De inventione/Liber I

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De inventione/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2512</id>
    <revision>
      <id>262916</id>
      <parentid>87869</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108266" sha1="d3w9iwlx769ld757h0k3awpnnmxnspp" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= De inventione
|OperaeWikiPagina= De inventione
|Annus= 85 a.C.n.
|SubTitulus= Liber I &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)|Opera philosophica]]
}}


{{pn|1}}Saepe et multum hoc mecum cogitavi, bonine an mali plus attulerit hominibus et civitatibus copia dicendi ac summum eloquentiae studium.  Nam cum et nostrae rei publicae detrimenta considero et maximarum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimam video per disertissimos homines invectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litterarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ratione tum facilius eloquentia comparatas.

Ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam.  Quare si quis omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii consumit omnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, perniciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et publicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videtur.

{{pn|2}}Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum.

Nam fuit quoddam tempus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non humani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legitimas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat.  Ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur, perniciosissimis satellitibus.

Quo tempore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetos. 

{{pn|3}}Ac mihi quidem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret.

Age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iustitiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos communis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere potuissent?  Profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissima consuetudine recederet, quae praesertim iam naturae vim optineret propter vetustatem.

Ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum summis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ratione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labefactare assuevit.

Atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni diximus, explicemus. 

{{pn|4}}Veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res administrarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent.  Quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur.  Itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquentiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudicio dignus, qui rem publicam gereret, videretur.  Hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant.  Quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in portum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum.

Quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concelebrata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius ad augendum. 

{{pn|5}}Nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosus et illis resistendum fuit et rei publicae consulendum.  Quod nostrum illum non fugit Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento et rei publicae praesidio esset, eloquentia.

Quare meo quidem animo nihilo minus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim et publice abutuntur; sed eo quidem vehementius, ne mali magno cum detrimento bonorum et communi omnium pernicie plurimum possint, cum praesertim hoc sit unum, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat, hoc tuta, hoc honesta, hoc inlustris, hoc eodem vita iucunda fiat.  Nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honos, dignitas confluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tutissimum praesidium comparatur.

Ac mihi quidem videntur homines, cum multis rebus humiliores et infirmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt.  Quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat.  Hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam artificio quodam comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt.

Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus.  Nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam rationem ac viam artis considerare poterit.

{{pn|6}}Civilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat, eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant.  Nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam putant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus.  Quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientia partem esse dicamus.  Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione.  Inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, consideratur.  Ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, oratoris quid officium et quid finem esse dicamus, intellegimus, cum id, quod facere debet, officium esse dicimus, illud, cuius causa facere debet, finem appellamus.

{{pn|7}}Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur, ut si medicinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus versatur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus.  Has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt.  Nam Gorgias Leontinus, antiquissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem optime posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. 

Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque ornamenta subministravit, tribus in generibus rerum versari rhetoris officium putavit, d e m o n s t r a t i v o, d e l i b e r a t i v o, i u  d i c i a l i.  Demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili habet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem.  Et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac materia tripertita versari existimanda est.

[8 ] Nam Hermagoras quidem nec quid dicat attendere nec quid polliceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in causam et in quaestionem dividat, causam esse dicat rem, quae habeat in se controversiam in dicendo positam cum personarum certarum interpositione; quam nos quoque oratori dicimus esse adtributam (nam tres eas partes, quas ante diximus, subponimus, i u d i c i a l e m,  d e l i b e r a t i v a m,  d e m o n s t r a t i v a m).

Quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: &quot;ecquid sit bonum praeter honestatem?&quot;  &quot;Verine sint sensus?&quot;  &quot;Quae sit mundi forma?&quot;  &quot;Quae sit solis magnitudo?&quot;  Quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribuere magna amentia videtur.

Quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse.  Nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur: nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; verum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime potuisse omnes videmus.

{{pn|9}}Quare materia quidem nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse diximus; partes autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio.

I n v e n t i o  est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant;

d i s p o s i t i o  est rerum inventarum in ordinem distributio;

e l o c u t i o est idoneorum verborum [et sententiarum] ad inventionem accommodatio;

m e m o r i a  est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio;

p r o n u n t i a t i o  est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio.

Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, quibus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et multorum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent.  Eum autem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus.  Ac mihi quidem videtur coniuncte agendum de materia ac partibus.  Quare inventio, quae princeps est omnium partium, potissimum in omni causarum genere, qualis debeat esse, consideretur.

{{pn|10}}Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controversiam, aut facti aut nominis aut generis aut actionis continet quaestionem.  Eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, constitutionem appellamus.  C o n s t i t u t i o  est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: &quot;Fecisti&quot;; &quot;Non feci&quot; aut &quot;Iure feci&quot;.  Cum facti controversia est, quoniam coniecturis causa firmatur, constitutio coniecturalis appellatur.  Cum autem nominis, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio definitiva nominatur.  Cum vero, qualis res sit, quaeritur quia et de vi et de genere negotii controversia est, constitutio generalis vocatur.  At cum causa ex eo pendet quia non aut is agere videtur, quem oportet, aut non cum eo, quicum oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oportet, translativa dicitur constitutio, quia actio translationis et commutationis indigere videtur.  Atque harum aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae.  Quare eam ne causam quidem convenit putari.

{{pn|11}}Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui, nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint erga populum Romanum Fregellani; et quid futurum sit, hoc modo: si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem publicam perventurum.

N o m i n i s  est controversia, cum de facto convenit et quaeritur, id quod factum est quo nomine appelletur.  Quo in genere necesse est ideo nominis esse controversiam, quod de re ipsa non conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet.  Quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare oportere atque adversarii dicunt.

{{pn|12}}G e n e r i s  est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia.

Huic generi Hermagoras partes quattuor subposuit, deliberativam, demonstrativam, iudicialem, negotialem.  Quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimentum reliquis praeceptis intulisse videamur.

Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potest.  Deliberatio autem et demonstratio genera sunt causarum.  Nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demonstrativum et deliberativum.    Nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iurididiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat?  Relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint causarum.  [Deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari.  Male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit.]

{{pn|13}}Quodsi generis causae partes non possunt recte putari, multo minus recte partis causae partes putabuntur.  Pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur.  At demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur.

Deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est: [at si, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est,] deliberatio et demonstratio neque constitutio nec pars constitutionis est.  [Si igitur constitutio et ipsa et pars eius intentionis depulsio est, deliberatio et demonstratio neque constitutio neque pars constitutionis est.]  Placet autem ipsi constitutionem intentionis esse depulsionem; placeat igitur oportet demonstrationem et deliberationem non esse constitutionem nec partem constitutionis.  Atque hoc eodem urguebitur, sive constitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam deprecationem; nam eum eadem omnia incommoda sequentur.

{{pn|14}}Deinde coniecturalis causa non potest simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalis esse et definitiva.  Nec definitiva causa potest simul ex eadem parte eodem in genere et definitiva esse et translativa.  Et omnino nulla constitutio nec pars constitutionis potest simul et suam habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitutionis augetur.  At deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et generalem et definitivam et translativam solet habere constitutionem et unam aliquam et plures nonnumquam.  Ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis.  Idem in demonstratione solet usu venire.  Genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis.

Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et negotialem.  Iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. 

{{pn|15}}Ac iudicialis quidem ipsa [et] in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam.  A b s o l u t a   est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quaestionem;  a d s u m p t i v a, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis adsumit.  Eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, comparatio.

C o n c e s s i o  est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat.  Haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem.

P u r g a t i o  est, cum factum conceditur, culpa removetur.  Haec partes habet tres, inprudentiam, casum, necessitatem.

D e p r e c a t i o  est, cum et consulto peccasse reus se confitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidere.

R e m o t i o  criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur.  Id dupliciter fieri poterit, si aut causa aut factum in alium transferetur.

Causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate factum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur.

R e l a t i o   c r i m i n i s  est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessierit.

C o m p a r a t i o  est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum.

{{pn|16}}In quarta constitutione, quam translativam nominamus, eius constitutionis est controversia, cum aut quem aut quicum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur.  Huius constitutionis Hermagoras inventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverterunt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum.  Post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus (res enim perspicua est) quam invidia atque obrectatione quadam inpediri.

Et constitutiones quidem et earum partes exposuimus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari.

{{pn|17}}Constitutione causae reperta statim placet considerare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua comparatione. simplex est, quae absolutam in se continet unam quaestionem, hoc modo: &quot;Corinthiis bellum indicamus an non?&quot;  Coniuncta ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: &quot;Utrum Carthago diruatur an Carthaginiensibus reddatur an eo colonia deducatur&quot;.  Ex comparatione, in qua per contentionem, utrum potius aut quid potissimum [sit], quaeritur, ad hunc modum: &quot;Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint&quot;.

Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti controversia est ea, quae ex scriptionis genere nascitur.  Eius autem genera quae separata sunt a constitutionibus, quinque sunt.  Nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discrepare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, invenire, tum vis verbi quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri.  Quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguum, quartum ratiocinativum, quintum definitivum nominamus.

{{pn|18}}R a t i o  est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit.

Ac tum, considerato genere causae, [cognita constitutione,] cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, deinceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitutione proficiscantur oportet.

Q u a e s t i o  est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: &quot;Non iure fecisti&quot;; &quot;Iure feci&quot;.  Causarum autem est conflictio, in qua constitutio constat.  Ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: &quot;Iurene fecerit?&quot;

R a t i o   est ea, quae continet causam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili et pervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nise hoc dicat &quot;iure feci; illa enim patrem meum occiderat&quot;, non habet defensionem.  Qua ratione sublata omnis controversia quoque sublata sit.  Ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occiderit.

I u d i c a t i o   est, quae ex infirmatione [et confirmatione] rationis nascitur controversia.  Nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: &quot;Illa enim meum,&quot; inquit, &quot;patrem occiderat&quot;; &quot;At non,&quot; inquiet adversarius, &quot;abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri&quot;.  Ex hac deductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus.  Ea est huiusmodi: rectumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset.

{{pn|19}}F i r m a m e n t u m   est firmissima argumentatio defensoris et appositissima ad iudicationem; ut si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint.

Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est - factum enim non conceditur -, non potest ex deductione rationis nasci iudicatio.  Quare necesse est eandem esse quaestionem et iudicationem: &quot;Factum est?&quot;, &quot;Non est factum?&quot;, &quot;Factumne sit?&quot;  Quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firmamenta reperire.

Tum his omnibus in causa repertis denique singulae partes totius causae considerandae sunt.  Nam non ut quidque dicendum primum est, ita primum animadvertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicuntur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt.  Quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta invenire, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis.

Eae partes sex esse omnino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, confirmatio, reprehensio, conclusio.

Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta dabimus.

{{pn|20}}E x o r d i u m  est oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit.  Quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere.

Genera causarum quinque sunt: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum.

H o n e s t u m  causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet auditoris animus;

a d m i r a b i l e, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt;

h u m i l e, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur;

a n c e p s, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam pariat et offensionem;

o b s c u r u m, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata.

Quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quoque dispari ratione in uno quoque dispari ratione in uno quoque genere necesse est.  Igitur exordium in duas partes dividitur, in principium et insinuationem.

P r i n c i p i u m   est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum.

I n s i n u a t i o   est oratio quadam dissimulatione et circumitione obscure subiens auditoris animum.

{{pn|21}}In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam comparare licebit.  Sin erunt vehementer abalienati, confugere necesse erit ad insinuationem.  Nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non invenitur, sed augetur atque inflammatur odium.  In humili autem genere causae contemptionis tollendae causa necesse est attentum efficere auditorem.  Anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudicatione exordiendum est.  Sin autem partem turpitudinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata videatur.  Cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti principio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur.  In obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit.

Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quaeque rationibus res confici possit.

{{pn|22}}Benivolentia quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa.

Ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acciderint aut quae instent difficultates proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur.

Ab adversariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus.  In odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio [pecuniae] proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis videantur quam causae suae confidere; in contemptionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, ignavia, desidiosum studium et luxuriosum otium proferetur.

Ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae proferentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur.

Ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus.

{{pn|23}}Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres homines aut ad deos inmortales aut ad summam rem publicam pertinere; et si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudicationem aut iudicationes, si plures erunt.

Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia.  Nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet.  Nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire.

Nunc insinuationes quemadmodum tractari conveniat, deinceps dicendum videtur.  Insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est.  Id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo.  Nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur.

{{pn|24}}Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui diligitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mitior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defensionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et negare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare.

{{pn|25}}Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse - id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu - oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi putarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut dubitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione.  Nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, videt animo firmissimo contra dicere paratum, plerumque se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur.

Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium.  Sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facultatem, aliquid triste, novum, horribile statim non incommodum est inicere.  Nam, ut cibi satietas et fastidium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci mitigatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insinuatione dicenda videbantur, haec fere sunt; nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur.

Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem.

{{pn|26}}Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, commutabile, longum, separatum, translatum, contra praecepta.  Vulgare est, quod in plures causas potest accommodari, ut convenire videatur.  Commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire.  Commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici.  Longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur.  Separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi.  Translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum benivolentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet.  Contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque benivolum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est.

{{pn|27}}N a r r a t i o   est rerum gestarum aut ut gestarum expositio.

Narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae continetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur.  Tertium genus est remotum a civilibus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur.

Eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur.

Ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumentum.

F a b u l a   est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: &quot;Angues ingentes alites, iuncti iugo...&quot;.

H i s t o r i a   est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: &quot;Appius indixit Carthaginiensibus bellum&quot;.

A r g u m e n t u m   est ficta res, quae tamen fieri potuit.  Huiusmodi apud Terentium: &quot;Nam is postquam excessit ex ephebis, [Sosia]...&quot;

Illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo:

    &quot;Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio?
    Cur perdis adulescentem nobis?  Cur amat?
    Cur potat?  Cur tu his rebus sumptum suggeris,
    Vestitu nimio indulges?  Nimium ineptus es.
    Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum&quot;.

Hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commutatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum.  Verum haec ex iis, quae postea de elocutione praecipientur, ornamenta sumentur.

{{pn|28}}Nunc de narratione ea, quae causae continet expositionem, dicendum videtur.  Oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur - nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmodum sit factum - et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum intellegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur.

Ac multos imitatio brevitatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam necesse sit.  Nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: &quot;Accessi ad aedes.  Puerum vocavi.  Respondit.  Quaesivi dominum.  Domi negavit esse.&quot;  Hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: &quot;Domi negavit esse&quot;, fit rerum multitudine longus.  Quare hoc quoque in genere vitanda est brevitatis imitatio et non minus rerum non necessariarum quam verborum multitudine supersedendum est.

{{pn|29}}Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur.  Hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid contorte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in genere sunt conservanda.  Nam saepe res parum est intellecta longitudine magis quam obscuritate narrationis.  Ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis.

Probabilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur.  Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit.

{{pn|30}}Illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen interponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur.  Obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argumentando et causam agendo leniri oportebit.  Quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae dipergere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medicamentum sit et odium statim defensio mitiget.  Nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere.  Quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est.  Non loco dicitur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispositione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet.  Non quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate exponitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter.  Quare, ut hoc vitium vitetur, omnia torquenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando.

Ac de narratione quidem satis dictum videtur; deinceps ad partitionem transeamus.

{{pn|31}}Recte habita in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem.  Partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam.  Una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum.  Altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res teneat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum.

Nunc utroque genere partitionis quemadmodum conveniat uti, breviter dicendum videtur.  Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: &quot;Interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis&quot;.  Item contra: &quot;Interfectum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit&quot;.  Nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit.  Deinde, quid controversiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est.

{{pn|32}}Quae partitio rerum distributam continet expositionem, haec habere debet: brevitatem, absolutionem, paucitatem.  Brevitas est, cum nisi necessarium nullum assumitur verbum.  Haec in hoc genere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est.  Absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in causam, genera, de quibus dicendum est, amplectimur in partitione, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur.  Paucitas in partitione servatur, si genera ipsa rerum ponuntur neque permixtim cum partibus implicantur.  Nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal.  Pars est quae subest generi, ut equus.  Sed saepe eadem res alii genus, alii pars est.  Nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus.

Haec ideo diligentius inducitur discriptio, ut aperta [intellecta] generum et partium ratione paucitas generum in partitione servari possit.  Nam qui ita partitur: &quot;Ostendam propter cupiditatem et audaciam et avaritiam adversariorum omnia incommoda ad rem publicam pervenisse&quot;, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse.  Nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est avaritia.

{{pn|33}}Hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus posueris, eius sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione.  Quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tempore [eo] commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem.  Atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: &quot;Ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse&quot;; nam fecisse satis est ostendere; aut, cum in causa partitio nulla sit, [et] cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere.

Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa transtulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus.

Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut exposita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit [hoc modo], ut ne quid posterius praeter conclusionem inferatur.  Partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit:

    &quot;Eo pacto et gnati vitam et consilium meum
    Cognosces et quid facere in hac re te velim&quot;.

Itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: &quot;Nam is postquam excessit ex ephebis...&quot;; deinde suum consilium: &quot;Et nunc id operam do...&quot;.  Deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postremum dicit: &quot;Nunc tuum est officium...&quot;.  Quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis placet et ad singulas partes accedere et omnibus absolutis perorare.

Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur.

{{pn|34}}C o n f i r m a t i o  est, per quam argumentando nostrae causae fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit oratio.  Huius partis certa sunt praecepta, quae in singula causarum genera dividentur.  Verumtamen non incommodum videtur quandam silvam atque materiam universam ante permixtim et confuse exponere omnium argumentationum, post autem tradere, quemadmodum unum quodque causae genus hinc omnibus argumentandi rationibus tractis confirmari oporteat.

Omnes res argumentando confirmantur aut ex eo, quod personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum.

Ac personis has res adtributas putamus: nomen, naturam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, orationes.

N o m e n   est, quod uni cuique personae datur, quo suo quaeque proprio et certo vocabulo appellatur.

N a t u r a m  ipsam definire difficile est; partes autem eius enumerare eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. 

{{pn|35}}Eae autem partim divino, partim mortali in genere versantur.  Mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur.  Atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate.  Natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; cognatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex.  Praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obliviosus, comis [officiosus] an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et corpori considerabuntur [et haec in natura consideranda].  Nam quae industria comparantur, ad habitum pertinent, de quo posterius est dicendum.

In v i c t u  considerare oportet, apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetudine domestica sit.

In f o r t u n a  quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an contra; quales liberos habeat.  Ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum.

{{pn|36}}H a b i t u m  autem [hunc] appellamus animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industria partam.

A f f e c t i o   est animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere reperiuntur.

S t u d i u m  est autem animi assidua et vehementer ad aliquam rem adplicata magna cum voluptate occupatio, ut philosophiae, poeticae, geometricae, litterarum.

C o n s i l i u m   est aliquid faciendi aut non faciendi excogitata ratio.

Facta autem et casus et orationes tribus ex temporibus considerabuntur: quid fecerit [aut] quid ipsi acciderit [aut] quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi accidat, quid dicat; aut quid facturus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione.

Ac personis quidem haec videntur esse adtributa: {{pn|37}}negotiis autem quae sunt adtributa, partim sunt continentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium consequuntur.

Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper affixa esse videntur ad rem neque ab ea possunt separari.  Ex his prima est brevis conplexio totius negotii, quae summam continet facti, hoc modo: parentis occisio, patriae proditio; deinde causa eius summae, per quam et quam ob rem et cuius rei causa factum sit, quaeritur; deinde ante gestam rem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sit.

{{pn|38}}In gestione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas.

Locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum.  Ea autem opportunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longinquitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit.

{{pn|39}}T e m p u s  autem est - id quo nunc utimur, nam ipsum quidem generaliter definire diffile est - pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione.  In hoc et quae praeterierint, considerantur: et eorum ipsorum, quae aut propter vetustatem obsoleverint aut incredibilia videantur, ut iam in fabularum numerum reponantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra remota tamen faciant fidem vere tradita esse, quia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiant; et quae consequantur, in quibus potest considerari, quid ocius et quid serius futurum sit.  Et item communiter in tempore perspiciendo longinquitas eius est consideranda.  Nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et videre, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore.  [Consideratur autem tempus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum.]

{{pn|40}}O c c a s i o   autem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem.  Quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quodam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta.  (quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat.)  Haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, singulare.

P u b l i c u m   est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum.

C o m m u n e,  quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus.

S i n g u l a r e  autem est, quod aliqua de causa privatim alicui solet accidere, ut nuptiae, sacrificium, funus, convivium, somnus.

{{pn|41}}M o d u s  autem est, in quo, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur.  Eius partes sunt prudentia et inprudentia.  Prudentiae [autem] ratio quaeritur ex iis, quae clam, palam, vi, persuasione fecerit.  Inprudentia autem in purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas, et in affectionem animi, hoc est molestiam, iracundiam, amorem et cetera, quae in simili genere versantur.

  F a c u l t a t e s  sunt, aut quibus facilius fit aut sine quibus aliquid confici non potest.

Adiunctum negotio autem id intellegitur, quod maius et quod minus et quod aeque magnum et quod simile erit ei negotio, quo de agitur, et quod contrarium et quod disparatum, et genus et pars et eventus.  Maius et minus et aeque magnum ex vi et ex numero et ex figura negotii, sicut ex statura corporis, consideratur.

{{pn|42}}S i m i l e   autem ex specie conparabili aut ex conferunda atque assimulanda natura iudicatur.

C o n t r a r i u m  est, quod positum in genere diverso ab eodem, cui contrarium dicitur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors.

D i s p a r a t u m  autem est id, quod ab aliqua re praepositione negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere.

G e n u s   est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas.

P a r s  est, quae subest generi, ut amor, avaritia.

E v e n t u s  est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit.  Quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arrogantia.

{{pn|43}}Quarta autem pars est ex iis &lt;rebus&gt;, quas negotiis dicebamus esse adtributas, consecutio.  In hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: primum, quod factum est, quo id nomine appellari conveniat; deinde eius facti qui sint principes et inventores, qui denique auctoritatis eius et inventionis comprobatores atque aemuli; deinde ecquae de ea re aut eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia, artificium; deinde natura eius, evenire vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritate comprobare an offendere in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex intervallo solent consequi.  Deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in partibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de quibus in deliberativo genere causae distinctius erit dicendum.

Ac negotiis quidem fere res haec, quas commemoravimus, sunt adtributae.

{{pn|44}}Omnis autem argumentatio, quae ex iis locis, quos commemoravimus, sumetur, aut probabilis aut necessaria debebit esse.  Etenim, ut breviter describamus, argumentatio videtur esse inventum aliquo ex genere rem aliquam aut probabiliter ostendens aut necessarie demonstrans. Necessarie demonstrantur ea, quae aliter ac dicuntur nec fieri nec probari possunt, hoc modo: &quot;si peperit, cum viro concubuit.&quot;  Hoc genus argumentandi, quod in necessaria demonstratione versatur, maxime tractatur in dicendo aut per complexionem aut per enumerationem aut per simplicem conclusionem.

{{pn|45}}C o n p l e x i o  est, in qua, utrum concesseris, reprehenditur, ad hunc modum: &quot;Si inprobus est, cur uteris?  Si probus, cur accusas?&quot;

E n u m e r a t i o  est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: &quot;Necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut spei aut alicuius amici gratia aut, si horum nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes [ex morte illius] alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igitur, ut ab hoc non sit occisus.&quot;

Simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: &quot;Si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere.&quot;  Atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ne confirmatio modum in se argumentationis habeat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistat.

{{pn|46}}P r o b a b i l e  autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id falsum est sive verum.  In eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: &quot;Si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum.&quot;  In eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse.  Similitudo autem in contrariis et &lt;ex&gt; paribus et in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, maxime spectatur.  In contrariis, hoc modo: &quot;Nam si iis, qui inprudentes laeserunt, ignosci convenit, iis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet.&quot;

{{pn|47}}Ex pari, sic: &quot;Nam ut locus sine portu navibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis amicis non potest esse.&quot;  In iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: &quot;Nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Hermocreonti quidem turpe est conducere.&quot;  Haec tum vera sunt, hoc pacto: &quot;Quoniam cicatrix est, fuit vulnus&quot;; tum veri similia, hoc modo: &quot;Si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat.&quot;

Omne autem - ut certas quasdam in partes tribuamus - probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile.

{{pn|48}}S i g n u m  est, quod sub sensum aliquem cadit et quiddam significat, quod ex ipso profectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso negotio aut post sit consecutum et tamen indiget testimonii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia.

C r e d i b i l e  est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: &quot;Nemo est, qui non liberos suos incolumes et beatos esse cupiat.&quot;

I u d i c a t u m est res assensione aut auctoritate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata.  Id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato.

R e l i g i o s u m  est, quod iurati legibus iudicarunt.

C o m m u n e  est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur.

A d p r o b a t u m  est, quod homines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoritate: velut Gracchi patris factum populus Romanus, qui eum [ob id factum] eo quod insciente collega in censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit.

{{pn|49}}C o m p a r a b i l e  autem est, quod in rebus diversis similem aliquam rationem continet.  Eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum.  Imago est oratio demonstrans corporum aut naturarum similitudinem.  Conlatio est oratio rem cum re ex similitudine conferens. 

E x e m p l u m  est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut infirmat.  Horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur.

Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura ferebat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis controversia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conveniant, singillatim in secundo libro de uno quoque genere dicemus.  In praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus; post discripte et electe in genus quodque causae, quid cuique conveniat, ex hac copia digeremus.

{{pn|50}}Atque inveniri quidem omnis ex his locis argumentatio poterit: inventam exornari et certas in partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum.  Quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicendum visum est, ut ad inventionem argumentandi &lt;ratio&gt; adiungeretur.  Et magna cum cura et diligentia locus hic omnis considerandus est, quod rei non solum magna utilitas est, sed praecipiendi quoque summa difficultas.

{{pn|51}}Omnis igitur argumentatio aut per inductionem tractanda est per ratiocinationem.

I n d u c t i o  est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assensionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter similitudinem earum rerum, quibus assensit, probetur. Velut apud Socraticum Aeschinen demonstrat Socrates cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspasiam locutam: &quot;Dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat aurum, quam tu habes, utrum illudne an tuum malis?&quot;  &quot;Illud&quot;, inquit.  &quot;Quid, si vestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu habes, tuumne an illius malis?&quot;  Respondit: &quot;Illius vero.&quot;  &quot;Age sis,&quot; inquit, &quot;quid?  Si virum illa meliorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum virum malis an illius?&quot;  Hic mulier erubuit.

{{pn|52}}Aspasia autem sermonem cum ipso Xenophonte instituit.  &quot;Quaeso,&quot; inquit, &quot;Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est, tuumne equum malis an illius?&quot;  &quot;Illius,&quot; inquit.  &quot;Quid, si fundum meliorem habeat quam tu habes, utrum tandem fundum habere malis?&quot;  &quot;Illum,&quot; inquit, &quot;meliorem scilicet.&quot;  &quot;Quid, si uxorem meliorem habeat, quam tu habes, utrum &lt;tuamne an&gt; illius malis?&quot;  Atque hic Xenophon quoque ipse tacuit. Post Aspasia: &quot;Quoniam uterque vestrum,&quot; inquit, &quot;id mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam, quid uterque cogitet.  Nam et tu, mulier, optumum virum vis habere et tu, Xenophon, uxorem habere lectissimam maxime vis.  Quare, nisi hoc perfeceritis, ut neque vir melior neque femina lectior in terris sit, profecto semper id, quod optumum putabitis esse, multo maxime requiretis [, ut et tu maritus sis quam optumae et haec quam optimo viro nupta sit]&quot;.Hic cum rebus non dubiis assensum est, factum est propter similitudinem, ut etiam illud, quod dubium videretur, si qui separatim quaereret, id pro certo propter rationem rogandi concederetur. 

{{pn|53}}Hoc modo sermonis plurimum Socrates usus est, propterea quod nihil ipse afferre ad persuadendum volebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat, aliquid conficere malebat, quod ille ex eo, quod iam concessisset, necessario adprobare deberet. Hoc in genere praecipiendum nobis videtur primum, ut illud quod inducimus per similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedere.  Nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit.  Deinde illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perventurae. 

{{pn|54}}Nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displiceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non respondendo aut male respondendo longius rogationem procedere non sinit; quare ratione rogationis inprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. Extremum autem aut taceatur oportet aut concedatur aut negetur.  Si negabitur, aut ostendenda similitudo est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia utendum inductione.  Si concedetur, concludenda est argumentatio.  Si tacebitur, elicienda responsio est aut, quoniam taciturnitas imitatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, concludere oportebit argumentationem. Ita fit hoc genus argumentandi tripertitum: prima pars ex similitudine constat una pluribusve; altera ex eo, quod concedi volumus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex eo conficiatur ostendit.

{{pn|55}}Sed quia non satis alicui videbitur dilucide demonstratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoque utendum exemplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in dicendo sit utendum, sed ut eorum voluntati satis fiat, qui id, quod aliquo in loco viderunt, alio in loco, nisi monstratum est, nequeunt cognoscere. Ergo in hac causa, quae apud Graecos est pervagata, cum Epaminondas, Thebanorum imperator, quod ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tradidit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus vicit, poterit accusator argumentatione uti per inductionem, cum scriptum legis contra sententiam defendat, ad hunc modum:

{{pn|56}}&quot;Si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc exceptionem: EXTRA QUAM SI QUIS REI PUBLICAE CAUSA EXERCITUM NON TRADIDERIT, patiemini?  Non opinior.  Quid, si vosmet ipsi, quod a vestra religione et a sapientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri?  Profecto non patietur.  Quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi quasi adscriptum sit, rectum vobis videatur?  Novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices.  Quodsi litteris corrigi neque ab illo neque a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest.&quot; Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. 

{{pn|57}}Nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. Ratiocinatio est oratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet.  Hoc de genere qui diligentius considerandum putaverunt, cum idem in usu dicendi sequerentur, paululum in praecipiendi ratione dissenserunt.  Nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt.  Eorum controversiam non incommodum videtur cum utrorumque ratione exponere.  Nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere putentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegendus videtur.

[58 Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentationis, ad hunc modum: &quot;Melius accurantur, quae consilio geruntur, quam quae sine consilio administrantur&quot;.  Hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis adprobari putant oportere, hoc modo: &quot;Domus ea, quae ratione regitur, omnibus est instructior rebus et apparatior, quam ea, quae temere et nullo consilio administratur.  Exercitus is, cui praepositus est sapiens et callidus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quam is, qui stultitia et temeritate alicuius administratur.  Eadem navigii ratio est.  Nam navis optime cursum conficit ea, quae scientissimo gubernatore utitur.&quot;

{{pn|59}}Cum propositio sit hoc pacto adprobata et duae partes transierint ratiocinationis, tertia in parte aiunt, quod ostendere velis, id ex vi propositionis oportere assumere, hoc pacto: &quot;Nihil autem omnium rerum melius quam omnis mundus, administratur.&quot; Huius assumptionis quarto in loco aliam porro inducunt adprobationem, hoc modo: &quot;Nam et signorum ortus et obitus definitum quendam ordinem servant et annuae commutationes non modo quaedam ex necessitudine semper eodem modo fiunt, verum ad utilitates quoque rerum omnium sunt accommodatae, et diurnae nocturnaeque vicissitudines nulla in re umquam mutatae quicquam nocuerunt.&quot;  Quae signo sunt omnia non mediocri quodam consilio naturam mundi administrari. Quinto inducunt loco conplexionem eam, quae aut id infert solum, quod ex omnibus partibus cogitur, hoc modo: &quot;Consilio igitur mundus administratur&quot;; aut unum in locum cum conduxerit breviter propositionem et adsumptionem, adiungit, quid ex his conficiatur, ad hunc modum: &quot;Quodsi melius geruntur ea, quae consilio, quam quae sine consilio administrantur, nihil autem omnium rerum melius administratur, quam omnis mundus, consilio igitur mundus administratur.&quot;  Quinquepertitam igitur hoc pacto putant esse argumentationem.

{{pn|60}}Qui autem tripertitam putant esse, ii non aliter tractari putant oportere argumentationem, sed partitionem horum reprehendunt.  Negant enim neque a propositione neque ab adsumptione adprobationes earum separari oportere, neque propositionem absolutam neque adsumptionem sibi perfectam videri, quae approbatione confirmata non sit.  Quare quas illi duas partes numerent, propositionem et adprobationem, sibi unam partem videri, propositionem; quae si adprobata non sit, propositio non sit argumentationis.  Item, quae ab illis adsumptio et adsumptionis adprobatio dicatur, eandem sibi adsumptionem solam videri.  Ita fit, ut eadem ratione argumentatio tractata aliis tripertita, aliis quinquepertita videatur.  Quare evenit, ut res non tam ad usum dicendi pertineat quam ad rationem praeceptionis.

{{pn|61}}Nobis autem commodior illa partitio videatur esse, quae in quinque partes tributa est, quam omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxime secuti sunt.  Nam quemadmodum illud superius genus argumentandi, quod per inductionem sumitur, maxime Socrates et Socratici tractarunt, sic hoc, quod per ratiocinationem expolitur, summe est ab Aristotele [atque a Peripateticis] et Theophrasto frequentatum, deinde a rhetoribus iis, qui elegantissimi atque artificiosissimi putati sunt.  Quare autem nobis illa magis partitio probetur, dicendum videtur, ne temere secuti putemur; et breviter dicendum, ne in huiusmodi rebus diutius, quam ratio praecipiendi postulat, commoremur.

{{pn|62}}Si quadam in argumentatione satis est uti propositione et non oportet adiungere adprobationem propositionis, quadam autem in argumentatione infirma est propositio, nisi adiuncta sit adprobatio, separatum est quiddam a propositione adprobatio.  Quod enim et adiungi et separari ab aliquo potest, id non potest idem esse, quod est id, ad quod adiungitur et a quo separatur; est autem quaedam argumentatio, in qua propositio non indiget approbationis, et quaedam, in qua nihil valet sine approbatione ut ostendemus.  Separata igitur est a propositione approbatio. Ostendetur autem id, quod polliciti sumus, hoc modo: quae propositio in se quiddam continet perspicuum et quod stare inter omnes necesse est, hanc velle approbare et firmare nihil attinet. 

{{pn|63}}Ea est huiusmodi: &quot;Si, quo die ista caedes Romae facta est, ego Athenis eo die fui, in caede interesse non potui.&quot;  Hoc quia perspicue verum est, nihil attinet approbari.  Quare assumi statim oportet, hoc modo: &quot;Fui autem Athenis eo die.&quot;  Hoc si non constat, indiget approbationis; qua inducta complexio consequitur.  Est igitur quaedam propositio, quae non indiget approbatione.  Nam esse quidem quandam, quae indigeat, quid attinet ostendere, quod cuivis facile perspicuum est , quodsi ita est, ex hoc et ex eo, quod proposueramus, hoc conficitur, separatum esse quiddam a propositione approbationem.  Sin autem ita est, falsum est non esse plus quam tripertitam argumentationem.

{{pn|64}}Simili modo liquet alteram quoque approbationem separatam esse ab assumptione.  Si quadam in argumentatione satis est uti assumptione et non oportet adiungere approbationem assumptioni, quadam autem in argumentatione infirma est assumptio, nisi adiuncta sit approbatio, separatum quiddam est extra assumptionem approbatio.  Est autem argumentatio quaedam, in qua assumptio non indiget approbationis, quaedam autem, in qua nihil valet sine approbatione, ut ostendemus.  Separata igitur est ab adsumptione approbatio.  Ostendemus autem, quod polliciti sumus, hoc modo:

{{pn|65}}quae perspicuam omnibus veritatem continet assumptio, nihil indiget approbationis.  Ea est huiusmodi: &quot;Si oportet velle sapere, dare operam philosophiae convenit.&quot;  Hic propositio indiget approbationis; non enim perspicua est neque constat inter omnes, propterea quod multi nihil prodesse philosophiam, plerique etiam obesse arbitrantur; assumptio perspicua est enim haec: &quot;Oportet autem velle sapere.&quot;  Hoc quia ipsum ex se perspicitur et verum esse intellegitur, nihil attinet approbari.  Quare statim concludenda est argumentatio.  Est ergo assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam quandam indigere perspicuum est.  Separata est igitur ab adsumptione approbatio.  Falsum ergo est non esse plus quam tripertitam argumentationem.

{{pn|66}}Atque ex his illud iam perspicuum est, esse quandam argumentationem, in qua neque propositio neque assumptio indigeat approbationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: &quot;Si summopere sapientia petenda est, summo opere stultitia vitanda est; summo autem opere sapientia petenda est; summo igitur opere stultitia vitanda est.&quot;  Hic et propositio et assumptio perspicua est; quare neutra quoque indiget approbatione. Ex hisce omnibus illud perspicuum est approbationem tum adiungi, tum non adiungi.  Ex quo cognoscitur neque in propositione neque in assumptione contineri approbationem, sed utramque suo loco positam vim suam tamquam certam et propriam obtinere.  Quodsi ita est, commode partiti sunt illi, qui in quinque partes tribuerunt argumentationem.

{{pn|67}}Quinque igitur partes sunt eius argumentationis, quae per ratiocinationem tractatur: p r o p o s i t i o,  per quam locus is breviter exponitur, ex quo vis omnis oportet emanet ratiocinationis; a p p r o b a t i o,  per quam id, quod breviter expositum est, rationibus adfirmatum probabilius et apertius fit; a s s u m p t i o,  per quam id, quod ex propositione ad ostendendum pertinet, assumitur; a s s u m p t i o n i s  a p p r o b a t i o, per quam id, quod assumptum est, rationibus firmatur; c o m p l e x i o,  per quam id, quod conficitur ex omni argumentatione, breviter exponitur.  Quae plurimas habet argumentatio partes, ea constat ex his quinque partibus; secunda est quadripertita; tertia tripertita; dein bipartita; quod in controversia est.  De una quoque parte potest alicui videri posse consistere.

{{pn|68}}Eorum igitur, quae constant, exempla ponemus, horum, quae dubia sunt, rationes afferemus. Quinquepertita argumentatio est huiusmodi: &quot;Omnes leges, iudices, ad commodum rei publicae referre oportet et eas ex utilitate communi, non ex scriptione, quae in litteris est, interpretari.  Ea enim virtute et sapientia maiores nostri fuerunt, ut in legibus scribendis nihil sibi aliud nisi salutem atque utilitatem rei publicae proponerent.  Neque enim ipsi, quod obesset, scribere volebant, et, si scripsissent, cum esset intellectum, repudiatum iri legem intellegebant.  Nemo enim leges legum causa salvas esse vult, sed rei publicae, quod ex legibus omnes rem publicam optime putant administari.  Quam ob rem igitur leges servari oportet, ad eam causam scripta omnia interpretari convenit: hoc est, quoniam rei publicae servimus, ex rei publicae commodo atque utilitate interpretemur.  Nam ut ex medicina nihil oportet putare proficisci, nisi quod ad corporis utilitatem spectet, quoniam eius causa est instituta, sic a legibus nihil convenit arbitrari, nisi quod rei publicae conducat, profisci, quoniam eius causa sunt comparatae. 

{{pn|69}}Ergo in hoc quoque iudicio desinite litteras legis perscrutari et legem, ut aequum est, ex utilitate rei publicae considerate.  Quid magis utile fuit Thebanis quam Lacedaemonios opprimi , cui magis Epaminondam, Thebanorum imperatorem, quam victoriae Thebanorum consulere decuit, quid hunc tanta Thebanorum gloria, tam claro atque exornato tropaeo carius aut antiquius habere convenit , scripto videlicet legis omisso scriptoris sententiam considerare debebat.  At hoc quidem satis consideratum est, nullam esse legem nisi rei publicae causa scriptam.  Summam igitur amentiam esse existimabat, quod scriptum esset rei publicae salutis causa, id non ex rei publicae salute interpretari.  Quodsi leges omnes ad utilitatem rei publicae referri convenit, hic autem saluti rei publicae profuit, profecto non potest eodem facto et communibus fortunis consuluisse et legibus non optemperasse.&quot;

{{pn|70}}Quattuor autem partibus constat  a r g u m e n t a t i o, cum aut proponimus aut assumimus sine approbatione.  Id facere oportet, cum aut propositio ex se intellegitur aut assumptio perspicua est et nullius approbationis indiget.  Propositionis approbatione praeterita quattuor ex partibus argumentatio tractatur, ad hunc modum: &quot;Iudices, qui ex lege iurati iudicatis, legibus optemperare debetis.  Optemperare autem legibus non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequimini.  Quod enim certius legis scriptor testimonium voluntatis suae relinquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit?  Quodsi litterae non exstarent, magnopere eas requireremus, ut ex iis scriptoris voluntas cognosceretur; nec tamen Epaminondae permitteremus, ne si extra iudicium quidem esset, ut is nobis sententiam legis interpretaretur, nedum nunc istum patiamur, cum praesto lex sit, non ex eo, quod apertissime scriptum est, sed ex eo, quod suae causae convenit, scriptoris voluntatem interpretari.  Quodsi vos, iudices, legibus optemperare debetis et id facere non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequamini, quin istum contra legem fecisse iudicatis?&quot;

{{pn|71}}Assumptionis autem approbatione praeterita quadripertita sic fiet argumentatio: &quot;qui saepenumero nos per fidem fefellerunt, eorum orationi fidem habere non debemus.  Si quid enim perfidia illorum detrimenti acceperimus, nemo erit praeter nosmet ipsos, quem iure accusare possimus.  Ac primo quidem decipi incommodum est; iterum, stultum; tertio, turpe.  Carthaginienses autem persaepe iam nos fefellerunt.  Summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis.&quot;

{{pn|72}}Utraque approbatione praeterita tripertita fit, hoc pacto: &quot;Aut metuamus Carthaginienses oportet, si incolumes eos reliquerimus, aut eorum urbem diruamus.  At metuere quidem non oportet.  Restat igitur ut urbem diruamus.&quot; Sunt autem, qui putant nonnumquam posse complexione supersederi, cum id perspicuum sit, quod conficiatur ex ratiocinatione; quod si fiat, bipertitam quoque fieri argumentationem, hoc modo: &quot;Si peperit, virgo non est; peperit autem.&quot;  Hic satis esse proponere et adsumere: quod conficiatur quoniam perspicuum sit, complexionis rem non indigere.  Nobis autem videtur et omnis ratiocinatio concludenda esse et illud vitium, quod illis displicet, magnopere vitandum, ne, quod perspicuum sit, id in complexionem inferamus. 

{{pn|73}}Hoc autem fieri poterit, si complexionum genera intellegentur.  Nam aut ita complectemur, ut in unum conducamus propositionem et assumptionem, hoc modo: &quot;Quodsi leges omnes ad utilitatem rei publicae referri convenit, hic autem saluti rei publicae profuit, profecto non potest eodem facto et saluti communi consuluisse et legibus non optemperasse&quot;; aut ita, ut ex contrario sententia conficiatur, hoc modo: &quot;Summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis&quot;; aut ita, ut id solum, quod conficitur, inferatur, ad hunc modum: &quot;Urbem igitur diruamus&quot;: aut, ut id, quod eam rem, quae conficitur, sequatur necesse est.  Id est huiusmodi: &quot;Si peperit, cum viro concubuit: peperit autem.&quot;  Conficitur hoc: &quot;Concubuit igitur cum viro.&quot;  Hoc si nolis inferre et inferas id, quod sequitur: &quot;Fecit igitur incestum&quot;, et concluseris argumentationem et perspicuam fugeris complexionem. 

{{pn|74}}Quare in longis argumentationibus ex conductionibus aut ex contrario complecti oportet, in brevibus id solum, quod conficitur, exponere, in iis, in quibus exitus perspicuus est, consecutione uti. Si qui autem ex una quoque parte putabunt constare argumentationem, poterunt dicere saepe satis esse hoc modo argumentationem facere: &quot;Quoniam peperit, cum viro concubuit&quot;; nam hoc nullius neque approbationis neque complexionis indigere.  Sed nobis ambiguitate nominis videntur errare.  Nam argumentatio nomine uno res duas significat, ideo quod et inventum aliquam in rem probabile aut necessarium argumentatio vocatur et eius inventi artificiosa expolitio.

{{pn|75}}Cum igitur proferent aliquid huiusmodi: &quot;Quoniam peperit, cum viro concubuit&quot;, inventum proferent, non expolitionem; nos autem de expolitionis partibus loquimur. Nihil igitur ad hanc rem ratio illa pertinebit; atque hac distinctione alia quoque, quae videbuntur officere huic partitioni, propulsabimus, si quis aut assumptionem aliquando tolli posse putet aut propositionem.  Quae si quid habet probabile aut necessarium, quoquo modo commoveat auditorem necesse est.  Quod si solum spectaretur ac nihil, quo pacto tractaretur id, quod esset excogitatum, referret, nequaquam tantum inter summos oratores et mediocres interesse existimaretur.

{{pn|76}}Variare autem orationem magnopere oportebit; nam omnibus in rebus similitudo mater est satietatis.  Id fieri poterit, si non similiter semper ingrediamur in argumentationem.  Nam primum omnium generibus ipsis distinguere convenit, hoc est, tum inductione uti, tum ratiocinatione, deinde in ipsa argumentatione non semper a propositione incipere nec semper quinque partibus abuti neque eadem partes ratione expolire, sed tum ab assumptione incipere, tum adprobatione alterutra, tum utraque, tum hoc, tum illo genere conplexionis uti.  Id ut perspiciatur, scribamus in quolibet exemplo de iis, quae proposita sunt, [hoc idem exerceamus, ut] quam facile factu sit, periclitari licet.

{{pn|77}}Ac de partibus quidem argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumentationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum.  Verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt.  Quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur.  Nunc, ut statuimus, proficisci ordine ad reliqua pergemus.

{{pn|78}}R e p r e h e n s i o  est, per quam argumentando adversariorum confirmatio diluitur [aut infirmatur] aut elevatur.  Haec fonte inventionis eodem utetur, quo utitur confirmatio, propterea quod, quibus ex locis aliqua res confirmari potest, isdem potest ex locis infirmari.  Nihil enim considerandum est in his omnibus [inventionibus] nisi id, quod personis aut negotiis adtributum est.  Quare inventionem et argumentationum expolitionem ex illis, quae ante praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit.  Verumtamen, ut quaedam praeceptio detur huius quoque partis, exponemus modos reprehensionis; quos qui observabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare poterunt.

{{pn|79}}Omnis argumentatio reprehenditur, si aut ex iis, quae sumpta sunt, non conceditur aliquid unum plurave aut his concessis conplexio [ex his] confici negatur, aut si genus ipsum argumentationis vitiosum ostenditur, aut si contra firmam argumentationem alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum aut id, quod credibile dicunt, negatur esse eiusmodi, aut, quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium inprobatur, aut, quod signum esse adversarii dixerunt, id eiusmodi negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enumeratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi aliquid continere demonstratur.  Nam omne, quod sumitur ad argumentandum sive pro probabili sive pro necessario, necesse est sumatur ex his locis, ut ante ostendimus.

{{pn|80}}Quod pro credibili sumptum erit, id infirmabitur, si aut perspicue falsum erit, hoc modo: &quot;Nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit&quot;; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebit, hoc modo: &quot;Quis est, qui non officii cupidior quam pecuniae sit?&quot;  Aut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem constet esse avarum, dicat alicuius mediocris officii causa se maximam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: &quot;Qui pauperes sunt, iis antiquior officio pecunia est&quot;; &quot;Qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit?&quot;  Aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio pro Fulvio: &quot;Nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere.&quot;

{{pn|81}}Quod autem pro signo sumetur, id ex isdem locis quibus confirmatur, infirmabitur.  Nam in signo primum verum esse ostendi oportet; deinde esse eius rei signum proprium, qua de agitur ut cruorem caedis; deinde factum esse, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit; postremo scisse eum, de quo quaeritur, eius rei legem et consuetudinem.  Nam eae res sunt signo adtributae; quas diligentius aperiemus, cum separatim de ipsa coniecturali constitutione dicemus.

Ergo horum unum quodque in reprehensione aut non esse signo aut parum magno esse aut a se potius quam ab adversariis stare aut omnino falso dici aut in aliam quoque suspicionem duci posse demonstrabitur.

{{pn|82}}Cum autem pro comparabili aliquid inducetur, quoniam id per similitudinem maxime tractatur, in reprehendendo conveniet simile id negare esse, quod conferetur, ei, quicum conferetur.  Id fieri poterit, si demonstrabitur diversum esse genere, natura, vi magnitudine, tempore, loco, persona, opinione; ac si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in loco hoc, cuius causa afferetur, haberi conveniat, ostendetur.  Deinde, quid res cum re differat, demonstrabimus: ex quo docebimus aliud de eo, quod comparabitur, et de eo, quicum comparabitur, existimare oportere.

Huius facultatis maxime indigemus, cum ea ipsa argumentatio, quae per inductionem tractatur, erit reprehendenda. Sin iudicatum aliquod inferetur, quoniam id ex his locis maxime firmatur: laude eorum, qui iudicarunt; similitudine eius rei, qua de agitur, ad eam rem, qua de iudicatum est; et commemorando non modo non esse reprehensum iudicium, sed ab omnibus adprobatum; et demonstrando difficilius et maius fuisse ad iudicandum, quod afferatur, quam id, quod instet: ex contrariis locis, si res aut vera aut veri similis permittet, infirmari oportebit.  Atque erit observandum diligenter, ne nihil ad id, quo de agatur, pertineat id, quod iudicatum sit; et videndum est, ne ea res proferatur, in qua sit offensum, ut de ipso, qui iudicarit, iudicium fieri videatur. 

{{pn|83}}Oportet autem animadvertere, ne, cum aliter sint multa iudicata, solitarium aliquid aut rarum iudicatum afferatur.  Nam sic his rebus auctoritas iudicati maxime potest infirmari. Atque ea quidem, quae quasi probabilia sumentur, ad hunc modum temptari oportebit. Quae vero sicuti necessaria dicentur, ea si forte imitabuntur modo necessariam argumentationem neque erunt eiusmodi, sic reprehendentur.  Primum conprehensio, quae, utrum concesseris, debet tollere: si vera est, numquam reprehendetur; sin falsa, duobus modis, aut conversione aut alterius partis infirmatione [conversione], hoc modo:

    &quot;Nam si veretur, quid eum accuses, qui est probus?
    Sin inverecundum animi ingenium possidet,
    Quid autem eum accuses, qui id parvi auditum aestimet?&quot;

Hic, sive vereri dixeris sive non vereri, concedendum hoc putat, ut neges esse accusandum.  Quod conversione sic reprehendetur: &quot;Immo vero accusandus est.  Nam si veretur, accuses; non enim parvi auditum aestimabit.  Sin inverecundum animi ingenium possidet, tamen accuses; non enim probus est.&quot; 

{{pn|84}}Alterius autem partis infirmatione hoc modo reprehendetur: &quot;Verum si veretur, accusatione tua correctus ab errato recedet.&quot; Enumeratio vitiosa intellegitur, si aut praeteritum quiddam dicimus, quod velimus concedere, aut infirmum aliquid adnumeratum, quod aut contra dici possit aut causa non sit, quare non honeste possimus concedere.  Praeteritur quiddam in eiusmodi enumerationibus: &quot;Quoniam habes istum equum, aut emeris oportet aut hereditate possideas aut munere acceperis aut domi tibi natus sit aut, si eorum nihil est, subripueris necesse est: si neque emisti neque hereditate venit neque donatus est neque domi natus est: necesse est ergo subripueris.&quot; 

{{pn|85}}Hoc commode reprehenditur, si dici possit ex hostibus equus esse captus, cuius praedae sectio non venierit; quo inlato infirmatur enumeratio, quoniam id sit inductum, quod praeteritum sit in enumeratione.  Altero autem modo reprehendetur, si aut contra aliquid dicetur, hoc est, si exempli causa, ut in eodem versemur, poterit ostendi hereditate venisse, aut si illud extremum non erit turpe concedere, ut si qui, cum dixerint adversarii: &quot;Aut insidias facere voluisti aut amico se morem gessisti aut cupiditate elatus es&quot;, amico se morem gessisse fateatur.

{{pn|86}}Simplex autem conclusio reprehenditur, si hoc, quod sequitur, non videatur necessario cum eo, quod antecessit, cohaerere.  Nam hoc quidem: &quot;Si spiritum ducit, vivit&quot;, &quot;Si dies est, lucet&quot; eiusmodi est, ut cum priore necessario posterius cohaerere videatur.  Hoc autem: &quot;Si mater est, diligit&quot;, &quot;Si aliquando peccavit, numquam corrigetur&quot; sic conveniet reprehendi, ut demonstretur non necessario cum priore posterius cohaerere.  Hoc genus et cetera necessaria et omnino omnis argumentatio et eius reprehensio maiorem quandam vim continet et latius patet, quam hic exponitur; sed eius artificii cognitio eiusmodi est, ut non ad huius artis partem aliquam adiungi possit, sed ipsa separatim longi temporis et magnae atque arduae cognitionis indigeat.  Quare illa nobis alio tempore atque ad aliud institutum, si facultas erit, explicabuntur; nunc his praeceptionibus rhetorum ad usum oratorium contentos nos esse oportebit. Cum igitur ex iis, quae sumentur, aliquid non concedetur, sic infirmabitur.

{{pn|87}}Cum autem his concessis conplexio ex his non conficitur, haec erunt consideranda num aliud conficiatur, aliud dicatur, hoc modo: si, cum aliquis dicat se profectum esse ad exercitum, contra eum quis velit hac uti argumentatione: &quot;si venisses ad exercitum, a tribunis militaribus visus esses; non es autem ab his visus: non est igitur ad exercitum profectus.&quot;  Hic cum concesseris propositionem et assumptionem, conplexio est infirmanda.  Aliud enim, quam cogebatur, inlatum est.

{{pn|88}}Ac nunc quidem, quo facilius res cognosceretur, perspicuo et grandi vitio praeditum posuimus exemplum; sed saepe obscurius positum vitium pro vero probatur, cum aut parum memineris, quid concesseris, aut ambiguum aliquid pro certo concesseris.  Ambiguum si concesseris ex ea parte, quam ipse intellexeris, [eam partem] adversarius ad aliam partem per conplexionem velit accommodare, demonstrare oportebit non ex eo, quod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: &quot;Si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecuniam non habetis, pauperes estis; indigetis autem pecuniae; mercaturae enim, ni ita esset, operam non daretis: pauperes igitur estis.&quot;  Hoc sic reprehenditur: &quot;Cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis, hoc intellegebam: si propter inopiam in egestate estis, pecuniam non habetis, et idcirco concedebam; cum autem hoc sumebas: indigetis autem pecuniae, illud accipiebam: vultis autem pecuniae plus habere.  Ex quibus concessionibus non conficitur hoc: pauperes igitur estis; conficeretur autem, si tibi primo quoque hoc concessissem, qui pecuniam maiorem vellet habere, eum pecuniam non habere.&quot;

{{pn|89}}Saepe autem oblitum putant, quid concesseris, et idcirco id, quod non conficitur, quasi conficiatur, in conclusionem infertur, hoc modo: &quot;Si ad illum hereditas veniebat, veri simile est ab illo necatum.&quot;  Deinde hoc adprobant plurimis verbis.  Post adsumunt: &quot;Ad illum autem hereditas veniebat.&quot;  Deinde infertur: &quot;Ille igitur occidit&quot;; id quod ex iis, quae sumpserant, non conficitur.

Quare observare diligenter oportet, et quid sumatur et quid ex his conficiatur. Ipsum autem genus argumentationis vitiosum his de causis ostendetur, si aut in ipso vitium erit aut non ad id, quod instituitur, accommodabitur. Atque in ipso vitium erit, si omnino totum falsum erit, si commune, si vulgare, si leve, si remotum, si mala definitione, si controversum, si perspicuum, si non concessum, si turpe, si offensum, si contrarium, si inconstans, si adversarium.

{{pn|90}}F a l s u m  est, in quo perspicue mendacium est, hoc modo: &quot;Non potest esse sapiens, qui pecuniam neglegit.  Socrates autem pecuniam neglegebat: non igitur sapiens erat.&quot;

C o m m u n e  est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, hoc modo: &quot;Idcirco, iudices, quia veram causam habebam, brevi peroravi.&quot;

V u l g a r e  est, quod in aliam quoque rem non probabilem, si nunc concessum sit, transferri possit, ut hoc: &quot;Si causam veram non haberet, vobis se, iudices, non commisisset.&quot;

L e v e  est, quod aut post tempus dicitur, hoc modo: &quot;Si in mentem venisset, non commisisset&quot;; aut perspicue turpem rem levi tegere vult defensione, hoc modo:

    &quot;Cum te expetebant omnes florentissimo
    Regno, reliqui: nunc desertum ab omnibus
    Summo periclo sola ut restituam paro.&quot;

{{pn|91}}R e m o t u m  est, quod ultra quam satis est petitur, huiusmodi: &quot;quodsi non P. Scipio Corneliam filiam Ti. Graccho conlocasset atque ex ea duos Gracchos procreasset, tantae seditiones natae non essent; quare hoc incommodum Scipioni adscribendum videtur.&quot;  Huiusmodi est illa quoque conquestio:

    &quot;Utinam ne in nemore Pelio securibus
    Caesae accidissent abiegnae ad terram trabes !&quot;

Longius enim repetita est, quam res postulabat.  Mala definitio est, cum aut communia describit, hoc modo: &quot;Seditiosus est is, qui malus atque inutilis civis&quot; - nam hoc non magis seditiosi quam ambitiosi, quam calumniatoris, quam alicuius hominis improbi vim describit -; aut falsum quiddam dicit, hoc pacto: &quot;Sapientia est pecuniae quaerendae intellegentia&quot;; aut aliquid non grave nec magnum continens, sic: &quot;Stultitia est inmensa gloriae cupiditas&quot;.  Est haec quidem stultitia, sed ex parte quadam, non ex omni genere definita.

C o n t r o v e r s u m  est, in quo ad dubium demonstrandum dubia causa affertur, hoc modo:

    &quot;Eho tu, di, quibus est potestas motus superum atque inferum,
    Pacem inter sese conciliant, conferunt concordiam.&quot;

{{pn|92}}P e r s p i c u u m  est, de quo non est controversia: ut si quis, cum, Orestem accuset, planum faciat ab eo matrem esse occisam. Non concessum est, cum id, quod augetur, in controversia est, ut si quis, cum Ulixem accuset, in hoc maxime commoretur: indignum esse ab homine ignavissimo virum fortissimum Aiacem necatum.

T u r p e est, quod aut eo loco,in quo dicitur, aut eo homine, qui dicit, aut eo tempore, quo dicitur, aut iis, qui audiunt, aut ea re, qua de agitur, indignum propter inhonestam rem videtur.

O f f e n s u m est, quod eorum, qui audiunt, voluntatem laedit: ut, si quis apud equites Romanos cupidos iudicandi Caepionis legem iudiciariam laudet.

{{pn|93}}C o n t r a r i u m  est, quod contra dicitur atque ii, qui audiunt, fecerunt: ut si quis apud Alexandrum Macedonem dicens contra aliquem urbis expugnatorem diceret nihil esse crudelius quam urbes diruere, cum ipse Alexander Thebas diruisset.

I n c o n s t a n s  est, quod ab eodem de eadem re diverse dicitur: ut, si qui, cum dixerit, qui virtutem habeat, eum nullius rei ad bene vivendum indigere, neget postea sine bona valetudine posse bene vivi; aut, se amico adesse propter benivolentiam, sperare autem aliquid commodi ad se perventurum.

{{pn|94}}A d v e r s a r i u m  est, quod ipsi causae aliqua ex parte officit, ut si quis hostium vim et copias et felicitatem augeat, cum ad pugnandum milites adhortetur. Si non ad id, quod instituitur, accommodabitur aliqua pars argumentationis, horum aliquo in vitio reperietur: si plura pollicitus pauciora demonstrabit; aut si, cum totum debebit ostendere, de parte aliqua loquatur, hoc modo: &quot;Mulierum genus avarum est; nam Eriphyla auro viri vitam vendidit&quot;; aut si non id, quod accusabitur, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusabitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, [item apud Pacuvium,] qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehendat; aut si qui, cum aliquem volet laudare, de felicitate eius, non de virtute dicat; aut si rem cum re ita comparabit, ut alteram se non putet laudare, nisi alteram vituperarit; aut si alteram ita laudet, ut alterius non faciat mentionem; {{pn|95}}aut si, cum de certa re quaeretur, de communi instituetur oratio, ut, si quis, cum aliqui deliberent, bellum gerant an non, pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret; aut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: &quot;Pecunia bonum est, propterea quod ea maxime vitam beatam efficiat&quot;; aut infirma, ut Plautus:

    &quot;Amicum castigare ob meritam noxiam,
    Immune est facinus; verum in aetate utile
    Et conducibile; nam ego amicum hodie meum
    Concastigabo pro commerita noxia&quot;;

aut eadem, hoc modo: &quot;Malum est avaritia; multos enim magnis incommodis affecit pecuniae cupiditas&quot;; aut parum idonea, hoc modo: &quot;Maximum bonum est amicitia; plurimae enim delectationes sunt in amicitia&quot;.

{{pn|96}}Quartus modus erat reprehensionis, per quem contra firmam argumentationem aeque firma aut firmior ponitur.  Hoc genus in deliberationibus maxime versabitur, cum aliquid, quod contra dicatur, aequum esse concedimus, sed id, quod nos defendimus, necessarium esse demonstramus; aut cum id, quod illi defendant, utile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus. Ac de reprehensione haec [quidem] existimavimus esse dicenda.  [Deinceps nunc de conclusione ponemus.]

{{pn|97}}Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit.  In hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem a causa atque a iudicatione ipsa remotam, quae aut sui laudem aut adversarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut reprehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem.  Hanc si qui partem putabit esse orationis, sequatur licebit.  [nam et augendi et laudandi et vituperandi praecepta a nobis partim data sunt, partim suo loco dabuntur.]  nobis autem non placuit [hanc partem] in numerum reponi, quod de causa digredi nisi per locum communem displicet: quo de genere posterius est dicendum.  Laudes autem et vituperationes non separatim placet tractari, sed in ipsis argumentationibus esse inplicatas. Nunc de conclusione dicemus.

{{pn|98}}C o n c l u s i o  est exitus et determinatio totius orationis.  Haec habet partes tres: e n u m e r a t i o n e m,  i n d i g n a t i o n e m,  c o n q u e s t i o n e m.

E n u m e r a t i o n e  est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum subiciuntur.  Haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quodam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspicionem et satietatem vitare poterit.  Quare tum oportebit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem adtingere et ita omnes transire breviter argumentationes; tum autem, id quod difficilius est, dicere, quas partes exposueris in partitione, de quibus te pollicitus sis dicturum, et reducere in memoriam, quibus rationibus unam quamque partem confirmaris; tum ab iis, qui audiunt, quaerere, quid sit, quod sibi velle debeant demonstrari, hoc modo: &quot;Illud docuimus, illud planum fecimus&quot;.  Ita simul et in memoriam redibit auditor et putabit nihil esse praeterea, quod debeat desiderare.

{{pn|99}}Atque in his generibus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias coniungere; et cum tuam dixeris argumentationem, tum, contra eam quod adferretur, quemadmodum dilueris, ostendere.  Ita per brevem conparationem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur.  Atque haec aliis actionis quoque modis variare oportebit.  Nam tum ex tua persona enumerare possis, ut, quid et quo quidque loco dixeris, admoneas; tum vero personam aut rem aliquam inducere et enumerationem ei totam attribuere.  Personam hoc modo: &quot;Nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis, quid possitis dicere, cum vobis hoc et hoc sit demonstratum?&quot;  Atque hic, item ut in nostra persona, licebit alias singillatim transire omnes argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per comparationem suarum et contrariarum argumentationum.

{{pn|100}}Res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, monumento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: &quot;Quid?  Si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam amplius desideratis, iudices, cum vobis hoc et hoc planum factum sit?&quot;  In hoc quoque genere omnibus isdem modis uti licebit. Commune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex una quaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, id eligatur, quod erit gravissimum, et unum quidque quam brevissime transeatur, ut memoria, non oratio renovata videatur.

I n d i g n a t i o  est oratio, per quam conficitur, ut in aliquem hominem magnum odium aut in rem gravis offensio concitetur.  In hoc genere illud primum intellegi volumus, posse omnibus ex locis iis, quos in confirmandi praeceptione posuimus, tractari indignationem.  Nam ex iis rebus, quae personis aut quae negotiis sunt attributae, quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, sed tamen ea, quae separatim de indignatione praecipi possunt, consideremus.

[101- Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae res ea fuerit iis, quorum auctoritas gravissima debeat esse: diis inmortalibus, qui locus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodigiis, responsis, similibus rebus; item maioribus nostris, regibus, civitatibus, gentibus, hominibus sapientissimis, senatui, populo, legum scriptoribus.

- Secundus locus est, per quem, illa res ad quos pertineat, cum amplificatione per indignationem ostenditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrocissimum est; aut ad superiores, quales sunt ii, quorum ex auctoritate indignatio sumitur, quod indignissimum est; aut ad pares animo, fortuna, corpore, quod iniquissimum est; aut ad inferiores, quod superbissimum est.

- Tertius locus est, per quem quaerimus, quidnam sit eventurum, si idem ceteri faciant; et simul ostendimus, huic si concessum sit, multos aemulos eiusdem audaciae futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus.

{{pn|102}}- Quartus locus est, per quem demonstramus multos alacres exspectare, quid statuatur, ut ex eo, quod uni concessum sit, sibi quoque tali de re quid liceat, intellegere possint.

- Quintus locus est, per quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta veritate commutatas corrigi posse; hanc esse rem, quae si sit semel iudicata, neque alio commutari iudicio neque ulla potestate corrigi possit.

- Sextus locus est, per quem consulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, voluntario maleficio veniam dari non oportere, inprudentiae concedi nonnumquam convenire.

- Septimus locus est, per quem indignamur, quod taetrum, crudele, nefarium, tyrannicum factum esse dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit.

{{pn|103}}- Octavus locus est, per quem demonstramus non vulgare neque factitatum esse ne ab audacissimis quidem hominibus id maleficium, de quo agatur; atque id a feris quoque hominibus et a barbaris gentibus et inmanibus bestiis esse remotum.  Haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consanguineos, supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in miseros et misericordia dignos, in homines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata indignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit.

{{pn|104}}- Nonus locus est, per quem cum aliis peccatis, quae constat esse peccata, hoc, quo de quaestio est, conparatur, et ita per contentionem, quanto atrocius et indignius sit illud, de quo agitur, ostenditur.

- Decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cuiusque indignatione et criminatione colligimus et rem verbis quam maxime ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus, ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si ipse interfuerit ac praesens viderit.

- Undecimus locus est, per quem ostendimus ab eo factum, a quo minime oportuerit, et a quo, si alius faceret, prohiberi convenerit.

- Duodecimus locus est, per quem indignamur, quod nobis hoc primis acciderit neque alicui umquam usu venerit.

{{pn|105}}- Tertius decimus locus et, si cum iniuria contumelia iuncta demonstratur, per quem locum in superbiam et arrogantiam odium concitatur.

- Quartus decimus locus est, per quem petimus ab iis, qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus.

- Quintus decimus locus est, per quem dicimus inimicis quoque et hostibus ea, quae nobis acciderint, indigna videri solere.

Et indignatio quidem his fere de locis gravissime sumetur.

{{pn|106}}[Conquestionis autem huiusmodi de rebus partes petere oportebit.]

C o n q u e s t i o  est oratio auditorum misericordiam captans.  In hac primum animum auditoris mitem et misericordem conficere oportet, quo facilius conquestione commoveri possit.  Id locis communibus efficere oportebit, per quos fortunae vis in omnes et hominum infirmitas ostenditur; qua oratione habita graviter et sententiose maxime demittitur animus hominum et ad misericordiam conparatur, cum in alieno malo suam infirmitatem considerabit.

{{pn|107}}Deinde primus locus est misericordiae, per quem, quibus in bonis fuerint et nunc [per quem] quibus in malis sint, ostenditur.

- Secundus, qui in tempora tribuitur, per quem, quibus in malis fuerint et sint et futuri sint, demonstratur.

- Tertius, per quem unum quodque deploratur incommodum, ut in morte filii pueritiae delectatio, amor, spes, solatium, educatio et, si qua simili in genere quolibet de incommodo per conquestionem dici poterunt.

- Quartus, per quem res turpes et humiles et inliberales proferentur et indigna aetate, genere, fortuna pristina, honore, beneficiis, quae passi perpessurive sint.

- Quintus, per quem omnia ante oculos singillatim incommoda ponuntur, ut videatur is, qui audit, videre et re quoque ipsa, quasi assit, non verbis solum ad misericordiam ducatur.

{{pn|108}}- Sextus, per quem praeter spem in miseriis demonstratur esse, et, cum aliquid exspectaret, non modo id non adeptus esse, sed in summas miserias incidisse.

- Septimus, per quem ad ipsos, qui audiunt, [similem in causam] convertimus et petimus, ut de suis liberis aut parentibus aut aliquo, qui illis carus debeat esse, nos cum videant, recordentur.

- Octavus, per quem aliquid dicitur esse factum, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit, hoc modo: &quot;Non affui, non vidi, non postremam vocem eius audivi, non extremum spiritum eius excepi.&quot;  Item: &quot;Inimicorum in manibus mortuus est, hostili in terra turpiter iacuit insepultus, a feris diu vexatus, communi quoque honore in morte caruit.&quot;

{{pn|109}}- Nonus, per quem oratio ad mutas et expertes animi res referetur, ut si ad equum, domum, vestem sermonem alicuius accommodes, quibus animus eorum, qui audiunt et aliquem dilexerunt, vehementer commovetur.

- Decimus, per quem inopia, infirmitas, solitudo demonstratur.

- Undecimus, per quem liberorum aut parentum aut sui corporis sepeliundi aut alicuius eiusmodi rei commendatio fit.

- Duodecimus, per quem disiunctio deploratur ab aliquo, cum diducaris ab eo, quicum libentissime vixeris, ut a parente filio, a fratre familiari.

- Tertius decimus, per quem cum indignatione conquerimur, quod ab iis, a quibus minime conveniat, male tractemur, propinquis, amicis, quibus benigne fecerimus, quos adiutores fore putarimus, aut a quibus indignum [est], [ut] servis, libertis, clientibus supplicibus.

- Quartus decimus, qui per obsecrationem sumitur; in quo orantur modo illi, qui audiunt, humili et supplici oratione, ut misereantur.

- Quintus decimus, per quem non nostras, sed eorum, qui cari nobis debent esse, fortunas conqueri nos demonstramus.

- Sextus decimus, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus et tamen amplum et excelsum et patientem incommodorum esse et futurum esse, si quid acciderit, demonstramus. 

Nam saepe virtus et magnificentia, in quo gravitas et auctoritas est, plus proficit ad misericordiam commovendam quam humilitas et obsecratio. Commotis autem animis diutius in conquestione morari non oportebit.  Quemadmodum enim dixit rhetor Apollonius, &quot;lacrima nihil citius arescit.&quot; Sed quoniam satis, ut videmur, de omnibus orationis partibus diximus et huius voluminis magnitudo longius processit, quae sequuntur deinceps, in secundo libro dicemus.
{{finis}}
[[en:On invention/Book 1]]
[[fr:De l’Invention Oratoire (trad. Liez)/I]]</text>
      <sha1>d3w9iwlx769ld757h0k3awpnnmxnspp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262917</id>
      <parentid>262916</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108280" sha1="2yrkqdae1o5xm6in797hi0e7gukk4lh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= De inventione
|OperaeWikiPagina= De inventione
|Annus= 85 a.C.n.
|SubTitulus= Liber I &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Opera philosophica (Marcus Tullius Cicero)|Opera philosophica]]
}}


{{pn|1}}Saepe et multum hoc mecum cogitavi, bonine an mali plus attulerit hominibus et civitatibus copia dicendi ac summum eloquentiae studium.  Nam cum et nostrae rei publicae detrimenta considero et maximarum civitatum veteres animo calamitates colligo, non minimam video per disertissimos homines invectam partem incommodorum; cum autem res ab nostra memoria propter vetustatem remotas ex litterarum monumentis repetere instituo, multas urbes constitutas, plurima bella restincta, firmissimas societates, sanctissimas amicitias intellego cum animi ratione tum facilius eloquentia comparatas.

Ac me quidem diu cogitantem ratio ipsa in hanc potissimum sententiam ducit, ut existimem sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus, eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse numquam.  Quare si quis omissis rectissimis atque honestissimis studiis rationis et officii consumit omnem operam in exercitatione dicendi, is inutilis sibi, perniciosus patriae civis alitur; qui vero ita sese armat eloquentia, ut non oppugnare commoda patriae, sed pro his propugnare possit, is mihi vir et suis et publicis rationibus utilissimus atque amicissimus civis fore videtur.

{{pn|2}}Ac si volumus huius rei, quae vocatur eloquentia, sive artis sive studii sive exercitationis cuiusdam sive facultatis ab natura profectae considerare principium, reperiemus id ex honestissimis causis natum atque optimis rationibus profectum.

Nam fuit quoddam tempus, cum in agris homines passim bestiarum modo vagabantur et sibi victu fero vitam propagabant nec ratione animi quicquam, sed pleraque viribus corporis administrabant, nondum divinae religionis, non humani officii ratio colebatur, nemo nuptias viderat legitimas, non certos quisquam aspexerat liberos, non, ius aequabile quid utilitatis haberet, acceperat.  Ita propter errorem atque inscientiam caeca ac temeraria dominatrix animi cupiditas ad se explendam viribus corporis abutebatur, perniciosissimis satellitibus.

Quo tempore quidam magnus videlicet vir et sapiens cognovit, quae materia esset et quanta ad maximas res opportunitas in animis inesset hominum, si quis eam posset elicere et praecipiendo meliorem reddere; qui dispersos homines in agros et in tectis silvestribus abditos ratione quadam conpulit unum in locum et congregavit et eos in unam quamque rem inducens utilem atque honestam primo propter insolentiam reclamantes, deinde propter rationem atque orationem studiosius audientes ex feris et inmanibus mites reddidit et mansuetos. 

{{pn|3}}Ac mihi quidem hoc nec tacita videtur nec inops dicendi sapientia perficere potuisse, ut homines a consuetudine subito converteret et ad diversas rationes vitae traduceret.

Age vero urbibus constitutis, ut fidem colere et iustitiam retinere discerent et aliis parere sua voluntate consuescerent ac non modo labores excipiendos communis commodi causa, sed etiam vitam amittendam existimarent, qui tandem fieri potuit, nisi homines ea, quae ratione invenissent, eloquentia persuadere potuissent?  Profecto nemo nisi gravi ac suavi commotus oratione, cum viribus plurimum posset, ad ius voluisset sine vi descendere, ut inter quos posset excellere, cum iis se pateretur aequari et sua voluntate a iucundissima consuetudine recederet, quae praesertim iam naturae vim optineret propter vetustatem.

Ac primo quidem sic et nata et progressa longius eloquentia videtur et item postea maximis in rebus pacis et belli cum summis hominum utilitatibus esse versata; postquam vero commoditas quaedam, prava virtutis imitatrix, sine ratione officii dicendi copiam consecuta est, tum ingenio freta malitia pervertere urbes et vitas hominum labefactare assuevit.

Atque huius quoque exordium mali, quoniam principium boni diximus, explicemus. 

{{pn|4}}Veri simillimum mihi videtur quodam tempore neque in publicis rebus infantes et insipientes homines solitos esse versari nec vero ad privatas causas magnos ac disertos homines accedere, sed cum a summis viris maximae res administrarentur, arbitror alios fuisse non incallidos homines, qui ad parvas controversias privatorum accederent.  Quibus in controversiis cum saepe a mendacio contra verum stare homines consuescerent, dicendi assiduitas induit audaciam, ut necessario superiores illi propter iniurias civium resistere audacibus et opitulari suis quisque necessariis cogeretur.  Itaque cum in dicendo saepe par, nonnumquam etiam superior visus esset is, qui omisso studio sapientiae nihil sibi praeter eloquentiam comparasset, fiebat, ut et multitudinis et suo iudicio dignus, qui rem publicam gereret, videretur.  Hinc nimirum non iniuria, cum ad gubernacula rei publicae temerarii atque audaces homines accesserant, maxima ac miserrima naufragia fiebant.  Quibus rebus tantum odii atque invidiae suscepit eloquentia, ut homines ingeniosissimi, quasi ex aliqua turbida tempestate in portum, sic ex seditiosa ac tumultuosa vita se in studium aliquod traderent quietum.

Quare mihi videntur postea cetera studia recta atque honesta per otium concelebrata ab optimis enituisse, hoc vero a plerisque eorum desertum obsolevisse tempore, quo multo vehementius erat retinendum et studiosius ad augendum. 

{{pn|5}}Nam quo indignius rem honestissimam et rectissimam violabat stultorum et improborum temeritas et audacia summo cum rei publicae detrimento, eo studiosus et illis resistendum fuit et rei publicae consulendum.  Quod nostrum illum non fugit Catonem neque Laelium neque eorum, ut vere dicam, discipulum Africanum neque Gracchos Africani nepotes: quibus in hominibus erat summa virtus et summa virtute amplificata auctoritas et, quae et his rebus ornamento et rei publicae praesidio esset, eloquentia.

Quare meo quidem animo nihilo minus eloquentiae studendum est, etsi ea quidam et privatim et publice abutuntur; sed eo quidem vehementius, ne mali magno cum detrimento bonorum et communi omnium pernicie plurimum possint, cum praesertim hoc sit unum, quod ad omnes res et privatas et publicas maxime pertineat, hoc tuta, hoc honesta, hoc inlustris, hoc eodem vita iucunda fiat.  Nam hinc ad rem publicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium rerum praesto est sapientia; hinc ad ipsos, qui eam adepti sunt, laus, honos, dignitas confluit; hinc amicis quoque eorum certissimum et tutissimum praesidium comparatur.

Ac mihi quidem videntur homines, cum multis rebus humiliores et infirmiores sint, hac re maxime bestiis praestare, quod loqui possunt.  Quare praeclarum mihi quiddam videtur adeptus is, qui, qua re homines bestiis praestent, ea in re hominibus ipsis antecellat.  Hoc si forte non natura modo neque exercitatione conficitur, verum etiam artificio quodam comparatur, non alienum est videre, quae dicant ii, qui quaedam eius rei praecepta nobis reliquerunt.

Sed antequam de praeceptis oratoriis dicimus, videtur dicendum de genere ipsius artis, de officio, de fine, de materia, de partibus.  Nam his rebus cognitis facilius et expeditius animus unius cuiusque ipsam rationem ac viam artis considerare poterit.

{{pn|6}}Civilis quaedam ratio est, quae multis et magnis ex rebus constat, eius quaedam magna et ampla pars est artificiosa eloquentia, quam rhetoricam vocant.  Nam neque cum iis sentimus, qui civilem scientiam eloquentia non putant indigere, et ab iis, qui eam putant omnem rhetoris vi et artificio contineri, magnopere dissentimus.  Quare hanc oratoriam facultatem in eo genere ponemus, ut eam civilis scientia partem esse dicamus.  Officium autem eius facultatis videtur esse dicere adposite ad persuasionem; finis persuadere dictione.  Inter officium et finem hoc interest, quod in officio, quid fieri, in fine, quid effici conveniat, consideratur.  Ut medici officium dicimus esse curare ad sanandum apposite, finem sanare curatione, item, oratoris quid officium et quid finem esse dicamus, intellegimus, cum id, quod facere debet, officium esse dicimus, illud, cuius causa facere debet, finem appellamus.

{{pn|7}}Materiam artis eam dicimus, in qua omnis ars et ea facultas, quae conficitur ex arte, versatur, ut si medicinae materiam dicamus morbos ac vulnera, quod in his omnis medicina versetur, item, quibus in rebus versatur ars et facultas oratoria, eas res materiam artis rhetoricae nominamus.  Has autem res alii plures, alii pauciores existimarunt.  Nam Gorgias Leontinus, antiquissimus fere rhetor, omnibus de rebus oratorem optime posse dicere existimavit; hic infinitam et inmensam huic artificio materiam subicere videtur. 

Aristoteles autem, qui huic arti plurima adiumenta atque ornamenta subministravit, tribus in generibus rerum versari rhetoris officium putavit, d e m o n s t r a t i v o, d e l i b e r a t i v o, i u  d i c i a l i.  Demonstrativum est, quod tribuitur in alicuius certae personae laudem aut vituperationem; deliberativum, quod positum in disceptatione civili habet in se sententiae dictionem; iudiciale, quod positum in iudicio habet in se accusationem et defensionem aut petitionem et recusationem.  Et, quemadmodum nostra quidem fert opinio, oratoris ars et facultas in hac materia tripertita versari existimanda est.

{{pn|8}}Nam Hermagoras quidem nec quid dicat attendere nec quid polliceatur intellegere videtur, qui oratoris materiam in causam et in quaestionem dividat, causam esse dicat rem, quae habeat in se controversiam in dicendo positam cum personarum certarum interpositione; quam nos quoque oratori dicimus esse adtributam (nam tres eas partes, quas ante diximus, subponimus, i u d i c i a l e m,  d e l i b e r a t i v a m,  d e m o n s t r a t i v a m).

Quaestionem autem eam appellat, quae habeat in se controversiam in dicendo positam sine certarum personarum interpositione, ad hunc modum: &quot;ecquid sit bonum praeter honestatem?&quot;  &quot;Verine sint sensus?&quot;  &quot;Quae sit mundi forma?&quot;  &quot;Quae sit solis magnitudo?&quot;  Quas quaestiones procul ab oratoris officio remotas facile omnes intellegere existimamus; nam quibus in rebus summa ingenia philosophorum plurimo cum labore consumpta intellegimus, eas sicut aliquas parvas res oratori adtribuere magna amentia videtur.

Quodsi magnam in his Hermagoras habuisset facultatem studio et disciplina comparatam, videretur fretus sua scientia falsum quiddam constituisse de oratoris artificio et non quid ars, sed quid ipse posset, exposuisse.  Nunc vero ea vis est in homine, ut ei multo rhetoricam citius quis ademerit, quam philosophiam concesserit: neque eo, quo eius ars, quam edidit, mihi mendosissime scripta videatur: nam satis in ea videtur ex antiquis artibus ingeniose et diligenter electas res collocasse et nonnihil ipse quoque novi protulisse; verum oratori minimum est de arte loqui, quod hic fecit, multo maximum ex arte dicere, quod eum minime potuisse omnes videmus.

{{pn|9}}Quare materia quidem nobis rhetoricae videtur artis ea, quam Aristoteli visam esse diximus; partes autem eae, quas plerique dixerunt, inventio, dispositio, elocutio, memoria, pronuntiatio.

I n v e n t i o  est excogitatio rerum verarum aut veri similium, quae causam probabilem reddant;

d i s p o s i t i o  est rerum inventarum in ordinem distributio;

e l o c u t i o est idoneorum verborum [et sententiarum] ad inventionem accommodatio;

m e m o r i a  est firma animi rerum ac verborum ad inventionem perceptio;

p r o n u n t i a t i o  est ex rerum et verborum dignitate vocis et corporis moderatio.

Nunc his rebus breviter constitutis eas rationes, quibus ostendere possimus genus et finem et officium huius artis, aliud in tempus differemus; nam et multorum verborum indigent et non tanto opere ad artis descriptionem et praecepta tradenda pertinent.  Eum autem, qui artem rhetoricam scribat, de duabus reliquis rebus, materia artis ac partibus, scribere oportere existimamus.  Ac mihi quidem videtur coniuncte agendum de materia ac partibus.  Quare inventio, quae princeps est omnium partium, potissimum in omni causarum genere, qualis debeat esse, consideretur.

{{pn|10}}Omnis res, quae habet in se positam in dictione ac disceptatione aliquam controversiam, aut facti aut nominis aut generis aut actionis continet quaestionem.  Eam igitur quaestionem, ex qua causa nascitur, constitutionem appellamus.  C o n s t i t u t i o  est prima conflictio causarum ex depulsione intentionis profecta, hoc modo: &quot;Fecisti&quot;; &quot;Non feci&quot; aut &quot;Iure feci&quot;.  Cum facti controversia est, quoniam coniecturis causa firmatur, constitutio coniecturalis appellatur.  Cum autem nominis, quia vis vocabuli definienda verbis est, constitutio definitiva nominatur.  Cum vero, qualis res sit, quaeritur quia et de vi et de genere negotii controversia est, constitutio generalis vocatur.  At cum causa ex eo pendet quia non aut is agere videtur, quem oportet, aut non cum eo, quicum oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oportet, translativa dicitur constitutio, quia actio translationis et commutationis indigere videtur.  Atque harum aliquam in omne causae genus incidere necesse est; nam in quam rem non inciderit, in ea nihil esse poterit controversiae.  Quare eam ne causam quidem convenit putari.

{{pn|11}}Ac facti quidem controversia in omnia tempora potest tribui, nam quid factum sit, potest quaeri, hoc modo: occideritne Aiacem Ulixes; et quid fiat, hoc modo: bonone animo sint erga populum Romanum Fregellani; et quid futurum sit, hoc modo: si Carthaginem reliquerimus incolumem, num quid sit incommodi ad rem publicam perventurum.

N o m i n i s  est controversia, cum de facto convenit et quaeritur, id quod factum est quo nomine appelletur.  Quo in genere necesse est ideo nominis esse controversiam, quod de re ipsa non conveniat; non quod de facto non constet, sed quod id, quod factum sit, aliud alii videatur esse et idcirco alius alio nomine id appellet.  Quare in eiusmodi generibus definienda res erit verbis et breviter describenda, ut, si quis sacrum ex privato subripuerit, utrum fur an sacrilegus sit iudicandus; nam id cum quaeritur, necesse erit definire utrumque, quid sit fur, quid sacrilegus, et sua descriptione ostendere alio nomine illam rem, de qua agitur, appellare oportere atque adversarii dicunt.

{{pn|12}}G e n e r i s  est controversia, cum et, quid factum sit, convenit et, quo id factum nomine appellari oporteat, constat et tamen, quantum et cuiusmodi et omnino quale sit, quaeritur, hoc modo: iustum an iniustum, utile an inutile, et omnia, in quibus, quale sit id, quod factum est, quaeritur sine ulla nominis controversia.

Huic generi Hermagoras partes quattuor subposuit, deliberativam, demonstrativam, iudicialem, negotialem.  Quod eius, ut nos putamus, non mediocre peccatum reprehendendum videtur, verum brevi, ne aut, si taciti praeterierimus, sine causa non secuti putemur aut, si diutius in hoc constiterimus, moram atque impedimentum reliquis praeceptis intulisse videamur.

Si deliberatio et demonstratio genera sunt causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari; eadem enim res alii genus esse, alii pars potest, eidem genus esse et pars non potest.  Deliberatio autem et demonstratio genera sunt causarum.  Nam aut nullum causae genus est aut iudiciale solum aut et iudiciale et demonstrativum et deliberativum.    Nullum dicere causae esse genus, cum causas esse multas dicat et in eas praecepta det, amentia est; unum iurididiciale autem solum esse qui potest, cum deliberatio et demonstratio neque ipsae similes inter se sint et ab iudiciali genere plurimum dissideant et suum quaeque finem habeat, quo referri debeat?  Relinquitur ergo, ut omnia tria genera sint causarum.  [Deliberatio et demonstratio non possunt recte partes alicuius generis causae putari.  Male igitur eas generalis constitutionis partes esse dixit.]

{{pn|13}}Quodsi generis causae partes non possunt recte putari, multo minus recte partis causae partes putabuntur.  Pars autem causae est constitutio omnis; non enim causa ad constitutionem, sed constitutio ad causam adcommodatur.  At demonstratio et deliberatio generis causae partes non possunt recte putari, quod ipsa sunt genera; multo igitur minus recte partis eius, quae hic dicitur, partes putabuntur.

Deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est: [at si, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio nec pars constitutionis est,] deliberatio et demonstratio neque constitutio nec pars constitutionis est.  [Si igitur constitutio et ipsa et pars eius intentionis depulsio est, deliberatio et demonstratio neque constitutio neque pars constitutionis est.]  Placet autem ipsi constitutionem intentionis esse depulsionem; placeat igitur oportet demonstrationem et deliberationem non esse constitutionem nec partem constitutionis.  Atque hoc eodem urguebitur, sive constitutionem primam causae accusatoris confirmationem dixerit sive defensoris primam deprecationem; nam eum eadem omnia incommoda sequentur.

{{pn|14}}Deinde coniecturalis causa non potest simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalis esse et definitiva.  Nec definitiva causa potest simul ex eadem parte eodem in genere et definitiva esse et translativa.  Et omnino nulla constitutio nec pars constitutionis potest simul et suam habere et alterius in se vim continere, ideo quod una quaeque ex se et ex sua natura simpliciter consideratur, altera assumpta numerus constitutionum duplicatur, non vis constitutionis augetur.  At deliberativa causa simul ex eadem parte eodem in genere et coniecturalem et generalem et definitivam et translativam solet habere constitutionem et unam aliquam et plures nonnumquam.  Ergo ipsa neque constitutio est nec pars constitutionis.  Idem in demonstratione solet usu venire.  Genera igitur, ut ante diximus, haec causarum putanda sunt, non partes alicuius constitutionis.

Haec ergo constitutio, quam generalem nominamus, partes videtur nobis duas habere, iuridicialem et negotialem.  Iuridicialis est, in qua aequi et recti natura aut praemii aut poenae ratio quaeritur; negotialis, in qua, quid iuris ex civili more et aequitate sit, consideratur; cui diligentiae praeesse apud nos iure consulti existimantur. 

{{pn|15}}Ac iudicialis quidem ipsa [et] in duas tribuitur partes, absolutam et adsumptivam.  A b s o l u t a   est, quae ipsa in se continet iuris et iniuriae quaestionem;  a d s u m p t i v a, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis adsumit.  Eius partes sunt quattuor, concessio, remotio criminis, relatio criminis, comparatio.

C o n c e s s i o  est, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur, postulat.  Haec in duas partes dividitur, purgationem et deprecationem.

P u r g a t i o  est, cum factum conceditur, culpa removetur.  Haec partes habet tres, inprudentiam, casum, necessitatem.

D e p r e c a t i o  est, cum et consulto peccasse reus se confitetur et tamen, ut ignoscatur, postulat; quod genus perraro potest accidere.

R e m o t i o  criminis est, cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa et potestate in alium reus removere conatur.  Id dupliciter fieri poterit, si aut causa aut factum in alium transferetur.

Causa transferetur, cum aliena dicitur vi et potestate factum, factum autem, cum alius aut debuisse aut potuisse facere dicitur.

R e l a t i o   c r i m i n i s  est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessierit.

C o m p a r a t i o  est, cum aliud aliquid factum rectum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse commissum.

{{pn|16}}In quarta constitutione, quam translativam nominamus, eius constitutionis est controversia, cum aut quem aut quicum aut quomodo aut apud quos aut quo iure aut quo tempore agere oporteat, quaeritur aut omnino aliquid de commutatione aut infirmatione actionis agitur.  Huius constitutionis Hermagoras inventor esse existimatur, non quo non usi sint ea veteres oratores saepe multi, sed quia non animadverterunt artis scriptores eam superiores nec rettulerunt in numerum constitutionum.  Post autem ab hoc inventam multi reprehenderunt, quos non tam inprudentia falli putamus (res enim perspicua est) quam invidia atque obrectatione quadam inpediri.

Et constitutiones quidem et earum partes exposuimus, exempla autem cuiusque generis tum commodius exposituri videamur, cum in unum quodque eorum argumentorum copiam dabimus; nam argumentandi ratio dilucidior erit, cum et ad genus et ad exemplum causae statim poterit accommodari.

{{pn|17}}Constitutione causae reperta statim placet considerare, utrum causa sit simplex an iuncta; et si iuncta erit, utrum sit ex pluribus quaestionibus iuncta an ex aliqua comparatione. simplex est, quae absolutam in se continet unam quaestionem, hoc modo: &quot;Corinthiis bellum indicamus an non?&quot;  Coniuncta ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur, hoc pacto: &quot;Utrum Carthago diruatur an Carthaginiensibus reddatur an eo colonia deducatur&quot;.  Ex comparatione, in qua per contentionem, utrum potius aut quid potissimum [sit], quaeritur, ad hunc modum: &quot;Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint&quot;.

Deinde considerandum est, in ratione an in scripto sit controversia; nam scripti controversia est ea, quae ex scriptionis genere nascitur.  Eius autem genera quae separata sunt a constitutionibus, quinque sunt.  Nam tum verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere, tum inter se duae leges aut plures discrepare, tum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare, tum ex eo, quod scriptum est, aliud, quod non scriptum est, invenire, tum vis verbi quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeri.  Quare primum genus de scripto et sententia, secundum ex contrariis legibus, tertium ambiguum, quartum ratiocinativum, quintum definitivum nominamus.

{{pn|18}}R a t i o  est autem, cum omnis quaestio non in scriptione, sed in aliqua argumentatione consistit.

Ac tum, considerato genere causae, [cognita constitutione,] cum simplexne an iuncta sit intellexeris et scripti an rationis habeat controversiam videris, deinceps erit videndum, quae quaestio, quae ratio, quae iudicatio, quod firmamentum causae sit; quae omnia a constitutione proficiscantur oportet.

Q u a e s t i o  est ea, quae ex conflictione causarum gignitur controversia, hoc modo: &quot;Non iure fecisti&quot;; &quot;Iure feci&quot;.  Causarum autem est conflictio, in qua constitutio constat.  Ex ea igitur nascitur controversia, quam quaestionem dicimus, haec: &quot;Iurene fecerit?&quot;

R a t i o   est ea, quae continet causam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo, ut docendi causa in facili et pervulgato exemplo consistamus: Orestes si accusetur matricidii, nise hoc dicat &quot;iure feci; illa enim patrem meum occiderat&quot;, non habet defensionem.  Qua ratione sublata omnis controversia quoque sublata sit.  Ergo eius causae ratio est, quod illa Agamemnonem occiderit.

I u d i c a t i o   est, quae ex infirmatione [et confirmatione] rationis nascitur controversia.  Nam sit ea nobis exposita ratio, quam paulo ante exposuimus: &quot;Illa enim meum,&quot; inquit, &quot;patrem occiderat&quot;; &quot;At non,&quot; inquiet adversarius, &quot;abs te filio matrem necari oportuit; potuit enim sine tuo scelere illius factum puniri&quot;.  Ex hac deductione rationis illa summa nascitur controversia, quam iudicationem appellamus.  Ea est huiusmodi: rectumne fuerit ab Oreste matrem occidi, cum illa Orestis patrem occidisset.

{{pn|19}}F i r m a m e n t u m   est firmissima argumentatio defensoris et appositissima ad iudicationem; ut si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi sui potissimum petere debuerint.

Et in ceteris quidem constitutionibus ad hunc modum iudicationes reperiuntur; in coniecturali autem constitutione, quia ratio non est - factum enim non conceditur -, non potest ex deductione rationis nasci iudicatio.  Quare necesse est eandem esse quaestionem et iudicationem: &quot;Factum est?&quot;, &quot;Non est factum?&quot;, &quot;Factumne sit?&quot;  Quot autem in causa constitutiones aut earum partes erunt, totidem necesse erit quaestiones, rationes, iudicationes, firmamenta reperire.

Tum his omnibus in causa repertis denique singulae partes totius causae considerandae sunt.  Nam non ut quidque dicendum primum est, ita primum animadvertendum videtur; ideo quod illa, quae prima dicuntur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex iis ducas oportet, quae post dicenda sunt.  Quare cum iudicatio et ea, quae ad iudicationem oportet argumenta invenire, diligenter erunt artificio reperta, cura et cogitatione pertractata, tum denique ordinandae sunt ceterae partes orationis.

Eae partes sex esse omnino nobis videntur: exordium, narratio, partitio, confirmatio, reprehensio, conclusio.

Nunc quoniam exordium princeps debet esse, nos quoque primum in rationem exordiendi praecepta dabimus.

{{pn|20}}E x o r d i u m  est oratio animum auditoris idonee comparans ad reliquam dictionem: quod eveniet, si eum benivolum, attentum, docilem confecerit.  Quare qui bene exordiri causam volet, eum necesse est genus suae causae diligenter ante cognoscere.

Genera causarum quinque sunt: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum.

H o n e s t u m  causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet auditoris animus;

a d m i r a b i l e, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt;

h u m i l e, quod neglegitur ab auditore et non magno opere adtendendum videtur;

a n c e p s, in quo aut iudicatio dubia est aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut et benivolentiam pariat et offensionem;

o b s c u r u m, in quo aut tardi auditores sunt aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa est implicata.

Quare cum tam diversa sint genera causarum, exordiri quoque dispari ratione in uno quoque dispari ratione in uno quoque genere necesse est.  Igitur exordium in duas partes dividitur, in principium et insinuationem.

P r i n c i p i u m   est oratio perspicue et protinus perficiens auditorem benivolum aut docilem aut attentum.

I n s i n u a t i o   est oratio quadam dissimulatione et circumitione obscure subiens auditoris animum.

{{pn|21}}In admirabili genere causae, si non omnino infesti auditores erunt, principio benivolentiam comparare licebit.  Sin erunt vehementer abalienati, confugere necesse erit ad insinuationem.  Nam ab iratis si perspicue pax et benivolentia petitur, non modo ea non invenitur, sed augetur atque inflammatur odium.  In humili autem genere causae contemptionis tollendae causa necesse est attentum efficere auditorem.  Anceps genus causae si dubiam iudicationem habebit, ab ipsa iudicatione exordiendum est.  Sin autem partem turpitudinis, partem honestatis habebit, benivolentiam captare oportebit, ut in genus honestum causa translata videatur.  Cum autem erit honestum causae genus, vel praeteriri principium poterit vel, si commodum fuerit, aut a narratione incipiemus aut a lege aut ab aliqua firmissima ratione nostrae dictionis; sin uti principio placebit, benivolentiae partibus utendum est, ut id, quod est, augeatur.  In obscuro causae genere per principium dociles auditores efficere oportebit.

Nunc quoniam quas res exordio conficere oporteat dictum est, reliquum est, ut ostendatur, quibus quaeque rationibus res confici possit.

{{pn|22}}Benivolentia quattuor ex locis comparatur: ab nostra, ab adversariorum, ab iudicum persona, a causa.

Ab nostra, si de nostris factis et officiis sine arrogantia dicemus; si crimina inlata et aliquas minus honestas suspiciones iniectas diluemus; si, quae incommoda acciderint aut quae instent difficultates proferemus; si prece et obsecratione humili ac supplici utemur.

Ab adversariorum autem, si eos aut in odium aut in invidiam aut in contemptionem adducemus.  In odium ducentur, si quod eorum spurce, superbe, crudeliter, malitiose factum proferetur; in invidiam, si vis eorum, potentia, divitiae, cognatio [pecuniae] proferentur atque eorum usus arrogans et intolerabilis, ut his rebus magis videantur quam causae suae confidere; in contemptionem adducentur, si eorum inertia, neglegentia, ignavia, desidiosum studium et luxuriosum otium proferetur.

Ab auditorum persona benivolentia captabitur, si res ab iis fortiter, sapienter, mansuete gestae proferentur, ut ne qua assentatio nimia significetur, si de iis quam honesta existimatio quantaque eorum iudicii et auctoritatis exspectatio sit ostendetur.

Ab rebus, si nostram causam laudando extollemus, adversariorum causam per contemptionem deprimemus.

{{pn|23}}Attentos autem faciemus, si demonstrabimus ea, quae dicturi erimus, magna, nova, incredibilia esse, aut ad omnes aut ad eos, qui audient, aut ad aliquos inlustres homines aut ad deos inmortales aut ad summam rem publicam pertinere; et si pollicebimur nos brevi nostram causam demonstraturos atque exponemus iudicationem aut iudicationes, si plures erunt.

Dociles auditores faciemus, si aperte et breviter summam causae exponemus, hoc est, in quo consistat controversia.  Nam et, cum docilem velis facere, simul attentum facias oportet.  Nam is est maxime docilis, qui attentissime est paratus audire.

Nunc insinuationes quemadmodum tractari conveniat, deinceps dicendum videtur.  Insinuatione igitur utendum est, cum admirabile genus causae est, hoc est, ut ante diximus, cum animus auditoris infestus est.  Id autem tribus ex causis fit maxime: si aut inest in ipsa causa quaedam turpitudo aut ab iis, qui ante dixerunt, iam quiddam auditori persuasum videtur aut eo tempore locus dicendi datur, cum iam illi, quos audire oportet, defessi sunt audiendo.  Nam ex hac quoque re non minus quam ex primis duabus in oratore nonnumquam animus auditoris offenditur.

{{pn|24}}Si causae turpitudo contrahit offensionem, aut pro eo homine, in quo offenditur, alium hominem, qui diligitur, interponi oportet; aut pro re, in qua offenditur, aliam rem, quae probatur; aut pro re hominem aut pro homine rem, ut ab eo, quod odit, ad id, quod diligit, auditoris animus traducatur; et dissimulare te id defensurum, quod existimeris; deinde, cum iam mitior factus erit auditor, ingredi pedetemptim in defensionem et dicere ea, quae indignentur adversarii, tibi quoque indigna videri; deinde, cum lenieris eum, qui audiet, demonstrare, nihil eorum ad te pertinere et negare quicquam de adversariis esse dicturum, neque hoc neque illud, ut neque aperte laedas eos, qui diliguntur, et tamen id obscure faciens, quoad possis, alienes ab eis auditorum voluntatem; et aliquorum iudicium simili de re aut auctoritatem proferre imitatione dignam; deinde eandem aut consimilem aut maiorem aut minorem agi rem in praesenti demonstrare.

{{pn|25}}Sin oratio adversariorum fidem videbitur auditoribus fecisse - id quod ei, qui intellegit, quibus rebus fides fiat, facile erit cognitu - oportet aut de eo, quod adversarii firmissimum sibi putarint et maxime ii, qui audient, probarint, primum te dicturum polliceri, aut ab adversarii dicto exordiri et ab eo potissimum, quod ille nuperrime dixerit, aut dubitatione uti, quid primum dicas aut cui potissimum loco respondeas, cum admiratione.  Nam auditor cum eum, quem adversarii perturbatum putat oratione, videt animo firmissimo contra dicere paratum, plerumque se potius temere assensisse quam illum sine causa confidere arbitratur.

Sin auditoris studium defatigatio abalienavit a causa, te brevius, quam paratus fueris, esse dicturum commodum est polliceri; non imitaturum adversarium.  Sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere aut ex tempore quae nata sit, quod genus strepitu, acclamatione; aut iam parata, quae vel apologum vel fabulam vel aliquam contineat inrisionem; aut si rei dignitas adimet iocandi facultatem, aliquid triste, novum, horribile statim non incommodum est inicere.  Nam, ut cibi satietas et fastidium aut subamara aliqua re relevatur aut dulci mitigatur, sic animus defessus audiendo aut admiratione integratur aut risu novatur. Ac separatim quidem, quae de principio et de insinuatione dicenda videbantur, haec fere sunt; nunc quiddam brevi communiter de utroque praecipiendum videtur.

Exordium sententiarum et gravitatis plurimum debet habere et omnino omnia, quae pertinent ad dignitatem, in se continere, propterea quod id optime faciendum est, quod oratorem auditori maxime commendat; splendoris et festivitatis et concinnitudinis minimum, propterea quod ex his suspicio quaedam apparationis atque artificiosae diligentiae nascitur, quae maxime orationi fidem, oratori adimit auctoritatem.

{{pn|26}}Vitia vero haec sunt certissima exordiorum, quae summo opere vitare oportebit: vulgare, commune, commutabile, longum, separatum, translatum, contra praecepta.  Vulgare est, quod in plures causas potest accommodari, ut convenire videatur.  Commune, quod nihilo minus in hanc quam in contrariam partem causae potest convenire.  Commutabile, quod ab adversario potest leviter mutatum ex contraria parte dici.  Longum est, quod pluribus verbis aut sententiis ultra quam satis est producitur.  Separatum, quod non ex ipsa causa ductum est nec sicut aliquod membrum adnexum orationi.  Translatum est, quod aliud conficit, quam causae genus postulat: ut si qui docilem faciat auditorem, cum benivolentiam causa desideret, aut si principio utatur, cum insinuationem res postulet.  Contra praecepta est, quod nihil eorum efficit, quorum causa de exordiis praecepta traduntur; hoc est, quod eum, qui audit, neque benivolum neque attentum neque docilem efficit, aut, quo nihil profecto peius est, ut contra sit, facit. Ac de exordio quidem satis dictum est.

{{pn|27}}N a r r a t i o   est rerum gestarum aut ut gestarum expositio.

Narrationum genera tria sunt: unum genus est, in quo ipsa causa et omnis ratio controversiae continetur; alterum, in quo digressio aliqua extra causam aut criminationis aut similitudinis aut delectationis non alienae ab eo negotio, quo de agitur, aut amplificationis causa interponitur.  Tertium genus est remotum a civilibus causis, quod delectationis causa non inutili cum exercitatione dicitur et scribitur.

Eius partes sunt duae, quarum altera in negotiis, altera in personis maxime versatur.

Ea, quae in negotiorum expositione posita est, tres habet partes: fabulam, historiam, argumentum.

F a b u l a   est, in qua nec verae nec veri similes res continentur, cuiusmodi est: &quot;Angues ingentes alites, iuncti iugo...&quot;.

H i s t o r i a   est gesta res, ab aetatis nostrae memoria remota; quod genus: &quot;Appius indixit Carthaginiensibus bellum&quot;.

A r g u m e n t u m   est ficta res, quae tamen fieri potuit.  Huiusmodi apud Terentium: &quot;Nam is postquam excessit ex ephebis, [Sosia]...&quot;

Illa autem narratio, quae versatur in personis, eiusmodi est, ut in ea simul cum rebus ipsis personarum sermones et animi perspici possint, hoc modo:

    &quot;Venit ad me saepe clamitans: Quid agis, Micio?
    Cur perdis adulescentem nobis?  Cur amat?
    Cur potat?  Cur tu his rebus sumptum suggeris,
    Vestitu nimio indulges?  Nimium ineptus es.
    Nimium ipse est durus praeter aequumque et bonum&quot;.

Hoc in genere narrationis multa debet inesse festivitas, confecta ex rerum varietate, animorum dissimilitudine, gravitate, lenitate, spe, metu, suspicione, desiderio, dissimulatione, errore, misericordia, fortunae commutatione, insperato incommodo, subita laetitia, iucundo exitu rerum.  Verum haec ex iis, quae postea de elocutione praecipientur, ornamenta sumentur.

{{pn|28}}Nunc de narratione ea, quae causae continet expositionem, dicendum videtur.  Oportet igitur eam tres habere res: ut brevis, ut aperta, ut probabilis sit. Brevis erit, si, unde necesse est, inde initium sumetur et non ab ultimo repetetur, et si, cuius rei satis erit summam dixisse, eius partes non dicentur - nam saepe satis est, quid factum sit, dicere, ut ne narres, quemadmodum sit factum - et si non longius, quam quo opus est, in narrando procedetur, et si nullam in rem aliam transibitur; et si ita dicetur, ut nonnumquam ex eo, quod dictum est, id, quod non est dictum intellegatur; et si non modo id, quod obest, verum etiam id, quod nec obest nec adiuvat, praeteribitur; et si semel unum quicque dicetur; et si non ab eo, quo in proxime desitum erit, deinceps incipietur.

Ac multos imitatio brevitatis decipit, ut, cum se breves putent esse, longissimi sint; cum dent operam, ut res multas brevi dicant, non ut omnino paucas res dicant et non plures, quam necesse sit.  Nam plerisque breviter videtur dicere, qui ita dicit: &quot;Accessi ad aedes.  Puerum vocavi.  Respondit.  Quaesivi dominum.  Domi negavit esse.&quot;  Hic, tametsi tot res brevius non potuit dicere, tamen, quia satis fuit dixisse: &quot;Domi negavit esse&quot;, fit rerum multitudine longus.  Quare hoc quoque in genere vitanda est brevitatis imitatio et non minus rerum non necessariarum quam verborum multitudine supersedendum est.

{{pn|29}}Aperta autem narratio poterit esse, si, ut quidque primum gestum erit, ita primum exponetur, et rerum ac temporum ordo servabitur, ut ita narrentur, ut gestae res erunt aut ut potuisse geri videbuntur.  Hic erit considerandum, ne quid perturbate, ne quid contorte dicatur, ne quam in aliam rem transeatur, ne ab ultimo repetatur, ne ad extremum prodeatur, ne quid, quod ad rem pertineat, praetereatur; et omnino, quae praecepta de brevitate sunt, hoc quoque in genere sunt conservanda.  Nam saepe res parum est intellecta longitudine magis quam obscuritate narrationis.  Ac verbis quoque dilucidis utendum est; quo de genere dicendum est in praeceptis elocutionis.

Probabilis erit narratio, si in ea videbuntur inesse ea, quae solent apparere in veritate; si personarum dignitates servabuntur; si causae factorum exstabunt; si fuisse facultates faciundi videbuntur; si tempus idoneum, si spatii satis, si locus opportunus ad eandem rem, qua de re narrabitur, fuisse ostendetur; si res et ad eorum, qui agent, naturam et ad vulgi morem et ad eorum, qui audient, opinionem accommodabitur.  Ac veri quidem similis ex his rationibus esse poterit.

{{pn|30}}Illud autem praeterea considerare oportebit, ne, aut cum obsit narratio aut cum nihil prosit, tamen interponatur; aut non loco aut non, quemadmodum causa postulet, narretur.  Obest tum, cum ipsius rei gestae expositio magnam excipit offensionem, quam argumentando et causam agendo leniri oportebit.  Quod cum accidet, membratim oportebit partes rei gestae dipergere in causam et ad unam quamque confestim rationem accommodare, ut vulneri praesto medicamentum sit et odium statim defensio mitiget.  Nihil prodest narratio tum, cum ab adversariis re exposita nostra nihil interest iterum aut alio modo narrare; aut ab iis, qui audiunt, ita tenetur negotium, ut nostra nihil intersit eos alio pacto docere.  Quod cum accidit, omnino narratione supersedendum est.  Non loco dicitur, cum non in ea parte orationis conlocatur, in qua res postulat; quo de genere agemus tum, cum de dispositione dicemus; nam hoc ad dispositionem pertinet.  Non quemadmodum causa postulat, narratur, cum aut id, quod adversario prodest, dilucide et ornate exponitur aut id, quod ipsum adiuvat, obscure dicitur et neglegenter.  Quare, ut hoc vitium vitetur, omnia torquenda sunt ad commodum suae causae, contraria, quae praeteriri poterunt, praetereundo, quae dicenda erunt, leviter attingendo, sua diligenter et enodate narrando.

Ac de narratione quidem satis dictum videtur; deinceps ad partitionem transeamus.

{{pn|31}}Recte habita in causa partitio inlustrem et perspicuam totam efficit orationem.  Partes eius sunt duae, quarum utraque magno opere ad aperiendam causam et constituendam pertinet controversiam.  Una pars est, quae, quid cum adversariis conveniat et quid in controversia relinquatur, ostendit; ex qua certum quiddam destinatur auditori, in quo animum debeat habere occupatum.  Altera est, in qua rerum earum, de quibus erimus dicturi, breviter expositio ponitur distributa; ex qua conficitur, ut certas animo res teneat auditor, quibus dictis intellegat fore peroratum.

Nunc utroque genere partitionis quemadmodum conveniat uti, breviter dicendum videtur.  Quae partitio, quid conveniat aut quid non conveniat, ostendit, haec debet illud, quod convenit, inclinare ad suae causae commodum, hoc modo: &quot;Interfectam matrem esse a filio convenit mihi cum adversariis&quot;.  Item contra: &quot;Interfectum esse a Clytaemestra Agamemnonem convenit&quot;.  Nam hic uterque et id posuit, quod conveniebat, et tamen suae causae commodo consuluit.  Deinde, quid controversiae sit, ponendum est in iudicationis expositione; quae quemadmodum inveniretur, ante dictum est.

{{pn|32}}Quae partitio rerum distributam continet expositionem, haec habere debet: brevitatem, absolutionem, paucitatem.  Brevitas est, cum nisi necessarium nullum assumitur verbum.  Haec in hoc genere idcirco est utilis, quod rebus ipsis et partibus causae, non verbis neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus est.  Absolutio est, per quam omnia, quae incidunt in causam, genera, de quibus dicendum est, amplectimur in partitione, ne aut aliquod genus utile relinquatur aut sero extra partitionem, id quod vitiosissimum ac turpissimum est, inferatur.  Paucitas in partitione servatur, si genera ipsa rerum ponuntur neque permixtim cum partibus implicantur.  Nam genus est, quod plures partes amplectitur, ut animal.  Pars est quae subest generi, ut equus.  Sed saepe eadem res alii genus, alii pars est.  Nam homo animalis pars est, Thebani aut Troiani genus.

Haec ideo diligentius inducitur discriptio, ut aperta [intellecta] generum et partium ratione paucitas generum in partitione servari possit.  Nam qui ita partitur: &quot;Ostendam propter cupiditatem et audaciam et avaritiam adversariorum omnia incommoda ad rem publicam pervenisse&quot;, is non intellexit in partitione exposito genere partem se generis admiscuisse.  Nam genus est omnium nimirum libidinum cupiditas, eius autem generis sine dubio pars est avaritia.

{{pn|33}}Hoc igitur vitandum est, ne, cuius genus posueris, eius sicuti aliquam diversam ac dissimilem partem ponas in eadem partitione.  Quodsi quod in genus plures incident partes, id cum in prima causae partitione erit simpliciter expositum, distribuetur tempore [eo] commodissime, cum ad ipsum ventum erit explicandum in causae dictione post partitionem.  Atque illud quoque pertinet ad paucitatem, ne aut plura, quam satis est, demonstraturos nos dicamus, hoc modo: &quot;Ostendam adversarios, quod arguamus, et potuisse facere et voluisse et fecisse&quot;; nam fecisse satis est ostendere; aut, cum in causa partitio nulla sit, [et] cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, id quod perraro potest accidere.

Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc usum oratorium non tanto opere pertineant, quae versantur in philosophia, ex quibus haec ipsa transtulimus, quae convenire viderentur, quorum nihil in ceteris artibus inveniebamus.

Atque his de partitione praeceptis in omni dictione meminisse oportebit, ut et prima quaeque pars, ut exposita est in partitione, sic ordine transigatur et omnibus explicatis peroratum sit [hoc modo], ut ne quid posterius praeter conclusionem inferatur.  Partitur apud Terentium breviter et commode senex in Andria, quae cognoscere libertum velit:

    &quot;Eo pacto et gnati vitam et consilium meum
    Cognosces et quid facere in hac re te velim&quot;.

Itaque quemadmodum in partitione proposuit, ita narrat, primum nati vitam: &quot;Nam is postquam excessit ex ephebis...&quot;; deinde suum consilium: &quot;Et nunc id operam do...&quot;.  Deinde quid Sosiam velit facere, id quod postremum posuit in partitione, postremum dicit: &quot;Nunc tuum est officium...&quot;.  Quemadmodum igitur hic et ad primam quamque partem primum accessit et omnibus absolutis finem dicendi fecit, sic nobis placet et ad singulas partes accedere et omnibus absolutis perorare.

Nunc de confirmatione deinceps, ita ut ordo ipse postulat, praecipiendum videtur.

{{pn|34}}C o n f i r m a t i o  est, per quam argumentando nostrae causae fidem et auctoritatem et firmamentum adiungit oratio.  Huius partis certa sunt praecepta, quae in singula causarum genera dividentur.  Verumtamen non incommodum videtur quandam silvam atque materiam universam ante permixtim et confuse exponere omnium argumentationum, post autem tradere, quemadmodum unum quodque causae genus hinc omnibus argumentandi rationibus tractis confirmari oporteat.

Omnes res argumentando confirmantur aut ex eo, quod personis, aut ex eo, quod negotiis est adtributum.

Ac personis has res adtributas putamus: nomen, naturam, victum, fortunam, habitum, affectionem, studia, consilia, facta, casus, orationes.

N o m e n   est, quod uni cuique personae datur, quo suo quaeque proprio et certo vocabulo appellatur.

N a t u r a m  ipsam definire difficile est; partes autem eius enumerare eas, quarum indigemus ad hanc praeceptionem, facilius est. 

{{pn|35}}Eae autem partim divino, partim mortali in genere versantur.  Mortalium autem pars in hominum, pars in bestiarum genere numerantur.  Atque hominum genus et in sexu consideratur, virile an muliebre sit, et in natione, patria, cognatione, aetate.  Natione, Graius an barbarus; patria, Atheniensis an Lacedaemonius; cognatione, quibus maioribus, quibus consanguineis; aetate, puer an adulescens, natu grandior an senex.  Praeterea commoda et incommoda considerantur ab natura data animo aut corpori, hoc modo: valens an inbecillus, longus an brevis, formonsus an deformis, velox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obliviosus, comis [officiosus] an infacetus, pudens, patiens an contra; et omnino quae a natura dantur animo et corpori considerabuntur [et haec in natura consideranda].  Nam quae industria comparantur, ad habitum pertinent, de quo posterius est dicendum.

In v i c t u  considerare oportet, apud quem et quo more et cuius arbitratu sit educatus, quos habuerit artium liberalium magistros, quos vivendi praeceptores, quibus amicis utatur, quo in negotio, quaestu, artificio sit occupatus, quo modo rem familiarem administret, qua consuetudine domestica sit.

In f o r t u n a  quaeritur, servus sit an liber, pecuniosus an tenuis, privatus an cum potestate: si cum potestate, iure an iniuria; felix, clarus an contra; quales liberos habeat.  Ac si de non vivo quaeretur, etiam quali morte sit affectus, erit considerandum.

{{pn|36}}H a b i t u m  autem [hunc] appellamus animi aut corporis constantem et absolutam aliqua in re perfectionem, ut virtutis aut artis alicuius perceptionem aut quamvis scientiam et item corporis aliquam commoditatem non natura datam, sed studio et industria partam.

A f f e c t i o   est animi aut corporis ex tempore aliqua de causa commutatio, ut laetitia, cupiditas, metus, molestia, morbus, debilitas et alia, quae in eodem genere reperiuntur.

S t u d i u m  est autem animi assidua et vehementer ad aliquam rem adplicata magna cum voluptate occupatio, ut philosophiae, poeticae, geometricae, litterarum.

C o n s i l i u m   est aliquid faciendi aut non faciendi excogitata ratio.

Facta autem et casus et orationes tribus ex temporibus considerabuntur: quid fecerit [aut] quid ipsi acciderit [aut] quid dixerit; aut quid faciat, quid ipsi accidat, quid dicat; aut quid facturus sit, quid ipsi casurum sit, qua sit usurus oratione.

Ac personis quidem haec videntur esse adtributa: {{pn|37}}negotiis autem quae sunt adtributa, partim sunt continentia cum ipso negotio, partim in gestione negotii considerantur, partim adiuncta negotio sunt, partim negotium consequuntur.

Continentia cum ipso negotio sunt ea, quae semper affixa esse videntur ad rem neque ab ea possunt separari.  Ex his prima est brevis conplexio totius negotii, quae summam continet facti, hoc modo: parentis occisio, patriae proditio; deinde causa eius summae, per quam et quam ob rem et cuius rei causa factum sit, quaeritur; deinde ante gestam rem quae facta sint continenter usque ad ipsum negotium; deinde, in ipso gerendo negotio quid actum sit; deinde, quid postea factum sit.

{{pn|38}}In gestione autem negotii, qui locus secundus erat de iis, quae negotiis adtributa sunt, quaeretur locus, tempus, modus, occasio, facultas.

Locus consideratur, in quo res gesta sit, ex opportunitate, quam videatur habuisse ad negotium administrandum.  Ea autem opportunitas quaeritur ex magnitudine, intervallo, longinquitate, propinquitate, solitudine, celebritate, natura ipsius loci et vicinitatis et totius regionis; ex his etiam attributionibus: sacer profanus, publicus anne privatus, alienus an ipsius, de quo agitur, locus sit aut fuerit.

{{pn|39}}T e m p u s  autem est - id quo nunc utimur, nam ipsum quidem generaliter definire diffile est - pars quaedam aeternitatis cum alicuius annui, menstrui, diurni nocturnive spatii certa significatione.  In hoc et quae praeterierint, considerantur: et eorum ipsorum, quae aut propter vetustatem obsoleverint aut incredibilia videantur, ut iam in fabularum numerum reponantur; et quae iam diu gesta et a memoria nostra remota tamen faciant fidem vere tradita esse, quia eorum monumenta certa in litteris exstent; et quae nuper gesta sint, quae scire plerique possint; et item quae instent in praesentia et cum maxime fiant; et quae consequantur, in quibus potest considerari, quid ocius et quid serius futurum sit.  Et item communiter in tempore perspiciendo longinquitas eius est consideranda.  Nam saepe oportet commetiri cum tempore negotium et videre, potueritne aut magnitudo negotii aut multitudo rerum in eo transigi tempore.  [Consideratur autem tempus et anni et mensis et diei et noctis et vigiliae et horae et in aliqua parte alicuius horum.]

{{pn|40}}O c c a s i o   autem est pars temporis habens in se alicuius rei idoneam faciendi aut non faciendi opportunitatem.  Quare cum tempore hoc differt: nam genere quidem utrumque idem esse intellegitur, verum in tempore spatium quodam modo declaratur, quod in annis aut in anno aut in aliqua anni parte spectatur, in occasione ad spatium temporis faciendi quaedam opportunitas intellegitur adiuncta.  (quare cum genere idem sit, fit aliud, quod parte quadam et specie, ut diximus, differat.)  Haec distribuitur in tria genera: publicum, commune, singulare.

P u b l i c u m   est, quod civitas universa aliqua de causa frequentat, ut ludi, dies festus, bellum.

C o m m u n e,  quod accidit omnibus eodem fere tempore, ut messis, vindemia, calor, frigus.

S i n g u l a r e  autem est, quod aliqua de causa privatim alicui solet accidere, ut nuptiae, sacrificium, funus, convivium, somnus.

{{pn|41}}M o d u s  autem est, in quo, quemadmodum et quo animo factum sit, quaeritur.  Eius partes sunt prudentia et inprudentia.  Prudentiae [autem] ratio quaeritur ex iis, quae clam, palam, vi, persuasione fecerit.  Inprudentia autem in purgationem confertur, cuius partes sunt inscientia, casus, necessitas, et in affectionem animi, hoc est molestiam, iracundiam, amorem et cetera, quae in simili genere versantur.

  F a c u l t a t e s  sunt, aut quibus facilius fit aut sine quibus aliquid confici non potest.

Adiunctum negotio autem id intellegitur, quod maius et quod minus et quod aeque magnum et quod simile erit ei negotio, quo de agitur, et quod contrarium et quod disparatum, et genus et pars et eventus.  Maius et minus et aeque magnum ex vi et ex numero et ex figura negotii, sicut ex statura corporis, consideratur.

{{pn|42}}S i m i l e   autem ex specie conparabili aut ex conferunda atque assimulanda natura iudicatur.

C o n t r a r i u m  est, quod positum in genere diverso ab eodem, cui contrarium dicitur, plurimum distat, ut frigus calori, vitae mors.

D i s p a r a t u m  autem est id, quod ab aliqua re praepositione negationis separatur, hoc modo: sapere et non sapere.

G e n u s   est, quod partes aliquas amplectitur, ut cupiditas.

P a r s  est, quae subest generi, ut amor, avaritia.

E v e n t u s  est exitus alicuius negotii, in quo quaeri solet, quid ex quaque re evenerit, eveniat, eventurum sit.  Quare hoc in genere, ut commode, quid eventurum sit, ante animo colligi possit, quid quaque ex re soleat evenire, considerandum est, hoc modo: ex arrogantia odium, ex insolentia arrogantia.

{{pn|43}}Quarta autem pars est ex iis &lt;rebus&gt;, quas negotiis dicebamus esse adtributas, consecutio.  In hac eae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur: primum, quod factum est, quo id nomine appellari conveniat; deinde eius facti qui sint principes et inventores, qui denique auctoritatis eius et inventionis comprobatores atque aemuli; deinde ecquae de ea re aut eius rei sit lex, consuetudo, pactio, iudicium, scientia, artificium; deinde natura eius, evenire vulgo soleat an insolenter et raro; postea homines id sua auctoritate comprobare an offendere in iis consueverint; et cetera, quae factum aliquid similiter confestim aut ex intervallo solent consequi.  Deinde postremo adtendendum est, num quae res ex iis rebus, quae positae sunt in partibus honestatis aut utilitatis, consequantur; de quibus in deliberativo genere causae distinctius erit dicendum.

Ac negotiis quidem fere res haec, quas commemoravimus, sunt adtributae.

{{pn|44}}Omnis autem argumentatio, quae ex iis locis, quos commemoravimus, sumetur, aut probabilis aut necessaria debebit esse.  Etenim, ut breviter describamus, argumentatio videtur esse inventum aliquo ex genere rem aliquam aut probabiliter ostendens aut necessarie demonstrans. Necessarie demonstrantur ea, quae aliter ac dicuntur nec fieri nec probari possunt, hoc modo: &quot;si peperit, cum viro concubuit.&quot;  Hoc genus argumentandi, quod in necessaria demonstratione versatur, maxime tractatur in dicendo aut per complexionem aut per enumerationem aut per simplicem conclusionem.

{{pn|45}}C o n p l e x i o  est, in qua, utrum concesseris, reprehenditur, ad hunc modum: &quot;Si inprobus est, cur uteris?  Si probus, cur accusas?&quot;

E n u m e r a t i o  est, in qua pluribus rebus expositis et ceteris infirmatis una reliqua necessario confirmatur, hoc pacto: &quot;Necesse est aut inimicitiarum causa ab hoc esse occisum aut metus aut spei aut alicuius amici gratia aut, si horum nihil est, ab hoc non esse occisum; nam sine causa maleficium susceptum non potest esse; si neque inimicitiae fuerunt nec metus ullus nec spes [ex morte illius] alicuius commodi neque ad amicum huius aliquem mors illius pertinebat: relinquitur igitur, ut ab hoc non sit occisus.&quot;

Simplex autem conclusio ex necessaria consecutione conficitur, hoc modo: &quot;Si vos me istuc eo tempore fecisse dicitis, ego autem eo ipso tempore trans mare fui, relinquitur, ut id, quod dicitis, non modo non fecerim, sed ne potuerim quidem facere.&quot;  Atque hoc diligenter oportebit videre, ne quo pacto genus hoc refelli possit, ut ne confirmatio modum in se argumentationis habeat et quandam similitudinem necessariae conclusionis, verum ipsa argumentatio ex necessaria ratione consistat.

{{pn|46}}P r o b a b i l e  autem est id, quod fere solet fieri aut quod in opinione positum est aut quod habet in se ad haec quandam similitudinem, sive id falsum est sive verum.  In eo genere, quod fere fieri solet, probabile huiusmodi est: &quot;Si mater est, diligit filium; si avarus est, neglegit ius iurandum.&quot;  In eo autem, quod in opinione positum est, huiusmodi sunt probabilia: impiis apud inferos poenas esse praeparatas; eos, qui philosophiae dent operam, non arbitrari deos esse.  Similitudo autem in contrariis et &lt;ex&gt; paribus et in iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, maxime spectatur.  In contrariis, hoc modo: &quot;Nam si iis, qui inprudentes laeserunt, ignosci convenit, iis, qui necessario profuerunt, haberi gratiam non oportet.&quot;

{{pn|47}}Ex pari, sic: &quot;Nam ut locus sine portu navibus esse non potest tutus, sic animus sine fide stabilis amicis non potest esse.&quot;  In iis rebus, quae sub eandem rationem cadunt, hoc modo probabile consideratur: &quot;Nam si Rhodiis turpe non est portorium locare, ne Hermocreonti quidem turpe est conducere.&quot;  Haec tum vera sunt, hoc pacto: &quot;Quoniam cicatrix est, fuit vulnus&quot;; tum veri similia, hoc modo: &quot;Si multus erat in calceis pulvis, ex itinere eum venire oportebat.&quot;

Omne autem - ut certas quasdam in partes tribuamus - probabile, quod sumitur ad argumentationem, aut signum est aut credibile aut iudicatum aut comparabile.

{{pn|48}}S i g n u m  est, quod sub sensum aliquem cadit et quiddam significat, quod ex ipso profectum videtur, quod aut ante fuerit aut in ipso negotio aut post sit consecutum et tamen indiget testimonii et gravioris confirmationis, ut cruor, fuga, pallor, pulvis, et quae his sunt similia.

C r e d i b i l e  est, quod sine ullo teste auditoris opinione firmatur, hoc modo: &quot;Nemo est, qui non liberos suos incolumes et beatos esse cupiat.&quot;

I u d i c a t u m est res assensione aut auctoritate aut iudicio alicuius aut aliquorum conprobata.  Id tribus in generibus spectatur, religioso, communi, adprobato.

R e l i g i o s u m  est, quod iurati legibus iudicarunt.

C o m m u n e  est, quod omnes vulgo probarunt et secuti sunt, huiusmodi: ut maioribus natu assurgatur, ut supplicum misereatur.

A d p r o b a t u m  est, quod homines, cum dubium esset, quale haberi oporteret, sua constituerunt auctoritate: velut Gracchi patris factum populus Romanus, qui eum [ob id factum] eo quod insciente collega in censura nonnihil gessit post censuram consulem fecit.

{{pn|49}}C o m p a r a b i l e  autem est, quod in rebus diversis similem aliquam rationem continet.  Eius partes sunt tres: imago, conlatio, exemplum.  Imago est oratio demonstrans corporum aut naturarum similitudinem.  Conlatio est oratio rem cum re ex similitudine conferens. 

E x e m p l u m  est, quod rem auctoritate aut casu alicuius hominis aut negotii confirmat aut infirmat.  Horum exempla et descriptiones in praeceptis elocutionis cognoscentur.

Ac fons quidem confirmationis, ut facultas tulit, apertus est nec minus dilucide, quam rei natura ferebat, demonstratus est; quemadmodum autem quaeque constitutio et pars constitutionis et omnis controversia, sive in ratione sive in scripto versabitur, tractari debeat et quae in quamque argumentationes conveniant, singillatim in secundo libro de uno quoque genere dicemus.  In praesentia tantummodo numeros et modos et partes argumentandi confuse et permixtim dispersimus; post discripte et electe in genus quodque causae, quid cuique conveniat, ex hac copia digeremus.

{{pn|50}}Atque inveniri quidem omnis ex his locis argumentatio poterit: inventam exornari et certas in partes distingui et suavissimum est et summe necessarium et ab artis scriptoribus maxime neglectum.  Quare et de ea praeceptione nobis et in hoc loco dicendum visum est, ut ad inventionem argumentandi &lt;ratio&gt; adiungeretur.  Et magna cum cura et diligentia locus hic omnis considerandus est, quod rei non solum magna utilitas est, sed praecipiendi quoque summa difficultas.

{{pn|51}}Omnis igitur argumentatio aut per inductionem tractanda est per ratiocinationem.

I n d u c t i o  est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius, quicum instituta est; quibus assensionibus facit, ut illi dubia quaedam res propter similitudinem earum rerum, quibus assensit, probetur. Velut apud Socraticum Aeschinen demonstrat Socrates cum Xenophontis uxore et cum ipso Xenophonte Aspasiam locutam: &quot;Dic mihi, quaeso, Xenophontis uxor, si vicina tua melius habeat aurum, quam tu habes, utrum illudne an tuum malis?&quot;  &quot;Illud&quot;, inquit.  &quot;Quid, si vestem et ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat, quam tu habes, tuumne an illius malis?&quot;  Respondit: &quot;Illius vero.&quot;  &quot;Age sis,&quot; inquit, &quot;quid?  Si virum illa meliorem habeat, quam tu habes, utrumne tuum virum malis an illius?&quot;  Hic mulier erubuit.

{{pn|52}}Aspasia autem sermonem cum ipso Xenophonte instituit.  &quot;Quaeso,&quot; inquit, &quot;Xenophon, si vicinus tuus equum meliorem habeat, quam tuus est, tuumne equum malis an illius?&quot;  &quot;Illius,&quot; inquit.  &quot;Quid, si fundum meliorem habeat quam tu habes, utrum tandem fundum habere malis?&quot;  &quot;Illum,&quot; inquit, &quot;meliorem scilicet.&quot;  &quot;Quid, si uxorem meliorem habeat, quam tu habes, utrum &lt;tuamne an&gt; illius malis?&quot;  Atque hic Xenophon quoque ipse tacuit. Post Aspasia: &quot;Quoniam uterque vestrum,&quot; inquit, &quot;id mihi solum non respondit, quod ego solum audire volueram, egomet dicam, quid uterque cogitet.  Nam et tu, mulier, optumum virum vis habere et tu, Xenophon, uxorem habere lectissimam maxime vis.  Quare, nisi hoc perfeceritis, ut neque vir melior neque femina lectior in terris sit, profecto semper id, quod optumum putabitis esse, multo maxime requiretis [, ut et tu maritus sis quam optumae et haec quam optimo viro nupta sit]&quot;.Hic cum rebus non dubiis assensum est, factum est propter similitudinem, ut etiam illud, quod dubium videretur, si qui separatim quaereret, id pro certo propter rationem rogandi concederetur. 

{{pn|53}}Hoc modo sermonis plurimum Socrates usus est, propterea quod nihil ipse afferre ad persuadendum volebat, sed ex eo, quod sibi ille dederat, quicum disputabat, aliquid conficere malebat, quod ille ex eo, quod iam concessisset, necessario adprobare deberet. Hoc in genere praecipiendum nobis videtur primum, ut illud quod inducimus per similitudinem, eiusmodi sit, ut sit necesse concedere.  Nam ex quo postulabimus nobis illud, quod dubium sit, concedi, dubium esse id ipsum non oportebit.  Deinde illud, cuius confirmandi causa fiet inductio, videndum est, ut simile iis rebus sit, quas res quasi non dubias ante induxerimus, nam aliquid ante concessum nobis esse nihil proderit, si ei dissimile erit id, cuius causa illud concedi primum voluerimus; deinde ne intellegat, quo spectent illae primae inductiones et ad quem sint exitum perventurae. 

{{pn|54}}Nam qui videt, si ei rei, quam primo rogetur, recte assenserit, illam quoque rem, quae sibi displiceat, esse necessario concedendam, plerumque aut non respondendo aut male respondendo longius rogationem procedere non sinit; quare ratione rogationis inprudens ab eo, quod concessit, ad id, quod non vult concedere, deducendus est. Extremum autem aut taceatur oportet aut concedatur aut negetur.  Si negabitur, aut ostendenda similitudo est earum rerum, quae ante concessae sunt, aut alia utendum inductione.  Si concedetur, concludenda est argumentatio.  Si tacebitur, elicienda responsio est aut, quoniam taciturnitas imitatur confessionem, pro eo, ac si concessum sit, concludere oportebit argumentationem. Ita fit hoc genus argumentandi tripertitum: prima pars ex similitudine constat una pluribusve; altera ex eo, quod concedi volumus, cuius causa similitudines adhibitae sunt; tertia ex conclusione, quae aut confirmat concessionem aut quid ex eo conficiatur ostendit.

{{pn|55}}Sed quia non satis alicui videbitur dilucide demonstratum, nisi quid ex civili causarum genere exempli subiecerimus, videtur eiusmodi quoque utendum exemplo, non quo praeceptio differat aut aliter hoc in sermone atque in dicendo sit utendum, sed ut eorum voluntati satis fiat, qui id, quod aliquo in loco viderunt, alio in loco, nisi monstratum est, nequeunt cognoscere. Ergo in hac causa, quae apud Graecos est pervagata, cum Epaminondas, Thebanorum imperator, quod ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tradidit et, cum paucos ipse dies contra legem exercitum tenuisset, Lacedaemonios funditus vicit, poterit accusator argumentatione uti per inductionem, cum scriptum legis contra sententiam defendat, ad hunc modum:

{{pn|56}}&quot;Si, iudices, id, quod Epaminondas ait legis scriptorem sensisse, adscribat ad legem et addat hanc exceptionem: EXTRA QUAM SI QUIS REI PUBLICAE CAUSA EXERCITUM NON TRADIDERIT, patiemini?  Non opinior.  Quid, si vosmet ipsi, quod a vestra religione et a sapientia remotissimum est, istius honoris causa hanc eandem exceptionem iniussu populi ad legem adscribi iubeatis, populus Thebanus id patieturne fieri?  Profecto non patietur.  Quod ergo adscribi ad legem nefas est, id sequi quasi adscriptum sit, rectum vobis videatur?  Novi vestram intellegentiam; non potest ita videri, iudices.  Quodsi litteris corrigi neque ab illo neque a vobis scriptoris voluntas potest, videte, ne multo indignius sit id re et iudicio vestro mutari, quod ne verbo quidem commutari potest.&quot; Ac de inductione quidem satis in praesentia dictum videtur. 

{{pn|57}}Nunc deinceps ratiocinationis vim et naturam consideremus. Ratiocinatio est oratio ex ipsa re probabile aliquid eliciens, quod expositum et per se cognitum sua se vi et ratione confirmet.  Hoc de genere qui diligentius considerandum putaverunt, cum idem in usu dicendi sequerentur, paululum in praecipiendi ratione dissenserunt.  Nam partim quinque eius partes esse dixerunt, partim non plus quam in tres partes posse distribui putaverunt.  Eorum controversiam non incommodum videtur cum utrorumque ratione exponere.  Nam et brevis est et non eiusmodi, ut alteri prorsus nihil dicere putentur, et locus hic nobis in dicendo minime neglegendus videtur.

{{pn|58}}Qui putant in quinque tribui partes oportere, aiunt primum convenire exponere summam argumentationis, ad hunc modum: &quot;Melius accurantur, quae consilio geruntur, quam quae sine consilio administrantur&quot;.  Hanc primam partem numerant; eam deinceps rationibus variis et quam copiosissimis verbis adprobari putant oportere, hoc modo: &quot;Domus ea, quae ratione regitur, omnibus est instructior rebus et apparatior, quam ea, quae temere et nullo consilio administratur.  Exercitus is, cui praepositus est sapiens et callidus imperator, omnibus partibus commodius regitur, quam is, qui stultitia et temeritate alicuius administratur.  Eadem navigii ratio est.  Nam navis optime cursum conficit ea, quae scientissimo gubernatore utitur.&quot;

{{pn|59}}Cum propositio sit hoc pacto adprobata et duae partes transierint ratiocinationis, tertia in parte aiunt, quod ostendere velis, id ex vi propositionis oportere assumere, hoc pacto: &quot;Nihil autem omnium rerum melius quam omnis mundus, administratur.&quot; Huius assumptionis quarto in loco aliam porro inducunt adprobationem, hoc modo: &quot;Nam et signorum ortus et obitus definitum quendam ordinem servant et annuae commutationes non modo quaedam ex necessitudine semper eodem modo fiunt, verum ad utilitates quoque rerum omnium sunt accommodatae, et diurnae nocturnaeque vicissitudines nulla in re umquam mutatae quicquam nocuerunt.&quot;  Quae signo sunt omnia non mediocri quodam consilio naturam mundi administrari. Quinto inducunt loco conplexionem eam, quae aut id infert solum, quod ex omnibus partibus cogitur, hoc modo: &quot;Consilio igitur mundus administratur&quot;; aut unum in locum cum conduxerit breviter propositionem et adsumptionem, adiungit, quid ex his conficiatur, ad hunc modum: &quot;Quodsi melius geruntur ea, quae consilio, quam quae sine consilio administrantur, nihil autem omnium rerum melius administratur, quam omnis mundus, consilio igitur mundus administratur.&quot;  Quinquepertitam igitur hoc pacto putant esse argumentationem.

{{pn|60}}Qui autem tripertitam putant esse, ii non aliter tractari putant oportere argumentationem, sed partitionem horum reprehendunt.  Negant enim neque a propositione neque ab adsumptione adprobationes earum separari oportere, neque propositionem absolutam neque adsumptionem sibi perfectam videri, quae approbatione confirmata non sit.  Quare quas illi duas partes numerent, propositionem et adprobationem, sibi unam partem videri, propositionem; quae si adprobata non sit, propositio non sit argumentationis.  Item, quae ab illis adsumptio et adsumptionis adprobatio dicatur, eandem sibi adsumptionem solam videri.  Ita fit, ut eadem ratione argumentatio tractata aliis tripertita, aliis quinquepertita videatur.  Quare evenit, ut res non tam ad usum dicendi pertineat quam ad rationem praeceptionis.

{{pn|61}}Nobis autem commodior illa partitio videatur esse, quae in quinque partes tributa est, quam omnes ab Aristotele et Theophrasto profecti maxime secuti sunt.  Nam quemadmodum illud superius genus argumentandi, quod per inductionem sumitur, maxime Socrates et Socratici tractarunt, sic hoc, quod per ratiocinationem expolitur, summe est ab Aristotele [atque a Peripateticis] et Theophrasto frequentatum, deinde a rhetoribus iis, qui elegantissimi atque artificiosissimi putati sunt.  Quare autem nobis illa magis partitio probetur, dicendum videtur, ne temere secuti putemur; et breviter dicendum, ne in huiusmodi rebus diutius, quam ratio praecipiendi postulat, commoremur.

{{pn|62}}Si quadam in argumentatione satis est uti propositione et non oportet adiungere adprobationem propositionis, quadam autem in argumentatione infirma est propositio, nisi adiuncta sit adprobatio, separatum est quiddam a propositione adprobatio.  Quod enim et adiungi et separari ab aliquo potest, id non potest idem esse, quod est id, ad quod adiungitur et a quo separatur; est autem quaedam argumentatio, in qua propositio non indiget approbationis, et quaedam, in qua nihil valet sine approbatione ut ostendemus.  Separata igitur est a propositione approbatio. Ostendetur autem id, quod polliciti sumus, hoc modo: quae propositio in se quiddam continet perspicuum et quod stare inter omnes necesse est, hanc velle approbare et firmare nihil attinet. 

{{pn|63}}Ea est huiusmodi: &quot;Si, quo die ista caedes Romae facta est, ego Athenis eo die fui, in caede interesse non potui.&quot;  Hoc quia perspicue verum est, nihil attinet approbari.  Quare assumi statim oportet, hoc modo: &quot;Fui autem Athenis eo die.&quot;  Hoc si non constat, indiget approbationis; qua inducta complexio consequitur.  Est igitur quaedam propositio, quae non indiget approbatione.  Nam esse quidem quandam, quae indigeat, quid attinet ostendere, quod cuivis facile perspicuum est , quodsi ita est, ex hoc et ex eo, quod proposueramus, hoc conficitur, separatum esse quiddam a propositione approbationem.  Sin autem ita est, falsum est non esse plus quam tripertitam argumentationem.

{{pn|64}}Simili modo liquet alteram quoque approbationem separatam esse ab assumptione.  Si quadam in argumentatione satis est uti assumptione et non oportet adiungere approbationem assumptioni, quadam autem in argumentatione infirma est assumptio, nisi adiuncta sit approbatio, separatum quiddam est extra assumptionem approbatio.  Est autem argumentatio quaedam, in qua assumptio non indiget approbationis, quaedam autem, in qua nihil valet sine approbatione, ut ostendemus.  Separata igitur est ab adsumptione approbatio.  Ostendemus autem, quod polliciti sumus, hoc modo:

{{pn|65}}quae perspicuam omnibus veritatem continet assumptio, nihil indiget approbationis.  Ea est huiusmodi: &quot;Si oportet velle sapere, dare operam philosophiae convenit.&quot;  Hic propositio indiget approbationis; non enim perspicua est neque constat inter omnes, propterea quod multi nihil prodesse philosophiam, plerique etiam obesse arbitrantur; assumptio perspicua est enim haec: &quot;Oportet autem velle sapere.&quot;  Hoc quia ipsum ex se perspicitur et verum esse intellegitur, nihil attinet approbari.  Quare statim concludenda est argumentatio.  Est ergo assumptio quaedam, quae approbationis non indiget; nam quandam indigere perspicuum est.  Separata est igitur ab adsumptione approbatio.  Falsum ergo est non esse plus quam tripertitam argumentationem.

{{pn|66}}Atque ex his illud iam perspicuum est, esse quandam argumentationem, in qua neque propositio neque assumptio indigeat approbationis, huiusmodi, ut certum quiddam et breve exempli causa ponamus: &quot;Si summopere sapientia petenda est, summo opere stultitia vitanda est; summo autem opere sapientia petenda est; summo igitur opere stultitia vitanda est.&quot;  Hic et propositio et assumptio perspicua est; quare neutra quoque indiget approbatione. Ex hisce omnibus illud perspicuum est approbationem tum adiungi, tum non adiungi.  Ex quo cognoscitur neque in propositione neque in assumptione contineri approbationem, sed utramque suo loco positam vim suam tamquam certam et propriam obtinere.  Quodsi ita est, commode partiti sunt illi, qui in quinque partes tribuerunt argumentationem.

{{pn|67}}Quinque igitur partes sunt eius argumentationis, quae per ratiocinationem tractatur: p r o p o s i t i o,  per quam locus is breviter exponitur, ex quo vis omnis oportet emanet ratiocinationis; a p p r o b a t i o,  per quam id, quod breviter expositum est, rationibus adfirmatum probabilius et apertius fit; a s s u m p t i o,  per quam id, quod ex propositione ad ostendendum pertinet, assumitur; a s s u m p t i o n i s  a p p r o b a t i o, per quam id, quod assumptum est, rationibus firmatur; c o m p l e x i o,  per quam id, quod conficitur ex omni argumentatione, breviter exponitur.  Quae plurimas habet argumentatio partes, ea constat ex his quinque partibus; secunda est quadripertita; tertia tripertita; dein bipartita; quod in controversia est.  De una quoque parte potest alicui videri posse consistere.

{{pn|68}}Eorum igitur, quae constant, exempla ponemus, horum, quae dubia sunt, rationes afferemus. Quinquepertita argumentatio est huiusmodi: &quot;Omnes leges, iudices, ad commodum rei publicae referre oportet et eas ex utilitate communi, non ex scriptione, quae in litteris est, interpretari.  Ea enim virtute et sapientia maiores nostri fuerunt, ut in legibus scribendis nihil sibi aliud nisi salutem atque utilitatem rei publicae proponerent.  Neque enim ipsi, quod obesset, scribere volebant, et, si scripsissent, cum esset intellectum, repudiatum iri legem intellegebant.  Nemo enim leges legum causa salvas esse vult, sed rei publicae, quod ex legibus omnes rem publicam optime putant administari.  Quam ob rem igitur leges servari oportet, ad eam causam scripta omnia interpretari convenit: hoc est, quoniam rei publicae servimus, ex rei publicae commodo atque utilitate interpretemur.  Nam ut ex medicina nihil oportet putare proficisci, nisi quod ad corporis utilitatem spectet, quoniam eius causa est instituta, sic a legibus nihil convenit arbitrari, nisi quod rei publicae conducat, profisci, quoniam eius causa sunt comparatae. 

{{pn|69}}Ergo in hoc quoque iudicio desinite litteras legis perscrutari et legem, ut aequum est, ex utilitate rei publicae considerate.  Quid magis utile fuit Thebanis quam Lacedaemonios opprimi , cui magis Epaminondam, Thebanorum imperatorem, quam victoriae Thebanorum consulere decuit, quid hunc tanta Thebanorum gloria, tam claro atque exornato tropaeo carius aut antiquius habere convenit , scripto videlicet legis omisso scriptoris sententiam considerare debebat.  At hoc quidem satis consideratum est, nullam esse legem nisi rei publicae causa scriptam.  Summam igitur amentiam esse existimabat, quod scriptum esset rei publicae salutis causa, id non ex rei publicae salute interpretari.  Quodsi leges omnes ad utilitatem rei publicae referri convenit, hic autem saluti rei publicae profuit, profecto non potest eodem facto et communibus fortunis consuluisse et legibus non optemperasse.&quot;

{{pn|70}}Quattuor autem partibus constat  a r g u m e n t a t i o, cum aut proponimus aut assumimus sine approbatione.  Id facere oportet, cum aut propositio ex se intellegitur aut assumptio perspicua est et nullius approbationis indiget.  Propositionis approbatione praeterita quattuor ex partibus argumentatio tractatur, ad hunc modum: &quot;Iudices, qui ex lege iurati iudicatis, legibus optemperare debetis.  Optemperare autem legibus non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequimini.  Quod enim certius legis scriptor testimonium voluntatis suae relinquere potuit, quam quod ipse magna cum cura atque diligentia scripsit?  Quodsi litterae non exstarent, magnopere eas requireremus, ut ex iis scriptoris voluntas cognosceretur; nec tamen Epaminondae permitteremus, ne si extra iudicium quidem esset, ut is nobis sententiam legis interpretaretur, nedum nunc istum patiamur, cum praesto lex sit, non ex eo, quod apertissime scriptum est, sed ex eo, quod suae causae convenit, scriptoris voluntatem interpretari.  Quodsi vos, iudices, legibus optemperare debetis et id facere non potestis, nisi id, quod scriptum est in lege, sequamini, quin istum contra legem fecisse iudicatis?&quot;

{{pn|71}}Assumptionis autem approbatione praeterita quadripertita sic fiet argumentatio: &quot;qui saepenumero nos per fidem fefellerunt, eorum orationi fidem habere non debemus.  Si quid enim perfidia illorum detrimenti acceperimus, nemo erit praeter nosmet ipsos, quem iure accusare possimus.  Ac primo quidem decipi incommodum est; iterum, stultum; tertio, turpe.  Carthaginienses autem persaepe iam nos fefellerunt.  Summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis.&quot;

{{pn|72}}Utraque approbatione praeterita tripertita fit, hoc pacto: &quot;Aut metuamus Carthaginienses oportet, si incolumes eos reliquerimus, aut eorum urbem diruamus.  At metuere quidem non oportet.  Restat igitur ut urbem diruamus.&quot; Sunt autem, qui putant nonnumquam posse complexione supersederi, cum id perspicuum sit, quod conficiatur ex ratiocinatione; quod si fiat, bipertitam quoque fieri argumentationem, hoc modo: &quot;Si peperit, virgo non est; peperit autem.&quot;  Hic satis esse proponere et adsumere: quod conficiatur quoniam perspicuum sit, complexionis rem non indigere.  Nobis autem videtur et omnis ratiocinatio concludenda esse et illud vitium, quod illis displicet, magnopere vitandum, ne, quod perspicuum sit, id in complexionem inferamus. 

{{pn|73}}Hoc autem fieri poterit, si complexionum genera intellegentur.  Nam aut ita complectemur, ut in unum conducamus propositionem et assumptionem, hoc modo: &quot;Quodsi leges omnes ad utilitatem rei publicae referri convenit, hic autem saluti rei publicae profuit, profecto non potest eodem facto et saluti communi consuluisse et legibus non optemperasse&quot;; aut ita, ut ex contrario sententia conficiatur, hoc modo: &quot;Summa igitur amentia est in eorum fide spem habere, quorum perfidia totiens deceptus sis&quot;; aut ita, ut id solum, quod conficitur, inferatur, ad hunc modum: &quot;Urbem igitur diruamus&quot;: aut, ut id, quod eam rem, quae conficitur, sequatur necesse est.  Id est huiusmodi: &quot;Si peperit, cum viro concubuit: peperit autem.&quot;  Conficitur hoc: &quot;Concubuit igitur cum viro.&quot;  Hoc si nolis inferre et inferas id, quod sequitur: &quot;Fecit igitur incestum&quot;, et concluseris argumentationem et perspicuam fugeris complexionem. 

{{pn|74}}Quare in longis argumentationibus ex conductionibus aut ex contrario complecti oportet, in brevibus id solum, quod conficitur, exponere, in iis, in quibus exitus perspicuus est, consecutione uti. Si qui autem ex una quoque parte putabunt constare argumentationem, poterunt dicere saepe satis esse hoc modo argumentationem facere: &quot;Quoniam peperit, cum viro concubuit&quot;; nam hoc nullius neque approbationis neque complexionis indigere.  Sed nobis ambiguitate nominis videntur errare.  Nam argumentatio nomine uno res duas significat, ideo quod et inventum aliquam in rem probabile aut necessarium argumentatio vocatur et eius inventi artificiosa expolitio.

{{pn|75}}Cum igitur proferent aliquid huiusmodi: &quot;Quoniam peperit, cum viro concubuit&quot;, inventum proferent, non expolitionem; nos autem de expolitionis partibus loquimur. Nihil igitur ad hanc rem ratio illa pertinebit; atque hac distinctione alia quoque, quae videbuntur officere huic partitioni, propulsabimus, si quis aut assumptionem aliquando tolli posse putet aut propositionem.  Quae si quid habet probabile aut necessarium, quoquo modo commoveat auditorem necesse est.  Quod si solum spectaretur ac nihil, quo pacto tractaretur id, quod esset excogitatum, referret, nequaquam tantum inter summos oratores et mediocres interesse existimaretur.

{{pn|76}}Variare autem orationem magnopere oportebit; nam omnibus in rebus similitudo mater est satietatis.  Id fieri poterit, si non similiter semper ingrediamur in argumentationem.  Nam primum omnium generibus ipsis distinguere convenit, hoc est, tum inductione uti, tum ratiocinatione, deinde in ipsa argumentatione non semper a propositione incipere nec semper quinque partibus abuti neque eadem partes ratione expolire, sed tum ab assumptione incipere, tum adprobatione alterutra, tum utraque, tum hoc, tum illo genere conplexionis uti.  Id ut perspiciatur, scribamus in quolibet exemplo de iis, quae proposita sunt, [hoc idem exerceamus, ut] quam facile factu sit, periclitari licet.

{{pn|77}}Ac de partibus quidem argumentationis satis nobis dictum videtur: illud autem volumus intellegi nos probe tenere aliis quoque rationibus tractari argumentationes in philosophia multis et obscuris, de quibus certum est artificium constitutum.  Verum illa nobis abhorrere ab usu oratorio visa sunt.  Quae pertinere autem ad dicendum putamus, ea nos commodius quam ceteros adtendisse non affirmamus; perquisitius et diligentius conscripsisse pollicemur.  Nunc, ut statuimus, proficisci ordine ad reliqua pergemus.

{{pn|78}}R e p r e h e n s i o  est, per quam argumentando adversariorum confirmatio diluitur [aut infirmatur] aut elevatur.  Haec fonte inventionis eodem utetur, quo utitur confirmatio, propterea quod, quibus ex locis aliqua res confirmari potest, isdem potest ex locis infirmari.  Nihil enim considerandum est in his omnibus [inventionibus] nisi id, quod personis aut negotiis adtributum est.  Quare inventionem et argumentationum expolitionem ex illis, quae ante praecepta sunt, hanc quoque in partem orationis transferri oportebit.  Verumtamen, ut quaedam praeceptio detur huius quoque partis, exponemus modos reprehensionis; quos qui observabunt, facilius ea, quae contra dicentur, diluere aut infirmare poterunt.

{{pn|79}}Omnis argumentatio reprehenditur, si aut ex iis, quae sumpta sunt, non conceditur aliquid unum plurave aut his concessis conplexio [ex his] confici negatur, aut si genus ipsum argumentationis vitiosum ostenditur, aut si contra firmam argumentationem alia aeque firma aut firmior ponitur. Ex iis, quae sumuntur, aliquid non conceditur, cum aut id, quod credibile dicunt, negatur esse eiusmodi, aut, quod conparabile putant, dissimile ostenditur, aut iudicatum aliam in partem traducitur, aut omnino iudicium inprobatur, aut, quod signum esse adversarii dixerunt, id eiusmodi negatur esse, aut si conprehensio aut una aut ex utraque parte reprehenditur, aut enumeratio falsa ostenditur, aut simplex conclusio falsi aliquid continere demonstratur.  Nam omne, quod sumitur ad argumentandum sive pro probabili sive pro necessario, necesse est sumatur ex his locis, ut ante ostendimus.

{{pn|80}}Quod pro credibili sumptum erit, id infirmabitur, si aut perspicue falsum erit, hoc modo: &quot;Nemo est, quin pecuniam quam sapientiam malit&quot;; aut ex contrario quoque credibile aliquid habebit, hoc modo: &quot;Quis est, qui non officii cupidior quam pecuniae sit?&quot;  Aut erit omnino incredibile, ut si aliquis, quem constet esse avarum, dicat alicuius mediocris officii causa se maximam pecuniam neglexisse, aut si, quod in quibusdam rebus aut hominibus accidit, id omnibus dicitur usu venire, hoc pacto: &quot;Qui pauperes sunt, iis antiquior officio pecunia est&quot;; &quot;Qui locus desertus est, in eo caedem factam esse oportet; in loco celebri homo occidi qui potuit?&quot;  Aut si id, quod raro fit, fieri omnino negatur, ut Curio pro Fulvio: &quot;Nemo potest uno aspectu neque praeteriens in amorem incidere.&quot;

{{pn|81}}Quod autem pro signo sumetur, id ex isdem locis quibus confirmatur, infirmabitur.  Nam in signo primum verum esse ostendi oportet; deinde esse eius rei signum proprium, qua de agitur ut cruorem caedis; deinde factum esse, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit; postremo scisse eum, de quo quaeritur, eius rei legem et consuetudinem.  Nam eae res sunt signo adtributae; quas diligentius aperiemus, cum separatim de ipsa coniecturali constitutione dicemus.

Ergo horum unum quodque in reprehensione aut non esse signo aut parum magno esse aut a se potius quam ab adversariis stare aut omnino falso dici aut in aliam quoque suspicionem duci posse demonstrabitur.

{{pn|82}}Cum autem pro comparabili aliquid inducetur, quoniam id per similitudinem maxime tractatur, in reprehendendo conveniet simile id negare esse, quod conferetur, ei, quicum conferetur.  Id fieri poterit, si demonstrabitur diversum esse genere, natura, vi magnitudine, tempore, loco, persona, opinione; ac si, quo in numero illud, quod per similitudinem afferetur, et quo in loco hoc, cuius causa afferetur, haberi conveniat, ostendetur.  Deinde, quid res cum re differat, demonstrabimus: ex quo docebimus aliud de eo, quod comparabitur, et de eo, quicum comparabitur, existimare oportere.

Huius facultatis maxime indigemus, cum ea ipsa argumentatio, quae per inductionem tractatur, erit reprehendenda. Sin iudicatum aliquod inferetur, quoniam id ex his locis maxime firmatur: laude eorum, qui iudicarunt; similitudine eius rei, qua de agitur, ad eam rem, qua de iudicatum est; et commemorando non modo non esse reprehensum iudicium, sed ab omnibus adprobatum; et demonstrando difficilius et maius fuisse ad iudicandum, quod afferatur, quam id, quod instet: ex contrariis locis, si res aut vera aut veri similis permittet, infirmari oportebit.  Atque erit observandum diligenter, ne nihil ad id, quo de agatur, pertineat id, quod iudicatum sit; et videndum est, ne ea res proferatur, in qua sit offensum, ut de ipso, qui iudicarit, iudicium fieri videatur. 

{{pn|83}}Oportet autem animadvertere, ne, cum aliter sint multa iudicata, solitarium aliquid aut rarum iudicatum afferatur.  Nam sic his rebus auctoritas iudicati maxime potest infirmari. Atque ea quidem, quae quasi probabilia sumentur, ad hunc modum temptari oportebit. Quae vero sicuti necessaria dicentur, ea si forte imitabuntur modo necessariam argumentationem neque erunt eiusmodi, sic reprehendentur.  Primum conprehensio, quae, utrum concesseris, debet tollere: si vera est, numquam reprehendetur; sin falsa, duobus modis, aut conversione aut alterius partis infirmatione [conversione], hoc modo:

    &quot;Nam si veretur, quid eum accuses, qui est probus?
    Sin inverecundum animi ingenium possidet,
    Quid autem eum accuses, qui id parvi auditum aestimet?&quot;

Hic, sive vereri dixeris sive non vereri, concedendum hoc putat, ut neges esse accusandum.  Quod conversione sic reprehendetur: &quot;Immo vero accusandus est.  Nam si veretur, accuses; non enim parvi auditum aestimabit.  Sin inverecundum animi ingenium possidet, tamen accuses; non enim probus est.&quot; 

{{pn|84}}Alterius autem partis infirmatione hoc modo reprehendetur: &quot;Verum si veretur, accusatione tua correctus ab errato recedet.&quot; Enumeratio vitiosa intellegitur, si aut praeteritum quiddam dicimus, quod velimus concedere, aut infirmum aliquid adnumeratum, quod aut contra dici possit aut causa non sit, quare non honeste possimus concedere.  Praeteritur quiddam in eiusmodi enumerationibus: &quot;Quoniam habes istum equum, aut emeris oportet aut hereditate possideas aut munere acceperis aut domi tibi natus sit aut, si eorum nihil est, subripueris necesse est: si neque emisti neque hereditate venit neque donatus est neque domi natus est: necesse est ergo subripueris.&quot; 

{{pn|85}}Hoc commode reprehenditur, si dici possit ex hostibus equus esse captus, cuius praedae sectio non venierit; quo inlato infirmatur enumeratio, quoniam id sit inductum, quod praeteritum sit in enumeratione.  Altero autem modo reprehendetur, si aut contra aliquid dicetur, hoc est, si exempli causa, ut in eodem versemur, poterit ostendi hereditate venisse, aut si illud extremum non erit turpe concedere, ut si qui, cum dixerint adversarii: &quot;Aut insidias facere voluisti aut amico se morem gessisti aut cupiditate elatus es&quot;, amico se morem gessisse fateatur.

{{pn|86}}Simplex autem conclusio reprehenditur, si hoc, quod sequitur, non videatur necessario cum eo, quod antecessit, cohaerere.  Nam hoc quidem: &quot;Si spiritum ducit, vivit&quot;, &quot;Si dies est, lucet&quot; eiusmodi est, ut cum priore necessario posterius cohaerere videatur.  Hoc autem: &quot;Si mater est, diligit&quot;, &quot;Si aliquando peccavit, numquam corrigetur&quot; sic conveniet reprehendi, ut demonstretur non necessario cum priore posterius cohaerere.  Hoc genus et cetera necessaria et omnino omnis argumentatio et eius reprehensio maiorem quandam vim continet et latius patet, quam hic exponitur; sed eius artificii cognitio eiusmodi est, ut non ad huius artis partem aliquam adiungi possit, sed ipsa separatim longi temporis et magnae atque arduae cognitionis indigeat.  Quare illa nobis alio tempore atque ad aliud institutum, si facultas erit, explicabuntur; nunc his praeceptionibus rhetorum ad usum oratorium contentos nos esse oportebit. Cum igitur ex iis, quae sumentur, aliquid non concedetur, sic infirmabitur.

{{pn|87}}Cum autem his concessis conplexio ex his non conficitur, haec erunt consideranda num aliud conficiatur, aliud dicatur, hoc modo: si, cum aliquis dicat se profectum esse ad exercitum, contra eum quis velit hac uti argumentatione: &quot;si venisses ad exercitum, a tribunis militaribus visus esses; non es autem ab his visus: non est igitur ad exercitum profectus.&quot;  Hic cum concesseris propositionem et assumptionem, conplexio est infirmanda.  Aliud enim, quam cogebatur, inlatum est.

{{pn|88}}Ac nunc quidem, quo facilius res cognosceretur, perspicuo et grandi vitio praeditum posuimus exemplum; sed saepe obscurius positum vitium pro vero probatur, cum aut parum memineris, quid concesseris, aut ambiguum aliquid pro certo concesseris.  Ambiguum si concesseris ex ea parte, quam ipse intellexeris, [eam partem] adversarius ad aliam partem per conplexionem velit accommodare, demonstrare oportebit non ex eo, quod ipse concesseris, sed ex eo, quod ille sumpserit, confici conplexionem, ad hunc modum: &quot;Si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis; si pecuniam non habetis, pauperes estis; indigetis autem pecuniae; mercaturae enim, ni ita esset, operam non daretis: pauperes igitur estis.&quot;  Hoc sic reprehenditur: &quot;Cum dicebas: si indigetis pecuniae, pecuniam non habetis, hoc intellegebam: si propter inopiam in egestate estis, pecuniam non habetis, et idcirco concedebam; cum autem hoc sumebas: indigetis autem pecuniae, illud accipiebam: vultis autem pecuniae plus habere.  Ex quibus concessionibus non conficitur hoc: pauperes igitur estis; conficeretur autem, si tibi primo quoque hoc concessissem, qui pecuniam maiorem vellet habere, eum pecuniam non habere.&quot;

{{pn|89}}Saepe autem oblitum putant, quid concesseris, et idcirco id, quod non conficitur, quasi conficiatur, in conclusionem infertur, hoc modo: &quot;Si ad illum hereditas veniebat, veri simile est ab illo necatum.&quot;  Deinde hoc adprobant plurimis verbis.  Post adsumunt: &quot;Ad illum autem hereditas veniebat.&quot;  Deinde infertur: &quot;Ille igitur occidit&quot;; id quod ex iis, quae sumpserant, non conficitur.

Quare observare diligenter oportet, et quid sumatur et quid ex his conficiatur. Ipsum autem genus argumentationis vitiosum his de causis ostendetur, si aut in ipso vitium erit aut non ad id, quod instituitur, accommodabitur. Atque in ipso vitium erit, si omnino totum falsum erit, si commune, si vulgare, si leve, si remotum, si mala definitione, si controversum, si perspicuum, si non concessum, si turpe, si offensum, si contrarium, si inconstans, si adversarium.

{{pn|90}}F a l s u m  est, in quo perspicue mendacium est, hoc modo: &quot;Non potest esse sapiens, qui pecuniam neglegit.  Socrates autem pecuniam neglegebat: non igitur sapiens erat.&quot;

C o m m u n e  est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit, hoc modo: &quot;Idcirco, iudices, quia veram causam habebam, brevi peroravi.&quot;

V u l g a r e  est, quod in aliam quoque rem non probabilem, si nunc concessum sit, transferri possit, ut hoc: &quot;Si causam veram non haberet, vobis se, iudices, non commisisset.&quot;

L e v e  est, quod aut post tempus dicitur, hoc modo: &quot;Si in mentem venisset, non commisisset&quot;; aut perspicue turpem rem levi tegere vult defensione, hoc modo:

    &quot;Cum te expetebant omnes florentissimo
    Regno, reliqui: nunc desertum ab omnibus
    Summo periclo sola ut restituam paro.&quot;

{{pn|91}}R e m o t u m  est, quod ultra quam satis est petitur, huiusmodi: &quot;quodsi non P. Scipio Corneliam filiam Ti. Graccho conlocasset atque ex ea duos Gracchos procreasset, tantae seditiones natae non essent; quare hoc incommodum Scipioni adscribendum videtur.&quot;  Huiusmodi est illa quoque conquestio:

    &quot;Utinam ne in nemore Pelio securibus
    Caesae accidissent abiegnae ad terram trabes !&quot;

Longius enim repetita est, quam res postulabat.  Mala definitio est, cum aut communia describit, hoc modo: &quot;Seditiosus est is, qui malus atque inutilis civis&quot; - nam hoc non magis seditiosi quam ambitiosi, quam calumniatoris, quam alicuius hominis improbi vim describit -; aut falsum quiddam dicit, hoc pacto: &quot;Sapientia est pecuniae quaerendae intellegentia&quot;; aut aliquid non grave nec magnum continens, sic: &quot;Stultitia est inmensa gloriae cupiditas&quot;.  Est haec quidem stultitia, sed ex parte quadam, non ex omni genere definita.

C o n t r o v e r s u m  est, in quo ad dubium demonstrandum dubia causa affertur, hoc modo:

    &quot;Eho tu, di, quibus est potestas motus superum atque inferum,
    Pacem inter sese conciliant, conferunt concordiam.&quot;

{{pn|92}}P e r s p i c u u m  est, de quo non est controversia: ut si quis, cum, Orestem accuset, planum faciat ab eo matrem esse occisam. Non concessum est, cum id, quod augetur, in controversia est, ut si quis, cum Ulixem accuset, in hoc maxime commoretur: indignum esse ab homine ignavissimo virum fortissimum Aiacem necatum.

T u r p e est, quod aut eo loco,in quo dicitur, aut eo homine, qui dicit, aut eo tempore, quo dicitur, aut iis, qui audiunt, aut ea re, qua de agitur, indignum propter inhonestam rem videtur.

O f f e n s u m est, quod eorum, qui audiunt, voluntatem laedit: ut, si quis apud equites Romanos cupidos iudicandi Caepionis legem iudiciariam laudet.

{{pn|93}}C o n t r a r i u m  est, quod contra dicitur atque ii, qui audiunt, fecerunt: ut si quis apud Alexandrum Macedonem dicens contra aliquem urbis expugnatorem diceret nihil esse crudelius quam urbes diruere, cum ipse Alexander Thebas diruisset.

I n c o n s t a n s  est, quod ab eodem de eadem re diverse dicitur: ut, si qui, cum dixerit, qui virtutem habeat, eum nullius rei ad bene vivendum indigere, neget postea sine bona valetudine posse bene vivi; aut, se amico adesse propter benivolentiam, sperare autem aliquid commodi ad se perventurum.

{{pn|94}}A d v e r s a r i u m  est, quod ipsi causae aliqua ex parte officit, ut si quis hostium vim et copias et felicitatem augeat, cum ad pugnandum milites adhortetur. Si non ad id, quod instituitur, accommodabitur aliqua pars argumentationis, horum aliquo in vitio reperietur: si plura pollicitus pauciora demonstrabit; aut si, cum totum debebit ostendere, de parte aliqua loquatur, hoc modo: &quot;Mulierum genus avarum est; nam Eriphyla auro viri vitam vendidit&quot;; aut si non id, quod accusabitur, defendet, ut, si qui, cum ambitus accusabitur, manu se fortem esse defendet; aut ut Amphion apud Euripidem, [item apud Pacuvium,] qui vituperata musica sapientiam laudat; aut si res ex hominis vitio vituperabitur, ut, si qui doctrinam ex alicuius docti vitiis reprehendat; aut si qui, cum aliquem volet laudare, de felicitate eius, non de virtute dicat; aut si rem cum re ita comparabit, ut alteram se non putet laudare, nisi alteram vituperarit; aut si alteram ita laudet, ut alterius non faciat mentionem; {{pn|95}}aut si, cum de certa re quaeretur, de communi instituetur oratio, ut, si quis, cum aliqui deliberent, bellum gerant an non, pacem laudet omnino, non illud bellum inutile esse demonstret; aut si ratio alicuius rei reddetur falsa, hoc modo: &quot;Pecunia bonum est, propterea quod ea maxime vitam beatam efficiat&quot;; aut infirma, ut Plautus:

    &quot;Amicum castigare ob meritam noxiam,
    Immune est facinus; verum in aetate utile
    Et conducibile; nam ego amicum hodie meum
    Concastigabo pro commerita noxia&quot;;

aut eadem, hoc modo: &quot;Malum est avaritia; multos enim magnis incommodis affecit pecuniae cupiditas&quot;; aut parum idonea, hoc modo: &quot;Maximum bonum est amicitia; plurimae enim delectationes sunt in amicitia&quot;.

{{pn|96}}Quartus modus erat reprehensionis, per quem contra firmam argumentationem aeque firma aut firmior ponitur.  Hoc genus in deliberationibus maxime versabitur, cum aliquid, quod contra dicatur, aequum esse concedimus, sed id, quod nos defendimus, necessarium esse demonstramus; aut cum id, quod illi defendant, utile esse fateamur, quod nos dicamus, honestum esse demonstremus. Ac de reprehensione haec [quidem] existimavimus esse dicenda.  [Deinceps nunc de conclusione ponemus.]

{{pn|97}}Hermagoras digressionem deinde, tum postremam conclusionem ponit.  In hac autem digressione ille putat oportere quandam inferri orationem a causa atque a iudicatione ipsa remotam, quae aut sui laudem aut adversarii vituperationem contineat aut in aliam causam deducat, ex qua conficiat aliquid confirmationis aut reprehensionis, non argumentando, sed augendo per quandam amplificationem.  Hanc si qui partem putabit esse orationis, sequatur licebit.  [nam et augendi et laudandi et vituperandi praecepta a nobis partim data sunt, partim suo loco dabuntur.]  nobis autem non placuit [hanc partem] in numerum reponi, quod de causa digredi nisi per locum communem displicet: quo de genere posterius est dicendum.  Laudes autem et vituperationes non separatim placet tractari, sed in ipsis argumentationibus esse inplicatas. Nunc de conclusione dicemus.

{{pn|98}}C o n c l u s i o  est exitus et determinatio totius orationis.  Haec habet partes tres: e n u m e r a t i o n e m,  i n d i g n a t i o n e m,  c o n q u e s t i o n e m.

E n u m e r a t i o n e  est, per quam res disperse et diffuse dictae unum in locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum subiciuntur.  Haec si semper eodem modo tractabitur, perspicue ab omnibus artificio quodam tractari intellegetur; sin varie fiet, et hanc suspicionem et satietatem vitare poterit.  Quare tum oportebit ita facere, ut plerique faciunt propter facilitatem, singillatim unam quamque rem adtingere et ita omnes transire breviter argumentationes; tum autem, id quod difficilius est, dicere, quas partes exposueris in partitione, de quibus te pollicitus sis dicturum, et reducere in memoriam, quibus rationibus unam quamque partem confirmaris; tum ab iis, qui audiunt, quaerere, quid sit, quod sibi velle debeant demonstrari, hoc modo: &quot;Illud docuimus, illud planum fecimus&quot;.  Ita simul et in memoriam redibit auditor et putabit nihil esse praeterea, quod debeat desiderare.

{{pn|99}}Atque in his generibus, ut ante dictum est, tum tuas argumentationes transire separatim, tum, id quod artificiosius est, cum tuis contrarias coniungere; et cum tuam dixeris argumentationem, tum, contra eam quod adferretur, quemadmodum dilueris, ostendere.  Ita per brevem conparationem auditoris memoria et de confirmatione et de reprehensione redintegrabitur.  Atque haec aliis actionis quoque modis variare oportebit.  Nam tum ex tua persona enumerare possis, ut, quid et quo quidque loco dixeris, admoneas; tum vero personam aut rem aliquam inducere et enumerationem ei totam attribuere.  Personam hoc modo: &quot;Nam si legis scriptor exsistat et quaerat sic id a vobis, quid dubitetis, quid possitis dicere, cum vobis hoc et hoc sit demonstratum?&quot;  Atque hic, item ut in nostra persona, licebit alias singillatim transire omnes argumentationes, alias ad partitionis singula genera referre, alias ab auditore, quid desideret, quaerere, alias haec facere per comparationem suarum et contrariarum argumentationum.

{{pn|100}}Res autem inducetur, si alicui rei huiusmodi, legi, loco, urbi, monumento oratio attribuetur per enumerationem, hoc modo: &quot;Quid?  Si leges loqui possent, nonne haec apud vos quererentur: quidnam amplius desideratis, iudices, cum vobis hoc et hoc planum factum sit?&quot;  In hoc quoque genere omnibus isdem modis uti licebit. Commune autem praeceptum hoc datur ad enumerationem, ut ex una quaque argumentatione, quoniam tota iterum dici non potest, id eligatur, quod erit gravissimum, et unum quidque quam brevissime transeatur, ut memoria, non oratio renovata videatur.

I n d i g n a t i o  est oratio, per quam conficitur, ut in aliquem hominem magnum odium aut in rem gravis offensio concitetur.  In hoc genere illud primum intellegi volumus, posse omnibus ex locis iis, quos in confirmandi praeceptione posuimus, tractari indignationem.  Nam ex iis rebus, quae personis aut quae negotiis sunt attributae, quaevis amplificationes et indignationes nasci possunt, sed tamen ea, quae separatim de indignatione praecipi possunt, consideremus.

{{pn|101}}- Primus locus sumitur ab auctoritate, cum commemoramus, quantae curae res ea fuerit iis, quorum auctoritas gravissima debeat esse: diis inmortalibus, qui locus sumetur ex sortibus, ex oraculis, vatibus, ostentis, prodigiis, responsis, similibus rebus; item maioribus nostris, regibus, civitatibus, gentibus, hominibus sapientissimis, senatui, populo, legum scriptoribus.

- Secundus locus est, per quem, illa res ad quos pertineat, cum amplificatione per indignationem ostenditur, aut ad omnes aut ad maiorem partem, quod atrocissimum est; aut ad superiores, quales sunt ii, quorum ex auctoritate indignatio sumitur, quod indignissimum est; aut ad pares animo, fortuna, corpore, quod iniquissimum est; aut ad inferiores, quod superbissimum est.

- Tertius locus est, per quem quaerimus, quidnam sit eventurum, si idem ceteri faciant; et simul ostendimus, huic si concessum sit, multos aemulos eiusdem audaciae futuros; ex quo, quid mali sit eventurum, demonstrabimus.

{{pn|102}}- Quartus locus est, per quem demonstramus multos alacres exspectare, quid statuatur, ut ex eo, quod uni concessum sit, sibi quoque tali de re quid liceat, intellegere possint.

- Quintus locus est, per quem ostendimus ceteras res perperam constitutas intellecta veritate commutatas corrigi posse; hanc esse rem, quae si sit semel iudicata, neque alio commutari iudicio neque ulla potestate corrigi possit.

- Sextus locus est, per quem consulto et de industria factum demonstratur et illud adiungitur, voluntario maleficio veniam dari non oportere, inprudentiae concedi nonnumquam convenire.

- Septimus locus est, per quem indignamur, quod taetrum, crudele, nefarium, tyrannicum factum esse dicamus per vim manum opulentiam; quae res ab legibus et ab aequabili iure remotissima sit.

{{pn|103}}- Octavus locus est, per quem demonstramus non vulgare neque factitatum esse ne ab audacissimis quidem hominibus id maleficium, de quo agatur; atque id a feris quoque hominibus et a barbaris gentibus et inmanibus bestiis esse remotum.  Haec erunt, quae in parentes, liberos, coniuges, consanguineos, supplices crudeliter facta dicentur, et deinceps si qua proferantur in maiores natu, in hospites, in vicinos, in amicos, in eos, quibuscum vitam egeris, in eos, apud quos educatus sis, in eos, ab quibus eruditus, in mortuos, in miseros et misericordia dignos, in homines claros, nobiles et honore usos, in eos, qui neque laedere alium nec se defendere potuerunt, ut in pueros, senes, mulieres; quibus ex omnibus acriter excitata indignatio summum in eum, qui violarit horum aliquid, odium commovere poterit.

{{pn|104}}- Nonus locus est, per quem cum aliis peccatis, quae constat esse peccata, hoc, quo de quaestio est, conparatur, et ita per contentionem, quanto atrocius et indignius sit illud, de quo agitur, ostenditur.

- Decimus locus est, per quem omnia, quae in negotio gerundo acta sunt quaeque post negotium consecuta sunt, cum unius cuiusque indignatione et criminatione colligimus et rem verbis quam maxime ante oculos eius, apud quem dicitur, ponimus, ut id, quod indignum est, proinde illi videatur indignum, ac si ipse interfuerit ac praesens viderit.

- Undecimus locus est, per quem ostendimus ab eo factum, a quo minime oportuerit, et a quo, si alius faceret, prohiberi convenerit.

- Duodecimus locus est, per quem indignamur, quod nobis hoc primis acciderit neque alicui umquam usu venerit.

{{pn|105}}- Tertius decimus locus et, si cum iniuria contumelia iuncta demonstratur, per quem locum in superbiam et arrogantiam odium concitatur.

- Quartus decimus locus est, per quem petimus ab iis, qui audiunt, ut ad suas res nostras iniurias referant; si ad pueros pertinebit, de liberis suis cogitent; si ad mulieres, de uxoribus; si ad senes, de patribus aut parentibus.

- Quintus decimus locus est, per quem dicimus inimicis quoque et hostibus ea, quae nobis acciderint, indigna videri solere.

Et indignatio quidem his fere de locis gravissime sumetur.

{{pn|106}}[Conquestionis autem huiusmodi de rebus partes petere oportebit.]

C o n q u e s t i o  est oratio auditorum misericordiam captans.  In hac primum animum auditoris mitem et misericordem conficere oportet, quo facilius conquestione commoveri possit.  Id locis communibus efficere oportebit, per quos fortunae vis in omnes et hominum infirmitas ostenditur; qua oratione habita graviter et sententiose maxime demittitur animus hominum et ad misericordiam conparatur, cum in alieno malo suam infirmitatem considerabit.

{{pn|107}}Deinde primus locus est misericordiae, per quem, quibus in bonis fuerint et nunc [per quem] quibus in malis sint, ostenditur.

- Secundus, qui in tempora tribuitur, per quem, quibus in malis fuerint et sint et futuri sint, demonstratur.

- Tertius, per quem unum quodque deploratur incommodum, ut in morte filii pueritiae delectatio, amor, spes, solatium, educatio et, si qua simili in genere quolibet de incommodo per conquestionem dici poterunt.

- Quartus, per quem res turpes et humiles et inliberales proferentur et indigna aetate, genere, fortuna pristina, honore, beneficiis, quae passi perpessurive sint.

- Quintus, per quem omnia ante oculos singillatim incommoda ponuntur, ut videatur is, qui audit, videre et re quoque ipsa, quasi assit, non verbis solum ad misericordiam ducatur.

{{pn|108}}- Sextus, per quem praeter spem in miseriis demonstratur esse, et, cum aliquid exspectaret, non modo id non adeptus esse, sed in summas miserias incidisse.

- Septimus, per quem ad ipsos, qui audiunt, [similem in causam] convertimus et petimus, ut de suis liberis aut parentibus aut aliquo, qui illis carus debeat esse, nos cum videant, recordentur.

- Octavus, per quem aliquid dicitur esse factum, quod non oportuerit, aut non factum, quod oportuerit, hoc modo: &quot;Non affui, non vidi, non postremam vocem eius audivi, non extremum spiritum eius excepi.&quot;  Item: &quot;Inimicorum in manibus mortuus est, hostili in terra turpiter iacuit insepultus, a feris diu vexatus, communi quoque honore in morte caruit.&quot;

{{pn|109}}- Nonus, per quem oratio ad mutas et expertes animi res referetur, ut si ad equum, domum, vestem sermonem alicuius accommodes, quibus animus eorum, qui audiunt et aliquem dilexerunt, vehementer commovetur.

- Decimus, per quem inopia, infirmitas, solitudo demonstratur.

- Undecimus, per quem liberorum aut parentum aut sui corporis sepeliundi aut alicuius eiusmodi rei commendatio fit.

- Duodecimus, per quem disiunctio deploratur ab aliquo, cum diducaris ab eo, quicum libentissime vixeris, ut a parente filio, a fratre familiari.

- Tertius decimus, per quem cum indignatione conquerimur, quod ab iis, a quibus minime conveniat, male tractemur, propinquis, amicis, quibus benigne fecerimus, quos adiutores fore putarimus, aut a quibus indignum [est], [ut] servis, libertis, clientibus supplicibus.

- Quartus decimus, qui per obsecrationem sumitur; in quo orantur modo illi, qui audiunt, humili et supplici oratione, ut misereantur.

- Quintus decimus, per quem non nostras, sed eorum, qui cari nobis debent esse, fortunas conqueri nos demonstramus.

- Sextus decimus, per quem animum nostrum in alios misericordem esse ostendimus et tamen amplum et excelsum et patientem incommodorum esse et futurum esse, si quid acciderit, demonstramus. 

Nam saepe virtus et magnificentia, in quo gravitas et auctoritas est, plus proficit ad misericordiam commovendam quam humilitas et obsecratio. Commotis autem animis diutius in conquestione morari non oportebit.  Quemadmodum enim dixit rhetor Apollonius, &quot;lacrima nihil citius arescit.&quot; Sed quoniam satis, ut videmur, de omnibus orationis partibus diximus et huius voluminis magnitudo longius processit, quae sequuntur deinceps, in secundo libro dicemus.
{{finis}}
[[en:On invention/Book 1]]
[[fr:De l’Invention Oratoire (trad. Liez)/I]]</text>
      <sha1>2yrkqdae1o5xm6in797hi0e7gukk4lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3988</id>
    <revision>
      <id>262868</id>
      <parentid>86362</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1307" sha1="6ubfel0b5a1i90hbs45j48pmczlmh4n" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Quintus Horatius Flaccus
|OperaeTitulus= Carmina 
|OperaeWikiPagina= Carmina (Horatius)
|Annus= 23 a.Ch.n.
|SubTitulus= Liber I &lt;br /&gt; Carmen VI
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= I, V
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen V
|Post= I, VII
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen VII
}}
&lt;poem&gt;

'''S'''criberis Vario fortis et hostium
victor Maeonii carminis alite,
quam rem cumque ferox navibus aut equis
miles te duce gesserit.

nos, Agrippa, neque haec dicere nec gravem{{r|5}}
Pelidae stomachum cedere nescii
nec cursus duplicis per mare Ulixei
nec saevam Pelopis domum

conamur, tenues grandia, dum pudor{{r|10}}
inbellisque lyrae Musa potens vetat
laudes egregii Caesaris et tuas
culpa deterere ingeni.

quis Martem tunica tectum adamantina{{r|15}}
digne scripserit aut pulvere Troico
nigrum Merionen aut ope Palladis
Tydiden superis parem?

nos convivia, nos proelia virginum{{r|20}}
sectis in iuvenes unguibus acrium
cantamus, vacui sive quid urimur,
non praeter solitum leves.
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= I, V
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen V
|Post= I, VII
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[fr:Ode I.6 - À Vipsanius Agrippa]]
[[it:Le odi di Orazio/Libro primo/VI]]
[[nl:Horatius/Carmina/1, 6]]</text>
      <sha1>6ubfel0b5a1i90hbs45j48pmczlmh4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4290</id>
    <revision>
      <id>262872</id>
      <parentid>86400</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1379" sha1="0tbl4cpzr59hrsav3sn7zie8oqsmwro" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Quintus Horatius Flaccus
|OperaeTitulus= Carmina 
|OperaeWikiPagina= Carmina (Horatius)
|Annus= 23 a.Ch.n.
|SubTitulus= Liber II &lt;br /&gt; Carmen VI
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= II, V
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen V
|Post= II, VII
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen VII
}}
&lt;poem&gt;

'''S'''eptimi, Gadis aditure mecum et
Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et
barbaras Syrtis, ubi Maura semper
aestuat unda:

Tibur Argeo positum colono{{r|5}}
sit meae sedes utinam senectae,
sit modus lasso maris et viarum
militiaeque.

unde si Parcae prohibent iniquae,{{r|10}}
dulce pellitis ovibus Galaesi
flumen et regnata petam Laconi
rura Phalantho

ille terrarum mihi praeter omnis{{r|15}}
angulus ridet, ubi non Hymetto
mella decedunt viridique certat
baca Venafro,

ver ubi longum tepidasque praebet{{r|20}}
Iuppiter brumas et amicus Aulon
fertili Baccho minimum Falernis
invidet uvis;

ille te mecum locus et beatae{{r|25}}
postulant arces: ibi tu calentem
debita sparges lacrima favillam
vatis amici
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= II, V
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen V
|Post= II, VII
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen VII
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[Categoria:Sapphici]]

[[fr:Ode II.6 - À Septimius]]
[[it:Le odi di Orazio/Libro secondo/VI]]
[[ru:К Септимию (Гораций/Фет)]]</text>
      <sha1>0tbl4cpzr59hrsav3sn7zie8oqsmwro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XIV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4656</id>
    <revision>
      <id>262870</id>
      <parentid>86457</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="2qd4r6r6dyawuuwzb6yn1swqdk4dh5k" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Quintus Horatius Flaccus
|OperaeTitulus= Carmina 
|OperaeWikiPagina= Carmina (Horatius)
|Annus= 23 a.Ch.n.
|SubTitulus= Liber IV &lt;br /&gt; Carmen XIV
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= IV, XIII
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XIII
|Post= IV, XV
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XV
}}
&lt;poem&gt;

'''Q'''uae cura patrum quaeve Quiritium
plenis honorum muneribus tuas,
   Auguste, virtutes in aevom
      per titulos memoresque fastos

aeternet, o, qua sol habitabilis{{r|5}}
inlustrat oras, maxime principum,
   quem legis expertes Latinae
      Vindelici didicere nuper

quid Marte posses. milite nam tuo{{r|10}}
Drusus Genaunos, inplacidum genus,
   Breunosque velocis et arcis
      Alpibus inpositas tremendis

deiecit acer plus vice simplici;{{r|15}}
maior Neronum mox grave proelium
   conmisit immanisque Raetos
      auspiciis pepulit secundis,

spectandus in certamine Martio{{r|20}}
devota morti pectora liberae
   quantis fatigaret ruinis,
      indomitas prope qualis undas

exercet Auster Pleiadum choro{{r|25}}
scindente nubis, inpiger hostium
   vexare turmas et frementem
      mittere equom medios per ignis.

sic tauriformis volvitur Aufidus,{{r|30}}
qui regna Dauni praefluit Apuli,
   cum saevit horrendamque cultis
      diluviem meditatur agris,

ut barbarorum Claudius agmina{{r|35}}
ferrata vasto diruit impetu
   primosque et extremos metendo
      stravit humum sine clade victor,

te copias, te consilium et tuos{{r|40}}
praebente divos. nam tibi quo die
   portus Alexandrea supplex
      et vacuam patefecit aulam,

Fortuna lustro prospera tertio{{r|45}}
belli secundos reddidit exitus
   laudemque et optatum peractis
      imperiis decus adrogavit.

te Cantaber non ante domabilis{{r|50}}
Medusque et Indus, te profugus Scythes
   miratur, o tutela praesens
      Italiae dominaeque Romae.

te fontium qui celat origines{{r|55}}
Nilusque et Indus, te profugus Scythes
   te beluosus qui remotis
      obstrepit Oceanus Britannis,

te non paventes funera Galliae{{r|60}}
duraeque tellus audit Hiberiae,
   te caede gaudentes Sygambri
      conpositis venerantur armis. 


&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante= IV, XIII
|AnteNomen= Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XIII
|Post= IV, XV
|PostNomen= Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XV
}}
&lt;/div&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}

[[fr:Ode IV.14 - À Auguste]]
[[it:Le odi di Orazio/Libro quarto/XIV]]</text>
      <sha1>2qd4r6r6dyawuuwzb6yn1swqdk4dh5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34701</id>
    <revision>
      <id>262855</id>
      <parentid>154953</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T14:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>262855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1625" sha1="ascdiv4zqpa5g3fk3zqwa1w26f57m9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;60 FORMULAE.&lt;/noinclude&gt;Profecto habeo tibi fidem. Istius rei mihi facile fidem facis. Credo tibi vel iniurato. Verisimile dicis. Adferunt tamen nonnihil solatii litterae. At ego alterutrum malim, quam neutrum.
 
{{center|''Utilitatis formula''}}
:{{sc|ch}}. Quorsum spectant literae sine pecunia? Ad quid tandem inanes conducunt literae? Quorsum valent, ad quid conferunt, faciunt, prosunt, proficiunt literae vacuae? Cui gratae, cui acceptae literae sine nummis? Quid emolumenti adferunt literae inanes? Cui bono sunt otiosae literae? Quid iuvant? Cui sunt usui? Ad quid conducibiles sunt? Quid secum adferunt momenti? Cui rei sunt utiles inanes epistolae? 
{{center|''Responsio.''}}
:{{sc|pe}}. Podici tergendo utiles, idoneae, accommodae. Conducunt natibus tergendis. Si usum nescis earum, ad anum expurgandum valent. Ad nates tergendas. Ad posticum purgandum. Conferunt ad eam corporis partem mundandam, quae semet identidem inquinat. Valent convestiendis scombris. Involvendo thuri sunt accommodae. Quid? Valentne amiculi? Quid uxor agit tua? 
:{{sc|ch}}. Recte: eam apud matrem reliqui, et quidem praegnantem. 
{{center|''Bene precandi.''}}
:{{sc|pe}}. Bene et tibi et illi vertat: tibi, quod pater: illi, quod mater futura sit. Adsit Deus. Ut utrique vestrum faustum felixque sit, precor optoque. Quaeso, oro superos omneis, ut incolumis prolem vobis dignam pariat, et pulchrate faciat prole parentem. Laudo te, quod virum te praestiteris. Gaudeo, te virum praestitisse. Gallum te esse declarasti, at non Cybeles. Abi, virum te iudico. 
:{{sc|ch}}. Ludis; idque facis tuo more. Age age, est tibi ius apud me loquendi&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ascdiv4zqpa5g3fk3zqwa1w26f57m9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Divinarum institutionum/VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37398</id>
    <revision>
      <id>262854</id>
      <parentid>262465</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T13:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hilarius fluminensis</username>
        <id>32257</id>
      </contributor>
      <origin>262854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115060" sha1="bihjvvu2r5hd63g91tgqxh5zdv1i2uw" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor= Lucius Caelius Firmianus Lactantius
|OperaeTitulus=Divinarum institutionum 
|OperaeWikiPagina=
|Annus=saeculo IV
|SubTitulus=Liber VII
}}
{{Liber
|Ante=VI 
|AnteNomen= Divinarum institutionum/VI
|Post=
|PostNomen= 
}}

==1==
{{pn|1.1}}Bene habet, iacta sunt fundamenta, ut ait eximius orator. uerum nos non fundamenta solum iecimus quae firma et idonea essent operi perferendo, sed magnis robustisque molibus aedificium totum paene usque ad summa perduximus.
 
{{pn|1.2}}restat, id quod est multo facilius, uel tegere uel ornare, sine quo tamen priora opera et inutilia sunt et ingrata.
 
{{pn|1.3}}nam quid prodest aut falsis religionibus liberari aut intellegere ueram? quid aut uanitatem falsae sapientiae peruidere aut quae sit uera cognoscere? quid, inquam, prodest caelestem illam iustitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum dei tenere, quae est summa uirtus, nisi eam diuinum praemium beatitudinis perpetuae subsequatur?
 
{{pn|1.4}}de qua nobis est in hoc libro disserendum, ne priora omnia irrita et infructuosa uideantur, si hoc cuius causa illa suscepta sunt incertum relinquamus, ne quis forte arbitretur tantos labores in cassum suscipi, dum eorum caelesti mercede diffidit, quam deus statuit ei qui haec suauia terrae bona prae sola nudaque uirtute contempserit.
 
{{pn|1.5}}satis et huic parti faciamus cum testimoniis diuinarum litterarum tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit et futura praesentibus et diuina terrenis et perpetua breuibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia uitiorum, sempiterna uirtutum.
 
{{pn|1.6}}exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intellegi et quando et quare sit effectus a deo, quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat nec explicare: quippe qui caeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac deo docente discitur, ignorabat ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum. quod longe secus est, quoniam quidquid est solido et graui corpore ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est.
 
{{pn|1.7}}nam Aristoteles, qui cum non uideret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo interire, et hanc praescriptionem uellet effugere, semper ait fuisse mundum ac semper fu-
 
{{pn|1.8}}turum, prorsus nihil uidit, quia quidquid est necesse est habuerit aliquando principium nec omnino quicquam potest esse nisi coeperit. nam cum terram et aquam et ignem disperire consumi extinguique uideamus, quae sunt utique mundi partes, intellegitur id totum esse mortale cuius sunt membra mortalia.
 
{{pn|1.9}}ita fit ut natum sit quidquid potest interire. sed et omne quod sub uisum oculorum uenit, et corporale, ut ait so Plato, et solubile sit necesse est.
 
{{pn|1.10}}unus igitur Epicurus auctore Democrito ueridicus in hac re fuit, qui ait et ortum aliquando et aliquando esse periturum. nec tamen rationem reddere ullam potuit aut quibus de causis tantum hoc opus aut quo tempore resoluatur.
 
{{pn|1.11}}quod quoniam nobis deus reuelauit nec coniecturis id adsequimur sed traditione caelesti, docebimus sedulo, ut tandem studiosis ueritatis appareat non uidisse neque conprehendisse philosophos ueritatem, sed ita leuiter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suauis, tam iucundus adflauerit, nullo modo senserint..
 
{{pn|1.12}}interim necessarium puto admonere lecturos quod haec nostra quae tradimus prauae uitiosaeque mentes aut omnino non intellegent — hebetatur enim acies eorum terrenis cupiditatibus, quae sensus omnes grauant inbecillosque reddunt — aut etiamsi intellegent, dissimulabunt tamen et haec uera esse nolent, quia trahuntur a uitiis et scientes malis suis fauent, quorum suauitate capiuntur, et uirtutis uiam deserunt, cuius acerbitate offenduntur.
 
{{pn|1.13}}nam quia auaritia et opum inexplebili quadam siti flagrant, quia non possunt uenditis aut dilargitis quae amant tenui cultu uitam degere, sine dubio malunt id esse fictum quo desideriis suis renuntiare coguntur.
 
{{pn|1.14}}item qui libidinum stimulis incitati, ut ait poeta, in furias ignemque ruunt, utique incredibilia nos adferre dicunt, quia uulnerant aures eorum praecepta continentiae, quae illos uoluptatibus suis prohibent quibus animam suam cum corpore adiudicauerunt.
 
{{pn|1.15}}qui uero ambitione inflati aut amore potentiae inflammati omne studium suum ad honores adquirendos contulerunt, ne si solem quidem ipsum gestemus in manibus, fidem commodabunt ei doctrinae quae illos iubet omni potentia et honore contempto humiles uiuere atque ita humiles, ut et accipere iniuriam possint et referre nolint, si acceperint.
 
{{pn|1.16}}hi sunt homines qui contra ueritatem clausis oculis quoquo modo latrant. qui autem sani erunt, id est non ita uitiis inmersi, ut insanabiles sint, et credent his et libenter accedent, et quaecumque dicimus aperta plana simplicia et, quod maxime opus est, uera et inexpugnabilia illis uidebuntur.
 
{{pn|1.17}}nemo uirtuti fauet nisi qui sequi potest, sequi autem non facile est omnibus: ii possunt quos paupertas et rerum indigentia exercuit et capaces uirtutis effecit.
 
{{pn|1.18}}nam si uirtus est tolerantia malorum, non capiunt ergo uirtutem qui semper in bonis fuerunt, quia mala neque experti sunt neque ferre possunt adsuetudine ac desiderio bonorum, quae sola nouerunt.
 
{{pn|1.19}}eo fit ut pauperes et humiles deo credant facilius, qui sunt expediti, quam diuites, qui sunt inpedimentis pluribus inplicati. immo uero catenati et conpediti seruiunt ad nutum dominae cupiditatis, quae illos inextricabilibus uinculis inretiuit, nec possunt in caelum aspicere, quoniam mens eorum in terram prona humique defixa est.
 
{{pn|1.20}}uirtutis autem uia non capit magna onera gestantes: angustus admodum trames est per quem iustitia hominem deducit in caelum, hunc tenere non potest nisi qui fuerit expeditus ac nudus.
 
{{pn|1.21}}nam isti locupletes multis et ingentibus sarcinis onerati per uiam mortis incedunt, quae latissima est, quoniam late perditio dominatur.
 
{{pn|1.22}}his acerba sunt, his uenena quae deus ad iustitiam praecipit quaeque nos dei magisterio de uirtute ac ueritate disserimus. quibus si repugnare audebunt, hostes se necesse est uirtutis iustitiaeque fateantur.
 
{{pn|1.23}}Adgrediar nunc quod superest, ut finis operi possit inponi, id autem superest ut de iudicio dei disseramus: quod tum constituetur, cum dominus noster redierit in terram, ut uni cuique pro merito aut praemium persoluat aut poenam.
 
{{pn|1.24}}itaque ut in quarto libro de primo aduentu eius diximus, sic in hoc secundum referemus aduentum, quem Iudaei quoque et confitentur et sperant, sed frustra, quoniam necesse est ad eos consolandos reuertatur ad quos conuocandos prius uenerat.
 
{{pn|1.25}}nam qui uiolarunt impie humilem, sentient in potestate uictorem eaque omnia quae legunt et non intellegunt deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati et insuper sancto cruore perfusi ab illo ipso cui nefandas manus intulerunt sint ad aeterna supplicia destinati.
 
{{pn|1.26}}sed erit nobis contra Iudaeos separata materia, in qua illos erroris et sceleris reuincemus.
 
==2==
{{pn|2.1}}Nunc ignaros ueritatis instruamus. dispositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo ipso regnante florescat.
 
{{pn|2.2}}in primis causa errorum omnium philosophis haec fuit, quod rationem mundi, quae totam sapientiam continet, non conprehenderunt.
 
{{pn|2.3}}ea uero sensu proprio et interna intellegentia non potest conprehendi: quod illi sine doctore per se ipsos facere noluerunt. itaque in uarias sibique saepe contrarias sententias inciderunt ex quibus exitum non haberent, et in eodem luto, sicut comicus ait, haesitauerunt, scilicet adsumtionibus eorum non respondente ratione, cura adsumpsissent quidem uera, sed quae adfirmari probarique non possent sine scientia ueritatis rerumque caelestium: quae, ut saepe iam dixi, non potest esse in homine nisi deo docente percepta.
 
{{pn|2.4}}nam si potest homo intellegere diuina, poterit et facere: nam intellegere est quasi e uestigio subsequi. non potest autem facere quae deus, quia mortali corpore indutus est, ergo ne intellegere quidem potest quae facit deus: quod an fieri possit, ex inmensitate rerum atque operum diuinorum facile est uni cuique metiri.
 
{{pn|2.5}}nam si mundum cura omnibus quae sunt in eo contemplari uelis, intellegas profecto quantum dei opus humanis operibus antistet. ita quantum inter opera diuina et humana interest, tantum distare inter dei hominisque sapientiam necesse est.
 
{{pn|2.6}}nam quia deus incorruptus atque inmortalis est et ideo perfectus, quia sempiternus est, sapientia quoque eius perinde ut ipse perfecta est nec obstare illi quicquam potest, quia nulli rei deus ipse subiectus est.
 
{{pn|2.7}}homo autem quia subiectus est passioni, subiecta est et sapientia eius errori, et sicut hominis uitam multae res inpediunt, quominus possit esse perpetua, ita sapientiam quoque eius multis rebus inpediri necesse est, quominus in perspicienda penitus ueritate perfecta sit.
 
{{pn|2.8}}ergo nulla est humana sapientia, si per se ad notionem ueri scientiamque nitatur, quoniam mens hominis cum fragili corpore inligata et in tenebroso domicilio inclusa neque liberius euagari neque clarius perspicere ueritatem potest, cuius notitia diuinae condicionis est. deo enim soli opera sua nota sunt.
 
{{pn|2.9}}homo autem non cogitando aut disputando adsequi eam potest, sed discendo et audiendo ab eo qui scire solus potest et docere.
 
{{pn|2.10}}ideo Marcus Tulius sententiam Socratis de Platone transferens dicentis uenisse tempus ut ipse migraret e uita, illos autem aput quos causam suam perorabat agere uitam, utrum melius sit, inquit dii immortales sciunt, hominem arbitror scire neminem.
 
{{pn|2.11}}quare necesse est omnes philosophiae sectas alienas esse a ueritate, quia homines erant qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere quae nullis diuinarum uocum fulciuntur oraculis.
 
==3==
{{pn|3.1}}Et quoniam de philosophorum erroribus loquimur, Stoici naturam in duas partes diuidunt, unam quae efficiat, alteram quae se ad faciendum tractabilem praebeat: in illa prima esse uim sentiendi, in hac materiam nec alterum sine altero (quicquam) posse.
 
{{pn|3.2}}quomodo potest idem esse quod tractat et quod tractatur? si quis dicat idem esse figulum quod lutum aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire uideatur?
 
{{pn|3.3}}at isti uno naturae nomine duas res diuersissimas conprehendunt, deum et mundum, artificem et opus, dicuntque alterum sine altero nihil posse, tamquam natura sit deus mundo permixtus. nam interdum sic confundunt, ut sit deus ipse mens mundi et mundus sit corpus dei, quasi uero simul esse coeperint mundus et deus ac non ipse mundum fecerit.
 
{{pn|3.4}}quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et esse sine mundo, si uelit, possit, siquidem deus est diuina et aeterna mens, a corpore soluta et libera. cuius uim maiestatemque quoniam intellegere non poterant, miscuerunt eum mundo id est operi suo.
 
{{pn|3.5}}unde est illud Vergilianum: 
                      totamque infusa per artus 
  mens agitat molem et magno se corpore miscet.
 
{{pn|3.6}}ubi est ergo illud quod idem ipsi aiunt, et factum esse diuina prouidentia et regi? si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo; si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tamquam domum dominus, nauem gubernator, auriga currum, nec tamen mixti sunt iis rebus quas regunt.
 
{{pn|3.7}}nam si haec omnia quae uidemus dei membra sunt, iam insensibilis ab his constituitur deus, quoniam membra sensu carent, et mortalis, quoniam uidemus membra esse mortalia.
 
{{pn|3.8}}possum enumerare quotiens repentinis quassatae motibus uel hiauerint terrae uel desederint in abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit.
 
{{pn|3.9}}et hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in dei corpus: maria extruuntur, montes exciduntur et ad eruendas opes interiora terrae uiscera effodiuntur. quid quod ne arari quidem sine laceratione diuini corporis potest? ut iam scelerati atque impii simus, qui dei membra uiolemus.
 
{{pn|3.10}}patiturne ergo uexari corpus suum deus et debilem se uel ipse facit uel ab homine fieri sinit? nisi forte diuinus ille sensus qui mundo et omnibus mundi partibus mixtus est, primam terrae superficiem reliquit ac se in ima demersit, ne quid doloris de adsidua laceratione sentiret.
 
{{pn|3.11}}quodsi hoc uanum et absurdum est, tam igitur ipsi eguerunt quam haec indigent sensu, qui non perspexerunt diuinum quidem spiritum esse ubique diffusum eoque omnia contineri, non tamen ita, ut deus ipse, qui est incorruptus, grauibus et corruptibilibus elementis misceatur.
 
{{pn|3.12}}illut ergo rectius quod a Platone sumpserunt, a deo factum esse mundum et eiusdem prouidentia gubernari. oportebat igitur et Platonem et eos qui idem senserunt, docere atque explicare quae causa, quae ratio fuerit tanti operis fabricandi, quare hoc aut cuius gratia fecerit.
 
{{pn|3.13}}at idem Stoici 'hominum' inquiunt 'causa mundus effectus est'. audio. sed Epicurus ignorat ipsos homines quare aut quis effecerit. nam Lucretius cum mundum diceret non esse a diis constitutum, sic ait: 
  dicere porro hominum causa uoluisse parare 
  praeclaram mundi naturam 
deinde intulit: 
  desipere est. quid enim inmortalibus atque beatis 
  gratia nostra queat largirier emolumenti, 
  ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
 
{{pn|3.14}}merito. illi enim nullam rationem adferebant cur humanum genus uel creatum uel constitutum esset a deo: nostrum hoc officium est, sacramentum mundi et hominis exponere, cuius illi expertes sacrarium ueritatis nec attingere nec uidere potuerunt.
 
{{pn|3.15}}ergo, ut paulo ante dicebam, cum adsumpsissent id quod erat uerum, id est mundum a deo (factum) et hominum causa esse factum, tamen quoniam eos in consequentibus ratio defecit, non potuerunt defendere id quod adsumpserant.
 
{{pn|3.16}}denique Plato ne dei opus inbecillum et ruinosum faceret, in aeternum dixit esse mansurum. si hominum causa factus est et ita factus est, ut esset aeternus, cur ergo ipsi quorum causa factus est non sunt sempiterni? si mortales, propter quos factus est, ergo et ipse mortalis atque solubilis: neque enim pluris est ipse quam ii quorum gratia factus est.
 
{{pn|3.17}}quodsi ei ratio quadraret, intellegeret periturum esse quia factus est, nec posse in aeternum manere nisi quod tangi non potest.
 
{{pn|3.18}}qui autem negat hominum causa factum, hic nullam rationem tenet. si enim dicit ipsum fabricatorem sua causa tanta haec opera esse molitum, cur ergo nos nati sumus? cur mundo ipso fruimur? quid sibi uult humani generis ceterarumque animantium fictio? cur aliena commoda intercipimus? cur denique augemur minuimur interimus?
 
{{pn|3.19}}quid habet rationis ipsa generatio? quid perpetua successio? nimirum uidere deus uoluit et suis uariis imaginibus tamquam sigilla confingere quibus se oblectaret: et nihilominus tamen, si ita esset, curae haberet animantes praecipueque hominem, cuius imperio cuncta subiecit.
 
{{pn|3.20}}qui autem dicunt semper fuisse mundum — omitto illut, quod esse ipsum sine aliquo principio non potest; unde se extricare non queunt — sed hoc dico: si mundus semper fuit, nullam potest habere rationem.
 
{{pn|3.21}}quid enim potuit in eo ratio moliri quod numquam sumpsit exordium? nam priusquam fiat aliquid aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quicquam potest sine prouisione rationis.
 
{{pn|3.22}}itaque omne opus ratio praecedit: non habet ergo rationem quod factum non est. atquin mundus habet rationem, quia et constat et regitur: ergo factus est; si factus est, et resoluetur.
 
{{pn|3.23}}reddant ergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit aut postea resoluatur. quod quia docere non poterat Epicurus siue Democritus, sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: quibus iterum resolutis discidium atque interitum secuturum.
 
{{pn|3.24}}corrupit ergo quod recte uiderat et totam rationem penitus ignorantia rationis euertit redegitque mundum et omnia quae in eo geruntur ad similitudinem cuiusdam uanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistet.
 
{{pn|3.25}}cum uero mundum omnesque partes eius ut uidemus mirabilis ratio gubernet, cum caeli temperatio et aequalis in ipsa uarietate cursus astrorum luminumque caelestium, temporum constans ac mira descriptio, terrarum uaria fecunditas, plana camporum, munimenta et aggeres montium, uiriditas ubertasque siluarum, fontium saluberrima eruptio, fluminum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa interfusio, uentorum diuersa et utilis aspiratio ceteraque omnia ratione summa constent, quis tam caecus est ut existimet sine causa esse facta in quibus mira dispositio prouidentissimae rationis elucet?
 
{{pn|3.26}}si ergo sine causa nec est nec fit omnino quicquam, si et prouidentia summi dei ex dispositione rerum et uirtus ex magnitudine et potestas ex gubernatione manifesta est, hebetes ergo et insani qui prouidentiam non esse dixerunt. non inprobarem, si deos idcirco non esse dicerent ut unum dicerent, cum autem ideo ut nullum, qui eos delirasse non putat, ipse delirat.
 
==4==
{{pn|4.1}}Sed de prouidentia satis in primo libro diximus: quae si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem ceterasque animantes eadem prouidentia creauerit.
 
{{pn|4.2}}uideamus ergo quae ratio fuerit fingendi generis humani, quoniam constat, id quod Stoici aiunt, hominum causa mundum esse fabricatum; quamquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum: unius enim singularis appellatio totum conprehendit humanum genus.
 
{{pn|4.3}}sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a deo esse formatum putantque homines in omnibus terris et agris tamquam fungos esse generatos. at Hermes non ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fictum. sed redeo ad propositum.
 
{{pn|4.4}}nihil est, ut opinor, quod sit propter se ipsum factum, sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. quis est enim uel tam ineptus uel tam otiosus, ut adgrediatur aliquid facere frustra ex quo nullam utilitatem, nullum commodum speret?
 
{{pn|4.5}}qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit, sed ut in ea possit habitari; qui nauem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum nauis appareat, sed ut in ea nauigetur;
 
{{pn|4.6}}item qui uas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse uideatur, sed ut uas illut effectum capiat aliquod necessarium. similiter cetera quaecumque fiunt, non utique in superuacuum, sed ad usus aliquos utiles laborantur.
 
{{pn|4.7}}mundus igitur a deo factus est non utique propter ipsum mundum: neque enim aut calore solis aut lumine lunae aut adspiratione uentorum aut umore imbrium aut alimonia frugum, cum sensu careat. indiget.
 
{{pn|4.8}}sed ne illut quidem dici potest, quod deus propter se ipsum fecerit mundum, quoniam potest esse sine mundo, sicut fuit antea, et iis omnibus quae in eo sunt quaeque generantur deus ipse non utitur.
 
{{pn|4.9}}apparet ergo animantium causa mundum esse constructum, quoniam rebus iis quibus constat animantes fruuntur: quae ut uiuere, ut constare possint, omnia iis necessaria temporibus certis sumministrantur.
 
{{pn|4.10}}rursus ceteras animantes hominis causa esse fictas ei eo clarum est, quod homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo.
 
{{pn|4.11}}respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam uim natricum uiperarumque fe-' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit?
 
{{pn|4.12}}ingens ad disputandum locus, sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et conprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso, ipsa ratio ac necessitas exigebat et bona homini proponi et mala, bona, quibus utatur, mala, quae uitet et caueat.
 
{{pn|4.13}}idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum malorumque natura et in adpetendis bonis et in malis declinandis uim suae rationis exerceat. nam ceteris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus et armata sunt, homini autem pro his omnibus, quod erat praecipuum, rationem solam dedit.
 
{{pn|4.14}}itaque nudum formauit et inermem, ut eum sapientia et muniret et tegeret: munimenta et ornatum eius non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde constituit. nisi ergo essent mala, quae caueret, quae a bonis utilibusque distingueret, non esset ei sapientia necessaria.
 
{{pn|4.15}}sciat ergo Marcus Tullius aut ideo homini datam esse rationem, ut et pisces caperet usus sui gratia et natrices uiperasque uitaret salutis suae causa, aut idcirco ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cuius uis omnis in discernendis bonis malisque uersatur.
 
{{pn|4.16}}magna igitur et recta et admirabilis est uis et ratio et potestas hominis, propter quem mundum ipsum et uniuersa quaecumque sunt deus fecit tantumque illi honoris habuit, ut eum praeficeret uniuersis, quoniam solus poterat dei opera mirari.
 
{{pn|4.17}}optime igitur Asclepiades noster de prouidentia summi dei disserens in eo libro quem scripsit ad me, atque ideo inquit merito quis arbitretur proximum sibi locum diuinam prouidentiam dedisse ei qui potuerit intellegere ordinationem suam.
 
{{pn|4.18}}nam sol iste est: quis eum uidet ita, ut intellegat quia sol est et quantum gratiae adferat ceteris institutis? hoc caelum est: quis id suspicit? terra haec: quis eam colit? hoc pelagus: quis id nauigat?
 
{{pn|4.19}}hic ignis est: quis eo utitur? instituit ergo &amp;lt;cuncta.&amp;gt; summus deus non propter se, quia nihilo eget, sed propter hominem, qui iis congruenter uteretur.
 
==5==
{{pn|5.1}}Reddamus nunc rationem quare hominem ipsum fecerit: quod si philosophi scissent, aut defendissent illa quae uera inuenerant aut in maximos errores non incidissent.
 
{{pn|5.2}}haec enim summa, hic cardo rerum est, quem qui non tenuerit, ueritas illi omnis elabitur, hoc est denique, quod efficiat illis non quadrare rationem: quae illis si adfulsisset, si sacramentum hominis omne cognossent, numquam disputationes eorum et omnem philosophiam de transuerso Academia iugulasset.
 
{{pn|5.3}}sicut ergo mundum non propter se deus fecit, quia commodis eius non indiget, sed propter hominem, qui eo utitur, ita ipsum honunem propter se.
 
{{pn|5.4}}quae utilitas deo in homine, inquit Epicurus ut eum propter se faceret? scilicet ut esset qui opera eius intellegeret, qui prouidentiam disponendi, rationem faciendi, uirtutem consummandi et sensu admirari et uoce proloqui posset: quorum omnium summa haec est, ut deum colat.
 
{{pn|5.5}}is enim colit qui haec intellegit, is artificem rerum omnium, is uerum patrem suum debita ueneratione prosequitur qui uirtutem maiestatis eius de suorum operum inuentione inceptione « perfectione metitur.
 
{{pn|5.6}}quod planius argumentum proferri potest et mundum hominis et hominem sua causa deum fecisse, quam quod ex omnibus animantibus solus ita formatus est, ut oculi eius ad caelum directi, facies ad deum spectans, uultus cum suo parente communis sit uideaturque hominem deus quasi porrecta manu adleuatum ex humo ad contemplationem sui excitasse?
 
{{pn|5.7}}quid ergo inquit deo cultus hominis confert beato et nulla re indigenti? uel si tantum honoris homini habuit, ut ipsius causa mundum fabricaret, ut instrueret eum sapientia, ut dominum uiuentium faceret eumque diligeret tamquam filium, cur mortalem fragilemque constituit? cur omnibus malis quem diligebat obiecit, cum oporteret et beatum esse hominem tamquam coniunctum ac proximum deo et perpetuum, sicut est ipse, ad quem colendum et contemplandum figuratus est?
 
{{pn|5.8}}quamquam haec fere in prioribus libris sparsim docuimus, tamen quoniam: proprie id materia nunc exigit, qua de uita beata disserere propositum est, explicanda sunt ista diligentius et plenius, ut dispositio dei et opus uoluntasque noscatur.
 
{{pn|5.9}}cum posset semper spiritibus suis immortalibus innumerabiles animas procreare, sicut angelos genuit, quibus inmortalitas sine ullo malorum periculo ac metu constat, excogitauit tamen inenarrabile opus, quemadmodum infinitam multitudinem crearet animarum, quas primo fragilibus et inbecillis corporibus inligatas constitueret inter bonum malumque medias, ut constantibus ex utrisque natura uirtutem proponeret, ne immortalitatem delicate adsequerentur ac molliter, sed ad illut aeternae uitae ineloquibile praemium cum summa difficultate ac magnis laboribus peruenirent.
 
{{pn|5.10}}ergo ut eas grauibus et uexabilibus membris indueret, quoniam consistere in medio inani non poterant ponderibus et grauitate corporis deorsum premente, sedem illis ac domicilium primo condendum esse decreuit.
 
{{pn|5.11}}itaque lneflabili uirtute ac potentia praeclara mundi opera molitus est: suspensis in altitudinem leuibus elementis et grauibus in ima depressis et caelestia : firmauit et terrena constituit.
 
{{pn|5.12}}non est necesse nunc exsequi singula, quoniam in secundo libro uniuersa exsecuti sumus. lumina igitur posuit in caelo, quorum moderatio et claritas et motus aptissime ad utilitates uiuentium temperatus est, terrae autem, quam sedem uoluit esse, fecunditatem uaria gignendi ac proferendi dedit, ut ubertate frugum et herbarum et uirentium pro natura et usu cuiusque generis alimoniam ministraret.
 
{{pn|5.13}}tum perfectis omnibus quae ad condicionem mundi pertinebant, hominem finxit ex ipsa terra, quam illi a principio in habitaculum praeparauit, id est spiritum suum terreno corpore induit et inuoluit, ut conpactus ex rebus diuersis ac repugnantibus bonum ac malum caperet.
 
{{pn|5.14}}et sicut terra ipsa fecunda est ad fruges pariendas, ita corpus hominis, quod adsumptum est e terra, generandi copiam facultatemque prodendae subolis accepit, ut quoniam (e) fragili materia formatus in aeternum manere non poterat, peracto temporalis uitae spatio cederet et illut, quod fragile atque inbecillum gerebat, perpetua successione renouaret.
 
{{pn|5.15}}cur igitur eum mortalem finxit et fragilem, cum illius causa mundum aedificasset? primum, ut infinita uis animarum gigneretur omnemque terram multitudine obpleret, deinde, ut proponeret homini uirtutem id est tolerantiam malorum ac laborum, per quam posset praemium inmortalitatis adipisci.
 
{{pn|5.16}}nam quia homo ex duabus rebus constat, corpore atque anima, quorum alterum terrenum est, alterum caeleste, duae uitae homini adtributae sunt, una temporalis, quae corpori adsignatur, altera sempiterna, quae animae subiacet.
 
{{pn|5.17}}illam nascendo accipimus, hanc adsequimur laborando ne immortalitas homini, ut ante diximus, sine ulla difficultate constaret; illa terrena est sicut corpus et ideo finitur, haec uero caelestis sicut anima et ideo terminum non habet; illam primam nescientes accipimus, hanc secundam scientes: uirtuti enim, non naturae datur, quia uoluit nos deus uitam nobis in uita conparare.
 
{{pn|5.18}}idcirco hanc praesentem dedit, ut illam ueram et perpetuam aut uitiis amittamus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, summum bonum non habet.
 
{{pn|5.19}}in illa uero spiritali, quam per nos ipsi adquirimus. summum bonum continetur, quia nec malum potest habere nec finem. cui rei argumentum natura et ratio corporis praebet.
 
{{pn|5.20}}cetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequella naturae, sed merces praemiumque uirtutis est.
 
{{pn|5.21}}denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est nobis cum mutis animalibus: post deinde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit.
 
{{pn|5.22}}quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus.
 
{{pn|5.23}}ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala sunt animi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatum, quibus eneruatus animus extinguitur.
 
{{pn|5.24}}ideo necesse est iustum et sapientem in omnibus malis esse, quoniam malorum uictrix est fortitudo, iniustos autem in diuitiis, in honore, in potestate: , haec enim bona corporalia et terrena sunt; illi autem terrenam uitam agunt nec adsequi immortalitatem queunt, quia se uoluptatibus dediderunt, quae sunt uirtutis inimicae. itaque uita haec temporalis illi aeternae debet esse subiecta sicut corpus animae.
 
{{pn|5.25}}quisquis ergo animae uitam maluerit, uitam corporis contemnat necesse est nec aliter eniti ad summum poterit, nisi quae sunt ima despexerit. qui autem corporis uitam fuerit amplexus et cupiditates suas in terram deiecerit, illam superiorem uitam consequi non potest.
 
{{pn|5.26}}sed qui mauult bene uiuere in aeternum, male uiuet ad tempus et adficietur omnibus molestiis et laboribus quamdiu fuerit in terra, ut habeat diuinum et caeleste solacium. et qui maluerit bene uiuere ad tempus, male uiuet in aeternum: damnabitur enim sententia dei ad aeternam poenam, quia caelestibus bonis terrena praeposuit.
 
{{pn|5.27}}propterea igitur coli se deus expetit et honorari ab homine tamquam pater, ut uirtutem ac sapientiam teneat, quae sola inmortalitatem parit. nam quia nullus alius praeter ipsum donare eam potest, quia solus possidet, pietatem hominis qua deum honorauerit hoc adficit praemio., ut sit in aeternum beatus sitque aput deum et cum deo semper.
 
==6==
{{pn|6.1}}Nunc totam rationem breui circumscriptione signemus. idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut adgnoscamus factorem mundi ac nostri deum: ideo adgnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro laborum mercede capiamus, quoniam maximis laboribus cultus dei constat: ideo praemio immortalitatis adficimur, ut similes angelis effecti summo patri ac domino in perpetuum seruiamus et simus aeternum deo regnum.
 
{{pn|6.2}}haec summa rerum est, hoc arcanum dei, hoc mysterium mundi, a quo sunt alieni qui sequentes praesentem uoluptatem terrestribus et fragilibus se bonis addixerunt et animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt.
 
{{pn|6.3}}quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, si ideo tantum ab hominibus coluntur, ut praestent illis opes uictorias honores quaeque alia non nisi ad praesens ualent, si sine causa gignimur, si in hominibus procreandis prouidentia nulla uersatur, si casu nobismet ipsis ac uoluptatis nostrae gratia nascimur, si nihil post mortem sumus, quid potest esse tam superuacuum, tam inane, tam uanum quam humana res et quam mundus ipse, qui cum sit incredibili magnitudine, tum mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis uacet?
 
{{pn|6.4}}cur etenim uentorum spiritus citent nubes? cur emicent fulgura, tonitrua mugiant, imbres cadant? cur fruges terra producat, uarios fetus alat? cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum quibus uita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis maioris emolumenti deo?
 
{{pn|6.5}}quod si est dictu nefas nec putandum est fieri posse ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum quod uideas maxima ratione constare, quae potest esse ratio in his erroribus prauarum religionum et in hac persuasione philosophorum qua putant animas interire? profecto nulla.
 
{{pn|6.6}}quid enim habent dicere cur dii hominibus tam diligenter suis quaeque temporibus exhibeant? an ut illis far et merum demus et odorem turis et sanguinem pecudum? quae neque inmortalibus grata esse possunt, quia sunt fragilia, neque usui esse expertibus corporum, quia haec ad usum corporalium data sunt: et tamen si ea desiderarent, sibi ipsi possent exhibere, cum uellent.
 
{{pn|6.7}}siue igitur intereunt animae siue in aeternum manent, quam rationem continet cultus deorum aut a quo mundus constitutus est? cur aut quando aut quousque, quatenus homines aut quam ob rem procreati? cur nascuntur intereunt succedunt renouantur? quid dii ex cultibus eorum adsecuntur qui post mortem nihil futuri sunt? quid praestant, quid pollicentur, quid minantur aut hominibus aut diis dignum?
 
{{pn|6.8}}uel si manent animae post obitum, quid de iis faciunt facturiue sunt? quid illis opus est thesauro animarum? ipsi illi ex quo fonte oriuntur?
 
{{pn|6.9}}quomodo aut quare aut unde multi sunt? ita fit ut si ab illa rerum summa quam superius conprehendimus aberraueris, omnis ratio intereat et ad nihilum omnia reuoluantur.
 
==7==
{{pn|7.1}}Quam summam quia philosophi non conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia protulerunt non adnectentes nec causas rerum nec consequentias nec rationes, ut summam illam quae continet uniuersa et conpingerent et inplerent.
 
{{pn|7.2}}facile est autem docere paene uniuersam ueritatem per philosophos et sectas esse diuisam. non enim sic philosophiam nos euertimus, ut Academici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius cauillari et inludere, sed docemus nullam sectam fuisse tam deuiam neque philosophorum quemquam tam inanem qui non uiderit aliquid ex uero.
 
{{pn|7.3}}sed dum contradicendi studio insaniunt, dum sua etiam falsa defendunt, aliorum etiam uera subuertunt, non tantum elapsa illis ueritas est quam se quaerere simulabant, sed ipsi eam potissimum suo uitio perdiderunt.
 
{{pn|7.4}}quodsi extitisset aliquis qui ueritatem sparsam per singulos per sectasque diffusam colligeret in unum ac redigeret in corpus, is profecto non dissentiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo.
 
{{pn|7.5}}neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine.
 
{{pn|7.6}}quare incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque se ad proeliandum nec quid defendere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt.
 
{{pn|7.7}}ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophia quae ad uerum propius accederet: nam particulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. factum esse a deo mundum dixit Plato:
 
{{pn|7.8}}idem prophetae locuntur idemque ex Sibyllae carminibus apparet. errant igitur qui uel omnia sua sponte nata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res, tam ornata, tam magna neque fieri neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit et ea ipsa ratio qua constare ac regi omnia sentiuntur, sollertissimae mentis artificem confitetur.
 
{{pn|7.9}}hominum causa mundum et omnia quae in eo sunt esse facta Stoici loquuntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Democritus, qui uermiculorum modo putauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione.
 
{{pn|7.10}}cur enim formatus sit homo, diuini sacramenti est, quod quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum.
 
{{pn|7.11}}ad uirtutem capessendam nasci homines Ariston disseruit: idem nos monemur ac discimus a prophetis. falsus igitur Aristippus, qui hominem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit.
 
{{pn|7.12}}inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est.
 
{{pn|7.13}}esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis prophetae palam faciunt. ergo Epicurus errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interpretatus est.
 
{{pn|7.14}}totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus.
 
==8==
{{pn|8.1}}Unum est igitur summum bonum inmortalitas, ad quam capiendam et formati a principio et nati sumus. ad hanc tendimus, hanc spectat humana natura, ad hanc nos prouehit uirtus: quod bonum quia deprehendimus, superest ut etiam de ipsa inmortalitate dicamus.
 
{{pn|8.2}}Platonis argumenta quamuis ad rem multum conferant, tamen parum habent firmitatis ad probandam et inplendam ueritatem, quoniam nec rationem totius mysterii magni consummauerat in unumque collegerat nec summum bonum conprehenderat. nam licet uerum de animae inmortalitate sentiret, tamen non ita de illa tamquam de summo bono disserebat.
 
{{pn|8.3}}nos igitur certioribus signis eligere possumus ueritatem, qui eam non ancipiti suspicione colligimus, sed diuina traditione cognouimus.
 
{{pn|8.4}}Plato autem sic argumentatus est: immortale esse quicquid per se ipsum et sentit et semper mouetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semet ipso non potest. quod argumentum etiam mutis animalibus aeter-. mtatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset.
 
{{pn|8.5}}addidit ergo, ut effugeret hanc communitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouidentia futurorum et artium rerumque innumerabilium scientia, qua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat,
 
{{pn|8.6}}quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare.
 
{{pn|8.7}}haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythagoras antea eiusque praeceptor Pherecydes, quem Cicero tradidit primum de aeternitate animarum disputauisse.
 
{{pn|8.8}}qui omnes licet eloquentia excellerent, tamen in hac dumtaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt qui contra hanc sententiam disserebant, Dicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus, adeo ut res ipsa de qua inter se pugnabant in dubium uocaretur.
 
{{pn|8.9}}denique Tullius expositis horum omnium de inmortalitate ac morte sententiis nescire se quid sit uerum pronuntiauit. harum inquit sententiarum quae uera sit, deus aliqui uiderit. et rursus alibi quoniam utraque inquit earum sententiarum doctissimos habuit auctores nec quid certi sit diuinari potest —.
 
{{pn|8.10}}uerum nobis diuinatione opus non est, quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit.
 
==9==
{{pn|9.1}}Aliis itaque argumentis, quae nec Plato nec ullus alius inuenit, animarum aeternitas probari ac perspici potest: quae nos breuiter colligemus, quoniam properat oratio ad enarrandum iudicium dei maximum, quod in terra propinquante saeculorum fine celebrabitur.
 
{{pn|9.2}}ante omnia, quoniam deus ab homine uideri non potest, ne quis tamen ex eo ipso putaret deum non esse, quia mortalibus oculis non uidetur, inter cetera institutorum suorum miracula fecit etiam multa quorum uis quidem apparet, substantia tamen non uidetur, sicut est uox odor uentus, ut harum rerum argumento et exemplo etiam deum, licet sub oculos non ueniret, de sua tamen ui et effectu et operibus cerneremus.
 
{{pn|9.3}}quid uoce clarius aut uento fortius aut odore uiolentius? haec tamen cum per aerem feruntur ad sensusque nostros ueniunt et eos potentia sua inpellunt, non cernuntur acie luminum, sed aliis corporis partibus sentiuntur.
 
{{pn|9.4}}similiter deus non aspectu nobis alioue fragili sensu conprehendendus est, sed mentis oculis intuendus, cum opera eius praeclara et miranda uideamus.
 
{{pn|9.5}}nam illos qui nullum omnino deum esse dixerunt non modo philosophos, sed ne homines quidem fuisse dixerim, qui mutis simillimi ex solo corpore constiterunt nihil cernentes animo et ad sensum corporis cuncta referentes, qui nihil putabant esse nisi quod oculis contuebantur.
 
{{pn|9.6}}et quia uidebant aut bonis accidere aduersa aut malis prospera, fortuito geri omnia crediderunt et natura mundum, non prouidentia constitutum. hinc iam prolapsi sunt ad deliramenta, quae talem sententiam necessario sequebantur.
 
{{pn|9.7}}quodsi est deus et incorporalis et inuisibilis et aeternus, ergo non idcirco interire animam credibile est, quia non uidetur, postquam recessit a corpore, quoniam constat esse aliquid sentiens ac uigens quod non ueniat sub aspectum.
 
{{pn|9.8}}at enim difficile est animo comprehendere quemadmodum possit anima retinere sensum sine iis partibus corporis in quibus inest officium sentiendi.
 
{{pn|9.9}}quid de deo? num facile est comprehendere quemadmodum uigeat sine corpore? quodsi deos esse credunt, qui si sunt, utique animae sunt expertes corporum, necesse est humanas animas eadem ratione subsistere, quoniam ex ipsa ratione ac prudentia intellegitur esse quaedam in homine ac deo similitudo.
 
{{pn|9.10}}denique illut argumentum, quod etiam Marcus Tullius uidit, satis firmum est, ex eo aeternitatem animae posse dinosci, quia nullum sit aliud animal quod habeat notitiam aliquam dei, religioque sit paene sola quae hominem discernat a mutis: quae cum in hominem solum cadit, profecto testatur id adfectare nos, id desiderare, id colere quod nobis familiare, quod proximum sit futurum.
 
{{pn|9.11}}an aliquis cum ceterarum animantium naturam considerauerit, quas pronis corporibus abiectus in terramque prostratas summi dei prouidentia effecit, ut ex hoc intellegi possit nihil eas rationis habere cum caelo, potest non intellegere solum ex omnibus caeleste ac diuinum animal esse hominem, cuius corpus ab humo excitatum, uultus sublimis, status rectus originem suam quaerit et quasi contempta humilitate terrae ad altum nititur, quia sentit summum bonum in summo sibi esse quaerendum memorque condicionis suae, qua deus illum fecit eximium, ad artificem suum spectat? quam spectationem Trismegistus θεοπτίαν rectissime nominauit: quae in mutis animalibus nulla est.
 
{{pn|9.12}}cum autem sapientia, quae soli homini data est, nihil aliut sit quam notitia dei, apparet animam non interire neque dissolui, sed manere in sempiternum, quia deum, qui sempiternus est, et quaerit et diligit, ipsa cogente natura sentiens uel unde orta sit uel quo reuersura.
 
{{pn|9.13}}praeterea non exiguum inmortalitatis argumentum est quod homo solus caelesti elemento utitur. nam cum rerum natura his duobus elementis, quae repugnantia sibi atque inimica sunt, constet, igni et aqua, quorum alterum caelo, alterum terrae adscribitur, ceterae animantes quia terrenae mortalesque sunt, terreno et graui utuntur elemento, homo solus ignem in usu habet, quod est elementum leue sublime caeleste.
 
{{pn|9.14}}ea uero quae ponderosa sunt, ad mortem deprimunt, et quae leuia sunt, ad uitam subleuant, quia uita in summo est, mors in imo. et ut lux esse sine igni non potest, sic uita sine luce. ignis igitur elementum est lucis ac uitae: unde apparet hominem qui eo utitur, immortalem sortitum esse condicionem, quia id illi familiare est quod facit uitam.
 
{{pn|9.15}}uirtus quoque soli homini data magno argumento est inmortales animas esse. quae non erit secundum naturam, si anima extinguitur; huic enim praesenti uitae nocet. nam uita ista terrena, quam communem cum mutis animalibus ducimus, et uoluptatem expetit, cuius fructibus uariis ac suauibus delectatur, et dolorem fugit, cuius asperitas naturam uiuentium acerbis sensibus laedit et ad mortem perducere nititur, quae dissoluit animantem.
 
{{pn|9.16}}si ergo uirtus et prohibet iis bonis hominem quae naturaliter adpetuntur et ad sustinenda mala inpellit quae naturaliter fugiuntur, ergo malum est uirtus et inimica naturae stultumque iudicari necesse est qui eam sequitur, quoniam se ipse laedit et fugiendo bona praesentia et adpetendo aeque mala sine spe fructus amplioris.
 
{{pn|9.17}}nam cum liceat nobis iucundissimis frui uoluptatibus, nonne sensu carere uideamur, si malimus in humilitate, in egestate, in contemptu, in ignominia uiuere aut ne uiuere quidem, sed dolore cruciari et emori, ex quibus malis nihil amplius adsequamur quo possit uoluptas omissa pensari?
 
{{pn|9.18}}si autem uirtus malum non est facitque honeste, quod uoluptates uitiosas turpesque contemnit., et fortiter, quod nec dolorem nec mortem timet, ut officium seruet, ergo aliquod maius bonum adsequatur necesse est quam sunt illa quae spernit. at uero morte suscepta quod ulterius bonum sperari potest nisi aeternitas?
 
==10==
{{pn|10.1}}Transeamus nunc uicissim ad ea quae uirtuti repugnant, ut etiam ex his inmortalitas animae colligatur.
 
{{pn|10.2}}uitia omnia temporalia sunt: ad praesens enim commonentur. irae impetus recepta ultione sedatur, libidinis uoluptas corporis finis est, cupiditatem aut satietas earum rerum quas expetit aut aliorum aftectuum commotiones interimunt, ambitio postquam honores quos uoluit adepta est, consenescit; item cetera uitia consistere ac permanere non possunt, sed ipso fructu quem expetunt finiuntur.
 
{{pn|10.3}}recedunt ergo et redeunt. uirtus autem sine ulla intermissione perpetua est nec discedere ab eo potest qui eam semel cepit. nam si habeat interuallum, si aliquando carere ea possumus, redibunt protinus uitia, quae uirtutem semper inpugnant.
 
{{pn|10.4}}non est igitur conprehensa, si deserit, si aliquando secedit: cum uero sibi domicilium stabile conlocauit, in omni actu uersari eam necesse est nec potest fideliter depellere uitia et fugare, nisi pectus quod insedit perpetua statione munierit.
 
{{pn|10.5}}ipsa ergo uirtutis perpetuitas indicat humanum animum, si uirtutem ceperit, permanere, quia et uirtus perpetua est et solus animus humanus uirtutem capit.
 
{{pn|10.6}}quoniam igitur contraria sunt uitia uirtuti, omnis ratio diuersa et contraria sit necesse est. quia uitia commotiones et perturbationes animi sunt, uirtus e contrario lenitudo et tranquillitas animi est; quia uitia temporalia et breuia sunt, uirtus perpetua et constans et par sibi semper; quia uitiorum fructus id est uoluptates aeque ut ipsa breues temporalesque sunt, uirtutis ergo fructus ac praemium sempiternum est;
 
{{pn|10.7}}quia uitiorum commodum in praesenti est, uirtutis igitur in futuro. ita fit ut in hac uita uirtutis praemium nullum sit, quia uirtus adhuc ipsa est.
 
{{pn|10.8}}nam sicut uitia cum in actu suo finiuntur, uoluptas et praemia eorum secuntur, ita uirtus cum finita est, merces eius insequitur. uirtus autem numquam nisi morte finitur, quoniam et in morte suscipienda summum eius officium est. ergo praemium uirtutis post mortem est.
 
{{pn|10.9}}denique Cicero in Tusculanis quamuis duhitanter tamen sensit summum homini bonum non nisi post mortem contingere. fidenti animo, inquit si ita res feret, gradietur ad mortem, in qua aut summum bonum aut nullum malum esse cognouimus. mors igitur non * extinguit hominem, sed ad praemium uirtutis admittit.
 
{{pn|10.10}}qui i autem se, ut ait idem, uitiis ac sceleribus contaminauerit uoluptatique seruierit, is uero damnatus aeternam luet poenam), quam diuinae litterae secundam mortem nominant: quae est et perpetua et grauissimis cruciatibus plena.
 
{{pn|10.11}}nam sicuti duae uitae propositae sunt homini, quarum altera est animae, altera corporis, ita et mortes duae propositae sunt, una pertinens ad corpus, qua cunctos secundum naturam fungi necesse est, altera pertinens ad animam, quae scelere adquiritur, uirtute uitatur. ut uita haec temporalis est certosque terminos habet. quia corporis est, sic et mors aeque temporalis est certumque habet finem, quia corpus attingit.
 
==11==
{{pn|11.1}}Inpletis igitur temporibus quae deus morti statuit terminabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam temporalis mors sequitur, consequens est ut resurgant animae ad uitam perennem, quia finem mors temporalis accepit.
 
{{pn|11.2}}rursus sicut uita animi sempiterna est, in qua diuinos et ineloquibiles inmortalitatis suae fructus capit, ita et mors eius perpetua sit necesse est, in qua perennes poenas et infinita tormenta pro peccatis suis pendit.
 
{{pn|11.3}}ergo in ea condicione res posita est, ut qui beati sunt in hac uita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri, quia iam bonis quae maluerunt potiti sunt,
 
{{pn|11.4}}quod iis euenit qui deos adorant ac deum neglegunt, deinde qui iustitiam sequentes in hac uita miseri fuerint et contempti et inopes et ob ipsam iustitiam contumeliis et iniuriis saepe uexati, quia nec aliter uirtus teneri potest, semper beati sint futuri, ut quia mala iam pertulerunt, etiam bonis fruantur: quod iis utique contingit qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis caelestem religionem dei secuntur, cuius bona sicut ipse qui tribuit sempiterna sunt. quid?
 
{{pn|11.5}}opera corporis atque animi nonne indicant esse animam mortis expertem? nam corpus quia ipsum fragile est atque mortale, quaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. nihil enim Tullius ait esse quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum redigatur uel iniuria hominum uel ipsa confectrice rerum omnium uetustate.
 
{{pn|11.6}}at uero animi opera uidemus aeterna. nam quicumque contemptu praesentium studentes in memoriam monumenta ingeniorum factorumque magnorum reliquerunt, hi plane mentis ac uirtutis suae nomen indelebile quaesierunt. ergo si opera corporis ideo mortalia sunt, quia ipsum mortale est, sequitur ut anima ex eo inmortalis appareat, quia uidemus opera eius non esse mortalia.
 
{{pn|11.7}}eodem modo desideria quoque corporis animique decarant alterum esse mortale, alterum sempiternum. corpus enim nihil nisi temporale desiderat id est cibum potum indumentum quietem uoluptatem, et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere nec adsequi potest: animus autem per se multa desiderat quae ad officium fructumue corporis non redundent, eaque non fragilia, sed aeterna sunt, ut fama uirtutis, ut memoria nominis.
 
{{pn|11.8}}nam cultum dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. unde credibile est non interire animam, sed dissociari a corpore, quia corpus sine animo nihil potest, animus uero potest multa et magna sine corpore.
 
{{pn|11.9}}quid quod ea quae uisibilia sunt oculis et tangibilia manu, quia externam uim pati possunt, aeterna esse non possunt, ea uero quae neque sub tactum neque sub uisum ueniunt, sed tantummodo uis eorum et ratio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus?
 
{{pn|11.10}}corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri.
 
==12==
{{pn|12.1}}Nunc argumenta eorum qui contra disserunt refellamus: quae Lucretius tertio libro executus est. quoniam cum corpore inquit anima nascitur, cum corpore intereat necesse est.
 
{{pn|12.2}}at non est par utriusque ratio. solidum enim et conprehensibile corpus est et oculis et manu, anima uero tenuis et tactum uisumque fugiens. corpus e terra fictum atque solidatum est, anima nihil in se concreti, nihil ponderis terreni habet, ut Plato disserebat. nec enim tantam posset habere sollertiam, tantam uim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e caelo.
 
{{pn|12.3}}corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso et corruptibili elemento et tangibile est et uisibile, corrumpitur atque occidit nec uim repellere potest, quia sub aspectum et sub tactum uenit, anima autem quia tenuitate sua omnem tactum fugit, nullo ictu dissolui potest.
 
{{pn|12.4}}ergo quamuis inter se coniuncta et sociata nascantur et alterum, quod est de terrena concretione formatum, quasi uasculum sit alterius, quod est a caelesti suptilitate deductum, cum uis aliqua utrumque discreuerit, quae discretio mors uocatur, utrumque in naturam suam recedit: quod ex terra fuit, id in terram resoluitur, quod ex caelesti spiritu, id constat ac uiget semper, quoniam diuinus spiritus sempiternus est.
 
{{pn|12.5}}denique idem Lucretius oblitus quid adsereret et quod dogma defenderet, hos uersus posuit: cedit item retro, de terra quod fuit ante, in terram, sed quod missum est ex aetheris oris, id rursum caeli fulgentia templa receptant. quod eius non erat dicere qui perire animas cum corporibus disserebat: sed uictus est ueritate et inprudenti ratio uera subrepsit.
 
{{pn|12.6}}praeterea id ipsum quod colligit, dissolui animam, hoc est simul cum corpore interire, quoniam simul nascantur, et falsum est et in contrarium conuerti potest. non enim simul interit, sed anima discedente integrum per multos dies manet et plerumque medicatum diutissime durat.
 
{{pn|12.7}}nam si ut simul nascuntur, simul interirent, non discederet repente anima corpusque desereret, sed uno temporis puncto utrumque pariter dissiparetur et tam celeriter etiam corpus adhuc spiritu in eo manente deliquesceret ac periret, quam celeriter anima secedit, immo uero dissoluto corpore anima uanesceret uelut umor fracto uase cusus.
 
{{pn|12.8}}nam si terrenum et tragile corpus post secessum animae non statim diffluit in terramque tabescit, ei qua illi origo est, ergo anima, quae fragilis non est, in aeternum manet, quoniam origo eius aeterna est.
 
{{pn|12.9}}quoniam crescit inquit mens in pueris et in iuuenibus uiget et in senibus deminuitur, apparet esse mortalem. primum non idem est anima et mens: aliut est enim quo uiuimus, aliut quo cogitamus. nam dormientium mens, non anima sopitur, et in furiosis mens extinguitur, anima manet, et ideo non exanimes, sed dementes appellantur.
 
{{pn|12.10}}mens ergo id est intellegentia uel augetur uel minuitur pro aetate. anima in statu suo semper est, et ex quo tempore spirandi accipit facultatem, eadem usque ad ultimum durat, donec emissa corporis claustro ad sedem suam reuolet.
 
{{pn|12.11}}deinde, quod anima quamuis a deo sit inspirata, tamen quia tenebroso domicilio terrenae carnis inclusa est, scientiam non habet, quae est diuinitatis.
 
{{pn|12.12}}audit igitur ac discit omnia et sapientiam discendo et audiendo capit, et senectus non minuit sapientiam, sed auget, si tamen iuuenilis aetas uirtute decursa est, et si nimia senectus fregerit membra, non est animae uitium, si uisus euanuit, si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed corporis.
 
{{pn|12.13}}at enim memoria deficit. quid mirum si labentis domicilii ruina premitur mens et praeterita obliuiscitur, non aliter futura diuina quam si carcerem quo cohibetur effugerit?
 
{{pn|12.14}}uerum eadem inquit dolori et luctui obnoxia est et ebrietate dementit, unde fragilis ac mortalis adparet.
 
{{pn|12.15}}idcirco igitur uirtus et sapientia necessaria est, ut et maeror, qui contrahitur indigna patiendo ac uidendo, fortitudine repellatur et uoluptas non modo potandi, sed etiam rerum ceterarum abstinentia superetur. nam (anima) si careat uirtute, si uoluptatibus dedita molliatur, morti fiet obnoxia, quoniam et uirtus, ut docuimus, inmortalitatis est fabricatrix et uoluptas mortis.
 
{{pn|12.16}}mors autem, sicut ostendi, non funditus perimit ac delet, sed aeternis afficit cruciatibus. nam interire prorsus anima non potest, quoniam ex dei spiritu qui aeternus est originem cepit.
 
{{pn|12.17}}anima inquit etiam morbum corporis sentit et obliuionem sui patitur et sicut aegrescit, ita etiam saepe sanatur.
 
{{pn|12.18}}hoc est ergo cur maxime uirtus adhibenda sit, ne ullo corporis dolore frangatur et obliuionem sui non anima, sed mens patiatur. quae quoniam certa corporis regione consistit. cum eam partem uis aliqua morbi uitiauerit, mouetur loco et quasi conquassata sede sua emigrat reditura scilicet, cum medella et sanitas domicilium suum reformauerit.
 
{{pn|12.19}}nam quia iuncta est anima cum corpore, si uirtute careat, contagio eius aegrescit et inbecillitas de societate fragilitatis redundat ad mentem, cum autem dissociata fuerit a corpore, uigebit ipsa per se nec ulla iam fragilitatis condicione temptabitur, quia indumentum fragile proiecit.
 
{{pn|12.20}}sicut oculus inquit eunlsus ac separatus a corpore nihil potest uidere, ita et anima separata nihil sentire, quia et ipsa pars est corporis.
 
{{pn|12.21}}talsum hoc et absumle est: anima enim non pars corporis, sed in corpore est. sicut id quod uase continetur, uasis pars non est nec ea quae in domo sunt, partes domus esse dicuntur, ita nec anima pars est corporis, quia corpus uel uas est animae uel receptaculum.
 
{{pn|12.22}}iam illut argumentum multo magis inane est, quod ait animam, quia non citius emittatur ex corpore, mortalem uideri, sed paulatim se ex omnibus membris explicet a summis pedibus incipiens: tamquam si esset aeterna, uno temporis momento erumperet, quod fit in iis qui ferro intereunt. quos autem morbus interimit, spiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur.
 
{{pn|12.23}}quae cum materia sanguinis contineatur sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta necesse est membrorum summa quaeque frigescere, quoniam uenae exiliores in extrema corporis porriguntur et extremi ac tenuiores riui deficiente uena fontis arescunt.
 
{{pn|12.24}}nec tamen quia sensus corporis deficit, animae sensum extingui et occidere putandum est. non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum.
 
{{pn|12.25}}cum autem praesens anima sensum tribuat corpori et uiuere m efficiat, fieri non potest ut non ipsa per se et uiuat et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et uita. nam quod ait:
 
{{pn|12.26}}quodsi inmortalis nostra foret mens, non tam se moriens dissolui conquereretur, sed magis ire foras uestemque relinquere, ut anguis, equidem numquam uidi qui se quereretur in morte dissolui:
 
{{pn|12.27}}sed ille fortasse Epicureum aliquem uiderat etiam dum moritur philosophantem ac de sui dissolutione in extremo spiritu disserentem.
 
{{pn|12.28}}quomodo sciri potest utrum dissolui se sentiat an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? nam dum sentit et loqui potest, nondum dissolutus est, ubi dissolutus est, nec sentire iam nec loqui potest: ita queri de dissolutione aut nondum potest aut iam non potest.
 
{{pn|12.29}}at enim priusquam dissoluatur, intellegit se dissolutuiri. quid quod uidemus plerosque morientium non dissolui conquerentes, ut ait, sed exire se et proficisci et ambulare testantes idque aut gestu significant aut si adhuc possunt, et uoce pronuntiant? unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere.
 
{{pn|12.30}}cetera Epicurei dogmatis argumenta Pythagorae repugnant disserenti migrare animas de corporibus uetustate ac morte confectis et insinuare se nouis ac recens natis et easdem semper renasci modo in homine modo in pecude modo in bestia modo in uolucre et hac ratione inmortales esse, quod saepe uariorum ac dissimilium corporum domicilia commutent.
 
{{pn|12.31}}quae sententia deliri hominis quoniam ridicula et mimo dignior quam scola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, uidetur uereri ne quis id credat.
 
{{pn|12.32}}praetereunda sunt igitur nobis ea quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea refutasse quae contra uerum disputata sunt.
 
==13==
{{pn|13.1}}Declaraui, ut opinor, animam non esse solubilem: superest citare testes, quorum auctoritate argumenta firmentur.
 
{{pn|13.2}}neque nunc prophetas in testimonium uocabo, quorum ratio et diuinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum dei et ad inmortalitatem ab eo accipiendam creari hominem doceant, sed eos potius quibus istos qui respuunt ueritatem credere sit necesse.
 
{{pn|13.3}}Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a deo factus, haec intulit: καὶ τὸ αὐτό ἐξ ἑκατέρων φύσεων, τῆς τε ἀθανάτου καὶ τῆς θνητῆς, μίαν ἐποίει φύσιν τὴν τοῦ ἀνθρώπου, τὸν αὐτὸν πὴ μὲν ἀθάνατον, πὴ δὲ θνητὸν ποιήσας, καὶ τοῦτον φέρων ἐν μέσῳ τῆς θείας και ἀθανάτου φύσεως καὶ τῆς θνητῆς καὶ μεταβλητῆς ἵδρυσεν, ἵνα πάντα μὲν ὁρῶν πάντα θαυμάζῃ.
 
{{pn|13.4}}sed hunc fortasse aliquis in numero philosophorum conputet, quamuis in deos relatus Mercurii nomine ab Aegyptiis honoretur, nec plus ei auctoritatis tribuat quam Platoni aut Pythagorae.
 
{{pn|13.5}}maius igitur testimonium requiramus. Polites quidam consuluit Apollinem Milesium utrumne maneat anima post mortem an dissoluatur, et respondit his uersibus:
 
{{pn|13.6}}Ψυχὴ μὲν μέχρις οὖ δεσμοῖς πρὸς σῶμα κρατεῖται, φθαρτὰ νοοῦσα πάθη θνηταῖς ἀλγηδόσιν εἴκει· ἡνίκα δ᾽ ἀνάλυσιν βροτέην μετὰ σῶμα μαρανθὲν ὡκίστην εὔρηται, ἐς αἰθέρα πᾶσα φορεῖται αἰὲν ἀγήραος οὖσα, μένει δ᾽ εἰς πάμπαν ἀπειρὴς. πρωτόγονος γὰρ τοῦτο Θεοῦ διέταξε πρόνοια. quid? carmina Sibyllina nonne hoc ita esse declarant, cum fore aliquando denuntiant ut a deo de uiuis ac mortuis indicetur? quorum exempla paulo post inferemus.
 
{{pn|13.7}}falsa est ergo Democriti et Epicuri et Dicaearchi de animae dissolutione sententia. qui profecto non auderent de interitu animarum mago aliquo praesente disserere, qui sciret certis carminibus cieri ab inferis animas et adesse et praebere se humanis oculis uidendas et loqui et futura praedicere, et si auderent, re ipsa et documentis praesentibus uincerentur.
 
{{pn|13.8}}sed quia non peruieant animae rationem, quae tam suptilis est, ut oculos humanae mentis effugiat, interire dixerunt.
 
{{pn|13.9}}quid Aristoxenus, qui negauit omnino ullam esse animam, etiam cum uiuit in corpore? sed sicut in fidibus ex intentione neruorum effici , concordem sonum atque cantum, quem musici harmoniam uocant, ita in corporibus ex conpage uiscerum ac uigore membrorum uim sentiendi exsistere: quo nihil dici delirius potest.
 
{{pn|13.10}}uerum ille oculos quidem habuit incolumes, cor tamen caecum, quo uiuere se et habere mentem, qua id ipsum cogitauerat, non uidebat.
 
{{pn|13.11}}sed plerisque hoc philosophis accidit, ut putarent omnino non esse quicquid oculis non apparet, cum mentis acies multo clarior debeat esse quam corporis ad ea perspicienda quorum uis ac ratio sentitur potius quam uidetur.
 
==14==
{{pn|14.1}}Quoniam de immortalitate animae diximus, sequitur ut doceamus quatenus homini et quando tribuatur, ut in hoc quoque prauitatis ac stultitiae suae perspiciant errores qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos opinantur, uel quod artes inuenerant uel quod usum I quarundam frugum docuerant uel quod utilia uitae hominum , prodiderant uel quod inmanes bestias interemerant.
 
{{pn|14.2}}quae, merita quam longe ab inmortalitate semota sint, et docuimus in prioribus libris et nunc docebimus, ut appareat solam esse iustitiam quae uitam homini pariat aeternam, et solum deum qui aeternae uitae praemium largiatur.
 
{{pn|14.3}}nam illi qui suis meritis inmortales facti esse dicuntur, quia nec iustitia nec ulla in his uera uirtus fuit, non inmortalitatem sibi, sed mortem' peccatis ac libidinibus quaesierunt neque caeleste praemium, sed inferna supplicia meruerunt, quae pendent simul cum iis omnibus qui eos coluerunt. cuius iudicii propinquare tempus ostendam, ut et iustis merces digna soluatur et poena merita inpiis inrogetur.
 
{{pn|14.4}}Plato et multi alii philosophorum cum ignorarent originem rerum supremumque illut tempus quo mundus esset effectus, multa milia saeculorum fluxisse dixerunt, ex quo hic pulcherrimus mundi extiterit ornatus, secuti fortasse Chaldaeos, qui, ut Cicero tradit in libro de diuinatione primo, quadringenta septuaginta milia annorum monumentis conprehensa se habere delirant: in quo se quia posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt esse mentiri.
 
{{pn|14.5}}nos autem, quos diuinae litterae ad scientiam ueritatis erudiunt, principium mundi, finemque cognouimus: de quo nunc in fine operis disseremus, quoniam de principio in secundo libro explicauimus.
 
{{pn|14.6}}sciant igitur philosophi qui ab exordio mundi saeculorum milia enumerant, nondum sextum millesimum annum esse conclusum. quo numero expleto consummationem fieri necesse est et humanarum rerum statum in melius reformari: cuius rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat.
 
{{pn|14.7}}Mundum deus et hoc rerum naturae admirabile opus, sicut arcanis sacrae scripturae continetur, sex dierum spatio consummauit diemque septimum, quo ab operibus suis requieuerat, sanxit.
 
{{pn|14.8}}hic est autem dies sabbati, qui lingua Hebraeorum a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. nam et dies septem sunt quibus per uicem reuolutis orbes conficiuntur annorum et septem stellae quae non occidunt et septem sidera quae uocantur errantia, quorum dispares cursus et inaequabiles motus rerum ac temporum uarietates efficere creduntur.
 
{{pn|14.9}}ergo quoniam sex diebus cuncta dei opera perfecta sunt, per saecula sex id est annorum sex milia manere in hoc statu mundum necesse est. dies enim magnus dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta, qui dicit: ante oculos tuos, domine, mille anni tamquam dies unus.
 
{{pn|14.10}}et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente atque dominante.
 
{{pn|14.11}}et rursus quoniam perfectis operibus requieuit die septimo eumque benedixit, necesse est ut in fine sexti millesimi anni malitia omnis aboleatur e terra et regnet per annos mille iustitia sitque tranquillitas et requies a laboribus quos mundus iam diu perfert.
 
{{pn|14.12}}uerum quatenus id eueniat, ordine suo explicabo. saepe diximus minora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse, ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat.
 
{{pn|14.13}}eodem modo etiam figuratio terreni hominis caelestis populi praeferebat in posterum fictionem. nam sicut perfectis omnibus quae in usum hominis molitus est deus ipsum hominem sexto die ultimum fecit eumque induxit in hunc mundum tamquam in domum iam diligenter instructam, ita nunc sexto die magno uerus homo uerbo dei fingitur, id est sanctus populus doctrina et praeceptis dei ad iustitiam figuratur.
 
{{pn|14.14}}et sicut tunc mortalis atque inperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo uiueret, ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo fingitur, ut uiuificatus a deo in hoc eodem mundo per annos mille dominetur.
 
{{pn|14.15}}quomodo autem consummatio futura sit et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inueniet.
 
{{pn|14.16}}sed et saecularium prophetarum congruentes cum caelestibus uoces finem rerum et occasum post breue tempus adnuntiant describentes quasi fatigati et dilabentis mundi ultimam senectutem.
 
{{pn|14.17}}quae uero a prophetis et uatibus futura esse dicantur, priusquam superueniat extrema illa conclusio, collecta ex omnibus et coaceruata subnectam.
 
==15==
{{pn|15.1}}Est in arcanis sanctarum litterarum transcendisse in Aegyptum cogente inopia rei frumentariae principem Hebraeorum cum omni domo et cognatione.
 
{{pn|15.2}}cuius posteri cum diutius in Aegypto commorantes in magnam gentem creuissent et graui atque intolerando seruitutis iugo premerentur, percussit Aegyptum deus insanabili plaga et populum suum liberauit traductum medio mari, cum discissis fluctibus et in utramque partem dimotis per siccum populus graderetur.
 
{{pn|15.3}}conatusque rex Aegyptiorum profugos insequi coeunte in statum suum pelago cum omnibus copiis interceptus est.
 
{{pn|15.4}}quod facinus tam clarum tamque mirabile quamuis ad praesens uirtutem dei hominibus ostenderet, tamen praesignificatio et figura maioris rei fuit, quam deus idem in extrema temporum consummatione facturus est: liberabit enim plebem suam de graui seruitute mundi.
 
{{pn|15.5}}sed quoniam tunc una plebs dei et aput unam gentem fuit, Aegyptus sola percussa est, nunc autem quia populus dei ex omnibus linguis congregatus aput omnes gentes commoratur et ab his dominantibus premitur, necesse est uniuersas nationes id est orbem totum caelestibus plagis uerberari, ut iustus et cultor dei populus liberetur.
 
{{pn|15.6}}et sicut tunc signa facta sunt quibus futura clades Aegyptiis ostenderetur, ita in ultimo fient prodigia miranda per omnia elementa mundi, quibus imminens exitus uniuersis gentibus intellegatur.
 
{{pn|15.7}}propinquante igitur huius saeculi termino humanarum rerum statum commutari necesse est et in deterius nequitia inualesceute prolabi, ut iam nostra haec tempora, quibus iniquitas et malitia usque ad summum gradum creuit, in illius tamen insanabilis mali conparatione felicia et prope aurea possint indicari.
 
{{pn|15.8}}ita enim iustitia rarescet, ita inpietas et auaritia et cupiditas et libido crebrescet, ut si qui forte tum fuerint boni, praedae sint sceleratis ac diuexentur undique ab iniustis, soli autem mali opulenti sint, boni uero in omnibus contumeliis atque in egestate iactentur. confundetur omne ius et leges interibunt.
 
{{pn|15.9}}nihil quisquam tunc habebit nisi aut quaesitum aut defensum manu, audacia et uis omnia possidebunt. non fides in hominibus, non pax, non humanitas, non pudor, non ueritas erit atque ita neque securitas neque regimen neque requies a malis ulla.
 
{{pn|15.10}}omnis enim terra tumultuabitur, frement ubique bella, omnes gentes in armis erunt et se inuicem obpugnabunt: ciuitates inter se finitimae proeliabuntur et prima omnium Aegyptus stultarum superstitionum luet poenas et sanguine uelut flumine operietur.
 
{{pn|15.11}}tum peragrabit gladius orbem metens omnia et tamquam messem cuncta prosternens. cuius uastitatis et confusionis haec erit causa, quod Romanum nomen, quo nunc regitur orbis — horret animus dicere, sed dicam, quia futurum est — tolletur e terra et inperium in Asiam reuertetur ac rursus oriens dominabitur atque occidens seruiet.
 
{{pn|15.12}}nec mirum cuiquam debet uideri, si regnum tanta mole fundatum ac tamdiu per tot et tales uiros auctum, tantis denique opibus confirmatum aliquando tamen conruet. nihil est enim humanis uiribus laboratum quod non humanis aeque uiribus destrui possit, quoniam mortalia sunt opera mortalium.
 
{{pn|15.13}}sic et alia prius regna cum diutius floruissent, nihilominus tamen occiderunt. nam et Aegyptios et Persas et Graecos et Assyrios proditum est regimen habuisse terrarum: quibus omnibus destructis ad Romanos quoque rerum summa peruenit. qui quanto ceteris omnibus regnis magnitudine antistant, tanto maiore decident lapsu, quia plus habent ponderis ad ruinam quae sunt ceteris altiora.
 
{{pn|15.14}}non inscite Seneca Romanae urbis tempora distribuit in aetates. primam enim dixit infantiam sub rege Romulo fuisse, a quo et genita et quasi educata sit Roma; deinde pueritiam sub ceteris regibus, a quibus et aucta sit et disciplinis pluribus institutisque formata; at uero Tarquinio regnante cum iam quasi adulta esse coepisset, seruitium non tulisse et reiecto superbae dominationis iugo maluisse legibus obtemperare quam regibus; cumque esset adulescentia eius fine Punici belli terminata, tum denique confirmatis uiribus coepisse iuuenescere.
 
{{pn|15.15}}sublata enim Carthagine, quae tam diu aemula imperii fuit, manus suas in totum orbem terra marique porrexit, donec regibus cunctis et nationibus imperio subiugatis cum iam bellorum materia deficeret, uiribus suis male uteretur, quibus se ipsa confecit.
 
{{pn|15.16}}haec fuit prima eius senectus, cum bellis laeerata ciuilibus atque intestino malo pressa rursus ad regimen singularis imperii reccidit quasi ad alteram infantiam reuoluta. amissa enim libertate, quam Bruto duce et auctore defenderat, ita consenuit, tamquam sustentare se ipsa non ualeret, nisi adminiculo regentium niteretur.
 
{{pn|15.17}}quodsi haec ita sunt, quid restat nisi ut sequatur interitus senectutem? et id futurum breui contiones prophetarum denuntiant sub ambage aliorum nominum, ne facile quis intellegat.
 
{{pn|15.18}}Sibyllae tamen aperte interituram esse Romam locuntur et quidem iudicio dei, quod nomen eius habuerit inuisum et inimica iustitiae alumnum ueritatis populum trucidarit.
 
{{pn|15.19}}Hystaspes quoque, qui fuit Medorum rex antiquissimus, a quo amnis nomen accepit qui nunc Hydaspes dicitur, admirabile somnium sub interpretatione uaticinantis pueri ad memoriam posteris tradidit: sublatuiri ex orbe imperium nomenque Romanum multo ante praefatus est quam illa Troiana gens conderetur.
 
==16==
{{pn|16.1}}Quomodo autem id futurum sit, ne quis incredibile arbitretur, ostendam. in primis multiplicabitur regnum et summa rerum potestas per plurimos dissipata et concisa minuetur. tum discordiae ciuiles in perpetuum serentur nec ulla requies bellis exitialibus erit, donec reges decem pariter existant, qui orbem terrae non ad regendum, sed ad consumendum partiantur.
 
{{pn|16.2}}hi exercitibus III mensum auctis et agrorum cuius destitutis. quod est principium euersionis et cladis. disperdent omnia et comminuent et uorabunt.
 
{{pn|16.3}}tum repente aduersus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis qui tunc Asiam obtinebunt, adsumetur in societatem a ceteris ac princeps omnium constituetur.
 
{{pn|16.4}}hic insustentabili dominatione uexabit orbem, diuina et humana miscebit, infanda dictu et exsecrabilia molietur, noua consilia in pectore suo uolutabit, ut proprium sibi constituat imperium, leges commutet et suas sanciat, contaminabit diripiet spoliabit occidet: denique inmutato nomine atque imperii sede translata confusio ac perturbatio humani generis consequetur.
 
{{pn|16.5}}tum uero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit uita iucunda. eruentur funditus ciuitates atque interibunt non modo ferro atque igni, uerum etiam terrae motibus adsiduis et eluuie aquarum et morbis frequentibus et fame crebra.
 
{{pn|16.6}}aer enim uitiabitur et corruptus ac pestilens fiet modo inportunis imbribus modo inutili siccitate, nunc frigoribus nunc aestibus nimiis, nec terra homini dabit fructum: non seges quicquam, non arbor, non uitis feret, sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient.
 
{{pn|16.7}}fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat, et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur.
 
{{pn|16.8}}propter haec deficient et m terra quadrupedes et m aere uolucres et in mari pisces. prodigia quoque in caelo mirabilia mentes hominum maximo terrore confundent, et crines cometarum et solis tenebrae et color lunae et cadentium siderum lapsus.
 
{{pn|16.9}}nec tamen haec usitato modo fient, sed existent subito ignota et inuisa oculis astra. sol in perpetuum fuscabitur, ut uix inter noctem diemque discernat, luna iam non tribus deficiet horis, sed perpetuo sanguine offusa meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum aut siderum cursus aut rationem temporum agnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate.
 
{{pn|16.10}}tunc annus breuiabitur et mensis minuetur et dies in angustum coartabitur, stellae uero creberrimae cadent, ut caelum omne caecum sine ullis luminibus appareat.
 
{{pn|16.11}}montes quoque altissimi decident et planis aequabuntur, mare innauigabile constituetur. ac ne quid malis hominum terraeque desit, audietur e caelo tuba: quod hoc modo Sibylla denuntiat: σάλπιγξ οὐρανόθεν φωνὴν πολύθρηνον ἀφήσει. itaque trepidabunt omnes et ad luctuosum illum sonitum contremescent.
 
{{pn|16.12}}tum uero per iram dei aduersus homines qui iustitiam non adgnouerint, saeuiet ferrum ignis fames morbus, et super omnia metus semper inpendens. tunc orabunt deum et non exaudiet, optabitur mors et non ueniet. ne nox quidem requiem timori dabit nec ad oculos somnus accedet, sed animas hominum sollicitudo ac uigilia macerabit, plorabunt et gement et dentibus strident, gratulabuntur mortuis et uiuos plangent.
 
{{pn|16.13}}his et aliis pluribus malis solitudo fiet in terra et erit deformatus orbis atque desertus: quod in carminibus Sibyllinis ita dicitur: ἔσται ϰόσμος ἄϰοσμος ἀπολλμένων άνθρώπων.
 
{{pn|16.14}}ita enim conficietur humanum genus, ut uix decima pars hominum relinquatur, et unde mille processerant, uix prodient centum. de cultoribus etiam dei duae partes interibunt et tertia quae fuerit probata remanebit.
 
==17==
{{pn|17.1}}Sed planius quomodo id eueniat exponam. imminente iam temporum conclusione propheta magnus mittetur a deo, qui conuertat homines ad dei agnitionem, et accipiet potestatem mirabilia faciendi.
 
{{pn|17.2}}ubicumque homines non audierint eum, claudet caelum et abstinebit imbres, aquam conuertet in sanguinem et cruciabit illos siti ac fame, et quicumque conabitur eum laedere, procedet ignis de ore eius atque conburet illum. his prodigiis ac uirtutibus conuertet multos ad dei cultum. peractisque operibus ipsius alter rex orietur e Syria malo spiritu genitus, euersor ac perditor generis humani, qui reliquias illius prioris mali cum ipso simul deleat.
 
{{pn|17.3}}hic pugnabit aduersus prophetam dei et uincet et interficiet eum et insepultum iacere patietur, sed post diem tertium reuiuiscet atque inspectantibus et mirantibus cunctis rapietur in caelum.
 
{{pn|17.4}}rex uero ille taeterrimus erit quidem et ipse, sed mendaciorum propheta, et se ipsum constituet ac uocabit deum, se coli iubebit ut dei filium. et dabitur ei potestas, ut faciat signa et prodigia, quibus uisis inretiat homines, ut adorent eum.
 
{{pn|17.5}}iubebit ignem descendere a caelo et solem a suis cursibus stare et imaginem loqui, et fient haec sub uerbo eius: quibus miraculis etiam sapientium plurimi adlicientur ab eo.
 
{{pn|17.6}}tunc eruere templum dei conabitur et iustum populum persequetur et erit pressura et contritio qualis numquam fuit a principio mundi.
 
{{pn|17.7}}quicumque crediderint atque accesserint ei, signabuntur ab eo tamquam pecudes, qui autem recusauerint notam eius, aut in montes fugient aut conprehensi exquisitis cruciatibus necabuntur.
 
{{pn|17.8}}idem iustos homines obuoluet libris prophetarum atque ita cremabit. et dabitur ei desolare orbem terrae mensibus quadraginta duobus.
 
{{pn|17.9}}id erit tempus quo iustitia proicietur et innocentia odio erit, quo mali bonos hostiliter praedabuntur. non lex aut ordo aut militiae disciplina seruabitur, non canos quisquam reuerebitur, non officium pietatis adgnoscet, non sexus aut infantiae miserebitur: confundentur omnia et miscebuntur contra fas, contra iura naturae. ita quasi uno com- mumque latrocinio terra uniuersa uastaoltur.
 
{{pn|17.10}}cum naec iacta erunt, tum iusti et sectatores ueritatis segregabunt se a malis et fugient in solitudines. quo audito inpius inflammatus ira ueniet cum exercitu magno et admotis omnibus copiis circumdabit montem in quo iusti morabuntur, ut eos conprehendat.
 
{{pn|17.11}}illi uero ubi se clausos undique atque obsessos uiderint, exclamabunt ad deum uoce magna et auxilium caeleste inplorabunt, et exaudiet eos deus et mittet regem magnum de caelo, qui eos eripiat ac liberet omnesque inpios ferro ignique disperdat.
 
==18==
{{pn|18.1}}Haec ita tutura esse cum prophetae omnes ex dei ie spiritu tum etiam uates ex instinctu daemonum cecinerunt.
 
{{pn|18.2}}Hystaspes enim, quem supenus nommaUl, descripta miquitate saeculi huius extremi pios ac fideles a nocentibus segregatos ait cum fletu et gemitu extenturos esse ad caelum manus et inploraturos fidem Iouis: Iouem respecturum ad terram et auditurum uoces hominum atque inpios extincturum. quae omnia uera sunt praeter unum, quod Iouem dixit illa facturum quae deus faciet.
 
{{pn|18.3}}sed et illut non sine daemonum fraude subtractum, missuiri a patre tunc filium dei, qui deletis omnibus malis pios liberet. quod Hermes tamen non dissimulauit. in eo enim libro qui λόγος τέλειος inscribitur, post enumerationem malorum de quibus diximus subiecit haec:
 
{{pn|18.4}}ἐπὰν δὴ ταῦτα γένηται, ὦ Ἀσκλήπιε. τότε ὁ κύριος καὶ πατὴρ καὶ θεὸς καὶ τοῦ πρώτου καὶ ἑνὸς θεοῦ δημιουργὸς ἐπιβλέψας τοῖς γενομένοις καὶ τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν τοῦτ' ἔστιν τὸ ἀγαθὸν ἀντερείσας τῆ ἀταξίᾳ καὶ ἀνακαλεσάμενος τὴν πλάνην καὶ τὴν κακίαν ἐκκαθαρας πὴ μὲν ὕδατι πολλῷ κατακλύσας, πὴ δὲ πυρὶ ὀξυτάτῳ διακαύσας, ἑνίοτε δὲ πολέμοις καὶ λοιμοῖς ἐκπαίσας, ἤγαγεν ἐπὶ τὸ ἀρχαῖον καὶ ἀποκατέστησεν τὸν ἑαυτοῦ κόσμον.
 
{{pn|18.5}}Sibyllae quoque non aliter fore ostendunt quam ut dei filius a summo patre mittatur, qui et iustos liberet de manibus inpiorum et iniustos cum tyrannis saeuientibus deleat.
 
{{pn|18.6}}e quibus una sic tradit: ἥξει καὶ μακάρων ἐθέλων πόλιν ἐξαλαπάξαι. καί κέν τις θεόθεν βασιλεὺς πεμφθεὶς ἐπὶ τοῦτον πάντας ὀλεῖ βασιλεῖς μεγάλους καὶ φῶτας ἀρίστους; εἰθ᾽ οὕτως κρίσις ἔσται ὑπ᾽ ἀφθίτου ἀνθρώποισιν. item alia:
 
{{pn|18.7}}καὶ τότ᾽ ἀπ᾽ ἠελίου θεὸς πέμψει βασιλῆα, ὃς πᾶσαν γαῖαν παύσει πολέμοιο κακοῖο. et rursus alia:
 
{{pn|18.8}}ὃς ῥά κε πραὺς ἰδοὺ ἤξει, ἴνα τὸ ζυγὸν ἡμῶν δοῦλον δυσβάστακτον ἐπ᾽ αὐχένι κείμενον ἄρῃ, καὶ θεσμοὺς ἀθέους λύσει, δεσμούς τε βιαίους.
 
==19==
{{pn|19.1}}Oppresso igitur orbe terrae cura ad destrueudam inmensarum uirium tyrannidem humanae opes defecerint, siquidem capto mundo cum magnis latronum exercitibus iucubabit, diuino auxilio tanta illa calamitas indigebit.
 
{{pn|19.2}}commotus igitur deus et periculo ancipiti et miseranda conploratione iustorum mittet protinus liberatorem. tum aperietur caelum medium intempesta et tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis dei tamquam fulgur appareat; quod Sibylla his uersibus elocuta est: ὁππόταν ἔλθῃ, πῦρ ἔσται ψολόεν τι μέσσῃ ἐνὶ νυκτὶ μελαίνῃ.
 
{{pn|19.3}}haec est nox quae a nobis propter aduentum regis ac dei nostri peruigilio celebratur: cuius noctis duplex ratio est, quod in ea et uitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est.
 
{{pn|19.4}}hic est enim liberator et iudex et ultor et rex et deus, quem nos Christum uocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit.
 
{{pn|19.5}}cadet repente gladius e caelo, ut sciant iusti ducem sanctae militiae descensurum, et descendet comitantibus angelis in medium terrae et ante-, cedet eum flamma inextinguibilis et uirtus angelorum tradet in manus iustorum multitudinem illam quae montem circumsederit et concidetur ab hora tertia usque in uesperum et Suet sanguis more torrentis: deletisque omnibus copiis iupius solus effugiet et peribit ab eo uirtus sua.
 
{{pn|19.6}}hic est autem qui appellatur Antichristus, sed se ipse Christum mentietur et contra uerum dimicabit et uictus effugiet et bellum saepe renouabn et saepe uincetur, donec quarto proelio confectis omnibus impiis debellatus et captus tandem scelerum suorum luat poenas.
 
{{pn|19.7}}sed et ceteri pnncipes ac tyranni, qui contriuerunt orbem, simul cum eo uincti adducentur ad regem, et increpabit eos et coarguet et exprobrabit iis facinora ipsorum et damnabit eos ac mentis cruciatibus tradet.
 
{{pn|19.8}}sic extincta malitia et mpietate conpressa requiescet orbis, qui per tot saecula subiectus' errori ac sceleri nefandam pertulit seruitutem.
 
{{pn|19.9}}non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac puluinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis congruens futurum esse praedixit: ῥίψωσιν δ' εἴδωλα βρότοι καὶ πλοῦτον ἄπαντα. Erythraea quoque idem spopondit: ἔργα δὲ χειροποιητὰ θεῶν κατακαυθήσονται.
 
==20==
{{pn|20.1}}Post haec aperientur inferi et surgent mortui, de quibus iudicium magnum idem ipse rex ac deus faciet cui summus pater et iudicandi et regnandi dabit maximam potestatem. de quo iudicio et regno aput Erythraeam Sibyllam sic inuenitur:
 
{{pn|20.2}}ὁππότε δὴ καὶ τοῦτο λάβῃ τέλος αἴσιμον ἦμαρ, εἰς δὲ βροτοὺς ἥξει κρίσις ἀθανάτοιο θεοῖο, ἥξει ἑπ᾽ ἀνθρώπους μεγάλη κρίσις ἡδὲ καὶ ἀρχή.
 
{{pn|20.3}}deinde aput aliam: ταρτάρεον δὲ χάος δείξει τότε γαῖα χανοῦσα ἥξουσιν δὲ ἐπὶ βῆμα θεοῦ βασιλῆος ἄπαντες.
 
{{pn|20.4}}et alio loco apud eamdem: οὐρανὸν εἱλίξω, γαίης κευθμῶνας ἀνοίξω, και τότ᾽ ἀναστήσω νεκροὺς μοῖραν ἀναλύσας καὶ θανάτου κέντρον. καὶ ὕστερον εἰς κρίσιν ἄξω, κρίνων εὐσεβέων καὶ δυσσεβέων βίον ἀνδρῶν.
 
{{pn|20.5}}nec tamen uniuersi tunc a deo iudicabuntur, sed ii tantum qui sunt in dei religione uersati. nam qui deum non adgnouerunt, quoniam sententia de his in absolutionem ferri non potest, iam indicati damnatique sunt, sanctis litteris contestantibus non resurrecturos esse inpios in iudicium.
 
{{pn|20.6}}iudicabuntur ergo qui deum scierunt et facinora eorum id est mala opera cum bonis conlata ponderabuntur, ut si plura et graui(or)a fuerint bona iustaque, dentur ad uitam beatam, si autem mala superauerint, condemnentur ad poenam.
 
{{pn|20.7}}hic fortasse dixerit quispiam: 'si est inmortalis anima, quomodo patibilis inducitur ac poenae sentiens? si enim ob merita punietur, sentiet utique dolorem atque ita etiam mortem: si morti non est obnoxia, ne dolori quidem: patibilis igitur non est.' huic quaestioni siue argumento a Stoicis ita occurritur:
 
{{pn|20.8}}animas quidem hominum permanere nec interuentu mortis in nihilum resolui, sed eorum qui iusti fuerint puras et inpatibiles et beatas ad sedem caelestem, unde illis origo sit, remeare uel in campos quosdam fortunatos rapi, ubi fruantur miris uoluptatibus,
 
{{pn|20.9}}impias uero, quoniam se malis cupiditatibus inquinauerint, mediam quandam gerere inter immortalem mortalemque naturam et habere aliquid inbecillitatis ex contagione carnis, cuius desideriis ac libidinibus addictae ineluibilem quendam fucum trahant labemque terrenam: quae cum temporis diuturnitate penitus inhaeserit, eius naturae reddi animas, ut si non extinguibiles in totum, quoniam ex deo sint, tamen cruciabiles fiant per corporis maculam, quae peccatis inusta sensum doloris adtribuit.
 
{{pn|20.10}}quam sententiam poeta sic explicauit: quin et supremo cum lumine uita reliquit, non tamen omne malum miseris nec funditus omnes corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est multa diu concreta modis inolescere miris. ergo exercentur poenis ueterumque malorum supplicia expendunt.
 
{{pn|20.11}}haec propemodum uera sunt. anima enim cum diuortium fecit a corpore, est, ut ait idem poeta, par leuibus uentis uolucrique simillima somno, quia spiritus est et ipsa tenuitate inconprehensibilis, sed nobis, qui sumus corporales, deo autem, cui subiacet posse omnia, conprehensibilis.
 
==21==
{{pn|21.1}}Primum ergo dicimus tantam esse dei potestatem, ut etiam incorporalia conprehendat et quemadmodum uoluerit adficiat. nam et angeli deum metuunt, quia castigari ab eo possunt inenarrabili quodam modo, et daemones reformidant, quia torquentur ab eo ac puniuntur.
 
{{pn|21.2}}quid ergo mirum, si cum sint inmortales animae, tamen patibiles sint deo? nam cum in se nihil habeant solidum et contrectabile, a solidis et corporalibus nullam uim pati possunt: sed quia in solis spiritibus uiuunt, a solo deo tractabiles sunt, cui uirtus ac substantia spiritalis est.
 
{{pn|21.3}}sed tamen docent uos sanctae litterae quemadmodum poenas impii sint daturi. nam quia peccata in corporibus contraxerunt, rursus carne induentur, ut in corporibus piaculum soluant: et tamen non erit caro illa, quam deus homini superiecerit, huic terrenae similis, sed insolubilis ac permanens in aeternum, ut sufficere possit cruciatibus et igni sempiterno, cuius natura diuersa est ab hoc nostro, quo ad uitae necessaria utimur, qui nisi alicuius materiae fomite alatur, extinguitur.
 
{{pn|21.4}}at ille diuinus per se ipsum semper uiuit ac uiget sine ullis alimentis nec admixtum habet fumum, sed est purus ac liquidus et in aquae modum fluidus: non enim ui aliqua sursum uersus urguetur sicut noster, quem labes, terreni corporis quo tenetur et fumus intermixtus exsilire cogit et ad caelestem naturam cum trepidatione mobili subuolare.
 
{{pn|21.5}}idem igitur diuinus ignis una eademque ui ac potentia et cremabit inpios et recreabit et quantum e corporibus absumet, tantum reponet ac sibi ipse aeternum pabulum sumministrabit: quod poetae in uulturem Tityi transtulerunt. ita sine ullo reuirescentium corporum detrimento aduret tantum ac sensu doloris adficiet.
 
{{pn|21.6}}sed et iustos cum iudicauerit deus, etiam igni eos examinabit. tum quorum peccata uel pondere uel numero praeualuerint, perstringentur igni atque amburentur, quos autem plena iustitia et maturitas uirtutis incoxerit, ignem illum non sentient: habent enim aliquid in se dei, quod uim flammae repellat ac respuat.
 
{{pn|21.7}}tanta est uis innocentiae, ut ab ea ignis ille refugiat innoxius, quia accepit a deo hanc potentiam, ut impios urat, iustis temperet. nec tamen quisquam putet animas post mortem protinus iudicari: omnes in una communique custodia detinentur, donec tempus adueniat quo maximus iudex meritorum faciat examen.
 
{{pn|21.8}}tum quorum fuerit probata iustitia, hi praemium immortalitatis accipient, quorum autem peccata et scelera detecta, non resurgent, sed cum inpiis in easdem tenebras recondentur ad certa supplicia destinati.
 
==22==
{{pn|22.1}}Figmenta haec esse poetarum quidam putant ignorantes unde illa poetae acceperint, ac negant haec fieri posse: nec mirum est ita illis uideri.
 
{{pn|22.2}}aliter enim quam res habet traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici et oratores et cetera genera scriptorum, tamen quia mysterium diuini sacramenti nesciebant et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore peruenerat, eam uero temere ac leniter auditam in modum commenticiae fabulae prodiderunt.
 
{{pn|22.3}}et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loqui.
 
{{pn|22.4}}quamuis igitur ueritatis arcana in parte corruperint, tamen ipsa res eo uerior inuenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est.
 
{{pn|22.5}}errori tamen eorum subest ratio non nulla. nam cum prophetae adsiduis contionibus praedicarent iudicaturum esse de mortuis filium dei et haec adnuntiatio non lateret, quoniam rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput inferos Iouis filium tradiderunt, sed tamen non Apollinem aut Liberum aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eum, qui et mortalis fuerit et iustus, uel Minoem uel Aeacum uel Rhadamanthum.
 
{{pn|22.6}}corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem per diuersa ora sermonesque uarios dissipatam mutauit.
 
{{pn|22.7}}nam quod peractis ad inferos mille annis rursus ad uitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: has omnis, ubi mille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et incipiant in corpora uelle reuerti,
 
{{pn|22.8}}haec eos ratio fefellit, quod resurgent defuncti non post mille annos mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas corporibus innouatis ad sempiternam beatitudinem suscitet.
 
{{pn|22.9}}itaque praeter aquam obliuionis uera sunt cetera; quam idcirco finxerunt, ne quis illis opponeret: 'cur ergo non meminerint se aliquando uixisse aut qui fuerint aut quae gesserint?' sed nihilominus tamen ueri simile non putatur et res tota uelut licenter ac fabulose ficta respuitur.
 
{{pn|22.10}}nobis autem de resurrectione adfirmantibus et docentibus animas ad alteram uitam non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras illut opponitur: 'tot iam saecula transierunt: quis umquam unus ab inferis resur-
 
{{pn|22.11}}rexit, ut exemplo eius fieri posse credamus?' at enim resurrectio fieri non potest dominante adhuc iniustitia. hoc enim saeculo necantur homines ui ferro insidiis uenenis et adficinntur iniuriis egestate carceribus tormentis proscriptionibus.
 
{{pn|22.12}}eo accedit quod iustitia inuisa est, quod omnes, qui deum sequi uolunt, non tantum odio habentur, sed uexantur omnibus contumeliis et excruciantur multiplici genere poenarum et ad inpios cultus manu factorum deorum non ratione aut ueritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur.
 
{{pn|22.13}}num lgitur oportet ad haec eadem resurgere aut reuerti homines ad uitam, in qua tuti esse non possunt? cum ergo iusti tam uiles habeantur, tam facile tollantur, quid putemus futurum fuisse, si &amp;amp; quis ab inferis rediens uitam postliminio recepisset?
 
{{pn|22.14}}auferretur profecto ab oculis hominum, ne uiso eo uel audito deos uniuersi relinquerent et ad unius se dei cultum religionemque conuerterent.
 
{{pn|22.15}}ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum, quoniam eos qui resurrexerint nec mori iam ulterius nec uiolari ullo modo fas est, ut beatam possint agere uitam quorum mors resignata est.
 
{{pn|22.16}}poetae uero cum scirent hoc saeculum malis omnibus redundare, obliuionis amnem induxerunt, ne malorum ac laborum memores animae reuerti ad superos recusarent.
 
{{pn|22.17}}unde Vergilius: o pater, anne aliquas ad caelum hinc ire putandum est sublimis animas iterumque ad tarda reuerti corpora? quae lucis miseris tam dira cupido?
 
{{pn|22.18}}ignorabant enim quomodo aut quando id fieri oporteret, itaque ] renasci eas putauerunt et denuo ad uterum reuolui atque ad infantiam regredi.
 
{{pn|22.19}}unde etiam Plato de anima disserens ex hoc ait posse cognosci animas esse inmortales atque diuinas, quod in pueris mobilia sint ingenia et ad percipiendum facilia, quod ea quae discant ita celeriter rapiant, ut non tunc primum discere illa uideantur, sed recognoscere atque reminisci: in quo uir sapiens poetis ineptissime credidit.
 
==23==
{{pn|23.1}}Non igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iucunditate innumerabilium copiarum praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit.
 
{{pn|23.2}}qua de anastasi philosophi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipsum ex Euphorbo esse reparatum.
 
{{pn|23.3}}meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loqueretur, haec intulit: τούτου δέ οὕτως ἔχοντος δῆλον, ὡς οὐδὲν ἀδύνατον, καὶ ἡμᾶς μετά τὸ τελευτῆσαι πάλιν περιόδῳ τινὶ χρόνου εἰς τοῦτο ἐν ᾧ νῦν ἐσμεν ἀποκαταστῆναι σχῆμα.
 
{{pn|23.4}}sed nos ab humanis ad diuina redeamus. Sibylla dicit haec: δύσπιστον γὰρ ἅπαν μερόπων γένος. ἀλλ᾽ ὅταν ἠδὴ κόσμου καὶ θνητῶν ἔλθῃ κρίσις, ἣν θεὸς αὐτὸς ποιήσει κρίνων ἀσεβεῖς θ᾽ ἅμα εὐσεβέας τε, καὶ τότε δυσσεβέας μὲν ἐπὶ ζόφον ἐν πυρὶ πέμψει. ὅσσοι δ᾽ εὐσεβέουσι, πάλιν ζήσουσ᾽ ἐπὶ γαίης, πνεῦμα θεοῦ δόντος τιμὴν ἅμα καὶ βίον αὐτοῖς.
 
{{pn|23.5}}quodsi non modo prophetae, sed etiam uates et poetae et philosophi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt, nemo quaerat a nobis quemadmodum fieri possit. nec enim diuinorum operum reddi potest ratio: sed si a principio deus hominem nescio quo inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem posse qui nouum fecit.
 
==24==
{{pn|24.1}}Nunc reliqua subnectam. ueniet igitur summi et maximi dei filius, ut uiuos ac mortuos iudicet, Sibylla testante atque dicente: , πάσης γὰρ γαίης τότε θνητῶν σύγχυσις ἔσται, αὐτὸς ὁ παντοκράτωρ ὅταν ἐλθῃ βήματι κρῖναι ζώντων καὶ νεκύων ψυχὰς καὶ κόσμον ἅπαντα.
 
{{pn|24.2}}uerum ille cum deleuerit iniustitiam iudiciumque maximum fecerit ac iustos qui a principio fuerunt ad uitam instaurauerit. mille annos inter homines uersabitnr eosque iustissimo imperio reget. quod alia Sibylla uaticinans furensque proclamat: κλῦτε δέ μου, μέροπες, βασιλεὺς αἰώνιος ἄρχει.
 
{{pn|24.3}}tum qui erunt in corporibus uiui, non morientur, sed per eosdem mille annos infinitam multitudinem generabunt et erit suboles eorum sancta et deo cara: qui autem ab inferis suscitabuntur, hi praeerunt umentibus uelut iudices.
 
{{pn|24.4}}gentes uero non extinguentur omnino, sed quaedam relinquentur in uictoriam dei, ut triumphentur a iustis ac subiugentur perpetuae seruituti.
 
{{pn|24.5}}sub idem tempus etiam princeps daemonum, qui est machinator omnium malorum, catenis uincietur et erit in custodia mille annis caelestis imperii, quo iustitia in orbe regnabit. ne quod malum aduersus populum dei moliatur.
 
{{pn|24.6}}post cuius aduentum congregabuntur iusti ex omni terra peractoque iudicio ciuitas sancta constituetur in medio terrae, in qua ipse conditor deus cum iustis dominantibus commoretur. quam ciuitatem Sibylla designat, cum dicit: καὶ πόλιν, ἥν ἐπόθησε θεὸς, ταύτην ἐποίησεν λαμπροτέραν ἄστρων ἠδ' ἡλίου ἠδὲ σελήνης.
 
{{pn|24.7}}tunc auferentur a mundo tenebrae illae quibus obfundetur atque occaecabitur caelum, et luna claritudinem solis accipiet nec minuetur ulterius, sol autem septies tanto quam nunc est clarior fiet. terra uero aperiet fecunditatem suam et uberrimas fruges sua sponte generabit, rupes montium melle sudabunt, per riuos uina decurrent et flumina lacte inundabunt: mundus denique ipse gaudebit et omnis rerum natura laetabitur erepta et liberata dominio mali et impietatis et sceleris et erroris.
 
{{pn|24.8}}non bestiae per hoc tempus sanguine alentur, non aues praeda, sed quieta et placida erunt omnia. leones et uituli ad praesepe simul stabunt, lupus ouem non rapiet, canis non uenabitur, accipitres et aquilae non nocebunt, infans cum serpentibus ludet.
 
{{pn|24.9}}denique tum fient illa quae poetae aureis temporibus facta esse iam Saturno regnante dixerunt. quorum error hinc ortus est, quod prophetae futurorum pleraque sic proferunt et enuntiant quasi iam peracta. uisiones enim diuino spiritu offerebantur oculis eorum et uidebant illa in conspectu suo quasi fieri ac terminari.
 
{{pn|24.10}}quae uaticinia eorum cum paulatim fama uulgasset, quoniam profani a sacramento ignorabant quatenus dicerentur, conpleta esse iam ueteribus saeculis illa omnia putauerunt, quae utique fieri conplerique non poterant homine regnante.
 
{{pn|24.11}}cum uero deletis religionibus impiis et scelere compresso subiecta erit deo terra, cedet et ipse mari uector nec nautica pinus mutabit merces, omnis feret omnia tellus. non rastros patietur humus, non uinea falcem; robustus quoque iam tauris iuga soluet arator. tunc et molli paulatim flauescet campus arista incultisque rubens pendebit sentibus uua et durae quercus sudabunt roscida mella. nec uarios discet mentiri lana colores, ipse sed in pratis aries iam suaue rubenti- murice, iam croceo mutabit uellera luto, sponte sua sandyx pascentis uestiet agnos. ipsae lacte domum referent distenta capellae ubera nec magnos metuent armenta leones. quae poeta secundum Cymaeae Sibyllae carmina prolocutus est.
 
{{pn|24.12}}Erythraea uero sic ait: οἱ δὲ λύκοι τε καὶ ἄρνες ἐν οὔρεσιν ἄμμιγ' ἔδονται χόρτον παρδάλιες τ᾽ ἐρίφοις ἄμα βοσκήσονται· ἄρκτοι σὺν μόσχοισιν ὁμοῦ καὶ πᾶσι βροτοῖσιν σαρκοβόρος τε λέων φάγεται ἄχυρον παρὰ φάτνῃ, σὺν βρέφεσίν τε δράκοντες ἄμ' ἀσπίσι κοιμήσονται.
 
{{pn|24.13}}et alio loco de ubertate rerum: καὶ τότε δὴ χάρμην μεγάλην θεὸς ἀνδράσι δώσει. καὶ γὰρ γῆ καὶ δένδρα καὶ ἄσπετα θρέμματα γαίης δώσουσι καρπὸν τὸν ἀληθινὸν ἀνθρώποισιν οἴνου καὶ μέλιτος γλυκεροῦ λευκοῦ τε γάλακτος καὶ σίτου, ὅπερ ἐστὶ βροτοῖς κάλλιστον ἁπάντων. et alia eodem modo:
 
{{pn|24.14}}εὐσεβέων δὲ μόνων ἁγία χθὼν πάντα τάδ᾽ οἴσει, νᾶμα μελισταγέης ἀπὸ πέτρης ἠδ᾽ ἀπὸ πηγῆς καὶ γάλα τ᾽ ἀμβροσίης ῥεύσει πάντεσσι δικαίοις.
 
{{pn|24.15}}uiuent itaque homines tranquillissimam et copiosissimam uitam et regnabunt cum deo pariter, reges gentium uenient a finibus terrae cum donis ac muneribus, ut adorent et honorificent regem magnum, cuius nomen erit praeclarum ac uenerabile uniuersis nationibus quae sub caelo erunt et regibus qui dominabuntur in terra.
 
==25==
{{pn|25.1}}Haec sunt quae a prophetis futura dicuntur: quorum testimonia et uerba ponere opus esse non duxi, quoniam esset infinitum nec tantam rerum multitudinem mensura libri caperet tam multis uno spiritu similia dicentibus simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, praeterea ut ea ipsa quae dicerem non nostris, . sed alienis potissimum litteris confirmarem doceremque non ' modo aput nos, uerum etiam aput eos ipsos qui nos insectantur, ueritatem consignatam teneri, quam recusent adgnoscere.
 
{{pn|25.2}}si quis autem diligentius haec uoluerit scire, ex ipso fonte hauriat et plura quam nos in his libris conplexi suinus admirabilia reperiet.
 
{{pn|25.3}}Fortasse quispiam nunc requirat quando ista quae diximus sint futura. iam superius ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem istam fieri oportere et iam propinquare summum illum conclusionis extremae diem.
 
{{pn|25.4}}de signis quae praedicta sunt a prophetis licet noscere: praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum et expectanda sit nobis in dies singulos et timenda.
 
{{pn|25.5}}quando tamen conpleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum summa dissentiant, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentorum uidetur annorum.
 
{{pn|25.6}}etiam res ipsa declarat lapsum ruinamque rerum breui fore, nisi quod incolumi urbe Roma nihil istius uidetur esse metuendum.
 
{{pn|25.7}}at uero cum caput illut orbis occiderit et ῥύμη esse coeperit, quod Sibyllae fore aiunt, quis dubitet uenisse iam finem rebus humanis orbique terrarum?
 
{{pn|25.8}}illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est.
 
{{pn|25.9}}nunc ad cetera exequenda redeamus quae deinceps secutura sunt.
 
==26==
{{pn|26.1}}Diximus paulo ante in principio regni sancti fore ut a deo princeps daemonum uinciatur. sed idem, cum mille anni regni hoc est septem milia coeperint terminari, soluetur denuo et custodia emissus exibit atque omnes gentes quae tunc erunt sub dicione iustorum concitabit, ut inferant bellum sanctae ciuitati. et colligetur ex omni orbe terrae innumerabilis populus nationum et obsidebit et circumdabit ciuitatem.
 
{{pn|26.2}}tum ueniet nouissima ira dei super gentes, et debellabit eas usque ad unum. ac primum concutiet terram quam ualidissime et a motu eius scindentur montes Syriae et subsident ualles in abruptum et muri omnium ciuitatum concident. et statuet deus solem triduo ne occidat et inflammabit eum, et descendet aestus nimius et adustio magna super perduelles et impios populos et imbres sulphuris et grandines lapidum et guttae ignis, et liquescent spiritus eorum in calore et corpora conterentur in grandine et ipsi se inuicem gladio ferient: et replebuntur montes cadaueribus et campi operientur ossibus.
 
{{pn|26.3}}populus autem dei tribus illis diebus sub concauis terrae occultabitur, donec ira dei aduersus gentes et extremum indicium terminetur.
 
{{pn|26.4}}tunc exibunt iusti de latebus suis et inuenient omnia cadaueribus atque ossibus tecta. sed et genus omne impiorum radicitus interibit nec erit in hoc mundo ulla iam natio amplius praeter solam gentem dei. tum per annos septem perpetes intactae erunt siluae nec excidetur de montibus lignum, sed arma gentium comburentur, et iam non erit bellum, sed pax ac requies sempiterna.
 
{{pn|26.5}}cum uero conpleti fuerint mille anni, renouabitur mundus a deo et caelum conplicabitur et terra mutabitur. et transformabit deus homines in similitudinem angelorum et erunt candidi sicut nix et uersabuntur semper in conspectu omnipotentis et domino suo sacrificabunt et seruient in aeternum.
 
{{pn|26.6}}eodem tempore fiet secunda illa et publica omnium resurrectio, in qua excitabuntur iniusti ad cruciatus sempiternos. hi sunt qui manu facta coluerunt, qui dominum mundi ac parentem uel nescierunt uel abnegauerunt.
 
{{pn|26.7}}sed et dominus illorum cum ministris suis conprehendetur ad poenamque damnabitur, cum quo pariter omnis turba impiorum pro suis facinoribus in conspectu angelorum atque iustorum perpetuo igni cremabitur in aeternum.
 
{{pn|26.8}}haec est doctrina sanctorum prophetarum, quam Christiani sequimur, haec nostra sapientia, quam isti qui uel fragilia colunt uel inanem philosophiam tuentur, tamquam stultitiam uanitatemque derident, quia nos defendere hanc publice atque adserere non solemus, deo iubente ut quieti ac silentes arcanum eius in abdito atque intra nostram conscientiam teneamus nec aduersus istos ueri profanos, qui non discendi, sed arguendi atque inludendi gratia inclementer deum ac religionem eius inpugnant, pertinaci contentione certemus.
 
{{pn|26.9}}abscondi enim tegique mysterium quam fidelissime oportet, maxime a nobis, qui nomen fidei gerimus.
 
{{pn|26.10}}uerum illi hanc taciturnitatem nostram ueluti malam conscientiam criminantur: unde etiam quasdam exsecrabiles opiniones de pudicis et innocentibus fingunt et libenter iis quae finxerint credunt.
 
==27==
{{pn|27.1}}Quoniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deJeDlunt.
 
{{pn|27.2}}quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt
 
{{pn|27.3}}proinde si sapientes, si beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, uapulandum, habendae compedes, sed his multo atrociora, carcer catenae tormenta patienda, sustinendi dolores, mors denique ipsa et suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino praemio fore.
 
{{pn|27.4}}uniuersos igitur oportet operam dare, ut uel se quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere mereantur.
 
{{pn|27.5}}pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitudine sua terram uallauit montibus, mari circumdedit amnibusque distinxit et quidquid est in hoc opere mundi conflauit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum ducem misit qui nobis iustitiae uiam panderet.
 
{{pn|27.6}}hunc sequamur omnes, hunc audiamus, huic deuotissime pareamus, quoniam solus, ut ait Lucretius, ueridicis hominum purgauit pectora dictis et finem statuit cuppedinis atque timoris exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu.
 
{{pn|27.7}}nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur.
 
{{pn|27.8}}et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius et ardentius hauriendis libidinibus intendant.
 
{{pn|27.9}}qua ex uoragine liberet se quisque, dum licet, dum facultas adest, seque ad deum tota mente conuertat, ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi deus de singulorum factis et cogitationibus iudicabit. quaecumque hic expetuntur, non tantum neglegat, sed et fugiat potioremque animam suam iudicet quam bona' ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est:
 
{{pn|27.10}}migrant enim cotidie et multo uelocius exeunt quam intrauerant et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. nihil nobiscum ferre possumus nisi uitam bene atque innocenter actam.
 
{{pn|27.11}}ille ad deum copiosus, ille opulentus adueniet, cui adstabunt continentia misericordia patientia caritas fides. haec est hereditas nostra quae nec eripi cuiquam nec transferri ad alterum potest.
 
{{pn|27.12}}ecquis est qui haec bona parare et adquirere sibi uelit? ueniant qui esuriunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant.
 
{{pn|27.13}}hoc cibatu atque potu dei et caeci uidebunt et surdi audient et muti loquentur et clodi ambulabunt et stulti sapient et aegroti ualebunt et mortui reuiuescent.
 
{{pn|27.14}}quisquis enim corruptelas terrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit.
 
{{pn|27.15}}nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non faciunt. nam quicumque rationem hominis abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor domini et imperatoris et patris sui punietur.
 
{{pn|27.16}}intendamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem uouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod ipse promisit a domino consequamur.

{{Liber
|Ante=VI 
|AnteNomen= Divinarum institutionum/VI
|Post=
|PostNomen= 
}}</text>
      <sha1>bihjvvu2r5hd63g91tgqxh5zdv1i2uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicifons:Scriptorium/Vetera X</title>
    <ns>4</ns>
    <id>42617</id>
    <revision>
      <id>262924</id>
      <parentid>240710</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T11:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>140</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Logo_for_the_beta_feature_FileExporter.svg with [[File:Logo_for_FileExporter.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Has been a default feature si</comment>
      <origin>262924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119163" sha1="h02i66pm6guz561tz11ksecv378wovh" xml:space="preserve">== Invitation from Wiki Loves Love 2019 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{int:please-translate}}

[[File:WLL Subtitled Logo (transparent).svg|right|frameless]]

Love is an important subject for humanity and it is expressed in different cultures and regions in different ways across the world through different gestures, ceremonies, festivals and to document expression of this rich and beautiful emotion, we need your help so we can share and spread the depth of cultures that each region has, the best of how people of that region, celebrate love. 

[[:c:Commons:Wiki Loves Love|Wiki Loves Love (WLL)]] is an international photography competition of Wikimedia Commons with the subject love testimonials happening in the month of February.

The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. 

The theme of 2019 iteration is '''''Celebrations, Festivals, Ceremonies and rituals of love.'''''

Sign up your affiliate or individually at [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Participants|Participants]] page.

To know more about the contest, check out our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019|Commons Page]] and [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2018/FAQ|FAQs]]

There are several prizes to grab. Hope to see you spreading love this February with Wiki Loves Love!

Kind regards,

[[:c:Commons:Wiki Loves Love 2018/International Team|Wiki Loves Love Team]]

Imagine... the sum of all love!
&lt;/div&gt;
--[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 10:13, 27 Decembris 2018 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=18639017 --&gt;

== FileExporter beta feature ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt; 
[[File:Logo for FileExporter.svg|thumb|Coming soon: the beta feature [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]]]
A new beta feature will soon be released on all wikis: The [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter]]. It allows exports of files from a local wiki to Wikimedia Commons, including their file history and page history. Which files can be exported is defined by each wiki's community: '''Please check your wiki's [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons/Configuration file documentation|configuration file]]''' if you want to use this feature.

The FileExporter has already been a beta feature on [https://www.mediawiki.org mediawiki.org], [https://meta.wikimedia.org meta.wikimedia], deWP, faWP, arWP, koWP and on [https://wikisource.org wikisource.org]. After some functionality was added, it's now becoming a beta feature on all wikis. Deployment is planned for January 16. More information can be found [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|on the project page]]. 

As always, feedback is highly appreciated. If you want to test the FileExporter, please activate it in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|user preferences]]. The best place for feedback is the [[mw:Help_talk:Extension:FileImporter|central talk page]]. Thank you from Wikimedia Deutschland's [[m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes project]].
&lt;/div&gt; [[User:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] 09:41, 14 Ianuarii 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johanna Strodt (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=18782700 --&gt;

== No editing for 30 minutes on 17 January ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You will '''not be able to edit''' the wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190117T07 17 January 07:00 UTC]'''. This is because of a database problem that has to be fixed immediately. You can still read the wikis. Some wikis are not affected. They don't get this message. You can see which wikis are '''not''' affected [[:m:User:Johan (WMF)/201901ReadOnlyPage|on this page]]. Most wikis are affected. The time you can not edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;/div&gt;
18:47, 16 Ianuarii 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/201901ReadOnly/Targets4&amp;oldid=18789232 --&gt;

== Unicode-Zeichen, side notes, Altgriechisch-Kenntnisse? ==

1. Wie kann ich Unicode-Zeichen setzen, damit sie immer korrekt angezeigt werden? z. B. «q́ m̄ n̄ ᶃ ǵ,»? Auf [[Disputatio Usoris:Zabia#Test]] erscheinen sie fehlerhaft. Hier allerdings werden sie korrekt angezeigt. [[Usor:Zabia|Zabia]] ([[Disputatio Usoris:Zabia|disputatio]]) 12:37, 21 Ianuarii 2019 (UTC)

2.Wie kann ich «left sidenote» setzen, damit sie nicht außerhalb des Satzspiegels erscheinen (Beispiel: [[Disputatio Usoris:Zabia#Test]] vor «text text text »), und analog wie «right sidenote»?

3. In Kepler «Somnium» wie in seiner Plutarch-Übersetzung «In Orbe Facie de Lunae» kommt auch Altgriechisch vor. Besonders auch Ligaturen wie z.B. ȣ ȣ́ und ähnliche. Da es keine Sonderzeichen für einige gibt, sollten diese alle aufgelöst werden (ȣ zu ον). 

4. Gibt es hier in der lateinischen Wikisource Kenner, die meine altgriechische Transkription nach Vorlage korrekt korrigieren können? Und wenn ja, kann ich da auf Unterstützung rechnen?

Sorry, ich sprech nur Deutsch und mittelmäßig Englisch. [[Usor:Zabia|Zabia]] ([[Disputatio Usoris:Zabia|disputatio]]) 12:37, 21 Ianuarii 2019 (UTC)

== [[Harmonices mundi libri V - Liber I]] ==

Hier werden die nota marginalis im Text falsch dargestellt. Nur auf den einzelnen Seiten sieht man sie korrekt. Sollen diese auf left sidenote geändert werden? [[Usor:Zabia|Zabia]] ([[Disputatio Usoris:Zabia|disputatio]]) 11:00, 25 Ianuarii 2019 (UTC)

:: I've just added the opening and closing formulae of sidenotes, can you check if it's now ok ? From where I am, it seems to be ok :) [[Usor:SyB~Anicium|SyB~Anicium]] ([[Disputatio Usoris:SyB~Anicium|disputatio]]) 20:44, 26 Ianuarii 2019 (UTC)
:::Thank you very much! [[Usor:SyB~Anicium|SyB~Anicium]]&quot; That looks okay. Greetings [[Usor:Zabia|Zabia]] ([[Disputatio Usoris:Zabia|disputatio]]) 08:52, 27 Ianuarii 2019 (UTC)

== Suppression de ma page de discussion ==

Bonsoir,

après m'être complétement trompé entre page de discussion de mon profil et brouillon, j'aimerais demander la suppression de la page de discussion, et des redirections associées. Comment puis-je le faire ?
Par ailleurs, je ne trouve pas d'onglet &quot;Brouillon&quot;. Pourrait-on m'indiquer comment accéder à une page Sandbox ?

Merci d'avance !

[[Usor:Thucydide 2000|Thucydide 2000]] ([[Disputatio Usoris:Thucydide 2000|disputatio]]) 22:29, 18 Februarii 2019 (UTC)

:Bonjour [[Usor:Thucydide 2000|Thucydide 2000]],
:pour te créer un brouillon, il suffit de créer un lien rouge en sous-page personnelle, comme ça : [[Usor:Thucydide 2000/brouillon]] - tu peux te créer plusieurs sous-pages perso où tu pourras travailler sans t'emmêler :) 
:je supprime ton actuelle pdd, ou plus exactement [[Alma Redemptoris Mater]] vers laquelle il y avait une redirection. Ta [[Disputatio Usoris:Hsarrazin|pdd]] ne contient donc plus que le message d'accueil et de bienvenue ! --[[Usor:Hsarrazin|Hsarrazin]] ([[Disputatio Usoris:Hsarrazin|disputatio]]) 08:44, 21 Februarii 2019 (UTC)

== Talk to us about talking ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:OOjs_UI_icon_speechBubbles-rtl.svg|alt=&quot;￼icon depicting two speech Bubbles&quot;|frameless|right|120px]]
The Wikimedia Foundation is planning a [[mw:Talk pages consultation 2019|global consultation about communication]]. The goal is to bring Wikimedians and wiki-minded people together to improve tools for communication.

We want all contributors to be able to talk to each other on the wikis, whatever their experience, their skills or their devices.

We are looking for input from as many different parts of the Wikimedia community as possible. It will come from multiple projects, in multiple languages, and with multiple perspectives.

We are currently planning the consultation. We need your help.

'''We need volunteers to help talk to their communities or user groups.'''

You can help by hosting a discussion at your wiki. Here's what to do:  
# First, [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|sign up your group here.]]  
# Next, create a page (or a section on a Village pump, or an e-mail thread – whatever is natural for your group) to collect information from other people in your group.  This is not a vote or decision-making discussion: we are just collecting feedback.  
# Then ask people what they think about communication processes.  We want to hear stories and other information about how people communicate with each other on and off wiki.  Please consider asking these five questions:
## When you want to discuss a topic with your community, what tools work for you, and what problems block you?
## What about talk pages works for newcomers, and what blocks them?
## What do others struggle with in your community about talk pages?
## What do you wish you could do on talk pages, but can't due to the technical limitations?
## What are the important aspects of a &quot;wiki discussion&quot;?
# Finally, please go to [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|Talk pages consultation 2019 on Mediawiki.org]] and report what you learned from your group.  Please include links if the discussion is available to the public.

'''You can also help build the list of the many different ways people talk to each other.'''

Not all groups active on wikis or around wikis use the same way to discuss things: it can happen on wiki, on social networks, through external tools... Tell us [[mw:Talk pages consultation 2019/Tools in use|how your group communicates]].

You can read more about [[mw:Talk pages consultation 2019|the overall process]] on mediawiki.org. If you have questions or ideas, you can [[mw:Talk:Talk pages consultation 2019|leave feedback about the consultation process]] in the language you prefer.

Thank you! We're looking forward to talking with you.
&lt;/div&gt; [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15:01, 21 Februarii 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=18639017 --&gt;

== Read-only mode for up to 30 minutes on 11 April ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You will '''not be able to edit''' most Wikimedia wikis for up to 30 minutes on '''[https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April 05:00 UTC]'''. This is because of a hardware problem. You can still read the wikis. You [[phab:T220080|can see which wikis are affected]]. The time you can not edit might be shorter than 30 minutes. /[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; 10:56, 8 Aprilis 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=18979889 --&gt;

== Wikimedia Foundation Medium-Term Plan feedback request ==

{{int:please-translate}}

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;The Wikimedia Foundation has published a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|Medium-Term Plan proposal]] covering the next 3–5 years. We want your feedback! Please leave all comments and questions, in any language, on [[m:Talk:Wikimedia_Foundation_Medium-term_plan_2019|the talk page]], by April 20. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[m:User talk:Quiddity (WMF)|talk]]) 17:35, 12 Aprilis 2019 (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=18998727 --&gt;

== [[:Categoria:Deletiones Propositae]] ==

Could an admin review the proposed deletions, some of which have been there from 2017? --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 06:12, 27 Aprilis 2019 (UTC)

== Newbicae quaestiones (pars prima) ==

Hi, I don't know were to look for this... when transcribing a text, am I supposed to expand the abbreviations I find in the original text, i.e. &amp; -&gt; et, Gręci -&gt; Græci, eodē -&gt; eodem and so on (well, at least when I'm pretty sure ''what'' the abbreviatioin stands for)? And if so, should I use the [[Template:Pt]], like &lt;nowiki&gt;{{Pt|Gręci|Græci}}&lt;/nowiki&gt;, or some other method? &lt;br/&gt;
And another question, this one really ''newbica'', how can I resolve the notes on the left/right margin, such as the [[Pagina:Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu/54|*al frigus]] scribbled there? is there a template for that? Thank you very much, I will write more questions soon :P --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:31, 16 Maii 2019 (UTC)
:For sidenotes you can use [[Formula:Left sidenote]] and [[Formula:Right sidenote]], though since they're noted in the body in your text a standard {{nowiki|&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;}} footnote might be more appropriate. The Latin Wikisource doesn't appear to have any specific guidelines on transcription—I'm new here too—but the English project's guideline seems to be followed here too: &quot;Special characters such as accents and ligatures should be used wherever they appear in the original document, if reasonably easy to accomplish.&quot; So I would retain the abbreviations if they're available in Unicode. For what it's worth, though, looking at the texts you're transcribing the nasal consonant accent is actually a tilde and not a macron (i.e. eodẽ). —[[Usor:Nizolan|Nizolan]] ([[Disputatio Usoris:Nizolan|disputatio]]) 20:27, 16 Maii 2019 (UTC)
::Many thanks for your hints! :) I was in doubt about ''é, ē, ẽ'' or whatever, I will go for ''ẽ'' (and for {{nowiki|&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;}}whenever I find a rooted note). (of course I am still open for more suggestions sould they come). bye, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:34, 17 Maii 2019 (UTC)

== Graecum est... ==

Salve, I would very much appreciate an help in transcribing and/or reviewing some Greek words I happen to find in [[Liber:Marcus Terentius Varro - De Lingua Latina - ex Typographeo Adami Sartorii - 1605.djvu|this book]]. I really can't read Greek, so the words I tried to transcribe, when I tried to, have a good chance of being misspelled. I am collecting the pages with Greek occurrences, whenever I find them, [[Usor:Barbaking/Graecum est|in this page]]. I know I'm asking a lot, but I will be grateful to anyone who would check even a single page. Many thanks, :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 19:56, 22 Maii 2019 (UTC)

== Broken templates? ==

[[:Formula:Box]] See talk page please... [[Usor:ShakespeareFan00|ShakespeareFan00]] ([[Disputatio Usoris:ShakespeareFan00|disputatio]]) 14:45, 8 Augusti 2019 (UTC)

== [[:De pronuntiatione linguae gallicae (Claudius a Sancto Vinculo)/Capitulum L]] ==

Lint repair, but needs a scan to confirm what SHOULD be italic and bold. Or a second reviewer. [[Usor:ShakespeareFan00|ShakespeareFan00]] ([[Disputatio Usoris:ShakespeareFan00|disputatio]]) 07:49, 9 Augusti 2019 (UTC)

== Update on the consultation about office actions ==

Hello all, 

Last month, the Wikimedia Foundation's Trust &amp; Safety team [[:en:Wikipedia:Village_pump_(policy)/Archive_152#Announcement_of_forthcoming_temporary_and_partial_ban_tool_consultation|announced]] a future consultation about partial and/or temporary [[m:Special:MyLanguage/office actions|office actions]]. We want to let you know that the '''draft version''' of this consultation has now been [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|posted on Meta]]. 

This is a '''draft'''. It is not intended to be the consultation itself, which will be posted on Meta likely in early September. Please do not treat this draft as a consultation. Instead, we ask your assistance in forming the final language for the consultation.

For that end, we would like your input over the next couple of weeks about what questions the consultation should ask about partial and temporary Foundation office action bans and how it should be formatted. '''[[:m:Talk:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|Please post it on the draft talk page]]'''. Our goal is to provide space for the community to discuss all the aspects of these office actions that need to be discussed, and we want to ensure with your feedback that the consultation is presented in the best way to encourage frank and constructive conversation.

Please visit [[:m:Office_actions/Community_consultation_on_partial_and_temporary_office_actions/draft|the consultation draft on Meta-wiki]] and leave your comments on the draft’s talk page about what the consultation should look like and what questions it should ask. 

Thank you for your input! -- The [[m:Special:MyLanguage/Trust and Safety|Trust &amp; Safety team]] 08:03, 16 Augusti 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=19175143 --&gt;

== epub export links need to change ==

On Wikisource en these look like:
* https://tools.wmflabs.org/wsexport/tool/book.php?lang=en&amp;format=epub-3&amp;page=Charities%2FVolume_13%2FNumber_10%2FThe_Bohemians_in_Chicago 

Here, on the sidebar eg at [[Utopia]] they do not resolve and look like:
* http://wsexport.wmflabs.org/tool/book.php?lang=la&amp;format=epub&amp;page=Utopia

However, this works fine:
* https://tools.wmflabs.org/wsexport/tool/book.php?lang=la&amp;format=epub&amp;page=Utopia

Hope that helps [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:00, 16 Augusti 2019 (UTC)

== New tools and IP masking ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hey everyone,

The Wikimedia Foundation wants to work on two things that affect how we patrol changes and handle vandalism and harassment. We want to make the tools that are used to handle bad edits better. We also want to get better privacy for unregistered users so their IP addresses are no longer shown to everyone in the world. We would not hide IP addresses until we have better tools for patrolling.

We have an idea of what tools ''could'' be working better and how a more limited access to IP addresses would change things, but we need to hear from more wikis. You can read more about the project [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|on Meta]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|post comments and feedback]]. Now is when we need to hear from you to be able to give you better tools to handle vandalism, spam and harassment.

You can post in your language if you can't write in English.
[[User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; 14:19, 21 Augusti 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tools_and_IP_message/Distribution&amp;oldid=19315232 --&gt;

== [[Template:No source]] ==

Isn't it time to import the [[:s:en:Template:No source|No source template]] into here? --[[Usor:Eugrus|Eugrus]] ([[Disputatio Usoris:Eugrus|disputatio]]) 00:17, 28 Septembris 2019 (UTC)

== The consultation on partial and temporary Foundation bans just started ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Hello, 

In a [[:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|recent statement]], the Wikimedia Foundation Board of Trustees [[:en:Wikipedia:Community_response_to_the_Wikimedia_Foundation%27s_ban_of_Fram/Official_statements#Board_statement|requested that staff hold a consultation]] to &quot;re-evaluat[e] or add community input to the two new office action policy tools (temporary and partial Foundation bans)&quot;.

Accordingly, the Foundation's Trust &amp; Safety team invites all Wikimedians [[:m:Office actions/Community consultation on partial and temporary office actions/09 2019|to join this consultation and give their feedback]] from 30 September to 30 October. 

How can you help?

* Suggest how partial and temporary Foundation bans should be used, if they should (eg: On all projects, or only on a subset);

* Give ideas about how partial and temporary Foundation bans should ideally implemented, if they should be; and/or

* Propose changes to the existing Office Actions policy on partial and temporary bans.

We offer our thanks in advance for your contributions, and we hope to get as much input as possible from community members during this consultation!

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;-- [[user:Kbrown (WMF)|Kbrown (WMF)]] 17:14, 30 Septembris 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=19302497 --&gt;

== Feedback wanted on Desktop Improvements project ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{Int:Please-translate}}

{{int:Hello}}. The Readers Web team at the WMF will work on some [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|improvements to the desktop interface]] over the next couple of years. The goal is to increase usability without removing any functionality. We have been inspired by changes made by volunteers, but that currently only exist as local gadgets and user scripts, prototypes, and volunteer-led skins. We would like to begin the process of bringing some of these changes into the default experience on all Wikimedia projects. 

We are currently in the research stage of this project and are looking for ideas for improvements, as well as feedback on our current ideas and mockups.  So far, we have performed interviews with community members at Wikimania. We have gathered lists of previous volunteer and WMF work in this area. We are examining possible technical approaches for such changes.  

We would like individual feedback on the following:

* Identifying focus areas for the project we have not yet discovered
* Expanding the list of existing gadgets and user scripts that are related to providing a better desktop experience. If you can think of some of these from your wiki, please let us know
* Feedback on the ideas and mockups we have collected so far

We would also like to gather a list of wikis that would be interested in being test wikis for this project - these wikis would be the first to receive the updates once we’re ready to start building. 

When giving feedback, please consider the following goals of the project:

* Make it easier for readers to focus on the content
* Provide easier access to everyday actions (e.g. search, language switching, editing)
* Put things in logical and useful places
* Increase consistency in the interface with other platforms - mobile web and the apps
* Eliminate clutter
* Plan for future growth

As well as the following constraints:

* Not touching the content - no work will be done in terms of styling templates or to the structure of page contents themselves
* Not removing any functionality - things might move around, but all navigational items and other functionality currently available by default will remain
* No drastic changes to the layout - we're taking an evolutionary approach to the changes and want the site to continue feeling familiar to readers and editors

Please give all feedback (in any language) at [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements]] 

After this round of feedback, we plan on building a prototype of suggested changes based on the feedback we receive. You’ll hear from us again asking for feedback on this prototype.

{{Int:Feedback-thanks-title}} [[mw:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]] ([[mw:User talk:Quiddity (WMF)|talk]])
&lt;/div&gt; 07:15, 16 Octobris 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/Global_message_delivery_split_2&amp;oldid=19462801 --&gt;

== Community Wishlist 2020 ==

[[File:Magic Wand Icon 229981 Color Flipped.svg|right|48px]]
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
The '''[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|2020 Community Wishlist Survey]]''' is now open! This survey is the process where communities decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team should work on over the next year. We encourage everyone to submit proposals until the deadline on '''November 11, 2019''', or comment on other proposals to help make them better.

'''This year, we’re exclusively focusing on smaller projects (i.e., Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage, and Wikinews).''' We want to help these projects and provide meaningful improvements to diverse communities. If you’re a member of any of these projects, please participate in the survey! To submit proposals, see the guidelines on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#Guidelines|survey page]]. You can write proposals in any language, and we will translate them for you. Thank you, and we look forward to seeing your proposals!
&lt;/div&gt;
[[:m:user:IFried (WMF)|IFried (WMF)]] 19:30, 4 Novembris 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=19523495 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, etc. ) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no log actions for more than 2 years):
#MF-Warburg (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, --[[Usor:علاء|علاء]] ([[Disputatio Usoris:علاء|disputatio]]) 10:58, 8 Ianuarii 2020 (UTC)

== Wiki Loves Folklore ==

[[File:WLL Subtitled Logo (transparent).svg|100px|right|frameless]]
'''Hello Folks,'''

Wiki Loves Love is back again in 2020 iteration as '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]]''' from 1 February, 2020 - 29 February, 2020. Join us to celebrate the local cultural heritage of your region with the theme of folklore in the international photography contest at [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&amp;campaign=wllove Wikimedia Commons]. Images, videos and audios representing different forms of folk cultures and new forms of heritage that haven’t otherwise been documented so far are welcome submissions in Wiki Loves Folklore. Learn more about the contest at [[m:Wiki Loves Folklore|Meta-Wiki]] and [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore|Commons]].

'''Kind regards,'''&lt;br/&gt;
[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore/International Team|'''Wiki Loves Folklore International Team''']]&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;&amp;mdash;&amp;nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''Tulsi Bhagat'''&lt;/font&gt;]] &lt;small&gt;([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;contribs&lt;/font&gt;]] &amp;#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;talk&lt;/font&gt;]])&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;
sent using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 06:14, 18 Ianuarii 2020 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wll&amp;oldid=19716850 --&gt;

== Movement Learning and Leadership Development Project ==

Hello

The Wikimedia Foundation’s Community Development team is seeking to learn more about the way volunteers learn and develop into the many different roles that exist in the movement. Our goal is to build a movement informed framework that provides shared clarity and outlines accessible pathways on how to grow and develop skills within the movement. To this end, we are looking to speak with you, our community to learn about your journey as a Wikimedia volunteer. Whether you joined yesterday or have been here from the very start, we want to hear about the many ways volunteers join and contribute to our movement.

To learn more about the project, [[:m:special:MyLanguage/Movement Learning and Leadership Development Project|please visit the Meta page]]. If you are interested in participating in the project, please complete [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSegM07N1FK_s0VUECM61AlWOthwdn5zQOlVsa2vaKcx13BwZg/viewform?usp=sf_link this simple Google form]. Although we may not be able to speak to everyone who expresses interest, we encourage you to complete this short form if you are interested in participating!

-- [[user:LMiranda (WMF)|LMiranda (WMF)]] ([[user talk:LMiranda (WMF)|talk]]) 19:01, 22 Ianuarii 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&amp;oldid=19738989 --&gt;

== Wikisource Conference in Warsaw ==

Dear Wikisource Community,

Meeting the Wikisource community expectations, we are working with Wikimedia Polska and Wikimedia Foundation on organiziing the 2nd Wikisource Conference in Warsaw. We already had a survey that showed high interest in the Conference within the community. We also had recently a meeting on the conference organization process and its requirements. However, we are still at a very early stage of the Conference organization process. But we are hoping this event will happen in September this year.

In order to apply for Wikimedia Foundation support, we need some input from the community about the Conference goals and the community expectations. If you are a wikisourcian, you wish to participate the conference or you wish to help the Wikisource community that the conference take place, please fill the short survey linked below before January 29 (due to short deadline for grant applications). Please, also share this request among Your communities. Here is the link to the survey

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf7FnFgMLPHeyWtBqjgXwLDYvh5vxeTnsZ0OIjTdSDrZlX0PA/viewform

Feel free to contact us, if you have any questions, suggestions, proposals, or if you wish to help us in any other way.

On behalf of the Organizing Commitee,

[[user:VIGNERON|Nicolas Vigneron]]

[[user:Satdeep Gill|Satdeep Gill]]

[[user:Ankry|Ankry]]

== Editathon Barii ==

Ave fratres! Barii copiosa scripto (anglice “editathon”) de Vicipedia Vicifonte apud Lyceum scientiae facenda est. Alumnii scholae, cum magistri auxilio, paginam/librum recensebunt. Vestrum auxilium et vestram inspectionem peto.--[[Usor:Ferdi2005|&lt;span style=&quot;font-weight: 700;font-family: American Typewriter, Courier New; color:#8f0000&quot;&gt;Ferdi&lt;span style=&quot;color: #cdcdcd;font-family: American Typewriter, Courier New;&quot;&gt;MMV&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]][[Disputatio Usoris:Ferdi2005|&lt;span style=&quot;font-family: American Typewriter, Courier New;  color:#8f0000;&quot;&gt;&lt;sub&gt;'''[Epistulae]'''&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;]] 20:32, 17 Februarii 2020 (UTC)
: Hi {{Ping|Ferdi2005}}, I think this is a cool idea :). I don't know if it has never be done before on la.source, but collaborations/editathons with schools are fairly common on it.wikisource (see [[:it:Wikisource:Collaborazioni]]), and I personally took part in one of them a couple years ago ([[:it:Wikisource:Collaborazioni/Wikisource alla Sapienza|this one]]). So, count on me for help :). Do you already have a book in mind for the editathon? I could offer some suggestions if needed... (PS: no, sorry, I'm not going to translate this in latin :P) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 10:04, 18 Februarii 2020 (UTC)

== Rivista italiana di numismatica 1898 ==

Salve !

I'm dealing with Latin pages on an Italian book on it.source (Cf. [[:it:Indice:Rivista italiana di numismatica 1898.djvu|Indice:Rivista italiana di numismatica 1898.djvu]]). Actually it's a whole chapter, starting from [[:it:Pagina:Rivista italiana di numismatica 1898.djvu/385|p. 385]].

It's ok for you if I create the book here, and transclude the rest of the pages? Another solution is to create only the chapter in Latin here (but I'll need some help). Bene vale --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 07:37, 19 Februarii 2020 (UTC)
: ciao {{Ping|Ruthven}} hai provato a chiedere pareri su it.source, e vedere cosa consigliano loro? Per quanto mi risulta, di solito qui su la.source si evita di inserire materiale non in latino, e si crea un indice tipo [[Liber:Frontin - Les Stratagèmes - Aqueducs de la ville de Rome, trad Bailly, 1848.djvu|questo]]; però magari di là sanno darti un parere migliore... per la cronaca, io ho un problema opposto, con una cinquantina di pagine in italiano in un [[Liber:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu|libro latino]] (e al momento lo sto risolvendo non guardando e passando oltre :P) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:33, 19 Februarii 2020 (UTC)
::{{ping|Barbaking}} È esattamente quello che volevo fare: avere ''unicamente le pagine in latino qui'' ed il resto visibile mediante {{tl|iwpage}}. Così qui ci sarebbe unicamente il materiale in latino (ed un paio di frasi in italiano, vabbe'). Vado avanti con la creazione dell'indice aka Liber, seguendo il modello de te indicatomi? --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 10:40, 19 Februarii 2020 (UTC)
:::{{Ping|Ruthven}} secondo me si, vai pure e fammi sapere se ti serve una mano per qualcosa (qui è tutto un po' più &quot;primitivo&quot; che su it.s... comunque puoi usare direttamente i template italiani per l'indice, [[Template:Indice sommario]] funziona) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 10:54, 19 Februarii 2020 (UTC)
::::Ave [[Usor:Barbaking|Barbaking]]. Il tuo problema lo posso risolvere in modo analogo, ma specularmente. Creiamo l'indice su itsource e lì fai le pagine in italiano, che verranno trascluse qui. Se vuoi, nei prossimi giorni ci metto mano e poi ti pingo. --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 13:01, 19 Februarii 2020 (UTC)
::::::Ho creato il libro su it.source: [[:it:Indice:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu|Indice:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani]]. Devo ancora inserire tutti i rimandi a la.source, ma la struttura c'è. Puoi editare le pagine coi numeri (quelle in italiano) su it.source: si vedranno anche qui. 
::::::Per quanto riguarda [[Liber:Rivista italiana di numismatica 1898.djvu]], non saprei se creare nel namespace principale unicamente il capitolo in latino oppure tutto quanto. Penso la prima... Tu che dici?  Bene vale --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 08:56, 26 Februarii 2020 (UTC)
:::::::{{Ping|Ruthven}} grazie mille per l'indice su it.s, ci lavorerò un po' a salti alternando fra qui e lì :). Quanto alla domanda, penso anche io che in ns0 sia meglio creare solo il capitolo in latino, sempre come si fa ad es. con i libri con traduzione a fronte. ''vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:16, 26 Februarii 2020 (UTC)
{{done}} [[Rivista italiana di numismatica 1898/La zecca di Bologna]] &lt;- Vedi se vi va bene, altrimenti sposta pure. --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 15:34, 26 Februarii 2020 (UTC)
:{{Ping|Ruthven}} penso vada bene così... non mi pare il caso di inventarci noi un titolo in latino xD --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 15:58, 26 Februarii 2020 (UTC)
::Ps. {{Ping|Ruthven}} ma tanto per ridere, le pagine da [[Pagina:Rivista italiana di numismatica 1898.djvu/399|399]] in poi che lingua sarebbe? xDD --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 16:15, 26 Februarii 2020 (UTC)
:::Mah, mezzo italiano, mezzo latino? ^^ --[[Usor:Ruthven|Ruthven]] ([[Disputatio Usoris:Ruthven|disputatio]]) 16:27, 26 Februarii 2020 (UTC)

== Needing help with a work that is missing pages ==

We discovered today that a work we are transcribing is missing two pages. The PDF linked here is missing pages 39 and 40 found in the original manuscript. 

The pages are available in other digital scans available at the Internet Archive. For the missing pages, consult here: https://archive.org/details/LibraVeritatisEtDePaschateTractatus/page/n411/mode/2up

We need some help updating the PDF at the Wikimedia Commons and adjusting the page numbers here without losing any of the transcribed content. https://la.wikisource.org/wiki/Liber:Liber_Rituum_Paschalium.pdf -- [[Usor:Aharonium|Aharonium]] ([[Disputatio Usoris:Aharonium|disputatio]]) 06:24, 22 Februarii 2020 (UTC)

:Hi {{Ping|Aharonium}}, probably the simplest (or maybe the ''laziest'') way to do this is to edit the pdf, adding the missing pages taken from the other source you found and uploading it as a new version of the old file. This way page numbers up to the added pages should not change, and we wouldn’t have to move everything. I will try, but you will probably have to wait till Monday (I do not have a pdf editor in the pc I am using right now). --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:28, 22 Februarii 2020 (UTC)

:: Thank you Barbaking. This was my initial idea -- but I stopped myself as I really don't know enough about the backend of ProofreadPage and I was worried that by updating the PDF at the Wikimedia Commons, I would throw off (or inadvertently delete) the associated transcription text for each page here at Latin Wikisource. -- [[Usor:Aharonium|Aharonium]] ([[Disputatio Usoris:Aharonium|disputatio]]) 01:12, 23 Februarii 2020 (UTC)

::: {{Ping|Aharonium}} ok, I fixed the .pdf file and moved the pages that needed to be moved, you can [[Liber:Liber Rituum Paschalium.pdf|review the result]], but I think I didn't miss anything. I had to move some pages manually (e.g. by cut-and-paste) since I can't suppress the redirects after moving, and there was no other option (I will probably ask for an administrator flag soon, it would have helped). I also fixed the index page and the [[Pagina:Liber Rituum Paschalium.pdf/9|first page of the book]], putting page numbers and footnotes in the hader and footer boxes (in the edit toolbar, ''proofread tools'' and then the [[File:Deprecated Wikisource show hide header footer button.png|30px]] icon). This way, they won't be transcluded with the text in ns0. Let me know if everything is okay or if you need something else. ''Vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:50, 24 Februarii 2020 (UTC)
:::: PS: in any case, as a general rule you can't ''inadvertently delete'' anything on wikimedia sites (and even if, every change can be undone). So, don't worry about [[:w:en:Wikipedia:Be bold|being bold]] :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:53, 24 Februarii 2020 (UTC)

::::: {{Ping|Barbaking}} Thank you so much! -- for the help and also with the general rule. --[[Usor:Aharonium|Aharonium]] ([[Disputatio Usoris:Aharonium|disputatio]]) 20:33, 25 Februarii 2020 (UTC)

==Deletion request: [[Liber:Index:Colloquia familiaria et Encomium moriae - Desiderius Erasmus.pdf]]==
I've created a new version of this with a Djvu file at [[Liber:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu]] which will work better for transcription. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:36, 23 Februarii 2020 (UTC)
:Done. Salve! --[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 13:57, 26 Februarii 2020 (UTC)

==Template:center request==
Hi there, I've been using [[Template:Center]] on other Wikisource projects (en) - can we have it here? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:46, 23 Februarii 2020 (UTC)
:My mistake, it works fine, just not with English spelling! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:07, 23 Februarii 2020 (UTC)
==Template:incomplete request==
I tried to use [[Template:incomplete]] to link a mock up of a book to the transcription I am doing. How do I do this at Vicifons? Is there a different template to use? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])
:Hi {{Ping|JimKillock}} what is this template supposed to do? It is possible that it is already here, maybe with another name, or maybe not, and in that case it can be imported/created, if need be. Ps: I nominated [[Liber:Index:Colloquia familiaria et Encomium moriae - Desiderius Erasmus.pdf]] for speed deletion, since you moved it to a new title —[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 20:46, 23 Februarii 2020 (UTC)
:::Thanks! On wikisource: &lt;noscript&gt;{ {incomplete | source=[ [ Index:Cothvrnvlvs three short Latin historical plays for the use of beginners.djvu|transcription project ] ] } }&lt;/noscript&gt; it links to the source pages for the original document, while other scripts assemble the page contents onto the pages (I will try that next). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 21:11, 23 Februarii 2020 (UTC)
:::: Hi {{Ping|JimKillock}}, I &lt;strike&gt;created [[Formula:Perficiendum]]&lt;/strike&gt; updated [[Formula:Infectus]] (tested [[Usor:Barbaking/Sabulorum capsa|here]], where you can also find some usage examples.) I hope this is what you needed... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:48, 24 Februarii 2020 (UTC)
::::Update: turned out there already was a [[Formula:Infectus]], used in ten or so books, so I moved the code there; redirects from [[Template:Incomplete]] or [[Formula:Perficiendum|Perficiendum]] still work though --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 13:15, 24 Februarii 2020 (UTC)
:::::Thanks very much! Next I'll try setting up the chapters, etc! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:56, 24 Februarii 2020 (UTC)

== Additional interface for edit conflicts on talk pages ==

''Sorry, for writing this text in English. If you could help to translate it, it would be appreciated.'' 

You might know the new interface for edit conflicts (currently a beta feature). Now, Wikimedia Germany is designing an additional interface to solve edit conflicts on talk pages. This interface is shown to you when you write on a discussion page and another person writes a discussion post in the same line and saves it before you do. With this additional editing conflict interface you can adjust the order of the comments and edit your comment.  We are inviting everyone to have a look at [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|the planned feature]]. Let us know what you think on our [[mw:Help talk:Two Column Edit Conflict View|central feedback page]]! -- For the Technical Wishes Team: [[m:User:Max Klemm (WMDE)|Max Klemm (WMDE)]] 14:15, 26 Februarii 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Max Klemm (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=19845780 --&gt;
==Page content needs to split across chapters==
Hi there, the book I am transcribing utilises very limited space, with the result that natural chapter breaks display in the same page. For example: [[Pagina:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu/14]] 

What do I do about this, if I want to split the page content (at ''PERCONTANDI FORMA'') on the transcribed product into two chapters (on two wiki pages)? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:27, 29 Februarii 2020 (UTC)
: {{Ping|JimKillock}} &lt;nowiki&gt;&lt;section begin=1 /&gt; TEXT OF CHAPTER 1&lt;section end=1 /&gt;
&lt;section begin=2 /&gt;TEXT OF CHAPTER 2&lt;section end=2 /&gt;&lt;/nowiki&gt;, etc.. Then, when you transclude say the first chapter, &lt;nowiki&gt;&lt;pages index=&quot;whatever&quot; from=whatever to=watever fromsection=1 tosection=1 /&gt;&lt;/nowiki&gt;. See i.e. [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput V]], which transludes chapter V, starting in [[Pagina:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu/196]] and ending in [[Pagina:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu/198]]. --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 14:46, 29 Februarii 2020 (UTC)
::Gratias tibi ago, {{Ping|Barbaking}}! That seems to work :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:11, 29 Februarii 2020 (UTC)
==Split words across pages==
This makes no sense to me; I am finding the editor is adding an extra line break \n at the end of the text area; this means I am getting words with spaces like &quot;au dis&quot; across the page breaks. Originally they were hyphenated across the pages. If anyone has a solution (don't use Safari? use something else?) please let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 21:04, 29 Februarii 2020 (UTC)
: these cases are usually dealt with [[Formula:Pt]], which works like: &lt;nowiki&gt;{{Pt|this text won’t be transcluded in ns0|this text will}}&lt;/nowiki&gt;. So, say you have “lauda-“ at the end of a page, and then “tio” in the next: in the first you will write &lt;nowiki&gt;{{Pt|lauda-|}}&lt;/nowiki&gt; (meaning the iphenated word is not transcluded); in the next &lt;nowiki&gt;{{Pt|tio|laudatio}}&lt;/nowiki&gt;. This way, in the pages you will visualize the splitted word, but only the “whole” word in the second page will be transcluded in ns0. —[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 23:18, 29 Februarii 2020 (UTC)
::Thanks, that works well! (I am getting some slight errors in the way the pages are presented in the book chapter itself, but nothing that matters to a user.) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:14, 1 Martii 2020 (UTC)

== Should I use &quot;ſ&quot; or &quot;s&quot;? + request for help ==

Hello. I created [[Vulgata Sixtina]], and the only edition of this book uses ſ. Do I have to also use &quot;ſ&quot; or can I transcribe those ſ as &quot;s&quot;?
&lt;br&gt;Also, I tried to finally turn [[Vulgata Clementina]] into a proper project. Most of the text can be found on VulSearch, so does someone have a bot or script to import directly from VulSearch while keeping the formatting and putting the chapters with &quot;Caput X&quot; (e.g. with the ch. 1 [[Vulgata_Clementina:Liber_Genesis|here]])?
&lt;br&gt;I am also not very used to Wikisource, so please check my work I did on those works so far. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 04:53, 1 Martii 2020 (UTC)
&lt;br&gt;Also, can someone delete [[Liber:Sixtus V - Aeternus Ille|this]]? [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 05:00, 1 Martii 2020 (UTC)
:hi {{Ping|Veverve}} about the long s ſ, I don’t think there is an actual rule on la.wikisource but I would strongly suggest to transcribe it as “s”, which is the guideline used on the Italian Wikisource, but at the very least it should be transcribed ſ, an not f (which is of course a mess, since I don’t know how to write ſ other tan by copy-pasting, another point in favor of transcribing it as “s”) —[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 09:03, 1 Martii 2020 (UTC)

== Clean up pre-2019 or 2020 items ==

I'm not sure who is responsible but a clean up to archive of older comments would help navigability a bit. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:06, 1 Martii 2020 (UTC)
:{{Ping|JimKillock}} done. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 14:29, 1 Martii 2020 (UTC)

== Magistratus mandatum peto ==

Hi, just to let everyone know, I am asking form admin permissions on the project, request [[Vicifons:Magistratus%23Petitio_magistratus|here]]. I hope to get at least some answers (not necessarily answers in support, just answers at all!): ''respondete, si vobis placet'' :) vale, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 16:48, 17 Martii 2020 (UTC)

== Display layouts and default fonts ==

Hi there, how do I fix a (default) layout style font? I worked out that &lt;nowiki&gt;&lt;div class=text&gt;&lt;/nowiki&gt; does the main job, but at least on my browser, the layout on [[Colloquia familiaria]], [[Cothvrnvlvs]] and [[Ólim]] randomly changes between serif and sans-serif fonts. Is there a way to fix that the page displays either serif ''or'' sans-serif fonts? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:41, 23 Martii 2020 (UTC)
:Have you tried reloading the page? The font on the ns0 ''should'' be serif by default; on my browser (firefox) it looks that way, but it takes ~1 second to be displayed... when opening a page, I basically see the sans-serif version for about a second, that then automatically changes to serif; I suppose it is the time it takes for the [[MediaWiki:Common.css|CSS]] to kick in. If you really see the layout differently on different pages, something is wrong, but unfortunately to fix that we need someone that actually understands CSSs (which is not me :P) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:47, 23 Martii 2020 (UTC)
::Thanks for clarifying, it seems to be my browser (cache? ad blockers?). I tried Firefox and it does basically work ok with that. So I’ll either ignore it or change my browser! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:30, 23 Martii 2020 (UTC)

== Formula:ScriptorCitatus ==

on the italian wikisource, they have a (&lt;nowiki&gt;&lt;POV&gt;super cool&lt;/POV&gt;&lt;/nowiki&gt;) template, [[:it:Template:AutoreCitato]], (''QuotedAuthor'') which is used  to generate a link to an author quoted in a text/page. It also generate a standard category collecting all the references to the said author, like [[:it:Categoria:Testi in cui è citato Marco Tullio Cicerone]] (''texts in which Marco Tullio Cicerone is quoted''). I would like to import this template here on la, and start building up the resulting category tree; mantaining the Italian layout, the template would work like:
: &lt;nowiki&gt;{{ScriptorCitatus|Marcus Tullius Cicero|Ciceronem}}&lt;/nowiki&gt;, generating a link to [[Scriptor:Marcus Tullius Cicero]], and adding the page in &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Paginae quibus Marcus Tullius Cicero citatus est]]&lt;/nowiki&gt;, if the template is in the ns:Page, or &lt;nowiki&gt;[[Categoria:Textus quibus Marcus Tullius Cicero citatus est]]&lt;/nowiki&gt; if it is in a (transcluded) text in ns:0. 
I think this would at least improve the internal cross-referencing of the project, and would be good for data analysis (&quot;how many texts do we have quoting [[Scriptor:Quintus Ennius|Ennius]]?&quot;). Let me know if someone is in favour/oppose to this proposal (comments are of course appreciated); I will leave this post here for some days before eventually proceding. ''vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 10:46, 13 Aprilis 2020 (UTC)
:P.S.: I am going with the word ''[[:wikt:en:citatus|citatus]]'' for &quot;quoted&quot;, since the latin name for ''wikiquote'' is &quot;vici''citatio''&quot;, it seems appropriate... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 10:50, 13 Aprilis 2020 (UTC)
::As an active user in it.source I am more than interested in this adoption. BUt if anyone disagrred I would not be too surprised: this type of hypertextuality is open to POV (shall an author be preferred to another if linked? Why isn't my preferred author linked to a text). In my experience these arguments are very weak, even more when involving classical authors. Let's wait for comments. - [[Usor:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Disputatio Usoris:OrbiliusMagister|disputatio]]) 13:06, 14 Aprilis 2020 (UTC)

== Scriptores per civitates ==

Hi, just to let everyone know, I created [[:Categoria:Scriptores per civitates digesti]] (''autors by country''), and filled the subcats with our ''Scriptores''. Most Wikisources have this kind of categorization, so I went bold. Just please remember, when creating a new author's page, to add the appropriate &quot;country&quot; category... they are all in the form ''Scriptores + latin country name in genitive'' (cfr. [[w:Categoria:Homines per civitates digesti]] on Vicifons). ''vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 13:03, 16 Aprilis 2020 (UTC)

== epub export breaks with multi-level (sub)chapters ==

Hi there, I developed a structure with sub chapters in this [[Cothvrnvlvs]] transcription. 
* [[Cothvrnvlvs/Veturia]] is the first play; this links to [[Cothvrnvlvs/Veturia/Scaena I]], then [[Cothvrnvlvs/Veturia/Scaena II]] etc; then the second and third plays are structured in the same way. The page order tool at the top and bottom of each page (hopefully!) navigates through the plays and scenes.

I broke up the plays to scenes as the web pages were very long.

The epub however seems to omit all the scenes, leaving only the top level pages. Any ideas why this may be and how I should fix it? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:35, 19 Aprilis 2020 (UTC)
:I think I have sorted this out by modifying the contents on the title page; the export seems to follow the order of the links on this page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:46, 19 Aprilis 2020 (UTC)
:: This problem exists on all Wikisource projects, though not everyone is aware of it. I only realized the problem a few weeks ago myself. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 22:34, 19 Aprilis 2020 (UTC)

== Codex Amiatinus ==

I have located an 1854 reprint copy of the text of the [[Codex Amiatinus]], produced in 700 A.D., and which is the earliest surviving complete manuscript of the Latin Vulgate version of the Christian Bible. I have uploaded a copy to Commons and started the [[Liber:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu]]

Currently, Vicifons has '''no''' copy of the Bible in Latin, and this hinders progress at Wikiquote, Wiktionary, and the Wikipedias, who would all benefit from having the text.

The only drawback of this particular edition is that the volume contains only the Novum Testamentum of the Codex, but since there is no copy at all and since a 19th-century copy will have text easier for OCR to handle it seems a fair trade.

My intent is to complete three or four keys portions from the point of view of Wiktionary, providing text that can be used for quotations to demonstrate the meanings of Latin words in a Late-Latin context.

I will need help getting the transcription started because I am unfamiliar with the Formula names on Vicifons.  I am used to working on the English Wikisource. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 22:11, 19 Aprilis 2020 (UTC)
:{{Ping|EncycloPetey}} first, thank you for your work and for every contribute you will want to give to this project. I started by  adding some chapter subdivision to the [[Liber:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu|index]]; the question is if we want to split each Gospel by chapter (Like Mattheus - I, Mattheus - II and so on). It would be probably better to do so, but it will take some time to be done :) Is there anything else in particular you need? --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 13:21, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:: No, I do not think separating by chapter would be better.  This will make it very hard on people who simply want a download.  We can use anchors for chapters, rather than separate pages. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 14:59, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:Ps {{Ping|EncycloPetey}} I also transcribed [[Pagina:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu/70|page 70]], see if you can find some hints there... I used {{Tl|VBibliae}} for the verses' numbers --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 14:31, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:: Thank you for that. I did not know which template to use for verse numbers. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 14:59, 20 Aprilis 2020 (UTC)

However, I still have questions about two things that I see in the text: (1) What are the parenthetical number pairs which appear in the text. For example, on [[Pagina:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu/70|page 70]] verse 1 has a (1, 3.) as well.  I could not find an explanation of this notation, though perhaps I simply missed it when I scanned through the front matter of the volume.

Also, There appears to be an interpunctus from time to time.  It is not a scanning artifact since there are pages where the line starts with the interpunctus and the alignment of the line is shifted because of it.  This was not transcribed when Barbaking did page 70, but you can see one in the image, in verse 17, the middle of the third line.  For these I also did not spot an explanation in the front matter. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 14:59, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:{{Ping|EncycloPetey}} I do not understand as well, but I'm in no way an expert on this matter... I didn't even notice the interpunctus; and I wondered as well about the parenthesis (the (3, 5) near the bottom of the page is even more obscure, since it is completely out of numeration with everything else...) Maybe we could ask Wikipedia's [[:w:en:Wikipedia talk:WikiProject Bible|WikiProject Bible]] if we really want to find this out... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 15:18, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:: This isn't a general Bible issue, but seems to be specific to the Codex Amiatinus, and perhaps specific to this 1854 edition.  There is extensive front matter by the editor, and the answer might be present there.  I did not spot an explanation on a once-through look, but my Latin may not be up to the task and the explanation might be only a few words. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 15:23, 20 Aprilis 2020 (UTC)

:: I've determined part of the answer: the parenthetical numbers correspond to the items listed in the summary outline preceding the book.  Each book is prefaced by an outline of the contents of that book and the first number in each parenthetical pair is keyed to that outline. I'm not yet sure what the second parenthetical number corresponds to. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 20:57, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:::I will do some transcrption on this particularly if there is a group of us working on it. I note there are a couple of attempts to start with a copy-paste of another Bible transcription project above. I wonder if that person would be interested. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 22 Aprilis 2020 (UTC)
:::: Thanks, many hands make light work.  There are, however, a few things to work out in terms of style within this work.  I have a little work to polish off at the English Wikisource before plunging in here, but I will try to figure out the points of style by this weekend.  Most books are preceded by an outline of major points, which are numbered and keyed to specific points within the book. These will need a linking structure to make them work. However, It should be possible to proofread the text without this linking, and add that feature in later.
:::: My intention is to begin by transcribing the Evangaelium secundum Lucam, a few of the Epistolae, and then begin tying the work into the English Wiktionary with quotations. After that, it will depend on what work remains and how many participants have joined in to help. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 01:25, 23 Aprilis 2020 (UTC)
::::: I am more than happy to contribute to this work (I can start with Matthew); also, I agree with EncycloPetey that stilistical details can be worked off in a second time, after a first proofread. As a general (and personal) rule, everything that requires to link pages, such as indexes or similiar, is usually compiled more easily after everithing else has been transcribed... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:22, 23 Aprilis 2020 (UTC)

{{ping|EncycloPetey}} Fair warning, this Tischendorf edition is ''only'' the New Testament. The Old Testament of the Codex Amiatinus was not published until the 20th century and most of it is still in copyright (the final volume of 18 was put out in the 1990s). If a complete Latin Bible is desired then the Sixto-Clementine Vulgate might be an obvious choice, since this was the standard (Catholic) Latin Bible from the end of the 16th up to the mid 20th century. [[Usor:Nizolan|Nizolan]] ([[Disputatio Usoris:Nizolan|disputatio]]) 23:49, 16 Maii 2020 (UTC)
: Yes, I am aware that the scan is an incomplete text, but the Codex Amiaticus is the oldest extant Latin copy of the complete Christian Bible. So even if we cannot put all of the Codex up now, we can transcribe the New Testament and it will be a valuable resource. Right now Latin Wikisource does not seem to have a single book from the [[Biblia Sacra|Vulgate Bible]]. The Codex Amiaticus scan is a clean and complete scan with good OCR and was thoroughly edited.  It therefore makes a good choice for a first transcription. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 01:14, 17 Maii 2020 (UTC)
:: {{ping|EncycloPetey}} I mean the edition itself, not the scan. Tischendorf did not publish an Old Testament, so if we base our edition of the Vulgate on the ''Codex Amiaticus'' it'll necessarily be incomplete for the next 75 years or so for copyright reasons unless we work from the manuscript itself (which would be quite a feat). Not a problem to transcribe it anyway obviously but just wanted to give a heads-up given the reasoning above (since it won't help with references to the Latin Old Testament). [[Usor:Nizolan|Nizolan]] ([[Disputatio Usoris:Nizolan|disputatio]]) 11:46, 18 Maii 2020 (UTC)
::: {{Ping|Nizolan}} I see your point, but there is no rule against having multiple editions of a book, quite the opposite: i.e., we have several edition of Iuvenal's and Persius' [[saturae]]. We can always transcribe the ''Novum Testamentum (Codex Amiatinus)'' alongside the Vulgata Clementina and/or the Oxford edition of the Gospel and so on... besides, transcribing the whole Bible would ''also'' be quite a feat :), and one probably exceeding our &quot;working force&quot;; working on the Gospels is (maybe) something a little easier we can actually deal with... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:56, 18 Maii 2020 (UTC)
{{ping|EncycloPetey}} {{ping|Barbaking}} {{ping|Nizolan}} There is a Bible on Vikifons, the [[:Vulgata Clementina]] which I have been attempting to import from [http://vulsearch.sourceforge.net/html/index.html here] for the past few months. Please feel free to work on it, as any help is always welcome, especially for the apocrypha section! As a sidenote, the [[:Vulgata Sixtina]] is alson on Vikifons. [[Usor:Veverve|Veverve]] ([[Disputatio Usoris:Veverve|disputatio]]) 16:40, 20 Augusti 2020 (UTC)

== Proposed restyling to [[Formula:Titulus]] ==

Hi everyone,

I wanted to propose some changes to [[Formula:Titulus]], to allow the template manage the categoryzation of the books. Currently we have something like [[Special:Paginae sine categoriis|2000+]] uncategoryzed books, and even those that are not in this list usually lack the category [[:Categoria:Genera|Genera]] or/and the [[:Categoria:Operum index chronologicus|Categoria chronologica]]. I made some tests with Lua [[Module:Barbaking|here]], and produced a new sandboxed version of the template: [[Usor:Barbaking/Templatest]]. Some usage examples are in [[Usor:Barbaking#Test|my user page]] and [[Usor:Barbaking/Sabulorum capsa|here]]. The layout of the template remains the same (which also means it is more or less retroactive), but it adds categories based on its parameters. Specifically:
* from the ''Scriptor'' parameter, it adds a category ''Categoria:Opera quae &lt;scriptor&gt; scripsit'', i.e. ''Categoria:Opera quae Marcus Tullius Cicero scripsit''; thus letting us categoryze the books by author
* from the ''Annus'' parameter, it add the category ''Saeculi x opera''; this works, in all the tests I have done, both when the parameter is expressed as a year (''Annus = 1754'') and when expressed as a century (''Annus=V saec.'' or similiar). 
* it allows a new parameter, ''Genera'', categoryzing by genre: ''Genera=historia, geographia'' will add the book in [[:Categoria:Historia]] and [[:Categoria:Geographia]]
* finally, if the parameter ''Liber'' is compiled with the link to an [[:Categoria:Index|Index]], it will add the category ''Categoria:Opera cum libro digitale''; if not, it will search for the discussion page (where the [[Template:OperisInfo]] should be); if the page exists, adds ''Categoria:Opera cum fonte'', if not, ''Categoria:Opera sine fonte''

The template categoryzes only the books in ns0 without slashes / in the title, and not the subpages: ''Ab Urbe condita'' will have all the said categories, while ''Ab Urbe condita/liber I'' will not; those latter will be placed in a ''Categoria:Capita ex operibus'' collecting all the chapters.

If the ''Annus'' or the ''Genera'' parameters are void, the page will be respectively categorized in ''Saeculi incogniti opera'' and ''Opera sine generibus'', thus allowing us to spot the problem and eventually fix it.

In short, in my opinion, this template provides a standard, automated categoryzation, thus improving the way we store, manage and find the books we have making and providing a useful tool to both the user and the reader. 

Let me know what you think about all this; I am of course open to suggestons, objections and discussions. ''Vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 13:59, 20 Aprilis 2020 (UTC)
:Hi there, I have a question: the [[Formula:Titulus]] template seems to be involved in the creation of title pages for PDF and epub exports. This being the case, it would be helpful if there was a way to specify a &quot;cover image&quot; for an ebook. This might either be used for the whole cover, or a part. At the moment, all covers look the same, with the Wikisource logo forming the cover. This should be present of course, but probably as the inlay first page rather than the cover, else the exports become hard to distinguish visually in an ebook collection. Just a thought, and maybe something to build in for future consideration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:40, 21 Aprilis 2020 (UTC)
:: {{Ping|JimKillock}} this is an excellent observation I have nevere tought of before. I do not know if or how it could be done, and I will certainly try to look into it, but it could well depend to the settings of the [https://wsexport.wmflabs.org/tool/ tool] and in that case the only solution, I fear, is to open a ticket with WMF. Since we are talking about this, another idea: the Italian version of the template features on the top ([[:it:Le odi di Anacreonte e di Saffo|random example]]) the buttons for the exports in various formats (via WMF labtools); this is also something we could add to our template too... (this, at least, is not a difficoult thing to do...) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 12:42, 21 Aprilis 2020 (UTC)
::: OK :) Let me know how we would open a ticket with WMF. The buttons / icons for export look like a great idea for additions. The ability to export to decent reader formats is a big part of why I am enthusiastic about this project and think it can be of great use for Latin readers / learners. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:57, 21 Aprilis 2020 (UTC)
:::: Update: I added the &quot;export&quot; buttons (by simply importing the [[Formula:WSExport|italian template]]); it  seems to work :). You can see a test example in this version of [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;oldid=124331 De antiquissima Italorum sapientia]. Now, I will try to understand how the export on WMF labtool works, and if we can fix it like {{Ping|JimKillock}} suggested, or if we will need to open a ticket --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:11, 23 Aprilis 2020 (UTC)
:::::This looks very helpful to me, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:12, 26 Aprilis 2020 (UTC)
{{Ping|JimKillock}} ok, I've made some progress with the &quot;cover&quot; issue... in a way. [https://it.wikisource.org/w/index.php?title=Wikisource%3ABar%2FArchivio%2F2020.04&amp;type=revision&amp;diff=2582030&amp;oldid=2582024 turned out] that adding &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;something.djvu/number&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; ''could'' solve the problem, inserting in the exported file ''something.djvu/number'' as the cover page. I made a test [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;oldid=125413 here] and it more or less works... but if I open the resuting pdf with Acrobat I get an &quot;Insufficient data for image&quot; error message, and the first page is blank. Opening the file with OpenOffice works well though, and I get as first page the image in [[Pagina:Ioannes Baptista a Vico - Opera latina tomus I - Mediolani, 1835.djvu/77]], so it could be a problem with my version of Acrobat... if you or someone else could [https://tools.wmflabs.org/wsexport/tool/book.php?lang=la&amp;format=pdf-a4&amp;page=De_antiquissima_Italorum_sapientia download the pdf] (warning: clicking the link will start the download) and tell me what you see, we could understand were the problem lays. --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:41, 28 Aprilis 2020 (UTC)
:Hi {{Ping|Barbaking}}, I get the same error with a PDF with Acrobat. Using Mac Preview, the image is missing, no error warning. On .epub it is ok, albeit the image is left aligned, which looks a little odd (it would be better centred by default I would suggest – I guess that is for the export devs tho!). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:45, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Update, {{Ping|Barbaking}}: I applied your new header template to [[Ólim]] so I can access the PDF export easily, defined a cover page, and exported .epub and .pdf – the .epub again is fine, but the PDF has the same error. The PDF export is also ''very'' slow but I guess it has a lot more formatting work to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:11, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::{{Ping|JimKillock}} I will try asking to the author of the tool, [[:fr:Utilisateur:Tpt]] and/or open a request on GitHub, I don't think we can fix this issue from here. --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:48, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:::{{Ping|Barbaking}} Did you find time to raise this as a Github issue? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:19, 17 Iunii 2020 (UTC)
:::: {{Ping|JimKillock}} Actually I was waiting for  development since the matter of ebook exports has been discussed in the [[Vicifons:Scriptorium#Community_Tech_Launches_Wikisource_Improvement_Initiative|Community Tech initiative]], and we could get a new, WMF-based tool (that [[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Results|appears]] to be under development) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 14:23, 17 Iunii 2020 (UTC)
@[everyone] Since I have made all the tests I can think of, and while we try to solve the &quot;cover&quot; issue, I will now (try to) '''make the new template operational''', upgrading the code of [[Template:Titulus]] with that in [[Usor:Barbaking/Templatest|my sandbox]]. No doubt I will need to fix/create many categories, and we will get at least ''some'' errors somewhere, but I think the best way to test something is to put it into use and see what happens... Of course I will check the results and in a week or so I should have everything fixed. I will report here soon --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 12:13, 29 Aprilis 2020 (UTC)

Is there any way to add another parameter for the translator?  Some works originally written in other languages are translated into Latin (such as the Vulgate Bible) and there is currently no means to identify or distinguish the ''translator'' of a work into Latin from its auctual ''author''. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 20:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:{{Ping|EncycloPetey}} we can add a ''|Translator='' parameter without problems; I will work on it ASAP --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 09:43, 30 Aprilis 2020 (UTC)

== Nota marginalis left and right ==

Hi all, I have a text with margin notes on left and right; is there a way to accomodate this? [[Formula:Nota marginalis]] seems to want to do just right hand notes. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 19:01, 29 Aprilis 2020 (UTC)
: Do you want the margin notes to bounce back and forth in the finished work? It would be preferable to have them consistently on one side in the final work. The margin notes only shift between left and right because the original is a printed book with recto and verso pages. The electronic copy here will not have such differences, so you might as well ignore them.

: I can also say that side notes / margin notes have been a constant headache on the English Wikisource. We have never developed a good solution there, though many capable coders have tried. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 20:23, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::In actual fact, in this edition, the pages have marginalia on both left and right on the same page at the same height of the page. Here are two consecutive pages:
:::[[Pagina:Annales monastici Vol IV.djvu/451]]
:::[[Pagina:Annales monastici Vol IV.djvu/452]]
::that show the behaviour. It seems that the 'inside margin' notes refer to where in the original manuscript the text is found; the 'outside margin' is used to note dates, Kings and other general contextual information. Footnotes are a third category. But I appreciate it may be hard to reproduce the inner / outer notes in CSS. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 21:15, 29 Aprilis 2020 (UTC)

::: There is a {{tl|Left sidenote}}, but I cannot say how well it interacts with other formatting here. --[[Usor:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Disputatio Usoris:EncycloPetey|disputatio]]) 22:40, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::::There is also a complementary {{Tl|Right sidenote}}; you can see these templates at work i.e. [[De rebus gestis Antonii Caraphaei/Liber primus/Caput II|here]] --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 09:40, 30 Aprilis 2020 (UTC)
:::::Thanks, I will give these a go! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:16, 2 Maii 2020 (UTC)

&lt;!--

== Community Tech Launches Wikisource Improvement Initiative ==

''This message is in English, but we encourage translation into other languages. Thank you!''

Hello everyone,

We hope you are all healthy and safe in these difficult times.

The [[Community Tech|Community Tech team]] has just launched a new initiative to improve Wikisource. We will be addressing five separate wishes, which came out of the [[Community Wishlist Survey 2020|2020 Community Wishlist Survey]], and we want you to be a part of the process! The projects include the following:

*[[Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Improve export of electronic books|Improve ebook export]]
*[[Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/New OCR tool|Improve OCR tools]]
*[[Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Migrate Wikisource specific edit tools from gadgets to Wikisource extension|Migrate Wikisource specific edit tools from gadgets to Wikisource extension]]
*[[Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Inter-language link support via Wikidata|Inter-language link support via Wikidata]]
*[[Community Wishlist Survey 2020/Wiktionary/Insert attestation using Wikisource as a corpus|Insert attestation on Wiktionary using Wikisource as a corpus]]

For the first project, the team will focus on the #1 wish: improve ebook exports. We have created a [[Community Tech/Ebook Export Improvement|project page]], which includes an analysis of the ebook export process. We now invite everyone to visit the page and share their feedback on the [[Talk:Community Tech/Ebook Export Improvement|project talk page]]. Please let us know what you think of our analysis; we want to hear from all of you! Furthermore, we hope that you will participate in the other Wikisource improvement projects, which we’ll address in the future. Thank you in advance and we look forward to reading your feedback on the ebook export improvement [[Talk:Community Tech/Ebook Export Improvement| talk page]]!

-- [[User:IFried (WMF)|IFried (WMF)]] (Product Manager, Community Tech)

&lt;small&gt;Sent by [[User:SGill (WMF)|Satdeep Gill (WMF)]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 10:46, 28 Maii 2020 (UTC)&lt;/small&gt; --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:SGill (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGill_(WMF)/lists/WS_VPs&amp;oldid=20121651 --&gt;

== Community Tech Launches Wikisource Improvement Initiative ==

''Apologies for the broken links in the previous message. This message is in English, but we encourage translation into other languages. Thank you!''

Hello everyone,

We hope you are all healthy and safe in these difficult times.

The [[:meta:Community Tech|Community Tech team]] has just launched a new initiative to improve Wikisource. We will be addressing five separate wishes, which came out of the [[:meta:Community Wishlist Survey 2020|2020 Community Wishlist Survey]], and we want you to be a part of the process! The projects include the following:

*[[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Improve export of electronic books|Improve ebook export]]
*[[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/New OCR tool|Improve OCR tools]]
*[[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Migrate Wikisource specific edit tools from gadgets to Wikisource extension|Migrate Wikisource specific edit tools from gadgets to Wikisource extension]]
*[[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Inter-language link support via Wikidata|Inter-language link support via Wikidata]]
*[[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wiktionary/Insert attestation using Wikisource as a corpus|Insert attestation on Wiktionary using Wikisource as a corpus]]

For the first project, the team will focus on the #1 wish: improve ebook exports. We have created a [[:meta:Community Tech/Ebook Export Improvement|project page]], which includes an analysis of the ebook export process. We now invite everyone to visit the page and share their feedback on the [[:meta:Talk:Community Tech/Ebook Export Improvement|project talk page]]. Please let us know what you think of our analysis; we want to hear from all of you! Furthermore, we hope that you will participate in the other Wikisource improvement projects, which we’ll address in the future. Thank you in advance and we look forward to reading your feedback on the ebook export improvement [[:meta:Talk:Community Tech/Ebook Export Improvement| talk page]]!

-- [[User:IFried (WMF)|IFried (WMF)]] (Product Manager, Community Tech)

&lt;small&gt;Sent by [[User:SGill (WMF)|Satdeep Gill (WMF)]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 10:51, 28 Maii 2020 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:SGill (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGill_(WMF)/lists/WS_VPs&amp;oldid=20121680 --&gt;

== Interlinear (Hamiltonian) &quot;Lives&quot; by Nepos ==

I've just uploaded an OCR'ed and proof-read interlinear version of the [[Cornelii_Nepotis_Vitae_(Hamilton)|&quot;Lives&quot; by Cornelius Nepos]].  The [[https://archive.org/details/CorneliusNeposLivesByJamesHamiltonAndJ.W.Underwood/page/n7/mode/2up| original interlinear text]] was created using the so-called [[https://en.wikipedia.org/wiki/James_Hamilton_(language_teacher)|&quot;Hamiltonian system&quot;]], in which the original Latin is re-ordered to fit with the normal ordering of the interlinear language (here English), and a word-for-word translation is provided.  I was inspired to do this by [[https://www.reddit.com/r/LatinLanguage/comments/baiv1e/the_new_old_way_of_learning_languages_the/| a post some time ago on /r/LatinLanguage]].  I hope that this may be useful to Latin language learners (or to others wishing to create resources for Latin language users).  The Wikisource documentation is unclear on where multilingual texts should go, or whether they should even be on Wikisource at all; I could find only [[https://en.wikisource.org/wiki/Kutenai_Tales| one other interlinear text]] (on which I've modelled some of the formatting for the current one).  Please let me know whether Latin Wikisource is a suitable location for hosting this resource; if so, I'll link it up from the Auctores page and publicize it.  Any other comments or suggestions are very welcome.  (Editing was done offline and pages uploaded via the API, so it's feasible for me to do whole-of-publication reformatting if required.  For this same reason, I've not uploaded the page scan sources or individual page proof-reading, though this could perhaps be done programmatically if required.) -- [[Usor:Wewebber|Wewebber]] ([[Disputatio Usoris:Wewebber|disputatio]]) 06:07, 2 Iunii 2020‎ (UTC)
: {{Ping|Wewebber}} I don't think there are guidelines about having the translated text alongside the latin one, but personally I think it may be appropriate, since the english text is in the original source (and the text formatting is quite good!). So, personally, I thank you for your work :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:10, 3 Iunii 2020 (UTC)
:: {{Ping|Barbaking}} Thanks, Barbaking!  Will link up and publicize the transcription. --[[Usor:Wewebber|Wewebber]] ([[Disputatio Usoris:Wewebber|disputatio]]) 02:05, 8 Iunii 2020 (UTC)

== Proposed restyling of [[Formula:Scriptor]] ==

Hi, it's me again (I promise this will be the last time for a while). I've been doing some tests with a new [[Module:Scriptor]], to replace the code of [[Formula:Scriptor]], the template we use for the [[:Categoria:Scriptores|Authors' pages]]. You can see the resulting template (with instructions) [[Usor:Barbaking/Templatest|here]], and an example of its use in [[Scriptor:Arnobius]]. As on most wikisource projects, the templates retrieves the informations, and expecially the dates of birth/death, and the links to other projects, from Wikidata, so it has less parameters than the old one (it could theoretically work with only the ''IndicisNomen'' parameter). It provides automated categorization by century, country, and occupations, adds the [[:w:en:Authority control|en:Authority control]] values, and also the image and a description if no other parameters are given; as a comparison [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Scriptor:Arnobius&amp;oldid=55921 this] is how the page [[Scriptor:Arnobius]] was displayed with the old syntax. I think this is an improvement for both readers and users, since it is easier to compile (eliminates the need to manually find, and insert dates and categories for instance) and it gives more informations, expecially the authority control, following the examples of other wikisource projects, like the english, french and italian ones. It will require some work to update the old syntax, but I think I can manage to fix everyting in two or three days, if there is consensus for the implementation. Please let me know your opinions about this proposal; I am as always open to suggestions, objections and alternative proposals. ''Vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:22, 3 Iunii 2020 (UTC)
:This looks very good to me. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:20, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Project OpenLatin ==

Hi all, I am starting a side project to promote Open Latin and open licencing of Latin content. I want to help people understand why they should share their Latin content under open licenses, publish on Wikimedia platforms, and simply promote projects we complete or need help with. To this end I've started a website at [https://openlatin.org OpenLatin.org] and a [https://twitter.com/openlatin Twitter account]. At the moment the website promotes content I have primarly transcribed or assembled on Wikisource, or persuaded someone else to donate to the public, such as the Wikiversity Latin course. I would very much like to assemble a group of people willing to help, starting with a chatroom or something similar. I would be very willing to add more that others feel should be promoted, that is primarily their contribution. My medium term aim for the project is to use this to fundraise for content or tools, whether through grants or crowdfunding, but that is a way off yet. Let me know if you are interested in helping. if there is enough of us I will create some kind of chat group, whether WhatsApp, IRC, Riot, Slack or whatever suits. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:28, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Of editions and sources ==

Hello everyone,

there has been in [[Disputatio_Usoris:Barbaking#Controllo_di_autorità|my talk page]] a really interesting discussion between me, {{Ping|Epìdosis}} and {{Ping|Mizardellorsa}}, in which all the three of us agreed that we should pay more attention to the edition and to the source of the texts added here on Vicifons (the discussion is unfortunately in italian, I can provide a full translation though, if anyone asks for it). 

Consequently, I updated (again! xD) the [[Template:Titulus]], to include, display, and categorize by the parameters ''|Fons='' and ''|Editio='', to explicit a) from where the text came from (direct link to the source in ''Fons='') and b) the edition of the text, which is of particular importance for Latin works since different editions could follow different [[:w:en:Authority (textual criticism)|authorities]], resulting in substantial differences. As an example of the new stile of the template, you can see [[De brevitate vitae]] or [[Abhinc duos annos]], while [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_brevitate_vitae&amp;oldid=129113 this] is what the template looks like if these parameters are left blank.

The resulting categories are [[:Categoria:Opera cum editione]] (if an edition is specified in ''|Editio=''), [[:Categoria:Opera sine editione]] (if it is not), [[:Categoria:Opera cum fonte]] (if a source is specified in ''Fons='') and [[:Categoria:Opera sine fonte]] (if it is not); for transcribed books, a ''fons'' is not needed, and the category is [[:Categoria:Opera cum libro digitale]]. We could also, in the future, let the template &quot;read&quot; the link inserted as a source, and so distinguish between &quot;good&quot;, trusted sources (like the Corpus corporum, Bibliotheca Augustana and so on) and dubious sources, like personal blogs or unverified websites ([[Disputatio:De_vita_Caesarum_libri_VIII|it happens!]]).

I am currently inserting in the template the sources we already have (previously added in the discussion pages), the following step will be to try to find sources for the (unfortunately many) works lacking it...

let me know if someone has objections, suggestions or alternative proposals; ''vale'', --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:27, 2 Iulii 2020 (UTC)

== Feedback on movement names ==

{{int:Hello}}. Apologies if you are not reading this message in your native language. {{int:please-translate}} if necessary. {{Int:Feedback-thanks-title}}

There are a lot of conversations happening about the future of our movement names. We hope that you are part of these discussions and that your community is represented.

Since 16 June, the Foundation Brand Team has been running a [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9G2dN7P0T7gPqpD survey] in 7 languages about [[m:Special:MyLanguage/Communications/Wikimedia brands/2030 movement brand project/Naming convention proposals|3 naming options]]. There are also community members sharing concerns about renaming in a [[m:Special:MyLanguage/Community open letter on renaming|Community Open Letter]]. 

Our goal in this call for feedback is to hear from across the community, so we encourage you to participate in the survey, the open letter, or both. The survey will go through 7 July in all timezones. Input from the survey and discussions will be analyzed and published on Meta-Wiki.

Thanks for thinking about the future of the movement, --[[:m:Talk:Communications/Wikimedia brands/2030 movement brand project|The Brand Project team]], 19:39, 2 Iulii 2020 (UTC)

''Note: The survey is conducted via a third-party service, which may subject it to additional terms. For more information on privacy and data-handling, see the [[foundation:Special:MyLanguage/Naming Convention Proposals Movement Feedback Survey Privacy Statement|survey privacy statement]].''
&lt;!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/All_wikis_June_2020&amp;oldid=20238769 --&gt;

== Announcing a new wiki project! Welcome, Abstract Wikipedia ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;la&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

Salvete omnes,

It is my honor to introduce Abstract Wikipedia, a new project that has been unanimously approved by the Wikimedia Foundation Board of Trustees. Abstract Wikipedia proposes a new way to generate baseline encyclopedic content in a multilingual fashion, allowing more contributors and more readers to share more knowledge in more languages. It is an approach that aims to make cross-lingual cooperation easier on our projects, increase the sustainability of our movement through expanding access to participation, improve the user experience for readers of all languages, and innovate in free knowledge by connecting some of the strengths of our movement to create something new.

This is our first new project in over seven years. Abstract Wikipedia was submitted as a project proposal by Denny Vrandečić in May 2020 &lt;ref&gt;[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]&lt;/ref&gt; after years of preparation and research, leading to a detailed plan and lively discussions in the Wikimedia communities. We know that the energy and the creativity of the community often runs up against language barriers, and information that is available in one language may not make it to other language Wikipedias. Abstract Wikipedia intends to look and feel like a Wikipedia, but build on the powerful, language-independent conceptual models of Wikidata, with the goal of letting volunteers create and maintain Wikipedia articles across our polyglot Wikimedia world.

The project will allow volunteers to assemble the fundamentals of an article using words and entities from Wikidata. Because Wikidata uses conceptual models that are meant to be universal across languages, it should be possible to use and extend these building blocks of knowledge to create models for articles that also have universal value. Using code, volunteers will be able to translate these abstract “articles” into their own languages. If successful, this could eventually allow everyone to read about any topic in Wikidata in their own language.

As you can imagine, this work will require a lot of software development, and a lot of cooperation among Wikimedians. In order to make this effort possible, Denny will join the Foundation as a staff member in July and lead this initiative. You may know Denny as the creator of Wikidata, a long-time community member, a former staff member at Wikimedia Deutschland, and a former Trustee at the Wikimedia Foundation &lt;ref&gt;[[m:User:Denny|User:Denny]]&lt;/ref&gt;. We are very excited that Denny will bring his skills and expertise to work on this project alongside the Foundation’s product, technology, and community liaison teams.

It is important to acknowledge that this is an experimental project, and that every Wikipedia community has different needs. This project may offer some communities great advantages. Other communities may engage less. Every language Wikipedia community will be free to choose and moderate whether or how they would use content from this project.

We are excited that this new wiki-project has the possibility to advance knowledge equity through increased access to knowledge. It also invites us to consider and engage with critical questions about how and by whom knowledge is constructed. We look forward to working in cooperation with the communities to think through these important questions.

There is much to do as we begin designing a plan for Abstract Wikipedia in close collaboration with our communities. I encourage you to get involved by going to the project page and joining the new mailing list &lt;ref&gt;[[mail:abstract-wikipedia|Abstract Wikipedia mailing list]]&lt;/ref&gt;. We recognize that Abstract Wikipedia is ambitious, but we also recognize its potential. We invite you all to join us on a new, unexplored path.

Yours,

Katherine Maher (Executive Director, Wikimedia Foundation) 

&lt;references/&gt;
&lt;/div&gt; &lt;small&gt;Sent by [[:m:User:Elitre (WMF)]] 20:13, 9 Iulii 2020 (UTC) - '''[[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/July 2020 announcement]]''' &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/All_wikis_June_2020&amp;oldid=20265926 --&gt;

== Purge needed? ==

Not sure what has happened here but we now seem to have a page with a lot of irrelevant content, can we purge it? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:46, 26 Iulii 2020 (UTC)
:found some errors with a lack of &lt;nowiki&gt;{{nowiki|{{nowiki|&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;}}}}&lt;/nowiki&gt;, added. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 26 Iulii 2020 (UTC)

== Technical Wishes: FileExporter and FileImporter become default features on all Wikis ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
The [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileExporter and FileImporter]] will become a default features on all wikis until August 7, 2020. They are planned to help you to move files from your local wiki to Wikimedia Commons easier while keeping all original file information (Description, Source, Date, Author, View History) intact. Additionally, the move is documented in the files view history. 
How does it work? 

Step 1: If you are an auto-confirmed user, you will see a link &quot;Move file to Wikimedia Commons&quot; on the local file page. 

Step 2: When you click on this link, the FileImporter checks if the file can in fact be moved to Wikimedia Commons. These checks are performed based on the wiki's [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons/Configuration_file_documentation|configuration file]] which is created and maintained by each local wiki community. 

Step 3: If the file is compatible with Wikimedia Commons, you will be taken to an import page, at which you can update or add information regarding the file, such as the description. You can also add the 'Now Commons' template to the file on the local wiki by clicking the corresponding check box in the import form. Admins can delete the file from the local wiki by enabling the corresponding checkbox. By clicking on the 'Import' button at the end of the page, the file is imported to Wikimedia Commons. 

If you want to know more about the [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileImporter extension]] or the [[m:WMDE_Technical_Wishes|Technical Wishes Project]], follow the links. --For the Technical Wishes Team: &lt;/div&gt;[[User:Max Klemm (WMDE)|Max Klemm (WMDE)]] 09:13, 6 Augusti 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Max Klemm (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&amp;oldid=20343133 --&gt;

== Feedback requested: Ebook Export Improvement Project ==

''Note: This message is in English, but we encourage translation into other languages. Thank you!''

Hello, everyone! 
 
I am pleased to announce that the [[:meta:Community Tech|Community Tech]] team at WMF has posted our [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement#August_11,_2020:_Early_findings|August update]] on the Wikisource Ebook Export Improvement project! This project came out of our [[:meta:Community Wishlist Survey 2020|2020 Community Wishlist Survey]], and it was the [[:meta:Community Wishlist Survey 2020/Wikisource/Improve export of electronic books|#1 wish]] voted on by survey participants.
 
So, what does this mean? In short, '''[[:meta:Talk:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement#Early_findings:_Request_for_feedback_(August_2020)|we want your feedback]]!''' Now that we have posted the August update, we want to know what you think. The update includes findings from our community consultation, results from two separate analyses conducted by the team (on improving WSExport reliability &amp; font rendering support), and proposed next steps. It is our hope that people can read our analysis, share their feedback, and engage in a conversation with us on the talk page. Your feedback will be invaluable, and it will help determine the next steps of the project. 
 
Thank you to everyone who has participated in the consultation so far! It's been a joy to explore how we can improve the ebook export experience. Now, we look forward to reading a new round of '''[[:meta:Talk:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement#Early_findings:_Request_for_feedback_(August_2020)|feedback on the project talk page]]!'''
 
-- [[User:IFried (WMF)|IFried (WMF)]] (Product Manager, Community Tech)

&lt;small&gt;Sent by [[User:SGill (WMF)]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 12:14, 17 Augusti 2020 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:SGill (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGill_(WMF)/lists/WS_VPs&amp;oldid=20121680 --&gt;

== nsPage and ns0 default width ==

It seems that nsPage has a width of about 40em, while ns0 has a default width of 33em. This can be disturbing, since it causes differences between content layout into nsPage and its transclusion.

A simple personal solution is, to add the code &lt;code&gt;.pagetext {width:33em}&lt;/code&gt; into personal page [user page]/common.css, a general solution could be to change ns0 width to 40em. --[[Usor:Alex brollo|Alex brollo]] ([[Disputatio Usoris:Alex brollo|disputatio]]) 07:20, 21 Augusti 2020 (UTC)

== Important: maintenance operation on September 1st ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]  •  [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|{{int:please-translate}}]]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] will be testing its secondary data centre.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic to the secondary data centre on '''Tuesday, September 1st 2020'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, September 1st. The test will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200901T14 14:00 UTC] (15:00 BST, 16:00 CEST, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 02:00 NZST on Wednesday September 2).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of September 1st, 2020.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch Datacenter#Schedule for 2018 switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this.  '''Please share this information with your community.''' 
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt; 13:49, 26 Augusti 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=20384955 --&gt;

== Invitation to participate in the conversation ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
''{{int:Hello}}. Apologies for cross-posting, and that you may not be reading this message in your native language: translations of the following announcement may be available on '''[[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review/Invitation (long version)|Meta]]'''. {{int:please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}''

We are excited to share '''[[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review|a draft of the Universal Code of Conduct]]''', which the Wikimedia Foundation Board of Trustees called for earlier this year, for your review and feedback. The discussion will be open until October 6, 2020.

The UCoC Drafting Committee wants to learn which parts of the draft would present challenges for you or your work. What is missing from this draft? What do you like, and what could be improved?

Please join the conversation and share this invitation with others who may be interested to join, too. 

To reduce language barriers during the process, you are welcomed to translate this message and the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Draft review|Universal Code of Conduct/Draft review]]. You and your community may choose to provide your opinions/feedback using your local languages.

To learn more about the UCoC project, see the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] page, and the [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/FAQ|FAQ]], on Meta.

Thanks in advance for your attention and contributions, [[:m:Talk:Trust_and_Safety|The Trust and Safety team at Wikimedia Foundation]], 17:55, 10 Septembris 2020 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Draft_review/Invitation_(long_version)/List&amp;oldid=20440292 --&gt;

== Wikisource Pagelist Widget: Ready to be enabled ==

''Note: This message is in English, but we encourage translation into other languages. Thank you!''
 
Hello everyone,
 
We are excited to announce that the Wikisource Pagelist widget is now available to be enabled on all Wikisources. Any interface admin on your wiki can enable it by using the instructions on the following page:
 
https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ProofreadPage/Pagelist_widget
 
In case, your wiki doesn’t have an interface admin, reach out to us on the ‘Help with enabling the widget on your wiki’ section of the project talk page and we will connect you with a global interface admin:
 
https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Wikisource_Pagelist_Widget#Help_with_enabling_the_widget_on_your_wiki

You will need to hold a local discussion around what would be the labels for different page types in your language for the visual mode. (For example, ToC = ਤਤਕਰਾ in Punjabi, title = শিরোনাম in Bengali)

Feel free to also give us any feedback on the [[:meta:Talk:Wikisource_Pagelist_Widget#Widget_rollout:_Feedback|project talk page on Meta-Wiki]] as well.

Regards

[[User:Sohom data|Sohom Datta]]

&lt;small&gt;Sent by [[User:SGill (WMF)|Satdeep Gill (WMF)]] using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 05:56, 15 Septembris 2020 (UTC) &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:SGill (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGill_(WMF)/lists/WS_VPs&amp;oldid=20386352 --&gt;

== Wikisource Pagelist Widget: Wikisource Meetup (29th September 2020) ==

Hello everyone,

We hope you are doing well!

We reached out to you a couple of weeks ago to share that '''[[:meta:Wikisource Pagelist Widget|Wikisource Pagelist Widget]]''' is now ready to be enabled to Wikisource. Since then, many language Wikisources have enabled the widget but many are yet to do so. 

So, we have decided to organize a Wikisource Meetup to give a live demonstration on how to use the widget in both wikitext and visual modes. There will be some time for the participants to share their feedback and experience with the widget. We will also provide support in case some Wikisource communities are seeking help in enabling the widget.

The meetup will take place on '''29 September 2020''' at '''9:30 AM UTC''' or '''3 PM IST'''. Google Meet link for the meeting is: '''http://meet.google.com/khu-dfph-qsd'''

Looking forward to seeing the global Wikisource community connect amid these difficult times when physical meetings have not been taking place.

''P.S. If you are planning to attend this meetup and are comfortable in sharing your email address then send us your confirmation in the form of a small email to '''sgill@wikimedia.org''', this will help us in getting a sense of the number of people that are planning to show-up. We are aware that this time-zone is not convenient for everyone and more meetups can be organized in the future.'' 

Regards

[[:meta:User:Sohom data|Sohom]], [[:meta:User:SWilson (WMF)|Sam]] and [[:metaUser:SGill (WMF)|Satdeep]]

&lt;small&gt;Sent by Satdeep using [[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 11:03, 24 Septembris 2020 (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:SGill (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGill_(WMF)/lists/WS_VPs&amp;oldid=20386352 --&gt;

== Wiki of functions naming contest ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Please-translate}}.

{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Wikimedia wiki project. This project will be a wiki where the community can work together on a library of [[m:Special:MyLanguage/Abstract_Wikipedia/Wiki_of_functions_naming_contest#function|functions]]. The community can create new functions, read about them, discuss them, and share them. Some of these functions will be used to help create language-independent Wikipedia articles that can be displayed in any language, as part of the Abstract Wikipedia project. But functions will also be usable in many other situations.

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with voting beginning on 29 September and 27 October. Our goal is to have a final project name selected on 8 December. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wiki of functions naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} --[[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]]&lt;/div&gt; 21:13, 29 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/Global_message_delivery_split_2&amp;oldid=20492307 --&gt;

== Call for feedback about Wikimedia Foundation Bylaws changes and Board candidate rubric ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}}. Apologies if you are not reading this message in your native language. {{Int:Please-translate}}.

Today the Wikimedia Foundation Board of Trustees starts two calls for feedback. One is about changes to the Bylaws mainly to increase the Board size from 10 to 16 members. The other one is about a trustee candidate rubric to introduce new, more effective ways to evaluate new Board candidates. The Board welcomes your comments through 26 October. For more details, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2020 - Call for feedback about Bylaws changes and Board candidate rubric|check the full announcement]]. 

{{Int:Feedback-thanks-title}} [[m:User:Qgil-WMF|Qgil-WMF]] ([[m:User talk:Qgil-WMF|talk]]) 17:10, 7 Octobris 2020 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Elitre_(WMF)/Board3&amp;oldid=20519858 --&gt;

== Important: maintenance operation on October 27 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2020|Read this message in another language]]  •  [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch+2020&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers.  This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems. 

They will switch all traffic back to the primary data center on '''Tuesday, October 27 2020'''.

Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made.  We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future. 

'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''

*You will not be able to edit for up to an hour on Tuesday, October 27. The test will start at [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 14:00 UTC] (14:00 WET, 15:00 CET, 10:00 EDT, 19:30 IST, 07:00 PDT, 23:00 JST, and in New Zealand at 03:00 NZDT on Wednesday October 28).
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message.  We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.  If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.  Then you should be able to save your edit.  But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.

''Other effects'':

*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
*There will be code freezes for the week of October 26, 2020.  Non-essential code deployments will not happen.

This project may be postponed if necessary.  You can [[wikitech:Switch_Datacenter#Schedule_for_2020_switch|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule.  There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; -- &lt;span dir=ltr&gt;[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|talk]])&lt;/span&gt;  17:11, 21 Octobris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=20519839 --&gt;

== Archived 2019 content ==

I moved 2019 content to [[Vicifons:Scriptorium/Vetera X]], hope that is ok! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:33, 2 Novembris 2020 (UTC)
==Cross site Latin community?==
Would there be any interest in creating a LA language community of some kind? It could be a chat forum and web pages somewhere for instance, and aim for some kind of gathering online at some point? This could bring together the different Wikimedia Latin projects and users. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:56, 3 Novembris 2020 (UTC)
:If anyone wants, you can sign up to [[:meta:Latin language User Group]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:12, 29 Novembris 2020 (UTC)

== Vicilibri Latin textbooks ==

Hi all,

You may be familiar with the Wikibooks project. There are a couple of Latin related texts there. There is also a moribund Latin Wikibooks project. I am hoping to port over some of the page layout tools from Vicifons to latin Wikibooks to make it better for ebook production; for this it seems I will need Administrator status. Details are here:  
[[:wikibooks:la:Vicilibri:Porta_communis#Administrator_request]] - please do comment / volunteer your help if you feel so inclined. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:05, 4 Novembris 2020 (UTC)

== Wiki of functions naming contest - Round 2 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
{{int:Hello}}.
Reminder: Please help to choose the name for the new Wikimedia wiki project - the library of functions. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Wikicode, Wikicodex, Wikifunctions, Wikifusion, Wikilambda, Wikimedia Functions&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wiki of functions naming contest/Names|please learn more and vote now]]''' at Meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}} --[[m:User:Quiddity (WMF)|Quiddity (WMF)]]
&lt;/div&gt; 22:11, 5 Novembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=20564572 --&gt;

== [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Invitation|Community Wishlist Survey 2021]] ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Magic Wand Icon 229981 Color Flipped.svg|thumb|48px]]
The '''[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|2021 Community Wishlist Survey]]''' is now open!
This survey is the process where communities decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team should work on over the next year. We encourage everyone to submit proposals until the deadline on '''{{#time:j xg|2020-11-30|{{PAGELANGUAGE}}}}''', or comment on other proposals to help make them better.
The communities will vote on the proposals between {{#time:j xg|2020-12-08|{{PAGELANGUAGE}}}} and {{#time:j xg|2020-12-21|{{PAGELANGUAGE}}}}.

The Community Tech team is focused on tools for experienced Wikimedia editors.
You can write proposals in any language, and we will translate them for you. Thank you, and we look forward to seeing your proposals!
&lt;/div&gt;

&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]&lt;/span&gt;

18:09, 20 Novembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:SGrabarczuk (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SGrabarczuk_(WMF)/sandbox/1&amp;oldid=20689939 --&gt;</text>
      <sha1>h02i66pm6guz561tz11ksecv378wovh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 180.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54713</id>
    <revision>
      <id>262900</id>
      <parentid>222262</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T07:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="d0pnqtcpf7eee189im2hfnvq50zjea0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''''Ien / In.'''''}}

I. In ''Ien'' definencia nõ variantur,quacunque
vocali præcedente, vt: ''ich bezale /''
''du bezalst.'' Imper. ''ich bezalte / du bezaltest.''
Per. ''ich habe bezalet.'' Sic ''schalen /''
''pralen / malen /'' cum pingere significat,
''welen / zelen / schelen / quelen / pfelen / strelen /''
''vermehlen / zielen / dielen / schielen /''
''spielen / holen / fuelen / kuelen / wuelen / spuelen /''
''bulen / faulen / kaulen / heulen/ eilen /''
''feilen / heilen / teilen / schallen / ballen / wallen /''
''kallen / lallen / stallen / fellen / stellen /''
''prellen / schnellen / gesellen / wellen / stillen /''
''woellen / soellen / zollen / rollen / trollen / fuellen /''
''bruellen / verhuellen / samlen / stamlen /'' 
''querlen'' Excipiuntur hæc pauca :1. ''Ich''
''stele /'' Furtum facio, ''du stilst / er stilt / Wir''
''stelen / etc.'' Imper.''ich stal / du stolest.'' Per.
''ich habe gestolen.'' Sic ''befehlen.'' 2. ''Ich male /''
Molo, ''du melest''. Imper. ''ich mul / du''
''mulest''. Per. ''ich habe gemalen.'' 3. ''Ich''
''schwelle /'' Tumelco, ''du schwillest.'' Imper.
''ich schwall / du schwollest''. Per. ''ich bin geschwollen.''
Sic ''bellen /'' Latrare, &amp; ''quellen /''
Scaturire, 4. ''Ich falle /'' Cado, ''du fellest.''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d0pnqtcpf7eee189im2hfnvq50zjea0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262901</id>
      <parentid>262900</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T07:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <origin>262901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="diu79ie1es0jya8nbqjadxma11fr5bx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|'''''len / ln.'''''}}

I. In ''Ien'' definencia nõ variantur,quacunque
vocali præcedente, vt: ''ich bezale /''
''du bezalst.'' Imper. ''ich bezalte / du bezaltest.''
Per. ''ich habe bezalet.'' Sic ''schalen /''
''pralen / malen /'' cum pingere significat,
''welen / zelen / schelen / quelen / pfelen / strelen /''
''vermehlen / zielen / dielen / schielen /''
''spielen / holen / fuelen / kuelen / wuelen / spuelen /''
''bulen / faulen / kaulen / heulen/ eilen /''
''feilen / heilen / teilen / schallen / ballen / wallen /''
''kallen / lallen / stallen / fellen / stellen /''
''prellen / schnellen / gesellen / wellen / stillen /''
''woellen / soellen / zollen / rollen / trollen / fuellen /''
''bruellen / verhuellen / samlen / stamlen /'' 
''querlen'' Excipiuntur hæc pauca :1. ''Ich''
''stele /'' Furtum facio, ''du stilst / er stilt / Wir''
''stelen / etc.'' Imper.''ich stal / du stolest.'' Per.
''ich habe gestolen.'' Sic ''befehlen.'' 2. ''Ich male /''
Molo, ''du melest''. Imper. ''ich mul / du''
''mulest''. Per. ''ich habe gemalen.'' 3. ''Ich''
''schwelle /'' Tumelco, ''du schwillest.'' Imper.
''ich schwall / du schwollest''. Per. ''ich bin geschwollen.''
Sic ''bellen /'' Latrare, &amp; ''quellen /''
Scaturire, 4. ''Ich falle /'' Cado, ''du fellest.''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>diu79ie1es0jya8nbqjadxma11fr5bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 181.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54714</id>
    <revision>
      <id>262902</id>
      <parentid>182703</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T07:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="cd71f5lpkvbjcuojjxwse61cb0kgx8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Imper. ''ich fiel / du fielest.'' Per. ''ich bin gefallen.''
Vuigus à ''stellen'' tendere insidias
uellocare, facit in Imperfecto, ''ich stalte /''
&amp; in Perfecto, ''ich habe gestalt'': Sedregulariter
vocalis est immutabilis. Monosyllaba 
''Ich will / '' Volo, ''Ich soll /'' Debeo 
abijciunc ''s'' ex terminatione ''ft'' in secunda
persona singulari Præsencis, ''du''
''wilt / du solt /'' pro ''du wilst / du solst.'' Pluraliter,
''wir wollen / sollen / etc.'' Imper. ''ich''
''wolte / solte / du woltest / soltest.'' Per. ''ich''
''habe gewolt / gesolt.'' In contextu orationis
abijcitur augmentum, aut Infinitiuus
pro Præterito vsurpatur, vt: ''Ich''
''habe wolt'' uel ''wollen das thun /'' Volui
o hoc facere. ''Er hat solt uel soellen komen /''
Debuit venire.

II. Deriuata à nominibus dissyllabis 
in ''l'' deſinentibus , abijciunt ''e'' ex terminatione ''len /'' uelaſſumunt ''n'' ad terminationem nominis, &amp; vocalem ac diphthongum
eius retinent immutabilem,
&amp; in Indicativo Præsenti in prima persona
cum terminatione nominis coincidunt,
vt: ''Ich handel / du handelst.'' Imper.
''ich handelte / du handeltest.'' Per. ''ich''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cd71f5lpkvbjcuojjxwse61cb0kgx8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 182.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54715</id>
    <revision>
      <id>262903</id>
      <parentid>192458</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="cq41xq5o9249ce9ene6uzd76cm0v1q3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''habe gehandelt /'' à nomine ''der handel.''
Sic ''wandeln  /mandeln / fideln / mangeln /'' 
''angeln / wechsseln / geisseln / zweiffeln /''
''wurtzeln / teffeln / nageln / haspeln / schaufeln /''
''hobeln'' uel ''huebeln / gengeln / zabeln''
uel ''zappeln / strampeln / Ezech.'' 6.

{{center|'''''men.'''''}}

I. In ''men'' definentia, quæ vocales mutant,
sunt hæc: 1. ''Ich kome /'' Venio, du
''komest /'' &amp; per syncopen ''koemst'' / quidam
etiam ''p'' interponunt, ''du koempst / er koemet''
''&amp; koempt / Wir komen.'' Imper. ''ich''
''kam / du kamest.'' Per. ''ich bin gekommen / &amp;''
sine augmento, ''ich bin komen. 2. Ich neme /''
Accipio, du nimest, &amp; per syncopen
''du nimst /'' uel ''nimpst.'' Imper. ''ich nam /''
du namest.'' Per. ''ich habe genomen.'' Quidam
''nn'' geminanc , ''Ich bin kommen /''
''Ich habe genommen. 3. Ich schwimme /''
Nato, ''du schwimmest.'' Imper. ''ich schwam /''
''du schwummest.'' Per. ''ich habe'' uel ''bin geschwummen'',
cum compositis omnia.
II. Cætera retinent vocales &amp; diphthongos
inuariatas, vt: ''Ich besame / Semen
edo, ''du besamest.'' Imper. ''ich besamete /''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cq41xq5o9249ce9ene6uzd76cm0v1q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 183.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54716</id>
    <revision>
      <id>262904</id>
      <parentid>192457</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1078" sha1="6bnzt1wzblnl4moosgnfy4jp0w16056" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Du besametest.'' Per. ''ich habe besamet.''
Sic ''zunamen / verlamen /'' claudum
a fieri, ''schemen remen. bremen. verlemen /''
claudum facere seu eneruare. ''zemen /''
''gremen  / geziemen / scheumen / reumen /''
''trewmen / sewmen / zeumen / seimen / keimen /''
''leimen / reimen / verschleimen / oemen /''
''rhuemen / verbluemen / gluemen / verthuemen /''
''abbruemen / zermalmen / schwemmen / kemmen /''
''ergrimmen / krimmen / stimmen / erbarmen /''
''erwarmen / schwarmen / schwermen /''
''hermen / erwermen / beschirmen / stuermen / etc.''

{{center|'''''nen.'''''}}

I. In ''nen'' deſinentia pleraque manent 
inuariata , vt: ''Ich mane /'' debitorem 
vrgeo, ''du manest.'' Imper. ''ich manete /''
''du manetest.'' Per. ''ich habe gemanet /''
cum compositis. Sic ''wehnen / entlehnen /''
''threnen / denen / genen / sehnen/ dienen /''
''wohnen / schonen / lohnen /'' cum compositis. 
Item, ''hoehnen / gruenen / buenen / weinen /''
''greinen / meinen / verneinen /'' cum
compositis omnia. Et quæ consonantem
habent ante ''n /'' vt: ''oeffnen / segnen &amp;''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6bnzt1wzblnl4moosgnfy4jp0w16056</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 184.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54717</id>
    <revision>
      <id>262908</id>
      <parentid>182997</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1200" sha1="4bbxrf2gwon5q60xfnxqsaguq9142i6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''segenen / regnen / begegnen / verdamnen /''
quod &amp; ''verdammen'' dicitur, ''wapnen /''
''spannen / bannen / zannen / bannen / warnen /''
''erarnen / lernen / zuernen / etc.''

II. Quæ ''nn'' geminant, &amp; ''r'' uel ''i'' in
penultima habent,vocales sic mutant:
''Ich kenne /'' Noui, ''du kennest.'' Imper. ''ich''
''kandte / du kandtest.'' Per.''ich habe gekandt /''
cum compositis. Inuenitur tamen &amp;
''erkennet''. Sic ''brennen /'' ardereuel vrere,
''Ich brenne / du brennest.'' Imper. ''ich brandte /''
''du brandtest.'' Per. ''ich habe gebrandt /''
cum compositis. Dupliciter efferuntur, 
''nennen / rennen / trennen /'' vt: ''Ich nenne /''
''du nennest.'' Imper, ''ich nennete &amp; nandte.''
Per. ''ich habe genennet &amp; genandt. Ich''
''renne / trenne.'' Imper. ''ich rennete / trennte /''
''&amp; randte / trandte.'' Per. ''ich habe gerennet /''
''getrennet / &amp; gerandt / getrandt.''
Inuenitur tamen &amp; ''geronnen /'' in præfatione
minoris Catechismi Lutheri.
''Ich spinne /'' Colum neo, ''du spinnest.'' Imper.
''ich spann / du spunnest.'' Per. ''ich habe''
''gespunnen.'' Sic ''zerrinnen &amp; gewinnen /''
nisi quod hæc ''o'' habent in Præterito,
''zerronnen / gewonnen /'' quod tamen non&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bbxrf2gwon5q60xfnxqsaguq9142i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 185.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54718</id>
    <revision>
      <id>262910</id>
      <parentid>192456</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="doylm07ksw2dsnzh5muoxprc2usngcv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;rarò in ''u'' mutatur. ''Ich scheine /'' Fulgeo,
Splendeo, ''du scheinest.'' Imper. ''ich schein /''
''du scheinest.'' Per. ''ich habe geschienen /'' cum
compositis. ''Ich kan / Possum, ''du kanst /''
''er kan / Wir koennen / etc.'' Imper. ''ich kundte''
''&amp; kondte / du kundtest / etc.'' Per. ''ich habe''
''gekundt &amp; gekondt.''

{{center|'''''pen.'''''}}

In ''pen'' deſinentia pauca sunt, &amp; nihil
mutant, vt: ''Ich steupe /'' Virgis cædo, 
''du steupest.'' Imper. ''ich steupte / du steuptest.''
Per. ''ich habe gesteupt.'' Sic ''graupen /''
''tappen / klappen / schnappen / schleppen /''
''raspen / knospen /plumpen / etc.''

{{center|'''''ren/rn.'''''}}

I. In ''ren'' definentia pauca sunt, quæ
vocales aut diphthongos mutant , &amp;
sunt hæc: ''Ich fare / ''Curru vehor, ''du''
ferest. Imper. ''ich fur / du furest.'' Per. ''ich''
''habe'' uel ''bin gefaren. Ich schwere /'' Turo,
''du schwerest.'' Imper. ''ich schwur / du schwurest.''
Per. ''Ich habe geschworen /'' cum compositis.
Dicitur etiam hoc verbum de
vlcere seu apostemate. Sic ''geren'' quod&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>doylm07ksw2dsnzh5muoxprc2usngcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 186.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54719</id>
    <revision>
      <id>262911</id>
      <parentid>258840</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="dav63u2szkw2udktl5pi0zbvtqaz52m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;est cereuisiæ fere feruentis &amp; spumantis,
&amp; ''geberen'' / parere, nisi quod hoc ''a''
habet in Imperfecto, vt, ''ich gebar. Ich''
''verliere /'' Amitto, dit ''verleurest.'' Imper. ''ich''
''verlor / du verlorest.'' Per. ''ich habe verloren.''
Sic ''frieren /'' Algere. Et monosyllabû, 
''Ich thar'' / Ausima à θαῤῥέω, ''du tharst /''
''Wir thueren.'' Imper. ''ich thurste, du thurstest.''
Per. ''ich habe gethurst.''

II Cætera nihil mutant, vt: ''Ich spare /'' Parco, 
''du sparest.'' Imper. ''ich sparte /''
''du spartest.'' Per. ''ich habe gespart.'' Sic ''bewaren /''
''paren / gebaren / geweren /gefehren /''
''mehren / wehren/ keren / leren / zeren /''
''neeren / verheeren / beschweren /'' Onerare,
''stolzieren / hoffieren / zieren / schmieren &amp;''
''boren / schoren / hoeren / empoeren / stoeren /''
''bethoeren / huren / glasuren / gebueren / fueren /''
''rueren / spueren / schnueren / schueren /dauren /''
''lauren / mauren / scheuren / stewren /''
''vberthewren.'' Ec a Latinis deducta , ''jubilieren /''
''regieren / veriren / agieren / disputieren / etc.''

III. Quæ ''rr'' geminant, etiam nihil
mutant, vt: ''Ich harre /'' Expecto, Præftolor,
''du harrest.'' Imper. ''ich harrete / du harretest''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dav63u2szkw2udktl5pi0zbvtqaz52m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 187.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54720</id>
    <revision>
      <id>262912</id>
      <parentid>192455</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1068" sha1="g42kkt0gmra4qlteda50l4frvghmakk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Per. ''ich habe geharret.'' Sic ''karren /''
''knarren / narren / scharren / schnarren /''
''starren / zerren / sperren / doerren / verdorren /''
''murren / schnurren / kuerren /'' cicurare ,
''jrren / kirren / anschirren / verwirren /''
quod etiam in Præterito facit
''verworren.''

IIII. Quæ à nominibus in ''r'' veniunt,
abijciunt ''e'' ex terminatione ''ren ''/ vel ad
terminationem nominis aſſumunt ''n /'' &amp;
nihil mutant, vt: ''Ich acker /'' Aro, ''du''
''ackerst.'' Imper. ''ich ackerte / du ackertest.''
Per. ''ich habe geackert.'' Sic ''lagern. haddern,''
''schnattern. flattern. schmettern. wittern.''
''zittern. erbittern. vergittern. keltern.''
''wintern. zaubern. redern. widern. sidern.''
''rudern. endern. meistern. schustern. zimmern.''
''hemmern. vetern. muettern. fuettern.''
''huengern. wundern. opffern. wessern. bessern.''
''ergern. geringern. mindern. hindern.''
''foerdern. fodern. erinnern / etc.'' Huius formæ
sunt quæ Latinis imitationem significant.

{{center|'''''sen.'''''}}

I. Quæ in ''sen'' defining, pleraque nihil&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g42kkt0gmra4qlteda50l4frvghmakk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Grammatica Germanicae Linguae 188.jpg</title>
    <ns>104</ns>
    <id>54721</id>
    <revision>
      <id>262914</id>
      <parentid>183130</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zbigad1970</username>
        <id>32010</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skorygowana */</comment>
      <origin>262914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1271" sha1="m61hwd7ydrbdoxxzxpiuq3g12rrrj0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Zbigad1970&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;mutant, vt: ''Ich grase / Gramen seco,
''du grasest.'' Imper. ''ich grasete / du grasetest.''
Per. ''ich habe gegraset.'' Sic ''rasen. loesen.''
''poescen. brausen. saufen. laufen. mausen.''
''hausen. grausen. pausen. zausen. reisen.''
''weisen. preisen. speisen. wichssen. prassen.''
''hassen. fassen. verblassen. missen. spissen.''
''lossen. bossen. floessen. buessen. gruessen.''
''kuessen. zinsen / etc.'' Excipitur ''muessen, Oportere,
quod ''ue'' &amp; ''u'' habet , vt: ''Ich''
''muss / du müssest / Wir muessen.'' Imper. ''ich''
''muste / du mustest.'' Per. ''ich habe gemust /''
pro quo camen sæpe vsurpatur Infinitiuus, 
''ich habe muessen gehen.''

II. Quæ aurem ex hac terminatione
variant , sunt hæc: 1. ''Ich blase /'' Flo,
Spiro, du blesest / er bleset. Wir blasen.''
Imper. ''ich blies / du bliesest.'' Per. ''ich habe''
''geblasen.'' 2. ''Ich lese /'' Lego, ''du liest.'' Imper.
''ich las / du lasest.'' Per. ''ich habe gelesen.''
3. ''Ich wachse'' / Cresco, ''du wechsest.''
Imper. ''ich wuchs / du wuchsest.'' Per.''ich''
''habe &amp; bin gewachsen.'' 4. ''Ich lasse /'' Sino,
''du lessest.'' Imper. ''ich lies / du liessest.'' Per.
''ich habe gelassen.'' 5. ''Ich esse /'' Edo, ''du issest.''
Imper. ''ich ass / su assest.'' Per. ''ich habe''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m61hwd7ydrbdoxxzxpiuq3g12rrrj0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Institutiones grammaticae/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81261</id>
    <revision>
      <id>262921</id>
      <parentid>262542</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="tu0l8luwg74safxbfe0heubrl8td4vq" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Priscianus Caesariensis
|OperaeTitulus=Institutiones grammaticae
|Annus=saeculo VI a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber I
|Editio=1855, [[w:de:Martin Hertz|Martin Hertz]]
|Fons=[https://archive.org/details/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibri/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibriI-xiihertz.1855/page/5/mode/1up archive.org]
}}
{{Liber
|Ante=Index
|AnteNomen=Institutiones grammaticae
|Post=Liber II
|PostNomen=../Liber II
}}

==Capitula==
;[[#DE VOCE|I- DE VOCE.]] (1-2)
;[[#DE LITERA|II- DE LITERA.]] (3-49)
;[[#DE ORDINE LITERARUM|III- DE ORDINE LITERARUM.]] (50-58)

{{rule}}
&lt;br&gt;
&lt;pages index=&quot;Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu&quot; from=37 to=75 /&gt;

{{Liber
|Ante=Index
|AnteNomen=Institutiones grammaticae
|Post=Liber II
|PostNomen=../Liber II
}}</text>
      <sha1>tu0l8luwg74safxbfe0heubrl8td4vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Institutiones grammaticae/Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81262</id>
    <revision>
      <id>262859</id>
      <parentid>262759</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T17:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="87beq967zfnqha3ifg4chpmm27ndfhx" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Priscianus Caesariensis
|OperaeTitulus=Institutiones grammaticae
|Annus=saeculo VI a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber II
|Editio=1855, [[w:de:Martin Hertz|Martin Hertz]]
|Fons=[https://archive.org/details/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibri/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibriI-xiihertz.1855/page/44/mode/1up archive.org]
}}
{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=../Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=../Liber III
}}
==Capitula==
;[[#DE SYLLABA|I- DE SYLLABA.]]
;[[#DE DICTIONE|II- DE DICTIONE.]]
;[[#DE ORATIONE|III- DE ORATIONE.]]
;[[#DE NOMINE|IV- DE NOMINE.]]
;[[#DE PATRONYMICIS|V- DE PATRONYMICIS.]]
;[[#DE POSSESSIVIS|VI- DE POSSESSIVIS.]]

{{rule}}
&lt;br&gt;
&lt;pages index=&quot;Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu&quot; from=76 to=114 /&gt;

{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=../Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=../Liber III
}}</text>
      <sha1>87beq967zfnqha3ifg4chpmm27ndfhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262920</id>
      <parentid>262859</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="ifws9dvoepuw8l3cgsr6tuq3hbluh2n" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Priscianus Caesariensis
|OperaeTitulus=Institutiones grammaticae
|Annus=saeculo VI a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber II
|Editio=1855, [[w:de:Martin Hertz|Martin Hertz]]
|Fons=[https://archive.org/details/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibri/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibriI-xiihertz.1855/page/44/mode/1up archive.org]
}}
{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=../Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=../Liber III
}}
==Capitula==
;[[#DE SYLLABA|I- DE SYLLABA.]] (1-13)
;[[#DE DICTIONE|II- DE DICTIONE.]] (14)
;[[#DE ORATIONE|III- DE ORATIONE.]] (15-21)
;[[#DE NOMINE|IV- DE NOMINE.]] (22-32)
;[[#DE PATRONYMICIS|V- DE PATRONYMICIS.]] (33-39)
;[[#DE POSSESSIVIS|VI- DE POSSESSIVIS.]] (40-64)

{{rule}}
&lt;br&gt;
&lt;pages index=&quot;Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu&quot; from=76 to=114 /&gt;

{{Liber
|Ante=Liber I
|AnteNomen=../Liber I
|Post=Liber III
|PostNomen=../Liber III
}}</text>
      <sha1>ifws9dvoepuw8l3cgsr6tuq3hbluh2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Institutiones grammaticae/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81276</id>
    <revision>
      <id>262922</id>
      <parentid>262673</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T10:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="kmiip663d8tj9dlfpl01im6y1lj5nnr" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Priscianus Caesariensis
|OperaeTitulus=Institutiones grammaticae
|Annus=saeculo VI a.Ch.n.
|SubTitulus=Liber III
|Editio=1855, [[w:de:Martin Hertz|Martin Hertz]]
|Fons=[https://archive.org/details/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibri/PriscianiInstitutionumGrammaticarumLibriI-xiihertz.1855/page/83/mode/1up archive.org]
}}
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=../Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=../Liber IV
}}
==Capitula==
;[[#DE COMPARATIONE|I- DE COMPARATIONE.]] (1-)

{{rule}}
&lt;br&gt;

&lt;pages index=&quot;Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu&quot; from=115 to=148 /&gt;

{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=../Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=../Liber IV
}}</text>
      <sha1>kmiip663d8tj9dlfpl01im6y1lj5nnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81400</id>
    <revision>
      <id>262869</id>
      <parentid>262515</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2119" sha1="1581rwg0nz035a2ee8mb6k7fffi8zrg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER I 50 — 53|39}}&lt;/noinclude&gt;eadem u in consonantium potestatem, ut ‘gaudeo gavisus’ et ‘{{graeca|''ναύτης''}} navita’, 
‘{{graeca|''ναῦς''}} navis’; transit tamen etiam in b, ut ‘aufero abstuli ablatus’. 
et sciendum, quod pro ‘ab’ praepositione au ponitur in his verbis: ‘aufugio’ 
et ‘aufero’. ex contrario quoque frequenter solet fieri, ut antecedente 
a et u loco consonantis sequente, si abiciatur vocalis posita post eam 
[id est post u consonantem], au diphthongus fiat u redeunte in vocalem, 
ut ‘lavor lautus’, ‘faveo fautor’, ‘avis auceps’, ‘augurium, augustus’. 
transit in o productam more antiquo, ut ‘lōtus’ pro ‘lautus’, ‘plōstrum’ 
pro ‘plaustrum’, ‘cotes’ pro ‘cautes’; sicut etiam contra pro o au, ut 
‘austrum’ pro ‘ostrum’, ‘ausculum’ pro ‘osculum’, frequentissimeque hoc 
faciebant antiqui. in u quoque longam transit: ‘fraudo defrūdo’, ‘claudo 
inclūdo’.
 
{{r|53}}Eu transit in e longam, ut ‘Achillēs’ pro ‘Achilleus’, ‘Vlixēs’ pro 
‘Vlixeus’, quod ostenditur ex genetivo ‘Vlixei’. {{spatio|{{wl|6197|Horatius}}}} in {{spatio|{{wl|Q943884|carminum 
primo}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatio|Nec cursus duplices per mare Vlixei.}}&lt;ref&gt;[[Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen VI#5|Carmina 1.6.7]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
in n etiam mutatur: ‘fugio’ pro ‘{{graeca|''φεύγω''}}’. 

Oe est quando per diaeresin profertur in Graecis nominibus et Graecam 
servat scripturam. per o enim et i ponitur, quae tamen, sicut supra 
dictum est, locum duplicis obtinet consonantis, ut ‘Troia’ pro ‘{{graeca|''Τροία''}}’, 
‘Maia’ pro ‘{{graeca|''Μαῖα''}}’. in hoc quoque Aeolis sequimur; sic enim illi dividentes 
diphthongum {{graeca|''κόϊλον''}} pro {{graeca|''κοῖλον''}} dicunt. apud Graecos tamen quoque i 
sequente producere licet antecedentem brevem, ut {{spatio|{{wl|6691|Homerus}}}} in hoc versu: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatio|{{graeca|''Νέστορα δ᾽ οὐκ ἔλαϑεν ἰαχὴ πίνοντά eo ἔμπης}}}}.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1581rwg0nz035a2ee8mb6k7fffi8zrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/574</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81407</id>
    <revision>
      <id>262886</id>
      <parentid>262578</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T20:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22746-56</username>
        <id>32278</id>
      </contributor>
      <origin>262886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="oebxkkdhi220cj4jzznbh5rl2m377lw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ctus perit, superficie sublata restitui usumfructum veteres responderunt .

72. [79. ] ULPIANUS libro XVII. (1) ad Sabi-
num .-Si dominus nudae proprietatis usumfru-ctum legaverit, verum est, quod Maecianus scri-psit libro tertio Quaestionum de fideicommissis,
valere legatum; et si forte in vita testatoris , vel-
ante aditam hereditatem proprietati accesserit,
ad legatarium pertinere.
Plus admittit Maecianus, etiamsi post aditam hereditatem accessisset ususfructus , utiliter diem cedere, et ad legatarium pertinere .

73. [80.] РOMPONIUS libro V. ad Sabinum (2).
-Si areae ususfructus legatus sit mihi, posse me
casam ibi aedificare custodiae causa earum re-
rum, quae in area sint.

74. [81. ] GAIUS libro VII. ad Edictum provin-
ciale.-Si Sticho servo tuo et Pamphilo meo lega-
tus fuerit ususfructus, tale est legatum, quale, si
mihi et tibi legatus esset, et ideo dubium non est,
quin aequaliter ad nos pertineat.

TÍTULO II

DE USUFRUCTU ACCRESCENDO

1. ULPIANUS libro XVII. (3) ad Sabinum
(4).—
Quoties ususfructus legatus est, ita inter fructua-
rios est ius accrescendi, si coniunctim sit usus-
fructus relictus, ceterum si separatim unicuique
partis rei ususfructus sit relictus, sine dubio ius
accrescendi cessat.

§ 1.— Denique apud Iulianum libro trigesimo
quinto Digestorum quaeritur, si communi servo
ususfructus sit relictus, et utrique domino acquisitus , an altero repudiante vel amittente usumfructum alter totum habeat? Et putat ad alterum
pertinere; et licet dominis ususfructus non aequis
partibus, sed pro dominicis acquiratur, tamen
persona eius, non dominorum inspecta, ad alte-
rum ex dominis pertinere, non proprietati acce-dere.

§ 2.—(5) Idem ait, etsi communi servo et sepa-
ratim Titio ususfructus legatus sit, amissum ab
altero ex sociis usumfructum non ad Titium, sed
ad solum socium pertinere debere, quasi solum
coniunctum; quae sententia vera est, nam quam-diu vel unus utitur, potest dici, usumfructum in
suo statu esse. Idem est, si duobus coniunctim et
alteri separatim ususfructus esset relictus.

§ 3.—(6) Interdum tamen etsi non sint con-
iuncti, tamen ususfructus legatus alteri accrescit,
utputa si mihi fundi ususfructus separatim totíns
et tibi similiter fuerit relictus; nam, ut et Celsus
libro octavo decimo Digestorum et Iulianus libro
trigesimo quinto (7) scribit, concursu partes habemus. Quod et in proprietate contingeret, nam
altero repudiante alter totum (8) fundum habe—

(l) XVIII.,Hol.
(2)Papinianus  libro II. deñnitionum, Hal.
(3) XVIII.,Hal.
(4)Véase Fragm. Vatic. §. 75.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oebxkkdhi220cj4jzznbh5rl2m377lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/490</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81450</id>
    <revision>
      <id>262888</id>
      <parentid>262743</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3156" sha1="708q5evgvmwll619xcm4y4z5uormt78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{sec}}§ 1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS l''ibro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν (3). Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

{{sec}}§ 1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

{{sec}}§ 1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>708q5evgvmwll619xcm4y4z5uormt78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262889</id>
      <parentid>262888</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="smantkdefe5wl1wnc5wv5jwfzf0d68l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{sec}}1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS l''ibro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν (3). Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

{{sec}}1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

{{sec}}1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smantkdefe5wl1wnc5wv5jwfzf0d68l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262890</id>
      <parentid>262889</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="ttfcqia9ye6n0w8k4vb42cmk9z93zlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{sec}} 1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS l''ibro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν (3). Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

{{sec}} 1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

{{sec}} 1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttfcqia9ye6n0w8k4vb42cmk9z93zlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262891</id>
      <parentid>262890</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3147" sha1="7vdhvs4dy0a4dbb2vwczs9glztuyxg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{sec}}1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS ''libro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν (3). Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

{{sec}}1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

{{sec}}1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7vdhvs4dy0a4dbb2vwczs9glztuyxg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262892</id>
      <parentid>262891</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3135" sha1="3t5bywavyzosxblsw8j426dymgyhgsi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS ''libro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν (3). Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

§ 1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

§ 1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3t5bywavyzosxblsw8j426dymgyhgsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262893</id>
      <parentid>262892</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T02:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3182" sha1="r7rhi0se7rg94lxnr0gjkyeqxfi42ng" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.-Nomine puellae tutoribus in provincia
condemnatis curatores puellae iudicatum Romae
facere coguntur, ubi mutuam pecuniam mater
accepit, cui filia heres extitit.

'''46.''' PAULUS ''libro II. Quaestionum.-'' Iudex da-
tus in eodem officio permanet, licet furere coepe-
rit, quia recte ab initio iudex addictus &lt;ref&gt;additus, ''Hal''&lt;/ref&gt; est;
sed iudicandi necessitatem morbus sonticus re-
mittit ; ergo mutari debet.

'''47.''' CALLISTRATUS ''libro I. Quaestionum'' &lt;ref&gt;libro II. coguitionum, ''Hal.''&lt;/ref&gt;.- 
Observandum est, ne is iudex detur, quem alte-
ra pars nominatim petat, id enim iniqui exempli
esse Divus Hadrianus rescripsit, nisi hoc specia-
vino Adriano respondió por rescripto que esto era
liter a Principe ad verecundiam petiti iudicis re-
spiciente permittetur.

'''48.''' PAULUS ''libro II. Responsorum.-'' Pars lite-
rarum Divi Hadriani: Τοὺς ἄρχοντας, ἐν ᾧ ἄρχουσιν
ἐνιαυτῷ, μή τε εἰσιέναι δίκην ἰδίαν, μήτε διωκόντων, μήτε
φευγόντων, μήτε περὶ ὧν ἐπίτροποι ἢ κουράτορες εἶεν
κρινέτωσαν &lt;ref&gt;''κρινέτωσαν, omítela Hal.''&lt;/ref&gt;. Επειδὰν δὲ ἐξήκη ἡ ἀρχή, καὶ αὐτοῖς
πρὸς τοὺς φεύγοντας, καὶ τοῖς φεύγουσι πρὸς αὐτοὺς
εἰσαγωγίμους εἶναι τὰς δίκας. [Magistratus &lt;ref&gt;''Hal. dice en la versión: Praetores''&lt;/ref&gt;, quo
anno cum imperio sunt, neque propriam, neque
eorum, quorum tutelam vel curam gerunt, cau-
sam in iudicio vel agendo, vel defendendo susti-
nento . Simulac vero Magistratus dies exierit, non
ipsis tantum adversus reos suos, sed etiam aliis
adversus ipsos litem intentare ius fasque esto] &lt;ref&gt;Versión de la vulgata.&lt;/ref&gt;.

'''49.''' IDEM ''libro III.'' &lt;ref&gt;IV., Hal&lt;/ref&gt; Responsorum . Vendi-
tor ab emtore denuntiatus, ut eum evictionis no-
mine defenderet, dicit se privilegium habere sui
iudicis; quaeritur, an possit litem ab eo iudice,
apud quem res inter petitorem et emtorem coe-
pta est, ad suum iudicem revocare? Paulus re-
spondit, venditorem emtoris iudicem sequi solere .

§ 1.- Iudices a Praeside dati solent etiam in
tempus successorum eius &lt;ref&gt;eis, Hal.&lt;/ref&gt; durare, et cogi pro-
nuntiare; easque sententias servari. In eundem
sensum etiam Scaevola respondit .

'''50.''' ULPIANUS ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; Fideicommissorum.-
Si fideicommissum ab aliquo petatur, isque di-
cat alibi esse maiorem partem hereditatis , non
erit ad praestationem compellendus; et ita multis
Constitutionibus cavetur, ut ibi petatur fideicom-
missum, ubi maior pars hereditatis est, nisi si
probetur, eo loco voluisse testatorem fideicom-
missum praestari, ubi petitur.

§ 1.- Tractatum est de aere alieno, si in ea
provincia, ubi fideicommissum petitur, plus esset
aeris alieni , an, quasi maior pars alibi esset, prae-
scriptio locum haberet? Sed et hic placuit, nihil
facere aeris alieni nomen, quum non loci sit aes
alienum, sed universarum facultatum; aes enim
alienum patrimonium totum imminuere constat,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7rhi0se7rg94lxnr0gjkyeqxfi42ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81461</id>
    <revision>
      <id>262852</id>
      <parentid>262825</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T12:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="d5k7r19dykiv51zfisgqmjooay1vlsf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|58|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;‘Sergius’, ‘Tul.’ ‘Tullius’, ne, si primam solam consonantem scribamus, 
‘T.’ ‘Titum’ et ‘S.’ ‘Sestium’ significare putetur. unde in ‘Marco’ ‘M.’ 
solam seribimus, quamvis a consonante incipit syllaba et in consonantem 
{{r|24}}desinit, quia nullus error sit. nomen est proprie uniuscuiusque suum, ut 
‘Paulus’ [proprium]; cognomen, cognationis commune, ut ‘Scipio’; agnomen 
est, quod ab aliquo eventu imponitur, ut ‘Africanus’, ‘Isauricus’. 
invenimus tamen multa in his quattuor speciebus propriorum nominum 
invicem pro se posita, et quae in aliis personis sunt praenomina, haec 
in alis loco nominis accipiuntur, ut ‘Tullius Servilius’: hic ‘Tullius’ 
praenomen est; ‘M.’ vero ‘Tullius’: hic nomen. similiter et in aliis loco 
cognominis aliorum agnomina vel contra, ut ‘Cicero’, qui primus ab habitu 
faciei nominatus est, agnomen hoc habuit, familiae vero eius cognomen 
fuit. similiter ‘Caesar’ , ‘Scipio’ 

Hoc autem interest inter proprium et appellativum, quod appellativum 
naturaliter commune est multorum, quos eadem substantia sive qualitas vel 
quantitas generalis specialisve iungit: generalis, ut ‘animal’, ‘corpus’, ‘virtus’; 
specialis, ut ‘homo’, ‘lapis’, ‘grammaticus’, ‘albus’, ‘niger’, 
‘grandis’, ‘brevis’. 

{{r|25}}Haec enim quoque, quae a qualitate vel quantitate sumuntur speciali, 
id est adiectiva, naturaliter communia sunt multorum: adiectiva autem ideo 
vocantur, quod aliis appellativis, quae substantiam significant, vel etiam 
propriis adici solent ad manifestandam eorum qualitatem vel quantitatem, 
quae augeri vel minui sine substantiae consumptione possunt, ut ‘bonum 
animal’, ‘magnus homo’, ‘sapiens grammaticus’, ‘magnus Homerus’. 

Proprium vero naturaliter uniuscuiusque privatam substantiam et qualitatem 
significat et in rebus est individuis, quas philosophi atomos&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5k7r19dykiv51zfisgqmjooay1vlsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81477</id>
    <revision>
      <id>262853</id>
      <timestamp>2026-04-13T12:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="jv27po1vrdm5odw944ilpiurlf6x202" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 34 — 36|65}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber_VIII#645|Aeneis 8.648]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
item in {{spatium|I}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Defessi Aeneadae, quae proxima litora, cursu.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber_I#155|Aeneis 1.157]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{spatium|idem}} in {{spatium|VIII}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|subitoque novum consurgere bellum
{{gap|4em}}Romulidis Tatioque seni.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber_VIII#635|Aeneis 8.637-638]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;

A fratribus ‘Phaethontides’, unde femininum ‘Phaethontis’. {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|{{wl|Q546203|bucolico}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Tum Phaethontiadas musco circumdat amarae
{{gap|4em}}Corticis}};&lt;ref&gt;[[Eclogae vel bucolica/Ecloga VI#60|Eclogae 6.62-63]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
‘Phaethontiadas’ tamen dixit pro ‘Phaethontidas’ poetica licentia.

Sunt igitur patronymicorum formae apud Graecos tres: in ‘des’, quae,
dicitur communis apud illos, quod in omni sermone possunt hae uti, qua
sola Romanorum quoque poetae utuntur. nam aliis duabus non utuntur, id
est in ‘{{graeca|''ων''}}’ terminata, quae est propria Iadis linguae – ‘{{graeca|''Πηλείον''}}’ pro ‘{{graeca|''Πηλείδης''}}’ –, et in ‘{{graeca|''αδιος''}}’, quae est Aeolica, ut ‘Hyrradios’, Hyrrae filius, Pitlacus. 
de hac igitur forma dicendum est, qua utuntur nostri.

{{r|36|VII 36}}Si nominativus Graecus in ‘{{graeca|''ας''}}’ vel in ‘{{graeca|''ης''}}’ vel ‘{{graeca|''ιος''}}’ desinat, genetivus 
vero in ‘{{graeca|''ου''}}’ diphthongum, a paenultima brevis ante ‘deσ’ invenitur 
in patronymico, ut ‘Pelias Peliădes’, ‘Aeneas Aeneădes’, ‘Menoetios&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv27po1vrdm5odw944ilpiurlf6x202</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81478</id>
    <revision>
      <id>262856</id>
      <timestamp>2026-04-13T16:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="8vjoipt6znpqfsit5yabwwghxb908or" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|66|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;Menoetiădes’; nam ‘Aenides’ magis contra regulam auctoritate poetica posuit 
{{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}, e et a correptas in i produetam convertens vel quasi ab 
‘Aeneus’ ‘Aenides’, sicut a ‘Peleus’ ‘Pelides’, proferens in {{spatium|nono}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Sit satis, Aenide, telis inpune Numanum 
{{gap|4em}}Oppetiisse tuis.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber_IX#850|Aeneis 2.853-854]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
In ‘es’ vero desinentibus, quorum genetivus Graecus in ‘{{graeca|''ου''}}’ desinit, tam 
in ‘ades’ quam in ‘ides’ inveniuntur apud auctores – ‘Hippotes Hippotades’, 
‘Butes Butades’, ‘Corynetes Corynetides’ –, sed rationabilius in ‘ades’. ‘Anchises’ 
ergo ‘Anchisades’ vel ‘Anchisides’ debuit facere, fecit autem ‘Anchisiades’, 
quasi ab ‘Anchisios’ nominativo, quomodo ‘Laertios Laertiades’. 
numquam enim patronymicum superat primitivi sui genetivum nisi una syllaba. 

{{r|37}}Alia vero omnia in ‘{{graeca|''ου''}}’ apud Graecos terminantia genetivum vel in 
‘{{graeca|''ος''}}’ vel in ‘{{graeca|''ους''}}’ diphthongum vel ‘{{graeca|''ως''}}’ mutant eas in ‘ides’ et faciunt 
patronymicum, ut ‘{{graeca|''Πρίαμος Πριάμου''}} Priamides’, ‘{{graeca|''Νέστωρ Νέστορος''}} Nestorides’, 
‘{{graeca|''Πλεισϑένης Πλεισϑένους''}} Plisthenides’, ‘{{graeca|''Πηλεὺς Πηλέως''}} Peleïdes’; 
et per synaeresin e et i in ei diphthongum proferunt paenultimam, nos autem 
pro ea i longam ponimus, ut {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|V}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Pelīdae tunc ego forti 
{{gap|4em}}Congressi Aenean.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber_V#805|Aeneis 5.807-808]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
{{spatium|{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium|I {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vjoipt6znpqfsit5yabwwghxb908or</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81479</id>
    <revision>
      <id>262857</id>
      <timestamp>2026-04-13T16:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="0jfqy9b6yw514pku1nva3uci3aylf8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 36 — 38|67}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Inde Promethīdes placidis Epimethida dictis}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber I#390|Metamorphoses 1.390]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
inveniuntur tamen poetae in quibusdam addentes quasdam literas vel adimentes: 
addentes, ut ‘Peliades’ pro ‘Pelides’ et ‘Chalcodontiades’ pro
‘Chalcodontides’, ‘Atlantiades’ pro Atlantides’ – {{spatium|{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium|I {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Sedit Atlantiades –;}}&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber I#680|Metamorphoses 1.682]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
adimentes, ut ‘Deucalides’ pro ‘Deucalionides’ et ‘Scipiades’ pro ‘Scipionides’ 
et, ut supra diximus, ‘Aenides’ pro ‘Aeneades’. excipiuntur
tamen haec, quae contra regulam paenultimas vocales producunt: ‘Aeclīdes’, 
‘Demādes’ per synaeresin pro ‘Demeades’, ‘Codrīdes’, ‘Lycoorgīdes’, 
‘Lagīdes’, ‘Belīdes’, ‘Euerīdes’ etiam et ‘Lycomedīdes’, apud Graecos 
contra regulam paenultimam diphthongum habent, pro qua nos i longam 
ponimus.

{{r|38}}Feminina vero patronymica vel in ‘is’ vel in ‘as’ desinunt vel in ‘ne’
productam. fiunt autem a masculinis subtracta ‘de’ in ‘is’ vel in ‘as'
desinentia, ut ‘Priamides Priamis’, ‘Dardanides Dardanis’, ‘Peliades Pelias’. 
igitur ‘Aeneades’ quoque secundum analogiam ‘Aeneas’ debet facere, 
non ‘Aeneis’. ergo quomodo auctoritas est, quod dixit ‘Aenides’
pro ‘Aeneades’, sic auctoritate usus est {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in tituli scriptione, quo
{{spatium|{{wl|60220|Aeneis}}}} inscripsit; quem {{spatium|{{wl|243203|Statius}}}} quoque secutus in fine {{spatium|{{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}
ponit:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Vive precor nec tu divinam Aeneida tempta.}}&lt;ref&gt;[[Thebais/XII#815|Thebais 12.816]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jfqy9b6yw514pku1nva3uci3aylf8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262863</id>
      <parentid>262857</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T18:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1917" sha1="clqnf4f8cdr3t46rhdzhhlxzrnl1ja4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 36 — 38|67}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Inde Promethīdes placidis Epimethida dictis}}.&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber I#390|Metamorphoses 1.390]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
inveniuntur tamen poetae in quibusdam addentes quasdam literas vel adimentes: 
addentes, ut ‘Peliades’ pro ‘Pelides’ et ‘Chalcodontiades’ pro
‘Chalcodontides’, ‘Atlantiades’ pro Atlantides’ – {{spatium|{{wl|Q7198|Ovidius}}}} in {{spatium|I {{wl|Q184742|metamorphoseon}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Sedit Atlantiades –;}}&lt;ref&gt;[[Metamorphoses (Ovidius)/Liber I#680|Metamorphoses 1.682]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
adimentes, ut ‘Deucalides’ pro ‘Deucalionides’ et ‘Scipiades’ pro ‘Scipionides’ 
et, ut supra diximus, ‘Aenides’ pro ‘Aeneades’. excipiuntur
tamen haec, quae contra regulam paenultimas vocales producunt: ‘Aeclīdes’, 
‘Demādes’ per synaeresin pro ‘Demeades’, ‘Codrīdes’, ‘Lycoorgīdes’, 
‘Lagīdes’, ‘Belīdes’, ‘Euerīdes’ etiam et ‘Lycomedīdes’, apud Graecos 
contra regulam paenultimam diphthongum habent, pro qua nos i longam 
ponimus.

{{r|38}}Feminina vero patronymica vel in ‘is’ vel in ‘as’ desinunt vel in ‘ne’
productam. fiunt autem a masculinis subtracta ‘de’ in ‘is’ vel in ‘as'
desinentia, ut ‘Priamides Priamis’, ‘Dardanides Dardanis’, ‘Peliades Pelias’. 
igitur ‘Aeneades’ quoque secundum analogiam ‘Aeneas’ debet facere, 
non ‘Aeneis’. ergo quomodo auctoritas est, quod dixit ‘Aenides’
pro ‘Aeneades’, sic auctoritate usus est {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in tituli scriptione, quo
{{spatium|{{wl|Q60220|Aeneis}}}} inscripsit; quem {{spatium|{{wl|Q243203|Statius}}}} quoque secutus in fine {{spatium|{{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}
ponit:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Vive precor nec tu divinam Aeneida tempta.}}&lt;ref&gt;[[Thebais/XII#815|Thebais 12.816]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clqnf4f8cdr3t46rhdzhhlxzrnl1ja4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81480</id>
    <revision>
      <id>262858</id>
      <timestamp>2026-04-13T17:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="gjuuu4oalavxvldmi8urqid20i2oee1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|68|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;notandum tamen, quod, si masculina i longam habuerint ante ‘des’ per 
synaeresin, apud nos in ‘eis’ divisas tamen faciunt feminina, ut ‘Pelides’ 
pro ‘Peleides’ ‘Peleïs’, ‘Thesides’ pro ‘Theseides’ ‘Theseïs’: sic ergo ‘Aenides’ 
pro ‘Aeneides’ ‘Aeneïs’. 

{{r|39}}In ‘ne’ autem desinentia, quae sunt Iadis linguae, patronymica eiusdem 
generis i longam habent paenultimam, si principale non habuerit eandem i 
vocalem, ut ‘Adrestos Adrestīne’, ‘Nereus Nerīne’. si autem principale 
habuerit i, o producta ante ‘ne’ invenitur, ut ‘Acrisios Acrisiōne’, ex quo 
possessivum posuit {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Acrisioneis Danae fundasse colonis,}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber VII#410|Aeneis 7.410]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
ab Acrisione, id est Danae. et sciendum, quod inveniuntur multa eiusdem 
formae gentilia, ut ‘Haemonis’, ‘Thessalis’, ‘Colchis’, ‘Argolis’, ‘Cyclas’, 
‘Ias’, ‘Troas’, alia vero propria, ut ‘Bacchis’, ‘Doris’, ‘Pythias’. 

{{x-maior|{{c|{{anchor+|DE POSSESSIVIS|'''DE POSSESSIVIS.'''}}}}}} 

{{r|40|VIII 40}}Possessivum est, quod cum genetivo principalis significat aliquid ex 
his quae possidentur, ut ‘Euandrius ensis’ pro ‘Euandri ensis’ et ‘regius 
honos’ pro ‘regis honor’. hoc autem interest inter possessiva et patronymica, 
quod patronymica filios vel nepotes significant, possessiva autem 
non solum filios, sed omnia, quae possunt esse in possessione; et quod 
patronymica a propriis tantummodo derivantur, possessiva autem etiam ab 
appellativis; et quod patronymica a masculino descendunt plerumque genere, 
rarissime autem a feminino nec proprie, quando a matribus fiunt, ut 
supra ostendimus, possessiva autem ab omnibus nascuntur generibus; et 
quod patronymica ad homines pertinent vel ad deos, possessiva vero ad&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gjuuu4oalavxvldmi8urqid20i2oee1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81481</id>
    <revision>
      <id>262860</id>
      <timestamp>2026-04-13T17:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="obu9ow8hbyo6vje2ichux6hhqpswjla" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 38 — 43|69}}&lt;/noinclude&gt;omnes res. fiunt igitur possessiva vel a nominibus, ut ‘Caesar Caesareus’, 
vel a verbis, ut ‘opto optativus’, vel ab adverbiis, ut ‘extra extraneus’, 
et vel mobilia sunt, ut ‘Martius Martia Martium’, vel fixa, ut ‘sacrarium’, 
‘donarium’, ‘armarium’.

{{r|41}}Possessiva autem dicimus non solum possessionem significantia, sed 
etiam quae formam habent possessivorum. sunt enim quaedam gentilia similem 
possessivis habentia formam, ut ‘Romanus’ civis et ‘Romanus’ 
ager, quaedam autem et propria eadem et gentilia et possessiva, ut ‘Latinus’ 
filius Fauni et ‘Latinus’ civis et ‘Latinus’ ager; alia tantummodo
propria formae possessivae, ut ‘Quintilianus’, ‘Iulianus’; alia loco patronymicorum 
posita, quod supra quoque diximus, ut ‘Aemilianus’ Scipio et
{{r|42}}‘Octavianus’ Caesar. ex eadem forma agnomina quoque multa invenies, 
ut ‘Africanus’, ‘Persicus’, ‘Gaetulicus’, ‘Creticus’. alia antem sunt eiusdem 
derivationis, quae ex materia principalium constare significantur, ut
‘ferreus’, ferro factus, similiter ‘aureus’, ‘argenteus’, ‘marmoreus’; alia
ex morbis, ut ‘cardiacus’; alia a professionibus, ut ‘mechanicus’, ‘grammatiens’; 
alia a disciplinis, ut ‘Aristotelicus’, ‘Socraticus’, ‘rhetoricus’; alia,
quae primitivorum similem possunt habere significationem, ut ‘Thracius'
pro ‘Thrax’.

Sunt igitur formae possessivorum, quas a Graecis accepimus, hae:

{{r|43}}In ‘cos’, quam mutamus in ‘cus’, antecedentibus a brevi vel i vel y,
ut ‘Bebriǎcus’, ‘Cypriǎcus’, ‘Italicus’, ‘Asiaticus’, ‘Libycus’, quod solum y
ante ‘cus’ habens invenitur [quod a principali accepit]. et sciendum, quod
ea [id est in ‘cus’ desinentia], si a primitivis habeant c, pares habent
illis syllabas, ut ‘Ithace Ithacus’. alia vero omnia a vel i ante ‘cus’ habentia, 
sive sint a nominativo seu a genetivo derivata, una syllaba vincunt ea,
ex quibus derivantur, et si primitiva illa habuerint i paenultimam, haec&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obu9ow8hbyo6vje2ichux6hhqpswjla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81482</id>
    <revision>
      <id>262861</id>
      <timestamp>2026-04-13T17:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2255" sha1="g6m312n3l1cg7frx8wya2pcov745szb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|70|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;assumunt a, si o habuerint, tunc haec i habent ante ‘cus’. et sciendum, 
quod non solum a primitivis, sed etiam a derivativis derivantur huiuscemodi 
possessiva nomina, ut ‘Troos Troicus’, ‘grammatos grammaticus’, 
‘rhetoros rhetoricus’, ‘Persis Persicus’, ‘Asiatis Asiaticus’, ‘Creta Creticus’, 
‘Afri Africus’, ‘Italus Italicus’ – nam ‘Italia’ ‘Italiacus’ debuit facere –, 
‘Cyprius Cypriacus’ – nam ‘Cyprus’ ‘Cypricus’ facit –, ‘Ilium Iliacus’, 
‘cardia cardiacus’, ‘mulio mulionicus’. {{spatium|{{wl|Q1541|Cicero}} {{wl|Q3922251|pro Sestio}}}}: {{spatium|mulionicam paenulam}}. 

{{r|44}}In ‘us’ quoque puram desinunt possessiva tam Graeca quam Latina antecedente 
e correpta et producta, i correpta, o producta, ae vel oe diphthongo: 
e brevi, ut ‘Caesarĕus’, ‘Romulĕus’, ‘ferrĕus’, ‘ aurĕus’, ‘argentĕus’, 
‘vitrĕus’, ‘lignĕus’, ‘marmorĕus’, ‘ilignĕus’ (tamen et ‘ilicĕus’ 
dicitur: {{spatium|{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium|{{wl|Q355342|adelphis}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Lectulos … †iligneis pedibus.}}&lt;ref&gt;[[Adelphoe (ed. Kauer-Lindsay)/Actus IV#585|Adelphoe 585]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
{{spatium|{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium|sexto {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Ornique iliceaeque trabes metuendaque suco 
{{gap|4em}}Taxus}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/VI#100|Thebais 6.101-102]]&lt;/ref&gt;)&lt;/poem&gt; 
‘marmorĕus’ et fere omnia ad materiem pertinentia e brevem ante ‘us’ habent: 
‘plumbĕus’, ‘stagnĕus’ – inveniuntur enim pauca sine e, ut ‘quernus’, 
‘collurnus’, ‘abiegnus’, ‘oleaginus’, ‘faginus’ –; e vero longam: 
‘spondēus’, ‘Phoebēus’; i brevem: ‘Martĭus’, ‘Ariusĭus’; o: ‘herous’, 
{{r|45}}‘Eous’; ae: ‘Sabaeus’, ‘Cretaeus’, ‘Ptolemaeus’ – haec autem ae diphthongum 
habent paenultimam, quae a femininis in e longam apud Graecos 
desinentibus vel quae a verbis Graecis derivantur circumflexis, ut ‘Cretē 
Cretaeus’, ‘{{graeca|'' Ὕλη''}} Hylaeus’, ‘Dionē Dionaeus’, ‘{{graeca|''πτολεμῶ''}} Ptolemaeus’, ‘{{graeca|''τιμῶ''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g6m312n3l1cg7frx8wya2pcov745szb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81483</id>
    <revision>
      <id>262862</id>
      <timestamp>2026-04-13T18:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="5x7l5pg4e7uzlqsf90thk6d2p6vqyzu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER 43 — 46|71}}&lt;/noinclude&gt;Timaeus’ –; oe antecedente, ut ‘Euboea’, ‘euroea’. et quia apud Graecos
in multis ei diphthongus ante ‘os’ invenitur, scire debemus, quod solent 
Latini eam modo in e longam convertere, ut ‘{{graeca|''Πυθαγόρειος''}} Pythagorēus’, 
‘{{graeca|''σπονδεῖος''}} spondeus’, ‘{{graeca|''Ἀλφειός''}} Alphēus': nam possessivum quoque
similiter ut primitivum proferri {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} ostendit, qui protulit:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Alphēa ab origine Pisae.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#175|Aeneis 10.179]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{r|46}}hoc autem facere solent Latini [id est ei in e longam convertere in paenultima 
syllaba] ‘us’ pura sequente vel ‘a’ vel ‘um’, ut ‘{{graeca|''Ἀχίλλειος''}} [possessivum
Graecum] Achilleus’, ‘{{graeca|''Δηϊόπεια''}} Deiοpēa’, ‘{{graeca|''γυναικεῖον''}} gynaecēum’. hanc
autem mutationem ei diphthongi in e longam faciunt more Ionio vel Attico
– illi enim ‘{{graeca|''ᾔδην''}}’ pro ‘{{graeca|''ᾔδειν''}}’ de dicunt et ‘{{graeca|''μῆον''}}’ pro ‘{{graeca|''μεῖον''}}’ el ‘{{graeca|''πλῆον''}}’ pro
‘{{graeca|''πλεῖον''}}’ – vel ideo, quia i paenultimam puram non producunt Romani
nisi in ‘fīo’ verbo et in genetivis in ‘īus’ desinentibus et in disyllabis
Graecis, quae apud illos quoque paenultimam longam habent, et in paucis
aliis, in quibus auctores pro e paenultima longa i longam posuerunt, ut
‘Phthīus Phthīa’, ‘dīus dīa’ et ‘Chīus’, ‘Arīus’, ‘Lycīus’, ‘Sperchīus’.
{{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|XI}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Italides, quas ipsa decus sibi dīa Camilla.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber XI#665|Aeneis 10.667]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5x7l5pg4e7uzlqsf90thk6d2p6vqyzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81484</id>
    <revision>
      <id>262864</id>
      <timestamp>2026-04-13T18:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '72 p. 587, 88 P. idem in georgicon II: PRISCIANI INST. p. S. 89 K. SperchTusque, et virginibus bacchata Lacaenis. Horatius in Il sermonum: Caecuba vina ferens, Alcon Chium maris expers. nam primitivum Chins' corripitur Lucanus in VIII: Quas sasine cautes, et quas Chĭus asperat undas -. 'Lycius apud Statium in X producta paenultima invenitur: At patrias si quando domus optataque, Paean, Templa, Lycle, dabis, tot ditia dona sacratis Postibus et...</comment>
      <origin>262864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="14m5wx4blpjlgw38rijwlemgr2zhwwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
p. 587, 88 P.
idem in georgicon II:
PRISCIANI INST.
p. S. 89 K.
SperchTusque, et virginibus bacchata Lacaenis.
Horatius in Il sermonum:
Caecuba vina ferens, Alcon Chium maris expers.
nam primitivum Chins' corripitur Lucanus in VIII:
Quas sasine cautes, et quas Chĭus asperat undas -.
'Lycius apud Statium in X producta paenultima invenitur:
At patrias si quando domus optataque, Paean,
Templa, Lycle, dabis, tot ditia dona sacratis
Postibus et totidem voti memor exige tauros.
sed etiam 'Lyrcius', quod in quibusdam 'Lyrceus' reperitur codicibus scrip-
tum, Statius in IIII:
Aret Lerna nocens, aret Lyrcius et ingens
Inachus.
10
sed et 'Argia et 'Argian' et 'Langia' idem secundum Graecos producta is
paenultima i profert in II Thebaidos:
in eodem:
Nec mirum, nam tu infaustos donante marito
Ornatus Argia geris.
Egregiam Argian, nec formae laude secundam
Deipylen.
idem in IIII:
Vna tamen tacitas, sed iussu numinis, undas,
Ilaec quoque secreta nutrit Langia sub umbra.
Lucanus in III:
Substringens, Arimaspe, comas, hinc fortis Artius.
mella G kamilla K
1 idem Lacaenis add. d Verg. georg. 11 487
in om. K
Hor, serm. II
chion Dr
Il geof H 2 spercheosq. Med. m. pr. spercheusq. m. all. Pal. uel spergius
add. g baccata D bachata GLK 3 Horatius) oratius RHK
8, 15 4 свесина 4 alchon HGLK cum codd, quibusdam Hor.
5 primitivum) primitiuam R Lucan. Phare. VIII 195 6 quassa sine i quas sa-
sine corr, in R
sasine gasine GL sasinne D assinae K et sic sasinae's. asinae
(sic Voss. uterque) libri Lucani fere omnes, Samine Cod. Luc. Marpurg. cautis
Voss. b m. alt. chios HGL Voss. A chias K 7 licius GL Stat. Theb. X
343 499-
X. thebaidos RDG
domos Kd Stat. Case. al.
tin R
11 lireius licius GL
reperitur] repperitur RIA
penultima producta K 8 ad HKrd patria GL
Lycie] licie RG Cass. licis L lieya D sacra-
13
15 Lan-
in quibusdam] etiam L lirceus GL lyrcaeus H
12 Stat. Theb. III 711 sq. III KUI GL
areet G Lerna] lyrna RK lima D lyrceus R lirceus DGL Cass.
gia] largia R langia et langian K langia et largian GL statins idem RHKd
secundum add, d penultima i producta D penultima i profert products r
16 i] hi R Stat. Theb. 11 265 sq. tebaidos GLK thaebaidos H 17 tu] tum
Stat. Cass. inphaustos H donate K
Stat. Theb. 203 sq. 20 argiam R
pilen Cass.
22 Stat. Theb. III 716 sq.
Las R
1
18 argius Cass.
laudae K 21
tertio GL uel IIII /
jusu LK 24 nutrix HK nutrix D
III 281 26 comas] d tomas D fortis] Voss:
tios R
19 Idem in DGr
deyphylen H Dey-
23 tacitas] r ci-
Lucan. Phars.
Arius] r ar-
largia GL 25
sortis Voss. B&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14m5wx4blpjlgw38rijwlemgr2zhwwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262867</id>
      <parentid>262864</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="863a5d61hyglltev2uvhi3g0vqt21jp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|72|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|idem}} in {{spatium|{{wl|Q674439|georgicon}} II}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Sperchīusque, et virginibus bacchata Lacaenis}}.&lt;ref&gt;[[Georgicon (Greenough)/Liber II#485|Georgicon 2.487]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{spatium|{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium|II {{wl|Q1226154|sermonum}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Caecuba vina ferens, Alcon Chīum maris expers}}.&lt;ref&gt;[[Sermones (Horatius)/Liber II/Sermo VII#15|Sermones 2.7.15]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
nam primitivum ‘Chius’ corripitur – {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|VIII}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Quas †sasine cautes, et quas Chĭus asperat undas –.}}&lt;ref&gt;[[Pharsalia/VIII#195|Pharsalia 8.195]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
‘Lycius’ apud {{spatium|{{wl|Q243203|Statium}}}} in {{spatium|X}} producta paenultima invenitur:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|At patrias si quando domus optataque, Paean,
{{gap|4em}}Templa, Lycīe, dabis, tot ditia dona sacratis
{{gap|4em}}Postibus et totidem voti memor exige tauros.}}&lt;ref&gt;[[Thebais/X#340|Thebais 10.343-345]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
sed etiam ‘Lyrcīus’, quod in quibusdam ‘Lyrceus’ reperitur codicibus scriptum, {{spatium|{{wl|Q243203|Statium}}}} in {{spatium|IIII}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Aret Lerna nocens, aret Lyrcīus et ingens
{{gap|4em}}Inachus.}}&lt;ref&gt;[[Thebais/IV#710|Thebais 4.711-712]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
sed et ‘Argia’ et ‘Argian’ et ‘Langia’ idem secundum Graecos producta 
paenultima i profert in {{spatium|II {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Nec mirum, nam tu infaustos donante marito
{{gap|4em}}Ornatus Argīa geris}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/II#265|Thebais 2.265-266]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
in {{spatium|eodem}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Egregiam Argīan, nec formae laude secundam
{{gap|4em}}Deipylen.}}&lt;ref&gt;[[Thebais/II#200|Thebais 2.203-205]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{spatium|idem}} in {{spatium|IIII}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Vna tamen tacitas, sed iussu numinis, undas,
{{gap|4em}}Ilaec quoque secreta nutrit Langīa sub umbra}}.&lt;ref&gt;[[Thebais/IV#720|Thebais 4.723-724]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|III}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Substringens, Arimaspe, comas, hinc fortis Artīus}}.&lt;ref&gt;[[Pharsalia/III#280|Pharsalia 3.281]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>863a5d61hyglltev2uvhi3g0vqt21jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81485</id>
    <revision>
      <id>262865</id>
      <timestamp>2026-04-13T18:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '10 p. 588 P. LIBER II 46. 47 73 p. RD. 90 K. inveniuntur tamen auctores frequenter in nominibus urbium in 'eia' desinen-IX 47 tium apud Graecos varia proferentes: &quot;Alexandria et Alexandrea' ['Nicia' et Nicea'], 'AntiochTa' et Antiochea'. Cicero pro Deiotaro: spe- ravit credo difficiles tibi Alexandriae fore exitus. tamen et s'Alexandrea' dicitur. Horatius in IIII carminum: nam tibi quo die Portus Alexandrea supplex Et vacuam patefecit aulam....</comment>
      <origin>262865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="p8cgcik8rhlbr3qrtp92iez47psgegi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
p. 588 P.
LIBER II 46. 47
73
p. RD. 90 K.
inveniuntur tamen auctores frequenter in nominibus urbium in 'eia' desinen-IX 47
tium apud Graecos varia proferentes: &quot;Alexandria et Alexandrea' ['Nicia'
et Nicea'], 'AntiochTa' et Antiochea'. Cicero pro Deiotaro: spe-
ravit credo difficiles tibi Alexandriae fore exitus. tamen et
s'Alexandrea' dicitur. Horatius in IIII carminum:
nam tibi quo die
Portus Alexandrea supplex
Et vacuam patefecit aulam.
[in eodem: Niceam Ephesumque mittebat.]
Est autem quando abiectione i e correptam | ponunt ante 'us', ut 'Hec-
toreus', 'Agenoreus', in quo similiter Ionas sequuntur: illi enim quoque
abiciunt i in huiuscemodi nominibus, si non genetivus primitivi par sit no-
minativo possessivi, quare &quot;Axlesos dicunt, ne, si &quot;Azillos' dicant,
putetur primitivi genetivus. quos sequentes in hoc etiam pro ei diphthongo
is e longam ponimus 'Achilleus' dicentes, unde Virgilius in III:
Stirpis Achilleae fastus,
quamvis reperiatur etiam e correpta in buiuscemodi derivativis, ut Virgi-
lius in 1:
Nate patris summi, qui tela Typhoča temnis.
&gt;sed dicitur et &quot;Typhoeus' et Typhos' et Typhon'. Lucanus in V:
Conditus Inarimes aeterna mole Typhoeus.
1 in eia in nominibus urbium disinentibus apud G
vel um
nentibus Ll 2 varia] uariae R/ uarie DGLK Alexandria
add. h
alaxandreia GLk alaxandrea K et om. K
in ia DH in a R desi-
tamen et om. H
alexandria Hr alaxandria
GLK nicia et nicea post Alexandrea exhibent RD, nicea et nicia K. post Antiochen:
niceia nicia GL, evan. h 3 Antiochia et Antiochea] r antiochen et antiochia Kan-
tiocheia et antiochea G antiocheia et antiocha Lantiophia et antiophea R Cic. pro
Deiot. 9, 24 deitaro Z deitoreo(i) G 4 credo, alaxandriae GK
post
exitus verum supra omissum Idem in georgicon secundo sperchiusque et uirgiuibus bac-
cata lancenis ponit D del. d tamen et aulam om. GLK in mg, add. k et inde ab
Horatius / et om. D 5 alexandria Rr
tibi] tibia RD tibi a H die] r diae R
Hor. carm. I 14, 34 sqq. VII k 6
7 ab alexandrea DHrk 9 post aulam:
In eodem (Cicero in eodem G) niceam (r nicheam R niciam GL niceam K) ephesun-
que (ephessumque K) mittebat libri, qui locus ex eodem cap. nono or. Cic. pro Deiot.
$25 denomptus a lectore quodam, qui in cod. suo Niceam scriptum invenit, ex mg.
insertus est et voce. Nicia et Nicea supra inculcandis ansam dedit 10 INEVS D
K
t
abieccione Rr haectoreus RD 11 secuntur R enim om. R quoque om.
12 sit cum nominatiuo H 13 'Allos]
Aeloc Kachilleios H ne si in marg. add. K
Aеoc Kachleos H 14 genitinus primitiui
Verg. Aen. 11 320 III aeneidos D 16
inueniatur DH Verg. Aen. I 665 18 primo
patris] Verg. Fr. ex corr. patres Fr. Rom. sumi R
GLK cf. lib. 15 54 tempnis H
phoeus Lll tiphous GLK
V 101 in] libro D in libro H
20 et om. G
axIAARIOwC R axIACIOC GL axhia-
axIAеoc RL, AXIAAROC DGI XXIA-
15 achileus G unde om. GL
achilene GLK 17 reperiatur]
aeneidos D 19 natae K
typhoear thyphoea R tiphoea
tapephens R thiphoeus Gti-
typhon et typhos D tiphon GL Lucan. Phars
III G 21 conditur DGL Inarimes] rinhari-
mes R foarimes aeterna] I inare mese terna L mare mere terna G uel inarimere g&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p8cgcik8rhlbr3qrtp92iez47psgegi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262871</id>
      <parentid>262865</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="bl0gyo1zbfsoxnegbnl37szrrn9vysh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 46 — 47|73}}&lt;/noinclude&gt;{{r|47|IX 47}}inveniuntur tamen auctores frequenter in nominibus urbium in ‘eia’ desinentium 
apud Graecos varia proferentes: ‘Alexandrīa et Alexandrēa’ [‘Nicia’ 
et ‘Nicea'], ‘Antiochīa’ et ‘Antiochēa’. {{spatium|{{wl|Q1541|Cicero}}}} {{spatium|{{wl|Q3406195|pro Deiotaro}}}}: {{spatium|speravit 
credo difficiles tibi Alexandriae fore exitus}}.&lt;ref&gt;[[Pro rege Deiotaro#24|Pro rege Deiotaro 24]]&lt;/ref&gt; tamen et
‘Alexandrea’ dicitur. {{spatium|{{wl|Q6197|Horatius}}}} in {{spatium|IIII {{wl|Q943884|carminum}}}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|nam tibi quo die
{{gap|4em}}Portus Alexandrea supplex
{{gap|4em}}Et vacuam patefecit aulam}}.&lt;ref&gt;[[Carmina (Horatius)/Liber IV/Carmen XIV#40|Carmina 4.14.41-43]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
[in {{spatium|eodem}}: {{spatium|Niceam Ephesumque mittebat}}.&lt;ref&gt;[[Pro rege Deiotaro#25|Pro rege Deiotaro 25]]&lt;/ref&gt;]

Est autem quando abiectione i e correptam ponunt ante ‘us’, ut ‘Hectorĕus’, 
‘Agenorĕus’, in quo similiter Ionas sequuntur: illi enim quoque
abiciunt i in huiuscemodi nominibus, si non genetivus primitivi par sit nominativo 
possessivi, quare ‘{{graeca|''Ἀχίλλειος''}}’ dicunt, ne, si ‘{{graeca|''Ἀχίλλεος''}}’ dicant, 
putetur primitivi genetivus. quos sequentes in hoc etiam pro ei diphthongo
e longam ponimus ‘Achillēus’ dicentes, unde {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|III}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Stirpis Achillēae fastus}},&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber III#325|Aeneis 3.326]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
quamvis reperiatur etiam e correpta in buiuscemodi derivativis, ut {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|I}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Nate patris summi, qui tela Typhoĕa temnis}}.&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber I#665|Aeneis 1.665]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
sed dicitur et ‘Typhoeus’ et ‘Typhos’ et ‘Typhon’. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|V}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Conditus Inarimes aeterna mole Typhoeus.}}&lt;ref&gt;[[Pharsalia/V#100|Pharsalia 5.101]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bl0gyo1zbfsoxnegbnl37szrrn9vysh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81486</id>
    <revision>
      <id>262866</id>
      <timestamp>2026-04-13T18:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{spatium|idem}} in {{spatium|VI}}:  &lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Antraque letiferi rabiem Typhonis anhelant.}}&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;   48 in||veniuntur tamen quaedam huiuscemodi, in quibus οἱ diphthongus in i lon-  gam convertitur sequente v loco digamma Aeolici, ut &quot;'Aeystog Argivus” -  dicitur tamen et &quot;Argeus?. Horatius carminum libro II: 5   Tibur Argeo positum colono -,  quod in Latinis quoque derivationibus invenitur [id est i paenultima lon...</comment>
      <origin>262866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="pf91wq8jzy07fpgsle5d486p3ivzo2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|74|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|idem}} in {{spatium|VI}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Antraque letiferi rabiem Typhonis anhelant.}}&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 

48 in||veniuntur tamen quaedam huiuscemodi, in quibus οἱ diphthongus in i lon- 
gam convertitur sequente v loco digamma Aeolici, ut &quot;'Aeystog Argivus” - 
dicitur tamen et &quot;Argeus?. Horatius carminum libro II: 5 

Tibur Argeo positum colono -, 
quod in Latinis quoque derivationibus invenitur [id est i paenultima longa 
ante u consonantem], ut &quot;nominativus”, &quot;genetivus”, &quot;dativus?, &quot;accusati- 
vus”, &quot;indicativus?, &quot;imperajtivus”, &quot;optativus”, quorum alia a nominibus, 
alia a verbis derivantur. non solum autem in nominibus Latinis paenultima 1 
i pura ante &quot;us? vel &quot;a? vel &quot;um? non potest produci, sed etiam in ver- 
bis praeteriti perfecti temporis et plusquamperfecti corripitur i sive pae- 
nultima sive antepaenultima, nisi secuta fuerit u loco consonantis, ut &quot;audfi 
audfiisti audlit audfimus audiistis audierunt, audieram audieras audierat, au- 
diisse? : ubique corripitur i; sin autem assumat u loco consonantis, ubique 15 
producitur, ut &quot;audivi audivisti audivit audivimus audivistis audiverunt, au- 

49 diveram audiveras audiverat, audivisse?. invenitur tamen etiam ai dipbh- 
thongus conversa in i longam, interposita similiter u pro consonante, ut 
cAchivus? pro ““4χαιός᾽, cum contra soleant Doris ei in ai diphthon- 
gum convertere, ut “αἴ κέ ποϑὲ Ζεύς᾽ pro “εἴ κε᾽, et &quot;alde” pro “εἴϑε᾽. ao 
et eas quidem formas supra dictas a Graecis accepimus, in Latino autem 
sermone non solum his utimur, sed etiam propriis quibusdam Latinorum 
in &quot;us? vel in &quot;a? vel in um? puram antecedente “τ᾽, ut &quot;Catilinarius”, 
hereditarius”, &quot;legatarius?, &quot;gladiatorius?, &quot;uxoj|rius”, &quot;stlattaria?, &quot;ptisana- 
inaremes aeternae K tiphous &amp; thyphous K 1 Lue. Phars. VI 92 in] libro 

r in libro D 2-anthraque K = laetiferi HGLK loetiferi r Voss.B typhoenis H ti- 
phonis GL Voss. B thiphonis K 3 1n tvvsD in huiuscemodi in ΠᾺΡ = diptongon K 

a . i- 
4 'digamme Rr digammae GL dygamma D' digammi K = Aeolici] r aelolice R aeol 
i &gt; argeios r 
cae G eolicae L αἱ “4ργεῖος] om. H ut argius ἡ aptHioC Är argeioc D argeios 
GL 5 oratius GK Hor. carm. U 6, 5 in carminum DGL 1Π ἃ UI lidri 
6 possitum K 7 est in paenultima (peneultima &amp; peniultima 2. penultima DK) 
u 

i DHGLK 8 consonantem u GL acs uoct ablat H 9. imperatiuis R 
10 deriuantur (diriuantur 6) alia a uerbis GL 11 pura i Dr etiam om. K 
12 corripitur] στ corrumpitur R 13 nisi] r sit, nisi RDHGLk 14 au- 
i 
disti RH audsisse (1) ἢ 15 i om. GL add. I assumat] r adsumat RDH 

16 audiverunt] r audiuera R 17 audiueras add. d audiverat] r audie- 

ram R om. H rat add. ἢ — etiam om. L — ai] γαλ ae RDH 19 Achivus] d achius 
D ”Ayawds] rd axnoc R axi««oc D 50]68π|] g solebant GL ἀἀοτὶ Gr dors L 
dores DK == ei] i G uel es add. k ai] ἃ ae Hg 20 Hom. Il. 1 128 etc. ut 
al né—elde om. HGL add. g et om. vocc. ut et ποϑι Ζεὺς hl an καὶ δικει αὶ 
I eYC prO NYKH et aleH pro RIOR 

ποϑι Ζεύς) in ras. DK noet ziec G TMTwer zHIC ΠΏΘΙ zeYC pro alice et atce År 
exet et atte pro ette αὶ al. oe pro ei. oe g atce pro οἷος Dl 21 has GL 
quidem] r quidam R = supra dictas) Ar supradictis RH accepimus] I! accipimus L 

22 IN nivs ἢ quibusdam propriis GL 23 ut in us et in a et Καὶ uel ἃ 
uel um GL pura D catilenarius K 24 haeriditarlus &amp; heriditarius K = 'le- 

ο 
gatoarius R legatarius D legatorius K = stlattaria] r «slattaria R stlattarias 2 stlataria&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pf91wq8jzy07fpgsle5d486p3ivzo2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262873</id>
      <parentid>262866</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T19:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="66fruohtbke6cev5z15lbd0j29m7hgf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|74|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|idem}} in {{spatium|VI}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Antraque letiferi rabiem Typhonis anhelant.}}&lt;ref&gt;[[Pharsalia/VI#90|Pharsalia 6.92]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
{{r|48}}inveniuntur tamen quaedam huiuscemodi, in quibus ei diphthongus in i longam 
convertitur sequente v loco digamma Aeolici, ut ‘{{graeca|''Ἀργεῖος''}} Argivus’ – 
dicitur tamen et ‘Argeus’. {{spatium|{{wl|Q6197|Horatius}}}} {{spatium|{{wl|Q943884|carminum}} libro II}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Tibur Argeo positum colono}} –,&lt;ref&gt;[[Carmina (Horatius)/Liber II/Carmen VI#5|Carmina 2.6.5]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
quod in Latinis quoque derivationibus invenitur [id est i paenultima longa 
ante u consonantem], ut ‘nominativus’, ‘genetivus’, ‘dativus’, ‘accusativus’, 
‘indicativus’, ‘imperativus’, ‘optativus’, quorum alia a nominibus, 
alia a verbis derivantur. non solum autem in nominibus Latinis paenultima 
i pura ante ‘us’ vel ‘a’ vel ‘um’ non potest produci, sed etiam in verbis 
praeteriti perfecti temporis et plusquamperfecti corripitur i sive paenultima 
sive antepaenultima, nisi secuta fuerit u loco consonantis, ut ‘audĭi 
audĭisti audĭit audĭimus audĭistis audĭerunt, audĭeram audĭeras audĭerat, audĭisse’: 
ubique corripitur i; sin autem assumat u loco consonantis, ubique 
producitur, ut ‘audīvi audīvisti audīvit audīvimus audīvistis audīverunt, audīveram 
{{r|49}}audīveras audīverat, audīvisse’. invenitur tamen etiam ai diphthongus 
conversa in i longam, interposita similiter u pro consonante, ut 
‘Achīvus’ pro ‘{{graeca|''Ἀχαιός''}}’, cum contra soleant Doris ei in ai diphthongum 
convertere, ut ‘{{graeca|''αἴ κέ ποϑι Ζεύς''}}’ pro ‘{{graeca|''εἴ κε''}}’, et ‘{{graeca|''αἴθε''}}’ pro ‘{{graeca|''εἴϑε''}}’. 
et eas quidem formas supra dictas a Graecis accepimus, in Latino autem 
sermone non solum his utimur, sed etiam propriis quibusdam Latinorum 
in ‘us’ vel in ‘a’ vel in ‘um’ puram antecedente ‘ri’, ut ‘Catilinarius’, 
‘hereditarius’, ‘legatarius’, ‘gladiatorius’, ‘uxorius’, ‘stlattaria’, ‘{{pt|ptisana-}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66fruohtbke6cev5z15lbd0j29m7hgf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81487</id>
    <revision>
      <id>262874</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2224" sha1="b8n58c0pfbwwg6izjqu4ij3mv8pnonr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 47 — 51|75}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|rium|ptisanarium}}. et, quod iam supra diximus, sciendum, quod, quamvis forma sit 
possessiva haec, quae in ‘rius’ desinit, tamen diversae significationis nomina 
in hac quoque inveniuntur: alia ab officiis, ut ‘tabellarius’, ‘mercennarius’, ‘cerarius, ‘sagittarius’, ‘tabernarius’, ‘ostiarius’, ‘argentarius’, 
‘aerarius’ ; alia a dignitatibus, ut ‘praefectorius’, ‘quaestorius’, ‘praetorius’, 
{{r|50}}‘censorius’, quae tamen etiam possessivam habent significationem; alia ab 
aliis rebus, in quibus sunt vel de quibus vel quas habent: in quibus sunt, 
ut ‘collarium’, quod in collo est, ‘plantarium’, quod in planta est, ‘mensarium’, 
quod in mensa, ‘motoria’, quae in motu, ‘palmarium’, quod in 
palma est, hoc est in laude; de quibus sunt, ut ‘frumentaria’ est lex de 
frumento et ‘agraria’ de agris et ‘nummaria’ lex de nummis; ex his autem, 
quas continent, ut ‘vinaria cella’, quae habet vinum, et ‘armamentarium’, 
in quo arma posita sunt, sic ‘violarium’, ‘aviarium’, ‘rosarium’, 
‘viridiarium’. 
In ‘nus’ quoque terminantium formae et significationes diversae inveniuntur, 
quibus Latini frequenter utuntur in significatione possessiva, ut 
‘Pompeianus’, ‘Caesarianus’, ‘Sullanus’. invenitur autem in quibusdam a 
longa ante ‘nus’, ut ‘Romānus’, ‘Hispānus’, ‘Campānus’, ‘Stheniānus’; 
in alis e longa, ut ‘terrēnus’, ‘egēnus’, ‘aliēnus’, ‘Aviēnus’, ‘Rubrēnus’, 
‘Aniēnus’, unde {{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Aniena fluenta}};&lt;ref&gt;[[Georgicon (Greenough)/Liber IV#365|Georgicon 4.369]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
{{r|51}}in aliis i longa: ‘Camerīnus’, ‘Perusīnus’, ‘Regīnus’, ‘vicīnus’, ‘masculīnus’, 
‘feminīnus’. invenitur tamen etiam brevis i g antecedente in his, 
quae ab arboribus derivantur, ut ‘oleagĭnus’, ‘fagĭnus’, et in his, quae ab 
adverbiis nascuntur temporalibus, ‘cras crastĭnus’, ‘horno hornotĭnus’, ‘diu 
diutĭnus’. u quoque longa ante ‘nus’, ut ‘tribūnus’. r etiam et l {{pt|inveniun-}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8n58c0pfbwwg6izjqu4ij3mv8pnonr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81488</id>
    <revision>
      <id>262875</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="6ie71sc4mchz1a4bvaawga9cydr8nbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|76|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|tur|inveniuntur}} ante ‘nus’, ut ‘diurnus’, ‘nocturnus’, ‘hesternus’, ‘externus’, ‘hibernus’, 
‘colurnus’, ‘quernus’, ‘ficulnus’, ‘populnus’. {{spatium|{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium|{{wl|Q1216194|Casina}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Sed manedum, num ista aut ppopulna sors aut abiegna est tua}}?&lt;ref&gt;[[Casina (Plautus)#380|Casina 384]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 

Et quia diximus, diversas in his esse significationes, commodum est 
{{r|52|X 52}}eorum exempla proponere. alia sunt possessiva, ut ‘Caesarianus’ miles, 
‘Pompeiana’ domus, ‘Tullianum’ mancipium; alia et patriam significant et 
possessionem, ut ‘Romanus’ civis et ‘Romanus’ ager. potest tamen et 
hoc et paene omnes huiuscemodi formae nominum propriorum quoque habere 
significationes. ‘Campanus’ similiter et ‘Hispanus’ et ‘Alexandrinus’ et 
‘Placentinus’ et ‘Nolanus’ et similia non solum patriam, sed etiam possessionem 
significant. sunt tamen multa supra dictae speciei, quae etiam 
agnomina inveniuntur, ut ‘Camerinus’, ‘Numantinus’, ‘Coriolanus’; alia 
propria eiusdem formae nomina vel etiam agnomina, ut ‘Adrianus’, ‘Messalinus’, 
‘Silvanus’, ‘Claudianus’, ‘Corvinus’, ‘Probinus’, ‘Rufinus’, ‘Aemilianus’; 
alia a locis, ut ‘rusticanus’, ‘urbanus’, ‘oppidanus’, ‘Capitolinus’, 
{{r|53}}‘Palatinus’, ‘Aesquilinus’, ‘Gallicanus’, ‘vicinus’, ‘externus’; alia 
a temporibus, ut ‘matutinus’ a Matuta, quae significat Auroram vel, ut 
quidam, ‘{{graeca|''Λευκοϑέαν''}}’, ‘hesternus’, ‘diurnus’, ‘nocturnus’, ‘meridianus’, 
‘vespertinus’, ‘antelucanus’, ‘veteranus’, ‘diuturnus’, ‘aeternus’; vel a dignitatibus 
sive officiis, ut ‘tribunus’, ‘antesignanus’; vel a generibus, ut 
‘masculinus’ , ‘femininus’; alia a mutis animalibus, ut ‘taurinus’, ‘porcinus’, 
‘cervinus’, ‘anserinus’; alia a materia, ex qua constant, ut ‘humanus’, 
‘terrenus’; alia a fortuna, ut ‘libertinus’, ‘egenus’; alia a numeris 
semper pluralia, ut ‘bini’, ‘terni’, ‘deni’ [sic ab omnibus numeris], quamvis 
poetica auctoritate etiam singularia inveniuntur. {{spatium|{{wl|Q188646|Lucanus}}}} in {{spatium|VIII}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Syrtibus hinc Libycis tuta est Aegyptus, at inde 
{{gap|4em}}Gurgite septeno rapidus mare submovet amnis.}}&lt;ref&gt;[[Pharsalia/VIII#440|Pharsalia 8.444-445]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ie71sc4mchz1a4bvaawga9cydr8nbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81489</id>
    <revision>
      <id>262876</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Virgilius in X: p. 96.96 K. It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum Verberat adsurgens, spumant vada marmore verso. et sciendum, quod alia eorum a nominibus fiunt, a Roma Romanus', a 54 Caesare 'Caesarianus'; alia a verbis, ut ab egeo egenus'; alia ab adver- biis, ut 'infra infernus', 'supra supernus', 'hodie hodiernus'. Conemur igitur, sicuti possumus, exponere rationem paenultimarum in supra dictis derivationum formis literarum. In a d...</comment>
      <origin>262876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1875" sha1="jrr8bxsq2itbuofzgvpwwo5s3kwkbh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 51 — 56|77}}&lt;/noinclude&gt;Virgilius in X:
p. 96.96 K.
It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum
Verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.
et sciendum, quod alia eorum a nominibus fiunt, a Roma Romanus', a 54
Caesare 'Caesarianus'; alia a verbis, ut ab egeo egenus'; alia ab adver-
biis, ut 'infra infernus', 'supra supernus', 'hodie hodiernus'.
Conemur igitur, sicuti possumus, exponere rationem paenultimarum
in supra dictis derivationum formis literarum.
In a desinentia antecedente aliqua consonante seu vocali producta ea-
10 dem a et accepta 'nus' faciunt derivativum supra dictae formae, nisi sint
mutorum animalium, ut Sulla Sullanus', 'Perpenna Perpennānus', 'Roma
Romānus', 'silva Silvānus', 'Nola Nolanus', 'Suessula Suessulanus', 'Adria
Adrianus', 'Compsa Compsānus'. excipiuntur Iugurthinus', 'Messalinus',
'terrenus', quae quamvis a nominibus in a desinentibus consonante ante-
15 cedente derivantur, non servaverunt tamen a. [de 'mustelino' et aquilino'
paulo post tractabitur.] a pluralibus quoque in ae diphthongum desinen- 55
tibus vel in a derivata similiter a habent ante 'nus' [vel 'na' vel 'num'],
ut Acerrae Acerranus', 'Thebae Thebanus', 'Cumae Cumanus', 'Formiae
Formianus', 'signa antesignanus', 'membra membrana' (quod est femini-
num). possunt tamen haec et a singularibus esse ȧxò rou 'signum' et
'membrum', quod paulo post ostendetur. similiter a habent ante 'nus',
quae derivantur a nominibus in 'ius' terminantibus vel ab adverbiis in 'ie'
longam, ut Pompeius Pompeianus', 'Sthenius Sthenianus', 'Titius Titia-
nus', 'Tullius Tullianus', 'Fabius Fabianus', | Iulius lulianus', 'Virgilius
25 Virgilianus', 'Terentius Terentianus', 'Sallustius Sallustianus', 'cotidie
cotidianus', similiter a 'meridie' 'meridianus'; 'hodie' tamen hodiernus'
facit. similiter a habent ea, quae derivantur a nominibus in 'cus' vel in&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrr8bxsq2itbuofzgvpwwo5s3kwkbh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262905</id>
      <parentid>262876</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="2mmu564s85w6cu4ux5kc3cea9x1t55i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 51 — 56|77}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|X}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum
{{gap|4em}}Verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#205|Aeneis 10.207-208]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{ρ|54}}et sciendum, quod alia eorum a nominibus fiunt, a Roma ‘Romanus’, a 
Caesare ‘Caesarianus’; alia a verbis, ut ab egeo ‘egenus’; alia ab adverbiis, 
ut ‘infra infernus’, ‘supra supernus’, ‘hodie hodiernus’.

Conemur igitur, sicuti possumus, exponere rationem paenultimarum
in supra dictis derivationum formis literarum.

In a desinentia antecedente aliqua consonante seu vocali producta eadem 
a et accepta ‘nus’ faciunt derivativum supra dictae formae, nisi sint
mutorum animalium, ut ‘Sulla Sullānus’, ‘Perpenna Perpennānus’, ‘Roma
Romānus’, ‘silva Silvānus’, ‘Nola Nolānus’, ‘Suessula Suessulānus’, ‘Adria
Adriānus’, ‘Compsa Compsānus’. excipiuntur ‘Iugurthinus’, ‘Messalinus’,
‘terrenus’, quae quamvis a nominibus in a desinentibus consonante antecedente 
derivantur, non servaverunt tamen a. [de ‘mustelino’ et ‘aquilino’
{{ρ|55}}paulo post tractabitur.] a pluralibus quoque in ae diphthongum desinentibus 
vel in a derivata similiter a habent ante ‘nus’ [vel ‘na’ vel ‘num’],
ut ‘Acerrae Acerranus’, ‘Thebae Thebanus’, ‘Cumae Cumanus’, ‘Formiae
Formianus’, ‘signa antesignanus’, ‘membra membrana’ (quod est femininum). 
possunt tamen haec et a singularibus esse {{graeca|''ἀπὸ τοῦ''}} ‘signum’ et
‘membrum’, quod paulo post ostendetur. similiter a habent ante ‘nus’,
quae derivantur a nominibus in ‘ius’ terminantibus vel ab adverbiis in ‘ie’
longam, ut ‘Pompeius Pompeianus’, ‘Sthenius Sthenianus’, ‘Titius Titianus’, 
‘Tullius Tullianus’, ‘Fabius Fabianus’, ‘Iulius lulianus’, ‘Virgilius 
‘Virgilianus’, ‘Terentius Terentianus’, ‘Sallustius Sallustianus’, ‘cotidie
cotidianus’, similiter a ‘meridie’ ‘meridianus’; ‘hodie’ tamen ‘hodiernus’
{[ρ|56}}facit. similiter a habent ea, quae derivantur a nominibus in ‘cus’ vel in&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mmu564s85w6cu4ux5kc3cea9x1t55i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262906</id>
      <parentid>262905</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:18:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="kers6clwo8c6dvof17tagr7ul2fiqzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 51 — 56|77}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|X}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum
{{gap|4em}}Verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#205|Aeneis 10.207-208]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{ρ|54}}et sciendum, quod alia eorum a nominibus fiunt, a Roma ‘Romanus’, a 
Caesare ‘Caesarianus’; alia a verbis, ut ab egeo ‘egenus’; alia ab adverbiis, 
ut ‘infra infernus’, ‘supra supernus’, ‘hodie hodiernus’.

Conemur igitur, sicuti possumus, exponere rationem paenultimarum
in supra dictis derivationum formis literarum.

In a desinentia antecedente aliqua consonante seu vocali producta eadem 
a et accepta ‘nus’ faciunt derivativum supra dictae formae, nisi sint
mutorum animalium, ut ‘Sulla Sullānus’, ‘Perpenna Perpennānus’, ‘Roma
Romānus’, ‘silva Silvānus’, ‘Nola Nolānus’, ‘Suessula Suessulānus’, ‘Adria
Adriānus’, ‘Compsa Compsānus’. excipiuntur ‘Iugurthinus’, ‘Messalinus’,
‘terrenus’, quae quamvis a nominibus in a desinentibus consonante antecedente 
derivantur, non servaverunt tamen a. [de ‘mustelino’ et ‘aquilino’
{{r|55}}paulo post tractabitur.] a pluralibus quoque in ae diphthongum desinentibus 
vel in a derivata similiter a habent ante ‘nus’ [vel ‘na’ vel ‘num’],
ut ‘Acerrae Acerranus’, ‘Thebae Thebanus’, ‘Cumae Cumanus’, ‘Formiae
Formianus’, ‘signa antesignanus’, ‘membra membrana’ (quod est femininum). 
possunt tamen haec et a singularibus esse {{graeca|''ἀπὸ τοῦ''}} ‘signum’ et
‘membrum’, quod paulo post ostendetur. similiter a habent ante ‘nus’,
quae derivantur a nominibus in ‘ius’ terminantibus vel ab adverbiis in ‘ie’
longam, ut ‘Pompeius Pompeianus’, ‘Sthenius Sthenianus’, ‘Titius Titianus’, 
‘Tullius Tullianus’, ‘Fabius Fabianus’, ‘Iulius lulianus’, ‘Virgilius 
‘Virgilianus’, ‘Terentius Terentianus’, ‘Sallustius Sallustianus’, ‘cotidie
cotidianus’, similiter a ‘meridie’ ‘meridianus’; ‘hodie’ tamen ‘hodiernus’
{{r|56}}facit. similiter a habent ea, quae derivantur a nominibus in ‘cus’ vel in&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kers6clwo8c6dvof17tagr7ul2fiqzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262907</id>
      <parentid>262906</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2237" sha1="htlltjh52xabtb600b19ojjmiccjk3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 51 — 56|77}}&lt;/noinclude&gt;{{spatium|{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium|X}}:
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|It gravis Aulestes centenaque arbore fluctum
{{gap|4em}}Verberat adsurgens, spumant vada marmore verso.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#205|Aeneis 10.207-208]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{r|54}}et sciendum, quod alia eorum a nominibus fiunt, a Roma ‘Romanus’, a 
Caesare ‘Caesarianus’; alia a verbis, ut ab egeo ‘egenus’; alia ab adverbiis, 
ut ‘infra infernus’, ‘supra supernus’, ‘hodie hodiernus’.

Conemur igitur, sicuti possumus, exponere rationem paenultimarum
in supra dictis derivationum formis literarum.

In a desinentia antecedente aliqua consonante seu vocali producta eadem 
a et accepta ‘nus’ faciunt derivativum supra dictae formae, nisi sint
mutorum animalium, ut ‘Sulla Sullānus’, ‘Perpenna Perpennānus’, ‘Roma
Romānus’, ‘silva Silvānus’, ‘Nola Nolānus’, ‘Suessula Suessulānus’, ‘Adria
Adriānus’, ‘Compsa Compsānus’. excipiuntur ‘Iugurthinus’, ‘Messalinus’,
‘terrenus’, quae quamvis a nominibus in a desinentibus consonante antecedente 
derivantur, non servaverunt tamen a. [de ‘mustelino’ et ‘aquilino’
{{r|55}}paulo post tractabitur.] a pluralibus quoque in ae diphthongum desinentibus 
vel in a derivata similiter a habent ante ‘nus’ [vel ‘na’ vel ‘num’],
ut ‘Acerrae Acerranus’, ‘Thebae Thebanus’, ‘Cumae Cumanus’, ‘Formiae
Formianus’, ‘signa antesignanus’, ‘membra membrana’ (quod est femininum). 
possunt tamen haec et a singularibus esse {{graeca|''ἀπὸ τοῦ''}} ‘signum’ et
‘membrum’, quod paulo post ostendetur. similiter a habent ante ‘nus’,
quae derivantur a nominibus in ‘ius’ terminantibus vel ab adverbiis in ‘ie’
longam, ut ‘Pompeius Pompeianus’, ‘Sthenius Sthenianus’, ‘Titius Titianus’, 
‘Tullius Tullianus’, ‘Fabius Fabianus’, ‘Iulius lulianus’, ‘Virgilius 
‘Virgilianus’, ‘Terentius Terentianus’, ‘Sallustius Sallustianus’, ‘cotidie
cotidianus’, similiter a ‘meridie’ ‘meridianus’; ‘hodie’ tamen ‘hodiernus’
{{r|56}}facit. similiter a habent ea, quae derivantur a nominibus in ‘cus’ vel in&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htlltjh52xabtb600b19ojjmiccjk3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81490</id>
    <revision>
      <id>262877</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;culus? desinentibus, quae sunt ultra duas syllabas, ut &quot;rusticus rustica-   nus”, &quot;publicus publicanus?, '&quot;Saticulus Saticulanus”, &quot;Tusculus Tuscula-  nus?. excipitur a masculo, quod est diminutivum maris, &quot; masculinus?” fac-  tum: nam disyllaba in &quot;cus? desinentia sine a sunt, ut &quot;mancus Mancinus”,  flacus lacuna”, &quot;porcus porcinus”. in um”? quoque neutra consonante an-  tecedente in derivativis a habent ante &quot;nus”: &quot;oppidum oppidanus”, “...'</comment>
      <origin>262877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2006" sha1="1leqfh9yq7owldnqsbfim3hx0wpenqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|78|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;culus? desinentibus, quae sunt ultra duas syllabas, ut &quot;rusticus rustica- 

nus”, &quot;publicus publicanus?, '&quot;Saticulus Saticulanus”, &quot;Tusculus Tuscula- 
nus?. excipitur a masculo, quod est diminutivum maris, &quot; masculinus?” fac- 
tum: nam disyllaba in &quot;cus? desinentia sine a sunt, ut &quot;mancus Mancinus”, 
flacus lacuna”, &quot;porcus porcinus”. in um”? quoque neutra consonante an- 
tecedente in derivativis a habent ante &quot;nus”: &quot;oppidum oppidanus”, “ Paes- 
tum Paestanus?, &quot;Spoletum Spoletanus?, &quot;Toletum Toletanus”?, &quot;castellum 
castellanus”, &quot;Beneventum Beneventanus?. similiter a habent paenultimam 
pleraque venientia a nominibus tertiae declinationis: &quot;Caesar Caesaris Caé- 
sarianus”, &quot;fons fontis fontanus”, &quot;mons montis montanus”, 'urbs urbis ur- 
banus?, &quot;sol solis sokanus? - ex quo &quot;subsolanus?: ex eo tamen est etiam 
&quot; Solinus?” -, &quot;Milo Milonis Milonianus”, &quot;Piso Pisonis Pisonianus? - quam- 
vis quidam et &quot; Pisoninus? et &quot;Miloninus” dici putaverunt. sed a propriis 
derivata plerumque i ante ἃ habent: '&quot;lIovis Iovianus”?, &quot; Caesaris Caesaria- 
nus”. possumus tamen dicere, quod a &quot;Caesarius? et || &quot;Milonius? et 'Pi- 
sonius? et &quot;Iovius? derivata smt &quot;Caesarianus”, &quot; Milonianus”, &quot;Pisonianus”?, 
&quot;lovianus? -, &quot;lux Jucis Lucanus” - ex quo compositum fit &quot;antelucanus”: ex eo- 
dem tamen nascitur etiam &quot;Lucina” -, &quot;vetus veteris veteranus?, &quot;limes limitis 

58 limitanus?, &quot;Ancon Anconis Anconitanus?, &quot;Gades Gaditanus?. ideo autem 
diximus pleraque, quia a neutris in e desinentibus derilvata i habent pro- 20 

ductam ante nus”, ut &quot;mare mariInus”, &quot;Praeneste Praenestinus?, “ Calathe 
Calathinus?, &quot;Calacte Calactinus?, et ab aliis, quae pares habent tam in 
nominativo quam in genetivo syllabas, &quot;Hercules Herculis Herculmmus”, &quot;Ver- 
res Verris VerriInus”, &quot;collis collynus?, &quot;follis follinus?. &quot;er? quoque de- 

sinentia, si sint secundae declinationis, et &quot;us? consonante antecedente&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1leqfh9yq7owldnqsbfim3hx0wpenqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262909</id>
      <parentid>262877</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T08:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="rvvnq04r23qjdycdqatsi0vgm8nc4fk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|78|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;‘culus’ desinentibus, quae sunt ultra duas syllabas, ut ‘rusticus rusticanus’, 
‘publicus publicanus’, ‘Saticulus Saticulanus’, ‘Tusculus Tusculanus’. 
excipitur a masculo, quod est diminutivum maris, ‘masculinus’ factum: 
nam disyllaba in ‘cus’ desinentia sine a sunt, ut ‘mancus Mancinus’, 
‘lacus lacuna’, ‘porcus porcinus’. in ‘um’ quoque neutra consonante antecedente 
in derivativis a habent ante ‘nus’: ‘oppidum oppidanus’, ‘Paestum Paestanus’, 
‘Spoletum Spoletanus’, ‘Toletum Toletanus’, ‘castellum 
{{r|57}}castellanus’, ‘Beneventum Beneventanus’. similiter a habent paenultimam 
pleraque venientia a nominibus tertiae declinationis: ‘Caesar Caesaris Caesarianus’, 
‘fons fontis fontanus’, ‘mons montis montanus’, ‘urbs urbis urbanus’, 
‘sol solis solanus’ – ex quo ‘subsolanus’: ex eo tamen est etiam 
‘Solinus’ –, ‘Milo Milonis Milonianus’, ‘Piso Pisonis Pisonianus’ – quamvis 
quidam et ‘Pisoninus’ et ‘Miloninus’ dici putaverunt. sed a propriis 
derivata plerumque i ante a habent: ‘Iovis Iovianus’, ‘Caesaris Caesarianus’. 
possumus tamen dicere, quod a ‘Caesarius’ et ‘Milonius’ et ‘Pisonius’ 
et ‘Iovius’ derivata sint ‘Caesarianus’, ‘Milonianus’, ‘Pisonianus’, 
‘lovianus’ –, ‘lux lucis Lucanus’ – ex quo compositum fit ‘antelucanus’: ex eodem 
tamen nascitur etiam ‘Lucina’ –, ‘vetus veteris veteranus’, ‘limes limitis 
{{r|58}}limitanus’, ‘Ancon Anconis Anconitanus’, ‘Gades Gaditanus’. ideo autem 
diximus pleraque, quia a neutris in e desinentibus derivata i habent productam 
ante ‘nus’, ut ‘mare marīnus’, ‘Praeneste Praenestīnus’, ‘Calathe 
Calathīnus’, ‘Calacte Calactīnus’, et ab aliis, quae pares habent tam in 
nominativo quam in genetivo syllabas, ‘Hercules Herculis Herculīnus’, ‘Verres 
Verris Verrīnus’, ‘collis collīnus’, ‘follis follīnus’. ‘er’ quoque desinentia, 
si sint secundae declinationis, et ‘us’ consonante antecedente&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvvnq04r23qjdycdqatsi0vgm8nc4fk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81491</id>
    <revision>
      <id>262878</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'eiusdem declinationis exceptis in &quot;cus? supra duas syllabas vel in &quot;culus?,   de quibus paulo ante docuimus, et in &quot;ium” propria, si faciant derivativa  in &quot;nus? terminantia, i longam habebunt paenultimam, ut &quot;auster austri-  nus”, &quot;adulter adulterinus?, &quot;&lt;macer Macrinus?, &quot;libertus libertinus?, &quot; divus  5 divinus”, &quot;probus Probinus”, &quot;rufus Rufinus”, &quot;maximus Maximinus”, &quot;Mar-  cellus Marcellinus? , &quot;carus Carinus”, &quot;mancys Mancinus”, &quot;Regiu...</comment>
      <origin>262878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1562" sha1="2p05sn74h96yvmio3456wkogta3pnky" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 56 — 59|79}}&lt;/noinclude&gt;eiusdem declinationis exceptis in &quot;cus? supra duas syllabas vel in &quot;culus?, 

de quibus paulo ante docuimus, et in &quot;ium” propria, si faciant derivativa 
in &quot;nus? terminantia, i longam habebunt paenultimam, ut &quot;auster austri- 
nus”, &quot;adulter adulterinus?, &quot;&lt;macer Macrinus?, &quot;libertus libertinus?, &quot; divus 
5 divinus”, &quot;probus Probinus”, &quot;rufus Rufinus”, &quot;maximus Maximinus”, &quot;Mar- 
cellus Marcellinus? , &quot;carus Carinus”, &quot;mancys Mancinus”, &quot;Regium Regi- 
nus ἢ, [' Venusium Venusinus”?, &quot;Signium Signinus?, &quot; Perusium Perusinus”?, 
Qpitergium Opiterginus?,) &quot;Canusium Canusinus?. excipiuntur ab &quot;humo? &quot;hu- 
manus? οἱ &quot;mundo” &quot;mundanus? et &quot;priscus Priscianus”?, sed hoc magis a 
ΜΝ Priscio videtur esse derivatum; nam quod a Taurominio &quot; Taurominitanus” 
dicimus, sequimur Graecos, qui &quot;Taurominites?” dicunt. gentilia enim apud 
Graecos in “της desinentia mutata &quot;es? in a aceipiunt nus”, cum in 
hane formam veniunt: &quot; ητροπολίτης Metropolitanus?, &quot; Νεαπολέτης Neapo- 
titanus”. item i servant omnia, quae ἃ nominibus mutorum animalium, cu- 
1 juscumque sint declinationis, derivantur in hanc formam: &quot;aper aprinus?”, 
&quot;caper caprinus”, &quot;cervus cervinus”, &quot;porcus porcinus”, &quot;taurus taurinus” 
&quot;feru8” vel &quot;fera? &quot;ferinus”, &quot;canis caninus”, &quot;lepus leporis leporinus”, &quot;lupus 
lupinus”?, &quot;for||mica formicinus? - Plautus in Menaechmis: | 
Atque eccum incedit; move formicinum gradum -, 
20 &lt;hirundo hirundininus? - idem in rudente:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p05sn74h96yvmio3456wkogta3pnky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262913</id>
      <parentid>262878</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="js9rawwiknh1u23ei7xa3w40rl8hz78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 56 — 59|79}}&lt;/noinclude&gt;eiusdem declinationis exceptis in ‘cus’ supra duas syllabas vel in ‘culus’, 
de quibus paulo ante docuimus, et in ‘ium’ propria, si faciant derivativa 
in ‘nus’ terminantia, i longam habebunt paenultimam, ut ‘auster austrīnus’, 
‘adulter adulterīnus’, ‘macer Macrīnus’, ‘libertus libertīnus’, ‘divus 
divīnus’, ‘probus Probīnus’, ‘rufus Rufīnus’, ‘maximus Maximīnus’, ‘Marcellus 
Marcellīnus’ , ‘carus Carīnus’, ‘mancus Mancīnus’, ‘Regium Regīnus’, 
[‘Venusium Venusīnus’, ‘Signium Signīnus’, ‘Perusium Perusīnus’, 
{{r|59}}‘Opitergium Opitergīnus’,] ‘Canusium Canusīnus’. excipiuntur ab ‘humo’ ‘humanus’ 
et ‘mundo’ ‘mundanus’ et ‘priscus Priscianus’, sed hoc magis a 
Priscio videtur esse derivatum; nam quod a Taurominio ‘Taurominitanus’ 
dicimus, sequimur Graecos, qui ‘Taurominites’ dicunt. gentilia enim apud 
Graecos in ‘{{graeca|''της''}}’ desinentia mutata ‘es’ in a accipiunt nus’, cum in 
hanc formam veniunt: ‘{{graeca|''Μητροπολίτης''}} Metropolitanus’, ‘{{graeca|''Νεαπολίτης''}} Neapolitanus’. item i servant omnia, quae a nominibus mutorum animalium, cuiuscumque 
sint declinationis, derivantur in hanc formam: ‘aper aprinus’, 
‘caper caprinus’, ‘cervus cervinus’, ‘porcus porcinus’, ‘taurus taurinus’ 
‘ferus’ vel ‘fera’ ‘ferinus’, ‘canis caninus’, ‘lepus leporis leporinus’, ‘lupus 
lupinus’, ‘formica formicinus’ – {{spatium|{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium|{{wl|Q1240100|Menaechmis}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Atque eccum incedit; move formicinum gradum}} –,&lt;ref&gt;[[Menaechmi#885|Menaechmi 888]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
‘hirundo hirundininus’ – {{spatium|idem}} in {{spatium|{{wl|Q1226518|rudente}}}}:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>js9rawwiknh1u23ei7xa3w40rl8hz78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81492</id>
    <revision>
      <id>262879</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Ad hirundininum nidum visa est simia,   Ascensionem ut faceret, tTadoririer -,   “8641. aquilinus”, &quot;mustela mustelinus”, quamvis in a desinant, &quot;leo leonis  leoninus?, &quot;ovinus” quoque ab ove et &quot;suinus?” ἃ sue: nam '&quot;ovilla? et  60 &quot;suilla? diminutiva sunt. in &quot;nus? enim desinentia vel in &quot;na? vel in &quot;num? s  si faciunt diminutiva, abiectayn duas assumunt 1: &quot;unus ullus, una ulla,  unum ullum?, &quot;bonus bellus, bona bella, bonum bellum ” &quot;gemi...</comment>
      <origin>262879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1979" sha1="lmqlk9orpj8zdmnzozlrscn8ar3qplr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|80|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;Ad hirundininum nidum visa est simia, 

Ascensionem ut faceret, tTadoririer -, 

“8641. aquilinus”, &quot;mustela mustelinus”, quamvis in a desinant, &quot;leo leonis 
leoninus?, &quot;ovinus” quoque ab ove et &quot;suinus?” ἃ sue: nam '&quot;ovilla? et 
60 &quot;suilla? diminutiva sunt. in &quot;nus? enim desinentia vel in &quot;na? vel in &quot;num? s 
si faciunt diminutiva, abiectayn duas assumunt 1: &quot;unus ullus, una ulla, 
unum ullum?, &quot;bonus bellus, bona bella, bonum bellum ” &quot;geminus 
gemellus , gemina gemella, geminum gemellum?, &quot;vinum villum?. sic 
ergo &quot;suina suilla?, &quot;ovina ovilla”. inveniuntur quaedam in &quot;tinus? paenul- 
timam corripientia, sed quae ἃ primitivis non habent t, ut &quot;diu diutinus?, 
teras crastinus?, &quot;horno hornotinus”?, &quot;prius? vel &quot;priscus” &quot;pristinus”. nam 
&quot;Constantinus? et &quot;Clementinus” a primitivorum genetivis habent t et &quot;ma- 
tutinus” a Matuta, quae Aurora intellegitur; &quot;mediastinus” autem ἃ medio 
stando vel tenendo componi videtur. = ('fiscina” corripit paenultimam, quo- 
modo &quot;fuscina”, cur ergo &quot;piscIna” producit? quia hoc sine dubio deriva- 15 

tum est a. pisce; | &quot;fiscina? autem ἃ fisco, an fiscus a '&quot;fiscina”, an neu- 
trum a neutro, dubium est. nam nec &quot;fuscina? ἃ fusco nec &quot;pagina? a 
pago nec &quot;Mutina” a muto nec &quot;Ariminum” ab Arimo derivata, cum sint 
primitiva, paenultimam corripuerunt.) sin autem in &quot;er? desinentia tertiae 
sint declinationis vel in &quot;ius? facientia genetivum, accepta &quot;nus? ipse nomi- 20 
nativus facit derivativum, ut &quot;pater paternus?, &quot;mater maternus”, &quot;frater 
fraternus”, &quot;ver vernus?. &quot;acer? quoque, de cuius declinatione dubitatur, 
arbos, huius &quot;aceris?, quod Solinus protulit in memorabilibus, &quot;acer- 
nus? facit, &quot;alter alternus?, illa scilicet observata regula, quam superiwus dixi- 
mus in mutis animalibus; ideoque &quot;anser anserinus”?-dicimus, &quot;passer pas- 25 
XI62serinus?. ab adverbiis quoque venientia in &quot;ra? desinentibus &quot;er? habent&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lmqlk9orpj8zdmnzozlrscn8ar3qplr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262915</id>
      <parentid>262879</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="i8fyp4df9u9r5b7btenqq979d6027ya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|80|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|Ad hirundininum nidum visa est simia, 
{{gap|4em}}Ascensionem ut faceret}}, †{{spatium|adoririer}} –,&lt;ref&gt;[[Rudens#595|Rudens 598]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 

‘aquila aquilinus’, ‘mustela mustelinus’, quamvis in a desinant, ‘leo leonis 
leoninus’, ‘ovinus’ quoque ab ove et ‘suinus’ a sue: nam ‘ovilla’ et 
{{r|60}}‘suilla’ diminutiva sunt. in ‘nus’ enim desinentia vel in ‘na’ vel in ‘num’ 
si faciunt diminutiva, abiecta n duas assumunt l: ‘unus ullus, una ulla, 
unum ullum’, ‘bonus bellus, bona bella, bonum bellum ’ ‘geminus 
gemellus, gemina gemella, geminum gemellum’, ‘vinum villum’. sic 
ergo ‘suina suilla’, ‘ovina ovilla’. inveniuntur quaedam in ‘tinus’ paenultimam 
corripientia, sed quae a primitivis non habent t, ut ‘diu diutinus’, 
‘teras crastinus’, ‘horno hornotinus’, ‘prius’ vel ‘priscus’ ‘pristinus’. nam 
‘Constantinus’ et ‘Clementinus’ a primitivorum genetivis habent t et ‘matutinus’ 
a Matuta, quae Aurora intellegitur; ‘mediastinus’ autem a medio 
stando vel tenendo componi videtur. (‘fiscĭna’ corripit paenultimam, quomodo 
‘fuscina’, cur ergo ‘piscīna’ producit? quia hoc sine dubio derivatum 
est a pisce; ‘fiscina’ autem a fisco, an fiscus a ‘fiscina’, an neutrum 
a neutro, dubium est. nam nec ‘fuscĭna’ a fusco nec ‘pagĭna’ a 
pago nec ‘Mutĭna’ a muto nec ‘Arimĭnum’ ab Arimo derivata, cum sint 
{{r|61}}primitiva, paenultimam corripuerunt. sin autem in ‘er’ desinentia tertiae 
sint declinationis vel in ‘ius’ facientia genetivum, accepta ‘nus’ ipse nominativus 
facit derivativum, ut ‘pater paternus’, ‘mater maternus’, ‘frater 
fraternus’, ‘ver vernus’. ‘acer’ quoque, de cuius declinatione dubitatur, 
arbos, huius ‘aceris’, quod {{spatium|{{wl|Q520487|Solinus}}}} protulit in {{spatium|{{wl|Q3395604|memorabilibus}}}}, ‘acernus’ 
facit, ‘alter alternus’, illa scilicet observata regula, quam superius diximus 
in mutis animalibus; ideoque ‘anser anserinus’ dicimus, ‘passer passerinus’. 
{{r|62|XI 62}}ab adverbiis quoque venientia in ‘ra’ desinentibus ‘er’ habent&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i8fyp4df9u9r5b7btenqq979d6027ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81493</id>
    <revision>
      <id>262880</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ante &quot;nus?, &quot;infra infernus”, &quot;extra exter||nus?, &quot;supra supernus?. ab aliis   quoque adverbiis temporalibus inveniuntur quaedam r ante &quot;nus? habentia,  ut &quot;noctu noeturnus?, &quot;diu diurnus?, “ΠΟΥ ἢ alternitatis causa &quot;hesternus”,  &quot;semper sempiternus?. in &quot;teria” etiam desinentia faciunt derivativum si-   5 militer: &quot;Fabrateria Fabraternus?, &quot;Sabrateria Sabraternus?; &quot;aetas? quoque  faeternus”. antiqui tamen | &quot;aevitas? et &quot;aeviternus” diceban...</comment>
      <origin>262880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="sjivyccq1ltv4hjoomc4gpycs9ne5ii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II|59 — 63|81}}&lt;/noinclude&gt;ante &quot;nus?, &quot;infra infernus”, &quot;extra exter||nus?, &quot;supra supernus?. ab aliis 

quoque adverbiis temporalibus inveniuntur quaedam r ante &quot;nus? habentia, 
ut &quot;noctu noeturnus?, &quot;diu diurnus?, “ΠΟΥ ἢ alternitatis causa &quot;hesternus”, 
&quot;semper sempiternus?. in &quot;teria” etiam desinentia faciunt derivativum si- 

5 militer: &quot;Fabrateria Fabraternus?, &quot;Sabrateria Sabraternus?; &quot;aetas? quoque 
faeternus”. antiqui tamen | &quot;aevitas? et &quot;aeviternus” dicebant ab aevo, 
unde Varro in Pseudaenea: per 

Aeviternam hominum domum, 
Tellurem propero gradum. 

1 &quot;vetus? praeterea &quot;veternus? facit, &amp;on solum &quot;veteranus”, sed diversas ha- 
bent significationes. &quot;quercus” etiam &quot;quernus”, &quot;corylus colurnus”?, &quot;tacitus 
taciturnus?, &quot;mensis mensurnus?: sic enim Cicero posuit pro &quot;menstruus” 
in primo rhetoricorum: pars quaedam aeternitatis cum ali- 
cuius annui, mensurni, diurni, nocturni, + vespertini certa 

Ι5 significatione. ab hieme quoque vel imbre &quot;hibernus? fit. in &quot;ia? de- 
ginentia ἢ antecedente mutant &quot;ia? in &quot;us”, et huiuscemodi formae fa- 
ciunt derivativa, ἃ primitivis tamen habentia n, ut &quot;Hispania Hispanus”, 
Lavinia Lavinus”, &quot;Hyrcania llyrcanus”, &quot;Mauretania Mauretanus”, &quot;Campania 
Campanus” ; &quot;Dardanus? vero proprium est et primitivum ideoque a cor- 

2 reptam habet: abusive tamen poetae pro 'Dardanio” ponunt 'Dardanum”?. 
si vero ante &quot;ia? aliam habuerint consonantem, i longam habent ab eis de- 
rivata ante &quot;nus? : &quot;Luceria Lucerinus”, &quot; Nuceria Nucerinus”, &quot;Placentia Pla- 
centinus”, &quot;Anagnia” quoque quia g ante ἢ habet, &quot;Anagninus?: similiter&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sjivyccq1ltv4hjoomc4gpycs9ne5ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262881</id>
      <parentid>262880</parentid>
      <timestamp>2026-04-13T20:22:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>262881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="digrbl5ukb0uy057ww2afltgnmhjfqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 59 — 63|81}}&lt;/noinclude&gt;ante &quot;nus?, &quot;infra infernus”, &quot;extra exter||nus?, &quot;supra supernus?. ab aliis 

quoque adverbiis temporalibus inveniuntur quaedam r ante &quot;nus? habentia, 
ut &quot;noctu noeturnus?, &quot;diu diurnus?, “ΠΟΥ ἢ alternitatis causa &quot;hesternus”, 
&quot;semper sempiternus?. in &quot;teria” etiam desinentia faciunt derivativum si- 

5 militer: &quot;Fabrateria Fabraternus?, &quot;Sabrateria Sabraternus?; &quot;aetas? quoque 
faeternus”. antiqui tamen | &quot;aevitas? et &quot;aeviternus” dicebant ab aevo, 
unde Varro in Pseudaenea: per 

Aeviternam hominum domum, 
Tellurem propero gradum. 

1 &quot;vetus? praeterea &quot;veternus? facit, &amp;on solum &quot;veteranus”, sed diversas ha- 
bent significationes. &quot;quercus” etiam &quot;quernus”, &quot;corylus colurnus”?, &quot;tacitus 
taciturnus?, &quot;mensis mensurnus?: sic enim Cicero posuit pro &quot;menstruus” 
in primo rhetoricorum: pars quaedam aeternitatis cum ali- 
cuius annui, mensurni, diurni, nocturni, + vespertini certa 

Ι5 significatione. ab hieme quoque vel imbre &quot;hibernus? fit. in &quot;ia? de- 
ginentia ἢ antecedente mutant &quot;ia? in &quot;us”, et huiuscemodi formae fa- 
ciunt derivativa, ἃ primitivis tamen habentia n, ut &quot;Hispania Hispanus”, 
Lavinia Lavinus”, &quot;Hyrcania llyrcanus”, &quot;Mauretania Mauretanus”, &quot;Campania 
Campanus” ; &quot;Dardanus? vero proprium est et primitivum ideoque a cor- 

2 reptam habet: abusive tamen poetae pro 'Dardanio” ponunt 'Dardanum”?. 
si vero ante &quot;ia? aliam habuerint consonantem, i longam habent ab eis de- 
rivata ante &quot;nus? : &quot;Luceria Lucerinus”, &quot; Nuceria Nucerinus”, &quot;Placentia Pla- 
centinus”, &quot;Anagnia” quoque quia g ante ἢ habet, &quot;Anagninus?: similiter&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>digrbl5ukb0uy057ww2afltgnmhjfqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262918</id>
      <parentid>262881</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="emdx15cwdoie6e55n6zw2d56hrveonq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||LIBER II 59 — 63|81}}&lt;/noinclude&gt;ante ‘nus’, ‘infra infernus’, ‘extra externus’, ‘supra supernus’. ab aliis 
quoque adverbiis temporalibus inveniuntur quaedam r ante ‘nus’ habentia, 
ut ‘noctu nocturnus’, ‘diu diurnus’, ‘heri’ alternitatis causa ‘hesternus’, 
‘semper sempiternus’. in ‘teria’ etiam desinentia faciunt derivativum similiter: 
‘Fabrateria Fabraternus’, ‘Sabrateria Sabraternus’; ‘aetas’ quoque 
‘aeternus’. antiqui tamen ‘aevitas’ et ‘aeviternus’ dicebant ab aevo, 
unde {{spatium|{{wl|Q206119|Varro}}}} in {{spatium|Pseudaenea}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|per 
{{gap|4em}}Aeviternam hominum domum, 
{{gap|4em}}Tellurem propero gradum.}}&lt;/poem&gt;
‘vetus’ praeterea ‘veternus’ facit, non solum ‘veteranus’, sed diversas habent 
significationes. ‘quercus’ etiam ‘quernus’, ‘corylus colurnus’, ‘tacitus 
taciturnus’, ‘mensis mensurnus’: sic enim {{spatium|{{wl|Q1541|Cicero}}}} posuit pro ‘menstruus’ 
in {{spatium|primo {{wl|Q324590|rhetoricorum}}: pars quaedam aeternitatis cum alicuius 
annui, mensurni, diurni, nocturni,}} † {{spatium|vespertini certa 
significatione}}.&lt;ref&gt;[[De inventione/Liber I#39|De inventione 1.39]]&lt;/ref&gt; ab hieme quoque vel imbre ‘hibernus’ fit. in ‘ia’ desinentia 
n antecedente mutant ‘ia’ in ‘us’, et huiuscemodi formae faciunt 
derivativa, a primitivis tamen habentia n, ut ‘Hispania Hispanus’, 
‘Lavinia Lavinus’, ‘Hyrcania Hyrcanus’, ‘Mauretania Mauretanus’, ‘Campania 
Campanus’; ‘Dardanus’ vero proprium est et primitivum ideoque a correptam 
habet: abusive tamen poetae pro ‘Dardanio’ ponunt ‘Dardanum’. 
si vero ante ‘ia’ aliam habuerint consonantem, i longam habent ab eis derivata 
ante ‘nus’: ‘Luceria Lucerīnus’, ‘Nuceria Nucerīnus’, ‘Placentia Placentīnus’, 
{{r|63}}‘Anagnia’ quoque quia g ante n habet, ‘Anagnīnus’: similiter&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emdx15cwdoie6e55n6zw2d56hrveonq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81494</id>
    <revision>
      <id>262882</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&quot;Alexandria Alexanl|drinus?, &quot;Numantia Numantinus?, &quot;Aricia Aricinus?. quae   vero apud Graecos a nominibus urbium derivata in τῆς desinunt, ea apud  Latinos in &quot;tanus? plerumque efferuntur, sicut supra diximus, ut Νεαπο-  Mens | &quot;Neapolitanus?, Τριπολίτης &quot;Tripolitanus?. similiter a Caralibus &quot;Ca-  ralitanus?, ἃ Salapia &quot;Salapitanus?, a Gadibus &quot;Gaditanus?, a Tauwrominio  Taurominitanus?, a Cephaloedio &quot;Cephaloeditanus?, a Drepano &quot;Drepani...'</comment>
      <origin>262882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="5nsy0veagh1slz01x2s4ces1xdhwcbu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|82|PRISCIANI INST. LIBER II 63. 64}}&lt;/noinclude&gt;&quot;Alexandria Alexanl|drinus?, &quot;Numantia Numantinus?, &quot;Aricia Aricinus?. quae 

vero apud Graecos a nominibus urbium derivata in τῆς desinunt, ea apud 
Latinos in &quot;tanus? plerumque efferuntur, sicut supra diximus, ut Νεαπο- 
Mens | &quot;Neapolitanus?, Τριπολίτης &quot;Tripolitanus?. similiter a Caralibus &quot;Ca- 
ralitanus?, ἃ Salapia &quot;Salapitanus?, a Gadibus &quot;Gaditanus?, a Tauwrominio 
Taurominitanus?, a Cephaloedio &quot;Cephaloeditanus?, a Drepano &quot;Drepanita- 
nus. &quot;gnus? quoque vel &quot;gna? vel €gnum? terminantia longam habent νῦ- 
calem paenultimam, ut fregnum?, &quot;stägnum”, &quot;benignus?, &quot;malignus?, &quot;abie- 
gnus?, &quot;privignus?, &quot;Pelignus?. 

Inveniuntur tamen auctoritate vetemim vel euphoniae causa et maxime 
in propriis quaedam non servantia supra dictas regulas, ut &quot;Ligus Liguris 
Ligurinus?, non &quot;Ligurianus”, &quot;censor censoris Censorinus”, non &quot;'Censo- 
rianus?. 

Quamvis igitur, sicut ostendimus, diversas habent significationes supra 
dictae formae nomina, tamen, quia maxima pars eorum apud Latinos pos- 
sessivorum habent demonstrationem, ideo haec quoque inter possessivorum 
species posuimus. et sciendum, quod etiam in &quot;is et “ὦ terminantium de- 
rivativorum multa inveniuntur significationis possessivae apud nos, ut '&quot;ci- 
vilis?, &quot;hostilis?, &quot;caelestis?, &quot;Iunaris?, &quot;castrensis?, &quot;equester”?, &quot;pedester”, 
“ paluster?, quorum quia diversae et variae sunt formae οἱ significationes, 
postea eas cum reliquis speciebus denominativorum per ordinem tractabi- 

mus. nunc de comparativo videamus.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5nsy0veagh1slz01x2s4ces1xdhwcbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262919</id>
      <parentid>262882</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T09:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="34gczskujhqnc8k36aqitt7uvmxcmaf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|82|PRISCIANI INST. LIBER II 63. 64}}&lt;/noinclude&gt;‘Alexandria Alexandrīnus’, ‘Numantia Numantīnus’, ‘Aricia Aricīnus’. quae 
vero apud Graecos a nominibus urbium derivata in {{graeca|''της''}} desinunt, ea apud 
Latinos in ‘tanus’ plerumque efferuntur, sicut supra diximus, ut {{graeca|''Νεαπολίτης''}} 
‘Neapolitanus’, {{graeca|''Τριπολίτης''}} ‘Tripolitanus’. similiter a Caralibus ‘Caralitanus’, 
a Salapia ‘Salapitanus’, a Gadibus ‘Gaditanus’, a Taurominio 
‘Taurominitanus’, a Cephaloedio ‘Cephaloeditanus’, a Drepano ‘Drepanitanus’. 
‘gnus’ quoque vel ‘gna’ vel ‘gnum’ terminantia longam habent vocalem 
paenultimam, ut ‘rēgnum’, ‘stāgnum’, ‘benīgnus’, ‘malīgnus’, ‘abiēgnus’, 
‘privīgnus’, ‘Pelīgnus’. 

Inveniuntur tamen auctoritate veterum vel euphoniae causa et maxime 
in propriis quaedam non servantia supra dictas regulas, ut ‘Ligus Liguris 
Ligurinus’, non ‘Ligurianus’, ‘censor censoris Censorinus’, non ‘Censorianus’. 

{{r|64}}Quamvis igitur, sicut ostendimus, diversas habent significationes supra 
dictae formae nomina, tamen, quia maxima pars eorum apud Latinos possessivorum 
habent demonstrationem, ideo haec quoque inter possessivorum 
species posuimus. et sciendum, quod etiam in ‘is’ et ‘er’ terminantium derivativorum 
multa inveniuntur significationis possessivae apud nos, ut ‘civilis’, 
‘hostilis’, ‘caelestis’, ‘lunaris’, ‘castrensis’, ‘equester’, ‘pedester’, 
‘paluster’, quorum quia diversae et variae sunt formae et significationes, 
postea eas cum reliquis speciebus denominativorum per ordinem tractabimus. 
nunc de comparativo videamus.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34gczskujhqnc8k36aqitt7uvmxcmaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/617</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81495</id>
    <revision>
      <id>262883</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:32:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22746-56</username>
        <id>32278</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ire agere, nihil agit, et ideo si duo praedia, quae mutuo serviebant, inter eosdem fuerint communicata , quoniam servitutes pro parte &lt;ref&gt;per partes, ''Hal.''&lt;/ref&gt; retineri placet, ab altero servitus alteri remitti non potest; quamvis enim unusquisque sociorum solus sit, cui servitus debetur, tamen quoniam non personae, sed praedia deberent &lt;ref&gt;praedio debetur, ''Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; , neque acqui- ri libertas, neque remitti servitus per par...</comment>
      <origin>262883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3223" sha1="8rob47lmztjsa9emse3p00suidn96uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;161.132.24.98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ire agere, nihil agit, et ideo si duo praedia, quae
mutuo serviebant, inter eosdem fuerint communicata , quoniam servitutes pro parte &lt;ref&gt;per partes, ''Hal.''&lt;/ref&gt; retineri
placet, ab altero servitus alteri remitti non potest; quamvis enim unusquisque sociorum solus
sit, cui servitus debetur, tamen quoniam non
personae, sed praedia deberent &lt;ref&gt;praedio debetur, ''Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; , neque acqui-
ri libertas, neque remitti servitus per partem &lt;ref&gt;pro parte, ''Hal.''&lt;/ref&gt;
poterit.

§ 1. Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae
habeo, isque post constitutum tempus ad suas
venas redierit, an aquaeductus amissus erit,
quaeritur;

35. PAULUS libro XV. ad Plautium .- et Atili-
cinus ait, Caesarem Statilio Tauro rescripsisse in
haec verba: «Hi, qui ex fundo Sutrino &lt;ref&gt;Sutriano, ''Vulg.''; Satriano, ''Hal.''; Sabino, otros en el mismo.&lt;/ref&gt; aquam
ducere soliti sunt, adierunt me, proposueruntque,
aquam, qua per aliquos annos usi sunt, ex fonte,
qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse,
quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam
fluere coepisse, petieruntque a me, ut, quod ius
non negligentia aut culpa sua amiserant, sed
quia ducere non poterant, his restitueretur. Quo-
rum mihi postulatio quum non iniqua visa sit,
succurrendum his putavi. Itaque quod ius habuerunt tunc, quum primum ea aqua pervenire ad
eos non potuit, id iis restitui placet» .

36. IDEM &lt;ref&gt;Papinianus, ''Hal.''&lt;/ref&gt; libro II. Responsorum .- Quum
fundo, quem ex duobus retinuit venditor, aquae
ducendae servitus imposita sit , emto praedio
quaesita servitus distractum denuo praedium sequitur &lt;ref&gt;distracto denuo praedio sequitur praedium, ''Vulg.''&lt;/ref&gt; ; nec ad rem pertinet, quod stipulatio,
qua poenam promitti placuit , ad personam emtoris, si ei forte frui non licuisset, relata est.

37. IDEM &lt;ref&gt;Paulus, ''Hal.''&lt;/ref&gt; libro III. Responsorum.-Λούκιος
Τίτιος Γαΐῳ Σεἴῳ τῷ ἀδελφῷ πλεῖστα χαίρειν. &quot;Ὕδατος
τοῦ ῥέοντος εἰς τὴν κρήνην τὴν κατασκευασθεῖσαν ἐν ἰσθμῷ &lt;ref&gt;ἐκ κρήνης τῆς ἐν ἰσθμῷ κατασκευασθείσης, [ex fonte quem etc.] otros en ''Hal.''&lt;/ref&gt; ὑπὸ τοῦ πατρός μου, δίδωμι καὶ χαρίζομαί σοι δάκτυλον εἰς τὴν οἰκίαν σου τὴν ἐν τῷ ἰσθμῷ, ἢ ὅπου δ᾽ ἂν βούλει.
[Lucius Titius Caio Seio fratri plurimam salu-
tem! De aqua fluente in fontem, quem pater meus
in isthmo instruxit, do concedoque tibi gratuito
digitum sive ad domum, quam in isthmo tenes, sive quocunque tandem volueris] &lt;ref&gt;Versión de la ''Vulgata.''&lt;/ref&gt;; quaero, an ex
hac
scriptura usus aquae etiam ad heredes Caii
Seii pertineat? Paulus respondit, usum aquae per-
sonalem ad heredem Seii, quasi usuarii, transmitti non oportere.

38. IDEM libro I. Manualium .- Flumine &lt;ref&gt;publico, ''inserta la Vulg.''&lt;/ref&gt;
interveniente via constitui potest, si aut vado
transiri potest, aut pontem habeat; diversum, si
pontonibus traiiciatur. Haec ita, si per &lt;ref&gt;propter, ''Hal.''&lt;/ref&gt; unius
praedia flumen currat; alioquin si tua praedia&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rob47lmztjsa9emse3p00suidn96uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/619</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81496</id>
    <revision>
      <id>262884</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22746-56</username>
        <id>32278</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'serviat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo servitus acquiri non potest.  6. ULPIANUS libro XXVIII. &lt;ref&gt;XXVI. , ''Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum . -Si quis duas aedes habeat, et alteras tradat, potest legem traditioni dicere, ut vel istae, quae non traduntur, servae sint his, quae traduntur, vel contra ut traditae retentis aedibus serviant; parvique refert, vicinae sint ambae aedes, an non. Idem erit et in praediis rusticis , na...</comment>
      <origin>262884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="amuj45nx7ymh392jk7kd3mq77huby2o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-22746-56&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;serviat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo servitus acquiri non potest.

6. ULPIANUS libro XXVIII. &lt;ref&gt;XXVI. , ''Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum .
-Si quis duas aedes habeat, et alteras tradat,
potest legem traditioni dicere, ut vel istae, quae
non traduntur, servae sint his, quae traduntur,
vel contra ut traditae retentis aedibus serviant;
parvique refert, vicinae sint ambae aedes, an
non. Idem erit et in praediis rusticis , nam et si
quis duos fundos habeat, alium alii potest servum
facere tradendo. Duas autem aedes simul traden-
do non potest efficere alteras alteris servas, quia
neque acquirere alienis aedibus servitutem, neque imponere potest.

§ 1. Si quis partem aedium tradet vel partem
fundi, non potest servitutem imponere, quia per
partes servitus imponi non potest, sed nec acquiri. Plane si divisit fundum regionibus, et sic par-
tem tradidit pro diviso &lt;ref&gt;tradidit, potest pro indiviso alterutri, ''Hal.''&lt;/ref&gt;, potest alterutri servitutem imponere, quia non est pars fundi , sed
fundus . Quod et in aedibus potest dici, si dominus pariete medio aedificato unam domum in
duas diviserit, ut plerique faciunt; nam et hic
pro duabus domibus accipi debet.

§ 2.Item si duo homines binas aedes commu-
nes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas aedes habe-
rem. Sed et si separatim tradiderimus, idem fiet,
sic tamen, ut novissima traditio efficiat etiam
praecedentem traditionem efficacem.


§ 3. Si tamen alterae unius propriae sint aedes, alterae communes, neutris servitutem vel
acquirere, vel imponere me &lt;ref&gt;non, (en lugar de me), ''Hal.''&lt;/ref&gt; posse, Pomponius libro octavo ex Sabino scripsit. [7. ] &lt;ref&gt;Según las ediciones vulgares; en otras comienza aquí el párrafo 4.—N. del T.&lt;/ref&gt; Si
in venditione quis dixerit, servas fore aedes, quas
vendidit, necesse non habet liberas tradere; qua-
re vel suis aedibus eas servas facere potest, vel
vicino concedere servitutem, scilicet ante traditionem. Plane si Titio servas fore dixit, si quidem Titio servitutem concesserit, absolutum est,
si vero alii concesserit, ex emto tenebitur. A quo
non abhorret, quod Marcellus libro sexto &lt;ref&gt;VIII., ''Vulg.''&lt;/ref&gt; Digestorum scribit, si quis in tradendo dixerit fundum Titio servire, quum ei non serviret, esset
autem obligatus venditor Titio ad servitutem
praestandam, an agere possit ex vendito, ut em-
tor servitutem imponi patiatur praedio, quod
mercatus est ? Magisque putat, permittendum
agere; idemque ait, et si &lt;ref&gt;ut, (en lugar de si), ''Hal.''&lt;/ref&gt; possit venditor Titio
servitutem vendere, aeque agere permittendum.
Haec ita demum, si recipiendae &lt;ref&gt;excipiendae, ''Hal.''&lt;/ref&gt; servitutis gratia id in traditione expressum est; ceterum si
quis, inquit, veritus, ne servitus Titio debeatur,
ideo hoc excepit, non erit ex vendito actio, si nullam servitutem promisit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amuj45nx7ymh392jk7kd3mq77huby2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/620</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81497</id>
    <revision>
      <id>262885</id>
      <timestamp>2026-04-13T20:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22746-56</username>
        <id>32278</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '7. [8. ] PAULUS libro V. ad Sabinum.- In tra- dendis unis aedibus ab eo , qui binas habet, species servitutis exprimenda est, ne, si generaliter servire dictum erit, aut nihil valeat, quia incertum sit, quae servitus excepta sit, aut omnis servitus imponi debeat .  § 1.-Interpositis quoque alienis aedibus imponi potest, veluti , ut altius tollere vel non tollere liceat, vel etiam, si iter debeatur, ut ita convale- scat, si mediis aedibus serv...</comment>
      <origin>262885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="nrjtw9b3r0v35nlgfeeocsa2li85a8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-22746-56&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;7. [8. ] PAULUS libro V. ad Sabinum.- In tra-
dendis unis aedibus ab eo , qui binas habet, species servitutis exprimenda est, ne, si generaliter
servire dictum erit, aut nihil valeat, quia incertum sit, quae servitus excepta sit, aut omnis servitus imponi debeat .

§ 1.-Interpositis quoque alienis aedibus imponi potest, veluti , ut altius tollere vel non tollere
liceat, vel etiam, si iter debeatur, ut ita convale-
scat, si mediis aedibus servitus postea imposita
fuerit ; sicuti per plurium praedia servitus imponi etiam diversis temporibus potest. Quamquam
dici potest, si tria praedia continua habeam, et
extremum tibi tradam, vel tuo, vel meis praediis
servitutem acquiri posse; si vero extremo, quod
retineam, quia et medium meum sit, servitutem
consistere ; sed si rursus aut id, cui acquisita sit
servitus , aut medium alienavero , interpellari
eum &lt;ref&gt;eam, ''Vulg.'', refiriéndose a servitutem. Por excepción nos apartamos del texto, prefiriendo para la traducción la variante de la ''Vulg.'', como otros traductores y comentaristas. Eum, no tendría clara y correcta interpretación.—N. del T.&lt;/ref&gt; , donec medio praedio servitus impo-
natur .

8. [9.] POMPONIUS libro VIII. ad Sabinum .-
Si, quum duas haberem insulas, duobus eodem
momento tradidero , videndum est, an servitus
alterutris imposita valeat, quia alienis quidem
aedibus nec imponi, nec acquiri servitus potest;
sed ante traditionem peractam suis magis acqui-
rit, vel imponit is, qui tradit, ideoque valebit
servitus .

9. [10. ] IDEM libro X. ad Sabinum. - Si ei,
cuius praedium mihi serviebat, heres extiti, et
eam hereditatem tibi vendidi, restitui in pristi-
num statum servitus debet, quia id agitur, ut
quasi tu heres videaris extitisse.

10. [11. ] ULPIANUS libro X. ad Sabinum .
Quidquid venditor servitutis nomine sibi recipe-
re vult, nominatim recipi oportet; nam illa gene-
ralis receptio: «quibus est servitus, utique &lt;ref&gt;utique ad extraneos, según otros códices en ''Br.''; quibus est servitus, ut ita sit, ad extraneos, ''Hal.''; servitus, et ad extraneos, ''Vulg.''&lt;/ref&gt;
est » , ad extraneos pertinet, ipsi nihil prospicit
venditori ad iura eius conservanda, nulla enim
habuit, quia nemo ipse sibi servitutem debet;
quin imo et si debita fuit servitus, deinde domi- chos, porque no tuvo ningunos, pues nadie se
nium rei servientis pervenit ad me, consequenter debe a sí mismo servidumbre; antes bien, si se
dicitur, extingui servitutem.

11. [12.] POMPONIUS libro XXXIII. ad Sabinum . Refectionis gratia accedendi ad ea loca,
quae non serviant, facultas tributa est his , qui-
bus servitus debetur, qua &lt;ref&gt;''Taur.''; quia, ''Fl.'' según reciente corrección, ''Br.''&lt;/ref&gt; tamen accedere iis sit necesse , nisi in cessione servitutis nominatim praefinitum sit, qua accederetur ; et ideo nec se-
cundum rivum, nec supra eum, si forte sub terra concesión de la servidumbre se haya fijado expreaqua ducatur, locum religiosum dominus soli fa- 
cere potest, ne servitus intereat; et id verum est;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nrjtw9b3r0v35nlgfeeocsa2li85a8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/621</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81498</id>
    <revision>
      <id>262887</id>
      <timestamp>2026-04-13T21:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'sed et depressurum vel allevaturum rivum, per quem aquam iure duci potestatem habes, nisi si, ne id faceres, cautum sit.  § 1. Si prope (1) tuum fundum ius est mihi aquam rivo ducere, tacita haec iura sequuntur, ut reficere mihi rivum liceat, ut adire qua proxime possim ad reficiendum eum ego fabrique mei; item ut spatium relinquat mihi dominus fundi, quo dextra et sinistra ad rivum adeam, et quo terram, limum, lapidem, arenam, calcem iacere...</comment>
      <origin>262887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="lujmp81a3kbuzd36gdc8xvp5fs1rgc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sed et depressurum vel allevaturum rivum, per
quem aquam iure duci potestatem habes, nisi si,
ne id faceres, cautum sit.

§ 1. Si prope (1) tuum fundum ius est mihi
aquam rivo ducere, tacita haec iura sequuntur,
ut reficere mihi rivum liceat, ut adire qua proxime possim ad reficiendum eum ego fabrique mei;
item ut spatium relinquat mihi dominus fundi,
quo dextra et sinistra ad rivum adeam, et quo
terram, limum, lapidem, arenam, calcem iacere (2) possim.

12. [13.] PAULUS libro XV. (3) ad Sabinum.-
Quum fundus fundo servit, vendito quoque fundo
servitutes sequuntur; aedificia quoque fundis , et
fundi aedificiis eadem conditione serviunt .

dos á los edificios .

13. [14.] ULPIANUS libro VI. Opinionum.
Venditor fundi Geroniani (4) fundo Botriano (5),
quem retineb
retinebat, legem dederat, ne contra (6) para el fundo Botriano, que retenia, la condición,
eum piscatio thynnaria exerceatur. Quamvis ma-
ri, quod natura omnibus patet, servitus imponi
privata lege non potest, quia tamen bona fides
contractus legem servari venditionis exposcit,
personae possidentium, aut in ius eorum succedentium, per stipulationis vel venditionis legem
obligantur.

§ 1.Si constat, in tuo agro lapidicinas esse ,
invito te nec privato, nec publico nomine quisquam lapidem caedere potest, cui id faciendi
ius non est, nisi talis consuetudo in illis lapidicinis consistat, ut, si quis voluerit ex his caedere,
non aliter hoc faciat , nisi prius solitum sola-
rium (7) pro hoc domino praestat; ita tamen lapides caedere debet, postquam satisfaciat domino, ut neque usus necessarii lapidis intercludatur, neque commoditas rei iure domino adimatur .


14. [15.] IULIANUS (8) libro XLI. Digestorum .
-Iter nihil prohibet sic constitui, ut quis interdiu duntaxat eat; quod fere (9) circa praedia ur-
bana etiam necessarium est.


15. [16.] PAULUS libro I. Epitomarum (10) Al-
feni Digestorum. Qui per certum (11) locum iter
aut actum alicui cessisset, eum pluribus per eun-
dem loum vel iter, vel actum cedere posse, verum est. Quemadmodum si quis vicino suas aedes
servas fecisset, nihilo minus aliis , quot vellet,
multis eas aedes servas facere potest .

16. [17. ] GAIUS libro II. Rerum quotidianarum

(1) per, Hal. Vulg.
(2) Taur.; facere, Fl. según reciente corrección, Br.
(3) V., Hal.

(4) Hieroniani, Hal.
(5) Fl. según corrección , Br.; Botroiano, Taur.; acaso

Botryiano, de la palabra βότρυς, [uva].
(6) circa, Vulg.

16. [ 17. ] GAYO ; Diario, libro II. - También
(7) Fl. según corrección, Br.; solacium, Taur.; solatium,
Hal.; salarium, Vulg.
(8) Ulpianus, Hal.
(9) fere, omitela Hal.

(10) ἐπιτομῶν, Hal.
(11) Fl. según corrección, Br.; certi, Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lujmp81a3kbuzd36gdc8xvp5fs1rgc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/491</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81499</id>
    <revision>
      <id>262894</id>
      <timestamp>2026-04-14T03:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'non certi loci facultates . Quid tamen, si forte certis oneribus destinatum sit id patrimonium, utputa alimentis praestandis , quae Romae prae- stari paterfamilias iusserat , vel tributis , vel quibusdam aliis inexcusabilibus oneribus , an possit praescriptio locum habere? Hic putem iu- stius dici, locum habere.  § 2.-Sed et rescriptum est, ut illic fideicommis- sum petatur, ubi domicilium heres habet. Quoties autem coepit quis fideicommissum...</comment>
      <origin>262894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="702rtaqastegoifi7wad1eylphmph9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;non certi loci facultates . Quid tamen, si forte
certis oneribus destinatum sit id patrimonium,
utputa alimentis praestandis , quae Romae prae-
stari paterfamilias iusserat , vel tributis , vel
quibusdam aliis inexcusabilibus oneribus , an
possit praescriptio locum habere? Hic putem iu-
stius dici, locum habere.

§ 2.-Sed et rescriptum est, ut illic fideicommis-
sum petatur, ubi domicilium heres habet. Quoties
autem coepit quis fideicommissum solvere, non
potest hac praescriptione uti,

'''51.''' MARCIANUS ''libro VIII. Institutionum.- .''
quamvis ad eum hereditas fuerit devoluta, qui
domicilium in provincia habet. Sed et Divi Seve-
rus et Antoninus rescripserunt, si consenseritfideicommissarius alio loco dare, necesse habere
secundum consensum dare, ubi consenserit .

'''52.''' ULPIANUS ''libro VI.''&lt;ref&gt;VII Hal.&lt;/ref&gt; Fideicommissorum .
-Sed et si suscepit actionem fideicommissi, et
aliis defensionibus usus hanc omisit, postea,
quamvis ante sententiam, reverti ad hanc defen-
sionem non potest.
§ 1.- Si libertis suis tesseras frumentarias emi
voluerit, quamvis maior pars hereditatis in pro-
vincia sit, tamen Romae debere fideicommissum
solvi, dicendum est, quum apparet id testatorem
sensisse ex genere comparationis .

§ 2.- Sed et si proponas, quibusdam clarissi-
mis viris argenti vel auri pondo relicta, et sit
sufficiens ad huiusmodi fideicommissa Romae pa-
trimonium, licet maior pars totius patrimonii in
provincia sit, dici oportet, Romae esse praestan-
dum; nec enim verisimile est, testatorem, qui ho-
norem habitum voluit his, quibus reliquit, tam
modica fideicommissa in provincia praestari vo-
luisse.

§ 3.- Si ea res, quae per fideicommissum reli-
cta est, eo loci sit, dicendum est, non debere
praescribi ei, qui petit, quasi maior pars heredi-
tatis alibi sit .

§ 4.- Sed si non fideicommissum petatur eo lo-
ci, sed &lt;ref&gt;de inserta Hal.&lt;/ref&gt; fideicommisso satis, videndum est, an
haec praescriptio locum habeat; et non puto ha-
bere. Quin imo, etsi nihil sit eo loci, attamen in-
enim in-
bendum satisdare; quid enim vectur, quuin quum, si
satis non dederit, mittatur adversarius in possessionem fideicommissi servandi causa?

'''53.''' HERMOGENIANUS libro I. Iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;libro II. iuris ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.- Vix&lt;ref&gt;In, ''(en lugar de Vix),'' Hal.&lt;/ref&gt; certis ex causis adversus do
minos servis consistere permissum est, id est, si
qui suppressas tabulas testamenti dicant, in qui-
bus libertatem sibi relictam asseverant. Item ar-
ctioris annonae populi Romani, census etiam, et&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>702rtaqastegoifi7wad1eylphmph9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/492</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81500</id>
    <revision>
      <id>262895</id>
      <timestamp>2026-04-14T03:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'falsae monetae criminis reos dominos detegere servis permissum est. Praeterea fideicommissam libertatem ab his petent; sed et si qui suis numis redemtos se, et non manumissos contra placiti fi- dem asseverent. Liber etiam esse iussus si ratio- nes reddiderit, arbitrum contra dominum &lt;ref&gt;de, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ra- tionibus excutiendis recte petet. Sed et si quis fidem alicuius elegerit, ut numis eius redimatur, atque his solutis manumi...</comment>
      <origin>262895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="9uven8czfe9l2a8qn9p70lvv676gj3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;falsae monetae criminis reos dominos detegere
servis permissum est. Praeterea fideicommissam
libertatem ab his petent; sed et si qui suis numis
redemtos se, et non manumissos contra placiti fi-
dem asseverent. Liber etiam esse iussus si ratio-
nes reddiderit, arbitrum contra dominum &lt;ref&gt;de, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ra-
tionibus excutiendis recte petet. Sed et si quis
fidem alicuius elegerit, ut numis eius redimatur,
atque his solutis manumittatur, nec ille oblatam
pecuniam suscipere velle dicat, contractus fidem
detegendi servo potestas tributa est .


'''54.''' PAULUS ''libro I. Sententiarum .-''Per mino-
rem causam maiori cognitioni praeiudicium fieri
non oportet; maior enim quaestio minorem cau-
sam ad se trahit.

'''55.''' IDEM ''libro singulari de officio Assessorum.
-'' Edictum, quod ab antecessore datum est, in
numero trium Edictorum connumerari debet; pla-
ne licet omnis &lt;ref&gt;omnis, omítenla Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ab antecessore numerus finitus
sit , solet successor unum Edictum dare .

'''56.''' ULPIANUS ''libro XXX. ad Sabinum'' &lt;ref&gt;ad Edictum, Hal.&lt;/ref&gt;.-
Licet verum procuratorem in iudicio rem deducere verissimum est, tamen, etsi quis, quum pro-
curator non esset, litem sit contestatus, deinde
ratum dominus habuerit, videtur retro res in iu-
dicium recte deducta.

'''57.''' IDEM ''libro XLI. ad Sabinum'' &lt;ref&gt;libro XL. ad Edictum, Hal.&lt;/ref&gt;.- Tam ex
contractibus , quam ex delictis in filiumfamilias
competit actio; sed mortuo filio post litis conte-
stationem, transfertur iudicium in patrem dun-
taxat de peculio et quod in rem eius versum est.
Certe si quasi procurator alicuius filiusfamilias
iudicium acceperit, mortuo eo in eum, quem de-
fenderit, transactio &lt;ref&gt;Así dice el texto , al cual se ha ajustado la traducción;pero Hal. lée: defenderit, iudicii translatio datur, y otros, según Br., defenderit, translatio vel iudicium datur; cuyas lecturas significarían que en el caso de este fragmento, «muerto el hijo de familia, se transfiere ó se da el juicio contra aquel á quien hubiere defendido»; lo que en opinión de muchos autores, entre ellos Pothier, parece más acertado.-N. del T.&lt;/ref&gt; vel iudicati datur .

'''58.''' PAULUS ''libro XIII. ad Sabinum .-'' Iudi-
cium solvitur vetante eo, qui iudicare iusserat,
vel etiam eo, qui maius imperium in eadem iu-
risdictione habet, vel etiam, si ipse iudex eius-
dem imperii esse coeperit, cuius erat, qui iudica-
re iussit .

'''59.''' ULPIANUS ''libro LI. ad Sabinum.-'' Si locus
in iubendo iudicare non est comprehensus, vide-
tur eo loco iudicare iussisse, quo solet iudicari
sine incommodo litigantium .

'''60.''' PAULUS libro XIV. &lt;ref&gt;XXIII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum .- Mor-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9uven8czfe9l2a8qn9p70lvv676gj3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/493</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81501</id>
    <revision>
      <id>262896</id>
      <timestamp>2026-04-14T03:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tuo iudice, quod eum iudicare oportuerat, idem eum, qui subditus est, sequi oportet.  '''61.''' ULPIANUS ''libro XXVI.'' &lt;ref&gt;XXVII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum.-'' Solemus quidem dicere, id venire in iudicium, de quo actum est inter litigantes, sed Celsus ait, pe- riculose esse, ex persona rei hoc metiri, qui sem- per, ne condemnetur, hoc dicet non convenisse. Quid ergo? Melius est dicere, id venire in iudi- non venire, de quo nominatim actum e...</comment>
      <origin>262896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="rqf7fm677q5qyicmt06jppaziycppkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tuo iudice, quod eum iudicare oportuerat, idem
eum, qui subditus est, sequi oportet.

'''61.''' ULPIANUS ''libro XXVI.'' &lt;ref&gt;XXVII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum.-''
Solemus quidem dicere, id venire in iudicium, de
quo actum est inter litigantes, sed Celsus ait, pe-
riculose esse, ex persona rei hoc metiri, qui sem-
per, ne condemnetur, hoc dicet non convenisse.
Quid ergo? Melius est dicere, id venire in iudi-
non venire, de quo nominatim actum est, ne
veniret.

§ 1.-Latrunculator de re pecuniaria iudicare
non potest.

'''62.''' IDEM ''libro XXXIX. ad Edictum.-'' Inter
litigantes non aliter lis expediri potest, quam si
alter petitor, alter possessor sit; esse enim debet,
qui onera petitoris sustineat, et qui commodo
possessoris fungatur .

'''63.''' IDEM ''libro XLIX. ad Edictum .-'' Recte de-
fendi hoc est, iudicium accipere vel per se, vel
per alium, sed cum satisdatione; nec ille videtur
defendi, qui , quod iudicatum est, non solvit.

'''64.''' IDEM ''libro I. Disputationum.-'' Non ab iu-
dice doli aestimatio ex eo, quod interest, fit, sed
ex eo, quod in litem iuratur; denique et praedo-
ni depositi et commodati ob eam causam compe-
tere actionem, non dubitatur.

§ 1.-Si quis alio iudicio acturus iudicatum
solvi satis acceperit, deinde in  &lt;ref&gt;in, omitela Hal.&lt;/ref&gt; alio iudicio
agat, non committetur stipulatio, quia de alia re
cautum videtur .

'''65.''' IDEM ''libro XXXIV.'' &lt;ref&gt;XXX., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum .-'' Exi-
gere dotem mulier debet illic, ubi maritus domi-
cilium habuit, non ubi instrumentum dotale con-
scriptum est; nec enim id genus contractus est,
ut et &lt;ref&gt;potius ( en lugar de et), acertadamente Hal.&lt;/ref&gt; eum locum spectari oporteat, in quo in-
strumentum dotis factum est, quam eum, in cuius
domicilium et ipsa mulier per conditionem matri-
monii erat reditura.

'''66.''' IDEM ''libro II. Disputationum .--'' Si quis in-
tentione ambigua vel oratione usus sit, id, quod
utilius ei est, accipiendum est.

'''67.''' IDEM ''libro VI.'' &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ''Disputationum .-'' Quis
se dicit suis numis redemtum, si hoc probaverit,
exinde liber erit, ex quo &lt;ref&gt;sententia, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; redemtus est, quia
Constitutio &lt;ref&gt;divorum fratrum, inserta la Vulg.; véase la l. 4. D. de
manumiss. XL. 1.&lt;/ref&gt; non liberum pronuntiari praeci- 
pit, sed restitui ei libertatem iubet. Proinde com-
pellendus erit manumittere eum, qui se suis nu-
mis redemit. Sed et si latitet, exempla Senatus-
consultorum ad fideicommissam libertatem per-
tinentium debere &lt;ref&gt;debere, omitela Hal.&lt;/ref&gt; induci &lt;ref&gt;indici, Hal.&lt;/ref&gt; oportet .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqf7fm677q5qyicmt06jppaziycppkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/494</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81502</id>
    <revision>
      <id>262897</id>
      <timestamp>2026-04-14T04:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''68.''' IDEM ''libro VIII. Disputationum.'' &lt;ref&gt;IX. , Hal.&lt;/ref&gt; ''-'' Ad peremtorium edictum hoc ordine venitur, ut pri- mo quis petat post absentiam adversarii edictum primum, mox alterum  '''69.''' IDEM ''libro IV. de omnibus Tribunalibus.-'' per intervallum non minus decem dierum,   '''70.''' IDEM ''libro VIII.'' &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum.- et tertium. Quibus propositis tunc peremtorium im- petret; quod inde hoc nomen sumsit,...</comment>
      <origin>262897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="0r78raqh937wmy80y7l38z23ba7sesq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''68.''' IDEM ''libro VIII. Disputationum.'' &lt;ref&gt;IX. , Hal.&lt;/ref&gt; ''-'' Ad
peremtorium edictum hoc ordine venitur, ut pri-
mo quis petat post absentiam adversarii edictum
primum, mox alterum

'''69.''' IDEM ''libro IV. de omnibus Tribunalibus.-''
per intervallum non minus decem dierum, 

'''70.''' IDEM ''libro VIII.'' &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum.- et
tertium. Quibus propositis tunc peremtorium im-
petret; quod inde hoc nomen sumsit, quod peri-
meret disceptationem, hoc est, ultra non patere-
tur adversarium tergiversari.

'''71.''' IDEM ''libro IV. de omnibus Tribunalibus.-''
In peremtorio autem comminatur is , qui edictum
dedit &lt;ref&gt;edit, (omitiendo edictum), Hal.; edictum edit, Vulg.&lt;/ref&gt;, etiam absente diversa parte cognitu-
rum se et pronuntiaturum.

72. IDEM ''libro VIII.'' &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; ''Disputationum.-'' Non-
nunquam autem hoc edictum post tot numero edi-
cta, quae praecesserint, datur; nonnunquam post
unum vel alterum, nonunquam statim, quod ap-
pellatur unum pro omnibus. Hoc autem aestima-
re oportet eum, qui ius dixit &lt;ref&gt;qui indicit ( omitiendo ius), otros en Hal.&lt;/ref&gt;, et pro condi-
tione causae, vel personae, vel temporis ita or-
dinem edictorum vel compendium moderare &lt;ref&gt;et compendium moderari , Hal.; moderari, Fl. según
reciente corrección, Br.&lt;/ref&gt;.

'''73.''' IDEM l''ibro IV. de omnibus Tribunalibus.-
''
Et post edictum peremtorium impetratum, quum
dies eius supervenerit, tunc absens citari debet;
et, sive responderit, sive non responderit, agetur
&lt;ref&gt;et si non responderit agetur, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa et pronuntiabitur; non utique secun-
dum praesentem, sed interdum vel absens, si bo-
nam causam habuit, vincet .

§ 1. Quodsi is, qui edictum peremtorium im-
petravit, absit die cognitionis , is vero, adversus
quem impetratum est, adsit, tum circumduceu-
dum erit edictum peremtorium; neque causa co-
gnoscetur, nec secundum praesentem pronuntia-
bitur.

§ 2.- Circumducto edicto videamus , an am-
plius reus conveniri possit, an vero salva quidem
lis est , verum instantia tantum edicti periit? Et
magis est, ut instantia tantum perierit, ex inte-
gro autem litigari possit.

§ 3. Sciendum est, ex peremtorio absentem
condemnatum, si appellet, non esse audiendum,
si modo per contumaciam defuit; si minus, au-
dietur.

'''74.''' IULIANUS ''libro V. Digestorum.-'' De qua
re cognoverit iudex, pronuntiare quoque cogen-
dus erit .

§ 1. Iudex, qui usque ad certam summam iu-
dicare iussus est, etiam de re maiori iudicare pot-
est, si inter litigatores conveniat.

§ 2. Quum absentem defendere vellem, iudi-
cium mortuo iam eo accepi, et condemnatus sol-
vi; quaesitum est, an heres liberaretur? item,
quae actio mihi adversus eum competeret? Re-
spondi , iudicium, quod iam mortuo debitore per
defensorem eius accipitur, nullum esse, et ideo
heredem non liberari; defensorem autem, si ex&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0r78raqh937wmy80y7l38z23ba7sesq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>262898</id>
      <parentid>262897</parentid>
      <timestamp>2026-04-14T04:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <origin>262898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="1paw9gkyy9fuq97agyuga4la7v62cv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''68.''' IDEM ''libro VIII. Disputationum.'' &lt;ref&gt;IX. , Hal.&lt;/ref&gt; ''-'' Ad
peremtorium edictum hoc ordine venitur, ut pri-
mo quis petat post absentiam adversarii edictum
primum, mox alterum

'''69.''' IDEM ''libro IV. de omnibus Tribunalibus.-''
per intervallum non minus decem dierum, 

'''70.''' IDEM ''libro VIII.'' &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum.- et
tertium. Quibus propositis tunc peremtorium im-
petret; quod inde hoc nomen sumsit, quod peri-
meret disceptationem, hoc est, ultra non patere-
tur adversarium tergiversari.

'''71.''' IDEM ''libro IV. de omnibus Tribunalibus.-''
In peremtorio autem comminatur is , qui edictum
dedit &lt;ref&gt;edit, (omitiendo edictum), Hal.; edictum edit, Vulg.&lt;/ref&gt;, etiam absente diversa parte cognitu-
rum se et pronuntiaturum.

72. IDEM ''libro VIII.'' &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; ''Disputationum.-'' Non-
nunquam autem hoc edictum post tot numero edi-
cta, quae praecesserint, datur; nonnunquam post
unum vel alterum, nonunquam statim, quod ap-
pellatur unum pro omnibus. Hoc autem aestima-
re oportet eum, qui ius dixit &lt;ref&gt;qui indicit ( omitiendo ius), otros en Hal.&lt;/ref&gt;, et pro condi-
tione causae, vel personae, vel temporis ita or-
dinem edictorum vel compendium moderare &lt;ref&gt;et compendium moderari , Hal.; moderari, Fl. según
reciente corrección, Br.&lt;/ref&gt;.

'''73.''' IDEM l''ibro IV. de omnibus Tribunalibus.-
''
Et post edictum peremtorium impetratum, quum
dies eius supervenerit, tunc absens citari debet;
et, sive responderit, sive non responderit, agetur
&lt;ref&gt;et si non responderit agetur, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa et pronuntiabitur; non utique secun-
dum praesentem, sed interdum vel absens, si bo-
nam causam habuit, vincet .

§ 1.- Quodsi is, qui edictum peremtorium im-
petravit, absit die cognitionis , is vero, adversus
quem impetratum est, adsit, tum circumduceu-
dum erit edictum peremtorium; neque causa co-
gnoscetur, nec secundum praesentem pronuntia-
bitur.

§ 2.- Circumducto edicto videamus , an am-
plius reus conveniri possit, an vero salva quidem
lis est , verum instantia tantum edicti periit? Et
magis est, ut instantia tantum perierit, ex inte-
gro autem litigari possit.

§ 3.- Sciendum est, ex peremtorio absentem
condemnatum, si appellet, non esse audiendum,
si modo per contumaciam defuit; si minus, au-
dietur.

'''74.''' IULIANUS ''libro V. Digestorum.-'' De qua
re cognoverit iudex, pronuntiare quoque cogen-
dus erit .

§ 1.- Iudex, qui usque ad certam summam iu-
dicare iussus est, etiam de re maiori iudicare pot-
est, si inter litigatores conveniat.

§ 2.- Quum absentem defendere vellem, iudi-
cium mortuo iam eo accepi, et condemnatus sol-
vi; quaesitum est, an heres liberaretur? item,
quae actio mihi adversus eum competeret? Re-
spondi , iudicium, quod iam mortuo debitore per
defensorem eius accipitur, nullum esse, et ideo
heredem non liberari; defensorem autem, si ex&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1paw9gkyy9fuq97agyuga4la7v62cv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/495</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81503</id>
    <revision>
      <id>262899</id>
      <timestamp>2026-04-14T04:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-21968-70</username>
        <id>32249</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'causa iudicati solverit, repetere quidem non pos- se, negotiorum tamen gestorum ei actionem com- petere adversus heredem, qui sane exceptione doli mali tueri se possit, si ab actore conveniatur.  '''75.''' IDEM ''libro XXXVI.'' &lt;ref&gt;XXXV., Hal.&lt;/ref&gt; ''Digestorum .-'' Si Praetor iusserit eum, a quo debitum petebatur, adesse, et ordine edictorum peracto pronuntiave- rit absenten debere, non utique iudex, qui de iu- dicato cognoscit, debet de P...</comment>
      <origin>262899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="79n036u50bnganv8e6m9m3bt2hxzd57" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-21968-70&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;causa iudicati solverit, repetere quidem non pos-
se, negotiorum tamen gestorum ei actionem com-
petere adversus heredem, qui sane exceptione
doli mali tueri se possit, si ab actore conveniatur.

'''75.''' IDEM ''libro XXXVI.'' &lt;ref&gt;XXXV., Hal.&lt;/ref&gt; ''Digestorum .-'' Si
Praetor iusserit eum, a quo debitum petebatur,
adesse, et ordine edictorum peracto pronuntiave-
rit absenten debere, non utique iudex, qui de iu-
dicato cognoscit, debet de Praetoris sententia
cognoscere; alioquin lusoria &lt;ref&gt;illusoria, Vulg.&lt;/ref&gt; erunt huiusmodi
edicta et decreta Praetorum. Marcellus notat: si
per dolum sciens falso aliquid allegavit, et hoc
modo consecutum eum sententia Praetoris &lt;ref&gt;et hoc secutum in sententia praetorem, Hal.; consecutumeum sententiam, otros en Hal.&lt;/ref&gt; li-
quido fuerit approbatum, existimo debere iudi-
cem querelam rei admittere. Paulus &lt;ref&gt;Aulus, antiguamente en el códice Fl.&lt;/ref&gt; notat: si
autem morbo impeditus , aut Reipublicae causa
avocatus adesse non potuit reus, puto vel actio-
nem iudicati eo casu in eum denegandam &lt;ref&gt;Asi Taur, al márgen; en el texto, denegandum.&lt;/ref&gt;,
vel exsequi Praetorem ita iudicatum non debere .

'''76.''' ALFENUS ''libro VI. Digestorum.-'' Propone-
batur, ex his iudicibus, qui in eandem rem dati
essent, nonnullos causa audita excusatos esse,
inque eorum locum alios esse sumtos , et quaere-
batur, singulorum iudicum mutatio eandem rem,
an aliud iudicium fecisset? Respondi, non modo,
si unus aut alter, sed etsi omnes iudices mutati
essent, tamen et rem eandem, et iudicium idem,
quod antea fuisset, permanere; neque in hoc so-
lum evenire, ut partibus commutatis eadem res
esse existimaretur, sed et in multis ceteris rebus .
Nam et legionem eandem haberi, ex qua multi
decessissent, quorum in locum alii subiecti essent,
et populum eundem hoc tempore putari, qui ab-
hinc centum annis fuissent, quum ex illis nemo
nunc viveret. Itemque navem, si adeo saepe re-
fecta esset, ut nulla tabula eadem permaneret,
quae non nova fuisset, nihilominus candem na-
vem esse existimari . Quodsi quis putaret, parti.
bus commutatis aliam rem fieri, fore, ut ex eius
ratione nos ipsi non iidem essemus, qui abhine
anno fuissemus, propterea (6) quod, ut philosophi
dicerent, ex quibus particulis minimis consiste-
remus, hae quotidie ex nostro corpore decede-
rent, aliaeque extrinsecus in earum locum acce-
derent. Quapropter cuius rei species eadem con-
sisteret, rem quoque eandem esse existimari.

'''77.''' AFRICANUS ''libro III . Quaestionum.-'' In
privatis negotiis pater filium, vel filius patrem
iudicem habere potest,

'''78.''' PAULUS libro XVI. &lt;ref&gt;VI., Hal&lt;/ref&gt;. ad Plautium.- quip-
pe iudicare munus publicum est.

'''79.''' ULPIANUS ''libro V. de officio Proconsulis.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79n036u50bnganv8e6m9m3bt2hxzd57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Prisciani Institutionum grammaticarum libri II (v. 1, ed Hertz).djvu/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81504</id>
    <revision>
      <id>262923</id>
      <timestamp>2026-04-14T10:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>262923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1735" sha1="7dyrfbv3clkykzgazyvlfvy0mta9i6u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|84|PRISCIANI INST.}}&lt;/noinclude&gt;sin aliquid accidens [homini vel lapidi] proferam, tunc habet locum comparatio, 
ut ‘homo prudens’ et ‘prudentior’, ‘lapis niger’ et ‘nigrior’. 
quamvis enim non sit prudens, potest ‘homo’ intellegi, et lapis quamvis 
{{r|3}}non sit niger, intellegitur ‘lapis’. itaque adiectiva iure sunt appellata, quae 
illis nominibus, quae substantiam demonstrant, adiciuntur, quamvis antiqui 
etiam in quibusdam gentilibus comparativis usi sunt, ut Punus Punior – 
{{spatium|{{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium|{{wl|Q1229879|Poenulo}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|nullus me est hodie Punus Punior}} –&lt;ref&gt;[[Poenulus#990|Poenulus 991]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
et superlativis etiam in pronominibus, ut {{spatium|idem {{wl|Q47160|Plautus}}}} in {{spatium|{{wl|Q1219682|trinummo}}}}: 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}† {{spatium|ergon ipsus est? – Ipsissimus. 
{{gap|4em}}† Abhinc ab oculis?}}&lt;ref&gt;[[Trinummus#985|Trinummus 988]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 

Fiunt autem comparativa a nominibus, verbis, participiis, adverbiis 
sive praepositionibus. 

Α nominibus, ut ‘clarus clarior’, ‘felix felicior’. 

Α verbis: ‘detero deteris deterior’, ‘potior potiris, hic’ et ‘haec potior’ 
et ‘hoc potius potioris’ – possumus tamen hoc etiam a nomine ‘potis’ 
accipere, quamvis significatio alia esse videatur, unde {{spatium|{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium|{{wl|Q1217045|Phormione}}}}: . 
&lt;poem&gt;{{gap|4em}}{{spatium|ubi tu dubites, quid sumas potissimum}},&lt;ref&gt;[[Phormio/Actus II#340|Phormio 343]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt; 
pro ‘optimum’ –. 

Α participiis: ‘indulgens indulgentior’, ‘amans amantior’. sed quando 
comparantur participia, transeunt in nominum significationem.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dyrfbv3clkykzgazyvlfvy0mta9i6u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>