| 1956 || Равшан и Зулхумор || Равшан ва Зулҳумор || [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]]
|-
| 1956 || Любовь к Родине || Ватан ишқи || Зиннат Фатхуллин
|-
| 1956 || Сундук секретов || Сирли сандиқ || И. Ахмедов
|-
| 1957 || [[«Алпамыш» эпосу|Алпамыш]] || [[«Алпамыш» эпосу|Алпомиш]] || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1957 || Юлдуз || Юлдуз || [[Самед Вургун]]
|-
| 1958 || Ойгул и Бахтияр || Ойгул ва Бахтиёр || Хамид Алимджан
|-
| 1958 || Именем революции || Революция номи билан || М. Шатров
|-
| 1959 || Орзигул || Орзигул || Турсун Собиров
|-
| 1959 || Ашик Гариб и Шахсанам||Ошиқ Ғариб ва Шоҳсанам|| Ахмад Бобожон
|-
| 1959 || Тайфун || Тайфун || Ахмад Бобожон
|-
| 1959 || Секреты паранджи || Паранжи сирлари || [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1960 || На высокой земле || Баланд ерда || [[Кубанычбек Маликов]]
|-
| 1960 || Ташбалта влюблён ||Тошболта ошиқ || Хамид Гулям
|-
| 1960 || Принцесса Турандот ||Малика Турандот || Карло Гоцци
|-
| 1961 || Если твоя голова кривая || Башаранг қийшиқ бўлса || Рихси Орифжонов
|-
| 1961 || Дилором|| Дилором || [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]]
|-
| 1962 || Два браслета || Икки билакузук || [https://archive.li/gDgg2 Шукур Саъдулла]
|-
| 1962 || [[Б.Жакиевдин &quot;Атанын тагдыры&quot; драмасы|Судьба отца]] || [[Б.Жакиевдин &quot;Атанын тагдыры&quot; драмасы|Отанинг тақдири]] || [[Жакиев Бексултан|Бексултан Жакиев]]
|-
| 1963 || Дитя || Фарзанд || Мухаммаджон Хайруллаев
|-
| 1963 || Голос из гроба || Тобутдан товуш || Абдулла Каххар
|-
| 1963 || Мели хоббон, Наби товон || Мели ҳаббону Наби товон || Яхёхон Маматхонов
|-
| 1964 || Трагедия поэмы || Ғазал фожиаси || Ахмад Бобожон
|-
| 1964 || Дорогие девушки || Жон қизлар || Байсеитов, Шангитбоев
|-
| 1964 || Отелло || Отелло || [[Уильям Шекспир]]
|-
| 1964 || Чертова девушка || Шайтон қиз || [[Касымалы Жантөшев]]
|-
| 1964 || Нимми ||Нимми || [[Премчанд]]
|-
| 1965 || Гули сиёх || Гули сиёҳ || Сахиб Жамал
|-
| 1965 || Любовь в молодости || Ёшликда берган кўнгил || Зиннат Фатхуллин
|-
| 1965 || Горный беркут || Тоғ бургути || [[Касымалы Жантөшев]]
|-
| 1965 || Полёт беркута || Бургутнинг парвози || [[Иззат Султанов|Иззат Султан]]
|-
| 1966 || Неизвестный человек || Номаълум киши || [[Иззат Султанов|Иззат Султан]]
|-
| 1966 || Гул и Навруз ||Гул ва Наврўз || [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1966 || Материнское поле ||Момо ер|| [[Чыңгыз Айтматов]]
|-
| 1966 || Парвона || Парвона|| Уйгун
|-
| 1967 || Дилором || Дилором || [[Алишер Навои]]
|-
| 1967 || Абдулла Набиев || Абдулла Набиев|| [https://www.centrasia.org/person2.php?st=1095202218 Адхам Рахмат]
|-
| 1967 || Сваты ||Қудалар || [https://web.archive.org/web/20190221064815/http://taqvim.uz/uzc/event/view/2167 Уткир Рашид]
|-
| 1967 || Девушка с усами || Мўйловли қиз || [[Касымалы Жантөшев]]
|-
| 1968 || Скорпион из алтаря || Меҳробдан чаён|| [[Абдулла Кадыри]]
|-
| 1968 || Стряпуха замужем || Пазанда куёвга чиқди || Анатолий Софронов
|-
| 1968 || Новая невеста || Янги келин|| [[Тойбаев, Мырзабек Раевич|Мырзабек Тойбаев]]
|-
| 1968 || Меж двух огней || Икки ўт орасида|| Бекниёзов, Исмаилов
|-
| 1968 || Сожаление || Пушаймон|| [[Абдугани Абдугафуров]]
|-
| 1969 || Женитьба || Уйланиш|| [[Гоголь, Николай Васильевич|Н. В. Гоголь]]
|-
| 1969 || Странные вещи || Ажаб савдолар|| Хамид Гулям
|-
| 1969 || Могучая волна || Қудратли тўлқин|| [[Рашидов Шараф Рашидович|Шараф Рашидов]]
|-
| 1969 || Когда заря взойдёт над Ферганой || Фарғонада тонг отгунча|| Мирзакалон Исмоилий
|-
| 1970 || Кто смеётся последним || Йиқилган тойганга кулар|| [[Абдумомунов, Токтоболот|Т. Абдумомунов]]
|-
| 1970 || Невеста за 5 сом || Беш сўмлик келин|| Мамед Саид Ордубади
|-
| 1970 || Дешёвый жених || Арзон куёв|| [https://web.archive.org/web/20180317092810/http://e-adabiyot.uz/kitoblar/malumot/515-antologiya.html Шухрат]
|-
| 1970 || Требуется лжец || Ёлғончи даркор|| Димитрис Псафас
|-
| 1971 || Приключения Чанду || Чандунинг саргузаштлари|| А.Д. Иловайский
|-
| 1971 || Обман по шариату || Ҳийлаи шаръий|| [[Решат Нури Гүнтекин]]
|-
| 1971 || Рустам || Рустам|| Умаржон Исмаилов
|-
| 1971 || Перед рассветом || Тонг олдидан|| [[:ru:Сивцев, Дмитрий Кононович|Суорун Омоллоон]]
|-
| 1972 || Чертовое поколение || Шайтон авлод|| Мухтаров
|-
| 1972 || Девушка Атабека || Отабекнинг қизи|| [[Абдумомунов, Токтоболот|Токтоболот Абдумомунов]]
|-
| 1972 || Зло от аппетита || Балойи нафс || [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1973 || Начало жизни || Ҳаётнинг бошланиши|| Абдукаххор Маннонов
|-
| 1973 || Гроза || Момақалдироқ|| [[Островский, Александр Николаевич|Александр Островский]]
|-
| 1973 || Ташбалта влюблён || Тошболта ошиқ|| Хамид Гулям
|-
| 1973 || Горная красавица || Тоғ гўзали|| Саидмуродов
|-
| 1974 || Куйдирмаган кундош || Куйдирмаган кундош|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1974 || Красавица || Соҳибжамол|| Жура Махмудов
|-
| 1974 || Аширбой || Аширбой|| [[Токомбаев, Аалы|Аалы Токомбаев]]
|-
| 1974 || Преступление без наказания || Жазосиз жиноят|| Рихси Орифжонов
|-
| 1974 || Бунт невесток || Келинлар қўзғолони|| Саид Ахмад
|-
| 1975 || Орзигул || Орзигул|| Турсун Собиров
|-
| 1975 || Ревизор || Ревизор|| [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]]
|-
| 1975 || Человек издалека || Узоқдаги одам|| Умарахунов
|-
| 1975 || Старики с молодыми душами || Кўнгли ёш қариялар|| Хутаев
|-
| 1975 || Адолат || Адолат|| Исмаил Акрам
|-
| 1976 || Рука друга || Дўстим қўли|| Мехрибон Назаров
|-
| 1976 || Никому не говори || Ҳеч кимга айтма|| [[Абдумомунов, Токтоболот|Т. Абдумомунов]]
|-
| 1976 || Шутник Али || Масхарабоз Али|| Бабаханов
|-
| 1976 || Сундук секретов || Сирли сандиқ|| Ахмедов
|-
| 1977 || Переполох перед свадьбой || Тўй олдидан тўполон|| Папаян
|-
| 1977 || Уркуя || Урқуя|| [[Байтемиров, Насирдин|Насридин Байтемиров]]
|-
| 1977 || Наследство отцов || Оталар мероси|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1977 || Жалость к животному || Армонли жонивор|| [[Токомбаев, Аалы|Аалы Токомбаев]]
|-
| 1978 || Легендарная личность || Афсонавий шахс|| Сахиб Джамал
|-
| 1978 || Разбойник и гончар || Қароқчи билан кулол|| [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1013880940 Мехмон Бахти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307151019/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1013880940 |date=2018-03-07 }}
|-
| 1978 || [[:ru:Симург|Семург]] || Семурғ|| [[:ru:Зульфия (поэтесса)|Зульфия]]
|-
| 1978 || Святой город || Муқаддас шаҳар|| [[:ru:Арбузов, Алексей Николаевич|А.Н. Арбузов]]
|-
| 1978 || Любовь к Родине || Ватан ишқи|| [[:ru:Фатхуллин, Зиннат Равилович|З. Фатхуллин]]
|-
| 1979 || Старый холостяк || Қари бўйдоқ|| [[Тойбаев, Мырзабек Раевич|Мирзабек Тойбаев]]
|-
| 1979 || Гул и Навруз || Гул ва Наврўз|| [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1979 || [:ru:[Васса Железнова]] || Васса Железнова|| [[Максим Горький]]
|-
| 1979 || Весна || Баҳор|| [[:ru:Тахмасиб, Мамедгусейн Абасгули оглы|М. Тахмасиб]]
|-
| 1979 || [[:ru:Бунт невесток (фильм)|Бунт невесток]] || Келинлар қўзғолони|| [[:ru:Хусанходжаев, Саид Ахмад|Саид Ахмад]]
|-
| 1980 || Два браслета || Икки билакузук|| [https://archive.today/20180306123216/http://ijod.uz/?p=5306 Шукур Саъдулла]
|-
| 1980 || Гипноз-2 || Гипноз-2|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1980 || Неркес || Неркес|| [[:ru:Кербабаев, Берды Мурадович|Берди Кербабаев]]
|-
| 1980 || [[:ru:Мещанин во дворянстве]] || Сохта оқсуяк|| [[Мольер]]
|-
| 1981 || Белый жеребец || Оқ тулпор|| [[Садыбакасов, Шатман|Шатман Садыбакасов]]
|-
| 1981 || Посмертный долг || Қиёмат қарз|| [[:ru:Умарбеков, Ульмас Рахимбекович|Улмас Умарбеков]]
|-
| 1981 || Дорога в Чаткал || Чотқолга йўл|| Максим Каримов
|-
| 1981 || Дешёвый зять || Арзон куёв|| [https://web.archive.org/web/20180317092810/http://e-adabiyot.uz/kitoblar/malumot/515-antologiya.html Шухрат]
|-
| 1982 || Приглашаем на свадьбу || Тўйлар муборак|| [[Хашимов, Уткир|Уткир Хашимов]]
|-
| 1982 || [[:ru:Медея]] || Медея|| [[:ru:Эврипид]]
|-
| 1982 || [[Омар Хайям]] || Умар Хайём|| [[Решат Нури Гүнтекин|Гүнтекин]]
|-
| 1982 || Не зная наступил колючку || Билмайин босдим тиконни|| [[Иззат Султанов|Иззат Султан]]
|-
| 1983 || Изобретательный Талмас || Топқир Толмас|| [[:ky:Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1983 || Кровавый мираж || Қонли сароб|| [[:ru:Азимов, Сарвар Алимджанович|Сарвар Азимов]]
|-
| 1983 || [[:ru:Тахир и Зухра]] || Тоҳир ва Зуҳра|| [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]]
|-
| 1983 || [[:ru:Первый учитель]] || Биринчи ўқитувчи|| [[:ru:Айтматов, Чингиз Торекулович|Чингиз Айтматов]]
|-
| 1983 || [[:ru:В ночь лунного затмения (пьеса)|В ночь лунного затмения]] || Ой тутилган кунда|| [[Мустай Карим]]
|-
| 1984 || Конец традиций || Одат ҳалокати|| Мехрибон Назаров
|-
| 1984 || Дорогие девушки || Жон қизлар|| Байсеитов, Шангитбаев
|-
| 1985 || [[:ru:Похождения Насреддина]] || Хўжа Насриддин|| [[:ru:Виткович, Виктор Станиславович|В. Виткович]]
|-
| 1985 || Путешествие в мир тайн || Сирлар дунёсига саёҳат|| Умаржон Алимжанов
|-
| 1985 || Зебунисо || Зебунисо|| [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1985 || [[:ru:Мещанин во дворянстве]] || Сохта оқсуяк|| [[Мольер]]
|-
| 1985 || Наследство || Мерос|| [[:ky:Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1986 || Если не я, то кто? || Мен бўлмасам ким?|| [[:ky:Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1986 || Полёт || Парвоз|| [[:ru:Уйгун]]
|-
| 1986 || Проделки Майсары || Майсаранинг иши|| [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]]
|-
| 1987 || Кровавый мираж || Қонли сароб|| [[:ru:Азимов, Сарвар Алимджанович|Сарвар Азимов]]
|-
| 1987 || Конфета дружбы || Дўстлик конфети|| Умаржон Алимжанов
|-
| 1987 || Семетей сын [[Манас]]а || Манаснинг ўғли Семетей|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 1987 || Весна двадцать первого || 21-йил баҳори|| [[:ru:Штейн, Александр Петрович|Штейн]]
|-
| 1988 || Врата судьбы || Тақдир эшиги|| [[:uz:Sharof Boshbekov|Шараф Башбеков]]
|-
| 1989 || Прекрасная принцесса Ташкента || Тошкентнинг нозанин маликаси|| Хайдар Мухаммад
|-
| 1989 || Зять || Куёв|| [[:ru:Хусанходжаев, Саид Ахмад|Саид Ахмад]]
|-
| 1989 || Ёрилтош || Ёрилтош|| [https://archive.today/20180306123216/http://ijod.uz/?p=5306 Шукур Саъдулла]
|-
| 1989 || Адолат || Адолат|| Исмаил Акрам
|-
| 1990 || Враг народа || Халқ душмани|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1990 || Согдиана || Суғдиёна|| Умаржон Алимжанов
|-
| 1990 || Равшан и Зулхумор || Равшан ва Зулхумор|| [[:ru:Яшен, Камиль|К.Яшин]]
|-
| 1991 || Упрямый зять || Қайсар куёв|| [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1013880940 Мехмон Бахти] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307151019/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1013880940 |date=2018-03-07 }}
|-
| 1991 || [[Курманжан Датка]] || Қурмонжон Додхо|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1992 || 5 жён [[:ru:Ходжа Насреддин|Афанди]] || Афандининг беш хотини|| Иброхим Содиков
|-
| 1992 || Соляная степь || Шўр макон|| [[Гапаров Мурза|Мурза Гапаров]]
|-
| 1992 || Нодира || Нодира|| Хошимжон Раззоков 
|-
| 1993 || Путь в рай || Жаннатга йўл|| [[:ru:Арипов, Абдулла|Абдулла Орипов]]
|-
| 1993 || Кто смеётся последним || Йиқилган тойга кулар|| [[Абдумомунов, Токтоболот|Токтоболот Абдумомунов]]
|-
| 1993 || Таинственный колос || Сирли бошоқ|| Равшан Ёриев
|-
| 1993 || Когда земля горит || Ер ёнганда|| [[:ru:Умарбеков, Ульмас Рахимбекович|Улмас Умарбеков]]
|-
| 1994 || Современные зятья || Замонавий куёвлар|| Камилжан Нишанов
|-
| 1994 || Хасан-Хусан разборщики || Ҳасан-Ҳусан разборчилар|| Умаржон Алимжанов
|-
| 1995 || Ташбалта влюблён || Тошболта ошиқ|| [[:ru:Хамид Гулям]]
|-
| 1995 || Семетей сын [[Манас]]а || Манаснинг ўғли Семетей|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 1995 || Могучая волна || Қудратли тўлқин|| [[:ru:Рашидов, Шараф Рашидович|Шараф Рашидов]]
|-
| 1996 || Сохибкирон (Венценосец) || Соҳибқирон|| [[:ru:Арипов, Абдулла|Абдулла Орипов]]
|-
| 1996 || Хочу умереть, нужен спонсор || Ўлмоқчиман, ҳомий керак|| [[:ky:Гапаров Мурза|Мурза Гапаров]]
|-
| 1996 || [[:ru:Симург|Семург]] || Семурғ|| [[:ru:Зульфия (поэтесса)|Зульфия]]
|-
| 1997 || [[:ru:Чулпан, Абдулхамид Сулейман угли|Чулпан]] || Чўлпон|| [https://web.archive.org/web/20141106221003/http://ijod.uz/?p=1933 Тулан Низам]
|-
| 1998 || Когда выйдет получше || Зўрдан зўр чиқса|| [[:uz:Sharof Boshbekov|Шараф Башбеков]]
|-
| 1998 || Камчибек || Қамчибек|| [[:ky:Жетимишов, Суранчы|Суранчи Жетимишев]]
|-
| 1998 || Золотой кувшин || Олтин кўза|| [https://web.archive.org/web/20180115032801/http://www.nlkg.kg/ru/projects/little-kirghizstan/vsya-nasha-zhizn-%E2%80%93-teatr Эркин Байназаров]
|-
| 1999 || Процентщик Ланкабай || Процентчи Ланкабой|| [[:ky:Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 1999 || [[:ru:Макбет (пьеса)|Макбет]] || Макбет|| У.[[Шекспир]]
|-
| 2000 || Песня о [[Бабур]]е || Бобур ҳақида қўшиқ|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 2001 || Ёрилтош || Ёрилтош|| [https://archive.today/20180306123216/http://ijod.uz/?p=5306 Шукур Саъдулла]
|-
| 2001 || Одолжи супруга || Эрингни бериб тур|| Сайлавбай Джумагулов
|-
| 2002 || Тайна, унесённая [[:ru:Чингизхан]]ом || Чингизхон олиб кетган сир|| [[Мухтар Шаханов]]
|-
| 2002 || Жизнь || Оби ҳаёт|| Джамал Акматалиев
|-
| 2003 || Когда выйдет получше || Зўрдан зўр чиқса|| [[:uz:Sharof Boshbekov|Шараф Башбеков]]
|-
| 2003 || [[:ru:Чулпан, Абдулхамид Сулейман угли|Чулпан]] || Чўлпон|| [https://web.archive.org/web/20141106221003/http://ijod.uz/?p=1933 Тулан Низам]
|-
| 2004 || Соляная степь || Шўр макон|| [[Гапаров Мурза|Мурза Гапаров]]
|-
| 2004 || [[Улугбек|“Любовь Улугбека”]] || Улуғбек муҳаббати||[[:ru:Шейхзаде, Максуд|Максуд Шайхзада]]
|-
| 2005 || Песня о [[Бабур]]е || Бобур ҳақида қўшиқ|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 2005 || Золотая девушка || Олтин қиз|| [https://web.archive.org/web/20190824063626/https://saviya.uz/hayot/tarjimai-hol/hayitmat-rasul-1937/ Хайитмат Расул]
|-
| 2006 || Слёзы царицы || Маликанинг кўз ёши|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2006 || Эгривой и Тўгривой || Эгривой ва Тўғривой|| Айбек Юлдашев
|-
| 2007 || Лес чудес || Ғаройиботлар ўрмони|| Иномжон Турсунов
|-
| 2007 || Исповедь || Муножот|| [[:ru:Зульфикаров, Тимур Касимович|Тимур Зулфикаров]]
|-
| 2008 || [[:ru:Лейла и Меджнун]] || Лайли ва Мажнун|| Хуршид
|-
| 2008 || Друзья петушатники || Хўрозбоз жўралар|| [https://web.archive.org/web/20180115032801/http://www.nlkg.kg/ru/projects/little-kirghizstan/vsya-nasha-zhizn-%E2%80%93-teatr Эркин Байназаров]
|-
| 2008 || Вечные судороги || Мангу талваса|| У. [[Шекспир]], А.С. [[Пушкин]]
|-
| 2009 || Далёкий путь в Мекку || Макка сари олис йўл|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2009 || Старики озорники || Бу чоллар ёмон чоллар|| [http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/hakimov_oxunjon Охунжон Хакимов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821160549/http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/hakimov_oxunjon |date=2018-08-21 }}
|-
| 2009 || Неблагодарные || Ношукурлар|| Насрулла Кабул
|-
| 2009 || Волшебный мешок || Сеҳрли қоп|| [[:uz:Olimjon Salimov|Олимжон Салимов]]
|-
| 2010 || [[:ru:Плаха (роман)|Плаха]] || Қиёмат|| [[:ru:Айтматов, Чингиз Торекулович|Чингиз Айтматов]]
|-
| 2010 || Слёзы царицы || Маликанинг кўз ёши|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2010 || Ловушка || Фитна|| Насрулла Кабул
|-
| 2010 || Жаркынай || Ёрқинойим|| [[:ky:Иманалиев, Кайрат|Кайрат Иманалиев]]
|-
| 2011 || Далёкий путь в Мекку || Макка сари олис йўл|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2011 || Слёзы царицы || Маликанинг кўз ёши|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2011 || [[:ru:Лейла и Меджнун]] || Лайли ва Мажнун|| Хуршид
|-
| 2011 || Старики озорники || Бу чоллар ёмон чоллар|| [http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/hakimov_oxunjon Охунжон Хакимов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821160549/http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/hakimov_oxunjon |date=2018-08-21 }}
|-
| 2012 || Царица змей || Илонлар маликаси|| Ином Турсунов
|-
| 2012 || Боль болью не лечат || Қалбга озор етмасин|| [[Жакиев Бексултан|Б. Жакиев]]
|-
| 2012 || Разум и Алчность || Ақл ва Очкўзлик|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 2012 || Путешествие в империю Лжи || Ёлғон империясига саёҳат|| [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]]
|-
| 2013 || Слёзы царицы || Маликанинг кўз ёши|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2013 || Далёкий путь в Мекку || Макка сари олис йўл|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2013 || [[:ru:Лейла и Меджнун]] || Лайли ва Мажнун|| Хуршид
|-
| 2013 || Боль болью не лечат || Қалбга озор етмасин|| [[Жакиев Бексултан|Б. Жакиев]]
|-
| 2013 || Исповедь || Муножот|| [[:ru:Зульфикаров, Тимур Касимович|Тимур Зулфикаров]]
|-
| 2014 || Семетей сын [[Манас]]а || Манаснинг ўғли Семетей|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 2014 || [[:ru:Слуга двух господ]] || Икки хўжайинга бир қул|| [[:ru:Гольдони, Карло|К.Гольдони]]
|-
| 2014 || [[:ru:Плаха (роман)|Плаха]] (Плач волчицы) || Қиёмат|| [[:ru:Айтматов, Чингиз Торекулович|Чингиз Айтматов]]
|-
| 2014 || Часы времени || Вақт соати|| 
|-
| 2014 || Прости меня || Кечир мени|| Гуласал Алиева
|-
| 2015 || Барсбек [[:ru:каган]] || Барсбек хоқон|| [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2015 || 5 жён [[:ru:Ходжа Насреддин|Афанди]] || Афандининг беш хотини|| Иброхим Содиков
|-
| 2015 ||  Боль болью не лечат || Қалбга озор етмасин|| [[Жакиев Бексултан|Б. Жакиев]]
|-
| 2015 || Шесть жён на одного вдовца || Бир бевага олти хотин|| 
|-
| 2015 || [[:ru:Маугли (персонаж)|Маугли]] || Маугли|| [[:ru:Киплинг, Редьярд|Д.Р.Киплинг]]
|-
| 2016 || Барсбек || Барсбек || [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2016 || Сердце матери || Она юраги || М. Камилжанов
|-
| 2016 || Шесть жён на одного вдовца || Бир бевага олти хотин|| 
|-
| 2016 || [[:ru:Манас]] Великодушный || Саҳоватли Манас|| [[Садыков, Жалил|Жалил Садиков]]
|-
| 2017 || Душевные смятения Бабура || Бобур туғёни|| [[:ru:Кадыров, Пиримкул|П. Кодиров]]
|-
| 2017 || Тайны зеркала || Кўзгу сири|| [[:kk:Рахымжан Отарбаев|Р. Отарбаев]]
|-
| 2017 || [[:ru:Ричард III (пьеса)|Ричард III]] || Ричард III || [[Уильям Шекспир]]
|-
| 2017 || Зумрад и Киммат || Зумрад ва Қиммат|| Узбекская народная сказка
|-
| 2018 || Звезда надежды ([[:ru:Пегий пёс, бегущий краем моря (повесть)|Пегий пёс, бегущий краем моря]]) || Умид юлдузи|| [[:ru:Айтматов, Чингиз Торекулович|Чингиз Айтматов]]
|-
| 2018 || Небеса полны милосердия || Осмоннинг бағри кенг || Сирожиддин Салохиддинов
|-
| 2018 || Дураки || Жиннилар || Иранская народная сказка
|-
| 2019 || [[:ru:Король Лир]] || Қирол Лир || [[Уильям Шекспир]]
|-
| 2020 || Корона || Тож || [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2020 || К старухе пришла прачка || Кир ювувчи кампирнинг олдига келди || Мукаддас Мамадалиева
|-
| 2020 || Крик аистов || Лайлакларнинг йиғиси || [[Раев Султан Акимович|Султан Раев]]
|-
| 2021 || Коркут || Қўрқут || [[Кайрат Иманалиев]]
|-
| 2021 || Надежда || Умид || [[Кайрат Иманалиев]]
|-
| 2021 || Тоска по Бабуру || Бобур соғинчи || [[:ru:Хуршид Даврон]]
|-
| 2021 || Последняя жертва войны || Урушнинг сўнгги қурбони || [[:ru:Хашимов, Уткир|Уткир Хашимов]]
|-
| 2022 || Самар Бону || Самар Бону || Сохибахон Хошимова
|-
| 2022 || Немая невеста || Соқов келин || Рихсивой Муҳаммаджонов
|-
| 2022 || Буратино и Джек Воробей || Буратино ва Жек Воробей || Эркин Бойназаров
|-
| 2023 || [[:ru:Аттила (опера)|Аттила]] || Аттила || Юнус Огуз
|-
| 2023 || Поменяю своё сердце || Юрагимни алмаштираман || Халима Ахмедова
|-
| 2023 || Напрасная клятва || Беҳуда қасам || Эркин Бойназаров
|-
| 2023 || Катастрофа и разум || Офат ва ақл ||
|-
| 2023 || [[:ru:Приключения Чиполлино|Чипполино]] || Чипполино || [[:ru:Родари, Джанни|Джанни Родари]]
|-
|}

* [[1919]] жыл - [[Бехбудий Махмудкожо|М.Бехбудий]] «Падаркуш», [[:ru:Уйгур-Маджидов, Маннон|Маннон Уйгур]] &quot;[[Түркстан]]дык [[табып]]&quot;.
* [[1920]] жыл - [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «Уулануулган өмүр».
* [[1921]] жыл - [https://web.archive.org/web/20190823130559/https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/gulom-zafariy/ Гулом Зафарий] «Жетим».
* [[1922]] жыл - [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «Ушакчылардын жазасы».
* [[1923]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]] «Лолахон».
* [[1924]] жыл - Махмуд Рахмон «Түштүктөн рапорт».
* [[1925]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] жана [http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ М. Мухамедов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826214822/http://people.ziyonet.uz/ru/person/view/muhamedov_muzaffar_ |date=2018-08-26 }} «Гулсара».
* [[1926]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Эки коммунист».
* [[1927]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Достор».
* [[1928]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Ичиндеги».
* [[1929]] жыл - [https://web.archive.org/web/20190823130559/https://ziyouz.uz/ozbek-ziyolilari/gulom-zafariy/ Гулом Зафарий] «Халима», К. Яшин «Ажи-ажи».
* [[1930]] жыл - Умаржон Исмоилов «[[Пахтачылык|Пахта]] талаасындеги тарыхтар».
* [[1931]] жыл - [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]] «Үйлөнүү».
* [[1932]] жыл - [[:ru:Уйгур-Маджидов, Маннон|Маннон Уйгур]] «Котормочу».
* [[1933]] жыл - [[Узеир Гажибеков]] &quot;Аршин мал алан&quot;.
* [[1934]] жыл - [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]] &quot;Текшеруучу&quot;.
* [[1935]] жыл - Назир Сафаров, Зиё Саид «Тарых сүйлөөйт», [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Өрттөөйбуз».
* [[1936]] жыл - [[Турусбеков Жусуп|Ж. Турусбеков]] [[Ажал ордуна (драма)|«Ажал ордуна»]], [[:ru:Тренёв, Константин Андреевич|К. Тренёв]] [[:ru:Любовь Яровая (спектакль, 1951)|&quot;Любовь Яровая&quot;]], Тожизода «Комсомолдук взвод».
* [[1937]] жыл - [[Шиллер Иоган Кристоф Фридрих|Шиллер]] «Алдоо жана сүйүү», Ш. Хуршид [[«Фархад менен Ширин»]].
* [[1938]] жыл - [[Гольдони Карло|К.Гольдони]] «Эки мырзанын малайы», [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] «[[Өзбекстан]] кылычы».
* [[1939]] жыл - [[:ru:Билль-Белоцерковский, Владимир Наумович|Билль-Белоцерковский]] «Чек арачылар», [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «Бай жана батрак», [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] [[:ru:Тахир и Зухра|&quot;Тахир менен Зухра&quot;]].
* [[1940]] жыл - [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «Холисхон», [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Бороон».
* [[1941]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] жана М.Мухамедов «Гулсара», Хуршид [[:ru:Лейли и Маджнун|&quot;Лейли менен Меджнун&quot;]], [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] «Курбан Умаров».
* [[1942]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Оккупанттарга өлум!», [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «Майсаранын жоруктары», [[Корнейчук Александр Евдокимович|Корнейчук]] &quot;Фронт&quot;.
* [[1943]] жыл - [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] «Даврон ата», Умаржон Исмоилов «Зафар».
* [[1944]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|К. Яшин]] «Нурхон», Мамед Саид Ордубади «5 сомдук келин».
* [[1945]] жыл - Уйгун «Жашоо ыры».
* [[1946]] жыл - Мухтаров «Аялдын абийири».
* [[1947]] жыл - Уйгун «Жаз», Хуршид [[«Фархад менен Ширин»]].
* [[1948]] жыл - [[:ru:Тренёв, Константин Андреевич|К. Тренёв]] «Кызыл галстук», Уйгун «Жашоо ыры», Уйгун «Алтынкуль».
* [[1949]] жыл - З. Фатхуллин «Желекчелер», Хамид Алимджан [[Зымырык|«Семург»]].
* [[1950]] жыл - Исмоил Акрам «Адилеттүүлүк», [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] [[«Алпамыш» эпосу|&quot;Алпамыш&quot;]].
* [[1951]] жыл - [[Бөкөнбаев, Жоомарт|Ж. Бөкөнбаев]] «[[Токтогул Сатылганов|Токтогул]]», Хуршид «Лейли менен Меджнун».
* [[1952]] жыл - Шукур Саъдулла «Ёрилтош», Махмуд Рахмон «Кубаныч», Абдулла Каххар «Жибек сузана».
* [[1953]] жыл - [[Иззат Султанов|Иззат Султан]] «[[Алишер Навои]]», [[Лысенко, Николай Витальевич|Н. Лысенко]] «Наталка Полтавка», [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]] «Нурхон».
* [[1954]] жыл - Шукур Саъдулла «Талаада майрам», Бахром Рахмонов «Жүрөк сыры».
* [[1955]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]] «Офтобхон», [[Тагор Рабиндранат|Рабиндранат Тагор]] «Ганг дарыясынын кызы».
* [[1956]] жыл - [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]] «Равшан жана Зулхумор», З .Фатхуллин «Ата-Мекенди сүйүү», И. Ахмедов «Сырлар сандыгы».
* [[1957]] жыл - Сабир Абдулла [[«Алпамыш» эпосу|&quot;Алпамыш&quot;]], [[Вургун Самед|Самад Вургун]] «Юлдуз».
* [[1958]] жыл - Хамид Алимджан «Ойгул жана Бахтиёр», М. Шатров «Революция аты менен».
* [[1959]] жыл - Турсун Собиров «Орзигул», Ахмад Бобожон «Ашик Гариб менен Шахсанам», А. Бобожон «Тайфун», [[Хамза Хакимзаде Ниязи|Хамза]] «[[Паранжы]] сырлары».
* [[1960]] жыл - [[Кубанычбек Маликов]] «Бийик жерде», Хамид Гулям «Ташбалта ашык», Карло Гоцци «Каныша Турандот».
* [[1961]] жыл - Рихси Орифжонов «Эгерде башы кыйшык болсо», [[:ru:Яшен, Камиль|Комил Яшин]] «Дилором».
* [[1962]] жыл - Шукур Саъдулла «Эки билерик», [[Бексултан Жакиев]] [[Б.Жакиевдин &quot;Атанын тагдыры&quot; драмасы|«Атанын тагдыры»]].
* [[1963]] жыл - Мухаммаджон Хайруллаев «Бала», Абдулла Каххар «Табыттан добуш», Яхёхон Маматхонов «Мели хоббон, Наби товон».
* [[1964]] жыл - Ахмад Бобожон «Поэма трагедиясы», Байсеитов, Шаңгытбаев «Бали, бали, кыздар ай», [[Шекспир]] «Отелло», [[Жантөшев, Касымалы|Касымали Жантөшев]] «Шайтан кыз», [[Премчанд]] «Нимми».
* [[1965]] жыл - Сахиб Жамал «Гули сиёх», З. Фатхуллин «Жаштыктагы сүйүү», [[Жантөшев, Касымалы|Касымали Жантөшев]] «Тоо бүркүтү», [[Иззат Султанов|Иззат Султан]] «Бүркүт учушу».
* [[1966]] жыл - [[Иззат Султанов|Иззат Султан]] «Белгисиз киши», [[:ru:Абдулла, Сабир|Сабир Абдулла]] «Гул менен [[Нооруз]]», [[Чыңгыз Айтматов]] «[[Саманчынын жолу (роман)|Саманчынын жолу]]», Уйгун «Парвона».
* [[1967]] жыл - [[Алишер Навои]] «Дилором», Адхам Рахмат «Абдулла Набиев», Уткир Рашид «Жуучу», [[Жантөшев, Касымалы|Касымали Жантөшев]] «Кыз муруту менен».
* [[1968]] жыл - [[Абдулла Кадыри]] «Төркүнөн чаян», Анатолий Софронов «Ашпозчу аял эрге тийди», [[Тойбаев, Мырзабек Раевич|Мирзабек Тойбаев]] «Жаңы келин», [[Бекниязов Жайлообек|Ж. Бекниязов]], Исмаилов «Эки от ортосунда», [[Абдугани Абдугафуров]] «Өкүнүч».
* [[1969]] жыл - [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]] &quot;Үйлөнүү&quot;, Хамид Гулям «Укмуштуу нерсе», [[Рашидов Шараф Рашидович|Шараф Рашидов]] «Кубаттуу толкун», Мирзакалон Исмоилий «Ферганада таң чыкты&quot;.
* [[1970]] жыл - [[Абдумомунов, Токтоболот|Токтоболот Абдумомунов]] «Жыгылган оогонго күлөт», Мамед Саид Ордубади «5 сомдук келин», Шухрат «Арзан куйөө», Димитрас Псафас «Жалганчы керек».
* [[1971]] жыл - А.Д. Иловайский «Чандунун укмуштуу окуясы», [[Решат Нури Гүнтекин|Гүнтекин]] «Шариат менен алдоо», Умаржон Исмаилов «Рустам», [[:ru:Сивцев, Дмитрий Кононович|Суорун Омоллоон]] «Таң алдында».
* [[1972]] жыл - Мухтаров «Шайтан муун», [[Абдумомунов, Токтоболот|Токтоболот Абдумомунов]] «Атабектын кызы», [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] «Балойи нафс».
* [[1973]] жыл - Абдукаххор Маннонов «Жашоонун башталышы», [[Островский, Александр Николаевич|Александр Островский]] &quot;Добул&quot;, Хамид Гулям «Ташбалта ашык», Саидмуродов «Тоо сулуусу».
* [[1974]] жыл - [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] «Куйдирмаган кундош», Жура Махмудов «Сулуу», [[Токомбаев, Аалы|Аалы Токомбаев]] «Ашырбай», Рихси Орифжонов «Жазасы жок кылмыш», Саид Ахмад «Келиндер козголоңу».
* [[1975]] жыл - Турсун Сабиров «Орзигул», [[Гоголь, Николай Васильевич|Н.В. Гоголь]] &quot;Текшерүчү&quot;, Умарахунов «Алыстагы адам», Хутаев «Карыялар жаш жаны менен», Исмаил Акрам «Адилеттүүлүк».
* [[1976]] жыл - Мехрибон Назаров &quot;Достун колу&quot;, [[Абдумомунов, Токтоболот|Т. Абдумомунов]] «Эч кимге айтпа», Бабаханов «Тамашакөй Али», Ахмедов «Сырлар сандыгы».
* [[1977]] жыл - Папаян «Той алдында дүрбөлөн&quot;, [[Байтемиров, Насирдин|Насриддин Байтемиров]] «[[Салиева Уркуя|Уркуя]]», [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] «Аталардын мурасы», [[Токомбаев, Аалы|Аалы Токомбаев]] «Жаныбарга боор ооруу».

Мындан тышкары, театр сахнасында көптөгөн [[концерт]]тик программалар коюлган.

== Башкы [[режиссёр]]лор ==
# [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] ([[1914]]-[[1932]] жылдары)
# Болта Махмудов ([[1941]] жылга чейин)
# [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] ([[1942]]-[[1949]] жылдары)
# Гуломжон Исроилов
# Фаина Анатольевна Литвинская ([[1957]]-[[1967]] жылдары)
# Собиржон Юлдашев
# Эркин Муродов
# Журабой Махмудов ([[1971]]-[[1975]] жылдары)
# Салохиддин Умаров
# Махмуджон Гуломов
# [[Ибраев, Бообек|Бообек Ибраев]]
# Абдурашид Бойтемиров
# [https://uz.wikipedia.org/wiki/Mugʻanniy_(Gʻanijon_Xolmatov) Ганижон Холматов]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Ўшда Муғанний хотираси ёдга олинмоқда&lt;/small&gt; |url=https://www.ozodlik.org/a/26833044.html |accessdate=2018-03-03 |archivedate=2018-03-03 |archiveurl=https://archive.today/20180303112330/https://www.ozodlik.org/a/26833044.html }}&lt;/ref&gt; ([[2007]] жылга чейин)
# Каримжон Юлдашев
# Набижон Мамажонов

== Театрдын көркөм жетекчилери ==
# [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] ( [[1914]]-[[1932]] жылдары)
# Болта Махмудов ([[1941]] жылга чейин)
# С. Григорьян ([[1941]]-[[1942]] жылдары)
# [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]] ([[1942]]-[[1949]] жылдары)
# Зиёйдин Камолов ([[2016]]-[[2018]] жылдары)
# Равшан Турсунов [[2018]] жылдан.

== Театрдын [[директор]]лору ==
# [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] ( [[1914]]-[[1932]] жылдары)
# Солихон Ахмаджонов
# Бобохон Ортиков
# Абдугани Нурбоев
# Салимжон Ёдгоров
# Фаттох Мансуров
# Лутфулла Исаков
# Махмуджон Умаров
# Алихон Жураев
# Нурмамат Солиев
# Солижон Розиков
# Мухаммадусмон Азизов
# Комилжон Восилов
# Хошимжон Юлдашев
# Набижон Мамажонов (4 май [[2015]]-1 июль [[2019]])
#Азам Абдуразаков (2019 жылдан)

== Колдонулган [[адабият]]тар ==
# [[“Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы]]: 5 том, 763 бет. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: [[Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору]], [[2014]]. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
# Энциклопедия Ошской области, Академия Наук Киргизской ССР. Раздел Театральная жизнь, [[1987]] жыл.
# Национальная Энциклопедия Узбекистана, Академия Наук Республики Узбекистан, г. [[Ташкент]], [[2000]]-[[2006]] годы (буква Ў, стр.219), Государственное научное издательство ««Узбекская национальная энциклопедия», [[Ташкент]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O%27%20harfi.pdf |accessdate=2015-12-11 |archivedate=2021-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210830225628/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O%27%20harfi.pdf }}&lt;/ref&gt;.
# [[Кадыров Ысмайыл (М.Жаныбек)|Ысмайыл Кадыров]] [[«Кыргыздын гиннесс китеби»]], [[Бишкек]], &quot;Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору&quot;, [[2008]] жыл. 216 б., 94 бет — ISBN 978-9967-14-059-2. (кирг.)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;«Кыргыздын Гиннес китеби» 94 бет&lt;/small&gt; |url=http://studydoc.ru/doc/247002/tekst-tolugu-menen-word-formatynda-k%D3%A9ch%D2%AFr%D2%AFls%D2%AFn |accessdate=2016-09-11 |archivedate=2018-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181014203441/http://studydoc.ru/doc/247002/tekst-tolugu-menen-word-formatynda-k%D3%A9ch%D2%AFr%D2%AFls%D2%AFn }}&lt;/ref&gt;.
# [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] &quot;Ошский узбекский музыкальный театр&quot;, Фрунзе шаары: Кыргызстан, [[1980]] жыл. - 59 с. 21 см, ББК 85.4. (узб.), (рус.) и (кирг.)&lt;ref&gt;[http://search.rsl.ru/ru/record/01001001622 Ошский узбекский музыкальный театр]&lt;/ref&gt;.
# [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] «Видные сыновья Оша», [[Ош шаары]]: Ошская областная типография, [[2000]] жыл — 176 с. (узб.) и (рус.)
# [[Абдугани Абдугафуров|А. Абдугафуров]] «Ошский академический театр», [[Ош шаары]], &quot;Азия Принт&quot;, [[2010]] жыл, — 52 с. (узб.)
# [[&quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы]] (&quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана) Под рук. Жураева Б.Ж. ([[:ky:Абдугани Абдугафуров|Абдугафуров А.]], Рахманов Д.Д. и др.), Ош, &quot;Ризван&quot;, 2017, страницы 27-32, 287-309, страниц 336| ISBN= 978-9967-18-344-5 УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки).
# Театральная энциклопедия, Том IV / Глав. ред. С.С. Мокульский, П.А. Марков. — Москва: Гос. науч. изд-во &quot;Сов. энциклопедия&quot;, 1965. — С. 241. — 1152 с.
# Киргизская Советская Социалистическая Республика: энциклопедия / глав. ред. Орузбаева Б.О. Институт истории АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Глав. ред. Киргизской сов. энциклопедии, 1982. — С. 432, 443. — 488 с.
# Энциклопедия Ошской области, Раздел &quot;Театральная жизнь&quot; / гл. ред. Орузбаева Б.О. Академия Наук Киргизской ССР. — Фрунзе (Бишкек): Глав. ред. Киргизской сов. энциклопедии, 1987. — С. 109-111. — 445 с. ББК 92я2 (рус.).
# Национальная энциклопедия Узбекистана / Государственное научное издательство &quot;Ўзбекистон миллий энциклопедияси&quot; Академии наук Республики Узбекистан. — Ташкент: Государственное научное издательство &quot;Ўзбекистон миллий энциклопедияси&quot;, 2000-2006. — С. 219, буква &quot;Ў&quot;. (узб.)
# Национальная энциклопедия «Кыргызстан», 5 том / гл. ред. Асанов Ү.А. Центр Государственного языка и энциклопедии Национальной академии наук Киргизской Республики. — Бишкек: Центр Государственного языка и энциклопедии, 2014. — С. 763. — ISBN 978-9967-14-111-7. (кирг.)
# Кыргызстан: энциклопедия / глав. ред. О. Ибраимов Центр Гос. языка и энциклопедии АН КР. — Фрунзе: Центр Гос. языка и энциклопедии, 2001. — С. 485, 520. — 546 с.
# Искусство советской Киргизии. — Москва; Ленинград: Государственное издательство &quot;Искусство&quot;, 1939. — С. 41, 42, 44. — 173 с. Мат-лы к декаде кирг. искусства в Москве. 1939 г.
# Киргизский театр: очерк истории / Львов Н.И. — Москва: Искусство, 1953. — С. 129. — 227 с.
# Культурное строительство в Киргизии: ч. 1. 1930-1941 гг.: Народное образование / Каниметов А.К. Институт истории АН Кирг.ССР. — Фрунзе: Киргизское государственное издательство, 1957. — С. 18, 47.
# Искусство Киргизской ССР / Новиченко Е.И, Сальникова О.И.. — Фрунзе, 1958. — С. 40, 70. — 142 с.
# &quot;Розияхон Муминова &quot;Декада киргизского искусства и литературы в Москве&quot; / Ф.А. Литвинская. — Фрунзе: Киргизгосиздат, 1958. -16 с.: ил.; 20 см.
# Таджихон Хасанова: Нар. артистка Киргиз. ССР / Ф.А. Литвинская. — Фрунзе: Киргизгосиздат, 1958. -20 с.: ил.; 20 см.
# Вопросы коммунистического воспитания / Глав. ред. Алтмышбаев А.А. Институт философия и права АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Изд-во Академии наук Киргизской ССР, 1963. — С. 86, 98. — 99 с.
# Нация и национальные отношения / Глав. ред. Алтмышбаев А.А. Институт философия и права АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Илим, 1966. — С. 91, 92. — 142 с.
# Киргизская ССР в ... году: указатель литературы / Государственная республиканская библиотека Киргизской ССР им. Н.Г. Чернышевского. — Фрунзе: Библиотека, 1966. — С. 467, 468.
# История Киргизской ССР / Глав. ред. Джамгерчинов Б.Д. Институт истории АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Кыргызстан, 1968. — С. 64. — 708 с. УДК 9(С54)
# Библиография Киргизии (Том 4,Выпуск 6) / Ж.Л. Амитин-Шапиро. — Фрунзе: Киргизстан, 1970. — С. 177.
# История советского драматического театра, Том 6 / Москов Институт истории искусств. — Москва: Наука, 1971. — С. 324, 326.
# История киргизского искусства / Салиев А.А. Институт философии и права АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Илим, 1971. — С. 76, 108. — 407 с.
# История советского крестьянства Киргизстана / Шерстобитов В.П. Институт истории АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Илим, 1972. — С. 156, 522. — 610 с.
# Вопросы истории Коммунистической партии Киргизии, том 11 / Институт истории партии при ЦК КП Киргизии. — Фрунзе: Кыргызстан, 1975. — С. 251.
# Путешествие по Южной Киргизии / Картавов М.М. Исаев. А.. — Фрунзе: Кыргызстан, 1978. — С. 21. — 45 с.
# Второй Всесоюзный фестиваль драматургии и театрального искусства народов СССР: сборник справочных и библиографических материалов / Государственная центральная театральная библиотека, Управление театров (Руссия). — Москва: Гос. центр. театральная библиотека, 1979. — С. 10. — 80 с.
# Культурное строительство в Киргизской ССР в годы довоенных пятилеток / Данияров С.С. Институт истории АН Кирг. ССР. — Фрунзе: Изд-во Илим, 1980. — С. 243. — 281 с.
# &quot;Годы и роли: Творч. портр. нар. артистки Кирг. ССР Т. Салиевой&quot; / Ф.А. Литвинская. — Фрунзе: Кыргызстан, 1981. — 76 с. 4 л. ил.; 16 см.
# &quot;Народное движение в ирригационном строительстве Киргизии, 1939-1941 гг.&quot; / Будянский Д.М.. — Бишкек: Илим, 1991. — С. 130. — 164 с.
# &quot;Эпос &quot;Манас&quot; и эпическое наследие народов мира&quot; / Аскаров Т.А., Койчуев Т.К.. — Бишкек: Кыргызстан, 1995. — С. 192. — 207 с.
# История милиции Кыргызстана, том 1 / Асаналиев Т.А. Бишкекская высшая школа милиции МВД КР. — Бишкек, 1996. — С. 100-101. (рус.)
# &quot;Социальные тенденции Кыргызской Республики 1999-2003: 2001-2005&quot; / Абдыкалыков О.. — Бишкек: Национальный статкомитет, 2007. — С. 136.
# &quot;Проблематика поэтического слова в кыргызском зарубежье&quot; / Сабирова В.К., Сарыбаева Г., Эрназарова Г.Б.. — Ош: ОшГУ, 2018. — С. 3. (рус.)
# [[&quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы]] (&quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана) Под рук. Жураева Б.Ж. ([[:ky:Абдугани Абдугафуров|Абдугафуров А.]], Рахманов Д.Д. и др.), Ош, &quot;Ризван&quot;, 2017, страницы 27-32, 287-309, страниц 336| ISBN= 978-9967-18-344-5 УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки).
# Одилжон Дадажонов &quot;Тарыхка кайрылып&quot; (узб. &quot;Мозийға қайтиб&quot;), [[Ош шаары]], &quot;Ризван&quot; [[2021]] жыл, - 398 с. ISBN=978-9967-9258-6-1 УДК 821,51. ББК 84.УЗ7-4. Д14. (узб.)&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/odiljon.dadajonov/posts/pfbid025nNihddoY4Pzje6RaHwiNdD5pTXkUBPt78ScpgzJNaoxbuvS8SW6kfBkqMhJD6Fql]&lt;/ref&gt;

== Ошондой эле кароо ==
* [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]]
* [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]]
* [[Журахон Рахмонов]]

== Тиркемелер ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== Интернеттеги шилтемелер ==
* [https://web.archive.org/web/20160310012811/http://ru.sputnik.kg/culture/20160117/1021630041.html Спектакль &quot;Барсбек&quot; будет представлять Кыргызстан на международном фестивале в Турции]
* [https://web.archive.org/web/20150202215028/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm &lt;small&gt;Актёрская династия&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm &lt;small&gt;Они стояли у истоков&lt;/small&gt;]
* [http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/717 &lt;small&gt;27 марта – Всемирный день театра&lt;/small&gt;]
* [http://rus.kg/news_rus/interesno_rus/50898-k-100-letiyu-stareyshego-teatra-kyrgyzstana.html &lt;small&gt;К 100 летию старейшего театра Кыргызстана&lt;/small&gt;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180606231549/http://rus.kg/news_rus/interesno_rus/50898-k-100-letiyu-stareyshego-teatra-kyrgyzstana.html |date=2018-06-06 }}
* [http://slovo.kg/?p=96889 &lt;small&gt;Старейшему театру Кыргызстана — 100 лет&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426064100/http://slovo.kg/?p=96889 |date=2018-04-26 }}
* [https://daryo.uz/k/2018/03/30/markaziy-osiyodagi-eng-keksa-professional-teatr-100-yoshga-toldi/ &lt;small&gt;Марказий Осиёдаги энг кекса профессионал театр 100 ёшга тўлди&lt;/small&gt;]
* [https://24.kg/obschestvo/60162_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ Люди, которые меняли мир]
* [https://24.kg/obschestvo/77551_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ &lt;small&gt;Люди, которые меняли мир&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20190403110620/https://www.peoplelife.ru/174413 Биографии известных людей]
* [https://web.archive.org/web/20151222091305/http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/39812?cl=ru-ru &lt;small&gt;Указ Президента Кыргызстана №354 от 14.10.2004 года&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20151001122051/http://www.knews.kg/culture/39275_osh_stareyshiy_teatr_respubliki_otmetil_svoe_95-letie/ &lt;small&gt;Ош старейший театр республики отметил своё 95-летие&lt;/small&gt;]
* [http://www.24kg.org/kultura/2757/ &lt;small&gt;В Кыргызстане Ошскому узбекскому театру музыкальной драмы 95 лет&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425211706/http://www.24kg.org/kultura/2757/ |date=2016-04-25 }}
* [http://www.osh.turmush.kg/ru/news:93883 &lt;small&gt;Ошский академический узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура 29 ноября отметит своё 95-летие&lt;/small&gt;]
* [http://www.for.kg/news-298789-ru.html &lt;small&gt;В Ошском театре имени Бабура за 95-летний период работы поставлено около 600 спектаклей&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826150333/http://www.for.kg/news-298789-ru.html |date=2018-08-26 }}
* [http://www.ozodlik.org/content/article/26717554.html &lt;small&gt;Ўш ўзбек академик театри 95-йиллигини нишонлади&lt;/small&gt;]
* [http://moodle.pharmi.uz/library/books/ensiklopediya/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O'%20harfi.pdf &lt;small&gt;Национальная энциклопедия Узбекистана&lt;/small&gt;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712190834/http://moodle.pharmi.uz/library/books/ensiklopediya/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O%27%20harfi.pdf |date=2018-07-12 }}
* [https://archive.today/20180302153555/https://www.open.kg/about-kyrgyzstan/art/theater/115-teatr-kyrgyzstana-v-20-80-godah.html &lt;small&gt;Театр Кыргызстана в 20-80 годах&lt;/small&gt;]
* [https://ru.sputnik.kg/culture/20170120/1031370028/vice-premer-uzbekistana-poobeshchal-50-tys-starejshemu-teatru-kr.html &lt;small&gt;Директор ошского театра: вице-премьер Узбекистана пообещал нам $50 тыс.&lt;/small&gt;]
* [http://slovo.kg/?p=52879 &quot;Барсбек&quot; покажут на международном фестивале] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402181655/http://slovo.kg/?p=52879 |date=2019-04-02 }}
* [http://www.ehoosha.com/?module=articles&amp;action=view&amp;id=1131 Из истории старейшего театра страны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810205404/http://www.ehoosha.com/?module=articles&amp;action=view&amp;id=1131 |date=2018-08-10 }}
* [http://uza.uz/ru/culture/demonstratsiya-druzhby-i-sotrudnichestva-16-02-2017 &lt;small&gt;Демонстрация дружбы и сотрудничества&lt;/small&gt;]
* [http://uza.uz/ru/culture/kollektiv-oshskogo-teatra-v-andizhane-14-02-2017&lt;small&gt;Коллектив Ошского театра - в Андижане&lt;/small&gt;]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20151117023421/http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 &lt;small&gt;Официальный сайт театра&lt;/small&gt;]
* [http://www.alliance-press.kg/uz/news/view/35 &lt;small&gt;Открылся 97-сезон театра&lt;/small&gt;]
* [http://www.nlkg.kg/ru/society/grimasy-i-kaprizy-obezyany &lt;small&gt;Гримасы и капризы Обезьяны&lt;/small&gt;]
* [http://tyup.net/page/babur-atyndagy-osh-mamlekettik-akademik-oacutecopyzbek-muzykaluu-drama-teatry Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180810210123/http://tyup.net/page/babur-atyndagy-osh-mamlekettik-akademik-oacutecopyzbek-muzykaluu-drama-teatry |date=2018-08-10 }}
* [https://24.kg/obschestvo/60162_segodnya_vbishkeke_informatsionnaya_karta/ Люди, которые меняли мир]
* [http://www.bbc.com/uzbek/uzbekistan-40191001 &quot;Жайдари келин&quot; чегара оша томоша кўрсатди]
* [https://centre1.com/kyrgyzstan/v-oshe-postavili-dushevnye-smyateniya-babura-s-pomoshhyu-uzbekistana/ &lt;small&gt;В Оше поставили «Душевные смятения Бабура» с помощью Узбекистана&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180828203242/https://centre1.com/kyrgyzstan/v-oshe-postavili-dushevnye-smyateniya-babura-s-pomoshhyu-uzbekistana/ |date=2018-08-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20180210202307/http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/614 &lt;small&gt;Пред юбилейный сезон театра имени Бабура&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20171028185017/http://vlast.kg/art/teatr-imeni-babura-100-let-na-sluzhbe-u-mul-tikul-turalizma-i-polie-tnichnosti/ &lt;small&gt;Театр имени Бабура: 100 лет на службе у мультикультурализма и полиэтничности&lt;/small&gt;]
* [https://newspaperarchive.com/frunze-sovetnik-kyrgyzstan-aug-29-1972-p-4/ &lt;small&gt;Газета &quot;Советтик Киргизстан&quot; №203 29.08.1972 г. стр.4&lt;/small&gt;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=264L-aepbFQ &lt;small&gt;Документальный фильм студия &quot;Кыргызтелефильм&quot; &quot;Ошский государственный узбекский музыкально-драматический театр имени Бабура&quot;&lt;/small&gt;]
* [https://yug.kg/item/teatr-imeni-babura-g-osh/ Театр имени Бабура] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616115840/https://yug.kg/item/teatr-imeni-babura-g-osh/ |date=2019-06-16 }}
* [http://oshshamy.kg/index.php/kg/component/k2/item/2989-kylym-karytkan-babur-teatry Кылым карыткан Бабур театры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200803182343/http://oshshamy.kg/index.php/kg/component/k2/item/2989-kylym-karytkan-babur-teatry |date=2020-08-03 }}
* [https://www.facebook.com/odiljon.dadajonov/posts/2375693446001652 &quot;Мозийға қараб иш кўрмоғлиқ хайрлиқдир&quot;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=FM0JXUMCmDM &lt;small&gt;Рахмонберди Мадазимов ҳақида /&quot;Мозийга қараб иш кўрмоқлик хайрлидир!&quot; 1- қисм&lt;/small&gt;]
* [https://web.archive.org/web/20171107023829/http://procella.ru/index.php?do=person&amp;view=9730 Мадазимов Рахмонберди Мадазимович]
* [https://archive.today/20191213144347/http://teatrjurnali.uz/yangiliklar/296-zbek-millij-akademik-drama-teatri-ir-iziston-respublikasiga-tashrif-buyuradi &lt;small&gt;Ўзбек Миллий академик драма театри Қирғизистон Республикасига ташриф буюради&lt;/small&gt;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=iDEHczRIbHo Известные узбеки из Кыргызстана]
* [https://www.facebook.com/odiljon.dadajonov/posts/2331239363780394 &quot;Мозийға қараб иш кўрмоғлиқ хайрлидир&quot;]
* [http://www.zamonaviy.uz/yangiliklar/markaziy_osiyodagi_eng_keksa_professional_teatr_100_yoshga_to_ldi/2018-03-30-1949 Markaziy Osiyodagi eng keksa professional teatr 100 yoshga to‘ldi]
* [https://www.facebook.com/odiljon.dadajonov/posts/2381326545438342 &quot;Мозийға қараб иш кўрмоғлиқ хайрлидир&quot;]
* [https://www.youtube.com/watch?v=w2m4NYRxYyI &lt;small&gt;Болтихожи Султонов ҳақида /&quot;Мозийга қараб иш кўрмоқлик хайрлидир!&quot; 2- қисм&lt;/small&gt;]
* [https://zen.yandex.ru/media/id/5e8af4a47dce0e10edfc9675/osh-akademik-zbek-muzykaluu-drama-teatry-kyrgyzstanda-e-baiyrky-borborduk-aziiada-ekinchi-baiyrky-teatry-5eb550d4d86ce72cb4b1908a &lt;small&gt;Ош академик өзбек музыкалуу драма театры - Кыргызстанда эң байыркы, Борбордук Азияда экинчи байыркы театры&lt;/small&gt;]

[[Категория:Кыргыз маданияты]]
[[Категория: Ош шаары]]
[[Категория: Кыргыз театры]]
[[Категория:Ош шаарынын Бабур театры| ]]
[[Категория: Кыргыз драматургиясы]]
[[Категория: СССР]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория:1914-жыл]]</text>
      <sha1>6r931lc0805ngi971dnpp4vsq1m4vdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аксин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63238</id>
    <revision>
      <id>648600</id>
      <parentid>612612</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4339" sha1="1a9fkg4jz6nvsn9h90vc792rvza1m4e" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Аксин 
 |расмий аталышы            = Axien 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 =  
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=42 |lat_sec=0 
  |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=52 |lon_sec=0 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Саксония-Анхальт 
 |таблицадагы облус         = Саксония-Анхальт 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Виттенберг 
 |таблицадагы район         = Виттенберг (район){{!}}Виттенберг 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Отто Херинг 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 22,57 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 73 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 565 
  |элди каттоо жылы             = 2006 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 035386 
 |почта индекси           = 06922 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = WB 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 15 0 91 015 
 |Commons түрмөгүндө     =  
 |сайты                   = http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Аксин''' ({{lang-de|Axien}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Виттенберг (район)|Виттенберг]] районуна кирет.

Калкы — 565 киши (31-декабрь, 2006). Болжолдуу аянты — 22,57 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 91 015''. Муниципалитеттин башчысы — Отто Херинг.


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ Расмий сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210140559/http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ |date=2012-02-10 }}

{{Саксония-Анхальт райондору}}
{{Германия:Виттенберг Район:Шаарлар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]]</text>
      <sha1>1a9fkg4jz6nvsn9h90vc792rvza1m4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аннабург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63262</id>
    <revision>
      <id>648606</id>
      <parentid>612689</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="bfki80rihxaecsz4u33z4ldzlv2pcwi" xml:space="preserve">{{ОЖ
 |статусу                 = муниципалитет 
 |кыргызча аталышы           = Аннабург 
 |расмий аталышы            = Annaburg 
 |сурөтү                   =  
 |баш ийгени                 = 
 |өлкө                      = Германия 
 |герб                 =  DE-ST 15-0-91-010 Annaburg COA.png
 |желек                      = 
 |гербдин сүрөттөлүшү     = 
 |желектин сүрөттөлүшү          = 
 |гербдин туурасы             = 
 |желектин туурасы                  = 
  |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=43 |lat_sec=58 
  |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=02 |lon_sec=44 
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |чек аранын түрү             = 
 |таблицадагы чек ара        = 
 |өлкөнүн картасынын өлчөмү    = 
 |облус картасынын өлчөмү = 
 |район картасынын өлчөмү = 
 |облус түрү              = Германия жерлери{{!}}Жер 
 |облус                  = Саксония-Анхальт 
 |таблицадагы облус         = Саксония-Анхальт 
 |район түрү              = Германиянын райондору{{!}}Район 
 |район                  = Виттенберг 
 |таблицадагы район         = Виттенберг (район){{!}}Виттенберг 
 |коомдун түрү              = 
 |коом                   = 
 |таблицадагы коом         = 
 |ички бөлүнүшү           =  
 |башчысынын түрү           = 
 |башчысы                  = Эрих Шмидт 
 |негизделген күнү         = 
 |биринчи белгиленген           = 
 |мурунку аталышы        = 
 |статустун берилиши             = 
 |аймагы              = 120,61 
 |бийиктиктин түрү         = 
 |ОЖ борборунун бийиктиги    = 75 
 |климаты                 = 
 |расмий тили              = 
  |калкы                = 7457 
  |элди каттоо жылы             = 2010 
  |жыштыгы              = 
  |агломерация             = 
  |улуттук курамы          = 
  |диний курамы = 
  |этнохороним            = 
 |убакыт аралыгы           = +1 
 |DST                     = бар 
 |телефон коду            = 035385 
 |почта индекси           = 06925 
 |почта индекстери        = 
 |автоунаа коду         = WB 
 |идентификатордун түрү      = Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду{{!}}Расмий коду 
 |цифралык идентификатор   = 15 0 91 010 
 |Commons түрмөгүндө     = Annaburg 
 |сайты                   = http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ 
 |сайтынын тили               = de 
}} 
'''Аннабург''' ({{lang-de|Annaburg}}) — [[Германия|Германия Федеративдик Республикасынын]] [[Саксония-Анхальт|Саксония-Анхальт жеринде]]  жайгашкан [[муниципалитет]].  [[Виттенберг (район)|Виттенберг]] районуна кирет.

Калкы — 7457 киши (31-декабрь, 2010). Болжолдуу аянты — 120,61 км². Мамлекет ичинде бекитилген [[Жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын коду|расмий коду]] — ''15 0 91 010''. Муниципалитеттин башчысы — Эрих Шмидт.


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ Расмий сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210140559/http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ |date=2012-02-10 }}

{{Саксония-Анхальт райондору}}
{{Германия:Виттенберг Район:Шаарлар}}
{{SaxonyAnhalt-geo-stub}}

[[Категория:Саксония-Анхальт шаарлары]]</text>
      <sha1>bfki80rihxaecsz4u33z4ldzlv2pcwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Андрес Иньеста</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73773</id>
    <revision>
      <id>648605</id>
      <parentid>573767</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19790" sha1="kwijoxoyt0mdtj6j49b9lmwm5syi7z6" xml:space="preserve">{{Футболчу
 |ысым = Андрес Иньеста
 |толук ысмы = Андрес Иньеста Лужан
 |сүрөт = 2015 UEFA Super Cup 104.jpg
 |кеңдик = 285px
 |лакаптар = сыйкырчы, иллюзионист
 |төрөлгөн датасы = 11.05.1984
 |төрөлгөн жери =  Фуэнтеальбилья, Испания
 |жарандыгы = Испания
 |бою = 1.71
 |жетектөөчү буту = экөө тең
 |позициясы = [[Жарым коргоочу (футбол)#Капталдагы жарым коргоочу|капталдагы жарым коргоочу]] &lt;br /&gt;[[Чабуулчу (футбол)|чабуулчу]]
 |азыркы клубу = [[Барселона (футбол клубу)|Барселона]]
 |номуру =  8
}}

'''Андрес Иньеста Лужан'''   Испания улуттук курамасынын  жана ошондой эле [[La Liga]] командаларынан ичинен [[ФК Барселонан|Барселона]]нын оюнчусу. Негизги позициясы жарым коргоочу.
Иньеста алгач Барселонанын негизги окутуу борбору болгон ''[[La Masia]]'''дa тарбияланган. 2002-жылы 18 жаш курагында Барселона формасын кийип оюн талаасына чыккан.. [[2004-05 La Liga|2004-05 сезону]]нан баштап негизги курамдан оорун алган.  2009-жылы Барселона командасы менен алты кубокту катары менен утуп алган.&lt;ref&gt;[http://www.sporx.com/futbol/dunya/dunyanin-en-buyuguSXHBQ177902SXQ Dünyanın en büyüğü!], [[Sporx]], 19 Aralık 2009.&lt;/ref&gt;

Иньеста Испания курамасынын жаштар курамасында да форма кийген. Испания курамасы менен [[ФИФА 2006 Дүйнө чемпионаты]]на катышкан. 2008-жылы Европа чемпионатына катышкан Иньеста Европа чемпиону болгон. 2010-жылы дүйнө чемпионатында кошумча белгиленген убакыттын 117 мүнөтүндө гол киргизип Испанияга дүйнө  чемпиондугун алып берген. Чемпионаттын акырында турнердин эң мыкты оюнчусу аталган..&lt;ref name=&quot;euro 2012 en iyisi&quot;/&gt; 
== Клуб карерасы ==
=== Алгачкы жылдар===
Иньеста футболго 12 жашында туулуп  өскөн шаарынын командасы Альбасетте баштаган..&lt;ref&gt;[http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=6537/news/newsid=89281.html Iniesta: the Spanish matador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112065743/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=6537/news/newsid=89281.html |date=2012-11-12 }}, 28 Ekim 2003, ''[[FIFA|fifa.com]]''.&lt;/ref&gt; Андан кийин  [[ФК Барселона|Барселона]] командасынын жаштар машыктыруучусу Энрике Оризаола Иньестаны сыноодон өткөрүп өз командасына кошууну туура көргөн. &lt;ref&gt;Brown, Lucas (27 Ekim 2008). [http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/10/27/933915/madrid-red-light-let-iniesta-leave-for-bar%C3%A7a Madrid red light let Iniesta leave for Barça], ''[[goal.com]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lowe&quot;&gt;[[Sid Lowe|Lowe, Sid]] (24 Mayıs 2009). [http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/24/andres-iniesta-champions-league-barcelona-manchester-united Iniesta graduates from cameo role to take centre stage at Barcelona], ''[[The Guardian]]''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stevenson, Jonathan (12 Temmuz 2010). [http://www.bbc.co.uk/blogs/jonathanstevenson/2010/07/andres_iniesta_the_unassuming.html Andres Iniesta, the unassuming superstar], ''[[BBC Sport]]''.&lt;/ref&gt; 1999-жылы Барселонанын капитаны болуу менен биргеликте  чемпиондукка жетишкен. 
=== Барселонадагы жылдар ===
Иньеста 2002-жылы Ван Гал тарабынан  A курамасына алынып профессианалдуу футболго кадам таштаган. Карерасынын алгачкы оюнун 2002-жылы 29-октябрда УЕФА чемпиондор лигасынын алкагында 34 номер менен оюн талаасына чыккан. Ал эми Ла Лигадагы алгачкы оюнун 2002-жылдын 21-декабрында Мальоркага каршы өткөргөн. Иньеста  2003-04 сезондо  24 номердеги форма кийген. Карерасындагы алгачкы голун  2004-жылы 10-апрелде Реал Соседатка киргизген.
Иньеста 2004-05 сезондон баштап башкы тренер Франк Райкардтын каалоосу менен ар бир оюнга катышуу укугун алган. Лигада  37 оюнга катышып эки гол киргизген. [http://soccernet.espn.go.com/match?id=169534&amp;cc=5739 Barcelona 4-0 Malaga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050116025410/http://soccernet.espn.go.com/match?id=169534&amp;cc=5739 |date=2005-01-16 }} ve [http://soccernet.espn.go.com/match?id=169642&amp;cc=5739 Albacete 1-2 Barcelona]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Soccernet ESPN, 8 Ağustos 2012 tarihinde erişildi.&lt;/ref&gt; 2005-06 сезондо Хавинин жаракат алуусунан улам анын оордуна ойноп негизги курамга кирген..&lt;ref name=&quot;fifa06&quot;&gt;[http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=107375.html Iniesta, Barcelona's quiet man] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112065747/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=107375.html |date=2012-11-12 }}, 7 Kasım 2006, ''[[FIFA|fifa.com]]''.&lt;/ref&gt; 2006-жылкы чемпиондор лигасына катышып Арсеналды 2-1 эсебинде утуу менен чемпиондукту алышкан.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4773353.stm Barcelona 2–1 Arsenal], 17 Mayıs 2006, ''[[BBC Sport]]''.&lt;/ref&gt; 2005-06 сезондо жалпысынан  49 оюнга катышып бир гол киргизе алган. 2006-07 сезондо 56 оюнга катышып тогуз гол киргизген.
2007-08 сезондо 8 номердеги форманы алган.&lt;ref name=&quot;number8&quot;/&gt; Барселонанын [[Эль-Классико|атаандашы]] [[ФКРеал Мадрид|Реал Мадрид]], Иньеста үчүн 60 миллион [[Евро|€]] сунуштаса да &lt;ref&gt;JOSÉ VICENTE HERNÁEZ (19 Temmuz 2007). [http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/1a_division/real_madrid/es/desarrollo/1018215.html El Real Madrid va a por Iniesta], ''[[Marca]]''. {{es icon}}&lt;/ref&gt; Иньеста футболду Барселонада аяктаарын айткан.&lt;ref name=&quot;number8&quot;&gt;[http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/07/n070719101316.html Iniesta is Barça’s new number 8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823204636/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/07/n070719101316.html |date=2011-08-23 }}, 19 Temmuz 2007, ''fcbarcelona.cat''. {{es icon}}&lt;/ref&gt; 2008-жылы 8-янарда Барселона менен 2014-жылга чейин контрак түздү.
 2008-09 сезондо чемпиондор лигасынын алкагында 2009-жылдын 6-майында Челсиге киргизген голу мененм командасын финалга жеткирген.&lt;ref name=&quot;chelsea 1-1 barcelona&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;chelsea 1-1 barcelona&quot;&gt;[http://www.sporx.com/futbol/sligi/tek-sutla-final-1-1SXHBQ152725SXQ Tek şutla final: 1-1], [[Sporx]], 6 Mayıs 2009.&lt;/ref&gt;  2009-жыл 29-майда Манчестер Юнайтетти 2:0 эсебинде утуп чемпион болушкан.&lt;ref&gt;[http://www.sporx.com/futbol/sligi/en-buyuk-barcelona-2SXHBQ154966SXQ En büyük Barcelona: 2-0], [[Sporx]], 27 Mayıs 2009.&lt;/ref&gt;   Ошол эле сезондо Месси жана Хави менен Баллон Дор сыйлыгына талапкер болгон.
[[Файл:FC Barcelona Team 2, 2011.jpg|thumb|left|200px|Иньеста, командалаштары менен]]
2009-10 сезондо контрагын 2015-жылга чейин узарткан. Ал эми трансфердик баасы  200 миллион € болгон.&lt;ref&gt;[http://www.sporx.com/futbol/dunya/ispanya/bonservisi-200-milyon-euroSXHBQ175385SXQ Bonservisi 200 milyon Euro!], [[Sporx]], 27 Kasım 2009.&lt;/ref&gt; 
== Улуттук курамада ==
Иньеста Испаниянын жаштар курамасында да ойногон. Алгач  2006-жылы 27-майда Орусия курамасына каршы оюнга чыккан. Алгачкы голун 2007-жылы 7-февралда Англияга киргизген.&lt;ref&gt;[http://www.footballdatabase.eu/football.coupe.angleterre.espagne.60514.en.html İngiltere 0-1 İspanya], Football Database, 8 Ağustos 2012 tarihinde erişildi.&lt;/ref&gt; 2008-жылы Европа чемпиону болгон.&lt;ref&gt;[http://www.sporx.com/futbol/dunya/guizaya-milli-davetSXHBQ155496SXQ Güiza'ya milli davet!], [[Sporx]], 1 Haziran 2009.&lt;/ref&gt;  2010-жылы дүйнөлүк чемпионаттын финалында Голландия курамасына жалгыз голду киргизип чемпиондук наамды алып берген.&lt;ref name=&quot;euro 2012 en iyisi&quot;/&gt; Эки жолу Европа чемпиону болгон Иньеста жалпысынан 102 оюнга катышып 12 гол киргизген.
== Статистикалар ==
=== Клуб статистикалары===
&lt;!--- DİKKAT BU ŞABLONU GÜNCELLERSENİZ BİLGİ KUTUSUNU DA UNUTUMAYINIZ. ANCAK, ŞU DA VAR Kİ O ŞABLONA SADECE LİG MAÇLARI YAZILMAKTADIR! ---&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%;&quot;
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Професионалдык карерасы
!colspan=&quot;3&quot;|Улуттук лига
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Кубок
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Лига кубогу	
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Супер кубок
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Эларалык лига
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Башка&lt;sup&gt;[[#notes gs1|1]]&lt;/sup&gt;
!rowspan=&quot;30&quot; width=&quot;1&quot;  |
!colspan=&quot;3&quot;|Жалпы
|-
!Сезон!!Клуб!!Лига !!Оюн!!Гол!!Асс.!!Оюн!!Гол!!Асс.!!Оюн!!Гол!!Асс.!!Оюн!!Гол!!Асс.!!Гол!!Гол!!Асс.!!Оюн!!Гол!!Асс.!!Оюн!!Гол!!Асс.
|-
!colspan=&quot;3&quot;|{{Флаг Испании|20px}} [[RFEF|İspanya]]!!colspan=&quot;3&quot;|[[Испания футболунун лига системасы|Лига]]!!colspan=&quot;3&quot;|[[Купа Дел Рей]]!!colspan=&quot;3&quot;|[[Лига кубогу]]!!colspan=&quot;3&quot;|[[Супер кубок]]!!colspan=&quot;3&quot;|[[УЭФА]]!!colspan=&quot;3&quot;|'''Башка'''!!colspan=&quot;3&quot;|Жалпы
|-
|2000-01 || rowspan=&quot;3&quot; align=left|[[ФК Барселона Б|ФК Барселона Б]] || rowspan=&quot;3&quot; |[[Сегунда]] 
|| 10 ||  - ||  -
||  - ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
|| 10 ||  - ||  -
|-
|2001-02 
|| 30 ||  2 ||  -
||  - ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
|| 30 ||  2 ||  -
|-
|2002-03 
|| 14 ||  3 ||  -
||  - ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
|| 14 ||  3 ||  -
|-
! colspan=&quot;3&quot; | Жалпы
! 54 !! 5 !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! 54 !! 5 !! -
|-
|[[2002-03 Ла Лига|2002-03]] || rowspan=&quot;12&quot; align=left|[[ФК Барселона |Барселона]] || rowspan=&quot;12&quot; |[[La Liga]] 
||  6 ||  - ||  1
||  - ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  3 ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
||  9 ||  - ||  1
|-
|[[2003-04 Ла Лига|2003-04]]
|| 11 ||  1 ||  3
||  3 ||  1 ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  3 ||  - ||  -
||  - ||  - ||  -
|| 17 ||  2 ||  3
|-
|[[2004-05 Ла Лига|2004-05]]
|| 37 ||  2 ||  3
||  1 ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  8 ||  - ||  2
||  - ||  - ||  -
|| 46 ||  2 ||  5
|-
|[[2005-06 Ла Лига|2005-06]]
|| 34 ||  - ||  4
||  2 ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  1 ||  - ||  -
|| 11 ||  1 ||  2
||  - ||  - ||  -
|| 49 ||  1 ||  6
|-
|[[2006-07 Ла Лига|2006-07]]
|| 37 ||  6 ||  4
||  3 ||  1 ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  2 ||  - ||  -
||  8 ||  2 ||  1
||  3 ||  - ||  1
|| 56 ||  9 ||  6
|-
|[[2007-08 Ла Лига|2007-08]]
|| 31 ||  3 ||  6
||  7 ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
|| 11 ||  1 ||  1
||  - ||  - ||  -
|| 49 ||  4 ||  7
|-
|[[2008-09 Ла Лига|2008-09]]
|| 26 ||  4 || 13
||  6 ||  - ||  1 ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
|| 11 ||  1 ||  2
||  - ||  - ||  -
|| 43 ||  5 || 16
|-
|[[2009-10 Ла Лига|2009-10]]
|| 29 ||  1 ||  5
||  3 ||  - ||  2 ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  - ||  - ||  -
||  9 ||  - ||  1
||  1 ||  - ||  1
|| 42 ||  1 ||  9
|-
|[[2010-11 Ла Лига|2010-11]]
|| 34 ||  8 ||  4
||  5 ||  - ||  3 ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  1 ||  - ||  1
|| 10 ||  1 ||  7
||  - ||  - ||  -
|| 50 ||  9 || 15
|-
|[[2011-12 Ла Лига|2011-12]]
|| 28 ||  2 || 11
||  6 ||  2 ||  1 ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  2 ||  1 ||  -
||  8 ||  3 ||  1
||  3 ||  - ||  -
|| 47 ||  8 || 13
|-
|[[2012-13 Ла Лига|2012-13]]
|| 31 ||  3 || 16
||  5 ||  2 ||  3 ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  2 ||  - ||  2
|| 10 ||  1 ||  2
||  - ||  - ||  -
|| 38 ||  6 || 23
|-
|[[2013-14 Ла Лига|2013-14]]
|| 23 ||  1 ||  5
||  5 ||  - ||  - ||colspan=&quot;3&quot;|-
||  2 ||  - ||  -
||  6 ||  - ||  1
||  - ||  - ||  -
|| 36 ||  1 ||  6
|-
! colspan=&quot;3&quot; |  Жалпы
! 327 !! 31 !! 75 !! 46 !! 6 !! 9 !! - !! - !! - !! 10 !! 1 !! 3 !! 98 !! 10 !! 20 !! 7 !! - !! 2 !! 488 !! 48 !! 109 
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Жалпы карерасы
! 381 !! 36 !! 75 !! 46 !! 6 !! 9 !! - !! - !! - !! 10 !! 1 !! 3 !! 98 !! 10 !! 20 !! 7 !! - !! 2 !! 542 !! 53 !! 109 
|}

=== Улуттук курам ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Улуттук курама!!Сезон!!Оюн!!Гол
|-
|rowspan=7 valign=&quot;center&quot;|'''{{fb|İspanya}}'''
|2005-06||4||0
|-
|2006-07||9||3
|-
|2007-08||16||2
|-
|2008-09||6||1
|-
|2009-10||14||2
|-
|2010-11||9||1
|-
|2011-12||13||2
|-
! colspan=2|Жалпы!!71!!10
|}

=== Улуттук курамдагы голдору ===
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;text-align:left; margin:auto;&quot;
|-
! # !! Дата !! Оорду !! Атаандашы !! Эсеп !! Жыйынтык !! Турнер
|-
| 1. || 2007-жыл 7-февраль || [[Old Trafford]], [[Манчестер]], [[Англия]] || {{fb|ENG}} || '''1''' - 0 || 1-0 || [[даярдоо оюну]]
|-
| 2. || 2007-жыл 8-март || [[ONO Estadi]], [[Мальорко]], [[Испания]] || {{fb|ISL}} || '''1''' - 0 || 1-0 || [[тандоо оюну]]
|-
| 3. || 2007-жыл 7-октбрь || [[Laugardalsvöllur]], [[Рейжавич]], [[Исландия]] || {{fb|ISL}} || '''1''' - 0 || 1-1 || [[тандоо оюну]]
|-
| 4. || 2007-жыл 17-ноябрь || [[Santiago Bernabéu Stadyumu]], [[Мадрид]], Испания || {{fb|SWE}} || '''2''' - 0 || 3-0 || [[тандоо оюну]]
|-
| 5. || 2008-жыл 17-октябрь || [[Kral Baudouin Stadyumu]], [[Брюселл]], [[Белгия]] || {{fb|BEL}} || '''1''' - 1 || 2-1 || [[андоо оюну]]
|}

== Ийгиликтери ==
=== Барселона ===
* [[Ла Лига]]: [[2004-05 Ла Лига|2004-05]], [[2005-06 Ла Лига|2005-06]], [[2008-09 Ла Лига|2008-09]], [[2009-10 Ла Лига|2009-10]], [[2010-11 Ла Лига|2010-11]], [[2012-13 Ла Лига|2012-13]], [[2014-15 Ла Лига|2014-15]]
* [[Испания каролдук кубогу]]: [[2008-09 Испания каролдук кубогу|2008-09]], [[2011-12 Испания каролдук кубогу|2011-12]], [[2014-15 Испания каролдук кубогу]]
* [[Испания супер кубогу]]: [[2005 Испания супер кубогу|2005]], [[2006 Испания супер кубогу|2006]], [[2009 Испания супер кубогу|2009]], [[2010 Испания супер кубогу|2010]], [[2011 Испания супер кубогу|2011]], [[2013 Испания супер кубогу|2013]]
* [[Чемпиондор лигасы]]: [[2005-06 Чемпиондор лигасы|2005-06]], [[2008-09 UEFA Чемпиондор лигасы|2008-09]], [[2010-11 Чемпиондор лигасы|2010-11]], [[2014-15 Чемпиондор лигасы|2014-15]]
* [[УЭФА супер кубогу]]: [[2009 УЭФА супер кубогу|2009]], [[2011 УЭФА супер кубогу|2011]], [[2015 УЭФА супер кубогу|2015]]
* [[ФИФА клубдар аралык дүйнөлүк чемпионат]]: [[2009 ФИФА клубдар аралык дүйнөлүк чемпионат|2009]], [[2011 ФИФА клубдар аралык дүйнөлүк чемпионат|2011]]

=== Испания  ===
* [[ФИФА дүйнө чемпионаты]]: [[2010 ФИФА дүйнө чемпионаты|2010]]
* [[Европа чемпионаты]]: [[2008 Европа чемпионаты|2008]], [[2012 Европа чемпионаты|2012]]


=== Жеке ийгилиги ===
*'''[[Европанын мыкты оюнчусу]]: 2012 2016

== Булактар ==
{{commonscat}}
* [http://www.andresiniesta.es/ Andrés Iniesta'nın resmi websitesi]
* [http://www.goal.com/tr/people/ispanya/1316/andr%C3%A9s-iniesta-luj%C3%A1n Goal.com Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513112753/http://www.goal.com/tr/people/ispanya/1316/andr%C3%A9s-iniesta-luj%C3%A1n |date=2012-05-13 }} {{tr icon}}
* [http://www.bdfutbol.com/en/j/j159.html BDFutbol sitesindeki profili]
* [http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=5359&amp;n=iniesta/andres/iniesta/lujan Milli Takım profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531195309/http://futbol.sportec.es/seleccion/ficha_jugador.asp?j=5359&amp;n=iniesta%2Fandres%2Finiesta%2Flujan |date=2012-05-31 }} {{es icon}}
* [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/iniesta.html FC Barcelona profili]
* {{FIFA futbolcu|183857}}
* [http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&amp;Id=582&amp;b=true&amp;pn=Andrés_Iniesta_Luján FootballDatabase sitesindeki kariyer profili ve istatistikleri]
* [http://www.andres-iniesta.com/ Andres Iniesta Fan sitesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819112448/http://www.andres-iniesta.com/ |date=2010-08-19 }}
* {{Transfermarkt futbolcu|7600}}

|title= Başarıları
|bg=  Gold
|fg= Black|list1=
{{La Liga Yılın Futbolcusu}}
{{La Liga asist kralları}}
{{IFFHS Dünyada Yılın En İyi Oyun Kurucusu}}
{{2010 UEFA Yılın Takımı}}
{{2011 UEFA Yılın Takımı}}
{{2012 UEFA Yılın Takımı}}
{{2012 Avrupa Futbol Şampiyonası Turnuva Takımı}}
}}

{{2006 FIFA Dünya Kupası, İspanya}}
{{2008 Avrupa Futbol Şampiyonası, İspanya}}
{{2010 FIFA Dünya Kupası, İspanya}}
{{2012 Avrupa Futbol Şampiyonası, İspanya}}
{{2013 FIFA Konfederasyonlar Kupası, İspanya}}
{{2014 FIFA Dünya Kupası, İspanya}}
}}</text>
      <sha1>kwijoxoyt0mdtj6j49b9lmwm5syi7z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Happy New Year (ыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112044</id>
    <revision>
      <id>648596</id>
      <parentid>642396</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6074" sha1="9xhufu12txx3jp6q9x4p85qlmbbkrvs" xml:space="preserve">{{Ыр 
| Аталышы = Happy New Year
| Аткаруучу  = [[ABBA]]
| Альбом = [[Super Trouper]]
| Чыгарылганы = 1980; 1999
| Форматы = [[сингл|7&quot; сингл]]; CD
| Жазылганы  = 9 апреля 1980&lt;ref name=&quot;aw&quot;&gt;{{cite web|url=http://abba-world.net/songs/titles/hny1.htm|title=Happy New Year|description=ыр жөнүндө маалымат|lang=en|accessdate=2018-24-01|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101119230948/http://abba-world.net/songs/titles/hny1.htm|archivedate=2018-01-24|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| Жанры  = [[европоп]], [[поп-музыка|поп]]
| Узактыгы  = 4:23
| Лейбл = [[Epic Records|Epic]]
| Продюсери = [[Ульвеус, Бьорн|Бьорн Ульвеус]] &lt;br /&gt; [[Андерссон, Бенни|Бенни Андерссон]]
| Мурдагысы = [[Super Trouper (песня)|Super Trouper]]
| Мур_жылы = 1980
| Жылы  = 1980
| Кийинкиси = [[Lay All Your Love on Me]]
| Кий_жылы  = 1981
}}

«'''Happy New Year'''»  ({{lang-ky|Жаңы жылыңыз менен}}) — [[Швейцария|Швейцариялык]] [[ABBA]] тобунун [[1980|1980-жылы]] жарык көргөн, '''''Super Trouper''''' альбомундагы ыры. Баштапкы аталышы “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” ({{lang-en|«Daddy Don’t Get Drunk on Christmas Day»}}&lt;ref&gt;[http://www.abbaannual.com/1980.htm 1980-жыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523013139/http://www.abbaannual.com/1980.htm |date=2013-05-23 }} топтун тарыхында {{ref-en}}{{v|9|06|2010}}&lt;/ref&gt;) болгон. 

Композиция популярдуулугун жоготкон эмес, ыр [[Жаңы жыл|жаңы жылдык]] майрамдан кийин жазылган. «'''Happy New Year'''» - деген англис тилиндеги ырды, майрам алдында, андан кийин деле сыналгыдан, үналгыдан жана уюлдук телефондордон угууга болот .Чыгарманын кайрыктарында майрамдык маанай эмес, тескерисинче, жашоо тууралуу ой тартуулайт :
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lyrics.wikia.com/index.php?title=Gracenote:ABBA:Happy_New_Year|title=Gracenote:ABBA:Happy New Year - LyricWiki - Music lyrics from songs and albums|description=ырдын тексти|lang=en|accessdate=2018-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/66hMjxRaN?url=http://lyrics.wikia.com/index.php?title=Gracenote:ABBA:Happy_New_Year|archivedate=2012-04-05|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.stihi.ru/ 2017/12/15/3960&lt;/ref&gt;
{{Цитатанын башталышы}}
Эгер кыялдарыбыз ишке ашпаса&lt;br&gt;экөөбүз бул өмүрдө соолуган гүл сымал өтүп кетебиз&lt;br/&gt; Сен жана мен
{{oq|en|May we all have our hopes, our will to try &lt;br /&gt;
If we don’t we might as well lay down and die &lt;br /&gt;
You and I}}
{{Цитатанын аягы}}

== Тарыхы  ==
Ырдын жазылуу тарыхы: 1980-жылы швециялык музыкант Бенни Андерссон менен Бьорн Ульвеус Барбодосто эс алып жүргөндө британиялык “Монти Пайтон” тамаша жаратуучу топтун мүчөсү Жон Клизди жолуктуруп, “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” деген текстти сунуштап, ушул тексттин негизинде мюзиклди элге алып чыгуусун суранышат. Жон Клиз бул идеяга канааттанбай, иштешүүдөн баш тартып коёт. Ошентип швециялык музыканттар күткөн мюзикл жарыкка чыкпай калат. Ал ортодо көп убакыттан бери репертуарын жаңылоонун үстүндө иштеп жаткан “ABBA” тобу “Атаке, Жаңы жыл күнү ичпечи” деген текстти кайрадан жазып чыгып, аталышын “Жаңы жылыңыз менен” деп өзгөртөт.
Ырдын сөзүнө көңүл бөлсөк “Эгер кыялдарыбыз ишке ашпаса, экөөбүз бул өмүрдө соолуган гүл сымал өтүп кетебиз. Сен жана мен” деген сөздөр айтылган. Демек, чыгарма майрамдык маанай эмес, тескерисинче, жашоо тууралуу ой тартуулайт. 

“Жаңы жылыңыз менен” аттуу ыр 1980-жылы “ABBA” тобунун “Super Trouper” альбомунда жазылган биринчи трек болгон&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.discogs.com/ABBA-Happy-New-Year/release/2103203|title=ABBA - Happy New Year|description=АКШнын синглдер жөнүндөгү маалыматты|lang=en|accessdate=2018-01-24}}&lt;/ref&gt;.. Чыгарма 1999-жылы экинчи ирет жарыяланып хит параддардан алдыңкы орундарды багындырган&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.discogs.com/ABBA-Happy-New-Year/release/2184227|title=ABBA - Happy New Year|description=Нидерланддар релизи жөнүндөгү маалыматтар|lang=en|accessdate=2018-01-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.zipworld.com.au/~callisto/sweden.html|title=Sweden|description=chart positions|lang=en|accessdate=2018-01-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/66hMkXtvG?url=http://home.zipworld.com.au/~callisto/sweden.html|archivedate=2018-01-24|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;. Мындан тышкары чыгармага бир нече каверлер да жазылган.
== Эскертмелер  ==
{{Эскертүүлөр}} 
== Шилтемелер  ==
[[Категория:Ырлар]]</text>
      <sha1>9xhufu12txx3jp6q9x4p85qlmbbkrvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>&quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113020</id>
    <revision>
      <id>648591</id>
      <parentid>572306</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25336" sha1="npfronb90qxnqdnwgs4qvdheugih8fk" xml:space="preserve">{{Китеп
| аталышы             = &quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы 
| сүрөтү                = 
| сүрөттүн_баяндамасы    = &quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы 
| автору           =  Башкы редактор Жураев Б.Ж./Редколлегия мүчөлөрү
| нукура_аталышы  = {{lang-ky|&quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot;}}, {{lang-uz|&quot;Қирғизистон равнақи фидокорлари&quot;}}, {{lang-ru|&quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot;}}  
| которгон       = кырг. тилинде Зина Пасанова, өзбек жана орус тилдеринде Дилмурад Рахманов
| сүрөтчүсү      = 
| мукабанын_автору     = 
| өлкөсү          = [[Кыргыз Республикасы]]
| тили         = кыргыз, өзбек, орус
| сериясы         = 
| темасы          = [[Энциклопедия]]
| жанры            = илимий-маалымдама
| басма        = &quot;Ризван&quot; [[Ош шшаары]]
| басма2       = 
| чыккан_жылы         = 2017
| англисче чыкан жылы = 
| медианын түрү          = китеп
| беттери               = 336
| сыйлыктары           = 
| isbn             = 978-9967-18-344-5
| oclc             = 
| dewey            = 
| congress         = 
| мурункусу      = 
| кийинкиси      = 
}}

'''''&quot;Кыргызстандын гүлдөп-өсүшү үчүн&quot; энциклопедиясы''''' - [[инсан]], [[тарых]], [[илим]], [[искусство]], [[айыл чарба]], [[экономика]], жана башка тармактарды, ошондой эле [[Кыргызстан]]дын азыркы жана өткөндөгү урунттуу учурларын чагылдырган фундаменталдуу энциклопедиялык басылма. Энциклопедия атайын редакциялык кеңеш тарабынан даярдалган. Башкы редактор [[Жураев, Бурибой Жураевич|Бурибой Жураев]], жооптуу катчы Лутфулло Рахмонов.

== Китептин мазмуну ==
[[Кыргызстан]]дагы этникалык [[өзбек]]тердин көрүнүктүү өкүлдөрү жөнүндө жазылган бул китеп [[Кыргыз Республикасы]]нын 25-жылдыгынын урматына карата жарык көрду. Анда республиканын ар кандай тармактарында эмгектенишип, [[экономика]]нын, [[илим]]-[[билим]]дин, [[маданият]]тын, [[айыл чарба]]сынын, саламаттыкты сактоонун жана [[спорт]]тун өнүгүшүнө эбегейсиз салым кошушкан 126 [[Ишмердүүлүк|ишмер]]дин өмүр таржымалы баяндалат. Бул китеп [[кыргыз]], [[өзбек]] жана [[орус]] тилдеринде жарык көрүп, окурмандардын кеңири катмарына арналат.
&lt;blockquote&gt;
Көп улуттуу элдин биримдигин чыңдоо боюнча иштер өлкө үчүн өзгөчө мааниге ээ жана ал бардык мамлекеттик органдардын жана ар бир жарандын туруктуу коңул буруусун жана олуттуу аракеттерин талап кылат.   

[[Кыргыз Республикасынын президенти]] [[Алмазбек Атамбаев]]
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
Этникалык [[өзбек]]тер [[мамлекет]]түүлүккө ээ болгон [[кыргыз|кыргыз эли]] менен бирге илгертен бери азыркы [[Кыргызстан]]дын аймагында жашап келе жатышат. Боордош эки элдин [[тарых]]ы жалпы мекенди чет элдик [[баскынчы]]лардан, [[СССР]]ге кол салган фашисттик немецтик агрессорлордон биргелешип коргоодо көрсөтүшкөн баатырдыктары жөнүндө даңктуу барактардан башталат. [[Кыргыз]]дар да, [[өзбек]]тер да башка элдер менен биргеликте кан майдандагыдай эле оорукта да бир бүтүн күчкө айлануу менен фронтту эң маанилүү стратегиялык продукция - пахта сырьёсу менен камсыздап турушкан. Алдын-ала маалыматка караганда, кыргызстандык [[өзбек]]тердин ичинен төртөө [[Советтер Союзунун баатыры]], 34 - [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин Баатыры]], бирөө [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин]] эки жолку Баатыры, 2 - [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] деген бийик наамга, бирөө - [[Ата-Мекендик согуш]]тун [[Даңк орденинин толук ээлери|&quot;Даңк&quot; орденинин үч даражасынын тең толук кавалерлигине]] татыктуу болушкан. Ошондой эле [[Кыргызстан]]дын көптөгөн уул-кыздары  өз мекенинин эркиндиги жана өнүгүшү үчүн өмүрүн, билимин жана эмгегин арноо менен сый-урматка жетишишти. 
Этникалык [[өзбек]]тер [[мамлекет]]тин жана коомдун бардык  чөйрөсүндө: [[Укук коргоо органдары|укук коргоо]], [[коргонуу]] жана [[Улуттук коопсуздук органдары|коопсуздук]]ту камсыз кылуу, [[мамлекеттик башкаруу]] иштерине активдүү катышып, [[спорт]]тун ар түрдүү түрлөрү боюнча эл аралык абройлуу мелдештеринде өлкөнүн намысын коргоп келе жатышат. Биздин өлкө [[Октябрь революциясы (1917)|Октябрь революциясы]]нан кийин [[Орто Азия]]дагы алгачкы [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры|театралдык жамаат]] [[илим]]дин, [[маданият]]тын жана диндин байыркы борбору болгон [[Ош шаары]]нда [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] тарабынан түзүлгөндүгү менен сыймыктана алат. Бул [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры|театрга]] алгач Сергей Миронович Кировдун ысымы ыйгарылса, республикабыз көз карандысыздыкка ээ болгондон кийин чыгыштын улуу ойчулу [[Бабур Захиреддин Мухаммад|Захириддин Мухаммад Бабур]] атындагы [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры|Мамлекеттик академиялык өзбек-улуттук музыкалык-драма театры]] болуп аталган.  

[[Кыргызстан элинин ассамблеясы]]нын төрагасы [[Мамытов Токон Болотбекович|Токон Мамытов]]
&lt;/blockquote&gt;

[[Кыргызстан]]дын этникалык [[өзбек]] [[жаран]]дары башка элдер менен катар эле илгертен эле [[кыргыз|кыргыз эли]] менен бирге жашап, жаңы [[коом]]ду курушуп, катаал доорлордун азап-тозокторун бирге көтөрүшүп, Мекенди сырткы душмандардан бирге коргошуп, [[өлкө]]нүн [[экономика]]сын биргелешип көтөрүшүп: [[Токтогул ГЭС каскады|ГЭС]]терди, [[шаар]]-[[кыштак]]тарды, [[завод]] жана [[фабрика]]ларды курушканы баарыбызга белгилүү. [[Өзбек]] калкы [[өлкө]]дөгү [[илим]]-[[билим]]дин, [[маданият]]тын, [[искусство]] жана [[спорт]]тун, [[адабият]] жана [[театр]]алдык тармагынын калыптанышына жана өнүгүшүнө активдүү катышып келе жатат. [[Улуу Ата Мекендик согуш]] жылдарында биздин мекендештерибиз жалпы совет эли менен биргеликте фашисттик баскынчыларга каршы эр жүрөктүүлүк менен кармашып, [[Мекен]]дин эркиндигин коргоп калышкан. Көптөгөн мекендештерибиздин жан аябаган эмгеги өкмөттүк [[сыйлык]]тар менен татыктуу бааланган. Бул юбилейлик китепте [[Советтер Союзунун баатыры|Советтер Союзунун 4 Баатыры]], [[Даңк орденинин толук ээлери|&quot;Даңк&quot; орденинин үч даражасынын тең толук кавалери]], [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин 34 Баатыры]], [[Кыргыз Республикасынын Баатыры|Кыргыз Республикасынын эки баатыры]], [[Кыргызстан]]дын жана башка көрүнүктүү ишмерлери, б.а. улуту [[өзбек]] даңктуу уул-кыздары жөнүндө баяндалат.  


Союздук масштабда рекорддук түшүм алышкан көптөгөн [[айыл чарба]] алдыңкылары [[Социалисттик эмгектин баатырлары]] деген бийик наамга ээ болушту, мындан тышкары [[СССР]]дин мамлекеттик жогорку [[сыйлык]]тары: Ленин, Эмгек Кызыл Туу, Октябрь революциясы, Даңк белгиси ордендери ж.б. менен сыйланышты. Алар [[СССР]]дин, [[Кыргыз ССР Жогорку Совети|Кыргыз ССРинин Жогорку Советтеринин]] [[депутат]]тары болуп шайланышкан. Баатырлардын узун тизмесинде төмөнкүлөрдү белгилей кетели: [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин эки жолку Баатыры]] [[Анаров Алля|Алля Анаров]], анын агасы [[Анаров Хайитбай|Хайитбай Анаров]], [[Кочубаев Тойчу Тагаевич|Тойчу Кочубаев]], [[колхоз]]дордун даңктуу төрагалары: [[Араван]]дан Азамхан Саидахматов, [[Кара-Суу району]]нан: [[Турсунаалы Сулайманов|Турсунали Сулайманов]], [[Садыков Убайдулла|Убайдулла Содиков]], Эшонхон Рахмонов, Шермамат Абдуллаев жана [[Даңк орденинин толук ээлери|Даңк орденин толук кавалери]] [[Парпиев, Абдурашид|Абдурашид Парпиев]], [[Сузак району]]нан Олимжон Юнусов ж.б.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;&quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана&lt;/small&gt; |url=http://www.biblus.ru/Default.aspx?book=28q2896m8 |accessdate=2018-03-08 |archivedate=2018-03-08 |archiveurl=https://archive.today/20180308091729/http://www.biblus.ru/Default.aspx?book=28q2896m8 }}&lt;/ref&gt;


Кыйраган шаар-кыштактарды [[кайра жаратуу]], [[инфраструктура]]ны, [[өнөр жай]] обьектилерин калыбына келтирүү, дың жерлерди өздөштүрүү, [[айыл чарба]] продукцияларын көбөйтүү иштерине этникалык [[өзбек]]тер да активдүү катышышты. Партиялык-советтик органдарда партиянын райондук, шаардык комитеттеринде биринчи катчылар болуп шайлангандар: Хасан Камолов, Мухтар Исакулов, Маматказы Эргашев, Махамаджан Ахунов, Исматулла Мамажанов, [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин Баатыры]] [[Мирабдазизов Халил|Халил Мирабдазизов]], Абиджан Таджибаев, Шухратбек Ахмедов. Ал эми Абдушукур Исабаев 15 жыл бою эл депутаттарынын Ош областтык Кеңешинин төрагасы болуп иштеген.
Алар райондордун жана шаарлардын социалдык-экономикалык татыктуу өнүгүүсүн камсыз кыла алышты. [[Өзбек]] улутунун көптөгөн өкүлдөрү [[Кыргызстан]] Компартиясынын Борбордук Комитетинин, обкомунун мүчөлөрү, [[СССР]]дин Жогорку Советинин жана жергиликтүү кенештердин [[депутат]]тарынын арасында [[өзбек]] улутундагылар аз эмес эле. [[Мамлекеттик сыйлык]]ка ээ болгондор да бир топ.


Эгемендүүлүк жылдары [[Кыргыз Республикасы]]нын [[өкмөт]]үнүн мамлекеттик агенттиктеринин директорлору жана министрлик даражада Зафаржон Хакимов, Собиржон Атаджанов, Бахтияржан Фаттахов, Шухрат Сабиров, [[Шеркозижан Мирзакаримов|Шеркузи Мирзакаримов]], Ахмаджан Махаммадов (министрдин орун басары), Бахтияржан Салиев (мамагенттиктин директору) ж.б. иштешкен.


[[Академик]]тер жана ондогон [[профессор]]лор илимдин түрдүү тармактарынын өнүгүшүнө чоң салымдарын кошушту. Алардын ичинде: [[академик]] [[Миррахимов, Мирсаид|Мирсаид Миррахимов]] [[Социалисттик эмгектин баатырлары|Социалисттик Эмгектин Баатыры]], [[профессор]] [[Акрамов, Эрнис Хашимович|Эрнист Акрамов]] - [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] деген бийик наамдарга татыктуу болушкан. [[Кыргызстан]]дын биринчи [[космонавт]]ы [[Шарипов, Салижан Шакирович|Салижан Шариповго]] дагы [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] деген мамлекеттик бийик наам ыйгарылган. [[Мамлекеттик сыйлык]]тын лауреаты [[академик]] [[Мамасаидов Мухамаджан Ташалиевич|Мухаммаджан Мамасаидовдун]] илимий табылгалары орбиталар аралык автоматтык “Луноход” планетоходдун конструкциясында пайдаланылган. [[Кыргызстан]]да жашашкан жыйырмадан ашуун этникалык [[өзбек]]тер совет мезгилинде [[Илимдин доктору|доктордук диссертацияларын]], ал эми жүздөгөн жаш окумуштуулар [[Диссертация|кандидаттык диссертацияларын]] республикада жана чет өлкөлөрдө жакташкан. 


[[1914]] жылы [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]] жетекчилиги астында түзүлгөн [[Ош шаары]]ндагы [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры]] Октябрь революциясынан кийин [[Орто Азия]]да түзүлгөн алгачкы театрлардын бири болуп саналат. Анда [[Кыргыз Республикасы]]нын 11 Эл артисттери эмгектенишкен. Алардын ичинде: Таджихан Хасанова [[Кыргыз ССР Жогорку Совети|Кыргыз ССРнин Жогорку Советине]] үч жолу [[депутат]] болуп шайланган. [[Моминова, Разияхан|Розияхон Муминова]], [[Салиева, Турсунхан|Турсунхон Солиева]] жана [[Нематов, Нематжан|Нематжан Нематовдордун]] чыгармачылыгы көп жолу өкмөттүк [[сыйлык]]тарга арзыган. Театрдын даңктуу традицияларын улантуу менен азыркы учурда [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры|Бабур атындагы театрда]] [[Кыргыз Республикасы]]нын 2 Эл артисти жана 11 эмгек сиңирген артисттер эмгектенишет.


Этникалык [[өзбек]]тер арасынан чыгышкан спортсмендер [[Олимпиада]]ларда, дүйнөлүк чемпионаттарда жана башка эл аралык жана регионалдык мелдештерде [[өлкө]]нүн намысын коргоп келишүүдө. Даңктуу мушкер [[Назаров, Орзубек Пулетович|Орзубек Назаров]] дүйнөнүн жети жолку чемпиону болсо, ФИФАнын белгилүү рефериси Бахадыр Кучкаров Түштүк [[Африка]]да жана [[Бразилия]]да өткөн [[футбол]] оюнунун [[чемпионат]]тарында жана башка дүйнөлүк биринчиликтерде реферилердин мыкты ассисенти катары таанылган. Ондогон жаш спортсмендер жыл сайын ар кандай [[чемпионат]]тарда жеңишке жетишип, [[Кыргызстан]]дын Туусун бийик желбиретип, [[мамлекеттик гимн]]ибизди түрдүү континенттерде жаңыртышат.


[[2017]]-жылдын 1-январына карата [[статистика]]лык маалыматтар боюнча [[Кыргыз Республикасы]]нда жашаган [[өзбек]]тердин саны 898 миң 363 адамды, же [[Кыргызстан]]дын калкынын 14,6 % түзөт. [[Кыргызстан]]да бир үй-бүлөдөй жашашкан элдер менен бирге эле [[өзбек]] эли да кереметтүү кооз, уникалдуу, руханий-маданий мурастарга жана баалуу [[кен байлыктар]]га бай, эң башкысы эркин жана [[демократия]]луу [[Кыргыз Республикасы]]нын, сүйүктүү Мекенибиздин, гүлдөп-өсүшү үчүн [[билим]]ин, эмгегин жана энтузиазмин аянышпайт.


== Редакциялык кеңеш мүчөлөрү ==
# [[Абдугани Абдугафуров|Абдугафуров Абдугани]]
# Абидов Одилжон
# Алимжанова Арофатхон 
# Ахмедов Бегижон
# Газибаев Ботиржон
# Идрисов Хабибулло
# Исмаилов Мухаммадсоли
# Исамиддинов Зухритдин
# [[Мамасаидов Мухамаджан Ташалиевич]]
# Мухаммаджонов Ахмаджон
# Рахманов Дилмурад Дилдорбекович&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&lt;small&gt;Депутат Дилмурод Рахмонов&lt;/small&gt; |url=http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/447 |accessdate=2018-03-10 |archivedate=2018-03-10 |archiveurl=https://archive.today/20180310104830/http://www.alliance-press.kg/ru/news/view/447 }}&lt;/ref&gt;
# Рахмонов Лутфулло (жооптуу катчы)
# Сабиров Пулат Саидович
# Таджибаев Шавкатбек
# Ходжаев Рашидхон

[[Кыргыз тили]]нде которгон Зина Пасанова, өзбек жана орус тилдеринде которгон Дилмурад Рахманов.

== Колдонулган адабияттар ==
* [https://web.archive.org/web/20180612140433/http://www.biblus.ru/Default.aspx?book=28q2896m8 &quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана]. Под рук. Жураева Б.Ж. ([[Абдугани Абдугафуров|Абдугафуров А.]], Рахманов Д.Д. и др.), Ош, &quot;Ризван&quot;, 2017, 336 стр. isbn= 978-9967-18-344-5, УДК 351/354. ББК 66,3(2Ки).

== Ошондой эле кароо ==
* [[Бабур атындагы Ош Мамлекеттик Академиялык өзбек музыкалуу драма театры]]
* [[Мадазимов Рахмонберди|Рахмонберди Мадазимов]]
* [[Рахмонов Уринбой|Уринбой Рахмонов]]
* [[Анаров Алля|Алла Аноров]]
* [[Азимов Розы|Рузи Азимов]]
* [[Алиназаров Садык|Содик Алиназаров]]
* [[Жумабаев, Ташмамат|Тошмамат Жумабоев]]
* [[Исламов Юрий Верикович|Юрий Исломов]]

== Тиркемелер ==
{{Булактар|colwidth=30em}}

== Шилтемелер ==
* [http://cyclowiki.org/wiki/Во_имя_процветания_Кыргызстана_(энциклопедия) &quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание]
* [https://traditio.wiki/Во_имя_процветания_Кыргызстана_(Энциклопедическое_издание) &quot;Во имя процветания Кыргызстана&quot; Энциклопедическое издание]
{{Encyclopedia-stub}}
{{Hist-stub}}
{{Lit-stub}}
{{Book-stub}}
{{Novel-stub}}
{{Poli-stub}}
{{Law-stub}}
{{Reli-stub}}
{{Edu-stub}}
{{Econ-stub}}
{{Ling-stub}}
{{Lang-stub}}
{{Myth-stub}}
{{Ethno-stub}}
{{Art-stub}}
{{Newspaper-stub}}
{{Mag-stub}}
{{Company-stub}}
{{Org-stub}}
{{Gov-stub}}
{{Dictionary-stub}}
{{Industry-stub}}
{{Society-stub}}
{{Socio-stub}}
{{Social-science-stub}}
{{Sex-stub}}
{{Humanrights-stub}}
{{Publish-stub}}
{{KG-stub}}
[[Категория:Энциклопедия]]
[[Категория:Арип боюнча китептер]]
[[Категория:Китептер]]
[[Категория:Кыргызстан]]
[[Категория: Тарых]]
[[Категория: Инсандар]]
[[Категория:Коом]]
[[Категория:Чөлкөм таануу]]
[[Категория:Кыргыз тарыхы]]
[[Категория: Кыргыз таануу]]
[[Категория:Саясат таануу]]
[[Категория:Коомдук ишмерлер]]
[[Категория:Өзбектер]]</text>
      <sha1>npfronb90qxnqdnwgs4qvdheugih8fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Өзбекстан Республикасынын Куралдуу Күчтөрү</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113732</id>
    <revision>
      <id>648589</id>
      <parentid>545356</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25497" sha1="b2zx796opkdv3tid2utkqh7jfh3vex1" xml:space="preserve">[[Файл:Uzbekistan Armed Forces (Cyrillic script).svg|thumb|Куралдуу Күчтөрүнүн стандарты]]
Нарын '''Куралдуу Күчтөрүндө жана Өзбекстан Республикасынын''' ({{Lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari}}Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari)- бул, аты бирдиктүү куралдуу күчтөрүнүн Өзбекстандын кагышып, анын бири Кургактагы аскерлер, ВВС жана ПВО куралдуу күчтөрдүн, Улуттук гвардиянын &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Uzbekistan- Army|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/centralasia/uzbek-army.htm|author=John Pike|last=John Pike|accessdate=23 October 2014}}&lt;/ref&gt; нарын чек ара кызматына.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The World Factbook|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html|accessdate=23 October 2014|archivedate=2016-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709035649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html}}&lt;/ref&gt; жана Аскердик-Деңиз Флотунун.Алар, бул ири жана сильнейшим жалал - [[Орто Азия|Борбордук Азия]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Today.Az » Politics » Uzbekistan would prefer to be policeman of Central Asia: expert|url=http://www.today.az/news/politics/55062.html|accessdate=23 October 2014}}&lt;/ref&gt;

[[Ташкен|Ташкент]], борбор калаа Өзбекстандан, штаб-квартирасы [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|Советтик]] штабс-округунун жана 20-февралынан 1992-жылдын, жаңы коргоо Министрлиги захватили офистер, алар мурда заняты нарын району штабынын.&lt;ref&gt;Richard Woff, 'Independence and the Uzbek Armed Forces,' Jane's Intelligence Review, December 1993, p.567&lt;/ref&gt; 1992-жылдын 2-июлундагы Жарлыгы менен түзүлгөн коргоо Министрлиги заменит коргоо Министрлигинин. Бери кийинки жылга, Өзбекстан деген [[Орустар|россиялык]] офицерлер менен этностук-ж жана реорганизованы аскердик үчүн сосредоточиться максаттарга катары жарандык тартипсиздиктердин, баңги заттарды мыйзамсыз жүгүртүүжана [[Хизб ут-Тахрир аль-Ислам|Хизб-ут-Тахрир]].

== Иш жана тышкы байланыштар ==
Кийин [[2001-жылдын 11-сентябрындагы террордук чабуулдар|11-сентябрь, 2001 кол салууларга]]карата [[Америка Кошмо Штаттары (АКШ)|Штаттары]] арендовали Карши-Ханабад эсептелет түштүгүндө Өзбекстандын, ал менен чектешет [[Ооганстан|Афганистан]]. Америкалык база деп ал жерде лагерь &quot;тиреги эркиндигинен ажыратууга жазаланат&quot;, бирок көп &quot;деп К2 эсептелет&quot; персоналы в театр.

2005-жылдын май айында аскер катышса подавлении башаламандыктарды [[Баргана өрөөнү|Фергана өрөөнүндөгү]] шаар [[Анжыян (шаар)|&quot;аттуу форум болуп өттү]], ага белгилүү болду бул тууралуу Андижанской резни. Демек, ЕС запретил сатууга курал-жарак жана ввела бир жылдык үзгүлтүксүз тыюу кирүү үчүн 12 высокопоставленных чиновниктердин, анын ичинде башчынын коопсуздук кызматынын жана ички иштер жана коргоо министрлери, обвиняя алардын үчүн жоопкерчилик тартуучу адам.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/1295881.stm|work=BBC News|accessdate=23 October 2014}}&lt;/ref&gt;

Кийин окуя болгон Президент Каримов кетирди бир нече высокопоставленных аскер ишмерлеринин: коргоо министри Кадыр Гулямов, Бириккен штабынын Жетекчиси, Куралдуу Күчтөрдүн Исмаил
Эргашев, колбашчы аскерлери менен Чыгыш аскердик округунун Kosimali Ахмедова. Бурнашев жана кара белгилегендей, '..бирок бул иштен бошотуу эмес меняли формалдуу жүргүзүү системасын күч структураларында алар чагылдырат олуттуу жылыштар учурунда бийликтин ортосундагы мамилелерде региондук элитами, представляющими өз кланы.'&lt;ref&gt;Rustam Burnashev and Irina Chernykh, [http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/February_2007/Burnashev_Chernykh.pdf Changes in Uzbekistan's Military Policy After the Andijan Events] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326021014/http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/February_2007/Burnashev_Chernykh.pdf|date=2009-03-26}}, China and Eurasia Forum Quarterly, Volume 5, No. 1 (2007), Central Asia-Caucasus Institute &amp; Silk Road Studies Program, {{ISSN|1653-4212}}, p. 72&lt;/ref&gt;

Биргелешкен арыз мүчө өлкөлөрдүн [[Шанхай кызматташтык уюму|Шанхай кызматташтык уюмунун]] жылы жарыяланган башында-июль, 2005-жылдын конференциянын [[Астана|Астанада]] ([[Казакстан]]) чакырды жыйынтыкка америкалык аскерлер менен аскер базалары Борбордук Азия. 29-июль, 2005-жыл, Өзбекстан сослался жоболоруна өтүнөт АКШ чыгып кетүүгө ичинде 180 күн. 21-ноябрь, 2005-жылдын тыянак америкалык аскерлердин Карши-Ханабад жана ар кандай башка базанын болчу аяктады.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/worldlatest/story/0,1280,-5429874,00.html US Completes Withdrawal From Uzbek Base]&lt;/ref&gt;

=== Контролду вооружениями жана жайылтпоо ===
Өкмөт взяло карата контролду вооружениями милдеттенменин мурдагы [[Советтик Социалисттик Республикалaр Союзу|СССРДИН]], жана кошулган Келишими ядролук куралдарды жайылтпоо жөнүндө катарында неядерного мамлекет. Ал ошондой эле поддержал активдүү программасы боюнча коргоо Министрлиги АКШ коргоо боюнча Агенттиги азайтуу коркунучу жалал-батыш Өзбекстанда ([[Нукус]] жана биологиялык сыноо лабораториялары острове Жандандыруу).
[[Файл:Uzbekistan_soldiers_(1997).jpg|right|thumb|230x230px|Өзбек солдаттар учурунда парашютной даярдоо Форт-Брэгг (Түндүк Каролина) 1997-жылы]]
Курамына армиянын курамына кирген беш аскер округдарынын, Түндүк-Батыш кара-Нукус, Түштүк-Батыш өзгөчө аскердик округунун кара - [[Каршы|Карши]], Борбордук аскер округунун кара - [[Жызак (шаар)|Джизак]]жана Чыгыш аскердик округунун кара-Фергане. 2001-жылы Ташкентский гарнизонго жылы болуп кайра түзүлүшү Ташкентский аскер округу.&lt;ref&gt;Bakhtiyar Kamilov, [http://www.bmlv.gv.at/pdf_pool/publikationen/10_wg_ftc_30.pdf Formation of Conceptual Approaches to the Problems of Ensuring National Security in Central Asian States - Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan and Turkmenistan]&lt;/ref&gt;

Штабдар аскердик округдарынын жана алардын жоопкерчилик зонасына менен тастыкталууга тийиш. Баш ийген бригадаларынын , төмөндө келтирилген таблицада таандык ар түрдүү аскер округдары, же болбосо, анткени алар ошол эле шаарда, бул аскер округунун штаб же аскердик округунда' жоопкерчилик зонасы - башкача айтканда, 37-й мотострелковой бригаданы [[Анжыян (шаар)|Андижане]].
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
!Калыптандыруу
!Жайгашкан Штаб-Квартира,
!Эскертүүлөр
|-
|'''Түндүк-Батыш Аскердик Округунун'''
|Модель [[Нукус]]
|[[Каракалпакстан Республикасы|Каракалпакстан]], [[Хорезм облусу|Хорезмской Провинциясынын]]
|-
|? Мотострелковая Бригада
|[[Нукус]]
|-
|'''Түштүк-Батыш Өзгөчө Аскердик Округунун'''
|Модель [[Каршы|Карши]]
|[[Кашкадарыя облусу|Провинциясынын Кашкадарьинской]], [[Сурхан-Дарыя облусу|Сурхандарьинской Облусунун Провинциясынын]], [[Бухара облусу|Бухарской]], [[Навоий облусу|Навоийской Провинциясынын]]
|-
|25-мен мотострелковая Бригада
|[[Каршы|Карши]] (Нуристан)
|КД МД, аскер бөлүгүнүн № 08579
|-
|'''Борбордук Аскер Округунун'''
|Модель [[Жызак (шаар)|Джизак]]
|[[Жызак облусу|Джизак Провинциясынын]], [[Самарканд облусу|Провинциясынын Самаркандской]], [[Сыр-Дарыя облусу|Сырдарьинской Провинциясынын]]
|-
|? Артиллерийской Бригаданын
|Каттакурган, Самарканд
|мурдагы 353 искусство.бдэ
|-
|'''Чыгыш аскердик округунун'''(ОМБ)
|Фергана
|[[Фергана облусу|Ферганская Область]], [[Андижан облусу|Андижанская Область]], [[Наманган облусу|Наманганская Область]]
|-
|Штурмовая Бригада 17-й аба
|Фергана
|ДПК чейин 5000 солдаттардын - 4, тажиктерден десанттык-штурмовой бригаданын
|-
|Бригада 37-й мотострелковой
|[[Анжыян (шаар)|Аттуу форум болуп өттү]]
|ОМБНЫН аташат 34-й г-Бдэ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Press-service of the President of the Republic of Uzbekistan: Islam Karimov: no one can turn us from our chosen path |url=http://www.press-service.uz/en/content.scm?contentId=8908 |accessdate=2018-07-03 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029200103/http://www.press-service.uz/en/content.scm?contentId=8908 }}&lt;/ref&gt;
|-
|? Артиллерийской Бригаданын/Полктун
|Фергана
|ДПК, 105-гвардиялык тажиктерден десанттык-штурмовой дивизиянын аба-десантных аскерлеринин
|-
|'''Ташкентского Аскер Округунун'''
|Модель Сатуу, Ташкент
|[[Ташкен облусу|Ташкентской Облусунун]], Ал 2001.
|-
|? Артиллерийской Бригаданын/Полктун
|[[Ташкен|Ташкент]]
|Балким, окуу артиллерийский полку нарын Чирчике
|}
Айтканда, төрт мотострелковой бригаданын кимдин атын белгилүү болбосо,&lt;ref name=&quot;Vad777U&quot;&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www8.brinkster.com/vad777/sng/uzbekistan.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071018112845/http://brinkster.com/vad777/sng/uzbekistan.htm|archivedate=2007-10-18|accessdate=2007-09-29}}, accessed late September 2007 and June 2010&lt;/ref&gt; жана 17-й, тажиктерден десанттык-штурмовой бригаданы Фергану, мурдагы советтик ВДВ' 387-мен аба-десантной даярдоо полктун. Моторизованные бригаданын турат айланасындагы [[Букар (шаар)|Бухаре]], [[Самаркан|Самарканде]], [[Термез|Термезе]], [[Нукус|Нукусе]]жана [[Анжыян (шаар)|Андижане]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/February_2007/Burnashev_Chernykh.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326021014/http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/February_2007/Burnashev_Chernykh.pdf|archivedate=2009-03-26|accessdate=2013-03-25}}&lt;/ref&gt;

* 2 АК МС, Фергана, блок 49827, кирешенин. 15 тажиктерден десанттык-штурмовой бригаданын, Чирчикский окуу полку жана Фергана аба-бдэ-1999
* Мотострелковая Бригада, Чирчик, блок 16707
* Мотострелковая Бригада, [[Самаркан|Самарканде]], мурдагы мотострелковой дивизиянын? (резерв)
* Мотострелковая Бригада, [[Термез]], мурдагы 108 мотострелковой бригаданын
* Танкалык полк (тп), Ташкент, жүргөм Навои, өткөрүлүп Ahargaran
* Инженер бдэ
* СФ Бтн Tashqent, мурдагы 459-м СФ-кой
* Улуттук гвардиянын бригаданын, 1000 солдат, анын ичинде коопсуздук бтн салтанаттуу компаниянын жана SF компаниялар.

[[Файл:Ukbekistani_troops.jpg|right|thumb|230x230px|Өзбек солдаттардын убагында ''окууну cooperative Скопа '96'']]
Өзбек аскер кызматчылары катышты &quot;тынчтык үчүн өнөктөштүк&quot; машыгууларды cooperative Скоп 96-жылы Кэмп-Лежен нарын Түндүк Каролинеуюштурулган Соединенным Штаттар деңиз пехоты. Андан кийин алар катышып эле машыгууларга кооператив Скопа '98.

Сентябрь, 2004-жыл, (ошондо) Королевский Валлийский полкко (азыр 3-го батальондун Королевского Уэльского полктун) британской армиянын катышкан менен өзбек армиясынын миротворческого батальондун &quot;көнүгүүлөр Тимуром Экспресс&quot; Фаришском районунда тоо-кен даярдоо.{{Citation needed|date=June 2010}} Бул жылы 3-жумасы [[Түндүк Атлантикалык Конвенция Уюму (НАТО)|НАТО]] спонсировали &quot;тынчтык үчүн өнөктөшүү&quot; ачылды.

== IВВС ==
[[Файл:Air_defence_and_Air_force_and_of_Uzbekistan.jpg|right|thumb|203x203px|Узбекский абанын жана значок абадан кол салуудан коргонуу ийинин]]
60-й өзүнчө бригаданы бул мурдагы 735-м Бомбардировочном Авиаполку менен айкалышта болгон 87-й өзүнчө разведывательный авиациялык полку.&lt;ref&gt;For 735th Bomber Aviation Regiment, see Michael Holm, [http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/bap/735bap.htm], and for 87th Separate Reconnaissance Aviation Regiment, see [http://www.ww2.dk/new/air%20force/regiment/orap/87orap.htm]&lt;/ref&gt; , ал ээ 31 Су-24, 32 МиГ-29 жана 6 Су-27с. Экинчи жакында расформированного бөлүмдөр кирет 61-й Истребительный авиациялык полку нарын Какайды, ал өзү-өзү кошуу менен мурдагы 115-й Истребительный авиациялык полку жана 62-й Истребительный авиациялык полку нарын [[Анжыян (шаар)|Андижане]]. Текчелер боюнча эки базанын алынды расформированы 1999-жылы. Көптөр, бул тууралуу 26 сакталышы Су-17, кыязы өтө мас абалда калат Чирчике (караңыз &quot;Google Планета Земля &quot; 41°30'05.69&quot;Н 69°33'44.90&quot;Е).

=== Бөлүмдөрдүн тизмеси ===

* 60-мен өзүнчө аралаш Авиациялык Бригада (Карши-Ханабад)(60 б), Су-24/Су-24МР, Су-27- (31 Су-24, 32 МиГ-29, 6 истребителей Су-27, 1200 кадрлар.)
* Өзүнчө Аралаш Авиациялык Бригаданын, [[Жызак (шаар)|Джизак]], Су-25 - (Су-25, Л-39, Ми-8, Ми-24)
* Өзүнчө аралаш авиациялык полкко, Фергана, Ан-12, 12РР, 26, 26РР
* Өзүнчө Аралаш Авиациялык Эскадрильи, [[Ташкен|Ташкент]], Ан-24, Тигил-134
* 65-й өзүнчө вертолетный полку Каган, [[Букар (шаар)|Бухара]] Ми-6,8. Бул МИСИ аскер балансы 2002 - жылдын 28-МИ-6, 29 Ми-8. Мурдагы 396-м айрым Вертолетным полкко, Түштүк аскерлердин тобу
* 66-й өзүнчө вертолетный полку, Чирчике, Ми-8/24/26 вертолетов. Жалал - МИСИ аскер балансы 2002 саналган Өзбекстан менен 42 Ми-24, 29 вертолетов Ми-8,1 Ми-26
* 12-й зенитной ракетной бригаданын
* Радио-Техникалык Бригада

[[Файл:2005_-_Su-24,_Uzbekistan_Air_Force.JPEG|thumb|Узбекский тейлөөчү персоналдын ВВС сүйрөө самолеттордун ВВС Су-24 фехтовальщик нарын Карши-Ханабад,.]]
[[Файл:Boeing_767-300ER_Uzbekistan.jpg|thumb|Өзбекстан өкмөттүк самолеттун Боинг 767-300.]]

== Учурдагы ВВС жабдуулар ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 178px;&quot;
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Aircraft
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Origin
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Type
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Versions
! style=&quot;text-align: left;&quot; |In service
! style=&quot;text-align: left;&quot; |Notes
|-
|Sukhoi Su-27
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Multi role fighter
|25
|-
|Sukhoi Su-24
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Long-range bomber
|32
|Stored
|-
|Mikoyan MiG-29
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Multi role fighter
|60&lt;ref name=&quot;2011_Aero&quot;&gt;&quot;World Military Aircraft Inventory&quot;. ''2011 Aerospace: Aviation Week and Space Technology'', January 2011.&lt;/ref&gt;
|-
|Sukhoi Su-17
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Ground attack
|38
|Stored
|-
|Sukhoi Su-25
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Ground attack
|25
|Active
|-
|Aero L-39 Albatros
| [[Чехия|Czech Republic]]
|Light attack/ trainer
|14
|-
|Ilyushin Il-76
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Heavy transport
|6
|-
|An-12
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Medium transport
|5
|-
|An-24
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Medium transport
|1
|-
|An-26
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Medium transport
|15
|-
|Boeing 767-300
|[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|United States}}
|VIP Transport
|1
|UK-67000, governmental plane
|-
|Boeing 757-200
|[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|United States}}
|VIP Transport
|1
|UK-75700, governmental plane
|-
|Mi-24 Hind
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Heavy attack helicopter
|51
|-
|Mi-8 Hip/Mi-17 Hip
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Medium transport helicopter
|64
|-
|Mil Mi-6
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Heavy transport helicopter
|27
|-
|Mil Mi-26
|[[Файл:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]{{flag|Soviet Union}}
|Heavy transport helicopter
|1
|}

== Аталык ==
Чек ара кызматынын, ошондой эле называемый боюнча Комитет, коргоо, Мамлекеттик чек араны бири - улуттук коопсуздук кызматынын, болуп , чек ара кызматы Өзбекстандын. Алар кирди карата пикир келишпестиктер менен киргизских чек ара аскерлеринин нарын [[Баткен облусу|, Баткен облусу]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Uzbekistan's Frontier Service: Kyrgyzstan aggravates situation in Sokh enclave|url=http://en.trend.az/regions/casia/kyrgyzstan/1916343.html|work=Trend|date=10 August 2011|accessdate=23 October 2014}}&lt;/ref&gt; чек Ара кызматынын иштейт эле приречных аскердик-деңиз күчтөрү Өзбекстандын, алар өзүнө эки Гюрза класс канонерских сайган.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/year-2014-news/december-2014-navy-naval-forces-maritime-industry-technology-security-global-news/2293-ukraine-resumed-construction-of-gyurza-m-project-58155-river-armored-artillery-boats.html |accessdate=2018-07-03 |archivedate=2017-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170307052432/http://www.navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/year-2014-news/december-2014-navy-naval-forces-maritime-industry-technology-security-global-news/2293-ukraine-resumed-construction-of-gyurza-m-project-58155-river-armored-artillery-boats.html }}&lt;/ref&gt;

== Акыя ==
Аскер, УККжана ИИМ, жүргүзүүнү бир нече атайын даярдыктагы, батальондордун, анын ичинде Скорпиона топко барлар GBars, жана &quot; Альфа-Групп. Алар адатта пайдаланылат каршы ислам террористтерди чек арага чектеш райондордо [[Тажикстан|Тажикстандын]] жана [[Кыргызстан|Кыргызстандын]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.specialoperations.com/Foreign/Uzbekistan/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130818143527/http://www.specialoperations.com/Foreign/Uzbekistan/|archivedate=2013-08-18|accessdate=2013-10-04}}&lt;/ref&gt;

== Аскердик Академиялардын ==

* Академиянын Куралдуу Күчтөрүнүн Өзбекстандын

* Жогорку Аскер Бажы Институту

* Ташкентское Жогорку Общевойсковое Командное Окуу Жайы

* Ташкентское Жогорку Танковое Командное Окуу Жайы

* Самаркандское Жогорку Аскердик Командное Автомобил Окуу Жайы

* Ички иштер Министрлигинин академиясы Өзбекстан Республикасынын

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
{{External media|image1=[https://ru.sputniknews-uz.com/amp/society/20180414/7961884/obrazci-novoy-formi-dla-armii-uzbekistana.html Uzbek Military Uniforms]}}</text>
      <sha1>b2zx796opkdv3tid2utkqh7jfh3vex1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125335</id>
    <revision>
      <id>648594</id>
      <parentid>456664</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2510" sha1="tw8ax1vzq7hq25ugongwgqjsuhx5vwj" xml:space="preserve">'''Avito''' — эмгек рыногунда товарлар, кыймылсыз мүлк, бош кызмат орундары жана таржымал жөнүндө кулактандырууларды жайгаштыруу, ошондой эле онлайн-классифайддардын арасынан дүйнөдө экинчи орунду жана Орусияда биринчи&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/2840618|title=Naspers сорвала объявления|work=kommersant.ru|accessdate=2021-11-05}}&lt;/ref&gt; орунду ээлеген жеке адамдардын, компаниялардын орус интернет кызматы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tech.eu/features/15516/avito/|title=How two guys applied Swedish ethos to conquer Russian e-commerce|work=tech.eu|accessdate=2021-11-05}}&lt;/ref&gt;. «Авитодо» сатууга сунушталган товарлар, жаңы же мурда колдонулган болушу мүмкүн. 2021-жылдын сентябрында «Авитого» дээрлик 80 млн жигердүү кулактандыруулар жайгаштырылган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://regnum.ru/news/economy/3385844.html|title=Крупнейшие маркетплейсы и доски объявлений: новые двигатели торговли|work=regnum.ru|accessdate=2021-11-05|archivedate=2021-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027212522/https://regnum.ru/news/economy/3385844.html}}&lt;/ref&gt;.

«Авито», Prosus (Naspers европа бөлүмү) нидерланды компаниясына таандык OLX Groupтун бөлүгү болуп саналат, ал дүйнөнүн ар кандай өлкөлөрүндөгү кулактандыруулардын сайттарын бириктирет&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.olxgroup.com/brands|title=OLX Brands|work=www.olxgroup.com|accessdate=2021-11-05}}&lt;/ref&gt;. Орусияда компания «КЕХ еКоммерц» ЖЧК аркылуу иштейт, анын башкы кеңсеси Москвада жайгашкан. 2021-жылдын сентябрына карата кызматкерлердин саны 2500дөн ашык адамды түзөт&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://github.com/avito-tech/playbook|title=avito-tech/playbook|work=github.com|accessdate=2021-11-05}}&lt;/ref&gt;.
 
== Булактар ==
{{Эскертүүлөр}}

[[Категория:Экономика]]</text>
      <sha1>tw8ax1vzq7hq25ugongwgqjsuhx5vwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аял ишкерлер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128316</id>
    <revision>
      <id>648608</id>
      <parentid>545811</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43289" sha1="0qj6vmoidas13qvn348b3v3jwykrlop" xml:space="preserve">[[Файл:Oprah Winfrey receives 2013 Presidential Medal of Freedom.jpg|thumb|right|200px|Америкалык ишкер, телеалпаруучу жана медиа жетекчи [[Опра Уинфри]] 2013-жылы АКШнын президенти [[Барак Обама|Барак Обамадан]] &quot;Президенттик Эркиндик медалын&quot; алууда.]]
[[Файл:Armi-Ratia-1959.jpg|thumb|right|200px|Финдик ишкер [[Арми Ратиа]] (1912–1979), [[Маримекко]] текстиль жана үй жасалгалоо компаниясынын негиздөөчүсү]]

'''Аял ишкерлер''' — [[Ишкана|Ишкананы]] башкарган жана өзгөчө [[Бизнес|бизнести]] уюштурган аялдар&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://definitions.uslegal.com/w/women-entrepreneurs/|title=Women Entrepreneurs Law and Legal Definition {{!}} USLegal, Inc.|website=definitions.uslegal.com|access-date=2019-06-17}}&lt;/ref&gt;.[[АКШ|Америка Кошмо Штаттарында]] 20-жана 21-кылымдын ичинде аялдардын ишкердиги тынымсыз өсүп, 1997-жылдан бери аялдардын бизнеси 5% га өскөн &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.become.co/blog/women-owned-businesses-statistics/|title=Women-Owned Business: Statistics &amp; Trends [2019]|date=2019-10-24|website=Become|language=en|access-date=2020-04-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/2017/comm/women_owned_businesses.html|title=Women-Owned Businesses|last=Bureau|first=US Census|website=www.census.gov|language=EN-US|access-date=2019-06-17}}&lt;/ref&gt;.Бул өсүш Коко Шанель, Дайан Хендрикс, Мег Уитман жана Опра Уинфри сыяктуу өз алдынча бай аялдардын пайда болушуна шарт түзгөн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/self-made-women/|title=America's Richest Self-Made Women 2019|website=Forbes|language=en|access-date=2019-06-17}}&lt;/ref&gt;. 

Бизнестеги аялдар (women in business) деген сөз айкаштары, соода, бизнес жана ишкердик чөйрөсүндө лидерлик ролдордогу аялдардын тарыхый четтетилишине көңүл бурат. Бүгүнкү күндө бул фраза аялдардын бизнеске катышуусун жогорулатууну жактап, жумушчу күчүн жана идеялардын өнүгүшүнө салым кошкондорду диверсификациялоону көздөйт. Мурдагыга салыштырмалуу аялдардын корпоративдик лидерлик жана ишкердик ролдорунда адилеттүү бөлүштүрүлүшү байкалууда. 

Аялдардын бизнеске катышуусун жогорулатуу бизнести өнүктүрүүдө, идеяларда жана өнүмдөрдү диверсификациялоо үчүн маанилүү. Катышуу ошондой эле аялдарга жана алардын социалдык чөйрөсүнө оң таасирин тийгизген социалдык тармактарды жана колдоону өнүктүрүүгө түрткү берет.&lt;ref&gt;Kitching, Beverley M.; Jackson, Pamela A. (2002). [https://journals.sagepub.com/doi/10.5367/000000002101299132 &quot;Female Entrepreneurs in a Transitional Economy: Businesswomen in China&quot;]. (англ.) ''The International Journal of Entrepreneurship and Innovation''. '''3''' (2): 145–155. doi:10.5367/000000002101299132. ISSN 1465-7503.&lt;/ref&gt;

Бизнестеги аялдардын абалы дүйнө жүзү боюнча бир топ айырмаланат. American Express тапшырган &quot;Аялдарга таандык ишканалардын 2018-жылдагы абалы боюнча отчетуна&quot; ылайык, аялдарга таандык ишканалардын саны 1972-жылдан бери дээрлик 3000% га өскөн.&lt;ref&gt;Castrillon, Caroline. [https://www.forbes.com/sites/carolinecastrillon/2019/02/04/why-more-women-are-turning-to-entrepreneurship/?sh=55046eed542a &quot;Why More Women Are Turning To Entrepreneurship&quot;.] Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt; Коом аялдарды бизнесте алдыга жылдыруу үчүн олуттуу ийгиликтерге жетишкенине карабастан, дагы эле карьералык багыт берүү, үй-бүлөгө берилгендик, сексуалдык дискриминация, адекваттуу капиталдын жетишсиздиги, адекваттуу билимдин жоктугу жана технологияларды колдонуу боюнча окутуунун жетишсиздиги бар. Аялдар эркектерге караганда өздөрүнүн социалдык жана саясий чөйрөсүнөн көбүрөөк чектелет.

Өнүккөн өлкөлөрдө да, өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да ишкер катары аялдардын саны өсүүдө жана улуттук өкмөттөр бул практикага барган сайын көбүрөөк көңүл буруп жатышат.

== Корпоративдик жетекчиликте аялдар ==
2014-жылга карата абал боюнча, 22 000 дүйнөлүк фирманын дээрлик 60%да директорлор кеңешинин бир да аял мүчөсү болгон эмес, жарымынан бир аз көбүндө C-Suite менеджери аял болгон жана 5%дан азында башкы директор аял болгон.&lt;ref&gt;Moran, Tyler; Noland, Marcus. [https://hbr.org/2016/02/study-firms-with-more-women-in-the-c-suite-are-more-profitable &quot;Study: Firms with More Women in the C-Suite Are More Profitable&quot;]  (англ.)/ ''Harvard Business Review''. Harvard Business Review.&lt;/ref&gt; Бирок, ар кайсы өлкөлөрдө олуттуу айырмачылыктар бар: Норвегия, [[Латвия]], Болгария жана Словенияда жогорку даражалуу жетекчилерде жана директорлор кеңешинин мүчөлөрүндө кеминде 20% аялдар өкүлчүлүккө ээ болсо, Японияда директорлор кеңешинин мүчөлөрүндө 2% гана аял өкүлү болгон.

== Ишкер аялдар ==
Аял ишкерлер планетадагы эң тез өнүгүп келе жаткан бизнес адамы болуп саналат. Аялдардын ишкердиги Global Entrepreneurship Monitor изилдөө долбооруна кирген 59 экономикада бойго жеткен аялдардын 1,5 пайызынан 45,4 пайызына чейин өзгөрөт.&lt;ref&gt;Global Entrepreneurship Monitor.[https://www.microbiz.org/wp-content/uploads/2012/02/2010_WomenEntrepreneursWorldwide-GEM_AnnualReport.pdf &quot;GEM 2010 Womens Report&quot;] Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt; Өнүгүп келе жаткан экономикаларда аялдардын ишкердик активдүүлүгү эң жогору болгонуна карабастан (45,5 пайыз), бардык ишкер аялдардын үлүшү экономикалар арасында олуттуу айырмаланат: Корея Республикасындагы 16 пайыздан Ганадагы 55 пайызга чейин. Анын үстүнө, көптөгөн өнүгүп келе жаткан экономикаларда аялдар эркектерге караганда бизнести тезирээк баштап, жумуш орундарын түзүүгө жана экономикалык өсүшкө олуттуу салым кошуп жатышат. Аялдар туруктуулукка басым жасаган бизнести башташат.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/apr/27/women-top-better-business-environment-sustainable Women at the top is better for business and the environment], 2015. (англ.). Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt;

== Аял ишкерлер туш болгон тоскоолдуктар ==
Ишкер аялдардын экономикалык өсүшкө, жумуштуулуктун өсүшүнө жана социалдык чыңалуунун басаңдашына оң таасирин көрсөтүшөт. Ишкер аялдардын потенциалын жакшыраак пайдалануу (алардын бизнеске эркектерге салыштырмалуу деңгээлде катышуусу тууралуу) көпчүлүк өлкөлөрдө ички дүң продукцияны 20%дан ашык көбөйтүүгө мүмкүндүк берет.  Аялдар тарабынан түзүлгөн ишканалар тарабынан жүзөгө ашырылуучу товарларды өндүрүүнү жана кызмат көрсөтүүлөрдү олуттуу көбөйтүү маселеси мындай ишмердүүлүктүн өзгөчөлүктөрүн жана алардын эркектердин ишкердигинен айырмасын түшүнүүнү талап кылат. Аялдардын ички дүң продукцияга кошкон салымын жогорулатуу боюнча чараларды иштеп чыгуу жана аялдар менен эркектерге таандык ишканалардын санындагы айырманы (гендердик ажырым) азайтуу үчүн аялдардын ишмердүүлүгүнө байланышкан маселелердин кеңири чөйрөсүн изилдөө зарыл. 

Ишкер аялдар өз бизнесин ачууда жана жүргүзүүдө эркек ишкерлерге караганда көбүрөөк кыйынчылыктарга туш болушат. Мындай көйгөйлөр көпчүлүк өлкөлөр үчүн мүнөздүү, бул өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө да, экономикалык жактан өнүккөн өлкөлөрдө да айтылат. Ишкер аялдардын көйгөйлөрүнүн арасында объективдүү жана субъективдүү көйгөйлөр бар. Объективдүү көйгөйлөр ишкердик менен жеке жашоонун, анын ичинде бала багуу, үй-бүлөлүк жана үй тиричилик милдеттердин ортосундагы тең салмактуулукка жетишүүдөгү кыйынчылыктардан келип чыгат. Ишкер аялдардын өз бизнесин ачууда туш болгон негизги көйгөйлөрү каржы, маалыматтын жетишсиздиги, бизнести жүргүзүү жана башкаруу боюнча билиминин жетишсиздиги, ошондой эле үй-бүлөдөгү жана жумуштагы күнүмдүк иштерди координациялоо көйгөйү болгон. Күнүмдүк ишмердүүлүгүндө ишкер аялдар жумуш менен жеке жашоонун ортосундагы тең салмактуулукту, ошондой эле жеке өсүү жана кесиптик өнүгүү үчүн убакыттын жетишсиздигинен жапа чегип, аны баланстоого умтулушат. Өз кезегинде финансылык, укуктук сабаттуулуктун төмөндүгү жана ишкердик көндүмдөрдүн жетишсиздиги өзүн төмөн баалоо менен айкалышып, ошондой эле аялдардын ишкердигин өнүктүрүүнү колдоонун комплекстүү тутумунун жоктугу аялдардын ишкердигинин сандык, сапаттык өсүшүнө жана мамлекеттик органдар, финансы институттары менен өз ара аракеттенүүгө тоскоол болууда.

Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкы изилдөөсүнө ылайык, лидер аялдардын көбү кесипкөй консультанттар менен насаатчылардын жетишсиздигин айтышат, бул алардын компанияларынын өсүшүн чектейт.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;World  Economic Forum  Global Gender Gap 2020 (англ.).  http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2020.pdf &lt;/ref&gt; Мындан тышкары бизнести жаңы баштаган ишканалар үчүн кеңештердин, насаатчылыктын жана окутуунун болушу дагы эле региондор боюнча бирдей эмес бөлүштүрүлгөн, бирок кошумча нарк жогору болгон ишканалар чөйрөсүндө да жетишсиз. Ошону менен бирге аялдардын ишкердигин өнүктүрүүнүн негизги көйгөйлөрүн төмөнкүчө бөлүп көрсөтүүгө болот:

# Аялдардын ишкердигинин бирдиктүү аныктамасынын жоктугу;
# Аялдардын ишкердигинин экономикага кошкон салымы боюнча гендердик бөлүштүрүлгөн маалыматтардын жоктугу;
# Бизнестин инфраструктурасы жетишсиз өнүккөн;
# Кызыкдар тараптардын ортосунда чакан жана орто бизнес саясатын баалоо жана мониторинг жүргүзүү үчүн расмий координациялоо платформасынын жоктугу;
# Рынокко кирүүгө жана кошумча нарк чынжырларына кирүү үчүн стимулдардын жана мамлекеттик колдоонун жоктугу.

=== '''Гендердик стереотиптер''' ===
Бүгүнкү күндө аялдардын ишкердигин өнүктүрүүдөгү негизги тоскоолдук – бул аялдар дайыма жеңүүгө тийиш болгон [[гендердик стереотиптер]] деп аташат. Мындан тышкары бардык сурамжыланган аялдардын пикири боюнча, аялдардын бизнесинин өнүгүшүнө «объективдүү кыйынчылыктар» тоскоолдук кылат, бул аялдарга ишкердикте эркектер менен атаандашууга эки эселенген жүк: үй-бүлө жана жумушту бирге алып кетүү тоскоол болууда.

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистикалык комитетинин маалыматы боюнча, аялдар күнүнө орто эсеп менен 4 саат 30 мүнөттү үй жумуштарына арнап, убактысынын 18,8%ын жумшашат. Эркектер үчүн бул нерсе 6,5%дан ашпайт. Натыйжада аялдар эркектерге салыштырмалуу үй жумуштарына 3 эсе, балдарды тарбиялоого 2 эсе көп убакыт коротушат. Бул эки эселенген абал аялдарды эс алуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратып, ден соолугуна коркунуч келтирет.

Ишкердик менен алектенген аялдар күйөөсүнөн, балдарынан, жакындарынан керектүү колдоону ала алышпайт. Микроишкерлик – бул аялдар үчүн кошумча киреше табуу мүмкүнчүлүгү болуп саналат жана аны мезгил-мезгили менен колдонот. Аялдар бизнести жүргүзүүгө убакыттын жоктугунан (24%), ошондой эле үй-бүлөгө жана балдарга кам көрүү муктаждыгынан (14%) бизнесин жабууга мажбур болушат, бул эркектерге караганда 1,7 эсе көп.

=== '''Баштапкы капитал жетишсиздиги''' ===
Баштапкы капиталдын жетишсиздиги бизнес ачкан аялдар үчүн негизги тоскоолдук болуп саналат. Ошол эле учурда коммерциялык банктар өздөрү жалпысынан чакан жана орто бизнести насыялоого жетиштүү көңүл бурбай жатышат, бул микрофинансылык уюмдарга ишкер аялдардын кайрылууларынын көбөйүшүнө алып келүүдө. Микрофинансы уюмдары насыя алуу үчүн чогултулууга тийиш болгон документтердин пакетине төмөнкү талаптарды коюшат. Аялдарга берилген микрокредиттердин басымдуу бөлүгү ишкердик үчүн пайдаланылган: айыл чарбасын (28,72%), соода жана коммерцияны (15,38%) жана тейлөө чөйрөсүн (10,2%) өнүктүрүүгө багытталган. Бирок микрофинансылык уюмдар аялдардын ишкердигинин өнүгүшүнө жана өсүшүнө жалпысынан зыянын тийгизе турган жогору пайыздык чендерди коюшат. Жогорку пайыздык үстөктөр ишкерлерди каржылоонун башка булактарын издөөгө мажбурлайт, натыйжада 31,8%ы жакындарына, 15,8%ы досторуна жана 6,9%ы кредиторлорго кайрылышкан.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Экономика министирлиги. 2022-2026-жылдарга аялдар ишкердигин колдоо жана өнүктүрүү боюнча программа'''.''' http://mineconom.gov.kg/ky/post/6827 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524125231/http://mineconom.gov.kg/ky/post/6827 |date=2022-05-24 }}&lt;/ref&gt;

Бир катар изилдөөлөргө ылайык, Кыргыз Республикасындагы эл аралык уюмдар каржы тармагында аялдардын мүмкүнчүлүктөрү чектелгендигин белгилешет. Бул жагдай биринчи кезекте банктар тарабынан ишкер аялдардын муктаждыктарын жана алардын жагымдуу кардар сегменти катары потенциалын түшүнбөгөндүктөн, ошондой эле рынокто «аялдардын банк иши» негизинен микрофинансылоо жолу менен чечилиши керек деген жаңылыш түшүнүк менен шартталган.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Каржылык чектөөлөр көбүнчө күрөөгө негизделген кредиттөөнүн салттуу мамилеси менен көбүрөөк байкалат. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан күрөөгө коюлган жогорку талаптар белгиленген. Анда кредиттик портфелдерди тобокелдиктин деңгээли боюнча “жөнөкөй” активдер катары классификациялоо үчүн кредиттик каражаттар кредиттин суммасынын 120%дан кем эмес күрөө менен камсыз болушун талап кылат. Бирок, чындыгында, коммерциялык банктардын күрөөгө койгон талаптары бир топ жогору. Европа реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынын изилдөөсүнө ылайык, чакан жана орто ишкердиктин 40%-50%га жакыны күрөөгө өтө жогору талаптардан улам каржылоого мүмкүнчүлүгү жок.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[Кыргызстан|Кыргызстанда]] кыймылсыз мүлктүн 29%ы гана аялдарга катталган.&lt;ref&gt;Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Коомдун гендердик маселелерди кабыл алуусу'''.''' http://www.stat.kg/kg/publications/gender-v-vospriyatii-obshestva/&lt;/ref&gt; Активдердин басымдуу бөлүгү үй-бүлөнүн эркек мүчөлөрүнө катталган жана аялдардын үй-бүлөлүк мүлктү пайдалануу укуктарынын жалпы чектелишинен улам аялдардын насыя алуу мүмкүнчүлүгүнүн да чектелишине алып келет. Муну аялдардын жерди пайдаланууга жана жерге кирбеген активдерге, көзөмөлгө жана менчикке мүмкүнчүлүгү чектелгендиги боюнча Дүйнөлүк экономикалык форумдун рейтингинин жыйынтыктары тастыктайт.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Аялдардын экономиканын өндүрүмдүүлүгү төмөн сегменттеринде көбүрөөк тартылгандыгынан, жерге жана мүлккө болгон укуктун жоктугу, күрөөнү камсыздай албагандыктан, ошондой эле күрөөнүн, кепилдиктердин, камсыздандыруунун альтернативдик түрлөрүн колдонууга мүмкүндүк берүүчү өзгөчө шарттары бар атайын финансылык продуктулардын жоктугу аялдардын бизнесин каржылоонун чектелүү болушуна алып келет.

Күрөөгө коюлган чектөөлөрдү жеңилдетүү максатында «Гарантийный фонд» ААКсы түзүлүп, 2019-жылдын жыйынтыгы боюнча, 921 миллион сом суммасында 946 кепилдик берилген, анын ичинен 55%ы сандык жана 26%ы ишкер аялдарга бөлүнгөн. Анын кредиттик портфели акыркы 1-2 жылдын ичинде өскөнүнө карабастан, чакан жана орто бизнестин каржылоого жеткиликтүүлүгүн камсыздоого чоң таасирин тийгизүү үчүн ал дагы деле анча деле мааанилүү эмес бойдон калууда.

== Кыргызстанда аял ишкердиги ==

=== Аял ишкердигинин экономикалык таасири ===
Кыргыз Республикасында ишкер аялдар өлкөдөгү кичи жана орто бизнестердин кыймылдаткыч күчү экенин адистер баса белгилеп келишет. Чоң бизнес чөйрөсүндө алардын саны дале аз. Алсак, текстиль тармагында жүз элүү миңге жакын аял эмгектенет.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;С. Абдинабиева, [https://www.bbc.com/kyrgyz/kyrgyzstan/2014/10/141029_kyrgyzstan_business_woman 100 айым: Кыргызстанда ишкер аялдар көбөйдү] 2014. Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt;

Байкоочулардын айтымында, аялдардын бизнестеги орду чоң. [[Кеңештер Бирлиги|Советтер Союзу]] урагандан кийин өлкөдөгү кризис учурунда алгач аялдар баш көтөрүп, бизнес тармагында соода-сатык иштерин баштаган. Ал эми дүйнөлүк практикада, 2008-жылы болгон дүйнөлүк кризис учурунда аялдар жетектеген бизнестер кризиске оңой туруштук бере алгандыгы айтылат.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Кыргыз Республикасында аял ишкерлердин экономикага тийгизген таасирин бөлүп изилдегенге мүмкүнчүлүк жок, андыктан канча пайыз таасири тийгендиги боюнча так маалымат табуу кыйын. Жалпысынан, Улуттук статистика комитетинин маалыматтарына караганда, 2018-жылы республикада 15 миңге жакын ишкана иштеп, алардын 93 пайызы чакан ишканаларга туура келсе, 5 пайызы орто ишканалар. Анын төрттөн бири соода-сатыкта, 15 пайызга жакыны өнөр жайында жана 12 пайызы курулуш тармагында.&lt;ref&gt;Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. [http://www.stat.kg/kg/news/cifry-i-fakty-den-predprinimatelya-v-kyrgyzskoj-respublike/ Цифралар жана фактылар. Кыргыз Республикасында ишкерлер күнү] 19.09.2019&lt;/ref&gt; 

=== Кыргыз Республикасындагы ишкер аялдарды колдоо ===
Кыргызстандын улуттук мыйзамдары ишкерлерди (эркек, аял) коргоону кепилдейт.&lt;ref&gt;КР Юстиция министрлиги. [http://cbd.minjust.gov.kg/act/view/ky-kg/397 Ишкерлердин укуктарын коргоо жөнүндө КР-нын мыйзамы.]&lt;/ref&gt;

2012-2015-жылдары Кыргызстанда USAIDдин колдоосу астында “Орто жана чакан бизнестеги аялдардын лидерлиги” программасы (WLSME) иштеди. 3 жыл аралыгында 750 ишкер аялдын бизнесин өстүрүүгө көмөктөшүүнү максат кылган.&lt;ref&gt;USAID. [https://www.usaid.gov/node/122306 Программа женское лидерство в малом и среднем бизнесе]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt; Бизнести башкаруу: маркетинг, бизнес план, каржыны жана персоналды башкаруу боюнча тренингдер программанын негизин түздү.

Кыргыз Республикасынын Өкмөтү 2019-жылы «Гарантиялык фонд» ААКсынын каржылык ресурстарынын 40%ын ишкер аялдарга берүү маселесин карап, бул максаттар үчүн «РСК Банк» ААКсынан «Ишкер-Айым» жана «Айыл Банк» ААКсынан «Айым-Кредит»&lt;ref&gt;Айыл банк. &quot;Айым-кредит&quot; https://ab.kg/credits/32 Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt; сыяктуу атайын жеңилдетилген финансылык продуктулар ишке киргизилген. Бул продукциялар аймактардагы ишкер аялдардын долбоорлорун каржылоону камсыздайт.&lt;ref&gt;КР Министрлер кабинети. [https://www.gov.kg/ru/post/s/premer-ministr-mukhammedkalyy-abylgaziev-v-gosudarstvennykh-bankakh-dlya-podderzhki-zhenskogo-predprinimatelstva-spetsialno-sozdany-kreditnye-produkty-ishker-ayym-i-ayym-kredit Премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев: Мамлекеттик банктарда аялдарды колдоо үчүн «Ишкер – Айым» жана «Айым – Кредит» атайын насыялык продуктулары түзүлгөн] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404165022/https://www.gov.kg/ru/post/s/premer-ministr-mukhammedkalyy-abylgaziev-v-gosudarstvennykh-bankakh-dlya-podderzhki-zhenskogo-predprinimatelstva-spetsialno-sozdany-kreditnye-produkty-ishker-ayym-i-ayym-kredit |date=2023-04-04 }}&lt;/ref&gt;

2021-жылы март айында аймактардагы аялдардын ишкерлигине коомчулуктун көңүлүн буруу, колдоо жана алар өндүргөн товарларды сатып алууга чакырган 2 айлык акция өткөрүлгөн. Акциянын алкагында аял ишкерлер өндүргөн товарын сатууга шарт түзүү үчүн айыл-кыштактарда бир катар иш-чаралар болгон. Социалдык тармактарда “Ишкер аялды колдоо” аталышында флешмоб уюштурулган. Анда айылдагы аялдар өндүргөн товары жөнүндө видео менен бөлүшүп башкаларга эстафета катары жөнөтүлмөк. “Ишкер аялды колдоо” акциясын “Айым баштайт” коомдук уюму уюштурган. 7-март күнү акциянын расмий башталышына арналган иш-чара өтүп, ага өлкөнүн айыл чарба, суу чарба жана региондорду өнүктүү министри Аскарбек Жаныбеков, Бириккен Улуттар Уюмунун Кыргызстандагы туруктуу координатору Озонниа Ожиело жана башка эл аралык уюмдун өкүлдөрү катышкан.&lt;ref&gt;[https://www.azattyk.org/a/31139041.html Кыргызстанда “Ишкер аялдарды колдоо” акциясы башталды] Текшерилген күн: бугу айынын 24, 2022.&lt;/ref&gt;  “БУУ Аялдар” уюму аймактардагы аялдарды кыска убакыттын ичинде атайын кесипке окутуу, аймактарда жашаган ишкер аялдарды колдоо жана бизнесин өнүктүрүү максатында “Ишкер аялды колдоо” аттуу жарманкелерди жана башка иш-чараларды уюштуруп келет.

2021-жылдын 27-29-апрелинде «БУУ Аялдар» түзүмү 12 өлкөнүн 900дөн ашуун ишкер аялдарынын катышуусундагы Европа жана Борбордук Азиядагы биринчи регионалдык “Аялдардын ишкердүүлүгү көргөзмөсү&quot; өткөрүлгөн. Кыргызстандан бул иш-чарага 70 аял катталып, анын отузу өлкөнүн ар бир регионунан келип, Бишкек шаарында көргөзмөгө катышкан.&lt;ref&gt;[https://kyrgyzstan.un.org/ky/125823-kyrgyzstandyk-ishker-ayymdar-el-aralyk-investorlor-menen-baarlashat Кыргызстандык ишкер айымдар эл аралык инвесторлор менен баарлашат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116185825/https://kyrgyzstan.un.org/ky/125823-kyrgyzstandyk-ishker-ayymdar-el-aralyk-investorlor-menen-baarlashat |date=2022-01-16 }} 28.04.2021.&lt;/ref&gt;

Кыргызстанда 2022-2026-жылдары аялдар ишкерлигин өнүктүрүү жана колдоо боюнча программа бекитилди.&lt;ref&gt;ИА 24.kg [https://24.kg/vlast/216513_vkyirgyizstane_utverjdena_programma_popodderjke_jenskogo_predprinimatelstva/ “В Кыргызстане утверждена программа по поддержке женского предпринимательства”]. 2021. &lt;/ref&gt; 

== Ишкер аялдарды колдоо уюмдары ==

=== '''&quot;Аялдардын ишкердигин өнүктүрүү фонду&quot; коомдук бирикмеси''' ===
“Аялдардын ишкердигин өнүктүрүү фонду” (Айым баштайт) коомдук бирикмеси – бул аялдар тарабынан түзүлгөн, гендердик теңчиликке жетишүү жана жаш кыздар менен аялдардын, өзгөчө аялуу топтордун экономикалык мүмкүнчүлүктөрүн жана укуктарын кеңейтүү үчүн бизнести ачууда жана өнүктүрүүдө колдоо көрсөтөт. Уюм негизделгенден бери аялдардын жана жаш кыздардын экономикалык укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө багытталган бир катар долбоорлорду ишке ашырып келет. Алардын бири &quot;Аялдардан сатып ал&quot; долбоору.

=== &quot;Курак&quot; коомдук бирикмеси ===
[http://kurak.kg/ Курак аялдар форуму коомдук уюму] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220518024854/http://kurak.kg/ |date=2022-05-18 }} түрдүү чөйрөдөгү аялдарды бириктирген Бишкек шаарындагы коммерциялык эмес уюм. Ишкерликте аялдарга колдоо көрсөтүүнү (окутуу, үйрөтүү жана башка) максат кылат. Долбоорлорунун бири – 2022-жылдын 12-17-март күндөрү өлкөнүн 5 облус-районунда өткөн “Ишкер айымдар – Айылдан ааламга” форуму.

== Кыргыз Республикасындагы ишкер аялдар ==
Учурда юридикалык жак катары катталган чакан жана орто ишканалардын жетекчилеринин арасында аялдардын үлүшү чакан ишканалар үчүн 30%ды, орто ишканалар үчүн 43,5%ды түзөт. Жеке ишкерлердин арасында аялдардын үлүшү 35%ды, дыйкан чарба жетекчилеринин арасында 19,6%ды түзөт.&lt;ref&gt;Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. [http://www.stat.kg/kg/publications/sbornik-zhenshiny-i-muzhchiny-kyrgyzskoj-respubliki/ Кыргыз Республикасынын аялдары жана эркектери]&lt;/ref&gt; Эң көп ишкер аялдар Бишкек шаары жана Чуй облусунда (54% жана 41,4%), эң аз Ош жана Баткен облустарында (28,5% жана 29%). Аялдар эң көп соода-сатык, мейманкана жана ресторандар, өнөр-жай өндүрүшүндө жетекчилик ролдорун аткарышат, анын ичинде соода-сатыкта эркектерге караганда 5% көп (аялдар 42,5%, эркектер 47,5%). Эң аз аялдар курулуш, транспорт жана байланыш, газ жана электр энергиясын өндүрүү жана бөлүштүрүү тармактарында. Транспорт ана байланыш тармагында аялдар 2012-жылы жтекчилердин 3,7% түздү.&lt;ref&gt;Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети. Жынысы жана экономикалык иштин түрлөрү боюнча чарба жүргүзүүчү субъекттердин жетекчилери 2006-2012. http://www.stat.kg/kg/gendernaya-statistika/zanyatost-i-bezrabotica/dejstvuyushie-hozyajstvuyushie-subekty/&lt;/ref&gt;

Кыргыз Республикасындагы типтүү ишкер аял орто билимге ээ, 40-50 жаштардагы, чакан же орто бизнес менен алектенет, үй-бүлөлүү, балалуу, жумуш менен күнүмдүк тиричиликти тең салмактай албай кыйналат.&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/40185987/%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB Микрофинансирование женского предпринимательства]&lt;/ref&gt; .

'''Жаңылсынзат Турганбаева'''

[[Жаңылсынзат Турганбаева]] ишкер, “Супара” этнокомплексинин кош-негиздөөчүсү жана башкы директору, “Супара” компаниясынын башкаруучу акционери. Улуттук, экологиялык таза азыктарды өндүрүүдө лидерлик саптагы компанияны жетектейт.

Жаңылсынзат Турганбаева туризмди өнүктүрүү үчүн жаратылышка тийбестен эле шарттарды түзүп, тейлөөнү уюштурса болот деп эсептейт. Мисалы, жетүүгө кыйын болгон табигый кооз жерлерге жакшы жолдор салынып, жашоо үчүн ыңгайлуу шарттар түзүлсө,калган ишти табият жана жергиликтүү тургундар колго алат.

Этнокомплекс бардык сүт азыктарын жергиликтүү тургундардан гана сатып алат: бул кымбатка турганы менен, Кыргызстандын жарандарына ушундай жол менен колдоо көрсөтүлүп келет.

'''Айнура Сагынбаева'''

Бишкек бизнес клубунун мүчөсү. SIAR консультациясынын негиздөөчүсү жана директору. Компания изилдөө жана консалтинг кызматтарын көрсөтөт. Айнура Сагынбаева ошондой эле DynEd системасын колдонуу менен окутуунун жаңы методикасын сунуштаган Steppe Learning тил мектебинин директору.

'''Гульнара Асымбекова'''

Медицина илимдеринин доктору, КРСУнун акушердик жана гинекология кафедрасынын профессору, хирург, репродуктолог, уюштуруучу жана профессор Асымбекованын клиникасынын жетекчиси.

Анын жетекчилиги астында республикада биринчи жолу коопсуз эне болуу жана коопсуз бойдон алдыруу принциптери жана методдору практикага киргизилди, өзгөчө кырдаалдар программасы уюштурулду жана ишке ашырылды, бул 1999-2001 жылдары республикада энелердин өлүмүнүн деңгээлин төмөндөтүүгө мүмкүндүк берди.

'''Дильбар Ашимбаева'''

2000-жылы [[Дильбар Ашимбаева|Дилбар Ашимбаева]] өзүнүн көркөм бюросун ачып, 2004-жылга чейин DILBAR мода үйүн түзгөн. Ал эми 2004-жылдын июнь айында ушул эле аталыштагы аялдардын кийимдеринин бренди пайда болгон. Бүгүнкү күндө DILBAR үйү мамлекет башчысынын расмий иш сапарлары жана кабыл алуулары үчүн элиталык белектердин негизги өндүрүүчүлөрүнүн бири болуп саналат. Дилбар Ашымбаева жасаган кийимдер бир нече ирет мамлекеттердин биринчи айымдарына белек катары берилген.

'''Елена Фетисова'''

BUK MS компаниясынын каржы директору, Logic окуу борборунун негиздөөчүсү жана Libro-нун тең негиздөөчүсү. Бизнес боюнча билим берет жана эксклюзивдүү келишимдер менен Кыргызстанга топ-тренерлерди, атап айтканда, Радислав Гандапас, Игорь Рызов, Игорь Манн жана башкаларды алып келди.

'''Азиза Юлдашева'''

Азиза Юлдашева – “Жер азыгы” агробизнесмендер ассоциациясынын президенти. Органикалык айыл чарбасын өнүктүрүү керек деп демилге көтөргөндөрдүн бири.&lt;ref&gt;Форум [http://mineconom.gov.kg/ru/post/7082 “Женщины в цифровом предпринимательстве: новые рынки – новые социальные и экономические возможности для устойчивого развития”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220807085535/https://mineconom.gov.kg/ru/post/7082 |date=2022-08-07 }}. Бишкек, 2021.&lt;/ref&gt;

== Колдонулган маалымат булактары ==
&lt;references /&gt;
[[Категория:Аялдар]]
[[Категория:Феминизм]]
[[Категория:Аял укуктары]]
[[Категория:Ишкер айымдар]]
[[Категория:Ишкерлер]]</text>
      <sha1>0qj6vmoidas13qvn348b3v3jwykrlop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдвард Вади Саид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128527</id>
    <revision>
      <id>648585</id>
      <parentid>645982</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18887" sha1="ky6bar05446dze2lo761meqzu63i1oc" xml:space="preserve"> {{Жазуучу|Ысымы=Эдвард Саид|Сүрөт=Edward Said and Daniel Barenboim in Sevilla, 2002 (Said).jpg|Туулган датасы=1-ноябрь 1935-жылы|Өлгөн датасы=24-сентябрь 2003-жылы (67 жашында)|Туулган жери=Иерусалим, Улуу Британия мандатындагы Палестина|Өлгөн жери=АКШнын Нью-Йорк шаары|Жарандыгы=АКШ|Багыты=Ориентализм, Оксидентализм, Башка|Сүрөттүн баяндамасы=Саид Севилья шаарында, Испания, 2002-жылы}}

'''Эдвард Вади Саид''' – ( /s ɑː ˈ iː d /; {{Lang-ar|إدوارد وديع سعيد}}   [wædiːʕ sæʕiːd], ''Idwārd Wadīʿ Saʿīd''; 1935-жылдын 1-ноябрында ― 2003-жылдын 24-сентябрында) [[Колумбия Университети|Колумбия университетинин]] адабият [[Профессор|профессору]], коомдук интеллектуал жана постколониялык изилдөөлөрдүн академиялык тармагынын негиздөөчүсү болгон&lt;ref name=&quot;ryoung&quot;&gt;Robert Young, ''White Mythologies: Writing History and the West'', New York &amp; London: Routledge, 1990.&lt;/ref&gt;. [[Улуу Британия мандатындагы Палестина]] төрөлгөн [[Палестина|палестиналык]] америкалык, ал атасы аркылуу Америка Кошмо Штаттарынын жараны болгон, АКШ армиясынын ардагери. [[Улуу Британия|Британ]] жана [[Америка Кошмо Штаттары|Америка]] мектептеринде батыш канонунда билим алган Саид өзүнүн билимин жана би-маданий көз карашын Батыш дүйнөсү менен Чыгыш дүйнөсүнүн ортосундагы маданий жана саясий түшүнүүдөгү ажырымдарды, айрыкча Орто Чыгыштагы Израил-Палестина конфликти жөнүндө; негизинен ага таасирлерин тийгизгендер төмөндөгүлөр болгон: [[Антонио Грамши]], Франц Фанон, Эйме Сезер, Мишель Фуко жана [[Теодор Адорно]]. 
[[Категория:Articles with hCards]]
Маданият сынчысы катары Саид «''[[Ориентализм]]''» (1978) китеби менен белгилүү, ал ориентализмдин негизи болгон маданий өкүлчүлүктөрдү – Батыш дүйнөсү Чыгышты кандай кабыл алат деген сын&lt;ref name=&quot;Ghazoul2007&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Uf9_dbmJyQkC&amp;pg=PA290|title=Edward Saïd and Critical Decolonization|publisher=American University in Cairo Press|year=2007|isbn=978-977-416-087-5|editor-last=Ferial Jabouri Ghazoul|pages=290–|quote=Edward W. Saïd (1935–2003) was one of the most influential intellectuals in the twentieth century.|access-date=19 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gentz2009&quot;&gt;{{Cite book|title=Keywords re-oriented|last=Joachim Gentz|publisher=Universitätsverlag Göttingen|year=2009|isbn=978-3-940344-86-1|series=interKULTUR, European-Chinese intercultural studies, Volume IV|pages=41–|chapter=Orientalism/Occidentalism|quote=Edward Saïd's influential ''Orientalism'' (1979) effectively created a [[Discourse|discursive field]] in [[cultural studies]], stimulating fresh critical analysis of Western academic work on &quot;The Orient&quot;. Although the book, itself, has been criticized from many angles, it is still considered to be the seminal work to the field.|access-date=18 November 2011|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Omfg11_rzEAC&amp;pg=PA41}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gray2005&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4ZLW5gXc0X4C&amp;pg=PA212|title=A Franz Kafka encyclopedia|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=978-0-313-30375-3|editor-last=Richard T. Gray|pages=212–|quote=In its current usage, ''Orient'' is a key term of cultural critique that derives from Edward W. Saïd's influential book ''Orientalism''.|access-date=18 November 2011|editor-last2=Ruth V. Gross|editor-last3=Rolf J. Goebel|editor-last4=Clayton Koelb}}&lt;/ref&gt;.  Саиддин тексттик талдоо модели адабият теориясы, адабий сын жана Орто Чыгыш таануу боюнча изилдөөчүлөрдүн академиялык [[Дискурс|дискурсун]] өзгөрттү — академиктер изилденип жаткан маданияттарды кантип изилдеп, сүрөттөп жана аныктайт&lt;ref name=&quot;newhumanist&quot;&gt;Stephen Howe, [http://newhumanist.org.uk/1908 &quot;Dangerous mind?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912144534/https://newhumanist.org.uk/1908 |date=2017-09-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Between Worlds&quot;, ''Reflections on Exile, and Other Essays'' (2002) pp. 561, 565.&lt;/ref&gt;.  Негизги текст катары [[чыгыш таануу]], [[философия]] жана [[адабият]] илимпоздорунун арасында талаш-тартыштуу болгон.  

Саид коомдук интеллигент катары [[Израиль|Израилди]] жана араб өлкөлөрүн, айрыкча, өз элдеринин улуттук кызыкчылыктарына каршы аракеттенген мусулман режимдердин саясий жана маданий саясатын ачык сындаганы үчүн Палестинанын Улуттук кеңешинин талаштуу мүчөсү болгон&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/09/26/arts/edward-w-said-literary-critic-advocate-for-palestinian-independence-dies-67.html?pagewanted=all&amp;src=pm|title=Edward W. Said, Literary Critic and Advocate for Palestinian Independence, Dies at 67|last=Bernstein|first=Richard|date=26 September 2003|work=The New York Times|page=23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andrew N. Rubin, [https://web.archive.org/web/20120119073533/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2501/is_4_26/ai_n13562961/ &quot;Edward W. Said&quot;], ''Arab Studies Quarterly'', Fall 2004: p. 1.&lt;/ref&gt;.  Саид Израилдеги палестиналыктардын тең саясий жана [[Адам укуктары|адам укуктарын]], анын ичинде мекенине кайтып келүү укугун камсыз кылуу үчүн Палестина мамлекетинин түзүлүшүн жактады. Ал [[статус-кво]] менен оппозициялык мамилесин “элденип, соттоп, сындап, тандап алышы керек, ошондуктан тандоо жана ыйгарым укук инсанга кайтып келүүчү” коомдук интеллигенциянын ыйгарым укуктары катары аныктаган.

1999-жылы дирижер Даниел Баренбойм менен Саид [[Севилья|Севильяда]] жайгашкан Батыш-Чыгыш Диван оркестрин негиздеген. Саид ошондой эле мыкты пианист болгон жана Баренбойм менен бирге Нью-Йорктогу Карнеги Холлдо өткөн музыка тууралуу баарлашууларынын жана коомдук талкууларынын жыйындысы болгон ''Параллельдер жана парадокстар: Музыка жана коомдогу изилдөөлөр'' (2002) китебин жазган. 

== Жашоо жана карьера ==

=== Балалыгы ===
[[Файл:SaidSis.jpg|alt=A photo of Edward Said and his sister as children, dressed in Arab-style clothing.|right|thumb|342x342px| Эдвард Саид жана анын карындашы [[Розмари Саид Захлан|Розмари Саид]] (1940)]]
Эдвард Вади Саид 1935-жылы 1-ноябрда Хилда Саид менен Вади Саид, [[Кудус|Иерусалимдеги]] ишкердин үй-бүлөсүндө туулган, ал кезде Палестина британ мандатына кирген (1920–1948)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ijpj1tB3Qr0C&amp;pg=PA2106|title=Dictionary of Modern American Philosophers|last=Sherry|first=Mark|publisher=Thoemmes Continuum|year=2005|isbn=9781843710370|editor-last=Shook|editor-first=John R.|location=Bristol|pages=2106}}&lt;/ref&gt;.  Вади Саид 1-дүйнөлүк согушта Американын экспедициялык күчтөрүнө кошулган палестиналык болгон. Согуш мезгилиндеги бул аскердик кызматтан улам Саиддин атасы жана анын үй-бүлөсү  Америка жарандыгын алган. Эдварддын апасы Хилда Саиддин теги палестиналык жана ливандык болгон, [[Осмон империясы|Осмон империясынын]] Назарет шаарында туулуп-өскөн&lt;ref&gt;Ihab Shalback, [https://books.google.it/books?id=b9dPZ1RcSkAC&amp;pg=PA76 'Edward Said and the Palestinian Experience,'] in Joseph Pugliese (ed.&lt;/ref&gt;.   

1919-жылы, Вади Саид тууганы менен өнөктөштүктө [[Каир|Каирде]] кеңсе бизнесин негиздеген. Күйөөсү сыяктуу эле, Хилда Саид араб христиан болгон жана Саиддин үй-бүлөсү протестантизмди карманышкан&lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/programmes/aljazeeraworld/2018/11/edward-place-181114122149652.html Edward Said: 'Out of Place'] 14 November 2018, [[Aljazeera.com]]. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/edward-said-37181.html Edward Wadie Said a political activist literary critic] 27 September 2003, [[The Independent]]. &lt;/ref&gt;.  

Эдвард жана анын карындашы Розмари Саид Захлан (1937–2006) экөө тең академиялык карьераны улантышкан. Ал кийинки жылдары [[Агностицизм|агностик]] болгон&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Newman's Unquiet Grave: The Reluctant Saint|last=John Cornwell|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2010|isbn=9781441150844|page=128|quote=A hundred and fifty years on, Edward Saïd, an agnostic of Palestinian origins, who strove to correct false Western impressions of 'Orientalism', would declare Newman's university [[discourse]]s both true and 'incomparably eloquent'. . . .}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Edward Saïd: A Legacy of Emancipation and Representation|last=Adel Iskander, Hakem Rustom|publisher=University of California Press|year=2010|isbn=978-0-520-24546-4|quote=[Edward Wadie] Saïd was of Christian background, a confirmed agnostic, perhaps even an atheist, yet he had a rage for justice and a moral sensibility lacking in most [religious] believers. Saïd retained his own ethical compass without God, and persevered in an exile, once forced, from Cairo, and now chosen, affected by neither malice nor fear.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;protestant&quot;&gt;{{Cite book|title=Palestine|last=Joe Sacco|publisher=Fantagraphics|year=2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Amritjit Singh, ''Interviews With Edward W. Saïd'' (Oxford: UP of Mississippi, 2004) pp. 19, 219.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edward Said, ''[http://www.counterpunch.org/said2.html Defamation, Revisionist Style] {{Webarchive}}'', ''CounterPunch'', 1999. &lt;/ref&gt;.     

=== Билим ===
Саид бала чагын Каир менен Иерусалимдин ортосунда өткөрдү; 1947-жылы ал Ыйык Жорж мектебинде, Иерусалимде, британиялык типтеги мектепте окуган, анын мугалимдер жамааты катаал англикандардан турган. Ал жерде болгондугу тууралуу Саид мындай деди:
{{Цитата|With an unexceptionally Arab family name like &quot;Saïd&quot;, connected to an improbably British first name...I was an uncomfortably anomalous student all through my early years: a Palestinian going to school in Egypt, with an English first name, an American passport, and no certain identity, at all. To make matters worse, Arabic, my native language, and English, my school language, were inextricably mixed: I have never known which was my first language, and have felt fully at home in neither, although I dream in both. Every time I speak an English sentence, I find myself echoing it in Arabic, and vice versa.|''Between Worlds'', ''Reflections on Exile and Other Essays'' (2002) pp. 556–57&lt;ref name=&quot;Between Worlds&quot;&gt;Edward Said, ''[http://www.lrb.co.uk/v20/n09/said01_.html Between Worlds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003142154/http://www.lrb.co.uk/v20/n09/said01_.html |date=2009-10-03 }}'', ''London Review of Books'', 7 May 1998.&lt;/ref&gt;}}
1940-жылдардын аягында Эдварддын окуусу Виктория колледжинин Египеттеги филиалын камтыган, ал жерде &quot;классташтары Иорданиялык Хусейнди, ошондой эле академиялык карьерасы министр, премьер-министр жана өз өлкөлөрүндөгү бизнесмендер болууга жеткен египеттик, сириялык, иорданиялык жана саудиялык балдарды камтыган»&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Out of Place|last=Said|first=Edward W.|publisher=Vintage Books, NY|year=1999|page=201}}&lt;/ref&gt;. 

Британ мандаты астында Палестина тарыхы учурунда, Виктория колледжи сыяктуу европалык типтеги мектептин милдети араб жана левант жогорку класстарынан тандалып алынган жаштарды өз өлкөлөрүн деколонизация маалында башкара турган англиялык постколониялык саясатчылар катары тарбиялоо болгон. Виктория колледжи жөнүндө, Саид мындай деди:
{{Цитата|The moment one became a student at Victoria College, one was given the student handbook, a series of regulations governing every aspect of school life—the kind of uniform we were to wear, what equipment was needed for sports, the dates of school holidays, bus schedules, and so on. But the school's first rule, emblazoned on the opening page of the handbook, read: &quot;English is the language of the school; students caught speaking any other language will be punished.&quot; Yet, there were no native speakers of English among the students. Whereas the masters were all British, we were a motley crew of Arabs of various kinds, Armenians, Greeks, Italians, Jews, and Turks, each of whom had a native language that the school had explicitly outlawed. Yet all, or nearly all, of us spoke Arabic—many spoke Arabic and French—and so we were able to take refuge in a common language, in defiance of what we perceived as an unjust colonial structure&lt;ref&gt;&quot;Between Worlds&quot;, ''Reflections on Exile, and Other Essays'' (2002) pp. 556–57.&lt;/ref&gt;.}}
1951-жылы Виктория колледжи окуудагы ийгиликтерине карабастан, түйшүктүү бала экенин далилдеген Саидди окуудан чыгарышат. Андан кийин ал Массачусетс штатындагы Нортфилд Маунт Хермон мектебинде окуган, ал социалдык элита, колледжге даярдоо мектеп-интернатында социалдык жактан обочолонуунун оор жыл өткөргөн. Ошого карабастан, ал академиялык жактан мыкты болуп, жүз алтымыш окуучудан турган класста биринчи (валедиктор) же экинчи (саламдоочу) даражасына жетишкен. 

Ал Орто Чыгыштан алыс жакка жөнөтүлгөнүн ата-энесинин чечими катары карады, &quot;биз палестиналыктар сыяктуу деракинацияланган адамдардын келечеги ушунчалык бүдөмүк болгондуктан, мени мүмкүн болушунча алыс жакка жөнөтүү жакшы болмок&quot;.  Перипатетикалык турмуштун чындыгы — чырмалышкан маданияттар, өз ордун жок сезүү жана үйдү сагынуу — мектеп окуучусу Эдвардга ушунчалык таасир эткендиктен, диссонанс темалары академик Саиддин чыгармачылыгында жана дүйнө таанымында орун алган.  Мектепти аяктаганда ал Эдвард В. Саид — полиглот интеллектуалы (англис, француз жана араб тилдеринде эркин сүйлөгөн) болуп таанылган. Ал 1957-жылы &quot;The Moral Vision: [[:en:André_Gide|André Gide]] and [[:en:Graham_Greene|Graham Greene]]&quot; аттуу жогорку диссертациясын аяктагандан кийин [[Принстон университети|Принстон университетинде]] англис тили боюнча бакалавр даражасын бүтүргөн&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Said|first=Edward William|date=1957|title=The Moral Vision: Andre Gide and Graham Greene|url=http://dataspace.princeton.edu/jspui/handle/88435/dsp01r781wh54t}}&lt;/ref&gt;. Кийинчерээк [[Гарвард Университети|Гарвард университетинде]] англис адабияты боюнча искусство магистри (1960) жана философия доктору (1964) даражасын алган&lt;ref&gt;Saïd, Edward. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica Online, [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/516540/Edward-Said ''Edward Saïd''], accessed 3 January 2010.&lt;/ref&gt;.  

== Булактар ==
[[Категория:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ky6bar05446dze2lo761meqzu63i1oc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алиса (үн жардамчысы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129386</id>
    <revision>
      <id>648602</id>
      <parentid>469817</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5364" sha1="r42wi8dimkul818fvs32hyxouxpx037" xml:space="preserve">'''Алиса''' – Yandex тарабынан түзүлгөн виртуалдык үн жардамчысы. Ал табигый кепти тааныйт, жандуу диалогду симуляциялайт, колдонуучунун суроолоруна жооп берет жана программаланган көндүмдөрдүн аркасында прикладдык маселелерди чечет. Алиса смартфондордо, компьютерлерде жана машиналарда иштейт. Яндекстин маалыматы боюнча, Алисанын үн жардамчысынын күнүмдүк аудиториясы 8 миллион колдонуучу, ал эми Алисанын бир айлык аудиториясы 2019-жылдын декабрына карата 45 миллион адамды түзгөн.

== Тарых ==
Алисанын өнүгүшү 2016-жылдын аягында, IT рыногунда виртуалдык жардамчыларды өнүктүрүү багыты түзүлгөндө башталган: Apple компаниясынан Siri, Google Assistant, Amazon Alexa жана Microsoft корпорациясынан Cortana (алардын ичинен Siri гана болгон) ал кезде орусча иштеген). ). Ошол учурда Яндекс Search, Navigator жана башка тиркемелерде үн менен башкарууну ишке ашырган жана адам менен мазмундуу диалог режиминде өз ара аракеттенүүгө жөндөмдүү үн жардамчысын, көп катмарлуу нейрон тармагын колдонуу менен принципиалдуу татаал системаны түзө баштаган. Алисаны тестирлөө 2017-жылдын жазында башталып, 21-сентябрда Алиса Владимир Путинге компаниянын 20 жылдык мааракесинин алдында Яндекстин президентинин иш сапары учурунда тааныштырылды. Кыска диалогдун жүрүшүндө мамлекет башчысы үн жардамчысына бир нече суроолорду, анын ичинде анын ал-абалын сурады. Алисанын расмий ишке кириши 2017-жылдын 10-октябрында жарыяланган: жардамчы Android жана iOS үчүн Yandex издөө тиркемесинде жана Microsoft Windows үчүн үн жардамчысынын бета версиясында пайда болгон.

== Аты жана инсандыгы ==
Алисанын өзгөчөлүгү Яндекс командасы журналист жана компаниянын маркетинг тобунун мурдагы жетекчиси Владимир Гурьев менен бирге иштеп чыккан инсандык болгон. Смартфондун ээсине жардам берүүгө даяр жаш ирониялык кыз үн жардамчысы болот деген чечим кабыл алынган. Алисаны Скарлетт Йоханссондун көпчүлүк каармандарынын жана өзүн Саманта деп атаган OS1 операциялык системасынын үнүн Спайк Жонзенин &quot;Ал&quot; тасмасынын орусча дубляжында аткарган дубляж актрисасы Татьяна Шитова аткарган.

== Технологиялар ==
Элис Яндекстин ар кандай тиркемелерине орнотулган: издөө тиркемесинде, Yandex.Navigator, Launcher, жана Yandex.Browserдин мобилдик жана рабочий версияларында.

== Көндүмдөр ==
Яндекс кызматтарынан тышкары, үчүнчү тараптын кызматтары Алисага бириктирилиши мүмкүн. 2018-жылы компания Алисанын мүмкүнчүлүктөрүн колдонуучу менен баарлашуу үчүн үн жардамчысы платформасын колдонгон чеберчилик системасы аркылуу кеңейтти. Көндүмдөр - бул чатботтор жана башка интернет кызматтары, алар ачкыч сөз айкашы менен активдештирилет жана Алиса интерфейсинде иштейт. Биринчи &quot;шык&quot; 2018-жылдын февраль айында Яндекс тарабынан жарыяланган: үн жардамчысы Papa John's ресторандарынан пицца заказ кылганды үйрөнгөн.

== Булактар ==
https://yandex.ru/blog/dialogs/shkola-alisy-itogi-2019-goda

https://vc.ru/tech/44564-kompaniya-elari-vypustila-umnye-chasy-dlya-detey-s-golosovym-pomoshchnikom-alisa

https://www.kommersant.ru/doc/3606329

http://www.the-village.ru/village/business/new-biz/286898-alice {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227085335/https://www.the-village.ru/village/business/new-biz/286898-alice |date=2018-12-27 }}</text>
      <sha1>r42wi8dimkul818fvs32hyxouxpx037</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Экинчи Филиппин Республикасы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131256</id>
    <revision>
      <id>648586</id>
      <parentid>528467</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6841" sha1="d10zahhdyaj0graf7hnivkvy8zpo851" xml:space="preserve">{{Тарыхый мамлекет|аталыш=Филиппин Республикасы|расмий аталыш={{nobold|{{Lang-tl|Repúbliká ng Pilipinas}} {{Lang-es|República de Filipinas}} {{Lang-ja|フィリピン共和国}}}}|мартаба=Жапония империясынын куурчак мамлекети|p1=Филиппин Шериктештиги|flag_p1=Flag of the Philippines (navy blue).svg|карта=Second Philippine Republic (orthographic projection).svg|герб=Coat of arms of the Philippines (1943–1945).svg|желек=Flag of the Philippines (1943–1945).svg|s1=Филиппин Шериктештиги|flag_s1=Flag of the Philippines (navy blue).svg|s2=Америка Кошмо Штаттары|flag_s2=Flag of the United States.svg|негизделген=[[14-октябрь]] [[1943]]|жоюлган=[[17-август]] [[1945]]|борбор=[[Манила]], [[Багио]]|тил=[[Тагал тили]]|аянт=300 000 км²|калк=18,846,800|кошумча_көрсөткүчтөр1=Президент|көрсөткүчтүн_мазмуну1=[[Хосе Лаурел]]|кошумча_көрсөткүчтөр2=Өкмөт башчысы|көрсөткүчтүн_мазмуну2=[[:en:Jorge B. Vargas|Хорхе Б. Варгас]]|кошумча_көрсөткүчтөр3=|көрсөткүчтүн_мазмуну3=|Баскыч1=[[14-октябрь]] [[1943]]|Убакыт1=|Баскыч2=[[17-август]] [[1945]]|Убакыт2=|Жыл2=Режим жокко чыгарылды:|Жыл1=Режим коюлган:|кошумча_көрсөткүчтөр4=Улуттук чогулуштун спикери|көрсөткүчтүн_мазмуну4=[[Бенигно Акино]]|кошумча_көрсөткүчтөр5=Мыйзам чыгаруучу орган|көрсөткүчтүн_мазмуну5=[[:en:National Assembly of the Second Philippine Republic|Улуттук Ассамблея]]|башкаруу_формасы=[[Авторитаризм|Авторитардык]] [[республика]]|кийин=Филиппин Шериктештиги|чейин=Филиппин Шериктештиги|к1=Америка Кошмо Штаттары}}

'''Экинчи Филиппин Республикасы''', расмий аталышы — '''Филиппин Республикасы''' ({{Lang-tl|Repúbliká ng Pilipinas}}, {{Lang-es|República de Filipinas}}, {{Lang-ja|フィリピン共和国}}, ''Firipin-kyōwakoku'') — [[Жапония империясы]] басып алган [[Филиппин|Филиппиндин]] аймагында түзүлгөн мамлекет ([[14-октябрь]] [[1943|1943-жыл]] — [[17-август]] [[1945|1945-жыл]]).&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150315013844/http://malacanang.gov.ph/5235-70th-anniversary-of-the-second-philippine-republic/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADB068659.pdf&lt;/ref&gt;

== Тарыхы ==
=== Жапон оккупациясы ===
[[Экинчи дүйнөлүк согуш]] маалында [[Жапония|жапон аскерлери]] [[1941|1941-жылы]] декабрда [[Филиппин|Филиппинге]] десант жасашкан. [[1942|1942-жылдын]] [[2-январь|2-январында]] алар [[Манила|Маниланы]] басып алышкан. [[1942|1942-жылдын]] [[6-май|6-майында]]  [[Коррегидор]] аралындагы акыркы америкалык бөлүктөр багынып беришкен. Жапония Филиппинди 1942-жылы 6-майда [[Коррегидор салгылашуусу|Коррегидор согушунан]] кийин толугу менен басып алган.

1942-жылдын январында граждандык администрациянын түзүлгөндүгү жарыяланып, Мамлекеттик Консультативдик Совет жана Аткаруу Комиссиясы түзүлүп, аны Х.Варгас жетектеген. Муну менен катар бардык саясий партияларга тыюу салынды. [[1943|1943-жылдын]] [[14-октябрь|14-октябрында]] Филиппин Республикасынын формалдуу көз карандысыздыгы жарыяланган. Президенттикти улутчул [[Хосе Лаурел|Хосе Пасьяно Лаурел]] алды.

Чындыгында архипелагдагы бийлик жапондук оккупациялык бийликтерге өтүп, алар Филиппиндин экономикасын Жапониянын муктаждыктарына ылайык кайра курууга киришкен.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=https://www.gettyimages.com/detail/video/preparatory-commission-for-independence-chairman-jose-p-news-footage/505527707 |accessdate=2023-08-14 |archivedate=2023-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004121611/https://www.gettyimages.com/detail/video/preparatory-commission-for-independence-chairman-jose-p-news-footage/505527707 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/philippinediaryproject/videos/2314877645492447/?v=2314877645492447&lt;/ref&gt;

=== Филиппиндин АКШга кайтып келиши ===
[[1945|1945-жылдын]] февраль айында [[Америка Кошмо Штаттары|АКШнын]] армиясы каршылык көрсөтүүчү партизандары менен бирге Маниланы бошоткон. Акыркы жапондук бөлүктөр 1945-жылдын июлуна чейин талкаланган.

Филиппинди оккупациялап алган америкалык аскерлер жергиликтүү бийликти таркатып, башкаруучу партиянын бир катар лидерлерин камакка алышкан.

[[1946|1946-жылы]] [[4-июль|4-июлда]] Филиппиндин көз карандысыздыгы жарыяланган.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090303111656/http://www.pangulo.ph/prexy_jpl.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=архив көчүрмөсү |url=http://www.filipiniana.net/publication/constitution-of-the-second-philippine-republic-the-1943-constitution-of-the-republic-of-the-philippines/12791881595174 |accessdate=2010-10-18 |archivedate=2010-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018113418/http://www.filipiniana.net/publication/constitution-of-the-second-philippine-republic-the-1943-constitution-of-the-republic-of-the-philippines/12791881595174 }}&lt;/ref&gt;

== Булактар ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

[[Категория:Филиппин]]
[[Категория:Жапония]]</text>
      <sha1>d10zahhdyaj0graf7hnivkvy8zpo851</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Али Бонго Ондимба</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131396</id>
    <revision>
      <id>648601</id>
      <parentid>517681</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14224" sha1="1fqaz3p7shbey8wgjpsvlr16iqgq8wc" xml:space="preserve">{{Мамлекеттик ишмер
|ысымы=Али Бонго Ондимба
|расмий ысымы={{lang-fr|Ali Bongo Ondimba}}
|сүрөтү=President Bongo Ondimba (52054341321) (cropped).jpg
|туурасы=
|сүрөттүн аталышы=Али Бонго Ондимба. 2022-жыл.
|желек=Flag of the President of Gabon.svg
|кызматы=Габондун президенти
|өлкө={{Өлкө желеги|Габон}}
|желек2=Flag of the President of Gabon (1990–2016).svg
|иш баштоо убагы=16-октябрь 2009-жыл
|иш аяктоо убагы=30-август 2023-жыл
|андан мурунку инсан=Эль Хадж Омар Бонго Ондимба&lt;br&gt;
Роза Франсина Рогомбе (м.а.)
|андан кийинки инсан=Брис Клотер Олиги Нгема
|кызматы_2=Габондун 12-чи тышкы иштер министри
|желек_2=Flag of Gabon.svg
|иш баштоо убагы_2=29-август 1989-жыл
|иш аяктоо убагы_2=9-июнь 1991-жыл
|андан мурунку инсан_2=Мартин Бонго
|андан кийинки инсан_2=Паскалин Бонго Ондимба
|туулган жылы=9.2.1959
|туулган жери={{ТуулганЖери|Браззавиль|Браззавиль шаары}}, {{ТуулганЖери|Конго Республикасы}}
|атасы=Омар Бонго|апасы=Пасьянс Дабани
|премьер=Поль Бийоге Мба (2009—2012)&lt;br&gt;
Раймон Ндонг Сима (2012—2014)&lt;br&gt;
Даниэль Она Ондо (2014—2016)&lt;br&gt;
Франк Эммануэль Иссозе-Нгондет (2016—2019)&lt;br&gt;
Жульен Нкоге Бекале (2019—2020)&lt;br&gt;
Роз Кристьян Рапонда (2020—2023)&lt;br&gt;
Ален Клод Билье Би Нзе (2023)
|вице-президент=Пьер-Клавер Муссаву (2017—2019)
|партиясы=Габондун демократиялык партиясы
|билими=Париж 1 Пантеон-Сорбонна университети
|дини=[[ислам]]
|сайты={{url|presidence.ga}}
|уикиказына=&lt;!--[[commons:Category:Ali_Bongo_Ondimba|Али Бонго Ондимба]]--&gt;
|тукуму=Батеке}}

'''Али Бонго Ондимба''' ({{Lang-fr|Ali Bongo Ondimba}}, туулгандагы аты — '''Ален Бернард Бонго''' ({{Lang-fr|Alain Bernard Bongo}}, 9-февраль 1959-жылы, [[Браззавиль|Браззавиль шаары]], [[Конго Республикасы]]) — [[Габон|Габондук]] саясатчы, 2009-жылдын 16-октябрынан 2023-жылдын 30-августуна чейин Габондун президенти&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2023/08/31/africa/gabon-military-coup-explainer-intl-hnk/index.html Gabon’s military coup has overthrown a powerful political dynasty. Here’s what to know]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2023/aug/30/gabon-coup-military-takeover-gabonese-election-disputed Gabon military officers declare coup after Ali Bongo wins disputed election]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/world/2023/08/30/gabon-coup-elections-ali-bongo/ Gabon army claims overthrow of 56-year-old political dynasty after election]&lt;/ref&gt;, 1999-жылы Габондун коргоо министри, 1989-жылдан 1991-жылга чейин Габондун тышкы иштер министри&lt;ref&gt;[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2009/06/17/ali-ben-bongo-monsieur-fils_1207877_3212.html Ali Ben Bongo, Monsieur Fils]&lt;/ref&gt;. 

1967-жылдан 2009-жылга чейин Габондун президенти болгон Омар Бонгонун уулу.

== Өмүр баяны ==

=== Балалык чагы ===
1958-жылы Франциянын конституциялык референдумунун натыйжасында Француз Экватордук Африкасы жоюлуп, көз карандысыз [[Конго Республикасы]] пайда болгон мезгилде [[Браззавиль]] шаарында туулган&lt;ref&gt;[[iarchive:historicaldictio0000gard|Historical dictionary of Gabon. Gardinier, David E.]]&lt;/ref&gt;.

Атасы Альберт Бернард Бонго (кийинчерээк Омар Бонго Ондимба деп атын өзгөрткөн), энеси Жозефин Кама (кийинчерээк Дабани Солитер деп атын өзгөрткөн).

Балалык жылдарын жана жаштыгын Францияда өткөргөн. 1977-1981 жылдары Сорбоннада юриспруденция багыты боюнча билим алган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211102034411/https://www.bbc.com/news/world-africa-46074728 Who is Ali Bongo, president of Gabon?]&lt;/ref&gt;. Кытайдагы Ухань университетинде докторлук даражасын алган&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Honorary Doctorate of Law awarded to Ali Bongo Ondimba, President of the Gabonese Republic by Wuhan University |url=https://en.whu.edu.cn/info/1050/3910.htm |accessdate=2024-11-26 |archivedate=2022-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220914200158/https://en.whu.edu.cn/info/1050/3910.htm }}&lt;/ref&gt;. 1977-жылы продюсер Чарльз Боббиттин колдоосу астында «A Brand New Man» аталышындагы музыкалык альбому жарык көргөн&lt;ref&gt;[https://www.semafor.com/article/09/03/2023/gabon-coup-bongo-family-music When the (pop) music stopped in Gabon]&lt;/ref&gt;.

=== Саясаттагы карьерасы ===
Габонго кайтып келгенден кийин бийликтеги Габондун демократиялык партиясынын мүчөсү болгон, ал эми 1983-жылы партиянын Борбордук Комитетининин курамына кирген. 1986-жылы сентябрда партиянын Политбюросунун мүчөсү болуп шайланган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://africanrulers.ru/main/biographies/gabon_bongo_a/ 2009-2023: Али Бонго Ондимба.]&lt;/ref&gt;.

1989—1991 жылдары Габондун Тышкы иштер министри кызматын аткарган (35 жашка чыга элек жарандар министр боло албайт деген мыйзамды камтыган жаңы конституция кабыл алынгандан кийин бул кызматтан кетүүгө аргасыз болгон). 

1990-жылдан тартып 1999-жылга чейин парламенттин депутаты болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

1999-жылы Коргоо министри кызматына дайындалган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

2001-жылы декабрда өткөн парламенттик шайлоодо, Улуттук Ассамблеяга Жогорку Огуэ провинциясынын демократиялык партиясынан талапкер катары шайланган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

2003-жылы Габондун демократиялык партиясынын төрагасынын орун басары болуп дайындалган&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

2005-жылы атасынын президенттик кампаниясынын координатору болгон. 

Атасы, ошол учурдагы Габондун президенти Омар Бонго 2009-жылы 8-июнда испан ооруканаларынын биринде каза болгондон кийин, улутка кайрылуу жасап, маркум менен коштошуу аземинде негизги уюштуруучусу болгон&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www1.rfi.fr/actuen/articles/114/article_3968.asp Bongo's son appeals for calm as country goes into mourning]&lt;/ref&gt;.

2009-жылы 30-августа Габондо президенти Омар Бонго (Али Бонго Ондимбанын атасы) каза болгонуна байланыштуу президенттик шайлоо өтүп, шайлоого жыйырмага жакын талапкер катышкан. Бул шайлоодо Али Бонго Ондимба бийлик органдарынын расмий эмес колдосууна ээ болуп, шайлоо болгон күнү эле жеңишке жеткенин жарыялаган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110718122125/http://www.wsvn.com/news/articles/world/MI130450/ Unrest as dictator's son declared winner in Gabon]&lt;/ref&gt;.

2009-жылдын 4-сентябрында Габондун Конституциялык соту Али Бонго Ондимбаны, президенттик шайлоодон жарандардын 41,7% добушун алыр жеңишке жетти деп билдирген. Габон мамлекттик телеканалдарынан Габондун Конституциялык соту расмий түрдө, Али Бонго Ондимбаны өлкөнүн жаңы президенти деп жарыялаган&lt;ref&gt;[https://tass.ru/encyclopedia/person/bongo-ondimba-ali-ben Бонго Ондимба, Али бен]&lt;/ref&gt;. Президенттик кызматка киришүү аземи 2009-жылдын 16-октябрында болуп өткөн.

2016-жылдын августунда кезектеги президенттик шайлоодон Али Бонго Ондимба жеңип чыгып, кайрадан жаңы мөөнөткө президент болуп шайланган. Оппозициянын талапкери Жан Пин өзүнүн жеңишин жарыялап, шайлоонун жыйынтыгын тааныган эмес. Сентябрдын башында Габондун борбор шаарында массалык баш аламандык болуп, парламенттин имараты өрттөлгөн. Али Бонго Ондимба кайрадан Конституциялык сотко кайрылып, сот анын жеңишин тастыктаган. Президенттик кызматка киришип жатып ант берүү аземи 2016-жылдын 27-сентябрында болгон.

2018-жылы Али Бонго Ондимба [[инсульт]] болуп&lt;ref&gt;[https://www.vanguardngr.com/2018/12/president-ali-bongo-of-gabon-down-with-stroke/ President Ali Bongo of Gabon down with stroke]&lt;/ref&gt;, [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясында]] жана [[Марокко|Мароккодо]] дарылынап жургөн учурларында коомчулуктун алдына чыкпай жана саясий суроолор боюнча чечимдерди кабыл алуудан четтеп калган. Инсульт болгондон соң, эң алгачкы жолу 2019-жылдын августунда эл алдына чыккан.

2019-жылдын 7-январында Габондун аскердик күчтөрүнүн өкүлдөрү бийликти басып алуу аракетин көрүп, бирок алар кармалышып жана соттолушкан&lt;ref&gt;[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5978433 В Габоне военные призвали по радио жителей страны поддержать восстание против президента]&lt;/ref&gt;. 

2023-жылы 30-августа кезектеги президенттик шайлоодо кайрадан Али Бонго Ондимба жаңы мөөнөткө шайланган соң Габондун аскердик күчтөрү төңкөрүш жасап, президентти бийликтен четтетишкен&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2023/08/30/africa/gabon-military-officers-say-power-seized-election-intl-hnk/index.html Military officers in Gabon declare coup and place president under house arrest]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://topcor.ru/38757-gabon-vsled-za-nigerom-objavil-o-gosperevorote-i-rospuske-vlasti.html Габон вслед за Нигером объявил о госперевороте и роспуске власти]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://lenta.ru/news/2023/08/30/gabon/ Военные Габона совершили госпереворот]&lt;/ref&gt;.

== Жеке жашоосу ==
Сильвии Бонго Ондимба менен болгон никесинен бир кызы Малика Бонго Ондимба жана эки уулу Нуреддин Эдуард Бонго Валентин, Жалил Луис Бонго Валентин бар.

Экинчи жолу 1994-жылы Лос-Анжелестик американын жараны Инге Линн Коллинз Бонго менен никеге турган, бирок 2015-жылы расмий ажырашышкан&lt;ref&gt;[https://abcnews.go.com/International/gabons-lady-lives-food-stamps-california/story?id=8494060 Gabon's First Lady Lives on Food Stamps in California]&lt;/ref&gt;.

Али Бонго Ондимба Габондо музыкант жана ырлардын автору катары дагы белгилүү.

== Сыйлыктары ==

Габондун Экватор жылдызы ордени жана Улуттук ардак ордени менен сыйланган&lt;ref&gt;[https://www.medals.org.uk/gabon/gabon001.htm Gabon: Order of the Equatorial Star]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.medals.org.uk/gabon/gabon010.htm Gabon: National Order of Merit]&lt;/ref&gt;. 
== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20130112035132/http://www.presidentalibongo.com/ Али Бонго Ондимбанын расмий сайты]
[[Категория:Туулгандар 1959-жылы]]
[[Категория:Арип боюнча инсандар]]
[[Категория:Габондун президенттери]]</text>
      <sha1>1fqaz3p7shbey8wgjpsvlr16iqgq8wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ааламбек Абылкасымов</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131545</id>
    <revision>
      <id>648598</id>
      <parentid>572741</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4280" sha1="9rp8sdywcto1vr1b383v4jei9fqukm3" xml:space="preserve">{{Футболчу
|ысмы = Ааламбек Абылкасымов
|жынысы =Эркек 
|толук ысымы=Абылкасымов Ааламбек Саламатович
|каймана ысымы =
|сүрөт =
|кеңдик = 
|сүрөттүн баяндамасы = 
|төрөлгөн датасы = 09.02.2004
|төрөлгөн жери =  [[Бишкек]], [[Кыргызстан]]
|өлгөн датасы = 18.09.2023
|өлгөн жери  = [[Бишкек]], [[Кыргызстан]] 
|жарандыгы ={{Өлкө желеги|Кыргызстан}} 
|бою = 179
|салмагы = 
|жетектөөчү буту = 
|позициясы = Чабуулчу 
|азыркы клубу = {{Желек|Кыргызстан}} [[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]] 
|номуру = 
|жаштар клубдары = {{футболдук карьера
|2019|{{Желек|Кыргызстан}} Илбирс II|
|2020|{{Желек|Кыргызстан}} Абдыш-Ата II}} 
|клубдар = {{футболдук карьера
|2020—2021|{{Желек|Кыргызстан}} Илбирс| 9 (0)
|2021—2022|{{Желек|Кыргызстан}} [[Абдыш-Ата (футбол клубу) |Абдыш-Ата]]| 3 (2)}} 
|улуттук курамасы = {{футболдук карьера
|2019—2020|{{Желек|Кыргызстан}} [[Кыргызстан улуттук футбол курамасы|Кыргызстан U16]]|1 (2)}}
|машыктыруучулук клубдары=
|клуб тууралуу маалыматтардын жаңылоосу = 18.09.2023
|курама тууралуу маалыматтардын жаңылоосу = 18.09.2023
|уикиказына = 
}}

'''Ааламбек Абылкасымов''' (2004—2023) — [[Кыргызстан|Кыргызстандык]] футболчу, «[[Абдыш-Ата (футбол клубу)|Абдыш-Ата]]» клубунун жана [[Кыргызстан улуттук футбол курамасы|Кыргызстан улуттук U16 курамасынын]] чабуулчусу. 
== Өмүр баяны жана карьерасы ==
Ааламбек Абылкасымов 2004-жылы 9-февралда Бишкек шаарында төрөлгөн. 

2022-жылы 18-сентябрда жол кырсыгынан каза болгон&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://24.kg/proisshestvija/275363_eks-napadayuschiy_yunosheskoy_sbornoy_kyirgyizstana_aalambek_abyilkasyimov_pogib_vdtp/|title=Экс-нападающий юношеской сборной Кыргызстана Ааламбек Абылкасымов погиб в ДТП|publisher=24.kg|accessdate=2023-09-18|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.
 
2019-жылы U-16 Азия Кубогунун тандоо оюндарында Ливандын курама командасынын дарбазасына 41-мүнөттө алмаштыруу менен чыгып, 2 гол киргизип, 3:2 эсебинде улуттук курама команданын жеңишин камсыздаган&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://regnum.ru/news/2724199|title=Футболисты Киргизии победили ливанцев на отборочном матче чемпионата Азии|publisher=Регнум|accessdate=2023-09-18|lang=ru}}{{Жеткиликсиз шилтеме|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://prosports.kg/news/414976|title=Отбор ЧА (U-16) в Бишкеке: Ааламбек Абылкасымов лидирует в гонке бомбардиров после первого тура|publisher=Prosport|accessdate=2023-09-18|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

2019—2021-жылдары &quot;Илбирс II&quot; жана &quot;Абдыш-Ата II&quot; жаштар клубунда ойногон. Ал эми чоңдор клубунда, &quot;Илбирстин&quot; курамында 2021-жылдын 16-мартында Премьер-Лигада дебют жасаган. Жалпысынан ал 12 оюн өткөрүп, 2 гол киргизип, 1 пас берген. 2023-жылы &quot;Абдыш-Ата-2&quot; клубунда оюн өткөргөн. 
== Булактар ==
{{Булактар}}</text>
      <sha1>9rp8sdywcto1vr1b383v4jei9fqukm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>БУУнун желеги</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131977</id>
    <revision>
      <id>648610</id>
      <parentid>647816</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8477" sha1="c26yoxy1dhkce67irqtc07srrhvgehf" xml:space="preserve">{{Желек карточкасы|субъект=[[Бириккен Улуттар Уюму]]|файл=Flag of the United Nations.svg|пропорция=2:3 &lt;ref&gt;Ал көтөрүлүп жаткан өлкөнүн мамлекеттик желегинин өлчөмүндө да колдонулушу мүмкүн. Кандай болбосун, эмблеманын бийиктиги желектин бийиктигинин жарымын түзөт жана анын ортосунда жайгашат&lt;/ref&gt;|автор=Донал Маклафлин &lt;small&gt;(автору)&lt;/small&gt;|файл2=|бекитилген=7-декабрь 1947|Викиказына=United Nations flags and insignia|аталышы=Бириккен Улуттар Уюмунун желеги}}
[[Категория:Флаги по алфавиту]]

'''Бириккен Улуттар Уюмунун желеги''' — ачык көк түстөгү желектин ортосунда жайгашкан [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУнун]] расмий [[Эмблема|эмблемасынын]] сүрөтү түшүрүлгөн желек. [[Бириккен Улуттар Уюму|БУУнун]] эмблемасы ак түстө болуп желектин эки бетине түшүрүүлүгө тийиш.

Желектин өлчөмү кабыл алынган эрежелерге жараша өзгөрүп турушу мүмкүн. 

== Желектин тарыхы ==
[[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] желегинин тарыхы [[1945|1945-жылдын]] апрелинде [[Америка Кошмо Штаттары|Америка Кошмо Штаттарынын]] Стратегиялык Кызматтар Бюросунун Өкүлчүлүк бөлүмү тарабынан даярдалган эмблемадан башталат. 

Бул эмблема, [[Сан-Франциско (Калифорния)|Сан-Франциско]] конференциясында [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] Уставын бекитүү иш-чараларын багытталган конференциянын эмблемасы катары даярдалып чыккан. 

[[Сан-Франциско (Калифорния)|Сан-Франциско]] конференциясынын&lt;ref&gt;[https://www.un.org/ru/about-us/history-of-the-un/san-francisco-conference Сан-Франциско конференциясы]&lt;/ref&gt; эмблемасы, борборунда [[Түндүк уюл]] көрсөтүлгөн дүйнө картасынын тегерек сүрөтү болгон. Карта 60-параллелден түштүккө чейин, Гринвичтен батышты карай 100-меридианга чейин тартылган карта.

Башкы катчы, [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] Ассамблеясында бул эмблеманы расмий эмблема катары кабыл алуу ылайыктуу экендигин көрсөткөн жана [[1946|1946-жылдын]] 7-декабрында расмий деп бекиткен. 

Эмблеманын кайра иштелип чыккан версиясы эки зайтун бутактары менен курчалган уюлдан бирдей алыстыктагы дүйнөлүк картанын азимуталдык проекциясы кошулган. Зайтун бутагы Байыркы Грекияда тынчтыктын символу болгон жана [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] негизги максатына болгон – тынчтыкты чагылдырат.

[[Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясынын 68/262 чечими|Баш Ассамблеянын]] кезектеги экинчи сессиясында Башкы катчы [[Бириккен Улуттар Уюму]] өзүнүн желегине муктаж экенин белгилеген.

[[1947|1947-жылдын]] [[20 Октябрь (Тогуздун айы)|20-октябрында]] [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] Башкы Ассамблеясы, ачык көк түстөгү, ортосуна [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] эмблемасы түшүрүлгөн желекти - расмий желек катары кабыл алган.

== Желекти колдонуу эрежелери ==
[[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] желеги [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмуна]] жана анын ишине колдоо көрсөтүү үчүн бардык калоочулар тарабанын эркин колдонуулса болот, бирок [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] эмблемасын, желегин жана аталышын коммерциялык максаттарда колдонууда, [[Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясынын 68/262 чечими|Баш Ассамблеянын]] [[1946-жыл|1946-жылы]] кабыл алынган 92(I)&lt;ref&gt;[https://documents-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/035/49/PDF/NR003549.pdf?OpenElement A/RES/92 (I) резолюциясы]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ([https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?OpenAgent&amp;DS=A/RES/92(I)&amp;Lang=R A / RES / 92 (I)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231019092634/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?OpenAgent&amp;DS=A/RES/92(I)&amp;Lang=R |date=2023-10-19 }}) резолюциясынын жоболору менен чектеген. 

Бул резолюцияда [[Бириккен Улуттар Уюмунун Баш Ассамблеясынын 68/262 чечими|Ассамблея]], [[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттардын Уюмунун]] желегин, эмблемасын кыянаттык менен колдонууга жол бербөө максатында жана аларды Башкы катчынын уруксатысыз колдонууга болбойт деген чечимге келген.

[[Бириккен Улуттар Уюму|Бириккен Улуттар Уюмунун]] эмблемаларын колдонууну каалагандар Аткаруучу катчыга, Басма сөз кеңешине жана Коомдук маалымат департаментине — Бириккен Улуттар Уюмунун АКШ, Нью-Йорк штаты, NY 10017, дареги боюнча расмий түрдө кайрылуусу керек.

== БУУнун бөлүмдөрүнүн желектери ==
&lt;gallery widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;100px&quot; style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
Файл:Flag of IAEA.svg|[[Атом энергиясы боюнча эл аралык агенттик]]
Файл:Flag of ICAO.svg|[[Эл аралык жарандык авиация уюму]]
Файл:Flag of ILO.svg|[[Эл аралык эмгек уюму]]
Файл:Flag of the International Maritime Organization.svg|[[Эл аралык деңиз уюму]]
Файл:Flag of UNESCO.svg|[[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО - БУУнун агартуу, илим жана маданият маселелери боюнча уюму]]
Файл:Flag of UPU.svg|[[Бүткүл дүйнөлүк почта бирлиги]]
Файл:Flag of WHO.svg|[[Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму]]
Файл:Flag of the World Meteorological Organization.svg|[[Бүткүл дүйнөлүк метеорологиялык уюму]]
&lt;/gallery&gt;


== Булактар ==
{{Булактар}}

== Шилтемелер ==

* [https://www.un.org/ БУУнун расмий сайты]
* [https://www.un.org/ru/about-us/un-emblem-and-flag БУУнун эмблемасы жана желеги. БУУнун расмий сайтындагы маалымат]</text>
      <sha1>c26yoxy1dhkce67irqtc07srrhvgehf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.kp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132253</id>
    <revision>
      <id>648593</id>
      <parentid>511802</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T01:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10559" sha1="t5o9450gblk7iu2itaymk19wzia3hd9" xml:space="preserve">{{Жогорку деңгээлдеги домен
|name         = .kp
|background   = #ccccff
|image        = Emblem of North Korea.svg
|alt          = 
|introduced   = 2007-жылдын 24-сентябры
|type         = [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]
|status       = колдонууда
|registry     = Star Joint Venture
|sponsor      = [[Korea Computer Center]]
|intendeduse  = [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]] менен байланышкан уюмдар
|actualuse    = [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]]нын өкмөтү жана мамлекеттик ишканалары менен байланышкан объектер
|restrictions = [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]]нда жайгашкан уюмдар гана каттоо укугуна ээ.
|structure    = Экинчи деңгээлдеги домендерди каттоого болот
|document     = 
|disputepolicy= [https://domains.kp/domain-name-dispute/ талаш-тартыштарды чечүү]
|dnssec       = 
|idn          = 
|website      = [https://web.archive.org/web/20110615025207/http://www.star.co.kp/ www.star.co.kp]
|punycode= }}

'''.kp''' — [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]] үчүн [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]].

== Тарыхы ==
2004-жылы, [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]] айрым бир талаптарга жооп бербегендиктен, ICANN өлкө үчүн [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]ди каттоодон баш тарткан. 

2006-жылы, Евродагы Korea Computer Center тарабынан дагы бир жолу өлкө үчүн [[жогорку деңгээлдеги улуттук домен]]ди каттоо боюнча аракет жасалган, жетиштүү маалымат бербегендигинин себебинен дагы бир жолу ICANN каттоодон баш тарткан. 

2007-жылдын январь айында жаңы каттоо боюнча арыз жөнөтүлгөн, ал эми май айында ICANN делегациясы [[Корей Эл-Демократиялык Республикасы]] барган жана каттого макулдугун берген&lt;ref&gt;The Hermit Kingdom Goes Online: [https://books.google.kg/books?id=qKhDAwAAQBAJ&amp;pg=PP9&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Information Technology, Internet Use and Communication Policy in North Korea]. Jefferson: McFarland. p. 9. ISBN 978-1-4766-1770-1&lt;/ref&gt;.

2009-жылы, доменди каттоочусу катары Кореянын Борбордук Жаңылыктар агенттиги иш алып барган&lt;ref&gt;[https://books.google.kg/books?id=rh5h4bZgkhEC&amp;pg=PA231&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Korean Central News Agency (KCNA)]&lt;/ref&gt;.

2011-жылы, домендин каттоочусу болуп Star Joint Venture бекитилген&lt;ref&gt;[http://www.northkoreatech.org/2011/05/03/dot-kp-domain-assigned-to-star/ Dot KP domain assigned to Star]&lt;/ref&gt;.

== Экинчи деңгээлдеги домендер ==

* '''ac.kp''': академиялык институттары үчүн.
* '''aca.kp''': академиялык жана илимий-изилдөө институттары үчүн.
* '''co.kp''': коммерциялык уюмдар үчүн.
* '''com.kp''': коммерциялык уюмдар жана сейрек мамлекеттик маалымат агенттиктери үчүн.
* '''con.kp''': курулуш тармагы үчүн.
* '''edu.kp''': жогорку окуу жайлар үчүн.
* '''law.kp''': юридикалык мекемелер үчүн.
* '''hia.kp
* '''inf.kp''': маалымат сайттары үчүн.
* '''org.kp''': өнөр жай бирикмелери, жарандык уюмдар жана мамлекеттик уюмдар үчүн.
* '''gov.kp''': өкмөттүк органдар үчүн.
* '''ref.kp''': маалымдама сайттары үчүн.
* '''rep.kp''': Кореянын жумушчу партиясынын маалымат агенттиктери үчүн.
* '''roi.kp
* '''net.kp''': Интернет-провайдерлер жана электрондук почта кызматын көрсөтүүчүлөр үчүн.
* '''sca.kp''': Маданият министрлигинин алдындагы институттар үчүн.

==== Төмөндө чет өлкөлөрдөн жеткиликтүү болгон, экинчи деңгээлдеги домендик аталыштарды колдонуунун мисалдары келтирилген: ====

* '''aca.kp''': mirae.aca.kp
* '''com.kp''': airkoryo.com.kp, knic.com.kp, friend.com.kp
* '''edu.kp''': ryongnamsan.edu.kp, kut.edu.kp, gpsh.edu.kp
* '''law.kp''': fia.law.kp
* '''org.kp''': cooks.org.kp, koredufund.org.kp, kass.org.kp
* '''gov.kp''': mfa.gov.kp, moph.gov.kp, tourismdprk.gov.kp
* '''rep.kp''': rodong.rep.kp, vok.rep.kp, gnu.rep.kp
* '''net.kp''': электрондук почта даректеринде колдонулат: мисалы. @star-co.net.kp
* '''sca.kp''': korart.sca.kp

== Учурдагы Корей Эл-Демократиялык Республикасынын сайттарынын тизмеси ==

* [http://airkoryo.com.kp airkoryo.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170521022247/http://www.airkoryo.com.kp/ |date=2017-05-21 }}
* [http://cooks.org.kp cooks.org.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230923031734/http://www.cooks.org.kp/ |date=2023-09-23 }}
* [http://dprkportal.kp dprkportal.kp]
* [http://fia.law.kp fia.law.kp]
* [http://friend.com.kp friend.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815044324/http://www.friend.com.kp/ |date=2012-08-15 }}
* [http://futurere.com.kp futurere.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230806034347/http://futurere.com.kp/ |date=2023-08-06 }}
* [http://gnu.rep.kp gnu.rep.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124155613/http://www.gnu.rep.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://gpsh.edu.kp gpsh.edu.kp]
* [http://kass.org.kp kass.org.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921001956/http://kass.org.kp/ |date=2016-09-21 }}
* [http://kcna.kp kcna.kp]
* [http://kftrade.com.kp kftrade.com.kp]
* [http://kiyctc.com.kp kiyctc.com.kp]
* [http://knic.com.kp knic.com.kp]
* [http://korart.sca.kp korart.sca.kp]
* [http://korean-books.com.kp korean-books.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305140814/http://korean-books.com.kp/ |date=2019-03-05 }}
* [http://koredufund.org.kp koredufund.org.kp]
* [http://korelcfund.org.kp korelcfund.org.kp]
* [http://korfilm.com.kp korfilm.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180709161523/http://korfilm.com.kp/ |date=2018-07-09 }}
* [http://korstamp.com.kp korstamp.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124115525/http://korstamp.com.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://kut.edu.kp kut.edu.kp]
* [http://ma.gov.kp ma.gov.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170530230533/http://ma.gov.kp/ |date=2017-05-30 }}
* [http://manmulsang.com.kp manmulsang.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809094157/http://manmulsang.com.kp/ |date=2020-08-09 }}
* [http://masikryong.com.kp masikryong.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406035245/http://masikryong.com.kp/ |date=2023-04-06 }}
* [http://mediaryugyong.com.kp mediaryugyong.com.kp]
* [http://mfa.gov.kp mfa.gov.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124115525/http://mfa.gov.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://minzu.rep.kp minzu.rep.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124115130/http://www.minzu.rep.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://naenara.com.kp naenara.com.kp]
* [http://polestar.com.kp polestar.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601081947/http://polestar.com.kp/ |date=2023-06-01 }}
* [http://portal.net.kp portal.net.kp]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://pyongyangtimes.com.kp pyongyangtimes.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124115306/http://www.pyongyangtimes.com.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://rodong.rep.kp rodong.rep.kp]
* [http://ryomyong.edu.kp ryomyong.edu.kp]
* [http://ryongnamsan.edu.kp ryongnamsan.edu.kp]
* [http://sdprk.org.kp sdprk.org.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921002411/http://sdprk.org.kp/ |date=2016-09-21 }}
* [http://silibank.net.kp silibank.net.kp]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://star.net.kp star.net.kp]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://star-co.net.kp star-co.net.kp]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://star-di.net.kp star-di.net.kp]{{Жеткиликсиз шилтеме|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tourismdprk.gov.kp tourismdprk.gov.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916155847/http://www.tourismdprk.gov.kp/ |date=2019-09-16 }}
* [http://vok.rep.kp vok.rep.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231124115526/http://vok.rep.kp/ |date=2023-11-24 }}
* [http://youth.rep.kp youth.rep.kp]
* [http://samhae.com.kp samhae.com.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601085346/http://samhae.com.kp/ |date=2023-06-01 }}
* [http://yongsaeng.org.kp yongsaeng.org.kp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230911090625/http://www.yongsaeng.org.kp/ |date=2023-09-11 }}

== Булактар ==

&lt;references /&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.iana.org/root-whois/kp.htm IANA сайтындагы .kp домени үчүн whois маалыматы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704165120/http://www.iana.org/root-whois/kp.htm |date=2008-07-04 }}

{{Жогорку деңгээлдеги улуттук домендердин жадыбалы}}
[[Категория:Жогорку деңгээлдеги улуттук домендер]]
[[Категория:DNSSEC]]
[[Категория:DNS]]</text>
      <sha1>t5o9450gblk7iu2itaymk19wzia3hd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132558</id>
    <revision>
      <id>648595</id>
      <parentid>648401</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T03:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7999" sha1="o06aap50o8icnd3rfj5489c26d8hwf7" xml:space="preserve">'''Дели''' ([[Кыргыз тили|кыргызча]]  - &quot;жинди&quot;) - 2008-жылдын 22-майында түркиялык Mor ve Ötesi рок-группасы Евровидение-2008 эл аралык сынагында Түркиянын атынан катышкан  ыр . Ырдын санариптик версиясы 2008-жылдын 15-февралында, ал эми сингл 2008-жылдын 22-майында жарык көргөн. Композиция Башыбозук альбомуна кирген. Музыканын жана сөздүн автору катары топтун мүчөлөрү өздөрү чыгышкан. Экинчи жарым финалда ыр 85 упай топтоп, 7-орунга ээ болду; финалда жалпы 137 упай менен 7-орунду ээледи.

== Ыр ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
|+ '''Текст'''
! style=&quot;width:50%;&quot; | Түп нускасы (Түркчө)
! style=&quot;width:50%;&quot; | Кыргызча көркөм котормосу
|-
| Aranıyor sahibi ruhumun,&lt;br /&gt;Tam yerine mi düştüm?&lt;br /&gt;Direniyor faili tutkunun,&lt;br /&gt;Kızmış ve küsmüş.
| Изделүүдө жанымдын ээси,&lt;br /&gt;Так ордуна түштүмбү?&lt;br /&gt;Каршылашат кумардын күнөөкөрү,&lt;br /&gt;Ачууланып, таарынып.
|-
| Beni büyütün, ağlatmayın,&lt;br /&gt;Sevginiz nerde, övündüğünüz?&lt;br /&gt;Beni büyütün, ağlatmayın,&lt;br /&gt;Sahte düşlerle oyalamayın.
| Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,&lt;br /&gt;Сүйүүңөр кайда, мактанганыңар?&lt;br /&gt;Мени чоңойткула, ыйлатпагыла,&lt;br /&gt;Жалган түштөр менен алдабагыла.
|-
| Bir yarım akıllı, bir yarım deli,&lt;br /&gt;Dört yanım akıllı, bir yanım deli.&lt;br /&gt;Herkes akıllı, bir ben deli,&lt;br /&gt;Bir ben deli, bir ben deli.
| Бир жарымым акылдуу, бир жарымым жинди,&lt;br /&gt;Төрт жагым акылдуу, бир жагым жинди.&lt;br /&gt;Баары акылдуу, жалгыз мен жинди,&lt;br /&gt;Жалгыз мен жинди, жалгыз мен жинди.
|}

=== Музыка ===
«Мор ве отеси» тобунун мучелеру да композиторлордун ролун аткарышты. Бир нече котормолор бар болгону менен, ырдын жазмасы түрк тилинде гана бар. Башыбозук альбомунда оригиналдуу композициядан тышкары анын Джихан Барыш аткарган ремикс варианты да бар.

== Видео ==
''Режиссёр Эзел Акай Дели'' ырынын клибине тартылган . Ал 2008-жылдын апрелинде жарык көргөн. &quot;Евровидение&quot; сынагынын финалына чейин YouTube сайтынын маалыматтарына таянуу менен жүргүзүлгөн статистика бул видео бардык сынактын катышуучуларынын эң көп көрүлгөн видеолорунун бири экенин көрсөттү. Аны 1,3 миллион адам көргөн. Видеоклип популярдуулугу боюнча экинчи орунду ээлеп, Испаниянын өкүлү Родольфо Чикиликуатрадан кийин Байла эль Чики-чики ырынын клиби менен экинчи орунду ээледи . 

== Сюжет ==
Видеонун сюжетине ылайык, топ көрксүз айкелдерге толгон чоң павильонго келишет. Павильондун ичинде жылып, алар ыр аткарышат. Бара-бара айкелдер жандана баштайт, музыканттар өздөрү да ошол эле айкелдерге айланат. Баары тынчып калганда павильонго музыкалык аспаптар менен дагы бир белгисиз топ келет.

== Диаграмманын орду ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''Диаграмма'''
!Орун
|-
|[[:ru:Турция|Түркиянын]] Топ 20 диаграммасы 
|8
|-
|Power Turk 
|23
|-
|Power turk TV 
|7
|-
|Türkiye Rock 
|3
|}

== Ошондой эле кара ==

* [[:ru:Турция_на_конкурсе_песни_Евровидение_2008|Түркия Eurovision 2008 ыр сынагында]]

== Шилтемелер ==

* [https://www.webcitation.org/652GjV9uk?url=http://www.morveotesi.com/ Mor ve Ötesi] (түрк) . — расмий веб-сайт (англис тилинде да бар) &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesi.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126002619/http://www.morveotesi.com/ |date=2012-01-26 }} , 28-январь, 2012-жыл.&lt;/small&gt;
* [https://www.webcitation.org/652GkJFsJ?url=http://www.morveotesiforum.com/ morveotesiforum] (түркчө) . - форум баракчасы &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [http://www.morveotesiforum.com/ Түп нускасынан архивделген]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315170438/http://www.morveotesiforum.com/ |date=2012-03-15 }} , 28-январь, 2012-жыл.&lt;/small&gt;
* [http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Mor ve Ötesi фан клубы] . — орус форумунун бети &lt;small&gt;. Текшерилген күнү 9-ноябрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20081214134145/http://www.morveotesi.ru/cgi-bin/forum/YaBB.pl?catselect=general Архивделген] декабрь 14, 2008.&lt;/small&gt;

== Эскертүүлөр ==

# [https://www.webcitation.org/669XIFzqN?url=http://english.blic.rs/Culture-Showbiz/1920/Eurovision-2008-songs-on-YouTube- YouTube'дагы Eurovision 2008 ырлары] (англисче) . &lt;small&gt;Текшерилген күнү 2-март, 2009. [http://www.blic.rs/culture.php?id=1920 Түп нускасынан] архивделген, 2012-жылдын 14-мартында.&lt;/small&gt;  
# ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Turkish Top 20 Chart] . - 2008-жылдын 18-майындагы маалыматтар &lt;small&gt;. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20080330214151/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_top20.aspx Архивделген] 30-март, 2008-жыл.&lt;/small&gt;
# ↑ [https://www.webcitation.org/669XJmYoz?url=http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Power turk Pop 40]. - 2008-жылдын 15-июнуна карата маалыматтар &lt;small&gt;. Кирүү күнү: 2008-жылдын 27-декабрында. [http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp Түп нускасынан]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213195319/http://www.powerturk.com/2007/pop40.asp |date=2013-02-13 }} архивделген , 2012-жылдын 14-мартында.&lt;/small&gt;
# ↑ [http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Power turk Pop 40] . - 2008-жылдын 16-июнуна карата маалыматтар &lt;small&gt;. Мүмкүн болгон күнү: 27-декабрь, 2008-жыл. [https://web.archive.org/web/20070515044332/http://www.powerturk.tv/2007yaz/40xpop.asp Архивделген] 15-май, 2007-жыл.&lt;/small&gt;
# ↑ [http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Billboard Türkçe Rock Top 20] . - 2008-жылдын 29-декабрындагы маалыматтар &lt;small&gt;. Кирүү күнү: 2009-жылдын 28-январы. [https://web.archive.org/web/20080919035050/http://www.billboard.com.tr/pages/Turkce_rock_top20.aspx Архивделген] 19-сентябрь, 2008-жыл.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>o06aap50o8icnd3rfj5489c26d8hwf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>UTC+08:45</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134144</id>
    <revision>
      <id>648597</id>
      <parentid>624884</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3487" sha1="fxlc8g14n6wp7m0i6okpyakwct6lvzu" xml:space="preserve">[[Файл:Entering Central Western Time Zone.jpg|right|200px|thumb|Жаңы убакыт алкагы жөнүндө Эйр шоссесиндеги жол белгиси]]
'''UTC+08:45 ''' — Австралиянын беш калктуу аймактары (Кейгуна, Юкла, Мадьюра, Мандрабилла, Бордер-Виллидж) колдонгон убакыт алкагы. UTC+08:45 убакыты [[Батыш Австралия (штат)|Батыш Австралияда]] жана [[Түштүк Австралия (штат)|Түштүк Австралияда]], Эйр шоссесинин боюндагы жайгашкан кээ бир үйлөрдө, мекемелерде, соода менен алектенген жеке ишкерлер тарабынан колдонулат&lt;ref&gt;[https://www.australia.gov.au/time-zones-and-daylight-saving Time zones and daylight saving]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Бул убакыт алкагы штаттар, федералдык өкмөт тарабынан мыйзамдуу түрдө бекитилбесе да&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150304074421/http://www.dundas.wa.gov.au/Assets/Documents/Document-Centre/Annual-Reports/Annual_Report_2012-2013.pdf Times zones in Australia]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;, анын башталган жана аяктаган чек аралары штаттардын жергиликтүү бийликтери тарабынан так таанылат жана көбүнчө жол карталарында белгиленген&lt;ref&gt;[https://www.wa.gov.au/system/files/2020-04/deope_annual_report_2013.pdf Shire of Dundas Annual Report 2012-2013]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

Эйр шоссесинде орнотулган жол белгилеринде, саякатчыларга жана айдоочуларга сааттын жебесин 45 мүнөткө жылдыруу туралуу малыматтар жайгаштырылган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160414054108/http://basementgeographer.com/central-western-standard-time-the-time-zone-you-wont-find-on-a-map/#selection-151.0-151.68 Central Western Standard Time: The Time Zone You Won’t Find on a Map]{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Жыл бою ==
* {{Өлкө желеги|Австралия}} (бир бөлүгү):
** [[Батыш Австралия (штат)|Батыш Австралия]] штаты (бир бөлүгү):
*** Кейгуна
*** Юкла
*** Мадьюра
*** Мандрабилла
** [[Түштүк Австралия (штат)|Түштүк Австралия]] штаты (бир бөлүгү):
*** Бордер-Виллиж
== Дагы окуңуз ==
*[[Убакыт алкагы]]

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://www.timegenie.com/utc.time/UTC+08:45 UTC+08:45 алкагында шаарлар] (''[[Англис тили|англисче]]'')
* [https://www.timeanddate.com/ Убакыт жана дата] (''[[Англис тили|англисче]]'')
* [https://www.worldtimezone.com/ Дүйнөнүн убакыт алкактары] (''[[Англис тили|англисче]]'')
* [https://www.timetemperature.com/ Timetemperature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240407201528/https://www.timetemperature.com/ |date=2024-04-07 }} (''[[Англис тили|англисче]]'')

{{Калып:Убакыт алкагы}}
[[Категория:Убакыт алкагы]]</text>
      <sha1>fxlc8g14n6wp7m0i6okpyakwct6lvzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү (партия)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135957</id>
    <revision>
      <id>648599</id>
      <parentid>496199</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T05:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27717</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>648599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9842" sha1="ptpickcu89lky6p9d31280lsclmdind" xml:space="preserve">{{Партия
 |Партиянын аталышы           = 
 |Партиянын нукура аталышы    = 
 |Логотип                     = Kokumin_no_Seikatsu_ga_Daiichi_Logo.svg
 |Логотип туурасы             = 
 |Логотип баяндамасы          = 
 |Төрөгасы                    = Итиро Одзава
 |Тең төрөгалары              = 
 |Негиздеген                  = 11.06.2012
 |Негизделген датасы          = 
 |Таратылган датасы           = 16.12.2012
 |Башкы кеңсеси               = Нагата-тё, Тиёда, [[Токио]], [[Жапония]]
 |Идеологиясы                 = [[популизм]]
 |интернационал               = 
 |союздаштар                  = 
 |Аскер канаты                =
 |Жаштар канаты               = 
 |Мүчөлөрдүн саны             = 
 |Урааны                      = 
 |Төмөнкү палатадагы орундары = 
 |Төмөнкү палатадагы орундары _параметр = 
 |Жогорку палатадагы орундары = 
 |Жогорку палатадагы орундары_параметр = 
 |Европарламенттеги орундары  = 
 |Гимни                       = 
 |Партиянын мөөрү             = 
 |Расмий сайты                = https://www.seikatsu1.jp/
}}

'''Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү''' ({{Lang-jp|国民の生活が第}}, Kokumin no Seikatsu ga Dai'ichi) — кыска мөөнөттүү убакытта саясий иш алып барган жапон саясий партиясы. Бул саясий партиянын мүчөлөрү Өкүлдөр палатасында 480 орундун 37 орунун жана Кеңешчилер палатасында 242 орундун 12 орунун ээлеп турган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120713115830/http://sankei.jp.msn.com/politics/news/120713/stt12071316560007-n1.htm 国民の生活が第一は「Ｐｅｏｐｌｅ’ｓ　Ｌｉｆｅ　Ｆｉｒｓｔ」　英語名決まる]&lt;/ref&gt;.

2012-жылы 28-ноябрда Оцу шаарындагы Сиги Юкико Каданын «Келечек партиясы» менен бириккен&lt;ref&gt;[https://www.japantimes.co.jp/news/2012/11/28/national/shigas-kada-readies-party-ozawa-joins/ Shiga's Kada readies party; Ozawa joins]&lt;/ref&gt;. Партия керектөөгө салыкты көтөрүүгө каршы чыккан&lt;ref&gt;[https://www.deseret.com/2012/7/11/20423524/breakaway-leader-forms-party-to-rival-japanese-pm/ Breakaway leader forms party to rival Japanese PM]&lt;/ref&gt; жана атомдун кубаттын колдонууну толугу менен токтотууну пландаган&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Ozawa, DPJ rebels create new party |url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120711004574.htm |accessdate=2012-07-14 |archivedate=2012-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120714010923/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120711004574.htm }}&lt;/ref&gt;.

== Түзүлүшү ==
Жапониянын Демократиялык партисынын төрөгалары, керектөөгө салыкты 5%дан 10%га чейин көтөрүү боюнча маселеге макул деген добушун бергенден кийин, бул партиянын Итиро Одзава жана дагы 48 мүчөсү жаңы партияны негиздешкен. Бул партиянын биринчи жыйыны парламенттик музейде 2012-жылдын 11-июлунда болуп өткөн&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Партиянын курамына Өкүлдөр палатасынын 37 мүчөсү, Кеңешчилер палатасынын 12 мүчөсү киришкен&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Uncertainty reigns after passage of reform bills |url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120712003925.htm |accessdate=2012-07-16 |archivedate=2012-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716041336/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120712003925.htm }}&lt;/ref&gt;. Ушул эле жылдын июль айынын аягында ээлеген орду боюнча Өкүлдөр палатасында 3-орунду, Кеңешчилер палатасында 4-орунду ээлегенге жетишкен&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120809072459/http://www.shugiin.go.jp/index.nsf/html/index_kousei2.htm 会派名及び会派別所属議員数]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120819184608/http://www.sangiin.go.jp/japanese/joho1/kousei/giin/180/giinsu.htm 会派別所属議員数一覧]&lt;/ref&gt;. 

== Тарыхы ==
Итиро Одзава партияны түзүп жатып, «Зайтун дарагы» коалициясын үлгү катары санаган. Тоору Хасимотонун Осака реставрация ассоциациясы, Чыныгы демократтар — Дайчинин жаңы партиясы, Такаси Кавамуранын Genzei Nippon партиясы, Хидэаки Омуранын «Айчи — Жапониянын чокусу» партиялары менен өнөктөш болуу мүмкүнчүлүктөрү болгон&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-07-11/ozawa-sets-up-new-japan-opposition-party-in-challenge-to-noda Ozawa Forms New Japan Opposition Party in Challenge to Noda]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ozawa has hard road ahead / Plan for 'Olive Tree' coalition may be unworkable, observers say |url=http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120701002319.htm |accessdate=2013-02-18 |archivedate=2012-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708001602/http://www.yomiuri.co.jp/dy/national/T120701002319.htm }}&lt;/ref&gt;.

2012-жылы 9-июлда Итиро Одзаванын үй-бүлөсүнүн кичи мекени болгон Иватэ префектурасынын губернатору Такуя Тассо Жапониянын Демократиялык партисы менен болгон байланышын үзүп, жаңы партияга кошуларын жарыялаган&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120713064721/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120710a6.html#.T__GZWNn785 Iwate governor to part with DPJ and join Ozawa's planned party]&lt;/ref&gt;.

2012-жылдын 3-августунда «Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү» партиясы Кидзун партиясы, Жапониянын коммунистик партиясы, Социал-демократ партиясы, «Сиздин партия», Жапониянын жаңы партиясы, Жаңыдан кайра жаралуу партиясы менен биргеликте өлкөнүн премьер-министри Ёсихико Нодага ишеним көрсөтпөө вотумун жарыялаган жана керектөөгө салыкты 5%дан 10%га которуу боюнча мыйзам долбоорун четке кагууга аракет кылган&lt;ref&gt;[https://japantoday.com/category/politics/7-opposition-parties-to-submit-no-confidence-motion-against-noda 7 opposition parties to submit no-confidence motion against Noda]&lt;/ref&gt;. Жапон парламентиндеги эрежелерге ылайык, ишенбөөчүлүк көрсөтүү үчүн 51 мыйзам чыгаруучунун колдоосу керек, бирок «Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү» партиясынын бул аракети жетиштүүү добушка ээ болгон эмес. 

2012-жылдын 29-августунда жети оппозициялык партиялардын берген сунуштарынын негизинде Кеңешчилер палатасы өлкөнүн премьер-министри Ёсихико Нодага сөгүш жарыялаган жана башка мыйзам долбоорлорун кабыл албоо максатында 2012-жылдын 8-сентябрына чейин жыйындарга катышпай, бойкот жарыялаган&lt;ref&gt;[https://www.japantimes.co.jp/news/2012/08/30/national/censure-motion-against-noda-okd/ Censure motion against Noda OK'd]&lt;/ref&gt;.  

2012-жылдын 15-ноябрында Ёсихико Нода 2012-жылдын 16-декабрында мөөнөтүнөн мурда шайлоо болорун жарыялагандан кийин Кизуна партиясы жана  «Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү» партиясы өзүн-өздөрү таркатып, «Жашоо баарынан маанилүү» партиясы менен биригүү чечимин кабыл алышкан. «Жашоо баарынан маанилүү» партиясынын төрөгасы Акира Утияма мындай пландардан баш тарткан.

2012-жылдын 16-декабрындагы жалпы шайлоого аз убакыт калганда, партиянын парламенттеги мүчөлөрү «Келечек партиясына» кошулуп, «Адамдардын жашоосу баарынан маанилүү» артиясы толугу менен жоюлган.

== Булактар ==
{{Булактар}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://web.archive.org/web/20121125191553/http://www.seikatsu1.jp/ Расмий сайты]

[[Категория:Арип боюнча саясий партиялар]]</text>
      <sha1>ptpickcu89lky6p9d31280lsclmdind</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>136776</id>
    <revision>
      <id>648564</id>
      <parentid>648506</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>648564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24728" sha1="nlxd54518idb10jyn0ilwf1t7skcawu" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 2 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 3 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13623}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 4 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 5 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12812}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 6 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11067}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 7 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 8 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 9 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5946}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 10 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 11 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 12 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 13 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4953}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 14 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 16 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 17 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 18 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 19 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 20 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 21 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 22 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 23 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 24 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 25 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 26 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 27 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 28 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 29 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 30 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1441}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 31 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 32 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 33 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 34 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 35 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 36 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 37 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 38 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 39 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 40 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:851}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 41 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 42 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 43 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 44 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 45 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 46 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 47 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 48 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 49 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 50 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 51 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 52 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 53 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 54 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 55 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 56 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 57 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 58 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 59 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 60 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 61 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 62 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 63 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 64 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 65 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 66 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 67 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 68 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 69 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 70 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 71 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 72 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 73 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 74 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 75 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 76 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 77 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 78 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 79 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 80 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 81 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 82 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 83 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 84 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 85 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 86 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 87 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 88 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 89 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 90 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 91 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 92 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 93 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 94 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 95 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 96 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 97 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 98 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 99 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 100 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 101 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 102 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
|-
| 103 || [[User:Машъал|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Машъал&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Машъал|{{formatnum:254}}]] || {{Permissions|Машъал}}
|-
| 104 || [[User:Fatim|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fatim&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fatim|{{formatnum:253}}]] || {{Permissions|Fatim}}
|-
| 105 || [[User:NurlanKG Bishkek editor|NurlanKG Bishkek editor]] || [[Special:Contributions/NurlanKG Bishkek editor|{{formatnum:251}}]] || {{Permissions|NurlanKG Bishkek editor}}
|-
| 106 || [[User:Баха Исаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Баха Исаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Баха Исаев|{{formatnum:249}}]] || {{Permissions|Баха Исаев}}
|-
| 107 || [[User:Noloun|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Noloun&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Noloun|{{formatnum:248}}]] || {{Permissions|Noloun}}
|-
| 108 || [[User:Чоко Бой|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чоко Бой&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чоко Бой|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Чоко Бой}}
|-
| 109 || [[User:Tynchtykbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Tynchtykbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Tynchtykbek|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tynchtykbek}}
|-
| 110 || [[User:Dutcman|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dutcman&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dutcman|{{formatnum:242}}]] || {{Permissions|Dutcman}}
|-
| 111 || [[User:Ulan A|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ulan A&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ulan A|{{formatnum:239}}]] || {{Permissions|Ulan A}}
|-
| 112 || [[User:DragonBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DragonBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DragonBot|{{formatnum:235}}]] || {{Permissions|DragonBot}}
|-
| 113 || [[User:Таалай Берен|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Таалай Берен&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Таалай Берен|{{formatnum:231}}]] || {{Permissions|Таалай Берен}}
|-
| 114 || [[User:Adilet15|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adilet15&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adilet15|{{formatnum:223}}]] || {{Permissions|Adilet15}}
|-
| 115 || [[User:Dostojewskij|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dostojewskij&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dostojewskij|{{formatnum:219}}]] || {{Permissions|Dostojewskij}}
|-
| 116 || [[User:MauritsBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MauritsBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MauritsBot|{{formatnum:218}}]] || {{Permissions|MauritsBot}}
|-
| 117 || [[User:タチコマ robot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;タチコマ robot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/タチコマ robot|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|タチコマ robot}}
|-
| 118 || [[User:Adamboluu|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamboluu&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamboluu|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Adamboluu}}
|-
| 119 || [[User:Dr.atakulov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dr.atakulov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dr.atakulov|{{formatnum:211}}]] || {{Permissions|Dr.atakulov}}
|-
| 120 || [[User:Kyrgyzchala|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kyrgyzchala&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kyrgyzchala|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Kyrgyzchala}}
|-
| 121 || [[User:Dinamik-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dinamik-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dinamik-bot|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Dinamik-bot}}
|-
| 122 || [[User:Anara|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Anara&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Anara|{{formatnum:210}}]] || {{Permissions|Anara}}
|-
| 123 || [[User:UlutSoft2|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft2&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft2|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|UlutSoft2}}
|-
| 124 || [[User:YFdyh-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YFdyh-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YFdyh-bot|{{formatnum:209}}]] || {{Permissions|YFdyh-bot}}
|-
| 125 || [[User:A.djan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;A.djan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/A.djan|{{formatnum:206}}]] || {{Permissions|A.djan}}
|-
| 126 || [[User:Robbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Robbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Robbot|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Robbot}}
|-
| 127 || [[User:Chingis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chingis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chingis|{{formatnum:205}}]] || {{Permissions|Chingis}}
|-
| 128 || [[User:Foggy kub|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Foggy kub&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Foggy kub|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Foggy kub}}
|-
| 129 || [[User:Чръный человек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чръный человек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чръный человек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Чръный человек}}
|-
| 130 || [[User:Мыктыбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мыктыбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мыктыбек|{{formatnum:203}}]] || {{Permissions|Мыктыбек}}
|-
| 131 || [[User:Adamantine|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adamantine&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adamantine|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|Adamantine}}
|-
| 132 || [[User:BakytTalas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BakytTalas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BakytTalas|{{formatnum:201}}]] || {{Permissions|BakytTalas}}
|-
| 133 || [[User:Zorrobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zorrobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zorrobot|{{formatnum:200}}]] || {{Permissions|Zorrobot}}
|-
| 134 || [[User:Мастер теней|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Мастер теней&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Мастер теней|{{formatnum:198}}]] || {{Permissions|Мастер теней}}
|-
| 135 || [[User:Amirobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amirobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amirobot|{{formatnum:197}}]] || {{Permissions|Amirobot}}
|-
| 136 || [[User:HerculeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HerculeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HerculeBot|{{formatnum:195}}]] || {{Permissions|HerculeBot}}
|-
| 137 || [[User:GhalyBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;GhalyBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/GhalyBot|{{formatnum:187}}]] || {{Permissions|GhalyBot}}
|-
| 138 || [[User:DARIO SEVERI|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;DARIO SEVERI&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/DARIO SEVERI|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|DARIO SEVERI}}
|-
| 139 || [[User:Temir21|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Temir21&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Temir21|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Temir21}}
|-
| 140 || [[User:Nasihat.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nasihat.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nasihat.kg|{{formatnum:168}}]] || {{Permissions|Nasihat.kg}}
|-
| 141 || [[User:Vasit|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vasit&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vasit|{{formatnum:166}}]] || {{Permissions|Vasit}}
|-
| 142 || [[User:CarsracBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;CarsracBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/CarsracBot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|CarsracBot}}
|-
| 143 || [[User:HiW-Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HiW-Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HiW-Bot|{{formatnum:163}}]] || {{Permissions|HiW-Bot}}
|-
| 144 || [[User:JYBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JYBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JYBot|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|JYBot}}
|-
| 145 || [[User:NKOzi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;NKOzi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/NKOzi|{{formatnum:159}}]] || {{Permissions|NKOzi}}
|-
| 146 || [[User:Кичинекей Поллианна|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кичинекей Поллианна&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кичинекей Поллианна|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Кичинекей Поллианна}}
|-
| 147 || [[User:Samatq|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Samatq&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Samatq|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Samatq}}
|-
| 148 || [[User:Sampo.Kuusi|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Sampo.Kuusi&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Sampo.Kuusi|{{formatnum:157}}]] || {{Permissions|Sampo.Kuusi}}
|-
| 149 || [[User:Azamat Omar|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Azamat Omar&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Azamat Omar|{{formatnum:155}}]] || {{Permissions|Azamat Omar}}
|-
| 150 || [[User:Kaiyr|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kaiyr&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Kaiyr}}
{{/end}}</text>
      <sha1>nlxd54518idb10jyn0ilwf1t7skcawu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча боттор тизмеси</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137589</id>
    <revision>
      <id>648566</id>
      <parentid>648508</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>648566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="ky03yxkgf3mj3mziqfb119g4kktpp7t" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114536}}]]
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]]
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35412}}]]
|-
| 4 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8507}}]]
|-
| 5 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]]
|-
| 6 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]]
|-
| 7 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]]
|-
| 8 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]]
|-
| 9 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]]
|-
| 10 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]]
|-
| 11 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3126}}]]
|-
| 12 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]]
|-
| 13 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]]
|-
| 14 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]]
|-
| 15 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]]
|-
| 16 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]]
|-
| 17 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]]
|-
| 18 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]]
|-
| 19 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1126}}]]
|-
| 20 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1042}}]]
|-
| 21 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]]
|-
| 22 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]]
|-
| 23 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]]
|-
| 24 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]]
|-
| 25 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]]
|-
| 26 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]]
|-
| 27 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]]
|-
| 28 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]]
|-
| 29 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]]
|-
| 30 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]]
|-
| 31 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]]
|-
| 32 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]]
|-
| 33 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]]
|-
| 34 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]]
|-
| 35 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]]
|-
| 36 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]]
|-
| 37 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]]
|-
| 38 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]]
|-
| 39 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]]
|-
| 40 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]]
|-
| 41 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]]
|-
| 42 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]]
|-
| 43 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]]
|-
| 44 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]]
|-
| 45 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 46 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]]
|-
| 47 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]]
|-
| 48 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]]
|-
| 49 || [[User:BotMultichill|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;BotMultichill&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/BotMultichill|{{formatnum:233}}]]
|-
| 50 || [[User:PixelBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PixelBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PixelBot|{{formatnum:106}}]]
|-
| 51 || [[User:Loveless|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Loveless&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Loveless|{{formatnum:99}}]]
|-
| 52 || [[User:MediaWiki default|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MediaWiki default&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MediaWiki default|{{formatnum:21}}]]
|-
| 53 || [[User:Maintenance script|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maintenance script&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maintenance script|{{formatnum:13}}]]
|-
| 54 || [[User:Flow talk page manager|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Flow talk page manager&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Flow talk page manager|{{formatnum:8}}]]
{{/end}}</text>
      <sha1>ky03yxkgf3mj3mziqfb119g4kktpp7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедия:Түзөтүүлөр саны боюнча Википедиячылар тизмеси (боттор менен бирге)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>137601</id>
    <revision>
      <id>648565</id>
      <parentid>648507</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jembot</username>
        <id>9565</id>
      </contributor>
      <comment>Bot: Маалыматтар жаңыланды</comment>
      <origin>648565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24237" sha1="ruyota98df1s8y9qia3yc2wnm944a5e" xml:space="preserve">{{/begin|150}}
|-
| 1 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:114536}}]] || {{Permissions|JigildikBot}}
|-
| 2 || [[User:ChoRusBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ChoRusBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ChoRusBot|{{formatnum:70508}}]] || {{Permissions|ChoRusBot}}
|-
| 3 || [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|{{formatnum:35412}}]] || {{Permissions|InternetArchiveBot}}
|-
| 4 || [[User:Chaoborus|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chaoborus&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chaoborus|{{formatnum:25685}}]] || {{Permissions|Chaoborus}}
|-
| 5 || [[User:Bosogo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Bosogo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Bosogo|{{formatnum:18491}}]] || {{Permissions|Bosogo}}
|-
| 6 || [[User:Artelow|Artelow]] || [[Special:Contributions/Artelow|{{formatnum:13623}}]] || {{Permissions|Artelow}}
|-
| 7 || [[User:Chorobek|Chorobek]] || [[Special:Contributions/Chorobek|{{formatnum:13446}}]] || {{Permissions|Chorobek}}
|-
| 8 || [[User:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] || [[Special:Contributions/Mirzoulugʻbek|{{formatnum:12812}}]] || {{Permissions|Mirzoulugʻbek}}
|-
| 9 || [[User:Абдырашит Сатылганов|Абдырашит Сатылганов]] || [[Special:Contributions/Абдырашит Сатылганов|{{formatnum:11067}}]] || {{Permissions|Абдырашит Сатылганов}}
|-
| 10 || [[User:EmausBot|EmausBot]] || [[Special:Contributions/EmausBot|{{formatnum:8507}}]] || {{Permissions|EmausBot}}
|-
| 11 || [[User:Baydastann|Baydastann]] || [[Special:Contributions/Baydastann|{{formatnum:7965}}]] || {{Permissions|Baydastann}}
|-
| 12 || [[User:Xqbot|Xqbot]] || [[Special:Contributions/Xqbot|{{formatnum:7216}}]] || {{Permissions|Xqbot}}
|-
| 13 || [[User:VertexBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VertexBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VertexBot|{{formatnum:6637}}]] || {{Permissions|VertexBot}}
|-
| 14 || [[User:Элден|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элден&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элден|{{formatnum:6447}}]] || {{Permissions|Элден}}
|-
| 15 || [[User:Aiyanakk|Aiyanakk]] || [[Special:Contributions/Aiyanakk|{{formatnum:5946}}]] || {{Permissions|Aiyanakk}}
|-
| 16 || [[User:UlutSoft3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft3|{{formatnum:5435}}]] || {{Permissions|UlutSoft3}}
|-
| 17 || [[User:Чагылган|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Чагылган&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Чагылган|{{formatnum:5412}}]] || {{Permissions|Чагылган}}
|-
| 18 || [[User:MerlIwBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MerlIwBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MerlIwBot|{{formatnum:5237}}]] || {{Permissions|MerlIwBot}}
|-
| 19 || [[User:Эльза Мамбетакунова|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Эльза Мамбетакунова&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Эльза Мамбетакунова|{{formatnum:5098}}]] || {{Permissions|Эльза Мамбетакунова}}
|-
| 20 || [[User:Tynchtyk Chorotegin|Tynchtyk Chorotegin]] || [[Special:Contributions/Tynchtyk Chorotegin|{{formatnum:4953}}]] || {{Permissions|Tynchtyk Chorotegin}}
|-
| 21 || [[User:ImeNtrav|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ImeNtrav&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ImeNtrav|{{formatnum:4506}}]] || {{Permissions|ImeNtrav}}
|-
| 22 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:4499}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}}
|-
| 23 || [[User:Maksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Maksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Maksat|{{formatnum:4218}}]] || {{Permissions|Maksat}}
|-
| 24 || [[User:Shchb|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Shchb&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Shchb|{{formatnum:4150}}]] || {{Permissions|Shchb}}
|-
| 25 || [[User:Kmaksat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kmaksat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kmaksat|{{formatnum:3969}}]] || {{Permissions|Kmaksat}}
|-
| 26 || [[User:Үрүйэ|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Үрүйэ&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Үрүйэ|{{formatnum:3964}}]] || {{Permissions|Үрүйэ}}
|-
| 27 || [[User:VolkovBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;VolkovBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/VolkovBot|{{formatnum:3666}}]] || {{Permissions|VolkovBot}}
|-
| 28 || [[User:Kgbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kgbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kgbek|{{formatnum:3618}}]] || {{Permissions|Kgbek}}
|-
| 29 || [[User:Connexxx|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Connexxx&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Connexxx|{{formatnum:3478}}]] || {{Permissions|Connexxx}}
|-
| 30 || [[User:Elebayev|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elebayev&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elebayev|{{formatnum:3382}}]] || {{Permissions|Elebayev}}
|-
| 31 || [[User:Legobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Legobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Legobot|{{formatnum:3325}}]] || {{Permissions|Legobot}}
|-
| 32 || [[User:TXiKiBoT|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TXiKiBoT&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TXiKiBoT|{{formatnum:3259}}]] || {{Permissions|TXiKiBoT}}
|-
| 33 || [[User:Aidabishkek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aidabishkek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aidabishkek|{{formatnum:3167}}]] || {{Permissions|Aidabishkek}}
|-
| 34 || [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || [[Special:Contributions/CommonsDelinker|{{formatnum:3126}}]] || {{Permissions|CommonsDelinker}}
|-
| 35 || [[User:SieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SieBot|{{formatnum:2910}}]] || {{Permissions|SieBot}}
|-
| 36 || [[User:Luckas-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Luckas-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Luckas-bot|{{formatnum:2815}}]] || {{Permissions|Luckas-bot}}
|-
| 37 || [[User:Askar Nazyrov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Askar Nazyrov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Askar Nazyrov|{{formatnum:2724}}]] || {{Permissions|Askar Nazyrov}}
|-
| 38 || [[User:Umut|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Umut&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Umut|{{formatnum:2419}}]] || {{Permissions|Umut}}
|-
| 39 || [[User:QECUB|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;QECUB&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/QECUB|{{formatnum:2263}}]] || {{Permissions|QECUB}}
|-
| 40 || [[User:Бахтияр Толукбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бахтияр Толукбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бахтияр Толукбаев|{{formatnum:2158}}]] || {{Permissions|Бахтияр Толукбаев}}
|-
| 41 || [[User:ZéroBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ZéroBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ZéroBot|{{formatnum:1942}}]] || {{Permissions|ZéroBot}}
|-
| 42 || [[User:WikitanvirBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;WikitanvirBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/WikitanvirBot|{{formatnum:1927}}]] || {{Permissions|WikitanvirBot}}
|-
| 43 || [[User:Roman, Alexej and Vładimir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Roman, Alexej and Vładimir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Roman, Alexej and Vładimir|{{formatnum:1908}}]] || {{Permissions|Roman, Alexej and Vładimir}}
|-
| 44 || [[User:Kairat Zamirbekov|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kairat Zamirbekov&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kairat Zamirbekov|{{formatnum:1600}}]] || {{Permissions|Kairat Zamirbekov}}
|-
| 45 || [[User:Addbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Addbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Addbot|{{formatnum:1596}}]] || {{Permissions|Addbot}}
|-
| 46 || [[User:ArthurBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ArthurBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ArthurBot|{{formatnum:1492}}]] || {{Permissions|ArthurBot}}
|-
| 47 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:1441}}]] || {{Permissions|Gliwi}}
|-
| 48 || [[User:Meri|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Meri&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Meri|{{formatnum:1392}}]] || {{Permissions|Meri}}
|-
| 49 || [[User:JAnDbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JAnDbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JAnDbot|{{formatnum:1332}}]] || {{Permissions|JAnDbot}}
|-
| 50 || [[User:Asankozhoevas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asankozhoevas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asankozhoevas|{{formatnum:1279}}]] || {{Permissions|Asankozhoevas}}
|-
| 51 || [[User:Adinai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Adinai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Adinai|{{formatnum:1270}}]] || {{Permissions|Adinai}}
|-
| 52 || [[User:Friendwip.kg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Friendwip.kg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Friendwip.kg|{{formatnum:1187}}]] || {{Permissions|Friendwip.kg}}
|-
| 53 || [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|{{formatnum:1126}}]] || {{Permissions|MediaWiki message delivery}}
|-
| 54 || [[User:Kglive|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Kglive&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Kglive|{{formatnum:1067}}]] || {{Permissions|Kglive}}
|-
| 55 || [[User:Jembot|Jembot]] || [[Special:Contributions/Jembot|{{formatnum:1042}}]] || {{Permissions|Jembot}}
|-
| 56 || [[User:Escarbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Escarbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Escarbot|{{formatnum:1039}}]] || {{Permissions|Escarbot}}
|-
| 57 || [[User:UlutSoft6|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft6&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft6|{{formatnum:1027}}]] || {{Permissions|UlutSoft6}}
|-
| 58 || [[User:TarPas|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TarPas&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TarPas|{{formatnum:1019}}]] || {{Permissions|TarPas}}
|-
| 59 || [[User:Gulzhana|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzhana&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzhana|{{formatnum:993}}]] || {{Permissions|Gulzhana}}
|-
| 60 || [[User:MelancholieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MelancholieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MelancholieBot|{{formatnum:911}}]] || {{Permissions|MelancholieBot}}
|-
| 61 || [[User:FoxBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;FoxBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/FoxBot|{{formatnum:890}}]] || {{Permissions|FoxBot}}
|-
| 62 || [[User:Aida23a|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aida23a&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aida23a|{{formatnum:872}}]] || {{Permissions|Aida23a}}
|-
| 63 || [[User:Arsensky|Arsensky]] || [[Special:Contributions/Arsensky|{{formatnum:851}}]] || {{Permissions|Arsensky}}
|-
| 64 || [[User:Dnes1302|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Dnes1302&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Dnes1302|{{formatnum:845}}]] || {{Permissions|Dnes1302}}
|-
| 65 || [[User:Элдин беги|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Элдин беги&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Элдин беги|{{formatnum:834}}]] || {{Permissions|Элдин беги}}
|-
| 66 || [[User:UlutSoft1|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft1&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft1|{{formatnum:818}}]] || {{Permissions|UlutSoft1}}
|-
| 67 || [[User:TjBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;TjBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/TjBot|{{formatnum:802}}]] || {{Permissions|TjBot}}
|-
| 68 || [[User:Rotlink|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rotlink&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rotlink|{{formatnum:799}}]] || {{Permissions|Rotlink}}
|-
| 69 || [[User:Chris die Seele|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Chris die Seele&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Chris die Seele|{{formatnum:792}}]] || {{Permissions|Chris die Seele}}
|-
| 70 || [[User:Дилдорбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Дилдорбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Дилдорбек|{{formatnum:698}}]] || {{Permissions|Дилдорбек}}
|-
| 71 || [[User:Aiylchy|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aiylchy&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aiylchy|{{formatnum:697}}]] || {{Permissions|Aiylchy}}
|-
| 72 || [[User:AlleborgoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AlleborgoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AlleborgoBot|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|AlleborgoBot}}
|-
| 73 || [[User:Estebesovdastan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Estebesovdastan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Estebesovdastan|{{formatnum:690}}]] || {{Permissions|Estebesovdastan}}
|-
| 74 || [[User:Thijs!bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Thijs!bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Thijs!bot|{{formatnum:686}}]] || {{Permissions|Thijs!bot}}
|-
| 75 || [[User:Jakshysapa|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jakshysapa&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jakshysapa|{{formatnum:672}}]] || {{Permissions|Jakshysapa}}
|-
| 76 || [[User:Idioma-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Idioma-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Idioma-bot|{{formatnum:663}}]] || {{Permissions|Idioma-bot}}
|-
| 77 || [[User:Lirchik|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Lirchik&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Lirchik|{{formatnum:649}}]] || {{Permissions|Lirchik}}
|-
| 78 || [[User:Incall|Incall]] || [[Special:Contributions/Incall|{{formatnum:610}}]] || {{Permissions|Incall}}
|-
| 79 || [[User:Amantur r|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Amantur r&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Amantur r|{{formatnum:606}}]] || {{Permissions|Amantur r}}
|-
| 80 || [[User:Cekli829|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Cekli829&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Cekli829|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|Cekli829}}
|-
| 81 || [[User:RedBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;RedBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/RedBot|{{formatnum:592}}]] || {{Permissions|RedBot}}
|-
| 82 || [[User:Табалдыев Ысламбек|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Табалдыев Ысламбек&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Табалдыев Ысламбек|{{formatnum:590}}]] || {{Permissions|Табалдыев Ысламбек}}
|-
| 83 || [[User:S(uz)ak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;S(uz)ak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/S(uz)ak|{{formatnum:585}}]] || {{Permissions|S(uz)ak}}
|-
| 84 || [[User:Firespeaker|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Firespeaker&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Firespeaker|{{formatnum:573}}]] || {{Permissions|Firespeaker}}
|-
| 85 || [[User:Gulzat05|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulzat05&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulzat05|{{formatnum:571}}]] || {{Permissions|Gulzat05}}
|-
| 86 || [[User:Канымбу|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Канымбу&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Канымбу|{{formatnum:564}}]] || {{Permissions|Канымбу}}
|-
| 87 || [[User:Zhanyl90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Zhanyl90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Zhanyl90|{{formatnum:551}}]] || {{Permissions|Zhanyl90}}
|-
| 88 || [[User:Aladobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aladobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aladobot|{{formatnum:548}}]] || {{Permissions|Aladobot}}
|-
| 89 || [[User:JackieBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;JackieBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/JackieBot|{{formatnum:545}}]] || {{Permissions|JackieBot}}
|-
| 90 || [[User:Gulaiym001|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gulaiym001&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gulaiym001|{{formatnum:540}}]] || {{Permissions|Gulaiym001}}
|-
| 91 || [[User:Makenzis|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makenzis&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:525}}]] || {{Permissions|Makenzis}}
|-
| 92 || [[User:Орозобек Түгөлбаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозобек Түгөлбаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозобек Түгөлбаев|{{formatnum:522}}]] || {{Permissions|Орозобек Түгөлбаев}}
|-
| 93 || [[User:MastiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;MastiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/MastiBot|{{formatnum:511}}]] || {{Permissions|MastiBot}}
|-
| 94 || [[User:Кайып Пайзылдаев|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Кайып Пайзылдаев&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Кайып Пайзылдаев|{{formatnum:497}}]] || {{Permissions|Кайып Пайзылдаев}}
|-
| 95 || [[User:Synthebot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Synthebot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Synthebot|{{formatnum:486}}]] || {{Permissions|Synthebot}}
|-
| 96 || [[User:Mjbmrbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Mjbmrbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Mjbmrbot|{{formatnum:468}}]] || {{Permissions|Mjbmrbot}}
|-
| 97 || [[User:Бегаим|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Бегаим&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Бегаим|{{formatnum:463}}]] || {{Permissions|Бегаим}}
|-
| 98 || [[User:Rartat|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rartat&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rartat|{{formatnum:462}}]] || {{Permissions|Rartat}}
|-
| 99 || [[User:Fornax|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Fornax&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Fornax|{{formatnum:459}}]] || {{Permissions|Fornax}}
|-
| 100 || [[User:PlanespotterA320|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PlanespotterA320&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PlanespotterA320|{{formatnum:457}}]] || {{Permissions|PlanespotterA320}}
|-
| 101 || [[User:HRoestBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;HRoestBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/HRoestBot|{{formatnum:455}}]] || {{Permissions|HRoestBot}}
|-
| 102 || [[User:UlutSoft4|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;UlutSoft4&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/UlutSoft4|{{formatnum:447}}]] || {{Permissions|UlutSoft4}}
|-
| 103 || [[User:Ripchip Bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ripchip Bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ripchip Bot|{{formatnum:438}}]] || {{Permissions|Ripchip Bot}}
|-
| 104 || [[User:Hugo.arg|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Hugo.arg&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Hugo.arg|{{formatnum:434}}]] || {{Permissions|Hugo.arg}}
|-
| 105 || [[User:ДолбоЯщер|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;ДолбоЯщер&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/ДолбоЯщер|{{formatnum:433}}]] || {{Permissions|ДолбоЯщер}}
|-
| 106 || [[User:Ksc~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ksc~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ksc~ruwiki|{{formatnum:422}}]] || {{Permissions|Ksc~ruwiki}}
|-
| 107 || [[User:Alexbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Alexbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Alexbot|{{formatnum:420}}]] || {{Permissions|Alexbot}}
|-
| 108 || [[User:Алтынбек Касымов|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Алтынбек Касымов&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Алтынбек Касымов|{{formatnum:418}}]] || {{Permissions|Алтынбек Касымов}}
|-
| 109 || [[User:Pathoschild|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Pathoschild&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Pathoschild|{{formatnum:415}}]] || {{Permissions|Pathoschild}}
|-
| 110 || [[User:Εὐθυμένης|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Εὐθυμένης&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Εὐθυμένης|{{formatnum:409}}]] || {{Permissions|Εὐθυμένης}}
|-
| 111 || [[User:AvocatoBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvocatoBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvocatoBot|{{formatnum:405}}]] || {{Permissions|AvocatoBot}}
|-
| 112 || [[User:Namir|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Namir&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Namir|{{formatnum:376}}]] || {{Permissions|Namir}}
|-
| 113 || [[User:KamikazeBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;KamikazeBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/KamikazeBot|{{formatnum:366}}]] || {{Permissions|KamikazeBot}}
|-
| 114 || [[User:Госфонд ИС|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Госфонд ИС&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Госфонд ИС|{{formatnum:361}}]] || {{Permissions|Госфонд ИС}}
|-
| 115 || [[User:V3~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;V3~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/V3~kywiki|{{formatnum:357}}]] || {{Permissions|V3~kywiki}}
|-
| 116 || [[User:LaaknorBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;LaaknorBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/LaaknorBot|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|LaaknorBot}}
|-
| 117 || [[User:AdemazAlmaz|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AdemazAlmaz&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AdemazAlmaz|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|AdemazAlmaz}}
|-
| 118 || [[User:Ырысгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ырысгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ырысгул|{{formatnum:346}}]] || {{Permissions|Ырысгул}}
|-
| 119 || [[User:Nurjamal|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nurjamal&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nurjamal|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nurjamal}}
|-
| 120 || [[User:Nursultan|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Nursultan&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Nursultan|{{formatnum:335}}]] || {{Permissions|Nursultan}}
|-
| 121 || [[User:Movses-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Movses-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Movses-bot|{{formatnum:332}}]] || {{Permissions|Movses-bot}}
|-
| 122 || [[User:Aymira|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Aymira&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Aymira|{{formatnum:321}}]] || {{Permissions|Aymira}}
|-
| 123 || [[User:Ptbotgourou|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ptbotgourou&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ptbotgourou|{{formatnum:320}}]] || {{Permissions|Ptbotgourou}}
|-
| 124 || [[User:Symbat92|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Symbat92&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Symbat92|{{formatnum:315}}]] || {{Permissions|Symbat92}}
|-
| 125 || [[User:YiFeiBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;YiFeiBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/YiFeiBot|{{formatnum:311}}]] || {{Permissions|YiFeiBot}}
|-
| 126 || [[User:Rubinbot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rubinbot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rubinbot|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Rubinbot}}
|-
| 127 || [[User:Andrew J.Kurbiko|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Andrew J.Kurbiko&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Andrew J.Kurbiko|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Andrew J.Kurbiko}}
|-
| 128 || [[User:Орозгул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Орозгул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Орозгул|{{formatnum:310}}]] || {{Permissions|Орозгул}}
|-
| 129 || [[User:PipepBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;PipepBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/PipepBot|{{formatnum:306}}]] || {{Permissions|PipepBot}}
|-
| 130 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Ziv}}
|-
| 131 || [[User:Atlikta|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Atlikta&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Atlikta|{{formatnum:298}}]] || {{Permissions|Atlikta}}
|-
| 132 || [[User:Abiyoyo|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Abiyoyo&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Abiyoyo|{{formatnum:295}}]] || {{Permissions|Abiyoyo}}
|-
| 133 || [[User:Росул|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Росул&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Росул|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Росул}}
|-
| 134 || [[User:Vagobot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Vagobot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Vagobot|{{formatnum:294}}]] || {{Permissions|Vagobot}}
|-
| 135 || [[User:Elya3|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Elya3&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Elya3|{{formatnum:292}}]] || {{Permissions|Elya3}}
|-
| 136 || [[User:AvicBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;AvicBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/AvicBot|{{formatnum:290}}]] || {{Permissions|AvicBot}}
|-
| 137 || [[User:Baronnet|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Baronnet&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Baronnet|{{formatnum:287}}]] || {{Permissions|Baronnet}}
|-
| 138 || [[User:Ahmadi~ruwiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ahmadi~ruwiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ahmadi~ruwiki|{{formatnum:285}}]] || {{Permissions|Ahmadi~ruwiki}}
|-
| 139 || [[User:Rakutai|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Rakutai&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Rakutai|{{formatnum:284}}]] || {{Permissions|Rakutai}}
|-
| 140 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:283}}]] || {{Permissions|Minorax}}
|-
| 141 || [[User:SilvonenBot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;SilvonenBot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/SilvonenBot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|SilvonenBot}}
|-
| 142 || [[User:Gerakibot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Gerakibot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Gerakibot|{{formatnum:282}}]] || {{Permissions|Gerakibot}}
|-
| 143 || [[User:Purbo T|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Purbo T&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Purbo T|{{formatnum:278}}]] || {{Permissions|Purbo T}}
|-
| 144 || [[User:Makecat-bot|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Makecat-bot&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Makecat-bot|{{formatnum:275}}]] || {{Permissions|Makecat-bot}}
|-
| 145 || [[User:Peri~kywiki|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Peri~kywiki&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Peri~kywiki|{{formatnum:266}}]] || {{Permissions|Peri~kywiki}}
|-
| 146 || [[User:Ashirov Maksatbek|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Ashirov Maksatbek&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Ashirov Maksatbek|{{formatnum:265}}]] || {{Permissions|Ashirov Maksatbek}}
|-
| 147 || [[User:Asel90|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Asel90&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Asel90|{{formatnum:263}}]] || {{Permissions|Asel90}}
|-
| 148 || [[User:Belekoff|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Belekoff&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Belekoff|{{formatnum:261}}]] || {{Permissions|Belekoff}}
|-
| 149 || [[User:Jol004u|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Jol004u&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Jol004u|{{formatnum:258}}]] || {{Permissions|Jol004u}}
|-
| 150 || [[User:Janyzak|&lt;span style=&quot;color:gray&quot;&gt;Janyzak&lt;/span&gt;]] || [[Special:Contributions/Janyzak|{{formatnum:255}}]] || {{Permissions|Janyzak}}
{{/end}}</text>
      <sha1>ruyota98df1s8y9qia3yc2wnm944a5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 39d0ca0cc921c0c518d24b9680ad07dd</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152733</id>
    <revision>
      <id>648603</id>
      <parentid>648053</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>22014</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cabayi багыттама калтырбастан &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:1dudette]]&quot; барагын &quot;[[Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user 39d0ca0cc921c0c518d24b9680ad07dd]]&quot; деп кайра атады: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/1dudette|1dudette]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Renamed user 39d0ca0cc921c0c518d24b9680ad07dd|Renamed user 39d0ca0cc921c0c518d24b9680ad07dd]]&quot;</comment>
      <origin>648053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="j4lpriuvat8laqlhavu83a258svksnt" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 20:17, 8 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j4lpriuvat8laqlhavu83a258svksnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чыныбаев Мирлан Койчубекович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152861</id>
    <revision>
      <id>648581</id>
      <parentid>648538</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Мырзабеков Урмат</username>
        <id>48023</id>
      </contributor>
      <comment>Сүрөт кошулду (Commons, CC BY-SA 4.0)</comment>
      <origin>648581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4725" sha1="dhq4bvis2q14by35q71hngq9smr6vgs" xml:space="preserve">[[Файл:Mirlan Chynybaev, rector of KSTU named after I. Razzakov.jpg|thumb|Чыныбаев Мирлан Койчубекович (2026)]]
'''Чыныбаев Мирлан Койчубекович''' (17-август [[1978]]-жылы туулган) — кыргыз окумуштуусу, физика-математика илимдеринин кандидаты, доцент. [[И. Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университети|И. Раззаков атындагы КМТУнун]] ректору (2020-жылдан)&lt;ref name=&quot;kaktus2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rector&quot;/&gt;.

== Билими ==
2003-жылы И. Раззаков атындагы КМТУну «Колдонмо механика» адистиги боюнча магистр катары аяктаган. 2008-жылы физика-математика илимдеринин кандидаты илимий даражасын алган (адистик 01.02.04 «Деформациялануучу катуу нерсенин механикасы»). 2011-жылы доцент илимий наамы ыйгарылган&lt;ref name=&quot;rector&quot;/&gt;.

== Эмгек жолу ==
* 2009–2010 — Кыргыз-Герман техникалык факультетинин деканы;
* 2011–2016 — «Механика жана өнөр жай инженериясы» кафедрасынын башчысы;
* 2015–2017 — илимий иштер боюнча проректор;
* 2017–2020 — окуу иштери боюнча проректор;
* 2020-жылдан — И. Раззаков атындагы КМТУнун ректору&lt;ref name=&quot;rector&quot;/&gt;.

2020-жылдын 16-декабрында өткөн ректорлук шайлоодо экинчи турда 288 добуш менен жеңишке жетишкен&lt;ref name=&quot;kaktus2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;akipress2020&quot;/&gt;. 2025-жылдын 18-декабрында кайрадан ректор болуп дайындалган&lt;ref name=&quot;kaktus2025&quot;/&gt;.

== Илимий эмгектери ==
* ''Грин жана Лагранж тензорлору жөнүндө'' (А. Б. Жакыпбек, Т. Б. Дуйшеналиев менен бирге) // Наука и техника Казахстана. — 2006. — № 2. — Б. 24—27.
* Zhigalkin V. M. ж. б. Estimation of strength properties of rock samples in terms of calculated Mohr's envelopes // Journal of Mining Science. — 2011. — [https://doi.org/10.1134/S1062739147060025 DOI:10.1134/S1062739147060025].
* Nazarova L. A. ж. б. Evolution of thermohydrodynamic fields at tailings dam at Kumtor mine (Kyrgyz Republic) // Journal of Mining Science. — 2015. — [https://doi.org/10.1134/S1062739115010032 DOI:10.1134/S1062739115010032].
* Koshoeva B., Chynybaev M. ж. б. Business Process Designing of the Institutional Ranking System of Higher Education of the Kyrgyz Republic // Communications in Computer and Information Science (Springer). — 2023. — [https://doi.org/10.1007/978-3-031-23744-7_13 DOI:10.1007/978-3-031-23744-7_13].
* Ismailova R., Chynybaev M. ж. б. A comparative analysis of service quality and student perceptions in Kyrgyzstan's higher education institutions // Cogent Education. — 2025. — [https://doi.org/10.1080/2331186X.2025.2502202 DOI:10.1080/2331186X.2025.2502202].

== Шилтемелер ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;rector&quot;&gt;[https://kstu.kg/en/glavnoe-menju/university/rector/rector Rector — Chynybaev Mirlan Koichubekovich]. KSTU named after I. Razzakov.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kaktus2020&quot;&gt;[https://kaktus.media/doc/428144_v_politehe_novyy_rektor._pobedy_na_vyborah_oderjal_mirlan_chynybaev.html В Политехе новый ректор. Победу на выборах одержал Мирлан Чыныбаев]. Kaktus.media, 16.12.2020.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;akipress2020&quot;&gt;[https://bilim.akipress.org/unews/un_post:18609 Мирлан Чыныбаев избран на должность ректора КГТУ им. И.Раззакова]. Билим АКИpress, 16.12.2020.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;kaktus2025&quot;&gt;[https://kaktus.media/doc/537409_mirlan_chynybaev_vnov_naznachen_rektorom_kgty_imeni_i._razzakova.html Мирлан Чыныбаев вновь назначен ректором КГТУ имени И. Раззакова]. Kaktus.media, 18.12.2025.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Тышкы шилтемелер ==
* [https://orcid.org/0000-0003-1296-9612 ORCID 0000-0003-1296-9612]
* [https://www.researchgate.net/profile/Mirlan-Chynybaev ResearchGate профили]

[[Категория:1978-жылы туулгандар]]
[[Категория:Кыргызстандын окумуштуулары]]</text>
      <sha1>dhq4bvis2q14by35q71hngq9smr6vgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ян-Майен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152869</id>
    <revision>
      <id>648567</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Н...&quot;</comment>
      <origin>648567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12462" sha1="ah4gf0vkn99rbhb41ps2zz8731re9vv" xml:space="preserve">'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Норвегиянын мамлекеттик аймагы болуп саналат. Аралда туруктуу жашаган калк жок.

Административдик жактан арал 1995-жылдан бери Нордланд (Nordland) фулкесине (облусуна) баш ийет. Эл аралык стандартташтыруу уюмунун (ISO) коддорунда Шпицберген менен бирге жалпы кодго ээ, бирок башкаруу жагынан ага эч кандай байланышы жок.

== Этимологиясы ==
Аралды болжол менен VI кылымда эле Ыйык Брендан ачкан деп эсептелгени менен, ал XVII кылымга чейин эч кандай аталышсыз болуп келген. 1607–1615-жылдары аралга келип кеткен англиялык, голландиялык жана франциялык кит улоочулар ага «Гудзондун тиштери», «Үч бирдик », «Ришелье», «Йорис», «Маврикий», «Сэр-Томас-Смит» жана «Ян-Майен» деген ар кандай аталыштарды беришкен. Түндүк Гренландия компаниясы тарабынан өз кемесинин капитаны Ян Якобсон Май ван Шеллинхауттун урматына коюлган акыркы аталыш тарыхта биротоло сакталып калган.

== Тарыхы ==
Арал расмий түрдө 1614-жылга таандык голландиялык капитандын урматына аталганы менен, 1595-жылы Дуйсбургда жарык көргөн Герард Меркатордун атласында Гренландия менен Норвегиянын ортосунда ушул эле жерде '''Beeren Syland''' деп аталган арал так көрсөтүлгөн.

'''1929-жылдан бери''' арал Норвегиянын башкаруусунда.

'''1930-жылдардан тарта''' аралда Норвегиянын гидрометеорологиялык станциясы иштеп келет.

'''1961-жылы''' аралдын жанында советтик «К-19» атомдук суу алдында сүзүүчү кайыгы авария болгон.

== Географиясы ==

* Географиялык координаттары: 71°00′ түндүк кеңдик, 8°00′ батыш узундук.
* Кургактык чек арасынын узундугу: 0 км.
* Жээк сызыгынын узундугу: 124,1 км.

=== Деңиз укугу: ===

* Аймактык суулары — 4 деңиз мили;
* Чектеш аймак — 10 деңиз мили;
* Экономикалык аймагы — 200 деңиз мили;
* Континенталдык шельф — 200 метрлик тереңдиктеги аймак.

=== Климаты ===
Аралдын климаты — уюлдук деңиздик, мында бат-баттан катуу шамалдар болуп, туруктуу туман каптап турат.

Деңиздин турукташтыруучу таасиринен улам температуранын кескин айырмачылыктары аз болот. Ошондой эле Гольфстрим агымынын түндүк тармактарынын таасиринен улам бул кеңдиктер үчүн орточо температура салыштырмалуу жогору келет.

Жайында орточо температура +5 °C тегерегинде болуп, катталган эң жогорку көрсөткүч +18 °C түзгөн. Кышында орточо температура −5 °C чамасында болот, кээде гана −20 °Cден төмөн түшөт. Аба ырайы көбүнчө булуттуу, өзгөчө күзүндө жана жазында туман каптап, ар багыттан катуу шамал согуп турат.

Глобалдык жылуулуктун таасири Арктиканын ушул бөлүгүндө да даана байкала баштады. Акыркы 10 жыл ичинде Ян-Майендин мөңгүлөрүнүн аянты байкаларлык деңгээлде азайган. Бул процесс жогоруда айтылган Түндүк жана Түштүк лагуналардагы тузсуз суунун көлөмүнүн убактылуу көбөйүшүнө жана аралдын жээк рельефинин акырындык менен өзгөрүшүнө алып келүүдө.

=== Рельефи ===
Арал жанар тоолук келип чыгышка ээ жана анын бир бөлүгүн мөңгүлөр каптап жатат.

* Эң төмөнкү чекити: Жер ортолук/Норвегия деңизи — 0 м.
* Эң бийик чекити: Беренберг жанар тоосу (Хокон VII падышасынын тоосу) — 2277,3 м.
* Аралдын узундугу: 55 км (түндүк-чыгыштан түштүк-батышты көздөй).

=== Флорасы ===
Аралда кадимки дарактар же бадалдар өспөйт. Өсүмдүктөр негизинен чөптөрдөн жана жапыз уюлдук талдардын бир нече түрүнөн турат. Жалпысынан тамырлуу өсүмдүктөрдүн 76 түрү бар (акыркысы 2002-жылы табылган). Алардын ичинде каакымдын 5 түрү бар, анын 3 түрү аралдын эндемиги (дүйнөнүн башка эч бир жеринде өспөйт) болгондуктан, өзгөчө коргоого алынган. Ошондой эле мохтордун 176 түрү, эңилчектин 140ка жакын түрү жана козу карындардын 66 түрү катталган.

=== Фаунасы ===
Канаттуулардын 98 түрү катталган, алардын 18 дайыма ушул жерди уялашат. Сүт эмүүчүлөрдөн ак жана көгүш ак түлкүлөр жана ак аюулар убактылуу, муз аркылуу же калкыган муздар аркылуу келип турушат.

== Топографиясы ==
Аралдын жалпы аянтынын 117 км² бөлүгүн мөңгүлөр ээлейт. Ал эки бөлүккө бөлүнөт: чоңураак түндүк бөлүгү (Nord-Jan) жана кичирээк түштүк бөлүгү (Sør-Jan). Бул эки бөлүктү туурасы болжол менен 2,5 чакырым келген моюн бириктирип турат. Арал болжол менен 700 миң жыл мурун пайда болгон деп эсептелет.

Моюнда эки ири суу айдыны жайгашкан: Түштүк лагуна (Sørlaguna) жана Түндүк лагуна (Nordlaguna). Бул көлдөрдүн суусу аралаш келет: түбүндө толкундар алып келген туздуу суу чогулса, бетинде кар менен мөңгүнүн эришинен аккан ичүүгө жарамдуу таза тузсуз суу.

== Геологиясы ==
Арал Түндүк Америка жана Евразия тектоникалык плиталарынын кесилишкен жеринен 170 чакырым алыстыкта жайгашкандыктан, бул аймакта тектоникалык активдүүлүк абдан жогору. Түндүк бөлүктү түзгөн Беренберг жанар тоосу — Жер шарындагы эң түндүктө жайгашкан аракеттеги жанар тоо болуп саналат. 1732-жылдан 1985-жылга чейин анын 6 жолу атылышы катталган (акыркылары: 1970, 1973 жана 1985-жылдары). 1970-жылдагы атылууда лава деңизге куюлуп, аралдын аянтын 4 чарчы чакырымга чоңойткон.

2018-жылы аралдын тарыхындагы эң күчтүү жер титирөө катталган (Рихтер шкаласы боюнча 6,8 балл). Бул силкинүү Олонкинбюэн конушундагы айрым курулуштарга зыян келтирген.

2020–2025-жылдар аралыгында Беренберг жанар тоосунун айланасында жана аралдын жээктеринде майда жер титирөөлөр (3төн 5 баллга чейин) бат-баттан кайталанып турган. Бул кубулуштарды Тромсё университетинин илимпоздору атайын сейсмологиялык сенсорлор аркылуу дайыма көзөмөлдөп келишет.

== Калкы, экономикасы ==
Аралда жергиликтүү калк жок. Бирден-бир калктуу пункт — Олонкинбюэн (Olonkinbyen) конушу. Бул жерде метеорологиялык станцияны, жээк кызматтарынын радиостанцияларын жана навигациялык системаларды тейлеген адистер (Норвегиянын Коргоо министрлигинин жана Метеорология институтутун кызматкерлери) гана убактылуу жашашат. Административдик башкаруу укугу Олонкинбюэн станциясынын башчысына жүктөлгөн.

Порттор жана гавандар жок, кемелер үчүн кичинекей порт гана бар. Аралда топурактуу тилкелүү 1 аэропорт иштейт. 

Аралдын аймагы Норвегиянын юридиксиясынын алдына. Табигый ресурстары жок. Экономикалык ишмердүүлүк станциялардын кызматкерлерин камсыздоо менен гана чектелет.

2010-жылы аралдын дээрлик бүткүл аймагы корук деп жарыяланган. Акыркы жылдары (2020–2026) Норвегия өкмөтү аралдын экосистемасын, өзгөчө жогоруда аталган эндемик каакымдарды жана канаттуулардын колонияларын коргоо үчүн туристтик жана илимий экспедицияларга болгон көзөмөлдү абдан күчөттү. Аралдын аймагына атайын уруксатсыз кирүүгө жана лагерь курууга тыюу салынган.

2015-жылы эски LORAN-C навигациялык станциясы жабылгандан кийин, Олонкинбюэн конушунда жашаган кызматкерлердин саны бир топ кыскарган. Азыркы учурда (2026-жылдын көрсөткүчтөрү боюнча) станцияда кезектешип иштеген 15-18 жакын гана адам турат. Норвегиянын Метеорология институту аралдагы көптөгөн өлчөө куралдарын заманбап автоматтык санариптик системаларга өткөрүп, натыйжасында кызматкерлердин саны дагы кыскарган.</text>
      <sha1>ah4gf0vkn99rbhb41ps2zz8731re9vv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648568</id>
      <parentid>648567</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>648568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12548" sha1="mlvj0dwjdkzm4xvcc12b6s4q4dsrdxz" xml:space="preserve">'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Норвегиянын мамлекеттик аймагы болуп саналат. Аралда туруктуу жашаган калк жок.

Административдик жактан арал 1995-жылдан бери Нордланд (Nordland) фулкесине (облусуна) баш ийет. Эл аралык стандартташтыруу уюмунун (ISO) коддорунда Шпицберген менен бирге жалпы кодго ээ, бирок башкаруу жагынан ага эч кандай байланышы жок.

== Этимологиясы ==
Аралды болжол менен VI кылымда эле Ыйык Брендан ачкан деп эсептелгени менен, ал XVII кылымга чейин эч кандай аталышсыз болуп келген. 1607–1615-жылдары аралга келип кеткен англиялык, голландиялык жана франциялык кит улоочулар ага «Гудзондун тиштери», «Үч бирдик », «Ришелье», «Йорис», «Маврикий», «Сэр-Томас-Смит» жана «Ян-Майен» деген ар кандай аталыштарды беришкен. Түндүк Гренландия компаниясы тарабынан өз кемесинин капитаны Ян Якобсон Май ван Шеллинхауттун урматына коюлган акыркы аталыш тарыхта биротоло сакталып калган.

== Тарыхы ==
Арал расмий түрдө 1614-жылга таандык голландиялык капитандын урматына аталганы менен, 1595-жылы Дуйсбургда жарык көргөн Герард Меркатордун атласында Гренландия менен Норвегиянын ортосунда ушул эле жерде '''Beeren Syland''' деп аталган арал так көрсөтүлгөн.

'''1929-жылдан бери''' арал Норвегиянын башкаруусунда.

'''1930-жылдардан тарта''' аралда Норвегиянын гидрометеорологиялык станциясы иштеп келет.

'''1961-жылы''' аралдын жанында советтик «К-19» атомдук суу алдында сүзүүчү кайыгы авария болгон.

== Географиясы ==

* Географиялык координаттары: 71°00′ түндүк кеңдик, 8°00′ батыш узундук.
* Кургактык чек арасынын узундугу: 0 км.
* Жээк сызыгынын узундугу: 124,1 км.

=== Деңиз укугу: ===

* Аймактык суулары — 4 деңиз мили;
* Чектеш аймак — 10 деңиз мили;
* Экономикалык аймагы — 200 деңиз мили;
* Континенталдык шельф — 200 метрлик тереңдиктеги аймак.

=== Климаты ===
Аралдын климаты — уюлдук деңиздик, мында бат-баттан катуу шамалдар болуп, туруктуу туман каптап турат.

Деңиздин турукташтыруучу таасиринен улам температуранын кескин айырмачылыктары аз болот. Ошондой эле Гольфстрим агымынын түндүк тармактарынын таасиринен улам бул кеңдиктер үчүн орточо температура салыштырмалуу жогору келет.

Жайында орточо температура +5 °C тегерегинде болуп, катталган эң жогорку көрсөткүч +18 °C түзгөн. Кышында орточо температура −5 °C чамасында болот, кээде гана −20 °Cден төмөн түшөт. Аба ырайы көбүнчө булуттуу, өзгөчө күзүндө жана жазында туман каптап, ар багыттан катуу шамал согуп турат.

Глобалдык жылуулуктун таасири Арктиканын ушул бөлүгүндө да даана байкала баштады. Акыркы 10 жыл ичинде Ян-Майендин мөңгүлөрүнүн аянты байкаларлык деңгээлде азайган. Бул процесс жогоруда айтылган Түндүк жана Түштүк лагуналардагы тузсуз суунун көлөмүнүн убактылуу көбөйүшүнө жана аралдын жээк рельефинин акырындык менен өзгөрүшүнө алып келүүдө.

=== Рельефи ===
Арал жанар тоолук келип чыгышка ээ жана анын бир бөлүгүн мөңгүлөр каптап жатат.

* Эң төмөнкү чекити: Жер ортолук/Норвегия деңизи — 0 м.
* Эң бийик чекити: Беренберг жанар тоосу (Хокон VII падышасынын тоосу) — 2277,3 м.
* Аралдын узундугу: 55 км (түндүк-чыгыштан түштүк-батышты көздөй).

=== Флорасы ===
Аралда кадимки дарактар же бадалдар өспөйт. Өсүмдүктөр негизинен чөптөрдөн жана жапыз уюлдук талдардын бир нече түрүнөн турат. Жалпысынан тамырлуу өсүмдүктөрдүн 76 түрү бар (акыркысы 2002-жылы табылган). Алардын ичинде каакымдын 5 түрү бар, анын 3 түрү аралдын эндемиги (дүйнөнүн башка эч бир жеринде өспөйт) болгондуктан, өзгөчө коргоого алынган. Ошондой эле мохтордун 176 түрү, эңилчектин 140ка жакын түрү жана козу карындардын 66 түрү катталган.

=== Фаунасы ===
Канаттуулардын 98 түрү катталган, алардын 18 дайыма ушул жерди уялашат. Сүт эмүүчүлөрдөн ак жана көгүш ак түлкүлөр жана ак аюулар убактылуу, муз аркылуу же калкыган муздар аркылуу келип турушат.

== Топографиясы ==
Аралдын жалпы аянтынын 117 км² бөлүгүн мөңгүлөр ээлейт. Ал эки бөлүккө бөлүнөт: чоңураак түндүк бөлүгү (Nord-Jan) жана кичирээк түштүк бөлүгү (Sør-Jan). Бул эки бөлүктү туурасы болжол менен 2,5 чакырым келген моюн бириктирип турат. Арал болжол менен 700 миң жыл мурун пайда болгон деп эсептелет.

Моюнда эки ири суу айдыны жайгашкан: Түштүк лагуна (Sørlaguna) жана Түндүк лагуна (Nordlaguna). Бул көлдөрдүн суусу аралаш келет: түбүндө толкундар алып келген туздуу суу чогулса, бетинде кар менен мөңгүнүн эришинен аккан ичүүгө жарамдуу таза тузсуз суу.

== Геологиясы ==
Арал Түндүк Америка жана Евразия тектоникалык плиталарынын кесилишкен жеринен 170 чакырым алыстыкта жайгашкандыктан, бул аймакта тектоникалык активдүүлүк абдан жогору. Түндүк бөлүктү түзгөн Беренберг жанар тоосу — Жер шарындагы эң түндүктө жайгашкан аракеттеги жанар тоо болуп саналат. 1732-жылдан 1985-жылга чейин анын 6 жолу атылышы катталган (акыркылары: 1970, 1973 жана 1985-жылдары). 1970-жылдагы атылууда лава деңизге куюлуп, аралдын аянтын 4 чарчы чакырымга чоңойткон.

2018-жылы аралдын тарыхындагы эң күчтүү жер титирөө катталган (Рихтер шкаласы боюнча 6,8 балл). Бул силкинүү Олонкинбюэн конушундагы айрым курулуштарга зыян келтирген.

2020–2025-жылдар аралыгында Беренберг жанар тоосунун айланасында жана аралдын жээктеринде майда жер титирөөлөр (3төн 5 баллга чейин) бат-баттан кайталанып турган. Бул кубулуштарды Тромсё университетинин илимпоздору атайын сейсмологиялык сенсорлор аркылуу дайыма көзөмөлдөп келишет.

== Калкы, экономикасы ==
Аралда жергиликтүү калк жок. Бирден-бир калктуу пункт — Олонкинбюэн (Olonkinbyen) конушу. Бул жерде метеорологиялык станцияны, жээк кызматтарынын радиостанцияларын жана навигациялык системаларды тейлеген адистер (Норвегиянын Коргоо министрлигинин жана Метеорология институтутун кызматкерлери) гана убактылуу жашашат. Административдик башкаруу укугу Олонкинбюэн станциясынын башчысына жүктөлгөн.

Порттор жана гавандар жок, кемелер үчүн кичинекей порт гана бар. Аралда топурактуу тилкелүү 1 аэропорт иштейт. 

Аралдын аймагы Норвегиянын юридиксиясынын алдына. Табигый ресурстары жок. Экономикалык ишмердүүлүк станциялардын кызматкерлерин камсыздоо менен гана чектелет.

2010-жылы аралдын дээрлик бүткүл аймагы корук деп жарыяланган. Акыркы жылдары (2020–2026) Норвегия өкмөтү аралдын экосистемасын, өзгөчө жогоруда аталган эндемик каакымдарды жана канаттуулардын колонияларын коргоо үчүн туристтик жана илимий экспедицияларга болгон көзөмөлдү абдан күчөттү. Аралдын аймагына атайын уруксатсыз кирүүгө жана лагерь курууга тыюу салынган.

2015-жылы эски LORAN-C навигациялык станциясы жабылгандан кийин, Олонкинбюэн конушунда жашаган кызматкерлердин саны бир топ кыскарган. Азыркы учурда (2026-жылдын көрсөткүчтөрү боюнча) станцияда кезектешип иштеген 15-18 жакын гана адам турат. Норвегиянын Метеорология институту аралдагы көптөгөн өлчөө куралдарын заманбап автоматтык санариптик системаларга өткөрүп, натыйжасында кызматкерлердин саны дагы кыскарган.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>mlvj0dwjdkzm4xvcc12b6s4q4dsrdxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648569</id>
      <parentid>648568</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>648569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19594" sha1="1ka3y8xpxkolbusigvw4g33tx0msxgf" xml:space="preserve">'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Норвегиянын мамлекеттик аймагы болуп саналат. Аралда туруктуу жашаган калк жок.
[[Файл:Arctic.svg|right|thumb|Нидерланддык изилдөөлөрдүн жана ачылыштардын Алтын доорунда (болжол менен 1590-жылдардан 1720-жылдарга чейин) голландиялык деңиз саякатчылары дүйнөнүн көптөгөн белгисиз, обочолонгон аймактарын, анын ичинде Түндүк Муз океанындагы Ян-Майен аралын жана Шпицберген (Свальбард) архипелагын биринчилерден болуп ачып, алардын картасын так сызган жергиликтүү эмес изилдөөчүлөр катары тарыхта калышкан.]]
Административдик жактан арал 1995-жылдан бери Нордланд (Nordland) фулкесине (облусуна) баш ийет. Эл аралык стандартташтыруу уюмунун (ISO) коддорунда Шпицберген менен бирге жалпы кодго ээ, бирок башкаруу жагынан ага эч кандай байланышы жок.

== Этимологиясы ==
[[Файл:Jan_Mayen_Von_Karman_Vortex_street_Apr_5_2012.jpg|thumb|419x419px|Батыштан соккон шамалдан пайда болгон толкундар]]
[[Файл:Beerenberg_JanMayen.JPG|thumb|Жээктеги тоолордун аркасындагы кар каптаган Беренберг жанар тоосу]]
[[Файл:Jan_mayen-station_hg.jpg|thumb|Олонкинбюэн август айында]]
[[Файл:Jan_mayen_coast_hg.jpg|thumb|Станциядан болжол менен 500 метр аралыктагы, батыш жээкти бойлой кеткен жол]]
[[Файл:Altes_Grabkreuz_für_einen_tapferen_Holländer.png|thumb|Жети голландиялыктын мүрзөсүндөгү эски крест, андагы жазуу: «Бул жерде эр жүрөк голландиялык жигиттер бейпилдикте жатышат».]]
Аралды болжол менен VI кылымда эле Ыйык Брендан ачкан деп эсептелгени менен, ал XVII кылымга чейин эч кандай аталышсыз болуп келген. 1607–1615-жылдары аралга келип кеткен англиялык, голландиялык жана франциялык кит улоочулар ага «Гудзондун тиштери», «Үч бирдик », «Ришелье», «Йорис», «Маврикий», «Сэр-Томас-Смит» жана «Ян-Майен» деген ар кандай аталыштарды беришкен. Түндүк Гренландия компаниясы тарабынан өз кемесинин капитаны Ян Якобсон Май ван Шеллинхауттун урматына коюлган акыркы аталыш тарыхта биротоло сакталып калган.

== Тарыхы ==
[[Файл:Jan_mayen_sign_hg.jpg|thumb|Ян Майен станциясындагы багыт көрсөткөн салттуу жол көрсөткүч]]
Арал расмий түрдө 1614-жылга таандык голландиялык капитандын урматына аталганы менен, 1595-жылы Дуйсбургда жарык көргөн Герард Меркатордун атласында Гренландия менен Норвегиянын ортосунда ушул эле жерде Beeren Syland деп аталган арал так көрсөтүлгөн.

1929-жылдан бери арал Норвегиянын башкаруусунда&lt;ref name=&quot;CIAFactbook2&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.defensenews.com/global/europe/2025/12/17/norway-plans-to-introduce-military-police-on-remote-arctic-island/|title=Norway plans to introduce military police on remote Arctic island|website=Defense News|date=17 December 2025|access-date=18 December 2025|last=Gosselin-Malo|first=Elizabeth}}&lt;/ref&gt;.

1930-жылдардан тарта аралда Норвегиянын гидрометеорологиялык станциясы иштеп келет.

1961-жылы аралдын жанында советтик «К-19» атомдук суу алдында сүзүүчү кайыгы авария болгон.

== Географиясы ==

* Географиялык координаттары: 71°00′ түндүк кеңдик, 8°00′ батыш узундук&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|title=Jan Mayen er et bitte lite kontinent|date=September 2022|access-date=9 October 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009095219/https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Кургактык чек арасынын узундугу: 0 км.
* Жээк сызыгынын узундугу: 124,1 км.

=== Деңиз укугу: ===

* Аймактык суулары — 4 деңиз мили;
* Чектеш аймак — 10 деңиз мили;
* Экономикалык аймагы — 200 деңиз мили;
* Континенталдык шельф — 200 метрлик тереңдиктеги аймак.

=== Климаты ===
Аралдын климаты — уюлдук деңиздик, мында бат-баттан катуу шамалдар болуп, туруктуу туман каптап турат.

Деңиздин турукташтыруучу таасиринен улам температуранын кескин айырмачылыктары аз болот. Ошондой эле Гольфстрим агымынын түндүк тармактарынын таасиринен улам бул кеңдиктер үчүн орточо температура салыштырмалуу жогору келет.

Жайында орточо температура +5 °C тегерегинде болуп, катталган эң жогорку көрсөткүч +18 °C түзгөн. Кышында орточо температура −5 °C чамасында болот, кээде гана −20 °Cден төмөн түшөт. Аба ырайы көбүнчө булуттуу, өзгөчө күзүндө жана жазында туман каптап, ар багыттан катуу шамал согуп турат.

Глобалдык жылуулуктун таасири Арктиканын ушул бөлүгүндө да даана байкала баштады. Акыркы 10 жыл ичинде Ян-Майендин мөңгүлөрүнүн аянты байкаларлык деңгээлде азайган. Бул процесс жогоруда айтылган Түндүк жана Түштүк лагуналардагы тузсуз суунун көлөмүнүн убактылуу көбөйүшүнө жана аралдын жээк рельефинин акырындык менен өзгөрүшүнө алып келүүдө&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/339623935|title=KYSTVAKTEN – NORWEGIAN COAST GUARD|access-date=2023-08-19|date=January 2019|website=Research Gate}}&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;max-widht: 500px; overflow-y: auto; padding: 5px;&quot;&gt;
{{Шаардын аба ырайы
 | Туурасы    = 100%
 | Абалы      = 
 | Жер_илик   = Ян-Майендин
 | Булак      = Norwegian Meteorological Institute, Meteostat

 | Үчт_ор     = -2.9         | Үчт_ор_ж-ч = 
 | Бир_ор     = -3.4         | Бир_ор_ж-ч = 
 | Жал_ор     = -3.7         | Жал_ор_ж-ч =  
 | Чын_ор     = -2.1         | Чын_ор_ж-ч =  
 | Буг_ор     = 0.4          | Буг_ор_ж-ч = 
 | Кул_ор     = 3.1          | Кул_ор_ж-ч = 
 | Тек_ор     = 5.7          | Тек_ор_ж-ч = 
 | Баш_ор     = 6.3          | Баш_ор_ж-ч = 
 | Аяк_ор     = 4.5          | Аяк_ор_ж-ч = 
 | Тог_ор     = 1.3          | Тог_ор_ж-ч = 
 | Жет_ор     = -1           | Жет_ор_ж-ч = 
 | Беш_ор     = -2.5         | Беш_ор_ж-ч = 
 | Жыл_ор     =              | Жыл_ор_ж-ч = 

 | Үчт_ор_мин = -5.2         | Үчт_ор_макс = -0.7
 | Бир_ор_мин = -5.5         | Бир_ор_макс = -1.2
 | Жал_ор_мин = -5.8         | Жал_ор_макс = -1.6
 | Чын_ор_мин = -3.9         | Чын_ор_макс = -0.2
 | Буг_ор_мин = -1           | Буг_ор_макс = 2.1
 | Кул_ор_мин = 1.6          | Кул_ор_макс = 5.1
 | Тек_ор_мин = 4.3          | Тек_ор_макс = 7.5
 | Баш_ор_мин = 5.1          | Баш_ор_макс = 7.9
 | Аяк_ор_мин = 3.2          | Аяк_ор_макс = 6
 | Тог_ор_мин = -0.3         | Тог_ор_макс = 3
 | Жет_ор_мин = -2.9         | Жет_ор_макс = 0.9
 | Беш_ор_мин = -4.6         | Беш_ор_макс = -0.4
 | Жыл_ор_мин =              | Жыл_ор_макс = 

 | Үчт_а_мин  = -26.9        | Үчт_а_макс  = 9.5
 | Бир_а_мин  = -28.4        | Бир_а_макс  = 10
 | Жал_а_мин  = -26.8        | Жал_а_макс  = 8.3
 | Чын_а_мин  = -21.4        | Чын_а_макс  = 10.3
 | Буг_а_мин  = -12          | Буг_а_макс  = 14.4
 | Кул_а_мин  = -5.1         | Кул_а_макс  = 18.1
 | Тек_а_мин  = -3.2         | Тек_а_макс  = 18
 | Баш_а_мин  = -2.3         | Баш_а_макс  = 17
 | Аяк_а_мин  = -5.2         | Аяк_а_макс  = 14.2
 | Тог_а_мин  = -18          | Тог_а_макс  = 15
 | Жет_а_мин  = -19.5        | Жет_а_макс  = 10
 | Беш_а_мин  = -24.2        | Беш_а_макс  = 12.3
 | Жыл_а_мин  =              | Жыл_а_макс  = 

 | Үчт_суу    = 61
 | Бир_суу    = 52
 | Жал_суу    = 53
 | Чын_суу    = 39
 | Буг_суу    = 35
 | Кул_суу    = 23
 | Тек_суу    = 36
 | Баш_суу    = 57
 | Аяк_суу    = 78
 | Тог_суу    = 72
 | Жет_суу    = 69
 | Беш_суу    = 68
 | Жыл_суу    = 
}}
&lt;/div&gt;

=== Рельефи ===
Арал жанар тоолук келип чыгышка ээ жана анын бир бөлүгүн мөңгүлөр каптап жатат.

* Эң төмөнкү чекити: Жер ортолук/Норвегия деңизи — 0 м.
* Эң бийик чекити: Беренберг жанар тоосу (Хокон VII падышасынын тоосу) — 2277,3 м&lt;ref&gt;Quinn, Joyce A. (2015). ''Earth's Landscape: An Encyclopedia of the World's Geographic Features''. ABC-CLIO. Page 362. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781610694469&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAFactbook&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
* Аралдын узундугу: 55 км (түндүк-чыгыштан түштүк-батышты көздөй).

=== Флорасы ===
Аралда кадимки дарактар же бадалдар өспөйт. Өсүмдүктөр негизинен чөптөрдөн жана жапыз уюлдук талдардын бир нече түрүнөн турат. Жалпысынан тамырлуу өсүмдүктөрдүн 76 түрү бар (акыркысы 2002-жылы табылган). Алардын ичинде каакымдын 5 түрү бар, анын 3 түрү аралдын эндемиги (дүйнөнүн башка эч бир жеринде өспөйт) болгондуктан, өзгөчө коргоого алынган. Ошондой эле мохтордун 176 түрү, эңилчектин 140ка жакын түрү жана козу карындардын 66 түрү катталган.

=== Фаунасы ===
Канаттуулардын 98 түрү катталган, алардын 18 дайыма ушул жерди уялашат. Сүт эмүүчүлөрдөн ак жана көгүш ак түлкүлөр жана ак аюулар убактылуу, муз аркылуу же калкыган муздар аркылуу келип турушат.

== Топографиясы ==
Аралдын жалпы аянтынын 117 км² бөлүгүн мөңгүлөр ээлейт. Ал эки бөлүккө бөлүнөт: чоңураак түндүк бөлүгү (Nord-Jan) жана кичирээк түштүк бөлүгү (Sør-Jan). Бул эки бөлүктү туурасы болжол менен 2,5 чакырым келген моюн бириктирип турат. Арал болжол менен 700 миң жыл мурун пайда болгон деп эсептелет.

Моюнда эки ири суу айдыны жайгашкан: Түштүк лагуна (Sørlaguna) жана Түндүк лагуна (Nordlaguna). Бул көлдөрдүн суусу аралаш келет: түбүндө толкундар алып келген туздуу суу чогулса, бетинде кар менен мөңгүнүн эришинен аккан ичүүгө жарамдуу таза тузсуз суу.

== Геологиясы ==
Арал Түндүк Америка жана Евразия тектоникалык плиталарынын кесилишкен жеринен 170 чакырым алыстыкта жайгашкандыктан, бул аймакта тектоникалык активдүүлүк абдан жогору. Түндүк бөлүктү түзгөн Беренберг жанар тоосу — Жер шарындагы эң түндүктө жайгашкан аракеттеги жанар тоо болуп саналат. 1732-жылдан 1985-жылга чейин анын 6 жолу атылышы катталган (акыркылары: 1970, 1973 жана 1985-жылдары). 1970-жылдагы атылууда лава деңизге куюлуп, аралдын аянтын 4 чарчы чакырымга чоңойткон.

2018-жылы аралдын тарыхындагы эң күчтүү жер титирөө катталган (Рихтер шкаласы боюнча 6,8 балл). Бул силкинүү Олонкинбюэн конушундагы айрым курулуштарга зыян келтирген.

2020–2025-жылдар аралыгында Беренберг жанар тоосунун айланасында жана аралдын жээктеринде майда жер титирөөлөр (3төн 5 баллга чейин) бат-баттан кайталанып турган. Бул кубулуштарды Тромсё университетинин илимпоздору атайын сейсмологиялык сенсорлор аркылуу дайыма көзөмөлдөп келишет.

{{Панорама|Northwest coast of Jan Mayen.png|900px|Ян-Майендин түндүк-батыш жээгинин панорама сүрөтү}}

== Калкы, экономикасы ==
Аралда жергиликтүү калк жок. Бирден-бир калктуу пункт — Олонкинбюэн (Olonkinbyen) конушу. Бул жерде метеорологиялык станцияны, жээк кызматтарынын радиостанцияларын жана навигациялык системаларды тейлеген адистер (Норвегиянын Коргоо министрлигинин жана Метеорология институтутун кызматкерлери) гана убактылуу жашашат. Административдик башкаруу укугу Олонкинбюэн станциясынын башчысына жүктөлгөн&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|title=Loran Station Jan Mayer|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014001413/http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|archive-date=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|title=Loran C er historie|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306225149/http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Порттор жана гавандар жок, кемелер үчүн кичинекей порт гана бар. Аралда топурактуу тилкелүү 1 аэропорт иштейт. 

Аралдын аймагы Норвегиянын юридиксиясынын алдына. Табигый ресурстары жок. Экономикалык ишмердүүлүк станциялардын кызматкерлерин камсыздоо менен гана чектелет.

2010-жылы аралдын дээрлик бүткүл аймагы корук деп жарыяланган. Акыркы жылдары (2020–2026) Норвегия өкмөтү аралдын экосистемасын, өзгөчө жогоруда аталган эндемик каакымдарды жана канаттуулардын колонияларын коргоо үчүн туристтик жана илимий экспедицияларга болгон көзөмөлдү абдан күчөттү. Аралдын аймагына атайын уруксатсыз кирүүгө жана лагерь курууга тыюу салынган.

2015-жылы эски LORAN-C навигациялык станциясы жабылгандан кийин, Олонкинбюэн конушунда жашаган кызматкерлердин саны бир топ кыскарган. Азыркы учурда (2026-жылдын көрсөткүчтөрү боюнча) станцияда кезектешип иштеген 15-18 жакын гана адам турат. Норвегиянын Метеорология институту аралдагы көптөгөн өлчөө куралдарын заманбап автоматтык санариптик системаларга өткөрүп, натыйжасында кызматкерлердин саны дагы кыскарган.

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [http://jan.mayen.no/ Jan Mayen]</text>
      <sha1>1ka3y8xpxkolbusigvw4g33tx0msxgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648571</id>
      <parentid>648569</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>648571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21440" sha1="sdvy1x09od6olz1l0pq1klobvimn01z" xml:space="preserve">{{Арал
|Аталышы                 = Ян-Майен
|Расмий аталышы          = Jan Mayen
|Сүрөт                   = Jan_Mayen_(186439865).jpeg
|Сүрөттүн туурасы        = 300px
|Сүрөттүн аталышы        = Ян-Майен
|lat_dir                 = N
|lat_deg                 = 71
|lat_min                 = 1
|lat_sec                 = 0
|lon_dir                 = W
|lon_deg                 = 8
|lon_min                 = 28
|lon_sec                 = 0
|region                  = NO-22
|CoordScale              = 500000
|Аянты                   = 377
|Эң бийик чекити         = 2277
|Калкы                   = 0
|Калкты каттоо жылы      = 2026
|Калкынын жыштыгы        = 0
|Астрономиялык объект    = 
|Өлкө                    = Норвегия
|Өлкө2                   = 
|Өлкө3                   = 
|Өлкө4                   = 
|Өлкө5                   = 
|Аймак                   = Ян-Майен
|Аймак2                  = 
|Аймак3                  = 
|Аймак4                  = 
|Аймак5                  = 
|Район                   = 
|Район2                  = 
|Район3                  = 
|Район4                  = 
|Район5                  = 
|Архипелаг               = 
|Aкватория               = Гренландия деңизи
|Акватория2              = [[Норвег деңизи]]
|Акватория3              = [[Атлантика океаны]]
|Акватория4              = 
|Акватория5              = 
|Аймактык карта 1        = Түндүк Муз океаны
|Аймактык карта 2        = Европа
|Викиказына              = Jan Mayen
}}
'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Норвегиянын мамлекеттик аймагы болуп саналат. Аралда туруктуу жашаган калк жок.
[[Файл:Arctic.svg|right|thumb|Нидерланддык изилдөөлөрдүн жана ачылыштардын Алтын доорунда (болжол менен 1590-жылдардан 1720-жылдарга чейин) голландиялык деңиз саякатчылары дүйнөнүн көптөгөн белгисиз, обочолонгон аймактарын, анын ичинде Түндүк Муз океанындагы Ян-Майен аралын жана Шпицберген (Свальбард) архипелагын биринчилерден болуп ачып, алардын картасын так сызган жергиликтүү эмес изилдөөчүлөр катары тарыхта калышкан.]]
Административдик жактан арал 1995-жылдан бери Нордланд (Nordland) фулкесине (облусуна) баш ийет. Эл аралык стандартташтыруу уюмунун (ISO) коддорунда Шпицберген менен бирге жалпы кодго ээ, бирок башкаруу жагынан ага эч кандай байланышы жок.

== Этимологиясы ==
[[Файл:Jan_Mayen_Von_Karman_Vortex_street_Apr_5_2012.jpg|thumb|419x419px|Батыштан соккон шамалдан пайда болгон толкундар]]
[[Файл:Beerenberg_JanMayen.JPG|thumb|Жээктеги тоолордун аркасындагы кар каптаган Беренберг жанар тоосу]]
[[Файл:Jan_mayen-station_hg.jpg|thumb|Олонкинбюэн август айында]]
[[Файл:Jan_mayen_coast_hg.jpg|thumb|Станциядан болжол менен 500 метр аралыктагы, батыш жээкти бойлой кеткен жол]]
[[Файл:Altes_Grabkreuz_für_einen_tapferen_Holländer.png|thumb|Жети голландиялыктын мүрзөсүндөгү эски крест, андагы жазуу: «Бул жерде эр жүрөк голландиялык жигиттер бейпилдикте жатышат».]]
Аралды болжол менен VI кылымда эле Ыйык Брендан ачкан деп эсептелгени менен, ал XVII кылымга чейин эч кандай аталышсыз болуп келген. 1607–1615-жылдары аралга келип кеткен англиялык, голландиялык жана франциялык кит улоочулар ага «Гудзондун тиштери», «Үч бирдик », «Ришелье», «Йорис», «Маврикий», «Сэр-Томас-Смит» жана «Ян-Майен» деген ар кандай аталыштарды беришкен. Түндүк Гренландия компаниясы тарабынан өз кемесинин капитаны Ян Якобсон Май ван Шеллинхауттун урматына коюлган акыркы аталыш тарыхта биротоло сакталып калган.

== Тарыхы ==
[[Файл:Jan_mayen_sign_hg.jpg|thumb|Ян Майен станциясындагы багыт көрсөткөн салттуу жол көрсөткүч]]
Арал расмий түрдө 1614-жылга таандык голландиялык капитандын урматына аталганы менен, 1595-жылы Дуйсбургда жарык көргөн Герард Меркатордун атласында Гренландия менен Норвегиянын ортосунда ушул эле жерде Beeren Syland деп аталган арал так көрсөтүлгөн.

1929-жылдан бери арал Норвегиянын башкаруусунда&lt;ref name=&quot;CIAFactbook2&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.defensenews.com/global/europe/2025/12/17/norway-plans-to-introduce-military-police-on-remote-arctic-island/|title=Norway plans to introduce military police on remote Arctic island|website=Defense News|date=17 December 2025|access-date=18 December 2025|last=Gosselin-Malo|first=Elizabeth}}&lt;/ref&gt;.

1930-жылдардан тарта аралда Норвегиянын гидрометеорологиялык станциясы иштеп келет.

1961-жылы аралдын жанында советтик «К-19» атомдук суу алдында сүзүүчү кайыгы авария болгон.

== Географиясы ==

* Географиялык координаттары: 71°00′ түндүк кеңдик, 8°00′ батыш узундук&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|title=Jan Mayen er et bitte lite kontinent|date=September 2022|access-date=9 October 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009095219/https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Кургактык чек арасынын узундугу: 0 км.
* Жээк сызыгынын узундугу: 124,1 км.

=== Деңиз укугу: ===

* Аймактык суулары — 4 деңиз мили;
* Чектеш аймак — 10 деңиз мили;
* Экономикалык аймагы — 200 деңиз мили;
* Континенталдык шельф — 200 метрлик тереңдиктеги аймак.

=== Климаты ===
Аралдын климаты — уюлдук деңиздик, мында бат-баттан катуу шамалдар болуп, туруктуу туман каптап турат.

Деңиздин турукташтыруучу таасиринен улам температуранын кескин айырмачылыктары аз болот. Ошондой эле Гольфстрим агымынын түндүк тармактарынын таасиринен улам бул кеңдиктер үчүн орточо температура салыштырмалуу жогору келет.

Жайында орточо температура +5 °C тегерегинде болуп, катталган эң жогорку көрсөткүч +18 °C түзгөн. Кышында орточо температура −5 °C чамасында болот, кээде гана −20 °Cден төмөн түшөт. Аба ырайы көбүнчө булуттуу, өзгөчө күзүндө жана жазында туман каптап, ар багыттан катуу шамал согуп турат.

Глобалдык жылуулуктун таасири Арктиканын ушул бөлүгүндө да даана байкала баштады. Акыркы 10 жыл ичинде Ян-Майендин мөңгүлөрүнүн аянты байкаларлык деңгээлде азайган. Бул процесс жогоруда айтылган Түндүк жана Түштүк лагуналардагы тузсуз суунун көлөмүнүн убактылуу көбөйүшүнө жана аралдын жээк рельефинин акырындык менен өзгөрүшүнө алып келүүдө&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/339623935|title=KYSTVAKTEN – NORWEGIAN COAST GUARD|access-date=2023-08-19|date=January 2019|website=Research Gate}}&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;max-widht: 500px; overflow-y: auto; padding: 5px;&quot;&gt;
{{Шаардын аба ырайы
 | Туурасы    = 100%
 | Абалы      = 
 | Жер_илик   = Ян-Майендин
 | Булак      = Norwegian Meteorological Institute, Meteostat

 | Үчт_ор     = -2.9         | Үчт_ор_ж-ч = 
 | Бир_ор     = -3.4         | Бир_ор_ж-ч = 
 | Жал_ор     = -3.7         | Жал_ор_ж-ч =  
 | Чын_ор     = -2.1         | Чын_ор_ж-ч =  
 | Буг_ор     = 0.4          | Буг_ор_ж-ч = 
 | Кул_ор     = 3.1          | Кул_ор_ж-ч = 
 | Тек_ор     = 5.7          | Тек_ор_ж-ч = 
 | Баш_ор     = 6.3          | Баш_ор_ж-ч = 
 | Аяк_ор     = 4.5          | Аяк_ор_ж-ч = 
 | Тог_ор     = 1.3          | Тог_ор_ж-ч = 
 | Жет_ор     = -1           | Жет_ор_ж-ч = 
 | Беш_ор     = -2.5         | Беш_ор_ж-ч = 
 | Жыл_ор     =              | Жыл_ор_ж-ч = 

 | Үчт_ор_мин = -5.2         | Үчт_ор_макс = -0.7
 | Бир_ор_мин = -5.5         | Бир_ор_макс = -1.2
 | Жал_ор_мин = -5.8         | Жал_ор_макс = -1.6
 | Чын_ор_мин = -3.9         | Чын_ор_макс = -0.2
 | Буг_ор_мин = -1           | Буг_ор_макс = 2.1
 | Кул_ор_мин = 1.6          | Кул_ор_макс = 5.1
 | Тек_ор_мин = 4.3          | Тек_ор_макс = 7.5
 | Баш_ор_мин = 5.1          | Баш_ор_макс = 7.9
 | Аяк_ор_мин = 3.2          | Аяк_ор_макс = 6
 | Тог_ор_мин = -0.3         | Тог_ор_макс = 3
 | Жет_ор_мин = -2.9         | Жет_ор_макс = 0.9
 | Беш_ор_мин = -4.6         | Беш_ор_макс = -0.4
 | Жыл_ор_мин =              | Жыл_ор_макс = 

 | Үчт_а_мин  = -26.9        | Үчт_а_макс  = 9.5
 | Бир_а_мин  = -28.4        | Бир_а_макс  = 10
 | Жал_а_мин  = -26.8        | Жал_а_макс  = 8.3
 | Чын_а_мин  = -21.4        | Чын_а_макс  = 10.3
 | Буг_а_мин  = -12          | Буг_а_макс  = 14.4
 | Кул_а_мин  = -5.1         | Кул_а_макс  = 18.1
 | Тек_а_мин  = -3.2         | Тек_а_макс  = 18
 | Баш_а_мин  = -2.3         | Баш_а_макс  = 17
 | Аяк_а_мин  = -5.2         | Аяк_а_макс  = 14.2
 | Тог_а_мин  = -18          | Тог_а_макс  = 15
 | Жет_а_мин  = -19.5        | Жет_а_макс  = 10
 | Беш_а_мин  = -24.2        | Беш_а_макс  = 12.3
 | Жыл_а_мин  =              | Жыл_а_макс  = 

 | Үчт_суу    = 61
 | Бир_суу    = 52
 | Жал_суу    = 53
 | Чын_суу    = 39
 | Буг_суу    = 35
 | Кул_суу    = 23
 | Тек_суу    = 36
 | Баш_суу    = 57
 | Аяк_суу    = 78
 | Тог_суу    = 72
 | Жет_суу    = 69
 | Беш_суу    = 68
 | Жыл_суу    = 
}}
&lt;/div&gt;

=== Рельефи ===
Арал жанар тоолук келип чыгышка ээ жана анын бир бөлүгүн мөңгүлөр каптап жатат.

* Эң төмөнкү чекити: Жер ортолук/Норвегия деңизи — 0 м.
* Эң бийик чекити: Беренберг жанар тоосу (Хокон VII падышасынын тоосу) — 2277,3 м&lt;ref&gt;Quinn, Joyce A. (2015). ''Earth's Landscape: An Encyclopedia of the World's Geographic Features''. ABC-CLIO. Page 362. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781610694469&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAFactbook&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
* Аралдын узундугу: 55 км (түндүк-чыгыштан түштүк-батышты көздөй).

=== Флорасы ===
Аралда кадимки дарактар же бадалдар өспөйт. Өсүмдүктөр негизинен чөптөрдөн жана жапыз уюлдук талдардын бир нече түрүнөн турат. Жалпысынан тамырлуу өсүмдүктөрдүн 76 түрү бар (акыркысы 2002-жылы табылган). Алардын ичинде каакымдын 5 түрү бар, анын 3 түрү аралдын эндемиги (дүйнөнүн башка эч бир жеринде өспөйт) болгондуктан, өзгөчө коргоого алынган. Ошондой эле мохтордун 176 түрү, эңилчектин 140ка жакын түрү жана козу карындардын 66 түрү катталган.

=== Фаунасы ===
Канаттуулардын 98 түрү катталган, алардын 18 дайыма ушул жерди уялашат. Сүт эмүүчүлөрдөн ак жана көгүш ак түлкүлөр жана ак аюулар убактылуу, муз аркылуу же калкыган муздар аркылуу келип турушат.

== Топографиясы ==
Аралдын жалпы аянтынын 117 км² бөлүгүн мөңгүлөр ээлейт. Ал эки бөлүккө бөлүнөт: чоңураак түндүк бөлүгү (Nord-Jan) жана кичирээк түштүк бөлүгү (Sør-Jan). Бул эки бөлүктү туурасы болжол менен 2,5 чакырым келген моюн бириктирип турат. Арал болжол менен 700 миң жыл мурун пайда болгон деп эсептелет.

Моюнда эки ири суу айдыны жайгашкан: Түштүк лагуна (Sørlaguna) жана Түндүк лагуна (Nordlaguna). Бул көлдөрдүн суусу аралаш келет: түбүндө толкундар алып келген туздуу суу чогулса, бетинде кар менен мөңгүнүн эришинен аккан ичүүгө жарамдуу таза тузсуз суу.

== Геологиясы ==
Арал Түндүк Америка жана Евразия тектоникалык плиталарынын кесилишкен жеринен 170 чакырым алыстыкта жайгашкандыктан, бул аймакта тектоникалык активдүүлүк абдан жогору. Түндүк бөлүктү түзгөн Беренберг жанар тоосу — Жер шарындагы эң түндүктө жайгашкан аракеттеги жанар тоо болуп саналат. 1732-жылдан 1985-жылга чейин анын 6 жолу атылышы катталган (акыркылары: 1970, 1973 жана 1985-жылдары). 1970-жылдагы атылууда лава деңизге куюлуп, аралдын аянтын 4 чарчы чакырымга чоңойткон.

2018-жылы аралдын тарыхындагы эң күчтүү жер титирөө катталган (Рихтер шкаласы боюнча 6,8 балл). Бул силкинүү Олонкинбюэн конушундагы айрым курулуштарга зыян келтирген.

2020–2025-жылдар аралыгында Беренберг жанар тоосунун айланасында жана аралдын жээктеринде майда жер титирөөлөр (3төн 5 баллга чейин) бат-баттан кайталанып турган. Бул кубулуштарды Тромсё университетинин илимпоздору атайын сейсмологиялык сенсорлор аркылуу дайыма көзөмөлдөп келишет.

== Калкы, экономикасы ==
Аралда жергиликтүү калк жок. Бирден-бир калктуу пункт — Олонкинбюэн (Olonkinbyen) конушу. Бул жерде метеорологиялык станцияны, жээк кызматтарынын радиостанцияларын жана навигациялык системаларды тейлеген адистер (Норвегиянын Коргоо министрлигинин жана Метеорология институтутун кызматкерлери) гана убактылуу жашашат. Административдик башкаруу укугу Олонкинбюэн станциясынын башчысына жүктөлгөн&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|title=Loran Station Jan Mayer|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014001413/http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|archive-date=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|title=Loran C er historie|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306225149/http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Порттор жана гавандар жок, кемелер үчүн кичинекей порт гана бар. Аралда топурактуу тилкелүү 1 аэропорт иштейт. 

Аралдын аймагы Норвегиянын юридиксиясынын алдына. Табигый ресурстары жок. Экономикалык ишмердүүлүк станциялардын кызматкерлерин камсыздоо менен гана чектелет.

2010-жылы аралдын дээрлик бүткүл аймагы корук деп жарыяланган. Акыркы жылдары (2020–2026) Норвегия өкмөтү аралдын экосистемасын, өзгөчө жогоруда аталган эндемик каакымдарды жана канаттуулардын колонияларын коргоо үчүн туристтик жана илимий экспедицияларга болгон көзөмөлдү абдан күчөттү. Аралдын аймагына атайын уруксатсыз кирүүгө жана лагерь курууга тыюу салынган.

2015-жылы эски LORAN-C навигациялык станциясы жабылгандан кийин, Олонкинбюэн конушунда жашаган кызматкерлердин саны бир топ кыскарган. Азыркы учурда (2026-жылдын көрсөткүчтөрү боюнча) станцияда кезектешип иштеген 15-18 жакын гана адам турат. Норвегиянын Метеорология институту аралдагы көптөгөн өлчөө куралдарын заманбап автоматтык санариптик системаларга өткөрүп, натыйжасында кызматкерлердин саны дагы кыскарган.

{{Панорама|Northwest coast of Jan Mayen.png|900px|Ян-Майендин түндүк-батыш жээгинин панорама сүрөтү}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [http://jan.mayen.no/ Jan Mayen]</text>
      <sha1>sdvy1x09od6olz1l0pq1klobvimn01z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648572</id>
      <parentid>648571</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>648572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21474" sha1="pjz14cogvrul73luljb20vy72hc116p" xml:space="preserve">{{Арал
|Аталышы                 = Ян-Майен
|Расмий аталышы          = Jan Mayen
|Сүрөт                   = Jan_Mayen_(186439865).jpeg
|Сүрөттүн туурасы        = 300px
|Сүрөттүн аталышы        = Ян-Майен
|lat_dir                 = N
|lat_deg                 = 71
|lat_min                 = 1
|lat_sec                 = 0
|lon_dir                 = W
|lon_deg                 = 8
|lon_min                 = 28
|lon_sec                 = 0
|region                  = NO-22
|CoordScale              = 500000
|Аянты                   = 377
|Эң бийик чекити         = 2277
|Калкы                   = 0
|Калкты каттоо жылы      = 2026
|Калкынын жыштыгы        = 0
|Астрономиялык объект    = 
|Өлкө                    = Норвегия
|Өлкө2                   = 
|Өлкө3                   = 
|Өлкө4                   = 
|Өлкө5                   = 
|Аймак                   = Ян-Майен
|Аймак2                  = 
|Аймак3                  = 
|Аймак4                  = 
|Аймак5                  = 
|Район                   = 
|Район2                  = 
|Район3                  = 
|Район4                  = 
|Район5                  = 
|Архипелаг               = 
|Aкватория               = Гренландия деңизи
|Акватория2              = [[Норвег деңизи]]
|Акватория3              = [[Атлантика океаны]]
|Акватория4              = 
|Акватория5              = 
|Аймактык карта 1        = Түндүк Муз океаны
|Аймактык карта 2        = Европа
|Викиказына              = Jan Mayen
}}
'''Ян-Майен''' ({{lang-no|Jan Mayen}}) — Гренландия жана Норвегия деңиздеринин ортосунда жайгашкан арал. Исландиядан түндүктү көздөй болжол менен 600 чакырым, Гренландиядан чыгышты көздөй 500 чакырым жана Норвегиядан батышты көздөй 1000 чакырым аралыкта жайгашкан жана Норвегиянын мамлекеттик аймагы болуп саналат. Аралда туруктуу жашаган калк жок.
[[Файл:Arctic.svg|right|thumb|Нидерланддык изилдөөлөрдүн жана ачылыштардын Алтын доорунда (болжол менен 1590-жылдардан 1720-жылдарга чейин) голландиялык деңиз саякатчылары дүйнөнүн көптөгөн белгисиз, обочолонгон аймактарын, анын ичинде Түндүк Муз океанындагы Ян-Майен аралын жана Шпицберген (Свальбард) архипелагын биринчилерден болуп ачып, алардын картасын так сызган жергиликтүү эмес изилдөөчүлөр катары тарыхта калышкан.]]
Административдик жактан арал 1995-жылдан бери Нордланд (Nordland) фулкесине (облусуна) баш ийет. Эл аралык стандартташтыруу уюмунун (ISO) коддорунда Шпицберген менен бирге жалпы кодго ээ, бирок башкаруу жагынан ага эч кандай байланышы жок.

== Этимологиясы ==
[[Файл:Jan_Mayen_Von_Karman_Vortex_street_Apr_5_2012.jpg|thumb|419x419px|Батыштан соккон шамалдан пайда болгон толкундар]]
[[Файл:Beerenberg_JanMayen.JPG|thumb|Жээктеги тоолордун аркасындагы кар каптаган Беренберг жанар тоосу]]
[[Файл:Jan_mayen-station_hg.jpg|thumb|Олонкинбюэн август айында]]
[[Файл:Jan_mayen_coast_hg.jpg|thumb|Станциядан болжол менен 500 метр аралыктагы, батыш жээкти бойлой кеткен жол]]
[[Файл:Altes_Grabkreuz_für_einen_tapferen_Holländer.png|thumb|Жети голландиялыктын мүрзөсүндөгү эски крест, андагы жазуу: «Бул жерде эр жүрөк голландиялык жигиттер бейпилдикте жатышат».]]
Аралды болжол менен VI кылымда эле Ыйык Брендан ачкан деп эсептелгени менен, ал XVII кылымга чейин эч кандай аталышсыз болуп келген. 1607–1615-жылдары аралга келип кеткен англиялык, голландиялык жана франциялык кит улоочулар ага «Гудзондун тиштери», «Үч бирдик », «Ришелье», «Йорис», «Маврикий», «Сэр-Томас-Смит» жана «Ян-Майен» деген ар кандай аталыштарды беришкен. Түндүк Гренландия компаниясы тарабынан өз кемесинин капитаны Ян Якобсон Май ван Шеллинхауттун урматына коюлган акыркы аталыш тарыхта биротоло сакталып калган.

== Тарыхы ==
[[Файл:Jan_mayen_sign_hg.jpg|thumb|Ян Майен станциясындагы багыт көрсөткөн салттуу жол көрсөткүч]]
Арал расмий түрдө 1614-жылга таандык голландиялык капитандын урматына аталганы менен, 1595-жылы Дуйсбургда жарык көргөн Герард Меркатордун атласында Гренландия менен Норвегиянын ортосунда ушул эле жерде Beeren Syland деп аталган арал так көрсөтүлгөн.

1929-жылдан бери арал Норвегиянын башкаруусунда&lt;ref name=&quot;CIAFactbook2&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.defensenews.com/global/europe/2025/12/17/norway-plans-to-introduce-military-police-on-remote-arctic-island/|title=Norway plans to introduce military police on remote Arctic island|website=Defense News|date=17 December 2025|access-date=18 December 2025|last=Gosselin-Malo|first=Elizabeth}}&lt;/ref&gt;.

1930-жылдардан тарта аралда Норвегиянын гидрометеорологиялык станциясы иштеп келет.

1961-жылы аралдын жанында советтик «К-19» атомдук суу алдында сүзүүчү кайыгы авария болгон.

== Географиясы ==

* Географиялык координаттары: 71°00′ түндүк кеңдик, 8°00′ батыш узундук&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|title=Jan Mayen er et bitte lite kontinent|date=September 2022|access-date=9 October 2022|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009095219/https://forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
* Кургактык чек арасынын узундугу: 0 км.
* Жээк сызыгынын узундугу: 124,1 км.

=== Деңиз укугу: ===

* Аймактык суулары — 4 деңиз мили;
* Чектеш аймак — 10 деңиз мили;
* Экономикалык аймагы — 200 деңиз мили;
* Континенталдык шельф — 200 метрлик тереңдиктеги аймак.

=== Климаты ===
Аралдын климаты — уюлдук деңиздик, мында бат-баттан катуу шамалдар болуп, туруктуу туман каптап турат.

Деңиздин турукташтыруучу таасиринен улам температуранын кескин айырмачылыктары аз болот. Ошондой эле Гольфстрим агымынын түндүк тармактарынын таасиринен улам бул кеңдиктер үчүн орточо температура салыштырмалуу жогору келет.

Жайында орточо температура +5 °C тегерегинде болуп, катталган эң жогорку көрсөткүч +18 °C түзгөн. Кышында орточо температура −5 °C чамасында болот, кээде гана −20 °Cден төмөн түшөт. Аба ырайы көбүнчө булуттуу, өзгөчө күзүндө жана жазында туман каптап, ар багыттан катуу шамал согуп турат.

Глобалдык жылуулуктун таасири Арктиканын ушул бөлүгүндө да даана байкала баштады. Акыркы 10 жыл ичинде Ян-Майендин мөңгүлөрүнүн аянты байкаларлык деңгээлде азайган. Бул процесс жогоруда айтылган Түндүк жана Түштүк лагуналардагы тузсуз суунун көлөмүнүн убактылуу көбөйүшүнө жана аралдын жээк рельефинин акырындык менен өзгөрүшүнө алып келүүдө&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.researchgate.net/publication/339623935|title=KYSTVAKTEN – NORWEGIAN COAST GUARD|access-date=2023-08-19|date=January 2019|website=Research Gate}}&lt;/ref&gt;.
&lt;div style=&quot;max-widht: 500px; overflow-y: auto; padding: 5px;&quot;&gt;
{{Шаардын аба ырайы
 | Туурасы    = 100%
 | Абалы      = 
 | Жер_илик   = Ян-Майендин
 | Булак      = Norwegian Meteorological Institute, Meteostat

 | Үчт_ор     = -2.9         | Үчт_ор_ж-ч = 
 | Бир_ор     = -3.4         | Бир_ор_ж-ч = 
 | Жал_ор     = -3.7         | Жал_ор_ж-ч =  
 | Чын_ор     = -2.1         | Чын_ор_ж-ч =  
 | Буг_ор     = 0.4          | Буг_ор_ж-ч = 
 | Кул_ор     = 3.1          | Кул_ор_ж-ч = 
 | Тек_ор     = 5.7          | Тек_ор_ж-ч = 
 | Баш_ор     = 6.3          | Баш_ор_ж-ч = 
 | Аяк_ор     = 4.5          | Аяк_ор_ж-ч = 
 | Тог_ор     = 1.3          | Тог_ор_ж-ч = 
 | Жет_ор     = -1           | Жет_ор_ж-ч = 
 | Беш_ор     = -2.5         | Беш_ор_ж-ч = 
 | Жыл_ор     =              | Жыл_ор_ж-ч = 

 | Үчт_ор_мин = -5.2         | Үчт_ор_макс = -0.7
 | Бир_ор_мин = -5.5         | Бир_ор_макс = -1.2
 | Жал_ор_мин = -5.8         | Жал_ор_макс = -1.6
 | Чын_ор_мин = -3.9         | Чын_ор_макс = -0.2
 | Буг_ор_мин = -1           | Буг_ор_макс = 2.1
 | Кул_ор_мин = 1.6          | Кул_ор_макс = 5.1
 | Тек_ор_мин = 4.3          | Тек_ор_макс = 7.5
 | Баш_ор_мин = 5.1          | Баш_ор_макс = 7.9
 | Аяк_ор_мин = 3.2          | Аяк_ор_макс = 6
 | Тог_ор_мин = -0.3         | Тог_ор_макс = 3
 | Жет_ор_мин = -2.9         | Жет_ор_макс = 0.9
 | Беш_ор_мин = -4.6         | Беш_ор_макс = -0.4
 | Жыл_ор_мин =              | Жыл_ор_макс = 

 | Үчт_а_мин  = -26.9        | Үчт_а_макс  = 9.5
 | Бир_а_мин  = -28.4        | Бир_а_макс  = 10
 | Жал_а_мин  = -26.8        | Жал_а_макс  = 8.3
 | Чын_а_мин  = -21.4        | Чын_а_макс  = 10.3
 | Буг_а_мин  = -12          | Буг_а_макс  = 14.4
 | Кул_а_мин  = -5.1         | Кул_а_макс  = 18.1
 | Тек_а_мин  = -3.2         | Тек_а_макс  = 18
 | Баш_а_мин  = -2.3         | Баш_а_макс  = 17
 | Аяк_а_мин  = -5.2         | Аяк_а_макс  = 14.2
 | Тог_а_мин  = -18          | Тог_а_макс  = 15
 | Жет_а_мин  = -19.5        | Жет_а_макс  = 10
 | Беш_а_мин  = -24.2        | Беш_а_макс  = 12.3
 | Жыл_а_мин  =              | Жыл_а_макс  = 

 | Үчт_суу    = 61
 | Бир_суу    = 52
 | Жал_суу    = 53
 | Чын_суу    = 39
 | Буг_суу    = 35
 | Кул_суу    = 23
 | Тек_суу    = 36
 | Баш_суу    = 57
 | Аяк_суу    = 78
 | Тог_суу    = 72
 | Жет_суу    = 69
 | Беш_суу    = 68
 | Жыл_суу    = 
}}
&lt;/div&gt;

=== Рельефи ===
Арал жанар тоолук келип чыгышка ээ жана анын бир бөлүгүн мөңгүлөр каптап жатат.

* Эң төмөнкү чекити: Жер ортолук/Норвегия деңизи — 0 м.
* Эң бийик чекити: Беренберг жанар тоосу (Хокон VII падышасынын тоосу) — 2277,3 м&lt;ref&gt;Quinn, Joyce A. (2015). ''Earth's Landscape: An Encyclopedia of the World's Geographic Features''. ABC-CLIO. Page 362. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781610694469&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CIAFactbook&quot;&gt;Central Intelligence Agency (2016). ''The World Factbook 2009''. U.S. Executive Office of the President. Page 323. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781597974141&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.
* Аралдын узундугу: 55 км (түндүк-чыгыштан түштүк-батышты көздөй).

=== Флорасы ===
Аралда кадимки дарактар же бадалдар өспөйт. Өсүмдүктөр негизинен чөптөрдөн жана жапыз уюлдук талдардын бир нече түрүнөн турат. Жалпысынан тамырлуу өсүмдүктөрдүн 76 түрү бар (акыркысы 2002-жылы табылган). Алардын ичинде каакымдын 5 түрү бар, анын 3 түрү аралдын эндемиги (дүйнөнүн башка эч бир жеринде өспөйт) болгондуктан, өзгөчө коргоого алынган. Ошондой эле мохтордун 176 түрү, эңилчектин 140ка жакын түрү жана козу карындардын 66 түрү катталган.

=== Фаунасы ===
Канаттуулардын 98 түрү катталган, алардын 18 дайыма ушул жерди уялашат. Сүт эмүүчүлөрдөн ак жана көгүш ак түлкүлөр жана ак аюулар убактылуу, муз аркылуу же калкыган муздар аркылуу келип турушат.

== Топографиясы ==
Аралдын жалпы аянтынын 117 км² бөлүгүн мөңгүлөр ээлейт. Ал эки бөлүккө бөлүнөт: чоңураак түндүк бөлүгү (Nord-Jan) жана кичирээк түштүк бөлүгү (Sør-Jan). Бул эки бөлүктү туурасы болжол менен 2,5 чакырым келген моюн бириктирип турат. Арал болжол менен 700 миң жыл мурун пайда болгон деп эсептелет.

Моюнда эки ири суу айдыны жайгашкан: Түштүк лагуна (Sørlaguna) жана Түндүк лагуна (Nordlaguna). Бул көлдөрдүн суусу аралаш келет: түбүндө толкундар алып келген туздуу суу чогулса, бетинде кар менен мөңгүнүн эришинен аккан ичүүгө жарамдуу таза тузсуз суу.

== Геологиясы ==
Арал Түндүк Америка жана Евразия тектоникалык плиталарынын кесилишкен жеринен 170 чакырым алыстыкта жайгашкандыктан, бул аймакта тектоникалык активдүүлүк абдан жогору. Түндүк бөлүктү түзгөн Беренберг жанар тоосу — Жер шарындагы эң түндүктө жайгашкан аракеттеги жанар тоо болуп саналат. 1732-жылдан 1985-жылга чейин анын 6 жолу атылышы катталган (акыркылары: 1970, 1973 жана 1985-жылдары). 1970-жылдагы атылууда лава деңизге куюлуп, аралдын аянтын 4 чарчы чакырымга чоңойткон.

2018-жылы аралдын тарыхындагы эң күчтүү жер титирөө катталган (Рихтер шкаласы боюнча 6,8 балл). Бул силкинүү Олонкинбюэн конушундагы айрым курулуштарга зыян келтирген.

2020–2025-жылдар аралыгында Беренберг жанар тоосунун айланасында жана аралдын жээктеринде майда жер титирөөлөр (3төн 5 баллга чейин) бат-баттан кайталанып турган. Бул кубулуштарды Тромсё университетинин илимпоздору атайын сейсмологиялык сенсорлор аркылуу дайыма көзөмөлдөп келишет.

== Калкы, экономикасы ==
Аралда жергиликтүү калк жок. Бирден-бир калктуу пункт — Олонкинбюэн (Olonkinbyen) конушу. Бул жерде метеорологиялык станцияны, жээк кызматтарынын радиостанцияларын жана навигациялык системаларды тейлеген адистер (Норвегиянын Коргоо министрлигинин жана Метеорология институтутун кызматкерлери) гана убактылуу жашашат. Административдик башкаруу укугу Олонкинбюэн станциясынын башчысына жүктөлгөн&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|title=Loran Station Jan Mayer|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151014001413/http://www.loran-history.info/jan_mayen/jan_mayen.htm|archive-date=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|title=Loran C er historie|language=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306225149/http://www.blv.no/bo/nyheter/vitenskap-og-teknologi/loran-c-er-historie/s/5-9-87539|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Порттор жана гавандар жок, кемелер үчүн кичинекей порт гана бар. Аралда топурактуу тилкелүү 1 аэропорт иштейт. 

Аралдын аймагы Норвегиянын юридиксиясынын алдына. Табигый ресурстары жок. Экономикалык ишмердүүлүк станциялардын кызматкерлерин камсыздоо менен гана чектелет.

2010-жылы аралдын дээрлик бүткүл аймагы корук деп жарыяланган. Акыркы жылдары (2020–2026) Норвегия өкмөтү аралдын экосистемасын, өзгөчө жогоруда аталган эндемик каакымдарды жана канаттуулардын колонияларын коргоо үчүн туристтик жана илимий экспедицияларга болгон көзөмөлдү абдан күчөттү. Аралдын аймагына атайын уруксатсыз кирүүгө жана лагерь курууга тыюу салынган.

2015-жылы эски LORAN-C навигациялык станциясы жабылгандан кийин, Олонкинбюэн конушунда жашаган кызматкерлердин саны бир топ кыскарган. Азыркы учурда (2026-жылдын көрсөткүчтөрү боюнча) станцияда кезектешип иштеген 15-18 жакын гана адам турат. Норвегиянын Метеорология институту аралдагы көптөгөн өлчөө куралдарын заманбап автоматтык санариптик системаларга өткөрүп, натыйжасында кызматкерлердин саны дагы кыскарган.

{{Панорама|Northwest coast of Jan Mayen.png|900px|Ян-Майендин түндүк-батыш жээгинин панорама сүрөтү}}

== Булактар ==
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==
* [http://jan.mayen.no/ Jan Mayen]

{{Европа өлкөлөрү}}</text>
      <sha1>pjz14cogvrul73luljb20vy72hc116p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калып:АймакКартасы Норвегия</title>
    <ns>10</ns>
    <id>152870</id>
    <revision>
      <id>648570</id>
      <timestamp>2026-06-19T12:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎{{#switch:{{{1}}} |name   = Норвегия |top    = 71.5 |bottom = 57.6 |left   = 4.1 |right  = 31.6 |image = {{#switch:{{{2|}}}  |physical = Relief Map of Norway.png  |#default = Norway location map.svg }} }}&lt;noinclude&gt;{{АймакКартасы/Инфо|Норвегия}}  [[Категория:Аймактык карталар:Норвегия]]  &lt;/noinclude&gt;&quot;</comment>
      <origin>648570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="c6q6vrjwz5xzpf966v9j4f96b2puych" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
|name   = Норвегия
|top    = 71.5
|bottom = 57.6
|left   = 4.1
|right  = 31.6
|image = {{#switch:{{{2|}}}
 |physical = Relief Map of Norway.png
 |#default = Norway location map.svg
}}
}}&lt;noinclude&gt;{{АймакКартасы/Инфо|Норвегия}}

[[Категория:Аймактык карталар:Норвегия]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6q6vrjwz5xzpf966v9j4f96b2puych</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152871</id>
    <revision>
      <id>648573</id>
      <timestamp>2026-06-19T13:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>Жаңы барак: &quot;‎[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]] Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз кара...&quot;</comment>
      <origin>648573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12740" sha1="oqaznmy8doo3yuyj1c118hp2362mdrd" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — Евразия материгин эки дүйнө бөлүгүнө Европа жана Азияга бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, Атлантика океанынын курамдык бөлүгү болгон Жер ортолук деңизине чейин созулат.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): Түндүк Муз океанынын жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара Урал кырка тоосунун чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен Каспий деңизине чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: Стамбул шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Комментарийлер}}
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==</text>
      <sha1>oqaznmy8doo3yuyj1c118hp2362mdrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648574</id>
      <parentid>648573</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:19:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <origin>648574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14230" sha1="co851s527is704fd6qp0b3xjosecuuo" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактар ===
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]</text>
      <sha1>co851s527is704fd6qp0b3xjosecuuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648575</id>
      <parentid>648574</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Европа географиясы|Европа географиясы]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>648575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14290" sha1="rs6bphhc6bkqtqhnqqfvxppf3focb32" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактар ===
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]

[[Категория:Европа географиясы]]</text>
      <sha1>rs6bphhc6bkqtqhnqqfvxppf3focb32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648576</id>
      <parentid>648575</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Азия географиясы|Азия географиясы]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>648576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14345" sha1="m0bbvtnisbw75mn9cu9i4alw226gnbh" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактар ===
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]

[[Категория:Европа географиясы]]
[[Категория:Азия географиясы]]</text>
      <sha1>m0bbvtnisbw75mn9cu9i4alw226gnbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648577</id>
      <parentid>648576</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Евразия|Евразия]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>648577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14383" sha1="9bj7u2j6rvuyk1qju626vkiw331pn65" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактар ===
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]

[[Категория:Европа географиясы]]
[[Категория:Азия географиясы]]
[[Категория:Евразия]]</text>
      <sha1>9bj7u2j6rvuyk1qju626vkiw331pn65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648578</id>
      <parentid>648577</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:21:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[Категория:Чек аралар|Чек аралар]]» категориясы кошулду ([[ВП:HotCat|HotCat]] куралынын жардамы менен)</comment>
      <origin>648578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14426" sha1="dulbem92hdiu82xzzly1r6jczf6t0se" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|Орусия
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|Түркия
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|Казакстан
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}
=== Булактар ===
{{Булактар|2}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]

[[Категория:Европа географиясы]]
[[Категория:Азия географиясы]]
[[Категория:Евразия]]
[[Категория:Чек аралар]]</text>
      <sha1>dulbem92hdiu82xzzly1r6jczf6t0se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>648579</id>
      <parentid>648578</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T13:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Artelow</username>
        <id>2286</id>
      </contributor>
      <comment>/* Булактар */</comment>
      <origin>648579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14479" sha1="ousnvy2gy1yu84mvtqw6n38aw7c0bvo" xml:space="preserve">[[Файл:Possible_definitions_of_the_boundary_between_Europe_and_Asia.png|thumb|А — J — Европа менен Азиянын ортосундагы чек арага карата ар кандай заманбап көз караштар]]
[[Файл:Historical_Europe-Asia_boundaries_1700_to_1900.png|thumb|А — F — Европа менен Азиянын чек арасынын өтүшүнө карата ар кандай тарыхый көз караштар. Ар кандай чек ара варианттарында бирде Европага, бирде Азияга таандык болуп өзгөрүп турган аймак сары түс менен көрсөтүлгөн. Кызыл сызык Азия аймагынын батыш чек арасын чагылдырат, аны аталган чек ара варианттарынын бири дагы Европанын курамына кошкон эмес.]]
[[Файл:Europe-geo.JPG|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Europe-geo.JPG|thumb|250x250px|Европанын курамына бүтүндөй Кавказ жана Уралдын аймагынын бир бөлүгү киргизилген 1880-жылдагы француз картасы'''&lt;ref&gt;Pierre Foncin. ''La deuxième année de géographie''. Edité par Armand Colin: 1880&lt;/ref&gt;'''.]]
[[Файл:Asia_Europe_transcontinental.png|thumb|'''{{legend|#67e836|Азияда өз аймактарынын бөлүгү жок Европа өлкөлөрү}} {{legend|#9ac0ea|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын европалык бөлүктөрү}} {{legend|#5d66be|Орусиянын, Түркиянын жана Казакстандын Азия бөлүктөрү {{efn|Дүйнөнүн айрым бөлүктөрүн Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү мүмкүнчүлүгү көрсөтүлгөн, бул чек араны Чоң Кавказ боюнча өткөрүүдө Түндүк Кавказ дагы Орусиянын европалык бөлүгүнө кириши мүмкүн, ал эми Азербайжан менен Грузиянын аймактарынын кичинекей бөлүктөрү Европада да жайгашышы мүмкүн.|name=&quot;Kumo-Man&quot;}}}} {{legend|#af9bbe|Азиатская часть Египта}} {{legend|#945dbe|Европада өз аймактарынын  бөлүгү жок Азия өлкөлөрү}} {{legend|#D67FFF|Азия өлкөлөрү, кээде саясий, экономикалык жана тарыхый-маданий критерийлердин негизинде Европанын бир бөлүгү катары классификацияланат}}''']]
'''Европа менен Азиянын ортосундагы чек ара''' — [[Евразия]] материгин эки дүйнө бөлүгүнө [[Европа]] жана [[Азия|Азияга]] бөлгөн шарттуу кургактык жана суу чеги. Бул чек ара таза геологиялык эмес, көбүнчө тарыхый, маданий жана саясий факторлордун негизинде калыптанган. Түндүк Муз океанынан башталып, [[Атлантика океаны|Атлантика океанынын]] курамдык бөлүгү болгон [[Жер ортолук деңиз|Жер ортолук деңизин]]е чейин созулат&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|title=Русский:  Казахстан. Национальная энциклопедия|first=English: Kazakh Encyclopediasy Limited Liability|last=Partnership|access-date=2026-01-17|archive-date=2026-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116164424/https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Kazakhstan_National_encyclopedia_(ru)_-_Vol_2_of_5_(2005).pdf&amp;page=222|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bigenc.ru/c/kavkaz-prirodnaia-strana-e93ac1|title=Кавказ (природная страна)|lang=ru|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-03-30|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Caucasus|title=Caucasus|subtitle=Mountains, Facts, &amp; Map|website=Britannica|lang=en|publisher=www.britannica.com|date=2025-02-04|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/#geo-regions|website=UNSD|title=Methodology|publisher=unstats.un.org|access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Учурда дүйнөлүк географияда жана картографияда Эл аралык географиялык биоликте (ЭГБ) кабыл алынган чек ара сызыгы негизги стандарт катары колдонулат.

== Чек аранын заманбап өтүү сызыгы ==
Эл аралык географиялык бирлигинин расмий сунуштамасына ылайык, Европа менен Азиянын чек арасы түндүктөн түштүктү көздөй төмөнкү табигый объекттер аркылуу өтөт:

# Кара деңизинин жээги (Кар кысыгы): [[Түндүк Муз океаны|Түндүк Муз океанынын]] жээгинен башталат.
# Урал тоолору: Чек ара [[Урал тоолору|Урал кырка тоосунун]] чыгыш этеги же суу бөлгүч кыркасы боюнча өтөт.
# Урал дарыясы: Урал тоолорунан башталган бул дарыянын нугу менен [[Каспий деңизи|Каспий деңизине]] чейин созулат (кээ бир булактарда Эмба дарыясы боюнча да каралат).
# Каспий деңизи: Дарыя куйган жерден тарта Каспийдин түндүк-батыш акваториясы аркылуу өтөт.
# Кума-Маныч ойдуңу: Каспий деңизинен Кара деңизге чейинки чек ара Кума жана Маныч дарыялары өткөн ойдуң аркылуу өтөт. Бул вариантта Кавказ тоолору толугу менен Азияга таандык болот.
# Кара деңиз: Ойдуңдан кийинки суу мейкиндиги.
# Босфор кысыгы: [[Стамбул]] шаарын европалык жана азиялык бөлүккө бөлгөн негизги кысык.
# Мрамор деңизи: Ички деңиз аркылуу өтөт.
# Дарданелл кысыгы: Эгей деңизине чыгуучу акыркы суу жолу.
# Эгей жана Жер ортолук деңиздери: Түштүктөгү эң акыркы чек ара сызыгы.

== Чек аранын өзгөрүшүнүн тарыхы ==
Дүйнө бөлүктөрүн ажыратуу идеясы байыркы заманда эле пайда болгон, бирок кылымдар бою илимдин өнүгүшү жана жаңы жерлердин ачылышы менен чек ара тынымсыз чыгышты көздөй жылып отурган.

=== Байыркы доор ===
Байыркы грек илимпоздору (Анаксимандр, Геродот) чек араны Жер ортолук деңизи, Эгей деңизи жана Риони (Фазис) дарыясы аркылуу өткөрүшкөн. Кийинчерээк, биздин заманга чейинки ири географ Страбон чек араны Дон (Танаис) дарыясы боюнча чийген. Бул түшүнүк дээрлик эки миң жыл бою өзгөрүүсүз сакталып келген.

=== XVIII–XIX кылымдар ===
Орус окумуштуусу Василий Татищев 1720-жылдары географиялык жана биосфералык өзгөчөлүктөрдү изилдеп, чек араны Дон дарыясынан Урал тоолоруна (ал кезде Таш бел деп аталган) жылдырууну сунуштаган. 1736-жылы жарык көргөн эмгектеринде ал Урал тоолорунун эки жагындагы өсүмдүктөр дүйнөсү, жаныбарлары жана дарыялардын агымы эки башка экенин далилдеген. Ошондон тарта Урал тоолору негизги чек ара катары кабыл алына баштаган.

=== Кеңештер бирлигиндеги талкуулар (1950–1960-жылдар) ===
1958-жылы СССР Географиялык коомунун Москва филиалында чек ара маселеси кайрадан каралган. Илимпоздор Урал тоолорунун кыркасынан баштап, чек араны Урал дарыясы, андан кийин Кавказдын кырка тоосу эмес, Кума-Маныч ойдуңу аркылуу өткөрүү геоморфологиялык жактан туура деген чечимге келишкен. Бул чечим Эл аралык географиялык союз тарабынан да колдоого алынган.

== Талаш-тартыштуу аймактар жана башка варианттар ==
Географтар арасында дагы деле бирдиктүү пикирге келе элек бир нече варианттар бар:

* Кавказ кырка тоосу боюнча: Кээ бир батыш өлкөлөрүнүн (өзгөчө АКШ жана Улуу Британиянын) географиялык мектептери чек араны Кума-Маныч ойдуңу эмес, Кавказ тоолорунун суу бөлгүч кыркасы боюнча өткөрүшөт. Бул учурда Европанын эң бийик чокусу Монблан эмес, Кавказдагы Эльбрус тоосу болуп калат.
* Казакстандын аймагы: Эгер чек ара Урал дарыясы менен өтсө, Казакстандын Батыш Казакстан жана Атырау облустарынын бир бөлүгү Европага кирет. Ал эми чек араны Эмба дарыясы менен чийген карталарда Европанын аймагы дагы бир аз кеңейет.

== Эки дүйнө бөлүгүндө жайгашкан мамлекеттер ==
Чек аранын ушул сызыктар аркылуу өтүшүнөн улам, кээ бир мамлекеттер бир эле учурда Европада да, Азияда да жайгашкан:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Мамлекет'''
|'''Европалык бөлүгү'''
|'''Азиялык бөлүгү'''
|-
|{{Өлкө желеги|Орусия}}
|Өлкөнүн батыш бөлүгү (калктын 75% жашайт)
|Сибирь жана Чыгыш аймактары
|-
|{{Өлкө желеги|Түркия}}
|Чыгыш Фракия (саясий жана маданий мааниси чоң)
|Анатолия (өлкөнүн негизги бөлүгү)
|-
|{{Өлкө желеги|Казакстан}}
|Батыш Казакстан аймагы (Урал дарыясынын батышы)
|Өлкөнүн калган негизги аймагы
|}
&lt;blockquote&gt;Белгилей кетүүчү жагдай: Азербайжан жана Грузия мамлекеттери эгер чек ара Кавказ тоолору аркылуу өтөт деп эсептелсе, чек ара тилкесинде калышат. Бирок саясий жана маданий жактан бул өлкөлөр көбүнчө Европа мейкиндиги менен тыгыз байланышта.&lt;/blockquote&gt;

== Чек арадагы символикалык эстеликтер ==
Европа менен Азиянын чек арасы өткөн Урал тоолорунда жана Урал дарыясынын боюнда (мисалы, Оренбург, Екатеринбург шаарларынын четинде, Казакстандын Атырау шаарында) ондогон символикалык стелалар жана эстеликтер орнотулган. Бул жерлер туристтер эң көп каттаган жана бир эле убакта эки дүйнө бөлүгүндө турууга мүмкүн болгон уникалдуу географиялык чекиттер болуп саналат.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; perrow=&quot;4&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Белорецк — Учалы — Миасс жолундагы «Европа» жана «Азия» сталлалары {{coord|54|05|42|N|59|04|06|E|scale=3000}}&quot;&gt;
Файл:Европа_и_Азия.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F.jpg
Файл:Азия_Учалинская_дорога.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0.jpg
Файл:Стелы_Европа_и_Азия_Учалинский_район.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B8_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%A3%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Булактар ==
{{Булактар|2}}
=== Комментарийлер ===
{{Комментарийлер}}

== Тышкы шилтемелер ==

* [https://europa-asia.info/ Европа-Азия]

[[Категория:Европа географиясы]]
[[Категория:Азия географиясы]]
[[Категория:Евразия]]
[[Категория:Чек аралар]]</text>
      <sha1>ousnvy2gy1yu84mvtqw6n38aw7c0bvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:ForestBros</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152872</id>
    <revision>
      <id>648582</id>
      <timestamp>2026-06-19T16:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="pvbg2i2dpeb5g5rpcg5yc4w2jjbpuza" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 16:24, 19 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pvbg2i2dpeb5g5rpcg5yc4w2jjbpuza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:DizBalanser</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152873</id>
    <revision>
      <id>648583</id>
      <timestamp>2026-06-19T17:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="8p4f81joe51yt6zzwz1p1lqw9u1m2v2" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 17:24, 19 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8p4f81joe51yt6zzwz1p1lqw9u1m2v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-35814-32</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152874</id>
    <revision>
      <id>648584</id>
      <timestamp>2026-06-19T18:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="q3we0pu97c0uapp1r5c4tn2j8koc50g" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 18:24, 19 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q3we0pu97c0uapp1r5c4tn2j8koc50g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:AprilofOctober</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152875</id>
    <revision>
      <id>648587</id>
      <timestamp>2026-06-19T23:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="cikebtful06snxz5groaap5glegtfkd" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 23:25, 19 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cikebtful06snxz5groaap5glegtfkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:Chaos Chaos 98</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152876</id>
    <revision>
      <id>648588</id>
      <timestamp>2026-06-20T00:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="29un6708v1s6olhq4a63xbiasc5o9lh" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 00:25, 20 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>29un6708v1s6olhq4a63xbiasc5o9lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Колдонуучунун баарлашуулары:~2026-35806-40</title>
    <ns>3</ns>
    <id>152877</id>
    <revision>
      <id>648607</id>
      <timestamp>2026-06-20T10:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JigildikBot</username>
        <id>44081</id>
      </contributor>
      <comment>Кош келиңиз!</comment>
      <origin>648607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6806" sha1="3bzfmohakeuixpnv52x26ravhgonrxp" xml:space="preserve">== Кыргыз Википедиясына кош келдиңиз! ==
{| style=&quot;width:100%; background:transparent; font-size:90%&quot;
| style=&quot;background:#e0f0ff; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topleft:12px; -webkit-border-top-left-radius:12px; border-top-left-radius:12px; width:20%; height:30px&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp; [[Файл:Help-browser.svg|18px|link=Википедия:Тез старт үчүн колдонмо]] [[Википедия:Тез старт үчүн колдонмо|Тез старт үчүн колдонмо]]
| style=&quot;background:#6495ed; color:white; padding:0.5em 0.5em 0.5em 1em; font-size:130%; border:1px solid silver; -moz-border-radius-topright:12px; -webkit-border-top-right-radius:12px; border-top-right-radius:12px; width:80%&quot; |Википедияга кош келиңиз [[Катышуучу:{{BASEPAGENAME}}, Википедияга кош келиңиз!|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;{{BASEPAGENAME}}&lt;/span&gt;]]!&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#e0e6ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app ktip.png|18px|link=Википедия:Биринчи кадамдар]] [[Википедия:Биринчи кадамдар|Биринчи кадамдар]]
| rowspan=&quot;7&quot; style=&quot;background:#fffff0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomright:12px; -webkit-border-bottom-right-radius:12px; border-bottom-right-radius:12px; padding:0.5em 1em&quot; | Кыргыз Википедиясынын катышуучулары атынан Салам!. 

Катышуунун негизги принцибине көңүл буруңүз: [[Википедия:Кеңири оңдоо |Кеңири оңдоонуз]] жана [[Википедия:жакшы максатты божомолдоо |жакшы максатты божомолдонуз]].

[[Файл:Signature button.png|thumb|Баарлашуулар баракчаларына ушундай кол коюуга болот]]Википедияда макалаларга кол коюлбайт (авторлордун тизмеси автоматтык түрдө түзүлөт жана аны макаланы кайра карап чыгуу тарыхынан алууга болот), бирок форумдагы талкууга же жеке баракчалардын талкуусуна катышууну кааласаңыз, кол коюңуз. төрт тилде (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;),  же элемент терезесиндеги тиешелүү баскычты чыкылдатуу менен. менен кол коюңуз Ылакап атты кол менен киргизүү талап кылынбайт.


Сиз өзүңүз жөнүндө кээ бир маалыматты өзүңүздүн [[Колдонуучу:{{BASEPAGENAME}}|колдонуучу баракчаңызда]] бөлүшө аласыз — мисалы, тил жөндөмүңүз же кызыкчылыктарыңыз.
Жаңы баштагандардын эң кеңири тараган каталарынын бири бул автордук укуктун бузулушу. Автордук укук ээсинин уруксатысыз Википедияда тексттерди көчүрүүгө тыюу салынат! Кеңири көрүү - [[Википедия:Автордук укуктары]].

Суроолоруңуз болсо, Жардам баракчасын колдонуңуз. Эгерде сиз ошол жерден сурооңузга жооп таба албасаңыз, анда аны долбоордун [[Википедия:Форум|форумунда]] же баарлашуу баракчаңызда оңдоңуз: ошол жерге  &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{helpme}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; сөзүңүздү жана сурооңуздун текстин жазыңыз сизге сөзсүз жардам беришет.

Эгер сиз макаланы бир оңдоо менен түзө албасаңыз жана аны кийинчерээк жазууну кааласаңыз, башка колдонуучуларга кабарлоо үчүн тексттин башына &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:L}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  калтырыңыз.


Дагы бир жолу, кош келиңиз! {{#if:|{{{1}}}}}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #eee; padding-top:0.17em; padding-bottom:0.5em&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:90%; font-style:italic&quot;&gt;Hello and welcome to the Kyrgyz Wikipedia! We appreciate your contributions. If your Kyrgyz skills are not good enough, that’s no problem. We have an [[Википедия:Элчилик|embassy]] where you can inquire for further information in your native language. We hope you enjoy your time here!&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;background:#e5e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps kmessedwords.png|18px|link=Википедия:Макалага ат кою]] [[Википедия:Макалага ат кою|Макалага ат кою]]
|-
| style=&quot;background:#f9e0ff; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:View-refresh.svg|18px|link=Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот]] [[Википедия:Макаланы кантип оңдоого болот|Макаланы кантип оңдоого болот]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0f1; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Accessories-text-editor.svg|18px|link=Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр]] [[Википедия:Эрежелер жана көрсөтмөлөр|Эрежелер жана көрсөтмөлөр]]
|-
| style=&quot;background:#ffe0e6; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Crystal Clear app lphoto.png|18px|link=Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо]] [[Википедия:Сүрөттөр менен кооздоо|Сүрөттөр менен кооздоо]]
|-
| style=&quot;background:#ffe5e0; border:1px solid silver; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Green copyright.svg|18px|link=Википедия:Автордук укук]] [[Википедия:Автордук укук|Автордук укук]]
|-
| style=&quot;background:#ffefe0; border:1px solid silver; -moz-border-radius-bottomleft:12px; -webkit-border-bottom-left-radius:12px; border-bottom-left-radius:12px; height:30px; padding-left:1em&quot; | [[Файл:Nuvola apps bookcase.svg|18px|link=Википедия:Глоссарий]] [[Википедия:Глоссарий|Глоссарий]]
|} --[[Колдонуучу:JigildikBot|JigildikBot]] ([[Колдонуучунун баарлашуулары:JigildikBot|баарлашуу]]) 10:27, 20 июнь 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3bzfmohakeuixpnv52x26ravhgonrxp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>