Vikipedya
ladwiki
https://lad.wikipedia.org/wiki/La_Primera_Hoja
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
Medya
Especial
Diskusyón
Usador
Messaje de Usador
Vikipedya
Diskusyón de Vikipedya
Dosya
Diskusyón de Dosya
MedyaViki
Diskusyón de MedyaViki
Xablón
Diskusyón de Xablón
Ayudo
Diskusyón de Ayudo
Kateggoría
Diskusyón de Kateggoría
Portal
Diskusyón de Portal
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Almania
0
4560
217081
206568
2026-08-15T14:05:27Z
Dr. Thomas Liptak
25218
/* Demografia */ photo updated (2026)
217081
wikitext
text/x-wiki
{{arriva}}
{{P1|[[Almania]]}}
{{P2|[[אלמאניה]]}}
{{P2|[[Almanya]]}}
{{abaxo}}
{{variante|AY}}
{{Infobox paiz
|infobox_paiz = Almania
|native_name = Bundesrepublik Deutschland
|conventional_long_Spanish/Latin_name = Repuvlika Federala de Almania
|conventional_long_Hebrew/Jewish_name = רפובליקה פאדארלא דא אלמאניה
|common_name = Almania
|bandyera = Flag of Germany.svg
|eskudo = Coat_of_Arms_of_Germany.svg
|imej_mapa = Germany (orthographic projection).svg
|kapital = [[Berlin]]
|povlasion_kapital = 3.426.500
|mayor_sivdad = [[Berlin]]
|linguas = [[Lingua almana|Alman]]
|governo = [[Repuvlika Federala]]
|shef_de_estado = [[Frank-Walter Steinmeier]]
|shef_de_governo = [[Angela Merkel]] [[Dosya:Angela-merkel-ebw-01.jpg|40px]]
|lugar_ekstension = 63
|ekstension_total = 357.021
|ekstension_agua = 2.416
|ekstension_frontieras = 3.621
|ekstension_beiras = 2.389
|lugar_povlasion = 14
|povlasion = 82.310.000
|densidad = 242
|dom_internet = .de
}}
'''Almaniâ ''' o la '''Répùblika Fedèral de Almánia''' (RFA; en [[Lingua alemana|alman]] ''Bundesrepublik Deutschland, BRD'') es un paiz del sentro de [[Evropa]] ke forma parte de la [[Union Evropea]]. Las sus frontieras son al norte kon la [[Mar del Nord]], [[Dinamarka]] i la [[Mar Baltika]]; al este kon [[Polonia]] i la [[Repuvlika Cheka]]; al sud kon [[Ostria]] i [[Suisa]]; i al oeste kon [[Fransia]], [[Luksemburgo]], [[Beljika]] i los [[Paizes Bashos]].
Es una de las nasiones del mundo kon un alto desvelopamiento edukativo, teknolojiko i sentifiko, kon un amuchiguamiento ekonomiko alto i una grande konosensia en las sensias i artes. El tradision konvive kon la teknolojia, lo ke aze de Almania, un paiz kon una identidad propia i kon una emportante industrializasion.
== Etimolojia ==
Almania sinyifika ''Tierra de los alamanes''. Los [[almanes]] eran uno de los puevlos ke pasaron enfrente del [[Rin|rio Rin]] i invadieron la [[Galia]] romana durante el syeklo V.
== Istoria ==
Los primeros ombres ke afinkaron en el territorio ke oy es Almania hueron las tribus jermanikas durante la Edad de Bronse nórdika, i durante la Edad de Hierro. Endenantes el sud de Eskandinavia i el nord de Almania, las tribus komenzaron la su ekspansión al sud, este i oeste en el sieklo I A.K., entrando en kontakto kon las tribus seltas de la Galia, así como Irán, el Baltiko, i las tribus eslavas del Este dela Evropa. Poko se melda sobre la istoria de los puevlos jermánikos, eksepto lo que se sabe a traves de sus butos dentro del Imperio romano i los rejistros de ayazgos arkeolójikos.
=== Istoria resiente ===
Dempues la perdida en la [[Sigunda Gerra Mondial]] la Almania hue devidida entre dos difentes payizes, la [[Repuvlika Federala de Almania|Almania Oksidentala]] i la [[Repuvlika Demokratika de Almania|Almania Oryentala]]. Dempues de la disgregasion de los [[komunizmo|rejimes komunistas]] en la [[Evropa Orientala]], el 3 de Oktubre de 1990 la [[Repuvlika Demokratika de Almania]] de okupasion Sovyetika hue inglobada entre la ''Repuvlika Federala de Almania'' okupada desde la fin de la Gerra por los [[Estados Unidos de Amerika]], [[Fransia]] i el [[Reyno Unido]]. Endagora la Almania es kostituida en 16 ''Länder'' o "estados".
== Jeografia ==
La mayorita altitud es el [[Piko de Zugpitze]] montanya ke se topa entre la serralada de Los Alpes de Almania i Ostria, i la minora altitud es una depresion en Basha Sajonia.
=== Klima ===
El klima es variado, al nord es klima atlantiko kon huertes ventarrones yelidos de las mares i grandes inyevadas; el inverno es moderado al sud, la temperatura es basha kon inyeve en el inverno ma el verano es kaldo.
<gallery mode=packed-hover caption= "Paizajes de Almania">
File:Kreidefelsen Ruegen.jpg|''[[Mar Baltika]]''<br/>'''[[Meklenburgo-Pomerania Oksidentala]]'''
File:Hoellentalangerhuette Richtung Zugspitze.jpg|''[[Zugspitze]]''<br />'''[[Bavaria]]'''
File:MG 1691 Usedom Gnitz.jpg|''[[Gnitz]]''<br />'''[[Meklenburgo-Pomerania Oksidentala]]'''
File:Tegernsee.JPG|''[[Tegersee]]''<br />'''[[Bavaria]]'''
File:Simonswälder Tal 150707.JPG|''[[Shara Preta]]''<br />'''[[Baden-Württemberg]]'''
File:Mittelrhein Burg Katz.jpg|''[[Vaye del Rhin]]''<br />'''[[Hassen]]'''
File:"Unteres Remstal" - Landschaftsnaturschutzgebiet.jpg|''[[Renstal]]''<br/>'''[[Baden-Württemberg]]'''
File:Am Bokelfenn02.jpg|''[[Bokelfenn]]''<br />'''[[Renania del Nord-Westfalia]]'''
File:Landschaft bei Goldberg(Meckl).JPG|''[[Goldberg]]''<br />'''[[Meklenburgo-Pomerania Oksidentala]]'''
File:Dresdner Heide-Mittelweg 2016-025.5.jpg|''[[Dresden]]''<br />'''[[Sajonia]]'''
File:Hintersee.jpg|''[[Hintersee]]''<br/>'''[[Bavaria]]'''
File:Hirschenstein.JPG|''[[Vaye del Rhin]]''<br />'''[[Bavaria]]'''
</gallery>
== Governo i administrasion ==
=== Forma de Govierno ===
'''Federal'''
{| {{prettytable|width=60%|text-align=center}}
! '''Bundestag - Dieta Federal'''
! '''Bundesrat - Consejo Federal'''
|-
|style="text-align:center"|[[Dosya:Emisferio.jpg|120px]] || [[Dosya:Emisferio.jpg|120px]]
|-
|style="text-align:center"|614 miembros || 69 miembros
|-
|style="text-align:center"|4 anyos ||
|-
|style="text-align:center"|eleksion 18 de septiembre 2005 || desinyasion de los Lander
|-
|style="text-align:center"|[[Dosya:Berlin reichstag day 02.jpg|120px]] || [[Dosya:Bundesrat.jpg|120px]]
|-
|style="text-align:center"|Presidente|| Presidente
|-
|style="text-align:center"|[[Norbert Lammert]]|| [[Winfried Kretschmann]]
|-
|style="text-align:center"|[[Dosya:NorbertLammert.jpg|70px]] ||
|-
|}
=== Division Administrativa ===
[[Dosya:Karte_Deutsche_Bundesländer_(nummeriert).svg|250px|right]]
{|{{prettytable}}
! N.
! Nombre aleman
! nombre Ladino
! Kapital
! Bandeira
|-
|style="text-align:center"|1 || ''Baden-Württemberg'' || [[Baden-Württemberg]] || [[Stuttgart]] || {{Flagicon|Baden-Württemberg}}
|-
|style="text-align:center"|2 || ''Bayern'' || [[Baviera]] || [[Munich]] || {{Flagicon|Bavaria_(striped)}}
|-
|style="text-align:center"|3 || ''Berlin'' || [[Berlin]] || [[Berlin]] || {{Flagicon|Berlin}}
|-
|style="text-align:center"|4 || ''Brandenburg'' || [[Brandeburgo]] || [[Potsdam]] || {{Flagicon|Brandenburg}}
|-
|style="text-align:center"|5 || ''Bremen'' || [[Bremen (land)|Bremen]] || [[Bremen]] || {{Flagicon|Bremen}}
|-
|style="text-align:center"|6 || ''Hamburg'' || [[Amburgo (land)|Amburgo]] || [[Amburgo]] || {{Flagicon|Hamburg}}
|-
|style="text-align:center"|7 || ''Hessen'' || [[Hesse]] || [[Wiesbaden]] || {{Flagicon|Hesse}}
|-
|style="text-align:center"|8 || ''Mecklenburg-Vorpommern'' || [[Meklenburgo-Pomerania Oksidentala]] || [[Schwerin]] || {{Flagicon|Mecklenburg-Western_Pomerania}}
|-
|style="text-align:center"|9 || ''Niedersachsen'' || [[Basha Sajonia]] || [[Hannover]] || {{Flagicon|Lower_Saxony}}
|-
|style="text-align:center"|10 || ''Nordrhein-Westfalen'' || [[Renania del Nord-Westfalia]] || [[Düsseldorf]] || {{Flagicon|North_Rhine-Westphalia}}
|-
|style="text-align:center"|11 || ''Rheinland-Pfalz'' || [[Renania-Palatinado]] || [[Magunsia]] || {{Flagicon|Rhineland-Palatinate}}
|-
|style="text-align:center"|12 || ''Saarland'' || [[Sarre]] || [[Sarrebruck]] || [[Dosya:Flag of Saarland.svg|23px]]
|-
|style="text-align:center"|13 || ''Sachsen'' || [[Sajonia]] || [[Dresde]] || {{Flagicon|Saxony}}
|-
|style="text-align:center"|14 || ''Sachsen-Anhalt'' || [[Sajonia-Anhalt]] || [[Magdeburgo]] || {{Flagicon|Saxony-Anhalt}}
|-
|style="text-align:center"|15 || ''Schleswig-Holstein'' || [[Schleswig-Holstein]] || [[Kiel]] || {{Flagicon|Schleswig-Holstein}}
|-
|style="text-align:center"|16 || ''Thüringen'' || [[Turinjia]] || [[Erfurt]] || {{Flagicon|Thuringia}}
|}
----
== Ekonomia ==
[[Dosya:Eurotower in Frankfurt.jpg|180px|thumb|left|El [[Banko Sentral Evropeo]] tiene la su sede en [[Frankfurt]] en Almania.]]
Almania es uno de los paizes mas dezvelopados del olam, la su ekonomia depende dela sensia i la teknolojia, lo ke deriva en la industria, la investigasion, el komersio, el disenyo industrial i el arte. La moneda de Almania es el euro, ma antikamente era el marko alman.
El eks-Ministro Federalo de Relasiones Internasiyonalos, Joschka Fischer, Almania es «kampeon mundialo de las eksportasiones», dado el movimiento favorable en el comersio eksterior del paiz, ansina desde 2004, ke dio a los almanes un superávit eksportador.
En Almania se topa el [[Banko Sentral Evropeo]], ke tiene la su sede en la sivdad de [[Frankfurt]].
La industria otomotriz es la prinsipala fuente de lavoro i disenyo, Almania es una de las nasiones ke mas autos favrika, munchas signaturas estan afinkadas en este paiz, tales komo BMW, Mercedes Benz, Wolksvagen, Seat.
La agrikultura es otro sektor produktivo de Almania, la agroindustria es bien dezvelopada en todo el paiz.
== Demografia ==
Almania es el paiz mas povlado de Evropa, konta kon 82,175,700 avitantes.
Almania es el segundo paiz del mundo kon mayor imigrasion prosedente de komunidades ekstranieras, deskues de los Estados Unidos. La mayora komunidad ekstraniera proviene dela [[Turkia]], siendo Almania el principalo destino de los imigrantes turkanos.
Las kinse prinsipalas sivdades almanas por nifus (2010) zon las sigientes:
{| class="infobox" style="text-align:center; width:98%; margin-right:10px; font-size:90%"
|-
! rowspan=21 |
[[Archivo:Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg|border|170px|Berlin]]<br />[[Berlin]] <br />[[Archivo:Hamburg Binnenalster & Rathaus.jpg|border|170px|Amburgo]]<br />[[Amburgo]] (Hamburg)<br />[[Archivo:München Panorama.JPG|border|170px|Monaco]]<br />[[Munich]] (München)
! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| [[List of cities in Germany with more than 100,000 inhabitants| ]]
! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| [[Sivdad]]
! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| [[Estado]]
! style="text-align:right; background:#f5f5f5;"| [[Povlasion]]
! rowspan=21 |
[[Archivo:Köln Panorama.jpg|border|170px|Colonia]]<br />[[Kolonia (Alemania)|Kolonia]] (Köln)<br />
[[Archivo:Frankfurt am Main, St. Katharinenkirche an der Hauptwache.jpg|border|170px|Francoforte]]<br />[[Frankfurt]] (Frankfurt am Main)<br />[[Archivo:Stg-schlossplatz-kunstmuseum.jpg|border|170px|Stoccarda]]<br />[[Stuttgart]]
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 1 ||align=left | '''[[Berlin]]''' ||align=left |[[Berlin]] || align=right|3,543 676
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 2 ||align=left | '''[[Amburgo]]'''||align=left |[[Amburgo]] || align=right|1,724,309
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 3 ||align=left | '''[[Munich]]''' ||align=left | [[Baviera]] || align=right|1,388,308
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 4 ||align=left | '''[[Kolonia (Almania)|Kolonia]]''' ||align=left | [[Renania del Norte-Westfalia]] || align=right|1,013,665
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 5 ||align=left | '''[[Frankfurt]]''' ||align=left | [[Hesse]] || align=right|676,533
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 6 ||align=left | '''[[Stuttgart]]''' ||align=left | [[Baden-Württemberg]] || align=right|591,015
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 7 ||align=left | '''[[Düsseldorf]]''' ||align=left | [[Renania del Norte-Westfalia]] || align=right|589,649
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 8 ||align=left | '''[[Dortmund]]''' ||align=left | [[Renania del Norte-Westfalia]]|| align=right|571,403
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 9 ||align=left | '''[[Essen]]''' ||align=left | [[Renania del Norte-Westfalia]] || align=right|565,900
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 10 ||align=left | '''[[Bremen]]''' ||align=left | [[Bremen (Estado)]] || align=right|544,043
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 11 ||align=left | '''[[Dresde]]''' ||align=left | [[Sajonia]] || align=right|525,105
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 12 || align=left | '''[[Lipsia]]''' ||align=left | [[Sajonia]] || align=right|520,838
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 13 ||align=left | '''[[Hannover]]''' ||align=left | [[Basha Sajonia]] || align=right|509,485
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 14 ||align=left | '''[[Núremberg]]''' ||align=left |[[Baviera]] || align=right|495,121
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"| 15 ||align=left | '''[[Duisburg|Duisburgo]]'''||align=left | [[Renania del Norte-Westfalia]] || align=right|487,470
|}
<noinclude>
{{povlasion
|native_name = Almania <br /> [[Dosya:DR 1872 4 kl Brustschild 1 Groschen.jpg|60px]]
|kresimiento = 0,1 %
|anyos = 2000-2005
|inkremiento = - 1,8 ‰
|fekundidad = 1,3
|natalidad = 8,3 ‰
|Mortalidad = 10,1 ‰
|infantil = 3,9 ‰
|vida = (2005)
|hom = 76
|muj = 82
|matrimonios = 4,7 ‰
|divorsios = 2,4 ‰
|fam = 39.178.000
|komp = 2,1
|urb = 88 %
|imi = 707.352
|eks = '''7.289.149''' <br /> [[Turkiya|Turkanos]] [[Dosya:flag of Turkey.svg|20px]] 1.764.000 <br /> [[Italia]]nos [[Dosya:flag of Italy.svg|20px]] 540.800 <br /> [[Polonia|Polakos]] [[Dosya:flag of Poland.svg|20px]] 326.600 <br /> [[Gresia|Grégos]] [[Dosya:flag of Greece.svg|20px]] 309.800 <br /> [[Servia|Servios]] [[Dosya:flag of Serbia.svg|20px]] 297.000 <br /> [[Kroasia|Kroatos]] [[Dosya:flag of Croatia.svg|20px]] 228.900 <br /> [[Ostria]]kos [[Dosya:flag of Austria.svg|20px]] 174.800 <br />
|etnikos = Almanes 91,2% <br /> Turkanos 2,1%
|idiomas = [[Lingua alemana|alman]]
|rel = [[Dosya:Relijiones en Almania.png|350px]] <br /> [[Iglesia Protestante|Protestantismo]] [[Dosya:Latin Cross.svg|20px]] 42,8% <br /> [[Iglesia Katolika|Katolikos]] [[Dosya:Labarum.svg|20px]] 32,1% <br /> [[Islam|Musulmanos]] [[Dosya:IslamSymbol.svg|20px]] 2,1% <br /> [[Djudaismo|Djudios]] [[Dosya:Israeli blue Star of David.png|20px]] 0,1% <br /> otras 22,9%
}}
|}
=== Linguas ===
El alman es la lingua ofisiala de Almania, ma egzisten otras linguas i varidades dilektales del alman, komo; el basho alman, el alemaniko, el austro-bávaro, el pomeranio i alkunas komundades de avla turka, cheka, polaka, grega, franseza, olandesa, danesa, rusa, italiana i espanyola.
=== Relijion ===
El kristianizmo es la relijion mas konfesada en Almania, la mayora komunidad es la kilisia luterana evanjelika, la segunda komunidad la forma la Kilisia Katolika (prinsipalmente al sud del paiz).
El ateismo es una grande komunidad en Almania.
El djudaizmo tambien es una relijion konfesada entre los almanes, deskues de la segunda gerra mundiala abasho el numero de djudios almenes a raiz del olokasto; Endagora egzisten muevas komunidades de djudios Ashkenazim en alkunas sivdades almanas.
==Edukasion==
Almania es una de las nasiones evropeas kon una grande merka edukativa, emportantes institusiones edukativas zon de Almania, ansina komo la Universidad de Heidelberg, una de las universidades mas antikas del paiz i de Evropa.
==Kultura==
Almania es afamada komo ''El paiz de los grandes pensadores'', el merdar de la istoria i la kultura, a hecho de Almania una de las nasiones mas kultas i kon mas oportunidades para produzir arte, sensia i kultura.
La tradision es huerte en las lokalidades chikas del paiz, munchos puevlos i viyas konservan las sus kostumbres antikas.
=== Kuzina ===
La kuzina de Almania konta kon varios platos huertes, las ensaladas, los karnikos atiborrados komo las salchichas, chorizos y salamis zon hechos de forma artesanala.
=== Muzika ===
La muzika klasika es grande mente rekonosida por los almanes, emportantes muzikos klasikos zon de Almania, Ludwig van Beethoven es uno de los mas afamados.
=== Filmo ===
El gabinet del Doktor Caligary fue un filmo alman mudo de pavor del anyo 1920, ande se uzo efektos espesiales i alkunos efektos de kolor para amostrar al sinema komo un grande arte del sieklo XX.
== Espor ==
[[Dosya:Deutsche Fußballnationalmannschaft 2011-06-03 (01).jpg|thumb|225px|'''Almania''' durante la klasifikasion para la [[Evrokopa 2012]].]]
Almania destaka en todas las disiplinas esportivas, ma la prinsipala aktividad ke se djuega es el futbol.
Almania ha sido sede de los djogos olimpikos varias vezes, Munich es una de las prinsipalas sivdades sedes para selebrar los djogos olimpikos.
==Ver endemas==
* [[Union Evropea]]
==Referensias==
{{listaref|2}}
== Atamientos eksternos ==
{{Commons|Germany}}
{{Union Evropea}}
{{Rej Deu}}
[[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kon grafia ladina]]
[[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kon varias grafias]]
[[Kateggoría:Vikipedya:Artikolos kandidatos para buenos]]
[[Katēggoría:Paizes|Almania]]
[[Katēggoría:Almania|*]]
[[Katēggoría:Union Evropea]]
i19mb0dwch4e8zf0eyf1mutt4t1pdia