Ab urbe condita/Liber XXXVIII

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.6</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ab urbe condita/Liber XXXVIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2257</id>
    <revision>
      <id>270740</id>
      <parentid>270711</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Recensiones a conlatore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]]) factas in superiorem redactionem a conlatore [[User:JoeyChen|JoeyChen]] factam restitui</comment>
      <origin>194733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121271" sha1="jclb7bc7ip4ddxarnwcxfd0h6k1c3ff" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Livius
|OperaeTitulus= Ab Urbe Condita
|OperaeWikiPagina= Ab Urbe Condita
|Annus=
|SubTitulus= Liber XXXVIII
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber XXXVII
|AnteNomen= Ab Urbe Condita/liber XXXVII
|Post= Liber XXXIX
|PostNomen= Ab Urbe Condita/liber XXXIX
}}
==1==
Dum in Asia bellum geritur, ne in Aetolia quidem res quietae fuerant, principio a gente Athamanum orto. Athamania ea tempestate pulso Amynandro sub praefectis Philippi regio tenebatur praesidio, qui superbo atque immodico imperio desiderium Amynandri fecerant. Exulanti tum Amynandro in Aetolia litteris suorum, indicantium statum Athamaniae, spes recuperandi regni facta est. Remissique ab eo nuntiant principibus Argitheam--id enim caput Athamaniae erat--, si popularium animos satis perspectos haberet, impetrato ab Aetolis auxilio in Athamaniam se ⟨uenturum. Non diffidere sibi facile con⟩uenturum cum delectis, quod consilium est gentis, et Nicandro praetore. Quos ubi ad omnia paratos esse uidit, certiores suos inde facit, quo die cum exercitu Athamaniam ingressurus esset. Quattuor primo fuerunt coniurati aduersus Macedonum praesidium. Hi senos sibi adiutores ad rem gerendam adsumpserunt; dein paucitate parum freti, quae celandae rei quam agendae aptior erat, parem priori numerum adiecerunt. Ita duo et quinquaginta facti quadrifariam se diuiserunt; pars una Heracleam, altera Tetraphyliam petit, ubi custodia regiae pecuniae esse solita erat, tertia Theudoriam, quarta Argitheam. Ita inter omnis conuenit, ut primo quieti, uelut ad priuatam rem agendam uenissent, in foro obuersarentur; die certa multitudinem omnem conuocarent ad praesidia Macedonum arcibus expellenda. Vbi ea dies aduenit, et Amynander cum mille Aetolis in finibus erat, ex composito quattuor simul locis praesidia Macedonum expulsa, litteraeque in alias urbes passim dimissae, ut uindicarent sese ab impotenti dominatione Philippi et restituerent in patrium ac legitimum regnum. Vndique Macedones expelluntur. Theium oppidum litteris a Xenone praefecto praesidii interceptis et arce ab regiis occupata paucos dies obsidentibus restitit; deinde id quoque traditum Amynandro est, et omnis Athamania in potestate erat praeter Athenaeum castellum, finibus Macedoniae subiectum.
 
==2==
Philippus audita defectione Athamaniae cum sex milibus armatorum profectus ingenti celeritate Gomphos peruenit. Ibi relicta maiore parte exercitus --neque enim ad tanta itinera sufficerent--cum duobus milibus Athenaeum, quod unum a praesidio suo retentum fuerat, peruenit. Inde proximis temptatis cum facile animaduertisset cetera hostilia esse, Gomphos regressus omnibus copiis simul in Athamaniam redit. Xenonem inde cum mille peditibus praemissum Aethopiam occupare iubet, opportune Argitheae imminentem; quem ubi teneri ab suis locum uidit, ipse circa templum Iouis Acraei posuit castra. Ibi unum diem foeda tempestate retentus, postero die ducere ad Argitheam intendit. Euntibus extemplo apparuere Athamanes in tumulos imminentis uiae discurrentes. Ad quorum conspectum constitere prima signa, totoque agmine pauor et trepidatio erat, et pro se quisque, quidnam futurum esset, cogitare, si in ualles subiectas rupibus agmen foret demissum. Haec tumultuatio regem cupientem, si se sequerentur, raptim euadere angustias, reuocare primos et eadem, qua uenerat, uia referre coegit signa. Athamanes primo ex interuallo quieti sequebantur; postquam Aetoli se coniunxerunt, hos, ut ab tergo agmini instarent, reliquerunt, ipsi ab lateribus se circumfuderunt, quidam per notas calles breuiore uia praegressi transitus insedere; tantumque tumultus Macedonibus est iniectum, ut fugae magis effusae quam itineris ordinati modo multis armis uirisque relictis flumen traiecerint. Hic finis sequendi fuit. Inde tuto Macedones Gomphos et a Gomphis in Macedoniam redierunt. Athamanes Aetolique Aethopiam ad Xenonem ac mille Macedonas opprimendos undique concurrerunt. Macedones parum loco freti ab Aethopia in altiorem deruptioremque undique tumulum concessere; quo pluribus ex locis aditu inuento expulere eos Athamanes, dispersosque et per inuia atque ignotas rupes iter fugae non expedientis partim ceperunt partim interfecerunt. Multi pauore in derupta praecipitati; perpauci cum Xenone ad regem euaserunt. Postea per indutias sepeliendi caesos potestas facta est.
 
==3==
Amynander recuperato regno legatos et Romam ad senatum et ad Scipiones in Asiam, Ephesi post magnum cum Antiocho proelium morantes, misit. Pacem petebat excusabatque sese, quod per Aetolos recuperasset paternum regnum; Philippum incusabat. Aetoli ex Athamania in Amphilochos profecti sunt et maioris partis uoluntate in ius dicionemque totam redegerunt gentem. Amphilochia recepta-- nam fuerat quondam Aetolorum--eadem spe in Aperantiam transcenderunt; ea quoque magna ex parte sine certamine in deditionem uenit. Dolopes numquam Aetolorum fuerant, Philippi erant. Hi primo ad arma concurrerunt; ceterum postquam Amphilochos cum Aetolis esse fugamque ex Athamania Philippi et caedem praesidii eius accepere, et ipsi a Philippo ad Aetolos deficiunt. Quibus circumiectis gentibus iam undique se a Macedonibus tutos credentibus esse Aetolis fama adfertur Antiochum in Asia uictum ab Romanis; nec ita multo post legati ab Roma rediere sine spe pacis Fuluiumque consulem nuntiantes cum exercitu iam traiecisse. His territi, prius ab Rhodo et Athenis legationibus excitis, ut per auctoritatem earum ciuitatium suae preces nuper repudiatae faciliorem aditum ad senatum haberent, principes gentis ad temptandam spem ultimam Romam miserunt, nihil, ne bellum haberent, priusquam paene in conspectu hostis erat, praemeditati. Iam M. Fuluius Apolloniam exercitu traiecto cum Epirotarum principibus consultabat, unde bellum inciperet. Epirotis Ambraciam placebat adgredi, quae tum contribuerat se Aetolis: siue ad tuendam eam uenirent Aetoli, apertos circa campos ad dimicandum esse; siue detractarent certamen, oppugnationem fore haud difficilem; nam et copiam in propinquo materiae ad aggeres excitandos et cetera opera esse, et Arethontem, nauigabilem amnem, opportunum ad comportanda, quae usui sint, praeter ipsa moenia fluere, et aestatem aptam rei gerendae adesse. His persuaserunt, ut per Epirum duceret.
 
==4==
Consuli ad Ambraciam aduenienti magni operis oppugnatio uisa est. Ambracia tumulo aspero subiecta est; Perranthem incolae uocant. Vrbs, qua murus uergit in campos et flumen, occidentem, arx, quae imposita tumulo est, orientem spectat. Amnis Aretho ex Athamania fluens cadit in sinum maris ab nomine propinquae urbis Ambracium appellatum. Praeterquam quod hinc amnis munit, hinc tumuli, muro quoque firmo saepta erat, patente in circuitu paulo amplius quattuor milia passuum. Fuluius bina a campo castra, modico inter se distantia interuallo, unum castellum loco edito contra arcem obiecit; ea omnia uallo atque fossa ita iungere parat, ne exitus inclusis ab urbe neue aditus foris ad auxilia intromittenda esset. Ad famam oppugnationis Ambraciae Stratum iam edicto Nicandri praetoris conuenerant Aetoli. Inde primo copiis omnibus ad prohibendam obsidionem uenire in animo fuerat; dein, postquam urbem iam magna ex parte operibus saeptam uiderunt, Epirotarum trans flumen loco plano castra posita esse, diuidere copias placuit. Cum mille expeditis Eupolemus Ambraciam profectus per nondum commissa inter se munimenta urbem intrauit. Nicandro cum cetera manu primo Epirotarum castra nocte adgredi consilium fuerat haud facili ab Romanis auxilio, quia flumen intererat; dein, periculosum inceptum ratus, ne qua sentirent Romani et regressus inde in tuto non esset, deterritus ab hoc consilio ad depopulandam Acarnaniam iter conuertit.
 
==5==
Consul iam munimentis,quibus saepienda urbs erat, iam operibus, quae admouere muris parabat, perfectis quinque simul locis moenia est adgressus. Tria paribus interuallis, faciliore aditu a campo, aduersus Pyrrheum, quod uocant, admouit, unum e regione Aesculapii, unum aduersus arcem. Arietibus muros quatiebat; asseribus falcatis detergebat pinnas. Oppidanos primo et ad speciem et ad ictus moenium cum terribili sonitu editos pauor ac trepidatio cepit; deinde, ut praeter spem stare muros uiderunt, collectis rursus animis in arietes tollenonibus libramenta plumbi aut saxorum stipitesue robustos incutiebant; falces ancoris ferreis iniectis in interiorem partem muri trahentes asserem praefringebant; ad hoc eruptionibus et nocturnis in custodias operum et diurnis in stationes ultro terrorem inferebant. In hoc statu res ad Ambraciam cum essent, iam Aetoli a populatione Acarnaniae Stratum redierant. Inde Nicander praetor spem nactus soluendae incepto forti obsidionis, Nicodamum quendam cum Aetolis quingentis Ambraciam intromittit. Noctem certam tempusque etiam noctis constituit, quo et illi ab urbe opera hostium, quae aduersus Pyrrheum erant, adgrederentur, et ipse ad castra Romana terrorem faceret, posse ratus ancipiti tumultu et nocte augente pauorem memorabilem rem geri. Et Nicodamus intempesta nocte, cum alias custodias fefellisset, per alias impetu constanti perrupisset, superato brachio in urbem penetrat, animique aliquantum ad omnia audenda et spei obsessis adiecit et, simul constituta nox uenit, ex composito repente opera est adgressus. Id inceptum conatu quam effectu grauius fuit, quia nulla ab exteriore parte uis admota est, seu metu deterrito praetore Aetolorum, seu quia potius uisum est Amphilochis nuper receptis ferre opem, quos Perseus, Philippi filius, missus ad Dolopiam Amphilochosque recipiendos, summa ui oppugnabat.
 
==6==
Tribus locis, sicut ante dictum est, ad Pyrrheum opera Romana erant, quae omnia simul, sed nec apparatu nec ui simili, Aetoli adgressi sunt: alii cum ardentibus facibus, alii stuppam picemque et malleolos ferentes, tota collucente flammis acie, aduenere. Multos primo impetu custodes oppresserunt; dein, postquam clamor tumultusque in castra est perlatus datumque a consule signum, arma capiunt et omnibus portis ad opem ferendam effunduntur. [uno in loco] ferro ignique gesta res; ab duobus irrito incepto, cum temptassent magis quam inissent certamen, Aetoli abscesserunt; atrox pugna in unum inclinauerat locum. Ibi diuersis partibus duo duces Eupolemus et Nicodamus pugnantis hortabantur et prope certa fouebant spe iam Nicandrum ex composito adfore et terga hostium inuasurum. Haec res aliquamdiu animos pugnantium sustinuit; ceterum, postquam nullum ex composito signum a suis accipiebant et crescere numerum hostium cernebant, destituti segnius instare; postremo re omissa iam uix tuto receptu fugientes in urbem compelluntur, parte operum incensa et pluribus aliquanto, quam ⟨ab⟩ ipsis ceciderant, interfectis. Quodsi ex composito acta res fuisset, haud dubium erat expugnari una utique parte opera cum magna caede hostium potuisse. Ambracienses quique intus erant Aetoli non ab eius solum noctis incepto recessere, sed in reliquum quoque tempus uelut proditi ab suis segniores ad pericula erant. Iam nemo eruptionibus, ut ante, in stationes hostium, sed dispositi per muros et turres ex tuto pugnabant.
 
==7==
Perseus ubi adesse Aetolos audiuit, omissa obsidione urbis, quam oppugnabat, depopulatus tantum agros Amphilochia excessit atque in Macedoniam redit. Et Aetolos inde auocauit populatio maritumae orae. Pleuratus, Illyriorum rex, cum sexaginta lembis Corinthium sinum inuectus adiunctis Achaeorum quae Patris erant nauibus marituma Aetoliae uastabat. Aduersus quos mille Aetoli missi, quacumque se classis circumegerat per litorum amfractus, breuioribus semitis occurrebant. Et Romani ad Ambraciam pluribus locis quatiendo arietibus muros aliquantum urbis nudauerant, nec tamen penetrare in urbem poterant; nam et pari celeritate nouus pro diruto murus obiciebatur, et armati ruinis superstantes instar munimenti erant. Itaque cum aperta ui parum procederet consuli res, cuniculum occultum uineis ante contecto loco agere instituit; et aliquamdiu, cum dies noctesque in opere essent, non solum sub terra fodientes sed egerentes etiam humum fefellere hostem. Cumulus repente terrae eminens index operis oppidanis fuit, pauidique, ne iam subrutis muris facta in urbem uia esset, fossam intra murum e regione eius operis, quod uineis contectum erat, ducere instituunt. Cuius ubi ad tantam altitudinem, quantae esse solum infimum cuniculi poterat, peruenerunt, silentio facto pluribus locis aure admota sonitum fodientium captabant. Quem ubi acceperunt, aperiunt rectam in cuniculum uiam nec fuit magni operis; momento enim ad inane suspenso fulturis ab hostibus muro peruenerunt. Ibi commissis operibus, cum e fossa in cuniculum pateret iter, primo ipsis ferramentis, quibus in opere usi erant, deinde celeriter armati etiam subeuntes occultam sub terra ediderunt pugnam; segnior deinde ea facta est intersaepientibus cuniculum, ubi uellent, nunc ciliciis praetentis nunc foribus raptim obiectis. Noua etiam haud magni operis aduersus eos, qui in cuniculo erant, excogitata res. Dolium a fundo pertusum, qua fistula modica inseri posset, et ferream fistulam operculumque dolii ferreum, et ipsum pluribus locis perforatum, fecerunt. Hoc tenui pluma completum dolium ore in cuniculum uerso posuerunt. Per operculi foramina praelongae hastae, quas sarisas uocant, ad summouendos hostes eminebant. Scintillam leuem ignis inditam plumae folle fabrili ad caput fistulae imposito flando accenderunt. Inde non solum magna uis fumi sed acrior etiam foedo quodam odore ex adusta pluma cum totum cuniculum complesset, uix durare quisquam intus poterat.
 
==8==
Cum in hoc statu ad Ambraciam res esset,legati ab Aetolis Phaeneas et Damoteles cum liberis mandatis decreto gentis ad consulem uenerunt. Nam praetor eorum, cum alia parte Ambraciam oppugnari cerneret, alia infestam oram nauibus hostium esse, alia Amphilochos Dolopiam⟨que⟩ a Macedonibus uastari, nec Aetolos ad tria simul diuersa bella occursantis sufficere, conuocato concilio Aetoliae principes, quid agendum esset, consuluit. Omnium eo sententiae decurrererunt, ut pax, si posset, aequis, si minus, tolerandis condicionibus peteretur; Antiochi fiducia bellum susceptum; Antiocho terra marique superato et prope extra orbem terrae ultra iuga Tauri exacto quam spem esse sustinendi belli? Phaeneas et Damoteles quod e re Aetolorum, ut in tali casu, fideque sua esse censerent, agerent; quod enim sibi consilium aut cuius rei electionem a fortuna relictam? Cum his mandatis legati missi orare consulem, ut parceret urbi, misereretur gentis quondam sociae, nolle dicere iniuriis, miseriis certe coactae insanire; non plus mali meritos Aetolos Antiochi bello, quam boni ante, cum aduersus Philippum bellatum sit, fecisse; nec tum large gratiam relatam sibi, nec nunc immodice poenam iniungi debere. Ad ea consul respondit magis saepe quam uere umquam Aetolos pacem petere. Imitarentur Antiochum in petenda pace, quem in bellum traxissent; non paucis urbibus eum, de quarum libertate certatum sit, sed omni Asia cis Taurum montem, opimo regno, excessisse. Aetolos nisi inermes de pace agentes non auditurum se; arma illis prius equosque omnis tradendos esse, deinde mille talentum argenti populo Romano dandum, cuius summae dimidium praesens numeretur, si pacem habere uellent. Ad ea adiecturum etiam in foedus esse, ut eosdem quos populus Romanus amicos atque hostis habeant.
 
==9==
Aduersus quae legati, et quia grauia erant, et quia suorum animos indomitos ac mutabiles nouerant, nullo reddito responso domum regressi sunt, ut etiam atque etiam, quid agendum esset, re integra praetorem et principes consulerent. Clamore et iurgio excepti, quam diu rem traherent, qualemcumque pacem referre iussi, cum redirent Ambraciam, Acarnanum insidiis prope uiam positis, cum quibus bellum erat, circumuenti Thyrreum custodiendi deducuntur. Haec mora iniecta est paci, cum iam Atheniensium Rhodiorumque legati, qui ad deprecandum pro iis uenerant, apud consulem essent. Amynander quoque Athamanum rex fide accepta uenerat in castra Romana, magis pro Ambracia urbe, ubi maiorem partem temporis exulauerat, quam pro Aetolis sollicitus. Per hos certior factus consul de casu legatorum adduci eos a Thyrreo iussit; quorum post aduentum agi coeptum est de pace. Amynander, quod sui maxime operis erat, impigre agebat, ut Ambracienses compelleret ad deditionem. ⟨ad⟩ id cum per colloquia principum succedens murum parum proficeret, postremo consulis permissu ingressus urbem partim consilio partim precibus euicit, ut permitterent se Romanis. Et Aetolos C. Valerius, Laeuini filius, qui cum ea gente primum amicitiam pepigerat, consulis frater matre eadem genitus, egregie adiuuit. Ambracienses prius pacti, ut Aetolorum auxiliares sine fraude emitterent, aperuerunt portas. Dein ⟨Aetolis condiciones pacis dictae:⟩ quingenta Euboica ut darent talenta, ex quibus ducenta praesentia, trecenta per annos sex pensionibus aequis; captiuos perfugasque redderent Romanis; urbem ne quam formulae sui iuris facerent, quae post id tempus, quo T. Quinctius traiecisset in Graeciam, aut ui capta ab Romanis esset aut uoluntate in amicitiam uenisset; Cephallania insula ut extra ius foederis esset. Haec quamquam spe ipsorum aliquanto leuiora erant, petentibus Aetolis, ut ad concilium referrent, permissum est. Parua disceptatio de urbibus tenuit, quae cum sui iuris aliquando fuissent, auelli uelut a corpore suo aegre patiebantur; ad unum omnes tamen accipi pacem iusserunt. Ambracienses coronam auream consuli centum et quinquaginta pondo dederunt. Signa aenea marmoreaque et tabulae pictae, quibus ornatior Ambracia, quia regia ibi Pyrrhi fuerat, quam ceterae regionis eius urbes erant, sublata omnia auectaque; nihil praeterea tactum uiolatumue.
 
==10==
Profectus ab Ambracia consul in mediterranea Aetoliae ad Argos Amphilochium--uiginti duo milia ab Ambracia abest--castra posuit. Eo tandem legati Aetoli mirante consule, quod morarentur, uenerunt. Inde, postquam approbasse pacem concilium Aetolorum accepit, iussis proficisci Romam ad senatum permissoque, ut et Rhodii et Athenienses deprecatores irent, dato, qui simul cum iis proficisceretur, C. Valerio fratre ipse in Cephallaniam traiecit. Praeoccupatas auris animosque principum Romae criminibus Philippi inuenerunt, qui per legatos, per litteras Dolopas Amphilochosque et Athamaniam erepta sibi querens, praesidiaque sua, postremo filium etiam Persea ex Amphilochis pulsum, auerterat senatum ab audiendis precibus eorum. Rhodii tamen et Athenienses cum silentio auditi sunt. Atheniensis legatus Leon Hicesiae filius eloquentia etiam dicitur mouisse; qui uulgata similitudine, mari tranquillo, quod uentis concitaretur, aequiperando multitudinem Aetolorum, usus, cum in fide Romanae societatis mansissent, insita gentis tranquillitate quiesse eos aiebat; postquam flare ab Asia Thoas et Dicaearchus, ab Europa Menestas et Damocritus coepissent, tum illam tempestatem coortam, quae ad Antiochum eos sicuti in scopulum intulisset.
 
==11==
Diu iactati Aetoli tandem, ut condiciones pacis conuenirent, effecerunt. Fuerunt autem hae: 'imperium maiestatemque populi Romani gens Aetolorum conseruato sine dolo malo; ne quem exercitum, qui aduersus socios amicosque eorum ducetur, per fines suos transire sinito, neue ulla ope iuuato; hostis eosdem habeto quos populus Romanus, armaque in eos ferto, bellumque pariter gerito; perfugas fugitiuos captiuos reddito Romanis sociisque, praeterquam si qui capti, cum domos redissent, iterum capti sunt, aut si qui eo tempore ex iis capti sunt, qui tum hostes erant Romanis, cum intra praesidia Romana Aetoli essent; aliorum qui comparebunt intra dies centum Corcyraeorum magistratibus sine dolo malo tradantur; qui non comparebunt, quando quisque eorum primum inuentus erit, reddatur; obsides quadraginta arbitratu consulis Romanis dato ne minores duodecim annorum neu maiores quadraginta, obses ne esto praetor, praefectus equitum, scriba publicus, neu quis, qui ante obses fuit apud Romanos; Cephallania extra pacis leges esto.' De pecuniae summa, quam penderent, pensionibusque eius nihil ex eo, quod cum consule conuenerat, mutatum; pro argento si aurum dare mallent, darent, conuenit, dum pro argenteis decem aureus unus ualeret. 'Quae urbes, qui agri, qui homines Aetolorum iuris aliquando fuerunt, qui eorum T. Quinctio Cn. Domitio consulibus postue eos consules aut armis subacti aut uoluntate in dicionem populi Romani uenerunt, ne quem eorum Aetoli recepisse uelint; Oeniadae cum urbe agrisque Acarnanum sunto.' His legibus foedus ictum cum Aetolis est.
 
==12==
Eadem non aestate solum, sed etiam iisdem prope diebus, quibus haec a M. Fuluio consule in Aetolia gesta sunt, consul alter Cn. Manlius in Gallograecia bellum gessit, quod nunc ordiri pergam. Vere primo Ephesum consul uenit, acceptisque copiis ab L. Scipione et exercitu lustrato contionem apud milites habuit, qua collaudata uirtute eorum, quod cum Antiocho uno proelio debellassent, adhortatus eos ⟨ad⟩ nouum cum Gallis suscipiendum bellum, qui et auxiliis iuuissent Antiochum, et adeo indomita haberent ingenia, ut nequiquam Antiochus emotus ultra iuga Tauri montis esset, nisi frangerentur opes Gallorum, de se quoque pauca, nec falsa nec immodica, adiecit. Laeti milites cum frequenti adsensu consulem audiuerunt, partem uirium Antiochi fuisse Gallos credentes; rege superato nullum momentum in solis per se Gallorum copiis fore. Eumenen haud in tempore abesse --Romae tum erat--credere consul, gnarum locorum hominumque, et cuius interesset frangi Gallorum opes. Attalum igitur fratrem eius accersit a Pergamo, hortatusque ad capessendum secum bellum pollicentem suam suorumque operam domum ad comparandum dimittit. Paucos post dies profecto ab Epheso consuli ad Magnesiam occurrit Attalus cum mille peditibus equitibusque quingentis, Athenaeo fratre iusso cum ceteris copiis subsequi, commendata iis custodia Pergami, quos fratri regnoque fidos credebat. Consul collaudato iuuene cum omnibus copiis ad Maeandrum progressus castra posuit, quia uado superari amnis non poterat et contrahendae naues erant ad exercitum traiciendum. Transgressi Maeandrum ad Hieran Comen peruenerunt.
 
==13==
Fanum ibi augustum Apollinis et oraculum; sortes uersibus haud inconditis dare uates dicuntur. Hinc alteris castris ad Harpasum flumen uentum est, quo legati ab Alabandis uenerunt, ut castellum, quod ab ipsis nuper descisset, aut auctoritate aut armis cogeret iura antiqua pati. Eodem et Athenaeus, Eumenis et Attali frater, cum Cretense Leuso et Corrago Macedone uenit; mille pedites mixtarum gentium et trecentos equites secum adduxerunt. Consul tribuno militum misso cum modica manu castellum ui cepit, captum Alabandensibus reddit. Ipse nihil uia degressus ad Antiochiam super Maeandrum amnem posuit castra. Huius amnis fontes Celaenis oriuntur. Celaenae urbs caput quondam Phrygiae fuit; migratum inde haud procul ueteribus Celaenis, nouaeque urbi Apameae nomen inditum ab Apama sorore Seleuci regis. Et Marsyas amnis, haud procul a Maeandri fontibus oriens, in Maeandrum cadit, famaque ita tenet, Celaenis Marsyan cum Apolline tibiarum cantu certasse. Maeander ex arce summa Celaenarum ortus, media urbe decurrens, per Caras primum, deinde Ionas in sinum maris editur, qui inter Prienen et Miletum est. Ad Antiochiam in castra consulis Seleucus, Antiochi filius, ex foedere icto cum Scipione ad frumentum exercitui dandum uenit. Parua disceptatio de Attali auxiliaribus orta est, quod Romano tantum militi pactum Antiochum ut daretur frumentum Seleucus dicebat. Discussa ea quoque est constantia consulis, qui misso tribuno edixit, ne Romani milites acciperent, priusquam Attali auxilia accepissent. Inde ad Gordiutichos quod uocant processum est. Ex eo loco ad Tabas tertiis castris peruentum. In finibus Pisidarum posita urbs est, in ea parte, quae uergit ad Pamphylium mare. Integris uiribus regionis eius feroces ad bellandum habebat uiros. Tum quoque equites in agmen Romanum eruptione facta haud modice primo impetu turbauere; deinde ut apparuit nec numero se nec uirtute pares esse, in urbem compulsi ueniam erroris petebant, dedere urbem parati. Quinque et uiginti talenta argenti et decem milia medimnum tritici imperata; ita in deditionem accepti.
 
==14==
Tertio inde die ad Casum amnem peruen tum; inde profecti Erizam urbem primo impetu ceperunt. Ad Thabusion castellum imminens flumini Indo uentum est, cui fecerat nomen Indus ab elephanto deiectus. Haud procul a Cibyra aberant, nec legatio ulla a Moagete, tyranno ciuitatis eius, homine ad omnia infido atque importuno, ueniebat. Ad temptandum eius animum C. Heluium cum quattuor milibus peditum et quingentis equitibus consul praemittit. Huic agmini iam finis ingredienti legati occurrerunt nuntiantes paratum esse tyrannum imperata facere; orabant, ut pacatus finis iniret cohiberetque a populatione agri militem, et in corona aurea quindecim talenta adferebant. Heluius integros a populatione agros seruaturum pollicitus ire ad consulem legatos iussit. Quibus eadem referentibus consul 'neque Romani' inquit 'bonae uoluntatis ullum signum erga nos tyranni habemus, et ipsum talem esse inter omnes constat, ut de poena eius magis quam de amicitia nobis cogitandum sit.' Perturbati hac uoce legati nihil aliud petere, quam ut coronam acciperet ueniendique ad eum tyranno potestatem et copiam loquendi ac purgandi se faceret. Permissu consulis postero die in castra tyrannus uenit, uestitus comitatusque uix ad priuati modice locupletis habitum, et oratio fuit summissa et infracta, extenuantis opes suas urbiumque suae dicionis egestatem querentis. Erant autem sub eo praeter Cibyram Sylleum et ad Limnen quae appellatur. Ex his, ut se suosque spoliaret, quinque et uiginti talenta se confecturum, prope ut diffidens, pollicebatur. 'Enimuero' inquit consul 'ferri iam ludificatio ista non potest. Parum est non erubuisse absentem, cum per legatos frustrareris nos; praesens quoque in eadem perstas impudentia. Quinque et uiginti talenta tyrannidem tuam exhaurient? Quingenta ergo talenta nisi triduo numeras, populationem in agris, obsidionem in urbe expecta.' Hac denuntiatione conterritus perstare tamen in pertinaci simulatione inopiae. Et paulatim illiberali adiectione nunc per cauillationem, nunc precibus et simulatis lacrimis ad centum talenta est perductus. Adiecta decem milia medimnum frumenti. Haec omnia intra sex dies exacta.
 
==15==
A Cibyra per agros Sindensium exercitus ductus, transgressusque Caularem amnem posuit castra. Postero die [et] praeter Caralitin paludem agmen ductum; ad Madamprum manserunt. Inde progredientibus ab Lago, proxima urbe, metu incolae fugerunt; uacuum hominibus et refertum rerum omnium copia oppidum diripuerunt. Inde ad Lysis fluminis fontes, postero die ad Cobulatum amnem progressi. Termessenses eo tempore Isiondensium arcem urbe capta oppugnabant. Inclusi, cum alia spes auxilii nulla esset, legatos ad consulem orantes opem miserunt: cum coniugibus ac liberis in arce inclusos se mortem in dies, aut ferro aut fame patiendam, expectare. Volenti consuli causa in Pamphyliam deuertendi oblata est. Adueniens obsidione Isiondensis exemit; Termesso pacem dedit quinquaginta talentis argenti acceptis; item Aspendiis ceterisque Pamphyliae populis. Ex Pamphylia rediens ad fluuium Taurum primo die, postero ad Xylinen quam uocant Comen posuit castra. Profectus inde continentibus itineribus ad Cormasa urbem peruenit. Darsa proxima urbs erat; eam metu incolarum desertam, plenam omnium rerum copia inuenit. Progredienti praeter paludes legati ab Lysinoe dedentes ciuitatem uenerunt. Inde in agrum Sagalassenum, uberem fertilemque omni genere frugum, uentum est. Colunt Pisidae, longe optimi bello regionis eius. Cum ea res animos fecit, tum agri fecunditas et multitudo hominum et situs inter paucas munitae urbis. Consul, quia nulla legatio ad finem praesto fuerat, praedatum in agros misit. Tum demum fracta pertinacia est, ut ferri agique res suas uiderunt; legatis missis pacti quinquaginta talentis et uiginti milibus medimnum tritici, uiginti hordei, pacem impetrauerunt. Progressus inde ad Rhotrinos fontes ad uicum, quem Acoridos Comen uocant, posuit castra. Eo Seleucus ab Apamea postero die uenit. Aegros inde et inutilia impedimenta cum Apameam dimisisset, ducibus itinerum ab Seleuco acceptis profectus eo die in Metropolitanum campum, postero die Dynias Phrygiae processit. Inde Synnada uenit, metu omnibus circa oppidis desertis. Quorum praeda iam graue agmen trahens uix quinque milium die toto itinere perfecto ad Beudos, quod uetus appellant, peruenit. Ad Anabura inde, et altero die ad Alandri fontes, tertio ad Abbassium posuit castra. Ibi plures dies statiua habuit, quia peruentum erat ad Tolostobogiorum fines.
 
==16==
Galli, magna hominum uis, seu inopia agri seu praedae spe, nullam gentem, per quas ituri essent, parem armis rati, Brenno duce in Dardanos peruenerunt. Ibi seditio orta est; ad uiginti milia hominum cum Lonorio ac Lutario regulis secessione facta a Brenno in Thraeciam iter auertunt. Vbi cum resistentibus pugnando, pacem petentibus stipendium imponendo Byzantium cum peruenissent, aliquamdiu oram Propontidis, uectigalis habendo regionis eius urbes, obtinuerunt. Cupido inde eos in Asiam transeundi, audientis ex propinquo, quanta ubertas eius terrae esset, cepit; et Lysimachia fraude capta Chersonesoque omni armis possessa ad Hellespontum descenderunt. Ibi uero exiguo diuisam freto cernentibus Asiam multo magis animi ad transeundum accensi; nuntiosque ad Antipatrum praefectum eius orae de transitu mittebant. Quae res cum lentius spe ipsorum traheretur, alia rursus noua inter regulos seditio orta est. Lonorius retro, unde uenerat, cum maiore parte hominum repetit Byzantium; Lutarius Macedonibus per speciem legationis ab Antipatro ad speculandum missis duas tectas naues et tris lembos adimit. Iis alios atque alios dies noctesque trauehendo intra paucos dies omnis copias traicit. Haud ita multo post Lonorius adiuuante Nicomede Bithyniae rege a Byzantio transmisit. Coeunt deinde in unum rursus Galli et auxilia Nicomedi dant aduersus Ziboetam, tenentem partem Bithyniae, gerenti bellum. Atque eorum maxime opera deuictus Ziboeta est, Bithyniaque omnis in dicionem Nicomedis concessit. Profecti ex Bithynia in Asiam processerunt. Non plus ex uiginti milibus hominum quam decem armata erant. Tamen tantum terroris omnibus quae cis Taurum incolunt gentibus iniecerunt, ut quas adissent quasque non adissent, pariter ultimae propinquis, imperio parerent. Postremo cum tres essent gentes, Tolostobogii Trocmi Tectosages, in tris partis, qua cuique populorum suorum uectigalis Asia esset, diuiserunt. Trocmis Hellesponti ora data; Tolostobogii Aeolida atque Ioniam, Tectosages mediterranea Asiae sortiti sunt. Et stipendium tota cis Taurum Asia exigebant, sedem autem ipsi sibi circa Halyn flumen cepere. Tantusque terror eorum nominis erat, multitudine etiam magna subole aucta, ut Syriae quoque ad postremum reges stipendium dare non abnuerent. Primus Asiam incolentium abnuit Attalus, pater regis Eumenis; audacique incepto praeter opinionem omnium adfuit fortuna, et signis collatis superior fuit. Non tamen ita infregit animos eorum, ut absisterent imperio; eaedem opes usque ad bellum Antiochi cum Romanis manserunt. Tum quoque, pulso Antiocho, magnam spem habuerunt, quia procul mari incolerent, Romanum exercitum ad se non peruenturum.
 
==17==
Cum hoc hoste, tam terribili omnibus regionis eius, quia bellum gerendum erat, pro contione milites in hunc maxime modum adlocutus est consul: 'non me praeterit, milites, omnium quae Asiam colunt gentium Gallos fama belli praestare. Inter mitissimum genus hominum ferox natio peruagata bello prope orbem terrarum sedem cepit. Procera corpora, promissae et rutilatae comae, uasta scuta, praelongi gladii; ad hoc cantus ineuntium proelium et ululatus et tripudia, et quatientium scuta in patrium quendam modum horrendus armorum crepitus, omnia de industria composita ad terrorem. Sed haec, quibus insolita atque insueta sunt, Graeci et Phryges et Cares timeant; Romanis Gallici tumultus adsueti, etiam uanitates notae sunt. Semel primo congressu ad Aliam eos olim fugerunt maiores nostri; ex eo tempore per ducentos iam annos pecorum in modum consternatos caedunt fugantque, et plures prope de Gallis triumphi quam de toto orbe terrarum acti sunt. Iam usu hoc cognitum est: si primum impetum, quem feruido ingenio et caeca ira effundunt, sustinueris, fluunt sudore et lassitudine membra, labant arma; mollia corpora, molles, ubi ira consedit, animos sol puluis sitis, ut ferrum non admoueas, prosternunt. Non legionibus legiones eorum solum experti sumus, sed uir unus cum uiro congrediendo T. Manlius, M. Valerius, quantum Gallicam rabiem uinceret Romana uirtus, docuerunt. Iam M. Manlius unus agmine scandentis in Capitolium detrusit Gallos. Et illis maioribus nostris cum haud dubiis Gallis, in sua terra genitis, res erat; hi iam degeneres sunt, mixti, et Gallograeci uere, quod appellantur; sicut in frugibus pecudibusque non tantum semina ad seruandam indolem ualent, quantum terrae proprietas caelique, sub quo aluntur, mutat. Macedones, qui Alexandriam in Aegypto, qui Seleuciam ac Babyloniam, quique alias sparsas per orbem terrarum colonias habent, in Syros Parthos Aegyptios degenerarunt; Massilia, inter Gallos sita, traxit aliquantum ab accolis animorum; Tarentinis quid ex Spartana dura illa et horrida disciplina mansit? ⟨Est⟩ generosius, in sua quidquid sede gignitur; insitum alienae terrae in id, quo alitur, natura uertente se, degenerat. Phrygas igitur Gallicis oneratos armis, sicut in acie Antiochi cecidistis, uictos uictores, caedetis. Magis uereor, ne parum inde gloriae, quam ne nimium belli sit. Attalus eos rex saepe fudit fugauitque. Nolite existimare beluas tantum recens captas feritatem illam siluestrem primo seruare, dein, cum diu manibus humanis aluntur, mitescere, in hominum feritate mulcenda non eandem naturam esse. Eosdemne hos creditis esse, qui patres eorum auique fuerunt? Extorres inopia agrorum profecti domo per asperrimam Illyrici oram, Paeoniam inde et Thraeciam pugnando cum ferocissimis gentibus emensi, has terras ceperunt. Duratos eos tot malis exasperatosque accepit terra, quae copia omnium rerum saginaret. Vberrimo agro, mitissimo caelo, clementibus accolarum ingeniis omnis illa, cum qua uenerant, mansuefacta est feritas. Vobis mehercule, Martiis uiris, cauenda ac fugienda quam primum amoenitas est Asiae: tantum hae peregrinae uoluptates ad extinguendum uigorem animorum possunt; tantum contagio disciplinae morisque accolarum ualet. Hoc tamen feliciter euenit, quod sicut uim aduersus uos nequaquam, ita famam apud Graecos parem illi antiquae obtinent, cum qua uenerunt, bellique gloriam uictores eandem inter socios habebitis, quam si seruantis anticum specimen animorum Gallos uicissetis.'
 
==18==
Contione dimissa missisque ad Eposognatum legatis, qui unus ex regulis et in Eumenis manserat amicitia et negauerat Antiocho aduersus Romanos auxilia, castra mouit. Primo die ad Alandrum flumen, postero ad uicum quem uocant Tyscon uentum. Eo legati Oroandensium cum uenissent amicitiam petentes, ducenta talenta his sunt imperata, precantibusque, ut domum renuntiarent, potestas facta. Ducere inde exercitum consul ad Pliten intendit; deinde ad Alyattos castra posita. Eo missi ad Eposognatum redierunt, et legati reguli orantes, ne Tectosagis bellum inferret; ipsum in eam gentem iturum Eposognatum persuasurumque, ut imperata faciant. Data uenia regulo, duci inde exercitus per Axylon quam uocant terram coeptus. Ab re nomen habet: non ligni modo quicquam, sed ne spinas quidem aut ullum aliud alimentum fert ignis; fimo bubulo pro lignis utuntur. Ad Cuballum, Gallograeciae castellum, castra habentibus Romanis apparuere cum magno tumultu hostium equites, nec turbarunt tantum Romanas stationes repente inuecti, sed quosdam etiam occiderunt. Qui tumultus cum in castra perlatus esset, effusus repente omnibus portis equitatus Romanus fudit fugauitque Gallos et aliquot fugientis occidit. Inde consul, ut qui iam ad hostis peruentum cerneret, explorato deinde et cum cura coacto agmine procedebat. Et continentibus itineribus cum ad Sangarium flumen uenisset, pontem, quia uado nusquam transitus erat, facere instituit. Sangarius ex Adoreo monte per Phrygiam fluens miscetur ad Bithyniam Tymbri fluuio; inde maior iam geminatis aquis per Bithyniam fertur et in Propontidem sese effundit, non tamen tam magnitudine memorabilis, quam quod piscium accolis ingentem uim praebet. Transgressis ponte perfecto flumen praeter ripam euntibus Galli Matris Magnae a Pessinunte occurrere cum insignibus suis, uaticinantes fanatico carmine deam Romanis uiam belli et uictoriam dare imperiumque eius regionis. Accipere se omen cum dixisset consul, castra eo ipso loco posuit. Postero die ad Gordium peruenit. Id haud magnum quidem oppidum est, sed plus quam mediterraneum celebre et frequens emporium. Tria maria pari ferme distantia interuallo habet, ad Hellespontum, ad Sinopen, et alterius orae litora, qua Cilices maritimi colunt; multarum magnarumque praeterea gentium finis contigit, quarum commercium in eum maxime locum mutui usus contraxere. Id tum desertum fuga incolarum oppidum, refertum idem copia rerum omnium inuenerunt. Ibi statiua habentibus legati ab Eposognato uenerunt nuntiantes profectum eum ad regulos Gallorum nihil aequi impetrasse; ex campestribus uicis agrisque frequentes demigrare et cum coniugibus ac liberis, quae ferre atque agere possint, prae se agentis portantisque Olympum montem petere, ut inde armis locorumque situ sese tueantur.
 
==19==
Certiora postea Oroandensium legati attulerunt, Tolostobogiorum ciuitatem Olympum montem cepisse; diuersos Tectosagos alium montem, Magaba qui dicatur, petisse; Trocmos coniugibus ac liberis apud Tectosagos depositis armatorum agmine Tolostobogiis statuisse auxilium ferre. Erant autem tunc trium populorum reguli Ortiago et Combolomarus et Gaulotus. Iis haec maxime ratio belli sumendi fuerat, quod cum montes editissimos regionis eius tenerent, conuectis omnibus, quae ad usum quamuis longi temporis sufficerent, taedio se fatigaturos hostem censebant: nam neque ausuros per tam ardua atque iniqua loca subire eos, et, si conarentur, uel parua manu prohiberi aut deturbari posse, nec quietos in radicibus montium gelidorum sedentes frigus aut inopiam laturos. Et cum ipsa altitudo locorum eos tutaretur, fossam quoque et alia munimenta uerticibus iis, quos insederant, circumiecere. Minima apparatus missilium telorum cura fuit, quod saxa adfatim praebituram asperitatem ipsam locorum credebant.
 
==20==
Consul quia non comminus pugnam sed procul locis oppugnandis futuram praeceperat animo, ingentem uim pilorum, uelitarium hastarum, sagittarum glandisque et modicorum, qui funda mitti possent, lapidum parauerat, instructusque missilium apparatu ad Olympum montem ducit et a quinque ferme milibus castra locat. Postero die cum quadringentis equitibus et Attalo progressum eum ad naturam montis situmque Gallicorum castrorum uisendum equites hostium, duplex numerus, effusi e castris, in fugam auerterunt; occisi quoque pauci fugientium, uulnerati plures. Tertio die cum omnibus ad loca exploranda profectus, quia nemo hostium extra munimenta processit, tuto circumuectus montem, animaduertit meridiana regione terrenos et placide accliues ad quendam finem colles esse, a septentrione arduas et rectas prope rupes, atque omnibus ferme aliis inuiis itinera tria esse, unum medio monte, qua terrena erant, duo difficilia ab hiberno solis ortu et ab aestiuo occasu. Haec contemplatus eo die sub ipsis radicibus posuit castra; postero, sacrificio facto, cum primis hostiis litasset, trifariam exercitum diuisum ducere ad hostem pergit. Ipse cum maxima parte copiarum, qua aequissimum aditum praebebat mons, ascendit; L. Manlium fratrem ab hiberno ortu, quoad loca patiantur et tuto possit, subire iubet; si qua periculosa et praerupta occurrant, non pugnare cum iniquitate locorum neque inexsuperabilibus uim adferre, sed obliquo monte ad se declinare et suo agmini coniungi; C. Heluium cum tertia parte circuire sensim per infima montis, deinde ab occasu aestiuo erigere agmen. Et Attali auxilia trifariam aequo numero diuisit, secum esse ipsum iuuenem iussit. Equitatum cum elephantis in proxima tumulis planitie reliquit; edictum praefectis, ut intenti, quid ubique geratur, animaduertant opemque ferre, quo postulet res, possint.
 
==21==
Galli [et] ab duobus lateribus satis fidentes inuia esse, ab ea parte, quae in meridiem uergeret, ut armis clauderent uiam, quattuor milia fere armatorum ad tumulum imminentem uiae minus mille passuum a castris occupandum mittunt, eo se rati ueluti castello iter impedituros. Quod ubi Romani uiderunt, expediunt sese ad pugnam. Ante signa modico interuallo uelites eunt et ab Attalo Cretenses sagittarii et funditores et Tralli ⟨et⟩ Thraeces; signa peditum ut per arduum, leni gradu ducuntur, ita prae se habentium scuta, ut missilia tantum uitarent, pede collato non uiderentur pugnaturi. Missilibus ex interuallo loci proelium commissum est, primo par, Gallos loco adiuuante, Romanos uarietate et copia telorum; procedente certamine nihil iam aequi erat. Scuta longa ceterum ad amplitudinem corporum parum lata, et ea ipsa plana, male tegebant Gallos. Nec tela iam alia habebant praeter gladios, quorum, cum manum hostis non consereret, nullus usus erat. Saxis nec modicis, ut quae non praeparassent, sed quod cuique temere trepidanti ad manum uenisset, ⟨et⟩ ut insueti, nec arte nec uiribus adiuuantes ictum, utebantur. Sagittis glande iaculis incauti [et] ab omni parte configebantur nec, quid agerent, ira et pauore occaecatis animis cernebant, et erant deprensi genere pugnae, in quod minime apti sunt. Nam quemadmodum comminus, ubi in uicem pati et inferre uulnera licet, accendit ira animos eorum, ita, ubi ex occulto et procul leuibus telis uulnerantur, nec, quo ruant caeco impetu, habent, uelut ferae transfixae in suos temere incurrunt. Detegebat uulnera eorum, quod nudi pugnant, et sunt fusa et candida corpora, ut quae numquam nisi in pugna nudentur; ita et plus sanguinis ex multa carne fundebatur, et foediores patebant plagae, et candor corporum magis sanguine atro maculabatur. Sed non tam patentibus plagis mouentur; interdum insecta cute, ubi latior quam altior plaga est, etiam gloriosius se pugnare putant; iidem, cum aculeus sagittae aut glandis abditae introrsus tenui uulnere in speciem urit, et scrutantis, qua euellant, telum non sequitur, tum in rabiem et pudorem tam paruae perimentis uersi pestis prosternunt corpora humi, sicut tum passim procumbebant; alii ruentes in hostem undique configebantur et, cum comminus uenerant, gladiis a uelitibus trucidabantur. Hic miles tripedalem parmam habet et in dextera hastas, quibus eminus utitur; gladio Hispaniensi est cinctus; quodsi pede collato pugnandum est, translatis in laeuam hastis stringit gladium. Pauci iam supererant Gallorum, qui, postquam ab leui armatura superatos se uiderunt et instare legionum signa, effusa fuga castra repetunt pauoris et tumultus iam plena, ut ubi feminae puerique et alia imbellis turba permixta esset. Romanos uictores deserti fuga hostium acceperunt tumuli.
 
==22==
Sub idem tempus L. Manlius et C. Heluius, cum, quoad uiam colles obliqui dederunt, escendissent, postquam ad inuia uentum est, flexere iter in partem montis, quae una habebat iter, et sequi consulis agmen modico uterque interuallo uelut ex composito coeperunt, quod primo optimum factu fuisset, in id necessitate ipsa compulsi; subsidia enim in talibus iniquitatibus locorum maximo saepe usui fuerunt, ut primis forte deturbatis secundi et tegant pulsos et integri pugnam excipiant. Consul, postquam ad tumulos ab leui armatura captos prima signa legionum peruenerunt, respirare et conquiescere paulisper militem iubet; simul strata per tumulos corpora Gallorum ostentat, et, cum leuis armatura proelium tale ediderit, quid ab legionibus, quid ab iustis armis, quid ab animis fortissimorum militum expectari? Castra illis capienda esse, in quae compulsus ab leui armatura hostis trepidet. Praecedere tamen iubet leuem armaturam, quae, cum staret agmen, colligendis per tumulos telis, ut missilia sufficerent, haud segne id ipsum tempus consumpserat. Iam castris appropinquabant; et Galli, ne parum se munimenta sua tegerent, armati pro uallo constiterant. Obruti deinde omni genere telorum, cum, quo plures atque densiores erant, eo minus uani quicquam intercideret teli, intra uallum momento temporis compelluntur stationibus tantum firmis ad ipsos aditus portarum relictis. In multitudinem compulsam in castra uis ingens missilium telorum coniciebatur, et uulnerari multos clamor permixtus mulierum atque puerorum ploratibus significabat. In eos, qui portas stationibus suis clauserant, legionum antesignani pila coniecerunt. Iis uero non uulnerabantur, sed transuerberatis scutis plerique inter se conserti haerebant; nec diutius impetum Romanorum sustinuerunt.
 
==23==
Patentibus iam portis, priusquam irrumperent uictores, fuga e castris Gallorum in omnis partes facta est. Ruunt caeci per uias, per inuia; nulla praecipitia saxa, nullae rupes obstant; nihil praeter hostem metuunt; itaque plerique, praecipites per uastam altitudinem prolapsi, ⟨contusi⟩ aut debilitati exanimantur. Consul captis castris direptione praedaque abstinet militem; sequi pro se quemque et instare et perculsis pauorem addere iubet. Superuenit et alterum cum L. Manlio agmen; nec eos castra intrare sinit; protinus ad persequendos hostis mittit, et ipse paulo post tradita captiuorum custodia tribunis militum sequitur, debellatum ratus, si in illo pauore quam plurimi caesi forent aut capti. Egresso consule C. Heluius cum tertio agmine aduenit, nec continere suos ab direptione castrorum ualuit, praedaque eorum, iniquissima sorte, qui pugnae non interfuerant, facta est. Equites diu ignari et pugnae et uictoriae suorum steterunt; deinde et ipsi, quantum equis subire poterant, sparsos fuga Gallos circa radices montis consectati cecidere aut cepere. Numerus interfectorum haud facile iniri potuit, quia late per omnis amfractus montium fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in profundae altitudinis conualles delapsa est, pars in siluis uepribusque occisa. Claudius, qui bis pugnatum in Olympo monte scribit, ad quadraginta milia hominum auctor est caesa, Ualerius Antias, qui magis immodicus in numero augendo esse solet, non plus decem milia. Numerus captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit, quia omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigrantium magis quam in bellum euntium modo. Consul armis hostium [in] uno concrematis cumulo ceteram praedam conferre omnis iussit, et aut uendidit, quod eius in publicum redigendum erat, aut cum cura, ut quam aequissima esset, per milites diuisit. Laudati quoque pro contione omnes sunt, donatique pro merito quisque, ante omnis Attalus summo ceterorum adsensu; nam singularis eius iuuenis cum uirtus et industria in omnibus laboribus periculisque tum modestia etiam fuerat.
 
==24==
Supererat bellum integrum cum Tectosagis. Ad eos profectus consul tertiis castris Ancyram, nobilem in illis locis urbem, peruenit, unde hostes paulo plus decem milia aberant. Vbi cum statiua essent, facinus memorabile a captiua factum est. Orgiagontis reguli uxor forma eximia custodiebatur inter plures captiuos; cui custodiae centurio praeerat et libidinis et auaritiae militaris. Is primo animum temptauit; quem cum abhorrentem a uoluntario uideret stupro, corpori, quod seruum fortuna erat, uim fecit. Deinde ad leniendam indignitatem iniuriae spem reditus ad suos mulieri facit, et ne eam quidem, ut amans, gratuitam. Certo auri pondere pactus, ne quem suorum conscium haberet, ipsi permittit, ut, quem uellet, unum ex captiuis nuntium ad suos mitteret. Locum prope flumen constituit, quo duo ne plus necessarii captiuae cum auro uenirent nocte insequenti ad eam accipiendam. Forte ipsius mulieris seruus inter captiuos eiusdem custodiae erat. Hunc nuntium primis tenebris extra stationes centurio educit. Nocte insequenti et duo necessarii mulieris ad constitutum locum et centurio cum captiua uenit. Vbi cum aurum ostenderent, quod summam talenti Attici--tanti enim pepigerat--expleret, mulier lingua sua, stringerent ferrum et centurionem pensantem aurum occiderent, imperauit. Iugulati praecisum caput ipsa inuolutum ueste ferens ad uirum Orgiagontem, qui ab Olympo domum refugerat, peruenit; quem priusquam complecteretur, caput centurionis ante pedes eius abiecit, mirantique, cuiusnam id caput hominis aut quod id facinus haudquaquam muliebre esset, et iniuriam corporis et ultionem uiolatae per uim pudicitiae confessa uiro est, aliaque, ut traditur, sanctitate et grauitate uitae huius matronalis facinoris decus ad ultimum conseruauit.
 
==25==
Ancyram in statiua oratores Tectosagum ad consulem uenerunt petentes, ne ante [ab Ancyra] castra moueret, quam collocutus cum suis regibus esset: nullas condiciones pacis iis non bello fore potiores. Tempus in posterum diem constituitur locusque, qui medius maxime inter castra Gallorum et Ancyram est uisus. Quo cum consul ad tempus cum praesidio quingentorum equitum uenisset nec ullo Gallorum ibi uiso regressus in castra esset, oratores idem redeunt, excusantes religione obiecta uenire reges non posse; principes gentis, per quos aeque res transigi posset, uenturos. Consul se quoque Attalum missurum dixit. Ad hoc colloquium utrimque uentum est. Trecentos equites Attalus praesidii causa cum adduxisset, iactatae sunt pacis condiciones; finis rei quia absentibus ducibus imponi non poterat, conuenit, uti consul regesque eo loco postero die congrederentur. Frustratio Gallorum eo spectabat, primum ut tererent tempus, donec res suas, quibus periclitari nolebant, cum coniugibus et liberis trans Halyn flumen traicerent, deinde quod ipsi consuli, parum cauto aduersus colloquii fraudem, insidiabantur. Mille ad eam rem ex omni numero audaciae expertae delegerunt equites; et successisset fraudi, ni pro iure gentium, cuius uiolandi consilium initum erat, stetisset fortuna. Pabulatores lignatoresque Romani in eam partem, in qua colloquium futurum erat, ducti sunt, tutius id futurum tribunis ratis, quia consulis praesidium et ipsum pro statione habituri erant hosti oppositum; suam tamen alteram stationem propius castra sescentorum equitum posuerunt. Consul, adfirmante Attalo uenturos reges et transigi rem posse, profectus e castris, cum eodem quo antea praesidio equitum quinque milia fere processisset nec multum a constituto loco abesset, repente concitatis equis cum impetu hostili uidet Gallos uenientis. Constituit agmen, et expedire tela animosque equitibus iussis primo constanter initium pugnae excepit nec cessit; dein, cum praegrauaret multitudo, cedere sensim nihil confusis turmarum ordinibus coepit; postremo, cum iam plus in mora periculi quam in ordinibus conseruandis praesidii esset, omnes passim in fugam effusi sunt. Tum uero instare dissipatis Galli et caedere; magnaque pars oppressa foret, ni statio pabulatorum, sescenti equites occurrissent. Ii procul clamore pauido suorum audito cum tela equosque expedissent, integri profligatam pugnam acceperunt. Itaque uersa extemplo fortuna est, uersus a uictis in uictores terror. Et primo impetu fusi Galli sunt, et ex agris concurrebant pabulatores, et undique obuius hostis Gallis erat, ut ne fugam quidem tutam aut facilem haberent, quia recentibus equis Romani fessos sequebantur. Pauci ergo effugerunt; captus est nemo maior multo pars per fidem uiolati colloquii poenas morte luerunt. Romani ardentibus ira animis postero die omnibus copiis ad hostem perueniunt.
 
==26==
Biduum natura montis per se ipsum exploranda, ne quid ignoti esset, absumpsit consul; tertio die, cum auspicio operam dedisset, deinde immolasset, in quattuor partes diuisas copias educit, duas, ut medio monte duceret, duas ab lateribus, ut aduersus cornua Gallorum erigeret. Hostium quod roboris erat, Tectosagi et Trocmi, mediam tenebant aciem, milia hominum quinquaginta; equitatum, quia equorum nullus erat inter inaequales rupes usus, ad pedes deductum, decem milia hominum, ab dextro locauerunt cornu; Ariarathis Cappadoces et Morzi auxiliares in laeuo quattuor ferme milium numerum explebant. Consul, sicut in Olympo monte, prima in acie locata leui armatura, telorum omnis generis ut aeque magna uis ad manum esset, curauit. Vbi appropinquarunt, omnia eadem utrimque, quae fuerant in priore proelio, erant praeter animos et uictoribus ab re secunda auctos et hostibus ⟨fractos⟩, quia, etsi non ipsi uicti erant, suae gentis hominum cladem pro sua ducebant. Itaque a paribus initiis coepta res eundem exitum habuit. Velut nubes leuium telorum coniecta obruit aciem Gallorum. Nec aut procurrere quisquam ab ordinibus suis, ne nudarent undique corpus ad ictus, audebant, et stantes, quo densiores erant, hoc plura, uelut destinatum petentibus, uulnera accipiebant. Consul iam per se turbatis si legionum signa ostendisset, uersuros extemplo in fugam omnis ratus receptis inter ordines uelitibus et alia turba auxiliorum aciem promouit.
 
==27==
Galli et memoria Tolostobogiorum cladis territi et inhaerentia corporibus gerentes tela fessique et stando et uulneribus ne primum quidem impetum et clamorem Romanorum tulerunt. Fuga ad castra inclinauit; sed pauci intra munimenta sese recepere; pars maior dextra laeuaque praelati, qua quemque impetus tulit, fugerunt. Victores usque ad castra secuti ceciderunt terga; deinde in castris cupiditate praedae haeserunt, nec sequebatur quisquam. In cornibus Galli diutius steterunt, quia serius ad eos peruentum est; ceterum ne primum quidem coniectum telorum tulerunt. Consul quia ingressos in castra ab direptione abstrahere non poterat, eos, qui in cornibus fuerant, protinus ad sequendos hostis misit. Per aliquantum spatium secuti non plus tamen octo milia hominum in fuga--nam pugna nulla fuit--ceciderunt; reliqui flumen Halyn traiecerunt. Romanorum pars magna ea nocte in castris hostium mansit; ceteros in sua castra consul reduxit. Postero die captiuos praedamque recensuit, quae tanta fuit, quantam auidissima rapiendi gens, cum cis montem Taurum omnia armis per multos annos tenuisset, coaceruare potuit. Galli ex dissipata passim fuga in unum locum congregati, magna pars saucii aut inermes, nudati omnibus rebus, oratores de pace ad consulem miserunt. Eos Manlius Ephesum uenire iussit; ipse--iam enim medium autumni erat --locis gelidis propinquitate Tauri montis excedere properans uictorem exercitum in hiberna maritimae orae reduxit.
 
==28==
Dum haec in Asia geruntur, in ceteris prouinciis tranquillae res fuerunt. Censores Romae T. Quinctius Flamininus et M. Claudius Marcellus senatum legerunt; princeps in senatu tertium lectus P. Scipio Africanus; quattuor soli praeteriti sunt, nemo curuli usus honore. Et in equitatu recensendo mitis admodum censura fuit. Substructionem super Aequimelium in Capitolio et uiam silice sternendam a porta Capena ad Martis locauerunt. Campani, ubi censerentur, senatum consuluerunt; decretum, uti Romae censerentur. Aquae ingentes eo anno fuerunt; Tiberis duodeciens campum Martium planaque urbis inundauit. Ab Cn. Manlio consule bello in Asia cum Gallis perfecto, alter consul M. Fuluius perdomitis Aetolis cum traiecisset in Cephallaniam, circa ciuitates insulae misit percontatum, utrum se dedere Romanis an belli fortunam experiri mallent. Metus ad omnes ualuit, ne deditionem recusarent. Obsides inde imperatos pro uiribus inopes populi * * uicenos autem Cranii et Palenses et Samaei dederunt. Insperata pax Cephallaniae adfulserat, cum repente una ciuitas, incertum quam ob causam, Samaei desciuerunt. Quia opportuno loco urbs posita esset, timuisse se aiebant, ne demigrare cogerentur ab Romanis. Ceterum ipsine sibi eum finxerint metum et timore uano quietum excitauerint malum, an iactata sermonibus res apud Romanos perlata ad eos sit, nihil comperti est, nisi quod datis iam obsidibus repente portas clauserunt et ne suorum quidem precibus--miserat enim sub muros consul ad temptandam misericordiam parentium populariumque--desistere ab incepto uoluerunt. Oppugnari deinde, postquam nihil pacati respondebatur, coepta urbs est. Apparatum omnem tormentorum machinarumque trauectum ab Ambraciae oppugnatione habebat, et opera quae facienda erant, inpigre milites perfecerunt. Duobus igitur locis admoti arietes quatiebant muros.
 
==29==
Nec ab Samaeis quicquam, quo aut opera aut hostis arceri posset, praetermissum est. Duabus tamen maxime resistebant rebus, una, interiorem semper iuxta ualidum pro diruto nouum obstruentes murum, altera, eruptionibus subitis nunc in opera hostium, nunc in stationes; et plerumque his proeliis superiores erant. Vna ad coercendos inuenta, haud magna memoratu, res est. Centum funditores ab Aegio et Patris et Dymis acciti. A pueris ii more quodam gentis saxis globosis, quibus ferme harenae immixtis strata litora sunt, funda mare apertum incessentes exercebantur. Itaque longius certiusque et ualidiore ictu quam Baliaris funditor eo telo usi sunt. Et est non simplicis habenae, ut Baliarica aliarumque gentium funda, sed triplex scutale, crebris suturis duratum, ne fluxa habena uolutetur in iactu glans, sed librata cum sederit, uelut neruo missa excutiatur. Coronas modici circuli magno ex interuallo loci adsueti traicere non capita solum hostium uulnerabant, sed quem locum destinassent oris. Hae fundae Samaeos cohibuerunt, ne tam crebro neue tam audacter erumperent, adeo ut precarentur ex muris Achaeos, ut parumper abscederent et se cum Romanis stationibus pugnantis quiete spectarent. Quattuor menses obsidionem Same sustinuit. Cum ex paucis cotidie aliqui eorum caderent aut uulnerarentur, et qui supererant fessi et corporibus et animis essent, Romani nocte per arcem, quam Cyneatidem uocant--nam urbs in mare deuexa in occidentem uergit--, muro superato in forum peruenerunt. Samaei postquam captam partem urbis ab hostibus senserunt, cum coniugibus ac liberis in maiorem refugerunt arcem. Inde postero die dediti direpta urbe sub corona omnes uenierunt.
 
==30==
Consul compositis rebus Cephallaniae, praesidio Samae imposito, in Peloponnesum iam diu accersentibus Aegiensibus maxime ac Lacedaemoniis traiecit. Aegium a principio Achaici concilii semper conuentus gentis indicti sunt, seu dignitati urbis id seu loci opportunitati datum est. Hunc morem Philopoemen eo primum anno labefactare conatus legem parabat ferre, ut in omnibus ciuitatibus, quae Achaici concilii essent, in uicem conuentus agerentur. Et sub ad uentum consulis damiurgis ciuitatium, qui summus est magistratus, Aegium euocantibus Philopoemen-- praetor tum erat--Argos conuentum edixit. Quo cum appareret omnes ferme conuenturos, consul quoque, quamquam Aegiensium fauebat causae, Argos uenit; ubi cum disceptatio fuisset, et rem inclinatam cerneret, incepto destitit. Lacedaemonii deinde eum in sua certamina auerterunt. Sollicitam eam ciuitatem exules maxime habebant, quorum magna pars in maritimis Laconicae orae castellis, quae omnis adempta erat, habitabant. Id aegre patientes Lacedaemonii, ut aliqua liberum ad mare haberent aditum, si quando Romam alioue quo mitterent legatos, simul ut emporium et receptaculum peregrinis mercibus ad necessarios usus esset, nocte adorti uicum maritimum nomine Lan improuiso occupauerunt. Vicani quique ibi exules habitabant primo inopinata re territi sunt; deinde sub lucem congregati leui certamine expulerunt Lacedaemonios. Terror tamen omnem maritimam oram peruasit, legatosque communiter et castella omnia uicique et exules, quibus ibi domicilia erant, ad Achaeos miserunt.
 
==31==
Philopoemen praetor, iam inde ab initio exulum causae [et] amicus, et auctor semper Achaeis minuendi opes et auctoritatem Lacedaemoniorum, concilium querentibus dedit, decretumque referente eo factum est, cum in fidem Achaeorum tutelamque T. Quinctius et Romani Laconicae orae castella et uicos tradidissent, et, cum abstinere iis ex foedere Lacedaemonii deberent, Las uicus oppugnatus esset, caedesque ibi facta, qui eius rei auctores adfinesque essent, nisi dederentur Achaeis, uiolatum uideri foedus. Ad exposcendos eos legati extemplo Lacedaemonem missi sunt. Id imperium adeo superbum et indignum Lacedaemoniis uisum est, ut, si antiqua ciuitatis fortuna esset, haud dubie arma extemplo capturi fuerint. Maxime autem consternauit eos metus, si semel primis imperiis oboediendo iugum accepissent, ne, id quod iam diu moliretur Philopoemen, exulibus Lacedaemonem traderet. Furentes igitur ira triginta hominibus ex factione, cum qua consiliorum aliqua societas Philopoemeni atque exulibus erat, interfectis decreuerunt renuntiandam societatem Achaeis legatosque extemplo Cephallaniam mittendos, qui consuli M. Fuluio quique Romanis Lacedaemonem dederent orarentque eum, ut ueniret in Peloponnesum ad urbem Lacedaemonem in fidem dicionemque populi Romani accipiendam.
 
==32==
Id ubi legati ad Achaeos rettulerunt, omnium ciuitatium, quae eius concilii erant, consensu bellum Lacedaemoniis indictum est. Ne extemplo gereretur, hiems impediit; incursionibus tamen paruis, latrocinii magis quam belli modo, non terra tantum sed etiam nauibus a mari fines eorum uastati. Hic tumultus consulem Peloponnesum adduxit, iussuque eius Elin concilio indicto Lacedaemonii ad disceptandum acciti. Magna ibi non disceptatio modo sed altercatio fuit, cui consul, cum alia satis ambitiose partem utramque fouendo incerta respondisset, una denuntiatione, ut bello abstinerent, donec Romam ad senatum legatos misissent, finem imposuit. Vtrimque legatio missa Romam est. Exules quoque Lacedaemoniorum suam causam legationemque Achaeis iniunxerunt. Diophanes et Lycortas, Megalopolitani ambo, principes legationis Achaeorum fuerunt, qui, dissidentes in re publica, tum quoque minime inter se conuenientis orationes habuerunt. Diophanes senatui disceptationem omnium rerum permittebat: eos optime controuersias inter Achaeos ac Lacedaemonios finituros esse; Lycortas ex praeceptis Philopoemenis postulabat, ut Achaeis ex foedere ac legibus suis, quae decressent, agere liceret, libertatemque sibi illibatam, cuius ipsi auctores essent, praestarent. Magnae auctoritatis apud Romanos tum gens Achaeorum erat; nouari tamen nihil de Lacedaemoniis placebat. Ceterum responsum ita perplexum fuit, ut et Achaei sibi de Lacedaemone permissum acciperent, et Lacedaemonii non omnia concessa iis interpretarentur. Hac potestate immodice Achaei ac superbe usi sunt. Philopoemeni continuatur magistratus.
 
==33==
Qui ueris initio exercitu indicto castra in finibus Lacedaemoniorum posuit, legatos deinde misit ad deposcendos auctores defectionis, et ciuitatem in pace futuram, si id fecisset, pollicentis, et illos nihil indicta causa passuros. Silentium prae metu ceterorum fuit; quos nominatim depoposcerat, ipsi se ituros professi sunt, fide accepta a legatis uim abfuturam, donec causam dixissent. Ierunt etiam alii illustres uiri, et aduocati priuatis, et quia pertinere causam eorum ad rem publicam censebant. Numquam alias exules Lacedaemoniorum Achaei secum adduxerant in finis, quia nihil aeque alienaturum animos ciuitatis uidebatur; tunc exercitus totius prope antesignani exules erant. Hi uenientibus Lacedaemoniis ad portam castrorum agmine facto occurrerunt; et primo lacessere iurgiis, deinde, altercatione orta, cum accenderentur irae, ferocissimi exulum impetum in Lacedaemonios fecerunt. Cum illi deos et fidem legatorum testarentur, et legati et praetor summouere turbam et protegere Lacedaemonios uinclaque iam quosdam inicientis arcere. Crescebat tumultu concitato turba; et Achaei ad spectaculum primo concurrebant; deinde uociferantibus exulibus, quae passi forent, et orantibus opem adfirmantibusque simul numquam talem occasionem habituros, si eam praetermisissent; foedus, quod in Capitolio, quod Olympiae, quod in arce Athenis sacratum fuisset, irritum per illos esse; priusquam alio de integro foedere obligarentur, noxios puniendos esse, accensa his uocibus multitudo ad uocem unius, qui, ut ferirent, inclamauit, saxa coniecit. Atque ita decem septem, quibus uincula per tumultum iniecta erant, interfecti sunt. Sexaginta tres postero die comprehensi, a quibus praetor uim arcuerat, non quia saluos uellet, sed quia perire causa indicta nolebat, obiecti multitudini iratae, cum auersis auribus pauca locuti essent, damnati omnes et traditi sunt ad supplicium.
 
==34==
Hoc metu iniecto Lacedaemoniis imperatum primum, uti muros diruerent; deinde, ut omnes externi auxiliares, qui mercede apud tyrannos militassent, terra Laconica excederent; tum uti quae seruitia tyranni liberassent--ea magna multitudo erat--ante diem certam abirent; qui ibi mansissent, eos prendendi abducendi uendendi Achaeis ius esset; Lycurgi leges moresque abrogarent, Achaeorum adsuescerent legibus institutisque: ita unius eos corporis fore et de omnibus rebus facilius consensuros. Nihil oboedientius fecerunt, quam ut muros diruerent, nec aegrius passi sunt quam exules reduci. Decretum Tegeae in concilio communi Achaeorum de restituendis iis factum est; et mentione illata externos auxiliares dimissos ac Lacedaemoniis adscriptos--ita enim uocabant qui ab tyrannis liberati erant--urbe excessisse ⟨et⟩ in agros dilapsos, priusquam dimitteretur exercitus, ire praetorem cum expeditis et comprehendere id genus hominum et uendere iure praedae placuit. Multi comprehensi uenierunt. Porticus ex ea pecunia Megalopoli permissu Achaeorum refecta est, quam Lacedaemonii diruerant. Et ager Belbinates, quem iniuria tyranni Lacedaemoniorum possederant, restitutus eidem ciuitati ex decreto uetere Achaeorum, quod factum erat Philippo Amyntae filio regnante. Per haec uelut eneruata ciuitas Lacedaemoniorum diu Achaeis obnoxia fuit; nulla tamen res tanto erat damno quam disciplina Lycurgi, cui per octingentos annos adsuerant, sublata.
 
==35==
A concilio, ubi ad consulem inter Achaeos Lacedaemoniosque disceptatum est, M. Fuluius, quia iam in exitu annus erat, comitiorum causa profectus Romam creauit consules M. Valerium Messalam et C. Liuium Salinatorem, cum M. Aemilium Lepidum inimicum eo quoque anno petentem deiecisset. Praetores inde creati Q. Marcius Philippus M. Claudius Marcellus C. Stertinius C. Atinius P. Claudius Pulcher L. Manlius Acidinus. Comitiis perfectis consulem M. Fuluium in prouinciam et ad exercitum redire placuit, eique et collegae Cn. Manlio imperium in annum prorogatum est. Eo anno in aede Herculis signum dei ipsius ex decemuirorum responso, et seiuges in Capitolio aurati a P. Cornelio positi; consulem dedisse inscriptum est. Et duodecim clipea aurata ab aedilibus curulibus P. Claudio Pulchro et Ser. Sulpicio Galba sunt posita ex pecunia, qua frumentarios ob annonam compressam damnarunt; et aedilis plebi Q. Fuluius Flaccus duo signa aurata uno reo damnato--nam separatim accusauerant--posuit; collega eius A. Caecilius neminem condemnauit. Ludi Romani ter, plebei quinquiens toti instaurati. M. Valerius Messala inde et C. Liuius Salinator consulatum idibus Martiis cum inissent, de re publica deque prouinciis et exercitibus senatum consuluerunt. De Aetolia et Asia nihil mutatum est; consulibus alteri Pisae cum Liguribus, alteri Gallia prouincia decreta est. Comparare inter se aut sortiri iussi et nouos exercitus, binas legiones, scribere, et ut sociis Latini nominis quina dena milia peditum imperarent et mille et ducentos equites. Messalae Ligures, Salinatori obtigit Gallia. Praetores inde sortiti sunt: M. Claudio urbana, P. Claudio peregrina iurisdictio euenit; Q. Marcius Siciliam, C. Stertinius Sardiniam, L. Manlius Hispaniam citeriorem, C. Atinius ulteriorem est sortitus.
 
==36==
De exercitibus ita placuit: ex Gallia legiones, quae sub C. Laelio fuerant, ad M. Tuccium propraetorem in Bruttios traduci, et, qui in Sicilia esset, dimitti exercitum, et classem, quae ibi esset, Romam reduceret M. Sempronius propraetor. Hispaniis singulae legiones, quae tum in iis prouinciis erant, decretae, et ut terna milia peditum, ducenos equites ambo praetores in supplementum sociis imperarent secumque transportarent. Priusquam in prouincias noui magistratus proficiscerentur, supplicatio triduum pro collegio decemuirorum imperata fuit in omnibus compitis, quod luce inter horam tertiam ferme et quartam tenebrae obortae fuerant. Et nouemdiale sacrificium indictum est, quod in Auentino lapidibus pluuisset. Campani, cum eos ex senatus consulto, quod priore anno factum erat, censores Romae censeri coegissent--nam antea incertum fuerat, ubi censerentur--, petierunt, ut sibi ciues Romanas ducere uxores liceret, et, si qui prius duxissent, ut habere eas, et nati ante eam diem uti iusti sibi liberi heredesque essent. Vtraque res impetrata. De Formianis Fundanisque municipibus et Arpinatibus C. Valerius Tappo tribunus plebis promulgauit, ut iis suffragii latio-- nam antea sine suffragio habuerant ciuitatem--esset. Huic rogationi quattuor tribuni plebis, quia non ex auctoritate senatus ferretur, cum intercederent, edocti, populi esse, non senatus ius suffragium, quibus uelit, impertire, destiterunt incepto. Rogatio perlata est, ut in Aemilia tribu Formiani et Fundani, in Cornelia Arpinates ferrent; atque in his tribubus tum primum ex Ualerio plebiscito censi sunt. M. Claudius Marcellus censor sorte superato T. Quinctio lustrum condidit. Censa sunt ciuium capita CCLVIIICCCXVIII. Lustro perfecto consules in prouincias profecti sunt.
 
==37==
Hieme ea, qua haec Romae gesta sunt, ad Cn. Manlium consulem primum, dein pro consule, hibernantem in Asia, legationes undique ex omnibus ciuitatibus gentibusque, quae cis Taurum montem incolunt, conueniebant. Et ut clarior nobiliorque uictoria Romanis de rege Antiocho fuit quam de Gallis, ita laetior sociis erat de Gallis quam de Antiocho. Tolerabilior regia seruitus fuerat quam feritas immanium barbarorum incertusque in dies terror, quo uelut tempestas eos populantis inferret. Itaque, ut quibus libertas Antiocho pulso, pax Gallis domitis data esset, non gratulatum modo uenerant, sed coronas etiam aureas pro suis quaeque facultatibus attulerant. Et ab Antiocho legati et ab ipsis Gallis, ut pacis leges dicerentur, et ab Ariarathe rege Cappadocum uenerunt ad ueniam petendam luendamque pecunia noxam, quod auxiliis Antiochum iuuisset. Huic sescenta talenta argenti sunt imperata; Gallis responsum, cum Eumenes rex uenisset, tum daturum iis leges. Ciuitatium legationes cum benignis responsis, laetiores etiam quam uenerant, dimissae. Antiochi legati pecuniam in Pamphyliam frumentumque ex pacto cum L. Scipione foedere iussi aduehere; eo se cum exercitu uenturum. Principio deinde ueris lustrato exercitu profectus die octauo Apameam uenit. Ibi triduum statiuis habitis, tertiis rursus ab Apamea castris in Pamphyliam, quo pecuniam frumentumque regios conuehere iusserat, peruenit. ⟨duo⟩ milia et quingenta talenta argenti accepta Apameam deportantur; frumentum exercitui diuiditur. Inde ad Pergam ducit, quae una in iis locis regio tenebatur praesidio. Appropinquanti praefectus praesidii obuius fuit, triginta dierum tempus petens, ut regem Antiochum de urbe tradenda consuleret. Dato tempore ad eam diem praesidio decessum est. A Perga L. Manlio fratre cum quattuor milibus militum Oroanda ad reliquum pecuniae ex eo, quod pepigerant, exigendum misso, ipse, quia Eumenem regem et decem legatos ab Roma Ephesum uenisse audierat, iussis sequi Antiochi legatis Apameam exercitum reduxit.
 
==38==
Ibi ex decem legatorum sententia foedus in haec uerba fere cum Antiocho conscriptum est: 'amicitia regi Antiocho cum populo Romano his legibus et condicionibus esto: ne quem exercitum, qui cum populo Romano sociisue bellum gesturus erit, rex per fines regni sui eorumue, qui sub dicione eius erunt, transire sinito, neu commeatu neu qua alia ope iuuato; idem Romani sociique Antiocho et iis, qui sub imperio eius erunt, praestent. Belli gerendi ius Antiocho ne esto cum iis, qui insulas colunt, neue in Europam transeundi. Excedito urbibus agris uicis castellis cis Taurum montem usque ad Halyn amnem, et a ualle Tauri usque ad iuga, qua in Lycaoniam uergit. Ne qua ⟨praeter⟩ arma efferto ex iis oppidis agris castellisque, quibus excedat; si qua extulit, quo quaeque oportebit, recte restituito. Ne militem neu quem alium ex regno Eumenis recipito. Si qui earum urbium ciues, quae regno abscedunt, cum rege Antiocho intraque fines regni eius sunt, Apameam omnes ante diem certam redeunto; qui ex regno Antiochi apud Romanos sociosque sunt, iis ius abeundi manendique esto; seruos seu fugitiuos seu bello captos, seu quis liber captus aut transfuga erit, reddito Romanis sociisque. Elephantos tradito omnis neque alios parato. Tradito et naues longas armamentaque earum, neu plures quam decem naues ⟨tectas neue plures quam naues⟩ actuarias, quarum nulla plus quam triginta remis agatur, habeto, neue monerem [ex] belli causa, quod ipse illaturus erit. Ne nauigato citra Calycadnum neu Sarpedonium promunturia, extra quam si qua nauis pecuniam ⟨in⟩ stipendium aut legatos aut obsides portabit. Milites mercede conducendi ex iis gentibus, quae sub dicione populi Romani sunt, Antiocho regi ius ne esto, ne uoluntarios quidem recipiendi. Rhodiorum sociorumue quae aedes aedificiaque intra fines regni Antiochi sunt, quo iure ante bellum fuerunt, eo Rhodiorum sociorumue sunto; si quae pecuniae debentur, earum exactio esto; si quid ablatum est, id conquirendi cognoscendi repetendique item ius esto. Si quas urbes, quas tradi oportet, ii tenent, quibus Antiochus dedit, et ex iis praesidia deducito, utique recte tradantur, curato. Argenti probi talenta Attica duodecim milia dato intra duodecim annos pensionibus aequis--talentum ne minus pondo octoginta Romanis ponderibus pendat--et tritici quingenta quadraginta milia modium. Eumeni regi talenta trecenta quinquaginta intra quinquennium dato, et pro frumento, quod aestimatione fit, talenta centum uiginti septem. Obsides Romanis uiginti dato et triennio mutato, ne minores octonum denum annorum neu maiores quinum quadragenum. Si qui sociorum populi Romani ultro bellum inferent Antiocho, uim ui arcendi ius esto, dum ne quam urbem aut belli iure teneat aut in amicitiam accipiat. Controuersias inter1 se iure ac iudicio disceptando, aut, si utrisque placebit, bello.' De Hannibale Poeno et Aetolo Thoante et Mnasilocho Acarnane et Chalcidensibus Eubulida et Philone dedendis in hoc quoque foedere adscriptum est, et ut, si quid postea addi demi mutariue placuisset, ut id saluo foedere fieret.
 
==39==
Consul in hoc foedus iurauit; ab rege qui exigerent iusiurandum, profecti Q. Minucius Thermus et L. Manlius, qui tum forte ab Oroandis rediit. Et Q. Fabio Labeoni, qui classi praeerat, scripsit, ut Patara extemplo proficisceretur, quaeque ibi naues regiae essent, concideret cremaretque. Profectus ab Epheso quinquaginta tectas naues aut concidit aut incendit. Telmessum eadem expeditione territis subito aduentu classis oppidanis recipit. Ex Lycia protinus, iussis ab Epheso sequi, qui ibi relicti erant, per insulas in Graeciam traiecit. Athenis paucos moratus dies, dum Piraeum ab Epheso naues uenirent, totam inde classem in Italiam reduxit. Cn. Manlius cum inter cetera, quae accipienda ab Antiocho erant, elephantos quoque accepisset donoque Eumeni omnis dedisset, causas deinde ciuitatium, multis inter nouas res turbatis, cognouit. Et Ariarathes rex parte dimidia pecuniae imperatae beneficio Eumenis, cui desponderat per eos dies filiam, remissa in amicitiam est acceptus. Ciuitatium autem cognitis causis decem legati aliam aliarum fecerunt condicionem. Quae stipendiariae regi Antiocho fuerant et cum populo Romano senserant, iis immunitatem dederunt; quae partium Antiochi fuerant aut stipendiariae Attali regis, eas omnes uectigal pendere Eumeni iusserunt. Nominatim praeterea Colophoniis, qui in Notio habitant, et Cymaeis et Mylasenis immunitatem concesserunt; Clazomeniis super immunitatem et Drymussam insulam dono dederunt, et Milesiis quem sacrum appellant agrum restituerunt, et Iliensibus Rhoeteum et Gergithum addiderunt, non tam ob recentia ulla merita quam originum memoria. Eadem et Dardanum liberandi causa fuit. Chios quoque et Zmyrnaeos et Erythraeos pro singulari fide, quam eo bello praestiterunt, et agro donarunt et in omni praecipuo honore habuerunt. Phocaeensibus et ager, quem ante bellum habuerant, redditus, et ut legibus antiquis uterentur permissum. Rhodiis adfirmata, quae data priore decreto erant; Lycia et Caria datae usque ad Maeandrum amnem praeter Telmessum. Regi Eumeni Chersonesum in Europa et Lysimachiam, castella, uicos, agrum, quibus finibus tenuerat Antiochus, adiecerunt; in Asia Phrygiam utramque--alteram ad Hellespontum, maiorem alteram uocant--et Mysiam, quam Prusia rex ademerat, ei restituerunt, et Lycaoniam et Milyada et Lydiam et nominatim urbes Tralles atque Ephesum et Telmessum. De Pamphylia disceptatum inter Eumenem et Antiochi legatos cum esset, quia pars eius citra pars ultra Taurum est, integra ⟨res⟩ ad senatum reicitur.
 
==40==
His foederibus decretisque datis Manlius cum decem legatis omnique exercitu ad Hellespontum profectus, euocatis eo regulis Gallorum, leges, quibus pacem cum Eumene seruarent, dixit, denuntiauit, ut morem uagandi cum armis finirent agrorumque suorum terminis se continerent. Contractis deinde ex omni ora nauibus et Eumenis etiam classe per Athenaeum fratrem regis ab Elaea adducta copias omnes in Europam traiecit. Inde per Chersonesum modicis itineribus graue praeda omnis generis agmen trahens Lysimachiae statiua habuit, ut quam maxime recentibus et integris iumentis Thraeciam, per quam iter uulgo horrebant, ingrederetur. Quo profectus est ab Lysimachia die, ad amnem Melana quem uocant, inde postero die Cypsela peruenit. A Cypselis uia decem milium fere siluestris angusta confragosa excipiebat, propter cuius difficultatem itineris in duas partes diuisus exercitus, et praecedere una iussa, altera magno interuallo cogere agmen, media impedimenta interposuit; plaustra cum pecunia publica erant pretiosaque alia praeda. Ita cum per saltum iret, Thraecum decem haud amplius milia ex quattuor populis, Astii et Caeni et Maduateni et Coreli, ad ipsas angustias uiam circumsederunt. Opinio erat non sine Philippi Macedonum regis fraude id factum; eum scisse non alia quam per Thraeciam redituros Romanos, et quantam pecuniam secum portarent. In primo agmine imperator erat, sollicitus propter iniquitatem locorum. Thraeces nihil se mouerunt, donec armati transirent; postquam primos superasse angustias uiderunt, postremos nondum appropinquantis, impedimenta et sarcinas inuadunt, caesisque custodibus partim ea, quae in plaustris erant, diripere, partim sub oneribus iumenta abstrahere. Vnde postquam clamor primum ad eos, qui iam ingressi saltum sequebantur, deinde etiam ad primum agmen est perlatus, utrimque in medium concurritur, et inordinatum pluribus simul locis proelium conseritur. Thraecas praeda ipsa impeditos oneribus et plerosque, ut ad rapiendum uacuas manus haberent, inermes ad caedem praebet; Romanos iniquitas locorum barbaris per calles notas obcursantibus et latentibus interdum per cauas ualles prodebat. Ipsa etiam onera plaustraque, ut fors tulit, his aut illis incommode obiecta pugnantibus impedimento sunt. Alibi praedo, alibi praedae uindex cadit. Prout locus iniquus aequusue his aut illis, prout animus pugnantium est, prout numerus- alii enim pluribus, quam ipsi erant, alii paucioribus occurrerant--, uaria fortuna pugnae est; multi utrimque cadunt. Iam nox 1 appetebat, cum proelio excedunt Thraeces, non fuga uulnerum aut mortis, sed quia satis praedae habebant.
 
==41==
Romanorum primum agmen extra saltum circa templum Bendidium castra loco aperto posuit; pars altera ad custodiam impedimentorum medio in saltu, duplici circumdato uallo, mansit. Postero die prius explorato saltu, quam mouerent, primis se coniungunt. In eo proelio cum et impedimentorum et calonum pars et milites aliquot, cum passim toto prope saltu pugnaretur, cecidissent, plurimum Q. Minucii Thermi morte damni est acceptum, fortis ac strenui uiri. Eo die ad Hebrum flumen peruentum est. Inde Aeniorum finis praeter Apollinis, Zerynthium quem uocant incolae, templum superant. Aliae angustiae circa Tempyra excipiunt--hoc loco nomen est--, nec minus confragosae quam priores; sed, quia nihil siluestre circa est, ne latebras quidem ad insidiandum praebent. Huc ad eandem spem praedae Thrausi, gens et ipsa Thraecum, conuenere; sed, quia nudae ualles, procul ut conspicerentur angustias obsidentes, efficiebant, minus terroris tumultusque fuit apud Romanos; quippe etsi iniquo loco, proelio tamen iusto, acie aperta, signis collatis dimicandum erat. Conferti subeunt et cum clamore impetu facto primum expulere loco hostis, deinde auertere; fuga inde caedesque suis ipsos impedientibus angustiis fieri coepta est. Romani uictores ad uicum Maronitarum--Salen appellant--posuerunt castra. Postero die patenti itinere Priaticus campus eos excepit, triduumque ibi frumentum accipientes manserunt, partem ex agris Maronitarum, conferentibus ipsis, partem ex nauibus suis, quae cum omnis generis commeatu sequebantur. Ab statiuis diei uia Apolloniam fuit. Hinc per Abderitarum agrum Neapolim peruentum est. Hoc omne per Graecorum colonias pacatum iter fuit; reliquum inde per medios Thraecas dies noctesque, etsi non infestum, tamen suspectum, donec in Macedoniam peruenerunt. Mitiores Thraecas idem exercitus, cum a Scipione eadem uia duceretur, habuerat, nullam ob aliam causam, quam quod praedae minus, quod peteretur, fuerat; quamquam tunc quoque Claudius auctor est ad quindecim milia Thraecum praecedenti ad exploranda loca agmen Muttini Numidae occurrisse. Quadringentos equites fuisse Numidas, paucos elephantos; Muttinis filium per medios hostes cum centum quinquaginta delectis equitibus perrupisse; eundem mox, cum iam Muttines in medio elephantis locatis, in cornua equitibus dispositis manum cum hoste conseruisset, terrorem ab tergo praebuisse, atque inde turbatos equestri uelut procella hostis ad peditum agmen non accessisse. Cn. Manlius per Macedoniam in Thessaliam exercitum traduxit. Inde per Epirum Apolloniam cum peruenisset, nondum adeo hiberno contempto mari, ut traicere auderet, Apolloniae hibernauit.
 
==42==
Exitu prope anni M. Valerius consul ex Liguribus ad magistratus subrogandos Romam uenit nulla memorabili in prouincia gesta re, ut ea probabilis morae causa esset, quod solito serius ad comitia uenisset. Comitia consulibus rogandis fuerunt a. D. XII. Kal. Martias; creati M. Aemilius Lepidus C. Flaminius. Postero die praetores facti Ap. Claudius Pulcher Ser. Sulpicius Galba Q. Terentius Culleo L. Terentius Massaliota Q. Fuluius Flaccus M. Furius Crassipes. Comitiis perfectis, quas prouincias praetoribus esse placeret, retulit ad senatum consul. Decreuerunt duas Romae iuris dicendi causa, duas extra Italiam, Siciliam ac Sardiniam, duas in Italia, Tarentum et Galliam; et extemplo, priusquam inirent magistratum, sortiri iussi. Ser. Sulpicius urbanam, Q. Terentius peregrinam est sortitus, L. Terentius Siciliam, Q. Fuluius Sardiniam, Ap. Claudius Tarentum, M. Furius Galliam. Eo anno L. Minucius Myrtilus et L. Manlius, quod legatos Carthaginienses pulsasse dicebantur, iussu M. Claudii praetoris urbani per fetiales traditi sunt legatis et Carthaginem auecti. In Liguribus magni belli et gliscentis in dies magis fama erat. Itaque consulibus nouis, quo die de prouinciis et de re publica retulerunt, senatus utrisque Ligures prouinciam decreuit. Huic senatus consulto Lepidus consul intercedebat, indignum esse praedicans consules ambos in ualles Ligurum includi, M. Fuluium et Cn. Manlium biennium iam, alterum in Europa, alterum in Asia, uelut pro Philippo atque Antiocho substitutos regnare. Si exercitus in his terris esse placeat, consules iis potius quam priuatos praeesse oportere. Vagare eos cum belli terrore per nationes, quibus bellum indictum non sit, pacem pretio uenditantis. Si eas prouincias exercitibus obtinere opus esset, sicut M'. Acilio L. Scipio consul, L. Scipioni M. Fuluius et Cn. Manlius successissent consules, ita Fuluio Manlioque C. Liuium et M. Valerium consules debuisse succedere. Nunc certe, perfecto Aetolico bello, recepta ab Antiocho Asia, deuictis Gallis, aut consules ad exercitus consulares mitti aut reportari legiones inde reddique tandem rei publicae debere. Senatus his auditis in sententia perseuerauit, ut consulibus ambobus Ligures prouincia esset; Manlium Fuluiumque decedere de prouinciis et exercitus inde deducere ac redire Romam placuit.
 
==43==
Inimicitiae inter M. Fuluium et M. Aemilium consulem erant, et super cetera Aemilius serius biennio se consulem factum M. Fuluii opera ducebat. Itaque ad inuidiam ei faciundam legatos Ambraciensis in senatum subornatos criminibus introduxit, qui sibi, cum in pace essent imperataque prioribus consulibus fecissent et eadem oboedienter praestare M. Fuluio parati essent, bellum illatum questi, agros primum depopulatos, terrorem direptionis et caedis urbi iniectum, ut eo metu claudere cogerentur portas; obsessos deinde et oppugnatos se, et omnia exempla belli edita in se caedibus incendiis ruinis direptione urbis, coniuges liberos in seruitium abstractos, bona adempta, et, quod se ante omnia moueat, templa tota urbe spoliata ornamentis; simulacra deum, deos immo ipsos, conuulsos ex sedibus suis ablatos esse; parietes postesque nudatos, quos adorent, ad quos precentur et supplicent, Ambraciensibus superesse--: haec querentis interrogando criminose ex composito consul ad plura uelut non sua sponte dicenda eliciebat. Motis patribus alter consul C. Flaminius M. Fuluii causam excepit, qui ueterem uiam et obsoletam ingressos Ambracienses dixit; sic M. Marcellum ab Syracusanis, sic Q. Fuluium a Campanis accusatos. Quin eadem opera T. Quinctium a Philippo rege, M'. Acilium et L. Scipionem ab Antiocho, Cn. Manlium a Gallis, ipsum M. Fuluium ab Aetolis et Cephallaniae populis accusari paterentur? 'Ambraciam oppugnatam et captam et signa inde ornamentaque ablata et cetera facta, quae captis urbibus soleant, negaturum aut me pro M. Fuluio aut ipsum M. Fuluium censetis, patres conscripti, qui ob has res gestas triumphum a uobis postulaturus sit, Ambraciam captam signaque, quae ablata criminantur, et cetera spolia eius urbis ante currum laturus et fixurus in postibus suis? Nihil est, quod se ab Aetolis separent; eadem Ambraciensium et Aetolorum causa est. Itaque collega meus uel in alia causa inimicitias exerceat, uel, si in hac utique mauult, retineat Ambraciensis suos in aduentum M. Fuluii; ego nec de Ambraciensibus nec de Aetolis decerni quicquam absente M. Fuluio patiar.'
 
==44==
Cum Aemilius callidam malitiam inimici uelut notam omnibus insimularet et tempus eum morando extracturum diceret, ne consule inimico Romam ueniret, certamine consulum biduum absumptum est; nec praesente Flaminio decerni quicquam uidebatur posse. Captata occasio est, cum aeger forte Flaminius abesset, et referente Aemilio senatus consultum factum est, ut Ambraciensibus suae res omnes redderentur; in libertate essent ac legibus suis uterentur; portoria, quae uellent, terra marique caperent, dum eorum immunes Romani ac socii nominis Latini essent; signa aliaque ornamenta, quae quererentur ex aedibus sacris sublata esse, de iis, cum M. Fuluius Romam reuertisset, placere ad collegium pontificum referri, et quod ii censuissent, fieri. Neque his contentus consul fuit, sed postea per infrequentiam adiecit senatus consultum, Ambraciam ui captam esse non uideri. Supplicatio inde ex decemuirorum decreto pro ualetudine populi per triduum fuit, quia grauis pestilentia urbem atque agros uastabat. Latinae inde fuerunt. Quibus religionibus liberati consules et dilectu perfecto--nouis enim uterque maluit uti militibus--in prouinciam profecti sunt, ueteresque omnes dimiserunt. Post consulum profectionem Cn. Manlius proconsul Romam uenit; cui cum ab Ser. Sulpicio praetore senatus ad aedem Bellonae datus esset, et ipse commemoratis rebus ab se gestis postulasset, ut ob eas diis immortalibus honos haberetur sibique triumphanti urbem inuehi liceret, contradixerunt pars maior decem legatorum, qui cum eo fuerant, et ante alios L. Furius Purpurio et L. Aemilius Paulus.
 
==45==
Legatos sese Cn. Manlio datos pacis cum Antiocho faciendae causa foederisque legum, quae cum L. Scipione inchoatae fuissent, perficiendarum. Cn. Manlium summa ope tetendisse, ut eam pacem turbaret, et Antiochum, si sui potestatem fecisset, insidiis exciperet; sed illum cognita fraude consulis, cum saepe colloquiis petitis captatus esset, non congressum modo sed conspectum etiam eius uitasse. Cupientem transire Taurum aegre omnium legatorum precibus, ne carminibus Sibyllae praedictam superantibus terminos fatalis cladem experiri uellet, retentum admosse tamen exercitum et prope ⟨in⟩ ipsis iugis ad diuortia aquarum castra posuisse. Cum ibi nullam belli causam inueniret quiescentibus regiis, circumegisse exercitum ad Gallograecos; cui nationi non ex senatus auctoritate, non populi iussu bellum illatum. Quod quem umquam de sua sententia facere ausum? Antiochi Philippi Hannibalis et Poenorum recentissima bella esse; de omnibus his consultum senatum, populum iussisse, per legatos ante res repetitas, postremo, qui bellum indicerent, missos. 'Quid eorum, Cn. Manli, factum est, ut istud publicum populi Romani bellum et non tuum priuatum latrocinium ducamus? At eo ipso contentus fuisti, recto itinere exercitum duxisti ad eos, quos tibi hostis desumpseras; an per omnes amfractus uiarum, cum ad biuia consisteres, ut, quo flexisset agmen Attalus, Eumenis frater, eo consul mercennarius cum exercitu Romano sequereris, Pisidiae Lycaoniaeque et Phrygiae recessus omnis atque angulos peragrasti, stipem ab tyrannis castellanisque deuiis colligens? Quid enim tibi cum Oroandis? Quid cum aliis aeque innoxiis populis?' 'Bellum autem ipsum, cuius nomine triumphum petis, quo modo gessisti? Loco aequo, tempore tuo pugnasti? Tu uero recte, ut diis immortalibus honos habeatur, postulas, primum quod pro temeritate imperatoris, nullo gentium iure bellum inferentis, poenas luere exercitum noluerunt; deinde quod beluas, non hostis nobis obiecerunt.
 
==46==
Nolite nomen tantum existimare mixtum esse Gallograecorum; multo ante et corpora et animi mixti ac uitiati sunt. An, si illi Galli essent, cum quibus milliens uario euentu in Italia pugnatum est, quantum in imperatore uestro fuit, nuntius illinc redisset? Bis cum iis pugnatum est, bis loco iniquo subiit, in ualle inferiore pedibus paene hostium aciem subiecit. Vt non tela ex superiore loco mitterent, sed corpora sua nuda inicerent, obruere nos potuerunt. Quid igitur incidit? Magna fortuna populi Romani est, magnum et terribile nomen. Recenti ruina Hannibalis Philippi Antiochi prope attoniti erant. Tantae corporum moles fundis sagittisque in fugam consternatae sunt; gladius in acie cruentatus non est Gallico bello; uelut auium examina ad crepitum primum missilium auolauere. At hercule iidem nos--monente fortuna, quid, si hostem habuissemus, casurum fuisset--cum redeuntes in latrunculos Thracas incidissemus, caesi, fugati, exuti impedimentis sumus. Q. Minucius Thermus, in quo haud paulo plus damni factum est, quam si Cn. Manlius, cuius temeritate ea clades inciderat, perisset, cum multis uiris fortibus cecidit; exercitus spolia regis Antiochi referens trifariam dissipatus, alibi primum, alibi postremum agmen, alibi impedimenta, inter uepres in latebris ferarum noctem unam delituit. Pro his triumphus petitur? Si nihil in Thracia cladis ignominiaeque foret acceptum, de quibus hostibus triumphum peteres? De iis, ut opinor, quos tibi hostes senatus aut populus Romanus dedisset. Sic huic L. Scipioni, sic illi M'. Acilio de rege Antiocho, sic paulo ante T. Quinctio de rege Philippo, sic P. Africano de Hannibale et Poenis et Syphace triumphus datus. Et minima illa, cum iam senatus censuisset bellum, quaesita tamen sunt, quibus nuntiandum esset: ipsis utique regibus nuntiaretur, an satis esset ad praesidium aliquod nuntiari. Vultis ergo haec omnia pollui et confundi, tolli fetialia iura, nullos esse fetiales? Fiat, pace deum dixerim, iactura religionis; obliuio deorum capiat pectora uestra; num senatum quoque de bello consuli non placet? Non ad populum ferri, uelint iubeantne cum Gallis bellum geri? Modo certe consules Graeciam atque Asiam uolebant; tamen perseuerantibus uobis Ligures prouinciam decernere dicto audientes fuerunt. Merito ergo a uobis prospere bello gesto triumphum petent, quibus auctoribus gesserunt.'
 
==47==
Talis oratio Furii et Aemilii fuit. Manlium in hunc maxime modum respondisse accepi: 'tribuni plebis antea solebant triumphum postulantibus aduersari, patres conscripti; quibus ego gratiam habeo, quod seu mihi seu magnitudini rerum gestarum hoc dederunt, ut non solum silentio comprobarent honorem meum, sed referre etiam, si opus esset, uiderentur parati esse; ex decem legatis, si diis placet, quod consilium dispensandae cohonestandaeque uictoriae imperatoribus maiores dederunt nostri, aduersarios habeo. L. Furius et L. Aemilius currum triumphalem me conscendere prohibent, coronam insignem capiti detrahunt, quos ego, si tribuni triumphare me prohiberent, testes citaturus fui rerum a me gestarum. Nullius equidem inuideo honori, patres conscripti; uos tribunos plebei nuper, uiros fortes ac strenuos, impedientes Q. Fabii Labeonis triumphum auctoritate uestra deterruistis; triumphauit, quem non bellum iniustum gessisse, sed hostem omnino non uidisse inimici iactabant; ego, qui cum centum milibus ferocissimorum hostium signis collatis totiens pugnaui, qui plus quadraginta milia hominum cepi aut occidi, qui bina castra eorum expugnaui, qui citra iuga Tauri omnia pacatiora, quam terra Italia est, reliqui, non triumpho modo fraudor, sed causam apud uos, patres conscripti, accusantibus meis ipse legatis dico. Duplex eorum, ut animaduertistis, patres conscripti, accusatio fuit: nam nec gerendum mihi fuisse bellum cum Gallis, et gestum temere atque imprudenter dixerunt. 'Non erant Galli hostes, sed tu eos pacatos imperata facientes uiolasti.' Non sum postulaturus a uobis, patres conscripti, ut, quae communiter de immanitate gentis Gallorum, de infestissimo odio in nomen Romanum scitis, ea de illis quoque, qui Asiam incolunt, existimetis Gallis; remota uniuersae gentis infamia atque inuidia per se ipsos aestimate. Vtinam rex Eumenes, utinam Asiae omnes ciuitates adessent, et illos potius querentes quam me accusantem audiretis. Mittite, agedum, legatos circa omnes Asiae urbes et quaerite, utra grauiori seruitute, Antiocho ultra Tauri iuga emoto an Gallis subactis, liberati sint. Quotiens agri eorum uastati sint, quotiens praedae abactae, referant, cum uix redimendi captiuos copia esset, et mactatas humanas hostias immolatosque liberos suos audirent. Stipendium scitote pependisse socios uestros Gallis et nunc, liberatos per uos regio imperio, fuisse pensuros, si a me foret cessatum.
 
==48==
Quo longius Antiochus emotus esset, hoc impotentius in Asia Galli dominarentur, et, quidquid est terrarum citra Tauri iuga, Gallorum imperio, non uestro adiecissetis. At enim sunt quidem ista uera; ⟨sed⟩ etiam Delphos quondam, commune humani generis oraculum, umbilicum orbis terrarum, Galli spoliauerunt, nec ideo populus Romanus his bellum indixit aut intulit. Equidem aliquid interesse rebar inter id tempus, quo nondum in iure ac dicione uestra Graecia atque Asia erat, ad curandum animaduertendumque, quid in his terris fieret, et hoc, quo finem imperii Romani Taurum montem statuistis, quo libertatem, immunitatem ciuitatibus datis, quo aliis fines adicitis, alias agro multatis, aliis uectigal imponitis, regna augetis minuitis donatis adimitis, curae uestrae censetis esse, ut pacem terra marique habeant. An, nisi praesidia deduxisset Antiochus, quae quieta in suis arcibus erant, non putaretis liberatam Asiam; si Gallorum exercitus effusi uagarentur, rata dona uestra, quae dedistis, regi Eumeni, rata libertas ciuitatibus esset? Sed quid ego haec ita argumentor, tamquam non acceperim, sed fecerim hostes Gallos? Te, L. Scipio, appello, cuius ego mihi, succedens in uicem imperii tui, uirtutem felicitatemque pariter non frustra ab diis immortalibus precatus sum, te, P. Scipio, qui legati ius, collegae maiestatem et apud fratrem consulem et apud exercitum habuisti, sciatisne in exercitu Antiochi Gallorum legiones fuisse, uideritis in acie eos, in cornu utroque--id enim roboris esse uidebatur--locatos, pugnaueritis ut cum hostibus iustis, cecideritis, spolia eorum retuleritis. Atqui cum Antiocho, non cum Gallis bellum et senatus decreuerat et populus iusserat. Sed simul, ut opinor, cum his decreuerant iusserantque, qui intra praesidia eius fuissent; ex quibus praeter Antiochum, cum quo pacem pepigerat Scipio, et cum quo nominatim foedus ut fieret mandaueratis, omnes hostes erant, qui pro Antiocho arma aduersus nos tulerunt. In qua causa cum Galli ante omnes fuissent et reguli quidam et tyranni, ego tamen et cum aliis, pro dignitate imperii uestri coactis luere peccata sua, pacem pepigi, et Gallorum animos, si possent mitigari a feritate insita, temptaui et, postquam indomitos atque implacabiles cernebam, tum demum ui atque armis coercendos ratus sum.' 'Nunc, quoniam suscepti belli purgatum est crimen, gesti reddenda est ratio. In quo confiderem equidem causae meae, etiam si non apud Romanum sed apud Carthaginiensem senatum agerem, ubi in crucem tolli imperatores dicuntur, si prospero euentu, prauo consilio rem gesserunt; sed ego in ea ciuitate, quae ideo omnibus rebus incipiendis gerendisque deos adhibet, quia nullius calumniae subicit ea, quae dii comprobauerunt, et in sollemnibus uerbis habet, cum supplicationem aut triumphum decernit, 'quod bene ac feliciter rem publicam administrarit', si nollem, si graue ac superbum existimarem uirtute gloriari, ⟨si⟩ pro felicitate mea exercitusque mei, quod tantam nationem sine ulla militum iactura deuicimus, postularem, ut diis immortalibus honos haberetur et ipse triumphans in Capitolium ascenderem, unde uotis rite nuncupatis profectus sum, negaretis hoc mihi cum diis immortalibus?
 
==49==
Iniquo enim loco dimicaui. Dic igitur, quo aequiore potuerim dimicare. Cum hostes montem cepissent, loco se munito tenerent, nempe eundum ad hostes erat, si uincere uellem. Quid? Si urbem eo loco haberent et moenibus se tenerent? Nempe oppugnandi erant. Quid? Ad Thermopylas aequone loco M'. Acilius cum rege Antiocho pugnauit? Quid? Philippum non eodem modo super Aoum amnem iuga tenentem montium T. Quinctius deiecit? Equidem adhuc, qualem aut sibi fingant aut uobis uideri uelint hostem fuisse, non inuenio. Si degenerem et emollitum amoenitate Asiae, quid periculi uel iniquo loco subeuntibus fuit? Si timendum et feritate animorum et robore corporum, huicine tantae uictoriae triumphum negatis? Caeca inuidia est, patres conscripti, nec quicquam aliud scit quam detractare uirtutes, corrumpere honores ac praemia earum. Mihi quaeso ita ignoscatis, patres conscripti, si longiorem orationem non cupiditas gloriandi de me, sed necessaria criminum defensio fecit. An etiam per Thraciam saltus patentes, qui angusti erant, et plana ex arduis et culta ex siluestribus facere potui et praestare, necubi notis sibi latebris delitescerent latrones Thraces, ne quid sarcinarum raperetur, ne quod iumentum ex tanto agmine abstraheretur, ne quis uulneraretur, ne ex uulnere uir fortis ac strenuus Q. Minucius moreretur? In hoc casu, quo infeliciter incidit, ut talem ciuem amitteremus, haerent; quod saltu iniquo, loco alieno cum adortus nos hostis esset, duae simul acies primi et nouissimi agminis haerentem ad impedimenta nostra exercitum barbarorum circumuenerunt, quod multa milia ⟨illo⟩ ipso die, plura multo post dies paucos ceciderunt et ceperunt, hoc, si ipsi tacuerint, uos scituros, cum testis orationis meae totus exercitus sit, non credunt? Si gladium in Asia non strinxissem, si hostem non uidissem, tamen [proconsul] triumphum in Thracia duobus proeliis merueram. Sed iam dictum satis est; quin pro eo, quod pluribus uerbis uos quam uellem fatigaui, ueniam a uobis petitam impetratamque uelim, patres conscripti.
 
==50==
Plus crimina eo die quam defensio ualuisset, ni altercationem in serum perduxissent. Dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse uideretur. Postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum ualuit, negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui deuictis perduellibus, confecta prouincia exercitum reportasset, sine curru et laurea priuatus inhonoratusque urbem iniret. Hic pudor malignitatem uicit, triumphumque frequentes decreuerunt. Oppressit deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius maius et cum maiore et clariore uiro certamen ortum. P. Scipioni Africano, ut Ualerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt. Id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur. Alii non tribunos plebis, sed uniuersam ciuitatem, quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inuentas, Romam ingratiorem, si quidem uicta Carthago uictum Hannibalem in exilium expulisset, Roma uictrix uictorem Africanum expellat. Alii, neminem unum ciuem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam. Quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? Qui ius aequum pati non possit, in eum uim haud iniustam esse. Haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae uenit. Nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus. Iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque uerius laudatum esse. Dicebantur enim ab ⟨eo⟩ eodem animo ingenioque, quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
 
==51==
Tribuni uetera luxuriae crimina Syracusanorum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad fidem praesentium criminum retulissent, suspicionibus magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt: filium captum sine pretio redditum, omnibusque aliis rebus Scipionem, tamquam in eius unius manu pax Romana bellumque esset, ab Antiocho cultum; dictatorem eum consuli, non legatum in prouincia fuisse; nec ad aliam rem eo profectum, quam ut, id quod Hispaniae Galliae Siciliae Africae iam pridem persuasum esset, hoc Graeciae Asiaeque et omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque appareret, unum hominem caput columenque imperii Romani esse, sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum latere, nutum eius pro decretis patrum, pro populi iussis esse. Infamia intactum inuidia, qua possunt, urgent. Orationibus in noctem perductis prodicta dies est. Vbi ea uenit, tribuni in Rostris prima luce consederunt; citatus reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam contionem ad Rostra subiit silentioque facto 'hoc' inquit 'die, tribuni plebis uosque, Quirites, cum Hannibale et Carthaginiensibus signis collatis in Africa bene ac feliciter pugnaui. Itaque, cum hodie litibus et iurgiis supersederi aequum sit, ego hinc extemplo in Capitolium ad Iouem optimum maximum Iunonemque et Mineruam ceterosque deos, qui Capitolio atque arci praesident, salutandos ibo, hisque gratias agam, quod mihi et hoc ipso die et saepe alias egregie gerendae rei publicae mentem facultatemque dederunt. Vestrum quoque quibus commodum est, Quirites, ite mecum, et orate deos, ut mei similes principes habeatis, ita, si ab annis septemdecim ad senectutem semper uos aetatem meam honoribus uestris anteistis, ego uestros honores rebus gerendis praecessi.' Ab Rostris in Capitolium ascendit. Simul se uniuersa contio auertit et secuta Scipionem est, adeo ut postremo scribae uiatoresque tribunos relinquerent, nec cum iis praeter seruilem comitatum et praeconem qui reum ex Rostris citabat, quisquam esset. Scipio non in Capitolio modo, sed per totam urbem omnia templa deum cum populo Romano circumiit. Celebratior is prope dies fauore hominum et aestimatione uera magnitudinis eius fuit, quam quo triumphans de Syphace rege et Carthaginiensibus urbem est inuectus.
 
==52==
Hic speciosus ultimus dies P. Scipioni illuxit. Post quem cum inuidiam et certamina cum tribunis prospiceret, die longiore prodicta in Literninum concessit certo consilio, ne ad causam dicendam adesset. Maior animus et natura erat ac maiori fortunae adsuetus, quam ut reus esse sciret et summittere se in humilitatem causam dicentium. Vbi dies uenit citarique absens est coeptus, L. Scipio morbum causae esse, cur abesset, excusabat. Quam excusationem cum tribuni, qui diem dixerant, non acciperent, et ab eadem superbia non uenire ad causam dicendam arguerent, qua iudicium et tribunos plebis et contionem reliquisset, et, quibus ius sententiae de se dicendae et libertatem ademisset, his comitatus, uelut captos trahens, triumphum de populo Romano egisset secessionemque eo die in Capitolium a tribunis plebis fecisset:--'habetis ergo temeritatis illius mercedem; quo duce et auctore nos reliquistis, ab eo ipsi relicti estis, et tantum animorum in dies nobis decrescit, ut, ad quem ante annos septemdecim exercitum et classem habentem tribunos plebis aedilemque mittere in Siciliam ausi sumus, qui prenderent eum et Romam reducerent, ad eum priuatum ex uilla sua extrahendum ad causam dicendam mittere non audeamus'--; tribuni plebis appellati ab L. Scipione ita decreuerunt: si morbi causa excusaretur, sibi placere accipi eam causam diemque a collegis prodici. Tribunus plebis eo tempore Ti. Sempronius Gracchus erat, cui inimicitiae cum P. Scipione intercedebant. Is, cum uetuisset nomen suum decreto collegarum adscribi, tristioremque omnes sententiam expectarent, ita decreuit: cum L. Scipio excusasset morbum esse causae fratri, satis id sibi uideri; se P. Scipionem, priusquam Romam redisset, accusari non passurum; tum quoque, si se appellet, auxilio ei futurum, ne causam dicat: ad id fastigium rebus gestis, honoribus populi Romani P. Scipionem deorum hominumque consensu peruenisse, ut sub Rostris reum stare et praebere aures adolescentium conuiciis populo Romano magis deforme quam ipsi sit.
 
==53==
Adiecit decreto indignationem: 'sub pedibus uestris stabit, tribuni, domitor ille Africae Scipio? Ideo quattuor nobilissimos duces Poenorum in Hispania, quattuor exercitus fudit fugauitque; ideo Syphacem cepit, Hannibalem deuicit, Carthaginem uectigalem nobis fecit, Antiochum--recipit enim fratrem consortem huius gloriae L. Scipio--ultra iuga Tauri emouit, ut duobus Petilliis succumberet? Vos de P. Africano palmam pet⟨i f⟩eretis? Nullisne meritis suis, nullis nostris honoribus umquam in arcem tutam et uelut sanctam clari uiri peruenient, ubi, si non uenerabilis, inuiolata saltem senectus eorum considat?' Mouit et decretum et adiecta oratio non ceteros modo, sed ipsos etiam accusatores, et deliberaturos se, quid iuris sui et officii esset, dixerunt. Senatus deinde concilio plebis dimisso haberi est coeptus. Ibi gratiae ingentes ab uniuerso ordine, praecipue a consularibus senioribusque, Ti. Graccho actae sunt, quod rem publicam priuatis simultatibus potiorem habuisset, et Petillii uexati sunt probris, quod splendere aliena inuidia uoluissent et spolia ex Africani triumpho peterent. Silentium deinde de Africano fuit. Vitam Literni egit sine desiderio urbis; morientem rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentumque ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret. Vir memorabilis, bellicis tamen quam pacis artibus memorabilior. ⟨nobilior⟩ prima pars uitae quam postrema fuit, quia in iuuenta bella adsidue gesta, cum senecta res quoque defloruere, nec praebita est materia ingenio. Quid ad primum consulatum secundus, etiam si censuram adicias? Quid Asiatica legatio, et ualetudine aduersa inutilis et filii casu deformata et post reditum necessitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi? Punici tamen belli perpetrati, quo nullum neque maius neque periculosius Romani gessere, unus praecipuam gloriam tulit.
 
==54==
Morte Africani creuere inimicorum animi, quorum princeps fuit M. Porcius Cato, qui uiuo quoque eo adlatrare magnitudinem eius solitus erat. Hoc auctore existimantur Petillii et uiuo Africano rem ingressi et mortuo rogationem promulgasse. Fuit autem rogatio talis: 'uelitis iubeatis, Quirites, quae pecunia capta ablata coacta ab rege Antiocho est quique sub imperio eius fuerunt, quod eius in publicum relatum non est, uti de ea re Ser. Sulpicius praetor urbanus ad senatum referat, quem eam rem uelit senatus quaerere de iis, qui praetores nunc sunt.' Huic rogationi primo Q. Et L. Mummii intercedebant, senatum quaerere de pecunia non relata in publicum, ita ut antea semper factum esset, aequum censebant. Petillii nobilitatem et regnum in senatu Scipionum accusabant. L. Furius Purpureo consularis, qui in decem legatis in Asia fuerat, latius rogandum censebat, non quae ab Antiocho modo pecuniae captae forent, sed quae ab aliis regibus gentibusque, Cn. Manlium inimicum incessens. Et L. Scipio, quem magis pro se quam aduersus legem dicturum apparebat, dissuasor processit. Is morte P. Africani fratris, uiri omnium fortissimi clarissimique, eam exortam rogationem est conquestus; parum enim fuisse non laudari pro Rostris P. Africanum post mortem, nisi etiam accusaretur; et Carthaginienses exilio Hannibalis contentos esse, populum Romanum ne morte quidem P. Scipionis exsatiari, nisi et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, accessio inuidiae, mactetur. M. Cato suasit rogationem--exstat oratio eius de pecunia regis Antiochi--et Mummios tribunos auctoritate deterruit, ne aduersarentur rogationi. Remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti rogassent iusserunt.
 
==55==
Ser. Sulpicio deinde referente, quem rogatione Petillia quaerere uellent, Q. Terentium Culleonem patres iusserunt. Ad hunc praetorem, adeo amicum Corneliae familiae, ut, qui Romae mortuum elatumque P. Scipionem--est enim ea quoque fama--tradunt, pilleatum, sicut in triumpho ierat, in funere quoque ante lectum isse memoriae prodiderint, et ad Portam Capenam mulsum prosecutis funus dedisse, quod ab eo inter alios captiuos in Africa ex hostibus receptus esset, aut adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab ea factione, quae aduersa Scipionibus erat, delectus sit potissimum ad quaestionem exercendam--; ceterum ad hunc nimis aequum aut iniquum praetorem reus extemplo factus L. Scipio. Simul et delata et recepta nomina legatorum eius, A. Et L. Hostiliorum Catonum, et C. Furii Aculeonis quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus uiderentur, scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et scribae et accensus, priusquam de Scipione iudicium fieret, absoluti sunt, Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius damnati: quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem sex milia pondo auri, quadringenta octoginta argenti plus accepisse, quam in aerarium retulerit, A. Hostilium octoginta pondo auri, argenti quadringenta tria, Furium quaestorem auri pondo centum triginta, argenti ducenta. Has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem inueni. In L. Scipione malim equidem librarii mendum quam mendacium scriptoris esse in summa auri atque argenti; similius enim ueri est argenti quam auri maius pondus fuisse, et potius quadragiens quam ducentiens quadragiens litem aestimatam, eo magis, quod tantae summae rationem etiam ab ipso P. Scipione requisitam esse in senatu tradunt, librumque rationis eius cum Lucium fratrem adferre iussisset, inspectante senatu suis ipsum manibus concerpsisse indignantem, quod, cum bis milliens in aerarium intulisset, quadragiens ratio ab se posceretur. Ab eadem fiducia animi, cum quaestores pecuniam ex aerario contra legem promere non auderent, poposcisse clauis et se aperturum aerarium dixisse, qui, ut clauderetur, effecisset.
 
==56==
Multa alia in Scipionis exitu maxime uitae dieque dicta, morte, funere, sepulcro, in diuersum trahunt, ut, cui famae, quibus scriptis adsentiar, non habeam. Non de accusatore conuenit: alii M. Naeuium, alii Petillios diem dixisse scribunt, non de tempore, quo dicta dies sit, non de anno, quo mortuus sit, non ubi mortuus aut elatus sit; alii Romae, alii Literni et mortuum et sepultum. Vtrobique monumenta ostenduntur et statuae; nam et Literni monumentum monumentoque statua superimposita fuit, quam tempestate deiectam nuper uidimus ipsi, et Romae extra portam Capenam in Scipionum monumento tres statuae sunt, quarum duae P. Et L. Scipionum dicuntur esse, tertia poetae Q. Ennii. Nec inter scriptores rerum discrepat solum, sed orationes quoque, si modo ipsorum sunt quae feruntur, P. Scipionis et Ti. Gracchi abhorrent inter se. Index orationis P. Scipionis nomen M. Naeuii tribuni plebis habet, ipsa oratio sine nomine est accusatoris; modo nebulonem, modo nugatorem appellat. Ne Gracchi quidem oratio aut Petilliorum accusatorum Africani aut diei dictae Africano ullam mentionem habet. Alia tota serenda fabula est Gracchi orationi conueniens, et illi auctores sequendi sunt, qui, cum L. Scipio et accusatus et damnatus sit pecuniae captae ab rege legatum in Etruria fuisse Africanum tradunt; qua post famam de casu fratris adlatam relicta legatione cucurrisse eum Romam et, cum a porta recta ad forum se contulisset, quod in uincula duci fratrem dictum erat, reppulisse a corpore eius uiatorem, et tribunis retinentibus magis pie quam ciuiliter uim fecisse. Haec enim ipsa Ti. Gracchus queritur dissolutam esse a priuato tribuniciam potestatem, et ad postremum, cum auxilium L. Scipioni pollicetur, adicit tolerabilioris exempli esse a tribuno plebis potius quam a priuato uictam uideri et tribuniciam potestatem et rem publicam esse. Sed ita hanc unam impotentem eius iniuriam inuidia onerat, ut increpando, quod degenerarit tantum a se ipse, cumulatas ei ueteres laudes moderationis et temperantiae pro reprehensione praesenti reddat; castigatum enim quondam ab eo populum ait, quod eum perpetuum consulem et dictatorem uellet facere; prohibuisse statuas sibi in comitio, in Rostris, in curia, in Capitolio, in cella Iouis poni; prohibuisse, ne decerneretur, ut imago sua triumphali ornatu e templo Iouis optimi maximi exiret.
 
==57==
Haec uel in laudatione posita ingentem magnitudinem animi moderantis ad ciuilem habitum honoribus significarent, quae exprobrando inimicus fatetur. Huic Graccho minorem ex duabus filiis--nam maior P. Cornelio Nasicae haud dubie a patre collocata erat--nuptam fuisse conuenit. Illud parum constat, utrum post mortem patris et desponsa sit et nupserit, an uerae illae opiniones sint, Gracchum, cum L. Scipio in uincula duceretur, nec quisquam collegarum auxilio esset, iurasse sibi inimicitias cum Scipionibus, quae fuissent, manere, nec se gratiae quaerendae causa quicquam facere, sed, in quem carcerem reges et imperatores hostium ducentem uidisset P. Africanum, in eum se fratrem eius duci non passurum. Senatum eo die forte in Capitolio cenantem consurrexisse et petisse, ut inter epulas Graccho filiam Africanus desponderet. Quibus ita inter publicum sollemne sponsalibus rite factis cum se domum recepisset, Scipionem Aemiliae uxori dixisse filiam se minorem despondisse. Cum illa, muliebriter indignabunda nihil de communi filia secum consultatum, adiecisset non, si Ti. Graccho daret, expertem consilii debuisse matrem esse, laetum Scipionem tam concordi iudicio ei ipsi desponsam respondisse. Haec de tanto uiro quam et opinionibus et monumentis litterarum uariarent, proponenda erant.
 
==58==
Iudiciis a Q. Terentio praetore perfectis, Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam accepisset pecuniam in aerario esse, nec se quicquam publici habere, in uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica tribunos appellauit orationemque habuit plenam ueris decoribus non communiter modo Corneliae gentis, sed proprie familiae suae. Parentes suos et P. Africani ac L. Scipionis, qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. Et P. Scipiones, clarissimos uiros. Eos, cum per aliquot annos in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorumque et duces et exercitus nominis Romani famam auxissent non bello solum, sed quod Romanae temperantiae fideique specimen illis gentibus dedissent, ad extremum ambo pro republica mortem occubuisse. Cum illorum gloriam tueri posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superiecisse laudes, ut fidem fecerit non sanguine humano sed stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem, de quo agatur, ut, quae in Hispania, quae in Africa, cum legatus fratris esset, gessisset, praetereantur, consulem et ab senatu dignum habitum, cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum Antiocho rege decerneretur, et a fratre, cui post duos consulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret. Ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis officeret, forte ita incidisse, ut, quo die ad Magnesiam signis collatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio Elaeae dierum aliquot uia abesset. Non fuisse minorem eum exercitum quam Hannibalis, cum quo in Africa esset pugnatum; Hannibalem eundem fuisse inter multos alios regios duces, qui imperator Punici belli fuerit. Et bellum quidem ita gestum esse, ut ne fortunam quidem quisquam criminari possit; in pace crimen quaeri; eam dici uenisse. Hic decem legatos simul argui, quorum ex consilio data pax esset; quamquam exstitissent ex decem legatis, qui Cn. Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem, sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem ualuisse.
 
==59==
At hercule in Scipione leges ipsas pacis, ut nimium accommodatas Antiocho, suspectas esse; integrum enim ei regnum relictum; omnia possidere eum uictum, quae ante bellum eius fuerint; auri et argenti cum uim magnam habuisset, nihil in publicum relatum, omne in priuatum uersum; an praeter omnium oculos tantum auri argentique in triumpho L. Scipionis, quantum non decem aliis triumphis, si omne in unum conferatur, latum? Nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem et proxima Europae tenuisse Antiochum. Ea quanta regio orbis terrarum sit, a Tauro monte in Aegaeum usque prominens mare, quot non urbes modo sed gentes amplectatur, omnes scire. Hanc regionem dierum plus triginta ⟨iter⟩ in longitudinem, decem inter duo maria in latitudinem patentem usque ad Tauri montis iuga Antiocho ademptam, expulso in ultimum angulum orbis terrarum. Quid, si gratuita pax esset, plus adimi ei potuisse? Philippo uicto Macedoniam, Nabidi Lacedaemonem relictam, nec Quinctio crimen quaesitum; non enim habuisse eum Africanum fratrem; cuius ⟨cum⟩ gloria prodesse L. Scipioni debuisset, inuidiam nocuisse. Tantum auri argentique iudicatum esse in domum L. Scipionis illatum, quantum uenditis omnibus bonis redigi non posset. Vbi ergo esse regium aurum, ubi tot hereditates acceptas? In domo, quam sumptus non exhauserint, exstare debuisse nouae fortunae cumulum. At enim, quod ex bonis redigi non possit, ex corpore et tergo per uexationem et contumelias L. Scipionis petituros inimicos, ut in carcere inter fures nocturnos et latrones uir clarissimus includatur et in robore et tenebris exspiret, deinde nudus ante carcerem proiciatur. Non id Corneliae magis familiae quam urbi Romanae fore erubescendum.
 
==60==
Aduersus ea Terentius praetor rogationem Petilliam et senatus consultum et iudicium de L. Scipione factum recitauit; se, ni referatur pecunia in publicum, quae iudicata sit, nihil habere quod faciat, nisi ut prendi damnatum et in uincula duci iubeat. Tribuni cum in consilium secessissent, paulo post C. Fannius ex sua collegarumque aliorum, praeter Gracchum, sententia pronuntiauit praetori non intercedere tribunos, quo minus sua potestate utatur. Ti. Gracchus ita decreuit, quo minus ex bonis L. Scipionis quod iudicatum sit redigatur, se non intercedere praetori; L. Scipionem, qui regem opulentissimum orbis terrarum deuicerit, imperium populi Romani propagauerit in ultimos terrarum fines, regem Eumenem, Rhodios, alias tot Asiae urbes deuinxerit populi Romani beneficiis, plurimos duces hostium in triumpho ductos carcere incluserit, non passurum inter hostes populi Romani in carcere et uinculis esse, mittique eum se iubere. Tanto adsensu auditum est decretum, adeo dimissum Scipionem laeti homines uiderunt, ut uix in eadem ciuitate uideretur factum iudicium. In bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores praetor misit. Neque in iis non modo uestigium ullum comparuit pecuniae regiae, sed nequaquam tantum redactum est, quantae summae damnatus fuerat. Collata ea pecunia a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni, ut, si acciperet eam, locupletior aliquanto esset, quam ante calamitatem fuerat. Nihil accepit; quae necessaria ad cultum erant, redempta ei a proximis cognatis sunt; uerteratque Scipionum inuidia in praetorem et consilium eius et accusatores.
{{Liber
|Ante= Liber XXXVII
|AnteNomen= Ab Urbe Condita/liber XXXVII
|Post= Liber XXXIX
|PostNomen= Ab Urbe Condita/liber XXXIX
}}
&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:From the Founding of the City/Book 38]]
[[fr:Histoire romaine (Tite-Live)/Livre XXXVIII]]</text>
      <sha1>jclb7bc7ip4ddxarnwcxfd0h6k1c3ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270741</id>
      <parentid>270740</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Abrogans recensionem [[Special:Diff/270740|270740]] ab usore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]])</comment>
      <origin>270741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121417" sha1="qecu09bxpdq2w3iw165cbk2w4mxscc6" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Titus Livius
|OperaeTitulus= Ab urbe condita
|OperaeWikiPagina= Ab urbe condita
|Annus=
|SubTitulus= Liber XXXVIII
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Liber XXXVII
|AnteNomen= Ab urbe condita/Liber XXXVII
|Post= Liber XXXIX
|PostNomen= Ab urbe condita/Liber XXXIX
}}
==1==
Dum in Asia bellum geritur, ne in Aetolia quidem res quietae fuerant, principio a gente Athamanum orto. Athamania ea tempestate pulso Amynandro sub praefectis Philippi regio tenebatur praesidio, qui superbo atque immodico imperio desiderium Amynandri fecerant. Exulanti tum Amynandro in Aetolia litteris suorum, indicantium statum Athamaniae, spes recuperandi regni facta est. Remissique ab eo nuntiant principibus Argitheam--id enim caput Athamaniae erat--, si popularium animos satis perspectos haberet, impetrato ab Aetolis auxilio in Athamaniam se ⟨uenturum. Non diffidere sibi facile con⟩uenturum cum delectis, quod consilium est gentis, et Nicandro praetore. Quos ubi ad omnia paratos esse uidit, certiores suos inde facit, quo die cum exercitu Athamaniam ingressurus esset. Quattuor primo fuerunt coniurati aduersus Macedonum praesidium. Hi senos sibi adiutores ad rem gerendam adsumpserunt; dein paucitate parum freti, quae celandae rei quam agendae aptior erat, parem priori numerum adiecerunt. Ita duo et quinquaginta facti quadrifariam se diuiserunt; pars una Heracleam, altera Tetraphyliam petit, ubi custodia regiae pecuniae esse solita erat, tertia Theudoriam, quarta Argitheam. Ita inter omnis conuenit, ut primo quieti, uelut ad priuatam rem agendam uenissent, in foro obuersarentur; die certa multitudinem omnem conuocarent ad praesidia Macedonum arcibus expellenda. Vbi ea dies aduenit, et Amynander cum mille Aetolis in finibus erat, ex composito quattuor simul locis praesidia Macedonum expulsa, litteraeque in alias urbes passim dimissae, ut uindicarent sese ab impotenti dominatione Philippi et restituerent in patrium ac legitimum regnum. Vndique Macedones expelluntur. Theium oppidum litteris a Xenone praefecto praesidii interceptis et arce ab regiis occupata paucos dies obsidentibus restitit; deinde id quoque traditum Amynandro est, et omnis Athamania in potestate erat praeter Athenaeum castellum, finibus Macedoniae subiectum.
 
==2==
Philippus audita defectione Athamaniae cum sex milibus armatorum profectus ingenti celeritate Gomphos peruenit. Ibi relicta maiore parte exercitus --neque enim ad tanta itinera sufficerent--cum duobus milibus Athenaeum, quod unum a praesidio suo retentum fuerat, peruenit. Inde proximis temptatis cum facile animaduertisset cetera hostilia esse, Gomphos regressus omnibus copiis simul in Athamaniam redit. Xenonem inde cum mille peditibus praemissum Aethopiam occupare iubet, opportune Argitheae imminentem; quem ubi teneri ab suis locum uidit, ipse circa templum Iouis Acraei posuit castra. Ibi unum diem foeda tempestate retentus, postero die ducere ad Argitheam intendit. Euntibus extemplo apparuere Athamanes in tumulos imminentis uiae discurrentes. Ad quorum conspectum constitere prima signa, totoque agmine pauor et trepidatio erat, et pro se quisque, quidnam futurum esset, cogitare, si in ualles subiectas rupibus agmen foret demissum. Haec tumultuatio regem cupientem, si se sequerentur, raptim euadere angustias, reuocare primos et eadem, qua uenerat, uia referre coegit signa. Athamanes primo ex interuallo quieti sequebantur; postquam Aetoli se coniunxerunt, hos, ut ab tergo agmini instarent, reliquerunt, ipsi ab lateribus se circumfuderunt, quidam per notas calles breuiore uia praegressi transitus insedere; tantumque tumultus Macedonibus est iniectum, ut fugae magis effusae quam itineris ordinati modo multis armis uirisque relictis flumen traiecerint. Hic finis sequendi fuit. Inde tuto Macedones Gomphos et a Gomphis in Macedoniam redierunt. Athamanes Aetolique Aethopiam ad Xenonem ac mille Macedonas opprimendos undique concurrerunt. Macedones parum loco freti ab Aethopia in altiorem deruptioremque undique tumulum concessere; quo pluribus ex locis aditu inuento expulere eos Athamanes, dispersosque et per inuia atque ignotas rupes iter fugae non expedientis partim ceperunt partim interfecerunt. Multi pauore in derupta praecipitati; perpauci cum Xenone ad regem euaserunt. Postea per indutias sepeliendi caesos potestas facta est.
 
==3==
Amynander recuperato regno legatos et Romam ad senatum et ad Scipiones in Asiam, Ephesi post magnum cum Antiocho proelium morantes, misit. Pacem petebat excusabatque sese, quod per Aetolos recuperasset paternum regnum; Philippum incusabat. Aetoli ex Athamania in Amphilochos profecti sunt et maioris partis uoluntate in ius dicionemque totam redegerunt gentem. Amphilochia recepta-- nam fuerat quondam Aetolorum--eadem spe in Aperantiam transcenderunt; ea quoque magna ex parte sine certamine in deditionem uenit. Dolopes numquam Aetolorum fuerant, Philippi erant. Hi primo ad arma concurrerunt; ceterum postquam Amphilochos cum Aetolis esse fugamque ex Athamania Philippi et caedem praesidii eius accepere, et ipsi a Philippo ad Aetolos deficiunt. Quibus circumiectis gentibus iam undique se a Macedonibus tutos credentibus esse Aetolis fama adfertur Antiochum in Asia uictum ab Romanis; nec ita multo post legati ab Roma rediere sine spe pacis Fuluiumque consulem nuntiantes cum exercitu iam traiecisse. His territi, prius ab Rhodo et Athenis legationibus excitis, ut per auctoritatem earum ciuitatium suae preces nuper repudiatae faciliorem aditum ad senatum haberent, principes gentis ad temptandam spem ultimam Romam miserunt, nihil, ne bellum haberent, priusquam paene in conspectu hostis erat, praemeditati. Iam M. Fuluius Apolloniam exercitu traiecto cum Epirotarum principibus consultabat, unde bellum inciperet. Epirotis Ambraciam placebat adgredi, quae tum contribuerat se Aetolis: siue ad tuendam eam uenirent Aetoli, apertos circa campos ad dimicandum esse; siue detractarent certamen, oppugnationem fore haud difficilem; nam et copiam in propinquo materiae ad aggeres excitandos et cetera opera esse, et Arethontem, nauigabilem amnem, opportunum ad comportanda, quae usui sint, praeter ipsa moenia fluere, et aestatem aptam rei gerendae adesse. His persuaserunt, ut per Epirum duceret.
 
==4==
Consuli ad Ambraciam aduenienti magni operis oppugnatio uisa est. Ambracia tumulo aspero subiecta est; Perranthem incolae uocant. Vrbs, qua murus uergit in campos et flumen, occidentem, arx, quae imposita tumulo est, orientem spectat. Amnis Aretho ex Athamania fluens cadit in sinum maris ab nomine propinquae urbis Ambracium appellatum. Praeterquam quod hinc amnis munit, hinc tumuli, muro quoque firmo saepta erat, patente in circuitu paulo amplius quattuor milia passuum. Fuluius bina a campo castra, modico inter se distantia interuallo, unum castellum loco edito contra arcem obiecit; ea omnia uallo atque fossa ita iungere parat, ne exitus inclusis ab urbe neue aditus foris ad auxilia intromittenda esset. Ad famam oppugnationis Ambraciae Stratum iam edicto Nicandri praetoris conuenerant Aetoli. Inde primo copiis omnibus ad prohibendam obsidionem uenire in animo fuerat; dein, postquam urbem iam magna ex parte operibus saeptam uiderunt, Epirotarum trans flumen loco plano castra posita esse, diuidere copias placuit. Cum mille expeditis Eupolemus Ambraciam profectus per nondum commissa inter se munimenta urbem intrauit. Nicandro cum cetera manu primo Epirotarum castra nocte adgredi consilium fuerat haud facili ab Romanis auxilio, quia flumen intererat; dein, periculosum inceptum ratus, ne qua sentirent Romani et regressus inde in tuto non esset, deterritus ab hoc consilio ad depopulandam Acarnaniam iter conuertit.
 
==5==
Consul iam munimentis,quibus saepienda urbs erat, iam operibus, quae admouere muris parabat, perfectis quinque simul locis moenia est adgressus. Tria paribus interuallis, faciliore aditu a campo, aduersus Pyrrheum, quod uocant, admouit, unum e regione Aesculapii, unum aduersus arcem. Arietibus muros quatiebat; asseribus falcatis detergebat pinnas. Oppidanos primo et ad speciem et ad ictus moenium cum terribili sonitu editos pauor ac trepidatio cepit; deinde, ut praeter spem stare muros uiderunt, collectis rursus animis in arietes tollenonibus libramenta plumbi aut saxorum stipitesue robustos incutiebant; falces ancoris ferreis iniectis in interiorem partem muri trahentes asserem praefringebant; ad hoc eruptionibus et nocturnis in custodias operum et diurnis in stationes ultro terrorem inferebant. In hoc statu res ad Ambraciam cum essent, iam Aetoli a populatione Acarnaniae Stratum redierant. Inde Nicander praetor spem nactus soluendae incepto forti obsidionis, Nicodamum quendam cum Aetolis quingentis Ambraciam intromittit. Noctem certam tempusque etiam noctis constituit, quo et illi ab urbe opera hostium, quae aduersus Pyrrheum erant, adgrederentur, et ipse ad castra Romana terrorem faceret, posse ratus ancipiti tumultu et nocte augente pauorem memorabilem rem geri. Et Nicodamus intempesta nocte, cum alias custodias fefellisset, per alias impetu constanti perrupisset, superato brachio in urbem penetrat, animique aliquantum ad omnia audenda et spei obsessis adiecit et, simul constituta nox uenit, ex composito repente opera est adgressus. Id inceptum conatu quam effectu grauius fuit, quia nulla ab exteriore parte uis admota est, seu metu deterrito praetore Aetolorum, seu quia potius uisum est Amphilochis nuper receptis ferre opem, quos Perseus, Philippi filius, missus ad Dolopiam Amphilochosque recipiendos, summa ui oppugnabat.
 
==6==
Tribus locis, sicut ante dictum est, ad Pyrrheum opera Romana erant, quae omnia simul, sed nec apparatu nec ui simili, Aetoli adgressi sunt: alii cum ardentibus facibus, alii stuppam picemque et malleolos ferentes, tota collucente flammis acie, aduenere. Multos primo impetu custodes oppresserunt; dein, postquam clamor tumultusque in castra est perlatus datumque a consule signum, arma capiunt et omnibus portis ad opem ferendam effunduntur. [uno in loco] ferro ignique gesta res; ab duobus irrito incepto, cum temptassent magis quam inissent certamen, Aetoli abscesserunt; atrox pugna in unum inclinauerat locum. Ibi diuersis partibus duo duces Eupolemus et Nicodamus pugnantis hortabantur et prope certa fouebant spe iam Nicandrum ex composito adfore et terga hostium inuasurum. Haec res aliquamdiu animos pugnantium sustinuit; ceterum, postquam nullum ex composito signum a suis accipiebant et crescere numerum hostium cernebant, destituti segnius instare; postremo re omissa iam uix tuto receptu fugientes in urbem compelluntur, parte operum incensa et pluribus aliquanto, quam ⟨ab⟩ ipsis ceciderant, interfectis. Quodsi ex composito acta res fuisset, haud dubium erat expugnari una utique parte opera cum magna caede hostium potuisse. Ambracienses quique intus erant Aetoli non ab eius solum noctis incepto recessere, sed in reliquum quoque tempus uelut proditi ab suis segniores ad pericula erant. Iam nemo eruptionibus, ut ante, in stationes hostium, sed dispositi per muros et turres ex tuto pugnabant.
 
==7==
Perseus ubi adesse Aetolos audiuit, omissa obsidione urbis, quam oppugnabat, depopulatus tantum agros Amphilochia excessit atque in Macedoniam redit. Et Aetolos inde auocauit populatio maritumae orae. Pleuratus, Illyriorum rex, cum sexaginta lembis Corinthium sinum inuectus adiunctis Achaeorum quae Patris erant nauibus marituma Aetoliae uastabat. Aduersus quos mille Aetoli missi, quacumque se classis circumegerat per litorum amfractus, breuioribus semitis occurrebant. Et Romani ad Ambraciam pluribus locis quatiendo arietibus muros aliquantum urbis nudauerant, nec tamen penetrare in urbem poterant; nam et pari celeritate nouus pro diruto murus obiciebatur, et armati ruinis superstantes instar munimenti erant. Itaque cum aperta ui parum procederet consuli res, cuniculum occultum uineis ante contecto loco agere instituit; et aliquamdiu, cum dies noctesque in opere essent, non solum sub terra fodientes sed egerentes etiam humum fefellere hostem. Cumulus repente terrae eminens index operis oppidanis fuit, pauidique, ne iam subrutis muris facta in urbem uia esset, fossam intra murum e regione eius operis, quod uineis contectum erat, ducere instituunt. Cuius ubi ad tantam altitudinem, quantae esse solum infimum cuniculi poterat, peruenerunt, silentio facto pluribus locis aure admota sonitum fodientium captabant. Quem ubi acceperunt, aperiunt rectam in cuniculum uiam nec fuit magni operis; momento enim ad inane suspenso fulturis ab hostibus muro peruenerunt. Ibi commissis operibus, cum e fossa in cuniculum pateret iter, primo ipsis ferramentis, quibus in opere usi erant, deinde celeriter armati etiam subeuntes occultam sub terra ediderunt pugnam; segnior deinde ea facta est intersaepientibus cuniculum, ubi uellent, nunc ciliciis praetentis nunc foribus raptim obiectis. Noua etiam haud magni operis aduersus eos, qui in cuniculo erant, excogitata res. Dolium a fundo pertusum, qua fistula modica inseri posset, et ferream fistulam operculumque dolii ferreum, et ipsum pluribus locis perforatum, fecerunt. Hoc tenui pluma completum dolium ore in cuniculum uerso posuerunt. Per operculi foramina praelongae hastae, quas sarisas uocant, ad summouendos hostes eminebant. Scintillam leuem ignis inditam plumae folle fabrili ad caput fistulae imposito flando accenderunt. Inde non solum magna uis fumi sed acrior etiam foedo quodam odore ex adusta pluma cum totum cuniculum complesset, uix durare quisquam intus poterat.
 
==8==
Cum in hoc statu ad Ambraciam res esset,legati ab Aetolis Phaeneas et Damoteles cum liberis mandatis decreto gentis ad consulem uenerunt. Nam praetor eorum, cum alia parte Ambraciam oppugnari cerneret, alia infestam oram nauibus hostium esse, alia Amphilochos Dolopiam⟨que⟩ a Macedonibus uastari, nec Aetolos ad tria simul diuersa bella occursantis sufficere, conuocato concilio Aetoliae principes, quid agendum esset, consuluit. Omnium eo sententiae decurrererunt, ut pax, si posset, aequis, si minus, tolerandis condicionibus peteretur; Antiochi fiducia bellum susceptum; Antiocho terra marique superato et prope extra orbem terrae ultra iuga Tauri exacto quam spem esse sustinendi belli? Phaeneas et Damoteles quod e re Aetolorum, ut in tali casu, fideque sua esse censerent, agerent; quod enim sibi consilium aut cuius rei electionem a fortuna relictam? Cum his mandatis legati missi orare consulem, ut parceret urbi, misereretur gentis quondam sociae, nolle dicere iniuriis, miseriis certe coactae insanire; non plus mali meritos Aetolos Antiochi bello, quam boni ante, cum aduersus Philippum bellatum sit, fecisse; nec tum large gratiam relatam sibi, nec nunc immodice poenam iniungi debere. Ad ea consul respondit magis saepe quam uere umquam Aetolos pacem petere. Imitarentur Antiochum in petenda pace, quem in bellum traxissent; non paucis urbibus eum, de quarum libertate certatum sit, sed omni Asia cis Taurum montem, opimo regno, excessisse. Aetolos nisi inermes de pace agentes non auditurum se; arma illis prius equosque omnis tradendos esse, deinde mille talentum argenti populo Romano dandum, cuius summae dimidium praesens numeretur, si pacem habere uellent. Ad ea adiecturum etiam in foedus esse, ut eosdem quos populus Romanus amicos atque hostis habeant.
 
==9==
Aduersus quae legati, et quia grauia erant, et quia suorum animos indomitos ac mutabiles nouerant, nullo reddito responso domum regressi sunt, ut etiam atque etiam, quid agendum esset, re integra praetorem et principes consulerent. Clamore et iurgio excepti, quam diu rem traherent, qualemcumque pacem referre iussi, cum redirent Ambraciam, Acarnanum insidiis prope uiam positis, cum quibus bellum erat, circumuenti Thyrreum custodiendi deducuntur. Haec mora iniecta est paci, cum iam Atheniensium Rhodiorumque legati, qui ad deprecandum pro iis uenerant, apud consulem essent. Amynander quoque Athamanum rex fide accepta uenerat in castra Romana, magis pro Ambracia urbe, ubi maiorem partem temporis exulauerat, quam pro Aetolis sollicitus. Per hos certior factus consul de casu legatorum adduci eos a Thyrreo iussit; quorum post aduentum agi coeptum est de pace. Amynander, quod sui maxime operis erat, impigre agebat, ut Ambracienses compelleret ad deditionem. ⟨ad⟩ id cum per colloquia principum succedens murum parum proficeret, postremo consulis permissu ingressus urbem partim consilio partim precibus euicit, ut permitterent se Romanis. Et Aetolos C. Valerius, Laeuini filius, qui cum ea gente primum amicitiam pepigerat, consulis frater matre eadem genitus, egregie adiuuit. Ambracienses prius pacti, ut Aetolorum auxiliares sine fraude emitterent, aperuerunt portas. Dein ⟨Aetolis condiciones pacis dictae:⟩ quingenta Euboica ut darent talenta, ex quibus ducenta praesentia, trecenta per annos sex pensionibus aequis; captiuos perfugasque redderent Romanis; urbem ne quam formulae sui iuris facerent, quae post id tempus, quo T. Quinctius traiecisset in Graeciam, aut ui capta ab Romanis esset aut uoluntate in amicitiam uenisset; Cephallania insula ut extra ius foederis esset. Haec quamquam spe ipsorum aliquanto leuiora erant, petentibus Aetolis, ut ad concilium referrent, permissum est. Parua disceptatio de urbibus tenuit, quae cum sui iuris aliquando fuissent, auelli uelut a corpore suo aegre patiebantur; ad unum omnes tamen accipi pacem iusserunt. Ambracienses coronam auream consuli centum et quinquaginta pondo dederunt. Signa aenea marmoreaque et tabulae pictae, quibus ornatior Ambracia, quia regia ibi Pyrrhi fuerat, quam ceterae regionis eius urbes erant, sublata omnia auectaque; nihil praeterea tactum uiolatumue.
 
==10==
Profectus ab Ambracia consul in mediterranea Aetoliae ad Argos Amphilochium--uiginti duo milia ab Ambracia abest--castra posuit. Eo tandem legati Aetoli mirante consule, quod morarentur, uenerunt. Inde, postquam approbasse pacem concilium Aetolorum accepit, iussis proficisci Romam ad senatum permissoque, ut et Rhodii et Athenienses deprecatores irent, dato, qui simul cum iis proficisceretur, C. Valerio fratre ipse in Cephallaniam traiecit. Praeoccupatas auris animosque principum Romae criminibus Philippi inuenerunt, qui per legatos, per litteras Dolopas Amphilochosque et Athamaniam erepta sibi querens, praesidiaque sua, postremo filium etiam Persea ex Amphilochis pulsum, auerterat senatum ab audiendis precibus eorum. Rhodii tamen et Athenienses cum silentio auditi sunt. Atheniensis legatus Leon Hicesiae filius eloquentia etiam dicitur mouisse; qui uulgata similitudine, mari tranquillo, quod uentis concitaretur, aequiperando multitudinem Aetolorum, usus, cum in fide Romanae societatis mansissent, insita gentis tranquillitate quiesse eos aiebat; postquam flare ab Asia Thoas et Dicaearchus, ab Europa Menestas et Damocritus coepissent, tum illam tempestatem coortam, quae ad Antiochum eos sicuti in scopulum intulisset.
 
==11==
Diu iactati Aetoli tandem, ut condiciones pacis conuenirent, effecerunt. Fuerunt autem hae: 'imperium maiestatemque populi Romani gens Aetolorum conseruato sine dolo malo; ne quem exercitum, qui aduersus socios amicosque eorum ducetur, per fines suos transire sinito, neue ulla ope iuuato; hostis eosdem habeto quos populus Romanus, armaque in eos ferto, bellumque pariter gerito; perfugas fugitiuos captiuos reddito Romanis sociisque, praeterquam si qui capti, cum domos redissent, iterum capti sunt, aut si qui eo tempore ex iis capti sunt, qui tum hostes erant Romanis, cum intra praesidia Romana Aetoli essent; aliorum qui comparebunt intra dies centum Corcyraeorum magistratibus sine dolo malo tradantur; qui non comparebunt, quando quisque eorum primum inuentus erit, reddatur; obsides quadraginta arbitratu consulis Romanis dato ne minores duodecim annorum neu maiores quadraginta, obses ne esto praetor, praefectus equitum, scriba publicus, neu quis, qui ante obses fuit apud Romanos; Cephallania extra pacis leges esto.' De pecuniae summa, quam penderent, pensionibusque eius nihil ex eo, quod cum consule conuenerat, mutatum; pro argento si aurum dare mallent, darent, conuenit, dum pro argenteis decem aureus unus ualeret. 'Quae urbes, qui agri, qui homines Aetolorum iuris aliquando fuerunt, qui eorum T. Quinctio Cn. Domitio consulibus postue eos consules aut armis subacti aut uoluntate in dicionem populi Romani uenerunt, ne quem eorum Aetoli recepisse uelint; Oeniadae cum urbe agrisque Acarnanum sunto.' His legibus foedus ictum cum Aetolis est.
 
==12==
Eadem non aestate solum, sed etiam iisdem prope diebus, quibus haec a M. Fuluio consule in Aetolia gesta sunt, consul alter Cn. Manlius in Gallograecia bellum gessit, quod nunc ordiri pergam. Vere primo Ephesum consul uenit, acceptisque copiis ab L. Scipione et exercitu lustrato contionem apud milites habuit, qua collaudata uirtute eorum, quod cum Antiocho uno proelio debellassent, adhortatus eos ⟨ad⟩ nouum cum Gallis suscipiendum bellum, qui et auxiliis iuuissent Antiochum, et adeo indomita haberent ingenia, ut nequiquam Antiochus emotus ultra iuga Tauri montis esset, nisi frangerentur opes Gallorum, de se quoque pauca, nec falsa nec immodica, adiecit. Laeti milites cum frequenti adsensu consulem audiuerunt, partem uirium Antiochi fuisse Gallos credentes; rege superato nullum momentum in solis per se Gallorum copiis fore. Eumenen haud in tempore abesse --Romae tum erat--credere consul, gnarum locorum hominumque, et cuius interesset frangi Gallorum opes. Attalum igitur fratrem eius accersit a Pergamo, hortatusque ad capessendum secum bellum pollicentem suam suorumque operam domum ad comparandum dimittit. Paucos post dies profecto ab Epheso consuli ad Magnesiam occurrit Attalus cum mille peditibus equitibusque quingentis, Athenaeo fratre iusso cum ceteris copiis subsequi, commendata iis custodia Pergami, quos fratri regnoque fidos credebat. Consul collaudato iuuene cum omnibus copiis ad Maeandrum progressus castra posuit, quia uado superari amnis non poterat et contrahendae naues erant ad exercitum traiciendum. Transgressi Maeandrum ad Hieran Comen peruenerunt.
 
==13==
Fanum ibi augustum Apollinis et oraculum; sortes uersibus haud inconditis dare uates dicuntur. Hinc alteris castris ad Harpasum flumen uentum est, quo legati ab Alabandis uenerunt, ut castellum, quod ab ipsis nuper descisset, aut auctoritate aut armis cogeret iura antiqua pati. Eodem et Athenaeus, Eumenis et Attali frater, cum Cretense Leuso et Corrago Macedone uenit; mille pedites mixtarum gentium et trecentos equites secum adduxerunt. Consul tribuno militum misso cum modica manu castellum ui cepit, captum Alabandensibus reddit. Ipse nihil uia degressus ad Antiochiam super Maeandrum amnem posuit castra. Huius amnis fontes Celaenis oriuntur. Celaenae urbs caput quondam Phrygiae fuit; migratum inde haud procul ueteribus Celaenis, nouaeque urbi Apameae nomen inditum ab Apama sorore Seleuci regis. Et Marsyas amnis, haud procul a Maeandri fontibus oriens, in Maeandrum cadit, famaque ita tenet, Celaenis Marsyan cum Apolline tibiarum cantu certasse. Maeander ex arce summa Celaenarum ortus, media urbe decurrens, per Caras primum, deinde Ionas in sinum maris editur, qui inter Prienen et Miletum est. Ad Antiochiam in castra consulis Seleucus, Antiochi filius, ex foedere icto cum Scipione ad frumentum exercitui dandum uenit. Parua disceptatio de Attali auxiliaribus orta est, quod Romano tantum militi pactum Antiochum ut daretur frumentum Seleucus dicebat. Discussa ea quoque est constantia consulis, qui misso tribuno edixit, ne Romani milites acciperent, priusquam Attali auxilia accepissent. Inde ad Gordiutichos quod uocant processum est. Ex eo loco ad Tabas tertiis castris peruentum. In finibus Pisidarum posita urbs est, in ea parte, quae uergit ad Pamphylium mare. Integris uiribus regionis eius feroces ad bellandum habebat uiros. Tum quoque equites in agmen Romanum eruptione facta haud modice primo impetu turbauere; deinde ut apparuit nec numero se nec uirtute pares esse, in urbem compulsi ueniam erroris petebant, dedere urbem parati. Quinque et uiginti talenta argenti et decem milia medimnum tritici imperata; ita in deditionem accepti.
 
==14==
Tertio inde die ad Casum amnem peruen tum; inde profecti Erizam urbem primo impetu ceperunt. Ad Thabusion castellum imminens flumini Indo uentum est, cui fecerat nomen Indus ab elephanto deiectus. Haud procul a Cibyra aberant, nec legatio ulla a Moagete, tyranno ciuitatis eius, homine ad omnia infido atque importuno, ueniebat. Ad temptandum eius animum C. Heluium cum quattuor milibus peditum et quingentis equitibus consul praemittit. Huic agmini iam finis ingredienti legati occurrerunt nuntiantes paratum esse tyrannum imperata facere; orabant, ut pacatus finis iniret cohiberetque a populatione agri militem, et in corona aurea quindecim talenta adferebant. Heluius integros a populatione agros seruaturum pollicitus ire ad consulem legatos iussit. Quibus eadem referentibus consul 'neque Romani' inquit 'bonae uoluntatis ullum signum erga nos tyranni habemus, et ipsum talem esse inter omnes constat, ut de poena eius magis quam de amicitia nobis cogitandum sit.' Perturbati hac uoce legati nihil aliud petere, quam ut coronam acciperet ueniendique ad eum tyranno potestatem et copiam loquendi ac purgandi se faceret. Permissu consulis postero die in castra tyrannus uenit, uestitus comitatusque uix ad priuati modice locupletis habitum, et oratio fuit summissa et infracta, extenuantis opes suas urbiumque suae dicionis egestatem querentis. Erant autem sub eo praeter Cibyram Sylleum et ad Limnen quae appellatur. Ex his, ut se suosque spoliaret, quinque et uiginti talenta se confecturum, prope ut diffidens, pollicebatur. 'Enimuero' inquit consul 'ferri iam ludificatio ista non potest. Parum est non erubuisse absentem, cum per legatos frustrareris nos; praesens quoque in eadem perstas impudentia. Quinque et uiginti talenta tyrannidem tuam exhaurient? Quingenta ergo talenta nisi triduo numeras, populationem in agris, obsidionem in urbe expecta.' Hac denuntiatione conterritus perstare tamen in pertinaci simulatione inopiae. Et paulatim illiberali adiectione nunc per cauillationem, nunc precibus et simulatis lacrimis ad centum talenta est perductus. Adiecta decem milia medimnum frumenti. Haec omnia intra sex dies exacta.
 
==15==
A Cibyra per agros Sindensium exercitus ductus, transgressusque Caularem amnem posuit castra. Postero die [et] praeter Caralitin paludem agmen ductum; ad Madamprum manserunt. Inde progredientibus ab Lago, proxima urbe, metu incolae fugerunt; uacuum hominibus et refertum rerum omnium copia oppidum diripuerunt. Inde ad Lysis fluminis fontes, postero die ad Cobulatum amnem progressi. Termessenses eo tempore Isiondensium arcem urbe capta oppugnabant. Inclusi, cum alia spes auxilii nulla esset, legatos ad consulem orantes opem miserunt: cum coniugibus ac liberis in arce inclusos se mortem in dies, aut ferro aut fame patiendam, expectare. Volenti consuli causa in Pamphyliam deuertendi oblata est. Adueniens obsidione Isiondensis exemit; Termesso pacem dedit quinquaginta talentis argenti acceptis; item Aspendiis ceterisque Pamphyliae populis. Ex Pamphylia rediens ad fluuium Taurum primo die, postero ad Xylinen quam uocant Comen posuit castra. Profectus inde continentibus itineribus ad Cormasa urbem peruenit. Darsa proxima urbs erat; eam metu incolarum desertam, plenam omnium rerum copia inuenit. Progredienti praeter paludes legati ab Lysinoe dedentes ciuitatem uenerunt. Inde in agrum Sagalassenum, uberem fertilemque omni genere frugum, uentum est. Colunt Pisidae, longe optimi bello regionis eius. Cum ea res animos fecit, tum agri fecunditas et multitudo hominum et situs inter paucas munitae urbis. Consul, quia nulla legatio ad finem praesto fuerat, praedatum in agros misit. Tum demum fracta pertinacia est, ut ferri agique res suas uiderunt; legatis missis pacti quinquaginta talentis et uiginti milibus medimnum tritici, uiginti hordei, pacem impetrauerunt. Progressus inde ad Rhotrinos fontes ad uicum, quem Acoridos Comen uocant, posuit castra. Eo Seleucus ab Apamea postero die uenit. Aegros inde et inutilia impedimenta cum Apameam dimisisset, ducibus itinerum ab Seleuco acceptis profectus eo die in Metropolitanum campum, postero die Dynias Phrygiae processit. Inde Synnada uenit, metu omnibus circa oppidis desertis. Quorum praeda iam graue agmen trahens uix quinque milium die toto itinere perfecto ad Beudos, quod uetus appellant, peruenit. Ad Anabura inde, et altero die ad Alandri fontes, tertio ad Abbassium posuit castra. Ibi plures dies statiua habuit, quia peruentum erat ad Tolostobogiorum fines.
 
==16==
Galli, magna hominum uis, seu inopia agri seu praedae spe, nullam gentem, per quas ituri essent, parem armis rati, Brenno duce in Dardanos peruenerunt. Ibi seditio orta est; ad uiginti milia hominum cum Lonorio ac Lutario regulis secessione facta a Brenno in Thraeciam iter auertunt. Vbi cum resistentibus pugnando, pacem petentibus stipendium imponendo Byzantium cum peruenissent, aliquamdiu oram Propontidis, uectigalis habendo regionis eius urbes, obtinuerunt. Cupido inde eos in Asiam transeundi, audientis ex propinquo, quanta ubertas eius terrae esset, cepit; et Lysimachia fraude capta Chersonesoque omni armis possessa ad Hellespontum descenderunt. Ibi uero exiguo diuisam freto cernentibus Asiam multo magis animi ad transeundum accensi; nuntiosque ad Antipatrum praefectum eius orae de transitu mittebant. Quae res cum lentius spe ipsorum traheretur, alia rursus noua inter regulos seditio orta est. Lonorius retro, unde uenerat, cum maiore parte hominum repetit Byzantium; Lutarius Macedonibus per speciem legationis ab Antipatro ad speculandum missis duas tectas naues et tris lembos adimit. Iis alios atque alios dies noctesque trauehendo intra paucos dies omnis copias traicit. Haud ita multo post Lonorius adiuuante Nicomede Bithyniae rege a Byzantio transmisit. Coeunt deinde in unum rursus Galli et auxilia Nicomedi dant aduersus Ziboetam, tenentem partem Bithyniae, gerenti bellum. Atque eorum maxime opera deuictus Ziboeta est, Bithyniaque omnis in dicionem Nicomedis concessit. Profecti ex Bithynia in Asiam processerunt. Non plus ex uiginti milibus hominum quam decem armata erant. Tamen tantum terroris omnibus quae cis Taurum incolunt gentibus iniecerunt, ut quas adissent quasque non adissent, pariter ultimae propinquis, imperio parerent. Postremo cum tres essent gentes, Tolostobogii Trocmi Tectosages, in tris partis, qua cuique populorum suorum uectigalis Asia esset, diuiserunt. Trocmis Hellesponti ora data; Tolostobogii Aeolida atque Ioniam, Tectosages mediterranea Asiae sortiti sunt. Et stipendium tota cis Taurum Asia exigebant, sedem autem ipsi sibi circa Halyn flumen cepere. Tantusque terror eorum nominis erat, multitudine etiam magna subole aucta, ut Syriae quoque ad postremum reges stipendium dare non abnuerent. Primus Asiam incolentium abnuit Attalus, pater regis Eumenis; audacique incepto praeter opinionem omnium adfuit fortuna, et signis collatis superior fuit. Non tamen ita infregit animos eorum, ut absisterent imperio; eaedem opes usque ad bellum Antiochi cum Romanis manserunt. Tum quoque, pulso Antiocho, magnam spem habuerunt, quia procul mari incolerent, Romanum exercitum ad se non peruenturum.
 
==17==
Cum hoc hoste, tam terribili omnibus regionis eius, quia bellum gerendum erat, pro contione milites in hunc maxime modum adlocutus est consul: 'non me praeterit, milites, omnium quae Asiam colunt gentium Gallos fama belli praestare. Inter mitissimum genus hominum ferox natio peruagata bello prope orbem terrarum sedem cepit. Procera corpora, promissae et rutilatae comae, uasta scuta, praelongi gladii; ad hoc cantus ineuntium proelium et ululatus et tripudia, et quatientium scuta in patrium quendam modum horrendus armorum crepitus, omnia de industria composita ad terrorem. Sed haec, quibus insolita atque insueta sunt, Graeci et Phryges et Cares timeant; Romanis Gallici tumultus adsueti, etiam uanitates notae sunt. Semel primo congressu ad Aliam eos olim fugerunt maiores nostri; ex eo tempore per ducentos iam annos pecorum in modum consternatos caedunt fugantque, et plures prope de Gallis triumphi quam de toto orbe terrarum acti sunt. Iam usu hoc cognitum est: si primum impetum, quem feruido ingenio et caeca ira effundunt, sustinueris, fluunt sudore et lassitudine membra, labant arma; mollia corpora, molles, ubi ira consedit, animos sol puluis sitis, ut ferrum non admoueas, prosternunt. Non legionibus legiones eorum solum experti sumus, sed uir unus cum uiro congrediendo T. Manlius, M. Valerius, quantum Gallicam rabiem uinceret Romana uirtus, docuerunt. Iam M. Manlius unus agmine scandentis in Capitolium detrusit Gallos. Et illis maioribus nostris cum haud dubiis Gallis, in sua terra genitis, res erat; hi iam degeneres sunt, mixti, et Gallograeci uere, quod appellantur; sicut in frugibus pecudibusque non tantum semina ad seruandam indolem ualent, quantum terrae proprietas caelique, sub quo aluntur, mutat. Macedones, qui Alexandriam in Aegypto, qui Seleuciam ac Babyloniam, quique alias sparsas per orbem terrarum colonias habent, in Syros Parthos Aegyptios degenerarunt; Massilia, inter Gallos sita, traxit aliquantum ab accolis animorum; Tarentinis quid ex Spartana dura illa et horrida disciplina mansit? ⟨Est⟩ generosius, in sua quidquid sede gignitur; insitum alienae terrae in id, quo alitur, natura uertente se, degenerat. Phrygas igitur Gallicis oneratos armis, sicut in acie Antiochi cecidistis, uictos uictores, caedetis. Magis uereor, ne parum inde gloriae, quam ne nimium belli sit. Attalus eos rex saepe fudit fugauitque. Nolite existimare beluas tantum recens captas feritatem illam siluestrem primo seruare, dein, cum diu manibus humanis aluntur, mitescere, in hominum feritate mulcenda non eandem naturam esse. Eosdemne hos creditis esse, qui patres eorum auique fuerunt? Extorres inopia agrorum profecti domo per asperrimam Illyrici oram, Paeoniam inde et Thraeciam pugnando cum ferocissimis gentibus emensi, has terras ceperunt. Duratos eos tot malis exasperatosque accepit terra, quae copia omnium rerum saginaret. Vberrimo agro, mitissimo caelo, clementibus accolarum ingeniis omnis illa, cum qua uenerant, mansuefacta est feritas. Vobis mehercule, Martiis uiris, cauenda ac fugienda quam primum amoenitas est Asiae: tantum hae peregrinae uoluptates ad extinguendum uigorem animorum possunt; tantum contagio disciplinae morisque accolarum ualet. Hoc tamen feliciter euenit, quod sicut uim aduersus uos nequaquam, ita famam apud Graecos parem illi antiquae obtinent, cum qua uenerunt, bellique gloriam uictores eandem inter socios habebitis, quam si seruantis anticum specimen animorum Gallos uicissetis.'
 
==18==
Contione dimissa missisque ad Eposognatum legatis, qui unus ex regulis et in Eumenis manserat amicitia et negauerat Antiocho aduersus Romanos auxilia, castra mouit. Primo die ad Alandrum flumen, postero ad uicum quem uocant Tyscon uentum. Eo legati Oroandensium cum uenissent amicitiam petentes, ducenta talenta his sunt imperata, precantibusque, ut domum renuntiarent, potestas facta. Ducere inde exercitum consul ad Pliten intendit; deinde ad Alyattos castra posita. Eo missi ad Eposognatum redierunt, et legati reguli orantes, ne Tectosagis bellum inferret; ipsum in eam gentem iturum Eposognatum persuasurumque, ut imperata faciant. Data uenia regulo, duci inde exercitus per Axylon quam uocant terram coeptus. Ab re nomen habet: non ligni modo quicquam, sed ne spinas quidem aut ullum aliud alimentum fert ignis; fimo bubulo pro lignis utuntur. Ad Cuballum, Gallograeciae castellum, castra habentibus Romanis apparuere cum magno tumultu hostium equites, nec turbarunt tantum Romanas stationes repente inuecti, sed quosdam etiam occiderunt. Qui tumultus cum in castra perlatus esset, effusus repente omnibus portis equitatus Romanus fudit fugauitque Gallos et aliquot fugientis occidit. Inde consul, ut qui iam ad hostis peruentum cerneret, explorato deinde et cum cura coacto agmine procedebat. Et continentibus itineribus cum ad Sangarium flumen uenisset, pontem, quia uado nusquam transitus erat, facere instituit. Sangarius ex Adoreo monte per Phrygiam fluens miscetur ad Bithyniam Tymbri fluuio; inde maior iam geminatis aquis per Bithyniam fertur et in Propontidem sese effundit, non tamen tam magnitudine memorabilis, quam quod piscium accolis ingentem uim praebet. Transgressis ponte perfecto flumen praeter ripam euntibus Galli Matris Magnae a Pessinunte occurrere cum insignibus suis, uaticinantes fanatico carmine deam Romanis uiam belli et uictoriam dare imperiumque eius regionis. Accipere se omen cum dixisset consul, castra eo ipso loco posuit. Postero die ad Gordium peruenit. Id haud magnum quidem oppidum est, sed plus quam mediterraneum celebre et frequens emporium. Tria maria pari ferme distantia interuallo habet, ad Hellespontum, ad Sinopen, et alterius orae litora, qua Cilices maritimi colunt; multarum magnarumque praeterea gentium finis contigit, quarum commercium in eum maxime locum mutui usus contraxere. Id tum desertum fuga incolarum oppidum, refertum idem copia rerum omnium inuenerunt. Ibi statiua habentibus legati ab Eposognato uenerunt nuntiantes profectum eum ad regulos Gallorum nihil aequi impetrasse; ex campestribus uicis agrisque frequentes demigrare et cum coniugibus ac liberis, quae ferre atque agere possint, prae se agentis portantisque Olympum montem petere, ut inde armis locorumque situ sese tueantur.
 
==19==
Certiora postea Oroandensium legati attulerunt, Tolostobogiorum ciuitatem Olympum montem cepisse; diuersos Tectosagos alium montem, Magaba qui dicatur, petisse; Trocmos coniugibus ac liberis apud Tectosagos depositis armatorum agmine Tolostobogiis statuisse auxilium ferre. Erant autem tunc trium populorum reguli Ortiago et Combolomarus et Gaulotus. Iis haec maxime ratio belli sumendi fuerat, quod cum montes editissimos regionis eius tenerent, conuectis omnibus, quae ad usum quamuis longi temporis sufficerent, taedio se fatigaturos hostem censebant: nam neque ausuros per tam ardua atque iniqua loca subire eos, et, si conarentur, uel parua manu prohiberi aut deturbari posse, nec quietos in radicibus montium gelidorum sedentes frigus aut inopiam laturos. Et cum ipsa altitudo locorum eos tutaretur, fossam quoque et alia munimenta uerticibus iis, quos insederant, circumiecere. Minima apparatus missilium telorum cura fuit, quod saxa adfatim praebituram asperitatem ipsam locorum credebant.
 
==20==
Consul quia non comminus pugnam sed procul locis oppugnandis futuram praeceperat animo, ingentem uim pilorum, uelitarium hastarum, sagittarum glandisque et modicorum, qui funda mitti possent, lapidum parauerat, instructusque missilium apparatu ad Olympum montem ducit et a quinque ferme milibus castra locat. Postero die cum quadringentis equitibus et Attalo progressum eum ad naturam montis situmque Gallicorum castrorum uisendum equites hostium, duplex numerus, effusi e castris, in fugam auerterunt; occisi quoque pauci fugientium, uulnerati plures. Tertio die cum omnibus ad loca exploranda profectus, quia nemo hostium extra munimenta processit, tuto circumuectus montem, animaduertit meridiana regione terrenos et placide accliues ad quendam finem colles esse, a septentrione arduas et rectas prope rupes, atque omnibus ferme aliis inuiis itinera tria esse, unum medio monte, qua terrena erant, duo difficilia ab hiberno solis ortu et ab aestiuo occasu. Haec contemplatus eo die sub ipsis radicibus posuit castra; postero, sacrificio facto, cum primis hostiis litasset, trifariam exercitum diuisum ducere ad hostem pergit. Ipse cum maxima parte copiarum, qua aequissimum aditum praebebat mons, ascendit; L. Manlium fratrem ab hiberno ortu, quoad loca patiantur et tuto possit, subire iubet; si qua periculosa et praerupta occurrant, non pugnare cum iniquitate locorum neque inexsuperabilibus uim adferre, sed obliquo monte ad se declinare et suo agmini coniungi; C. Heluium cum tertia parte circuire sensim per infima montis, deinde ab occasu aestiuo erigere agmen. Et Attali auxilia trifariam aequo numero diuisit, secum esse ipsum iuuenem iussit. Equitatum cum elephantis in proxima tumulis planitie reliquit; edictum praefectis, ut intenti, quid ubique geratur, animaduertant opemque ferre, quo postulet res, possint.
 
==21==
Galli [et] ab duobus lateribus satis fidentes inuia esse, ab ea parte, quae in meridiem uergeret, ut armis clauderent uiam, quattuor milia fere armatorum ad tumulum imminentem uiae minus mille passuum a castris occupandum mittunt, eo se rati ueluti castello iter impedituros. Quod ubi Romani uiderunt, expediunt sese ad pugnam. Ante signa modico interuallo uelites eunt et ab Attalo Cretenses sagittarii et funditores et Tralli ⟨et⟩ Thraeces; signa peditum ut per arduum, leni gradu ducuntur, ita prae se habentium scuta, ut missilia tantum uitarent, pede collato non uiderentur pugnaturi. Missilibus ex interuallo loci proelium commissum est, primo par, Gallos loco adiuuante, Romanos uarietate et copia telorum; procedente certamine nihil iam aequi erat. Scuta longa ceterum ad amplitudinem corporum parum lata, et ea ipsa plana, male tegebant Gallos. Nec tela iam alia habebant praeter gladios, quorum, cum manum hostis non consereret, nullus usus erat. Saxis nec modicis, ut quae non praeparassent, sed quod cuique temere trepidanti ad manum uenisset, ⟨et⟩ ut insueti, nec arte nec uiribus adiuuantes ictum, utebantur. Sagittis glande iaculis incauti [et] ab omni parte configebantur nec, quid agerent, ira et pauore occaecatis animis cernebant, et erant deprensi genere pugnae, in quod minime apti sunt. Nam quemadmodum comminus, ubi in uicem pati et inferre uulnera licet, accendit ira animos eorum, ita, ubi ex occulto et procul leuibus telis uulnerantur, nec, quo ruant caeco impetu, habent, uelut ferae transfixae in suos temere incurrunt. Detegebat uulnera eorum, quod nudi pugnant, et sunt fusa et candida corpora, ut quae numquam nisi in pugna nudentur; ita et plus sanguinis ex multa carne fundebatur, et foediores patebant plagae, et candor corporum magis sanguine atro maculabatur. Sed non tam patentibus plagis mouentur; interdum insecta cute, ubi latior quam altior plaga est, etiam gloriosius se pugnare putant; iidem, cum aculeus sagittae aut glandis abditae introrsus tenui uulnere in speciem urit, et scrutantis, qua euellant, telum non sequitur, tum in rabiem et pudorem tam paruae perimentis uersi pestis prosternunt corpora humi, sicut tum passim procumbebant; alii ruentes in hostem undique configebantur et, cum comminus uenerant, gladiis a uelitibus trucidabantur. Hic miles tripedalem parmam habet et in dextera hastas, quibus eminus utitur; gladio Hispaniensi est cinctus; quodsi pede collato pugnandum est, translatis in laeuam hastis stringit gladium. Pauci iam supererant Gallorum, qui, postquam ab leui armatura superatos se uiderunt et instare legionum signa, effusa fuga castra repetunt pauoris et tumultus iam plena, ut ubi feminae puerique et alia imbellis turba permixta esset. Romanos uictores deserti fuga hostium acceperunt tumuli.
 
==22==
Sub idem tempus L. Manlius et C. Heluius, cum, quoad uiam colles obliqui dederunt, escendissent, postquam ad inuia uentum est, flexere iter in partem montis, quae una habebat iter, et sequi consulis agmen modico uterque interuallo uelut ex composito coeperunt, quod primo optimum factu fuisset, in id necessitate ipsa compulsi; subsidia enim in talibus iniquitatibus locorum maximo saepe usui fuerunt, ut primis forte deturbatis secundi et tegant pulsos et integri pugnam excipiant. Consul, postquam ad tumulos ab leui armatura captos prima signa legionum peruenerunt, respirare et conquiescere paulisper militem iubet; simul strata per tumulos corpora Gallorum ostentat, et, cum leuis armatura proelium tale ediderit, quid ab legionibus, quid ab iustis armis, quid ab animis fortissimorum militum expectari? Castra illis capienda esse, in quae compulsus ab leui armatura hostis trepidet. Praecedere tamen iubet leuem armaturam, quae, cum staret agmen, colligendis per tumulos telis, ut missilia sufficerent, haud segne id ipsum tempus consumpserat. Iam castris appropinquabant; et Galli, ne parum se munimenta sua tegerent, armati pro uallo constiterant. Obruti deinde omni genere telorum, cum, quo plures atque densiores erant, eo minus uani quicquam intercideret teli, intra uallum momento temporis compelluntur stationibus tantum firmis ad ipsos aditus portarum relictis. In multitudinem compulsam in castra uis ingens missilium telorum coniciebatur, et uulnerari multos clamor permixtus mulierum atque puerorum ploratibus significabat. In eos, qui portas stationibus suis clauserant, legionum antesignani pila coniecerunt. Iis uero non uulnerabantur, sed transuerberatis scutis plerique inter se conserti haerebant; nec diutius impetum Romanorum sustinuerunt.
 
==23==
Patentibus iam portis, priusquam irrumperent uictores, fuga e castris Gallorum in omnis partes facta est. Ruunt caeci per uias, per inuia; nulla praecipitia saxa, nullae rupes obstant; nihil praeter hostem metuunt; itaque plerique, praecipites per uastam altitudinem prolapsi, ⟨contusi⟩ aut debilitati exanimantur. Consul captis castris direptione praedaque abstinet militem; sequi pro se quemque et instare et perculsis pauorem addere iubet. Superuenit et alterum cum L. Manlio agmen; nec eos castra intrare sinit; protinus ad persequendos hostis mittit, et ipse paulo post tradita captiuorum custodia tribunis militum sequitur, debellatum ratus, si in illo pauore quam plurimi caesi forent aut capti. Egresso consule C. Heluius cum tertio agmine aduenit, nec continere suos ab direptione castrorum ualuit, praedaque eorum, iniquissima sorte, qui pugnae non interfuerant, facta est. Equites diu ignari et pugnae et uictoriae suorum steterunt; deinde et ipsi, quantum equis subire poterant, sparsos fuga Gallos circa radices montis consectati cecidere aut cepere. Numerus interfectorum haud facile iniri potuit, quia late per omnis amfractus montium fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in profundae altitudinis conualles delapsa est, pars in siluis uepribusque occisa. Claudius, qui bis pugnatum in Olympo monte scribit, ad quadraginta milia hominum auctor est caesa, Ualerius Antias, qui magis immodicus in numero augendo esse solet, non plus decem milia. Numerus captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit, quia omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigrantium magis quam in bellum euntium modo. Consul armis hostium [in] uno concrematis cumulo ceteram praedam conferre omnis iussit, et aut uendidit, quod eius in publicum redigendum erat, aut cum cura, ut quam aequissima esset, per milites diuisit. Laudati quoque pro contione omnes sunt, donatique pro merito quisque, ante omnis Attalus summo ceterorum adsensu; nam singularis eius iuuenis cum uirtus et industria in omnibus laboribus periculisque tum modestia etiam fuerat.
 
==24==
Supererat bellum integrum cum Tectosagis. Ad eos profectus consul tertiis castris Ancyram, nobilem in illis locis urbem, peruenit, unde hostes paulo plus decem milia aberant. Vbi cum statiua essent, facinus memorabile a captiua factum est. Orgiagontis reguli uxor forma eximia custodiebatur inter plures captiuos; cui custodiae centurio praeerat et libidinis et auaritiae militaris. Is primo animum temptauit; quem cum abhorrentem a uoluntario uideret stupro, corpori, quod seruum fortuna erat, uim fecit. Deinde ad leniendam indignitatem iniuriae spem reditus ad suos mulieri facit, et ne eam quidem, ut amans, gratuitam. Certo auri pondere pactus, ne quem suorum conscium haberet, ipsi permittit, ut, quem uellet, unum ex captiuis nuntium ad suos mitteret. Locum prope flumen constituit, quo duo ne plus necessarii captiuae cum auro uenirent nocte insequenti ad eam accipiendam. Forte ipsius mulieris seruus inter captiuos eiusdem custodiae erat. Hunc nuntium primis tenebris extra stationes centurio educit. Nocte insequenti et duo necessarii mulieris ad constitutum locum et centurio cum captiua uenit. Vbi cum aurum ostenderent, quod summam talenti Attici--tanti enim pepigerat--expleret, mulier lingua sua, stringerent ferrum et centurionem pensantem aurum occiderent, imperauit. Iugulati praecisum caput ipsa inuolutum ueste ferens ad uirum Orgiagontem, qui ab Olympo domum refugerat, peruenit; quem priusquam complecteretur, caput centurionis ante pedes eius abiecit, mirantique, cuiusnam id caput hominis aut quod id facinus haudquaquam muliebre esset, et iniuriam corporis et ultionem uiolatae per uim pudicitiae confessa uiro est, aliaque, ut traditur, sanctitate et grauitate uitae huius matronalis facinoris decus ad ultimum conseruauit.
 
==25==
Ancyram in statiua oratores Tectosagum ad consulem uenerunt petentes, ne ante [ab Ancyra] castra moueret, quam collocutus cum suis regibus esset: nullas condiciones pacis iis non bello fore potiores. Tempus in posterum diem constituitur locusque, qui medius maxime inter castra Gallorum et Ancyram est uisus. Quo cum consul ad tempus cum praesidio quingentorum equitum uenisset nec ullo Gallorum ibi uiso regressus in castra esset, oratores idem redeunt, excusantes religione obiecta uenire reges non posse; principes gentis, per quos aeque res transigi posset, uenturos. Consul se quoque Attalum missurum dixit. Ad hoc colloquium utrimque uentum est. Trecentos equites Attalus praesidii causa cum adduxisset, iactatae sunt pacis condiciones; finis rei quia absentibus ducibus imponi non poterat, conuenit, uti consul regesque eo loco postero die congrederentur. Frustratio Gallorum eo spectabat, primum ut tererent tempus, donec res suas, quibus periclitari nolebant, cum coniugibus et liberis trans Halyn flumen traicerent, deinde quod ipsi consuli, parum cauto aduersus colloquii fraudem, insidiabantur. Mille ad eam rem ex omni numero audaciae expertae delegerunt equites; et successisset fraudi, ni pro iure gentium, cuius uiolandi consilium initum erat, stetisset fortuna. Pabulatores lignatoresque Romani in eam partem, in qua colloquium futurum erat, ducti sunt, tutius id futurum tribunis ratis, quia consulis praesidium et ipsum pro statione habituri erant hosti oppositum; suam tamen alteram stationem propius castra sescentorum equitum posuerunt. Consul, adfirmante Attalo uenturos reges et transigi rem posse, profectus e castris, cum eodem quo antea praesidio equitum quinque milia fere processisset nec multum a constituto loco abesset, repente concitatis equis cum impetu hostili uidet Gallos uenientis. Constituit agmen, et expedire tela animosque equitibus iussis primo constanter initium pugnae excepit nec cessit; dein, cum praegrauaret multitudo, cedere sensim nihil confusis turmarum ordinibus coepit; postremo, cum iam plus in mora periculi quam in ordinibus conseruandis praesidii esset, omnes passim in fugam effusi sunt. Tum uero instare dissipatis Galli et caedere; magnaque pars oppressa foret, ni statio pabulatorum, sescenti equites occurrissent. Ii procul clamore pauido suorum audito cum tela equosque expedissent, integri profligatam pugnam acceperunt. Itaque uersa extemplo fortuna est, uersus a uictis in uictores terror. Et primo impetu fusi Galli sunt, et ex agris concurrebant pabulatores, et undique obuius hostis Gallis erat, ut ne fugam quidem tutam aut facilem haberent, quia recentibus equis Romani fessos sequebantur. Pauci ergo effugerunt; captus est nemo maior multo pars per fidem uiolati colloquii poenas morte luerunt. Romani ardentibus ira animis postero die omnibus copiis ad hostem perueniunt.
 
==26==
Biduum natura montis per se ipsum exploranda, ne quid ignoti esset, absumpsit consul; tertio die, cum auspicio operam dedisset, deinde immolasset, in quattuor partes diuisas copias educit, duas, ut medio monte duceret, duas ab lateribus, ut aduersus cornua Gallorum erigeret. Hostium quod roboris erat, Tectosagi et Trocmi, mediam tenebant aciem, milia hominum quinquaginta; equitatum, quia equorum nullus erat inter inaequales rupes usus, ad pedes deductum, decem milia hominum, ab dextro locauerunt cornu; Ariarathis Cappadoces et Morzi auxiliares in laeuo quattuor ferme milium numerum explebant. Consul, sicut in Olympo monte, prima in acie locata leui armatura, telorum omnis generis ut aeque magna uis ad manum esset, curauit. Vbi appropinquarunt, omnia eadem utrimque, quae fuerant in priore proelio, erant praeter animos et uictoribus ab re secunda auctos et hostibus ⟨fractos⟩, quia, etsi non ipsi uicti erant, suae gentis hominum cladem pro sua ducebant. Itaque a paribus initiis coepta res eundem exitum habuit. Velut nubes leuium telorum coniecta obruit aciem Gallorum. Nec aut procurrere quisquam ab ordinibus suis, ne nudarent undique corpus ad ictus, audebant, et stantes, quo densiores erant, hoc plura, uelut destinatum petentibus, uulnera accipiebant. Consul iam per se turbatis si legionum signa ostendisset, uersuros extemplo in fugam omnis ratus receptis inter ordines uelitibus et alia turba auxiliorum aciem promouit.
 
==27==
Galli et memoria Tolostobogiorum cladis territi et inhaerentia corporibus gerentes tela fessique et stando et uulneribus ne primum quidem impetum et clamorem Romanorum tulerunt. Fuga ad castra inclinauit; sed pauci intra munimenta sese recepere; pars maior dextra laeuaque praelati, qua quemque impetus tulit, fugerunt. Victores usque ad castra secuti ceciderunt terga; deinde in castris cupiditate praedae haeserunt, nec sequebatur quisquam. In cornibus Galli diutius steterunt, quia serius ad eos peruentum est; ceterum ne primum quidem coniectum telorum tulerunt. Consul quia ingressos in castra ab direptione abstrahere non poterat, eos, qui in cornibus fuerant, protinus ad sequendos hostis misit. Per aliquantum spatium secuti non plus tamen octo milia hominum in fuga--nam pugna nulla fuit--ceciderunt; reliqui flumen Halyn traiecerunt. Romanorum pars magna ea nocte in castris hostium mansit; ceteros in sua castra consul reduxit. Postero die captiuos praedamque recensuit, quae tanta fuit, quantam auidissima rapiendi gens, cum cis montem Taurum omnia armis per multos annos tenuisset, coaceruare potuit. Galli ex dissipata passim fuga in unum locum congregati, magna pars saucii aut inermes, nudati omnibus rebus, oratores de pace ad consulem miserunt. Eos Manlius Ephesum uenire iussit; ipse--iam enim medium autumni erat --locis gelidis propinquitate Tauri montis excedere properans uictorem exercitum in hiberna maritimae orae reduxit.
 
==28==
Dum haec in Asia geruntur, in ceteris prouinciis tranquillae res fuerunt. Censores Romae T. Quinctius Flamininus et M. Claudius Marcellus senatum legerunt; princeps in senatu tertium lectus P. Scipio Africanus; quattuor soli praeteriti sunt, nemo curuli usus honore. Et in equitatu recensendo mitis admodum censura fuit. Substructionem super Aequimelium in Capitolio et uiam silice sternendam a porta Capena ad Martis locauerunt. Campani, ubi censerentur, senatum consuluerunt; decretum, uti Romae censerentur. Aquae ingentes eo anno fuerunt; Tiberis duodeciens campum Martium planaque urbis inundauit. Ab Cn. Manlio consule bello in Asia cum Gallis perfecto, alter consul M. Fuluius perdomitis Aetolis cum traiecisset in Cephallaniam, circa ciuitates insulae misit percontatum, utrum se dedere Romanis an belli fortunam experiri mallent. Metus ad omnes ualuit, ne deditionem recusarent. Obsides inde imperatos pro uiribus inopes populi * * uicenos autem Cranii et Palenses et Samaei dederunt. Insperata pax Cephallaniae adfulserat, cum repente una ciuitas, incertum quam ob causam, Samaei desciuerunt. Quia opportuno loco urbs posita esset, timuisse se aiebant, ne demigrare cogerentur ab Romanis. Ceterum ipsine sibi eum finxerint metum et timore uano quietum excitauerint malum, an iactata sermonibus res apud Romanos perlata ad eos sit, nihil comperti est, nisi quod datis iam obsidibus repente portas clauserunt et ne suorum quidem precibus--miserat enim sub muros consul ad temptandam misericordiam parentium populariumque--desistere ab incepto uoluerunt. Oppugnari deinde, postquam nihil pacati respondebatur, coepta urbs est. Apparatum omnem tormentorum machinarumque trauectum ab Ambraciae oppugnatione habebat, et opera quae facienda erant, inpigre milites perfecerunt. Duobus igitur locis admoti arietes quatiebant muros.
 
==29==
{{pn|29.1|1}}Nec ab Samaeis quicquam, quo aut opera aut hostis arceri posset, praetermissum est. {{pn|29.2|2}}Duabus tamen maxime resistebant rebus, una, interiorem semper iuxta ualidum pro diruto nouum obstruentes murum, altera, eruptionibus subitis nunc in opera hostium, nunc in stationes; et plerumque his proeliis superiores erant. {{pn|29.3|3}}Vna ad coercendos inuenta, haud magna memoratu, res est. {{pn|29.4|4}}Centum funditores ab Aegio et Patris et Dymis acciti. A pueris ii more quodam gentis saxis globosis, quibus ferme harenae immixtis strata litora sunt, funda mare apertum incessentes exercebantur. {{pn|29.5|5}}Itaque longius certiusque et ualidiore ictu quam Baliaris funditor eo telo usi sunt. {{pn|29.6|6}}Et est non simplicis habenae, ut Baliarica aliarumque gentium funda, sed triplex scutale, crebris suturis duratum, ne fluxa habena uolutetur in iactu glans, sed librata cum sederit, uelut neruo missa excutiatur. {{pn|29.7|7}}Coronas modici circuli magno ex interuallo loci adsueti traicere non capita solum hostium uulnerabant, sed quem locum destinassent oris. {{pn|29.8|8}}Hae fundae Samaeos cohibuerunt, ne tam crebro neue tam audacter erumperent, adeo ut precarentur ex muris Achaeos, ut parumper abscederent et se cum Romanis stationibus pugnantis quiete spectarent. {{pn|29.9|9}}Quattuor menses obsidionem Same sustinuit. Cum ex paucis cotidie aliqui eorum caderent aut uulnerarentur, et qui supererant fessi et corporibus et animis essent, {{pn|29.10|10}}Romani nocte per arcem, quam Cyneatidem uocant--nam urbs in mare deuexa in occidentem uergit--, muro superato in forum peruenerunt. {{pn|29.11|11}}Samaei postquam captam partem urbis ab hostibus senserunt, cum coniugibus ac liberis in maiorem refugerunt arcem. Inde postero die dediti direpta urbe sub corona omnes uenierunt.

==30==
Consul compositis rebus Cephallaniae, praesidio Samae imposito, in Peloponnesum iam diu accersentibus Aegiensibus maxime ac Lacedaemoniis traiecit. Aegium a principio Achaici concilii semper conuentus gentis indicti sunt, seu dignitati urbis id seu loci opportunitati datum est. Hunc morem Philopoemen eo primum anno labefactare conatus legem parabat ferre, ut in omnibus ciuitatibus, quae Achaici concilii essent, in uicem conuentus agerentur. Et sub ad uentum consulis damiurgis ciuitatium, qui summus est magistratus, Aegium euocantibus Philopoemen-- praetor tum erat--Argos conuentum edixit. Quo cum appareret omnes ferme conuenturos, consul quoque, quamquam Aegiensium fauebat causae, Argos uenit; ubi cum disceptatio fuisset, et rem inclinatam cerneret, incepto destitit. Lacedaemonii deinde eum in sua certamina auerterunt. Sollicitam eam ciuitatem exules maxime habebant, quorum magna pars in maritimis Laconicae orae castellis, quae omnis adempta erat, habitabant. Id aegre patientes Lacedaemonii, ut aliqua liberum ad mare haberent aditum, si quando Romam alioue quo mitterent legatos, simul ut emporium et receptaculum peregrinis mercibus ad necessarios usus esset, nocte adorti uicum maritimum nomine Lan improuiso occupauerunt. Vicani quique ibi exules habitabant primo inopinata re territi sunt; deinde sub lucem congregati leui certamine expulerunt Lacedaemonios. Terror tamen omnem maritimam oram peruasit, legatosque communiter et castella omnia uicique et exules, quibus ibi domicilia erant, ad Achaeos miserunt.
 
==31==
Philopoemen praetor, iam inde ab initio exulum causae [et] amicus, et auctor semper Achaeis minuendi opes et auctoritatem Lacedaemoniorum, concilium querentibus dedit, decretumque referente eo factum est, cum in fidem Achaeorum tutelamque T. Quinctius et Romani Laconicae orae castella et uicos tradidissent, et, cum abstinere iis ex foedere Lacedaemonii deberent, Las uicus oppugnatus esset, caedesque ibi facta, qui eius rei auctores adfinesque essent, nisi dederentur Achaeis, uiolatum uideri foedus. Ad exposcendos eos legati extemplo Lacedaemonem missi sunt. Id imperium adeo superbum et indignum Lacedaemoniis uisum est, ut, si antiqua ciuitatis fortuna esset, haud dubie arma extemplo capturi fuerint. Maxime autem consternauit eos metus, si semel primis imperiis oboediendo iugum accepissent, ne, id quod iam diu moliretur Philopoemen, exulibus Lacedaemonem traderet. Furentes igitur ira triginta hominibus ex factione, cum qua consiliorum aliqua societas Philopoemeni atque exulibus erat, interfectis decreuerunt renuntiandam societatem Achaeis legatosque extemplo Cephallaniam mittendos, qui consuli M. Fuluio quique Romanis Lacedaemonem dederent orarentque eum, ut ueniret in Peloponnesum ad urbem Lacedaemonem in fidem dicionemque populi Romani accipiendam.
 
==32==
Id ubi legati ad Achaeos rettulerunt, omnium ciuitatium, quae eius concilii erant, consensu bellum Lacedaemoniis indictum est. Ne extemplo gereretur, hiems impediit; incursionibus tamen paruis, latrocinii magis quam belli modo, non terra tantum sed etiam nauibus a mari fines eorum uastati. Hic tumultus consulem Peloponnesum adduxit, iussuque eius Elin concilio indicto Lacedaemonii ad disceptandum acciti. Magna ibi non disceptatio modo sed altercatio fuit, cui consul, cum alia satis ambitiose partem utramque fouendo incerta respondisset, una denuntiatione, ut bello abstinerent, donec Romam ad senatum legatos misissent, finem imposuit. Vtrimque legatio missa Romam est. Exules quoque Lacedaemoniorum suam causam legationemque Achaeis iniunxerunt. Diophanes et Lycortas, Megalopolitani ambo, principes legationis Achaeorum fuerunt, qui, dissidentes in re publica, tum quoque minime inter se conuenientis orationes habuerunt. Diophanes senatui disceptationem omnium rerum permittebat: eos optime controuersias inter Achaeos ac Lacedaemonios finituros esse; Lycortas ex praeceptis Philopoemenis postulabat, ut Achaeis ex foedere ac legibus suis, quae decressent, agere liceret, libertatemque sibi illibatam, cuius ipsi auctores essent, praestarent. Magnae auctoritatis apud Romanos tum gens Achaeorum erat; nouari tamen nihil de Lacedaemoniis placebat. Ceterum responsum ita perplexum fuit, ut et Achaei sibi de Lacedaemone permissum acciperent, et Lacedaemonii non omnia concessa iis interpretarentur. Hac potestate immodice Achaei ac superbe usi sunt. Philopoemeni continuatur magistratus.
 
==33==
Qui ueris initio exercitu indicto castra in finibus Lacedaemoniorum posuit, legatos deinde misit ad deposcendos auctores defectionis, et ciuitatem in pace futuram, si id fecisset, pollicentis, et illos nihil indicta causa passuros. Silentium prae metu ceterorum fuit; quos nominatim depoposcerat, ipsi se ituros professi sunt, fide accepta a legatis uim abfuturam, donec causam dixissent. Ierunt etiam alii illustres uiri, et aduocati priuatis, et quia pertinere causam eorum ad rem publicam censebant. Numquam alias exules Lacedaemoniorum Achaei secum adduxerant in finis, quia nihil aeque alienaturum animos ciuitatis uidebatur; tunc exercitus totius prope antesignani exules erant. Hi uenientibus Lacedaemoniis ad portam castrorum agmine facto occurrerunt; et primo lacessere iurgiis, deinde, altercatione orta, cum accenderentur irae, ferocissimi exulum impetum in Lacedaemonios fecerunt. Cum illi deos et fidem legatorum testarentur, et legati et praetor summouere turbam et protegere Lacedaemonios uinclaque iam quosdam inicientis arcere. Crescebat tumultu concitato turba; et Achaei ad spectaculum primo concurrebant; deinde uociferantibus exulibus, quae passi forent, et orantibus opem adfirmantibusque simul numquam talem occasionem habituros, si eam praetermisissent; foedus, quod in Capitolio, quod Olympiae, quod in arce Athenis sacratum fuisset, irritum per illos esse; priusquam alio de integro foedere obligarentur, noxios puniendos esse, accensa his uocibus multitudo ad uocem unius, qui, ut ferirent, inclamauit, saxa coniecit. Atque ita decem septem, quibus uincula per tumultum iniecta erant, interfecti sunt. Sexaginta tres postero die comprehensi, a quibus praetor uim arcuerat, non quia saluos uellet, sed quia perire causa indicta nolebat, obiecti multitudini iratae, cum auersis auribus pauca locuti essent, damnati omnes et traditi sunt ad supplicium.
 
==34==
Hoc metu iniecto Lacedaemoniis imperatum primum, uti muros diruerent; deinde, ut omnes externi auxiliares, qui mercede apud tyrannos militassent, terra Laconica excederent; tum uti quae seruitia tyranni liberassent--ea magna multitudo erat--ante diem certam abirent; qui ibi mansissent, eos prendendi abducendi uendendi Achaeis ius esset; Lycurgi leges moresque abrogarent, Achaeorum adsuescerent legibus institutisque: ita unius eos corporis fore et de omnibus rebus facilius consensuros. Nihil oboedientius fecerunt, quam ut muros diruerent, nec aegrius passi sunt quam exules reduci. Decretum Tegeae in concilio communi Achaeorum de restituendis iis factum est; et mentione illata externos auxiliares dimissos ac Lacedaemoniis adscriptos--ita enim uocabant qui ab tyrannis liberati erant--urbe excessisse ⟨et⟩ in agros dilapsos, priusquam dimitteretur exercitus, ire praetorem cum expeditis et comprehendere id genus hominum et uendere iure praedae placuit. Multi comprehensi uenierunt. Porticus ex ea pecunia Megalopoli permissu Achaeorum refecta est, quam Lacedaemonii diruerant. Et ager Belbinates, quem iniuria tyranni Lacedaemoniorum possederant, restitutus eidem ciuitati ex decreto uetere Achaeorum, quod factum erat Philippo Amyntae filio regnante. Per haec uelut eneruata ciuitas Lacedaemoniorum diu Achaeis obnoxia fuit; nulla tamen res tanto erat damno quam disciplina Lycurgi, cui per octingentos annos adsuerant, sublata.
 
==35==
A concilio, ubi ad consulem inter Achaeos Lacedaemoniosque disceptatum est, M. Fuluius, quia iam in exitu annus erat, comitiorum causa profectus Romam creauit consules M. Valerium Messalam et C. Liuium Salinatorem, cum M. Aemilium Lepidum inimicum eo quoque anno petentem deiecisset. Praetores inde creati Q. Marcius Philippus M. Claudius Marcellus C. Stertinius C. Atinius P. Claudius Pulcher L. Manlius Acidinus. Comitiis perfectis consulem M. Fuluium in prouinciam et ad exercitum redire placuit, eique et collegae Cn. Manlio imperium in annum prorogatum est. Eo anno in aede Herculis signum dei ipsius ex decemuirorum responso, et seiuges in Capitolio aurati a P. Cornelio positi; consulem dedisse inscriptum est. Et duodecim clipea aurata ab aedilibus curulibus P. Claudio Pulchro et Ser. Sulpicio Galba sunt posita ex pecunia, qua frumentarios ob annonam compressam damnarunt; et aedilis plebi Q. Fuluius Flaccus duo signa aurata uno reo damnato--nam separatim accusauerant--posuit; collega eius A. Caecilius neminem condemnauit. Ludi Romani ter, plebei quinquiens toti instaurati. M. Valerius Messala inde et C. Liuius Salinator consulatum idibus Martiis cum inissent, de re publica deque prouinciis et exercitibus senatum consuluerunt. De Aetolia et Asia nihil mutatum est; consulibus alteri Pisae cum Liguribus, alteri Gallia prouincia decreta est. Comparare inter se aut sortiri iussi et nouos exercitus, binas legiones, scribere, et ut sociis Latini nominis quina dena milia peditum imperarent et mille et ducentos equites. Messalae Ligures, Salinatori obtigit Gallia. Praetores inde sortiti sunt: M. Claudio urbana, P. Claudio peregrina iurisdictio euenit; Q. Marcius Siciliam, C. Stertinius Sardiniam, L. Manlius Hispaniam citeriorem, C. Atinius ulteriorem est sortitus.
 
==36==
De exercitibus ita placuit: ex Gallia legiones, quae sub C. Laelio fuerant, ad M. Tuccium propraetorem in Bruttios traduci, et, qui in Sicilia esset, dimitti exercitum, et classem, quae ibi esset, Romam reduceret M. Sempronius propraetor. Hispaniis singulae legiones, quae tum in iis prouinciis erant, decretae, et ut terna milia peditum, ducenos equites ambo praetores in supplementum sociis imperarent secumque transportarent. Priusquam in prouincias noui magistratus proficiscerentur, supplicatio triduum pro collegio decemuirorum imperata fuit in omnibus compitis, quod luce inter horam tertiam ferme et quartam tenebrae obortae fuerant. Et nouemdiale sacrificium indictum est, quod in Auentino lapidibus pluuisset. Campani, cum eos ex senatus consulto, quod priore anno factum erat, censores Romae censeri coegissent--nam antea incertum fuerat, ubi censerentur--, petierunt, ut sibi ciues Romanas ducere uxores liceret, et, si qui prius duxissent, ut habere eas, et nati ante eam diem uti iusti sibi liberi heredesque essent. Vtraque res impetrata. De Formianis Fundanisque municipibus et Arpinatibus C. Valerius Tappo tribunus plebis promulgauit, ut iis suffragii latio-- nam antea sine suffragio habuerant ciuitatem--esset. Huic rogationi quattuor tribuni plebis, quia non ex auctoritate senatus ferretur, cum intercederent, edocti, populi esse, non senatus ius suffragium, quibus uelit, impertire, destiterunt incepto. Rogatio perlata est, ut in Aemilia tribu Formiani et Fundani, in Cornelia Arpinates ferrent; atque in his tribubus tum primum ex Ualerio plebiscito censi sunt. M. Claudius Marcellus censor sorte superato T. Quinctio lustrum condidit. Censa sunt ciuium capita CCLVIIICCCXVIII. Lustro perfecto consules in prouincias profecti sunt.
 
==37==
Hieme ea, qua haec Romae gesta sunt, ad Cn. Manlium consulem primum, dein pro consule, hibernantem in Asia, legationes undique ex omnibus ciuitatibus gentibusque, quae cis Taurum montem incolunt, conueniebant. Et ut clarior nobiliorque uictoria Romanis de rege Antiocho fuit quam de Gallis, ita laetior sociis erat de Gallis quam de Antiocho. Tolerabilior regia seruitus fuerat quam feritas immanium barbarorum incertusque in dies terror, quo uelut tempestas eos populantis inferret. Itaque, ut quibus libertas Antiocho pulso, pax Gallis domitis data esset, non gratulatum modo uenerant, sed coronas etiam aureas pro suis quaeque facultatibus attulerant. Et ab Antiocho legati et ab ipsis Gallis, ut pacis leges dicerentur, et ab Ariarathe rege Cappadocum uenerunt ad ueniam petendam luendamque pecunia noxam, quod auxiliis Antiochum iuuisset. Huic sescenta talenta argenti sunt imperata; Gallis responsum, cum Eumenes rex uenisset, tum daturum iis leges. Ciuitatium legationes cum benignis responsis, laetiores etiam quam uenerant, dimissae. Antiochi legati pecuniam in Pamphyliam frumentumque ex pacto cum L. Scipione foedere iussi aduehere; eo se cum exercitu uenturum. Principio deinde ueris lustrato exercitu profectus die octauo Apameam uenit. Ibi triduum statiuis habitis, tertiis rursus ab Apamea castris in Pamphyliam, quo pecuniam frumentumque regios conuehere iusserat, peruenit. ⟨duo⟩ milia et quingenta talenta argenti accepta Apameam deportantur; frumentum exercitui diuiditur. Inde ad Pergam ducit, quae una in iis locis regio tenebatur praesidio. Appropinquanti praefectus praesidii obuius fuit, triginta dierum tempus petens, ut regem Antiochum de urbe tradenda consuleret. Dato tempore ad eam diem praesidio decessum est. A Perga L. Manlio fratre cum quattuor milibus militum Oroanda ad reliquum pecuniae ex eo, quod pepigerant, exigendum misso, ipse, quia Eumenem regem et decem legatos ab Roma Ephesum uenisse audierat, iussis sequi Antiochi legatis Apameam exercitum reduxit.
 
==38==
Ibi ex decem legatorum sententia foedus in haec uerba fere cum Antiocho conscriptum est: 'amicitia regi Antiocho cum populo Romano his legibus et condicionibus esto: ne quem exercitum, qui cum populo Romano sociisue bellum gesturus erit, rex per fines regni sui eorumue, qui sub dicione eius erunt, transire sinito, neu commeatu neu qua alia ope iuuato; idem Romani sociique Antiocho et iis, qui sub imperio eius erunt, praestent. Belli gerendi ius Antiocho ne esto cum iis, qui insulas colunt, neue in Europam transeundi. Excedito urbibus agris uicis castellis cis Taurum montem usque ad Halyn amnem, et a ualle Tauri usque ad iuga, qua in Lycaoniam uergit. Ne qua ⟨praeter⟩ arma efferto ex iis oppidis agris castellisque, quibus excedat; si qua extulit, quo quaeque oportebit, recte restituito. Ne militem neu quem alium ex regno Eumenis recipito. Si qui earum urbium ciues, quae regno abscedunt, cum rege Antiocho intraque fines regni eius sunt, Apameam omnes ante diem certam redeunto; qui ex regno Antiochi apud Romanos sociosque sunt, iis ius abeundi manendique esto; seruos seu fugitiuos seu bello captos, seu quis liber captus aut transfuga erit, reddito Romanis sociisque. Elephantos tradito omnis neque alios parato. Tradito et naues longas armamentaque earum, neu plures quam decem naues ⟨tectas neue plures quam naues⟩ actuarias, quarum nulla plus quam triginta remis agatur, habeto, neue monerem [ex] belli causa, quod ipse illaturus erit. Ne nauigato citra Calycadnum neu Sarpedonium promunturia, extra quam si qua nauis pecuniam ⟨in⟩ stipendium aut legatos aut obsides portabit. Milites mercede conducendi ex iis gentibus, quae sub dicione populi Romani sunt, Antiocho regi ius ne esto, ne uoluntarios quidem recipiendi. Rhodiorum sociorumue quae aedes aedificiaque intra fines regni Antiochi sunt, quo iure ante bellum fuerunt, eo Rhodiorum sociorumue sunto; si quae pecuniae debentur, earum exactio esto; si quid ablatum est, id conquirendi cognoscendi repetendique item ius esto. Si quas urbes, quas tradi oportet, ii tenent, quibus Antiochus dedit, et ex iis praesidia deducito, utique recte tradantur, curato. Argenti probi talenta Attica duodecim milia dato intra duodecim annos pensionibus aequis--talentum ne minus pondo octoginta Romanis ponderibus pendat--et tritici quingenta quadraginta milia modium. Eumeni regi talenta trecenta quinquaginta intra quinquennium dato, et pro frumento, quod aestimatione fit, talenta centum uiginti septem. Obsides Romanis uiginti dato et triennio mutato, ne minores octonum denum annorum neu maiores quinum quadragenum. Si qui sociorum populi Romani ultro bellum inferent Antiocho, uim ui arcendi ius esto, dum ne quam urbem aut belli iure teneat aut in amicitiam accipiat. Controuersias inter1 se iure ac iudicio disceptando, aut, si utrisque placebit, bello.' De Hannibale Poeno et Aetolo Thoante et Mnasilocho Acarnane et Chalcidensibus Eubulida et Philone dedendis in hoc quoque foedere adscriptum est, et ut, si quid postea addi demi mutariue placuisset, ut id saluo foedere fieret.
 
==39==
Consul in hoc foedus iurauit; ab rege qui exigerent iusiurandum, profecti Q. Minucius Thermus et L. Manlius, qui tum forte ab Oroandis rediit. Et Q. Fabio Labeoni, qui classi praeerat, scripsit, ut Patara extemplo proficisceretur, quaeque ibi naues regiae essent, concideret cremaretque. Profectus ab Epheso quinquaginta tectas naues aut concidit aut incendit. Telmessum eadem expeditione territis subito aduentu classis oppidanis recipit. Ex Lycia protinus, iussis ab Epheso sequi, qui ibi relicti erant, per insulas in Graeciam traiecit. Athenis paucos moratus dies, dum Piraeum ab Epheso naues uenirent, totam inde classem in Italiam reduxit. Cn. Manlius cum inter cetera, quae accipienda ab Antiocho erant, elephantos quoque accepisset donoque Eumeni omnis dedisset, causas deinde ciuitatium, multis inter nouas res turbatis, cognouit. Et Ariarathes rex parte dimidia pecuniae imperatae beneficio Eumenis, cui desponderat per eos dies filiam, remissa in amicitiam est acceptus. Ciuitatium autem cognitis causis decem legati aliam aliarum fecerunt condicionem. Quae stipendiariae regi Antiocho fuerant et cum populo Romano senserant, iis immunitatem dederunt; quae partium Antiochi fuerant aut stipendiariae Attali regis, eas omnes uectigal pendere Eumeni iusserunt. Nominatim praeterea Colophoniis, qui in Notio habitant, et Cymaeis et Mylasenis immunitatem concesserunt; Clazomeniis super immunitatem et Drymussam insulam dono dederunt, et Milesiis quem sacrum appellant agrum restituerunt, et Iliensibus Rhoeteum et Gergithum addiderunt, non tam ob recentia ulla merita quam originum memoria. Eadem et Dardanum liberandi causa fuit. Chios quoque et Zmyrnaeos et Erythraeos pro singulari fide, quam eo bello praestiterunt, et agro donarunt et in omni praecipuo honore habuerunt. Phocaeensibus et ager, quem ante bellum habuerant, redditus, et ut legibus antiquis uterentur permissum. Rhodiis adfirmata, quae data priore decreto erant; Lycia et Caria datae usque ad Maeandrum amnem praeter Telmessum. Regi Eumeni Chersonesum in Europa et Lysimachiam, castella, uicos, agrum, quibus finibus tenuerat Antiochus, adiecerunt; in Asia Phrygiam utramque--alteram ad Hellespontum, maiorem alteram uocant--et Mysiam, quam Prusia rex ademerat, ei restituerunt, et Lycaoniam et Milyada et Lydiam et nominatim urbes Tralles atque Ephesum et Telmessum. De Pamphylia disceptatum inter Eumenem et Antiochi legatos cum esset, quia pars eius citra pars ultra Taurum est, integra ⟨res⟩ ad senatum reicitur.
 
==40==
His foederibus decretisque datis Manlius cum decem legatis omnique exercitu ad Hellespontum profectus, euocatis eo regulis Gallorum, leges, quibus pacem cum Eumene seruarent, dixit, denuntiauit, ut morem uagandi cum armis finirent agrorumque suorum terminis se continerent. Contractis deinde ex omni ora nauibus et Eumenis etiam classe per Athenaeum fratrem regis ab Elaea adducta copias omnes in Europam traiecit. Inde per Chersonesum modicis itineribus graue praeda omnis generis agmen trahens Lysimachiae statiua habuit, ut quam maxime recentibus et integris iumentis Thraeciam, per quam iter uulgo horrebant, ingrederetur. Quo profectus est ab Lysimachia die, ad amnem Melana quem uocant, inde postero die Cypsela peruenit. A Cypselis uia decem milium fere siluestris angusta confragosa excipiebat, propter cuius difficultatem itineris in duas partes diuisus exercitus, et praecedere una iussa, altera magno interuallo cogere agmen, media impedimenta interposuit; plaustra cum pecunia publica erant pretiosaque alia praeda. Ita cum per saltum iret, Thraecum decem haud amplius milia ex quattuor populis, Astii et Caeni et Maduateni et Coreli, ad ipsas angustias uiam circumsederunt. Opinio erat non sine Philippi Macedonum regis fraude id factum; eum scisse non alia quam per Thraeciam redituros Romanos, et quantam pecuniam secum portarent. In primo agmine imperator erat, sollicitus propter iniquitatem locorum. Thraeces nihil se mouerunt, donec armati transirent; postquam primos superasse angustias uiderunt, postremos nondum appropinquantis, impedimenta et sarcinas inuadunt, caesisque custodibus partim ea, quae in plaustris erant, diripere, partim sub oneribus iumenta abstrahere. Vnde postquam clamor primum ad eos, qui iam ingressi saltum sequebantur, deinde etiam ad primum agmen est perlatus, utrimque in medium concurritur, et inordinatum pluribus simul locis proelium conseritur. Thraecas praeda ipsa impeditos oneribus et plerosque, ut ad rapiendum uacuas manus haberent, inermes ad caedem praebet; Romanos iniquitas locorum barbaris per calles notas obcursantibus et latentibus interdum per cauas ualles prodebat. Ipsa etiam onera plaustraque, ut fors tulit, his aut illis incommode obiecta pugnantibus impedimento sunt. Alibi praedo, alibi praedae uindex cadit. Prout locus iniquus aequusue his aut illis, prout animus pugnantium est, prout numerus- alii enim pluribus, quam ipsi erant, alii paucioribus occurrerant--, uaria fortuna pugnae est; multi utrimque cadunt. Iam nox 1 appetebat, cum proelio excedunt Thraeces, non fuga uulnerum aut mortis, sed quia satis praedae habebant.
 
==41==
Romanorum primum agmen extra saltum circa templum Bendidium castra loco aperto posuit; pars altera ad custodiam impedimentorum medio in saltu, duplici circumdato uallo, mansit. Postero die prius explorato saltu, quam mouerent, primis se coniungunt. In eo proelio cum et impedimentorum et calonum pars et milites aliquot, cum passim toto prope saltu pugnaretur, cecidissent, plurimum Q. Minucii Thermi morte damni est acceptum, fortis ac strenui uiri. Eo die ad Hebrum flumen peruentum est. Inde Aeniorum finis praeter Apollinis, Zerynthium quem uocant incolae, templum superant. Aliae angustiae circa Tempyra excipiunt--hoc loco nomen est--, nec minus confragosae quam priores; sed, quia nihil siluestre circa est, ne latebras quidem ad insidiandum praebent. Huc ad eandem spem praedae Thrausi, gens et ipsa Thraecum, conuenere; sed, quia nudae ualles, procul ut conspicerentur angustias obsidentes, efficiebant, minus terroris tumultusque fuit apud Romanos; quippe etsi iniquo loco, proelio tamen iusto, acie aperta, signis collatis dimicandum erat. Conferti subeunt et cum clamore impetu facto primum expulere loco hostis, deinde auertere; fuga inde caedesque suis ipsos impedientibus angustiis fieri coepta est. Romani uictores ad uicum Maronitarum--Salen appellant--posuerunt castra. Postero die patenti itinere Priaticus campus eos excepit, triduumque ibi frumentum accipientes manserunt, partem ex agris Maronitarum, conferentibus ipsis, partem ex nauibus suis, quae cum omnis generis commeatu sequebantur. Ab statiuis diei uia Apolloniam fuit. Hinc per Abderitarum agrum Neapolim peruentum est. Hoc omne per Graecorum colonias pacatum iter fuit; reliquum inde per medios Thraecas dies noctesque, etsi non infestum, tamen suspectum, donec in Macedoniam peruenerunt. Mitiores Thraecas idem exercitus, cum a Scipione eadem uia duceretur, habuerat, nullam ob aliam causam, quam quod praedae minus, quod peteretur, fuerat; quamquam tunc quoque Claudius auctor est ad quindecim milia Thraecum praecedenti ad exploranda loca agmen Muttini Numidae occurrisse. Quadringentos equites fuisse Numidas, paucos elephantos; Muttinis filium per medios hostes cum centum quinquaginta delectis equitibus perrupisse; eundem mox, cum iam Muttines in medio elephantis locatis, in cornua equitibus dispositis manum cum hoste conseruisset, terrorem ab tergo praebuisse, atque inde turbatos equestri uelut procella hostis ad peditum agmen non accessisse. Cn. Manlius per Macedoniam in Thessaliam exercitum traduxit. Inde per Epirum Apolloniam cum peruenisset, nondum adeo hiberno contempto mari, ut traicere auderet, Apolloniae hibernauit.
 
==42==
Exitu prope anni M. Valerius consul ex Liguribus ad magistratus subrogandos Romam uenit nulla memorabili in prouincia gesta re, ut ea probabilis morae causa esset, quod solito serius ad comitia uenisset. Comitia consulibus rogandis fuerunt a. D. XII. Kal. Martias; creati M. Aemilius Lepidus C. Flaminius. Postero die praetores facti Ap. Claudius Pulcher Ser. Sulpicius Galba Q. Terentius Culleo L. Terentius Massaliota Q. Fuluius Flaccus M. Furius Crassipes. Comitiis perfectis, quas prouincias praetoribus esse placeret, retulit ad senatum consul. Decreuerunt duas Romae iuris dicendi causa, duas extra Italiam, Siciliam ac Sardiniam, duas in Italia, Tarentum et Galliam; et extemplo, priusquam inirent magistratum, sortiri iussi. Ser. Sulpicius urbanam, Q. Terentius peregrinam est sortitus, L. Terentius Siciliam, Q. Fuluius Sardiniam, Ap. Claudius Tarentum, M. Furius Galliam. Eo anno L. Minucius Myrtilus et L. Manlius, quod legatos Carthaginienses pulsasse dicebantur, iussu M. Claudii praetoris urbani per fetiales traditi sunt legatis et Carthaginem auecti. In Liguribus magni belli et gliscentis in dies magis fama erat. Itaque consulibus nouis, quo die de prouinciis et de re publica retulerunt, senatus utrisque Ligures prouinciam decreuit. Huic senatus consulto Lepidus consul intercedebat, indignum esse praedicans consules ambos in ualles Ligurum includi, M. Fuluium et Cn. Manlium biennium iam, alterum in Europa, alterum in Asia, uelut pro Philippo atque Antiocho substitutos regnare. Si exercitus in his terris esse placeat, consules iis potius quam priuatos praeesse oportere. Vagare eos cum belli terrore per nationes, quibus bellum indictum non sit, pacem pretio uenditantis. Si eas prouincias exercitibus obtinere opus esset, sicut M'. Acilio L. Scipio consul, L. Scipioni M. Fuluius et Cn. Manlius successissent consules, ita Fuluio Manlioque C. Liuium et M. Valerium consules debuisse succedere. Nunc certe, perfecto Aetolico bello, recepta ab Antiocho Asia, deuictis Gallis, aut consules ad exercitus consulares mitti aut reportari legiones inde reddique tandem rei publicae debere. Senatus his auditis in sententia perseuerauit, ut consulibus ambobus Ligures prouincia esset; Manlium Fuluiumque decedere de prouinciis et exercitus inde deducere ac redire Romam placuit.
 
==43==
Inimicitiae inter M. Fuluium et M. Aemilium consulem erant, et super cetera Aemilius serius biennio se consulem factum M. Fuluii opera ducebat. Itaque ad inuidiam ei faciundam legatos Ambraciensis in senatum subornatos criminibus introduxit, qui sibi, cum in pace essent imperataque prioribus consulibus fecissent et eadem oboedienter praestare M. Fuluio parati essent, bellum illatum questi, agros primum depopulatos, terrorem direptionis et caedis urbi iniectum, ut eo metu claudere cogerentur portas; obsessos deinde et oppugnatos se, et omnia exempla belli edita in se caedibus incendiis ruinis direptione urbis, coniuges liberos in seruitium abstractos, bona adempta, et, quod se ante omnia moueat, templa tota urbe spoliata ornamentis; simulacra deum, deos immo ipsos, conuulsos ex sedibus suis ablatos esse; parietes postesque nudatos, quos adorent, ad quos precentur et supplicent, Ambraciensibus superesse--: haec querentis interrogando criminose ex composito consul ad plura uelut non sua sponte dicenda eliciebat. Motis patribus alter consul C. Flaminius M. Fuluii causam excepit, qui ueterem uiam et obsoletam ingressos Ambracienses dixit; sic M. Marcellum ab Syracusanis, sic Q. Fuluium a Campanis accusatos. Quin eadem opera T. Quinctium a Philippo rege, M'. Acilium et L. Scipionem ab Antiocho, Cn. Manlium a Gallis, ipsum M. Fuluium ab Aetolis et Cephallaniae populis accusari paterentur? 'Ambraciam oppugnatam et captam et signa inde ornamentaque ablata et cetera facta, quae captis urbibus soleant, negaturum aut me pro M. Fuluio aut ipsum M. Fuluium censetis, patres conscripti, qui ob has res gestas triumphum a uobis postulaturus sit, Ambraciam captam signaque, quae ablata criminantur, et cetera spolia eius urbis ante currum laturus et fixurus in postibus suis? Nihil est, quod se ab Aetolis separent; eadem Ambraciensium et Aetolorum causa est. Itaque collega meus uel in alia causa inimicitias exerceat, uel, si in hac utique mauult, retineat Ambraciensis suos in aduentum M. Fuluii; ego nec de Ambraciensibus nec de Aetolis decerni quicquam absente M. Fuluio patiar.'
 
==44==
Cum Aemilius callidam malitiam inimici uelut notam omnibus insimularet et tempus eum morando extracturum diceret, ne consule inimico Romam ueniret, certamine consulum biduum absumptum est; nec praesente Flaminio decerni quicquam uidebatur posse. Captata occasio est, cum aeger forte Flaminius abesset, et referente Aemilio senatus consultum factum est, ut Ambraciensibus suae res omnes redderentur; in libertate essent ac legibus suis uterentur; portoria, quae uellent, terra marique caperent, dum eorum immunes Romani ac socii nominis Latini essent; signa aliaque ornamenta, quae quererentur ex aedibus sacris sublata esse, de iis, cum M. Fuluius Romam reuertisset, placere ad collegium pontificum referri, et quod ii censuissent, fieri. Neque his contentus consul fuit, sed postea per infrequentiam adiecit senatus consultum, Ambraciam ui captam esse non uideri. Supplicatio inde ex decemuirorum decreto pro ualetudine populi per triduum fuit, quia grauis pestilentia urbem atque agros uastabat. Latinae inde fuerunt. Quibus religionibus liberati consules et dilectu perfecto--nouis enim uterque maluit uti militibus--in prouinciam profecti sunt, ueteresque omnes dimiserunt. Post consulum profectionem Cn. Manlius proconsul Romam uenit; cui cum ab Ser. Sulpicio praetore senatus ad aedem Bellonae datus esset, et ipse commemoratis rebus ab se gestis postulasset, ut ob eas diis immortalibus honos haberetur sibique triumphanti urbem inuehi liceret, contradixerunt pars maior decem legatorum, qui cum eo fuerant, et ante alios L. Furius Purpurio et L. Aemilius Paulus.
 
==45==
Legatos sese Cn. Manlio datos pacis cum Antiocho faciendae causa foederisque legum, quae cum L. Scipione inchoatae fuissent, perficiendarum. Cn. Manlium summa ope tetendisse, ut eam pacem turbaret, et Antiochum, si sui potestatem fecisset, insidiis exciperet; sed illum cognita fraude consulis, cum saepe colloquiis petitis captatus esset, non congressum modo sed conspectum etiam eius uitasse. Cupientem transire Taurum aegre omnium legatorum precibus, ne carminibus Sibyllae praedictam superantibus terminos fatalis cladem experiri uellet, retentum admosse tamen exercitum et prope ⟨in⟩ ipsis iugis ad diuortia aquarum castra posuisse. Cum ibi nullam belli causam inueniret quiescentibus regiis, circumegisse exercitum ad Gallograecos; cui nationi non ex senatus auctoritate, non populi iussu bellum illatum. Quod quem umquam de sua sententia facere ausum? Antiochi Philippi Hannibalis et Poenorum recentissima bella esse; de omnibus his consultum senatum, populum iussisse, per legatos ante res repetitas, postremo, qui bellum indicerent, missos. 'Quid eorum, Cn. Manli, factum est, ut istud publicum populi Romani bellum et non tuum priuatum latrocinium ducamus? At eo ipso contentus fuisti, recto itinere exercitum duxisti ad eos, quos tibi hostis desumpseras; an per omnes amfractus uiarum, cum ad biuia consisteres, ut, quo flexisset agmen Attalus, Eumenis frater, eo consul mercennarius cum exercitu Romano sequereris, Pisidiae Lycaoniaeque et Phrygiae recessus omnis atque angulos peragrasti, stipem ab tyrannis castellanisque deuiis colligens? Quid enim tibi cum Oroandis? Quid cum aliis aeque innoxiis populis?' 'Bellum autem ipsum, cuius nomine triumphum petis, quo modo gessisti? Loco aequo, tempore tuo pugnasti? Tu uero recte, ut diis immortalibus honos habeatur, postulas, primum quod pro temeritate imperatoris, nullo gentium iure bellum inferentis, poenas luere exercitum noluerunt; deinde quod beluas, non hostis nobis obiecerunt.
 
==46==
Nolite nomen tantum existimare mixtum esse Gallograecorum; multo ante et corpora et animi mixti ac uitiati sunt. An, si illi Galli essent, cum quibus milliens uario euentu in Italia pugnatum est, quantum in imperatore uestro fuit, nuntius illinc redisset? Bis cum iis pugnatum est, bis loco iniquo subiit, in ualle inferiore pedibus paene hostium aciem subiecit. Vt non tela ex superiore loco mitterent, sed corpora sua nuda inicerent, obruere nos potuerunt. Quid igitur incidit? Magna fortuna populi Romani est, magnum et terribile nomen. Recenti ruina Hannibalis Philippi Antiochi prope attoniti erant. Tantae corporum moles fundis sagittisque in fugam consternatae sunt; gladius in acie cruentatus non est Gallico bello; uelut auium examina ad crepitum primum missilium auolauere. At hercule iidem nos--monente fortuna, quid, si hostem habuissemus, casurum fuisset--cum redeuntes in latrunculos Thracas incidissemus, caesi, fugati, exuti impedimentis sumus. Q. Minucius Thermus, in quo haud paulo plus damni factum est, quam si Cn. Manlius, cuius temeritate ea clades inciderat, perisset, cum multis uiris fortibus cecidit; exercitus spolia regis Antiochi referens trifariam dissipatus, alibi primum, alibi postremum agmen, alibi impedimenta, inter uepres in latebris ferarum noctem unam delituit. Pro his triumphus petitur? Si nihil in Thracia cladis ignominiaeque foret acceptum, de quibus hostibus triumphum peteres? De iis, ut opinor, quos tibi hostes senatus aut populus Romanus dedisset. Sic huic L. Scipioni, sic illi M'. Acilio de rege Antiocho, sic paulo ante T. Quinctio de rege Philippo, sic P. Africano de Hannibale et Poenis et Syphace triumphus datus. Et minima illa, cum iam senatus censuisset bellum, quaesita tamen sunt, quibus nuntiandum esset: ipsis utique regibus nuntiaretur, an satis esset ad praesidium aliquod nuntiari. Vultis ergo haec omnia pollui et confundi, tolli fetialia iura, nullos esse fetiales? Fiat, pace deum dixerim, iactura religionis; obliuio deorum capiat pectora uestra; num senatum quoque de bello consuli non placet? Non ad populum ferri, uelint iubeantne cum Gallis bellum geri? Modo certe consules Graeciam atque Asiam uolebant; tamen perseuerantibus uobis Ligures prouinciam decernere dicto audientes fuerunt. Merito ergo a uobis prospere bello gesto triumphum petent, quibus auctoribus gesserunt.'
 
==47==
Talis oratio Furii et Aemilii fuit. Manlium in hunc maxime modum respondisse accepi: 'tribuni plebis antea solebant triumphum postulantibus aduersari, patres conscripti; quibus ego gratiam habeo, quod seu mihi seu magnitudini rerum gestarum hoc dederunt, ut non solum silentio comprobarent honorem meum, sed referre etiam, si opus esset, uiderentur parati esse; ex decem legatis, si diis placet, quod consilium dispensandae cohonestandaeque uictoriae imperatoribus maiores dederunt nostri, aduersarios habeo. L. Furius et L. Aemilius currum triumphalem me conscendere prohibent, coronam insignem capiti detrahunt, quos ego, si tribuni triumphare me prohiberent, testes citaturus fui rerum a me gestarum. Nullius equidem inuideo honori, patres conscripti; uos tribunos plebei nuper, uiros fortes ac strenuos, impedientes Q. Fabii Labeonis triumphum auctoritate uestra deterruistis; triumphauit, quem non bellum iniustum gessisse, sed hostem omnino non uidisse inimici iactabant; ego, qui cum centum milibus ferocissimorum hostium signis collatis totiens pugnaui, qui plus quadraginta milia hominum cepi aut occidi, qui bina castra eorum expugnaui, qui citra iuga Tauri omnia pacatiora, quam terra Italia est, reliqui, non triumpho modo fraudor, sed causam apud uos, patres conscripti, accusantibus meis ipse legatis dico. Duplex eorum, ut animaduertistis, patres conscripti, accusatio fuit: nam nec gerendum mihi fuisse bellum cum Gallis, et gestum temere atque imprudenter dixerunt. 'Non erant Galli hostes, sed tu eos pacatos imperata facientes uiolasti.' Non sum postulaturus a uobis, patres conscripti, ut, quae communiter de immanitate gentis Gallorum, de infestissimo odio in nomen Romanum scitis, ea de illis quoque, qui Asiam incolunt, existimetis Gallis; remota uniuersae gentis infamia atque inuidia per se ipsos aestimate. Vtinam rex Eumenes, utinam Asiae omnes ciuitates adessent, et illos potius querentes quam me accusantem audiretis. Mittite, agedum, legatos circa omnes Asiae urbes et quaerite, utra grauiori seruitute, Antiocho ultra Tauri iuga emoto an Gallis subactis, liberati sint. Quotiens agri eorum uastati sint, quotiens praedae abactae, referant, cum uix redimendi captiuos copia esset, et mactatas humanas hostias immolatosque liberos suos audirent. Stipendium scitote pependisse socios uestros Gallis et nunc, liberatos per uos regio imperio, fuisse pensuros, si a me foret cessatum.
 
==48==
Quo longius Antiochus emotus esset, hoc impotentius in Asia Galli dominarentur, et, quidquid est terrarum citra Tauri iuga, Gallorum imperio, non uestro adiecissetis. At enim sunt quidem ista uera; ⟨sed⟩ etiam Delphos quondam, commune humani generis oraculum, umbilicum orbis terrarum, Galli spoliauerunt, nec ideo populus Romanus his bellum indixit aut intulit. Equidem aliquid interesse rebar inter id tempus, quo nondum in iure ac dicione uestra Graecia atque Asia erat, ad curandum animaduertendumque, quid in his terris fieret, et hoc, quo finem imperii Romani Taurum montem statuistis, quo libertatem, immunitatem ciuitatibus datis, quo aliis fines adicitis, alias agro multatis, aliis uectigal imponitis, regna augetis minuitis donatis adimitis, curae uestrae censetis esse, ut pacem terra marique habeant. An, nisi praesidia deduxisset Antiochus, quae quieta in suis arcibus erant, non putaretis liberatam Asiam; si Gallorum exercitus effusi uagarentur, rata dona uestra, quae dedistis, regi Eumeni, rata libertas ciuitatibus esset? Sed quid ego haec ita argumentor, tamquam non acceperim, sed fecerim hostes Gallos? Te, L. Scipio, appello, cuius ego mihi, succedens in uicem imperii tui, uirtutem felicitatemque pariter non frustra ab diis immortalibus precatus sum, te, P. Scipio, qui legati ius, collegae maiestatem et apud fratrem consulem et apud exercitum habuisti, sciatisne in exercitu Antiochi Gallorum legiones fuisse, uideritis in acie eos, in cornu utroque--id enim roboris esse uidebatur--locatos, pugnaueritis ut cum hostibus iustis, cecideritis, spolia eorum retuleritis. Atqui cum Antiocho, non cum Gallis bellum et senatus decreuerat et populus iusserat. Sed simul, ut opinor, cum his decreuerant iusserantque, qui intra praesidia eius fuissent; ex quibus praeter Antiochum, cum quo pacem pepigerat Scipio, et cum quo nominatim foedus ut fieret mandaueratis, omnes hostes erant, qui pro Antiocho arma aduersus nos tulerunt. In qua causa cum Galli ante omnes fuissent et reguli quidam et tyranni, ego tamen et cum aliis, pro dignitate imperii uestri coactis luere peccata sua, pacem pepigi, et Gallorum animos, si possent mitigari a feritate insita, temptaui et, postquam indomitos atque implacabiles cernebam, tum demum ui atque armis coercendos ratus sum.' 'Nunc, quoniam suscepti belli purgatum est crimen, gesti reddenda est ratio. In quo confiderem equidem causae meae, etiam si non apud Romanum sed apud Carthaginiensem senatum agerem, ubi in crucem tolli imperatores dicuntur, si prospero euentu, prauo consilio rem gesserunt; sed ego in ea ciuitate, quae ideo omnibus rebus incipiendis gerendisque deos adhibet, quia nullius calumniae subicit ea, quae dii comprobauerunt, et in sollemnibus uerbis habet, cum supplicationem aut triumphum decernit, 'quod bene ac feliciter rem publicam administrarit', si nollem, si graue ac superbum existimarem uirtute gloriari, ⟨si⟩ pro felicitate mea exercitusque mei, quod tantam nationem sine ulla militum iactura deuicimus, postularem, ut diis immortalibus honos haberetur et ipse triumphans in Capitolium ascenderem, unde uotis rite nuncupatis profectus sum, negaretis hoc mihi cum diis immortalibus?
 
==49==
Iniquo enim loco dimicaui. Dic igitur, quo aequiore potuerim dimicare. Cum hostes montem cepissent, loco se munito tenerent, nempe eundum ad hostes erat, si uincere uellem. Quid? Si urbem eo loco haberent et moenibus se tenerent? Nempe oppugnandi erant. Quid? Ad Thermopylas aequone loco M'. Acilius cum rege Antiocho pugnauit? Quid? Philippum non eodem modo super Aoum amnem iuga tenentem montium T. Quinctius deiecit? Equidem adhuc, qualem aut sibi fingant aut uobis uideri uelint hostem fuisse, non inuenio. Si degenerem et emollitum amoenitate Asiae, quid periculi uel iniquo loco subeuntibus fuit? Si timendum et feritate animorum et robore corporum, huicine tantae uictoriae triumphum negatis? Caeca inuidia est, patres conscripti, nec quicquam aliud scit quam detractare uirtutes, corrumpere honores ac praemia earum. Mihi quaeso ita ignoscatis, patres conscripti, si longiorem orationem non cupiditas gloriandi de me, sed necessaria criminum defensio fecit. An etiam per Thraciam saltus patentes, qui angusti erant, et plana ex arduis et culta ex siluestribus facere potui et praestare, necubi notis sibi latebris delitescerent latrones Thraces, ne quid sarcinarum raperetur, ne quod iumentum ex tanto agmine abstraheretur, ne quis uulneraretur, ne ex uulnere uir fortis ac strenuus Q. Minucius moreretur? In hoc casu, quo infeliciter incidit, ut talem ciuem amitteremus, haerent; quod saltu iniquo, loco alieno cum adortus nos hostis esset, duae simul acies primi et nouissimi agminis haerentem ad impedimenta nostra exercitum barbarorum circumuenerunt, quod multa milia ⟨illo⟩ ipso die, plura multo post dies paucos ceciderunt et ceperunt, hoc, si ipsi tacuerint, uos scituros, cum testis orationis meae totus exercitus sit, non credunt? Si gladium in Asia non strinxissem, si hostem non uidissem, tamen [proconsul] triumphum in Thracia duobus proeliis merueram. Sed iam dictum satis est; quin pro eo, quod pluribus uerbis uos quam uellem fatigaui, ueniam a uobis petitam impetratamque uelim, patres conscripti.
 
==50==
Plus crimina eo die quam defensio ualuisset, ni altercationem in serum perduxissent. Dimittitur senatus in ea opinione, ut negaturus triumphum fuisse uideretur. Postero die et cognati amicique Cn. Manlii summis opibus adnisi sunt, et auctoritas seniorum ualuit, negantium exemplum proditum memoriae esse, ut imperator, qui deuictis perduellibus, confecta prouincia exercitum reportasset, sine curru et laurea priuatus inhonoratusque urbem iniret. Hic pudor malignitatem uicit, triumphumque frequentes decreuerunt. Oppressit deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius maius et cum maiore et clariore uiro certamen ortum. P. Scipioni Africano, ut Ualerius Antias auctor est, duo Q. Petillii diem dixerunt. Id, prout cuiusque ingenium erat, interpretabantur. Alii non tribunos plebis, sed uniuersam ciuitatem, quae id pati posset, incusabant: duas maximas orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in principes inuentas, Romam ingratiorem, si quidem uicta Carthago uictum Hannibalem in exilium expulisset, Roma uictrix uictorem Africanum expellat. Alii, neminem unum ciuem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam. Quid autem tuto cuiquam, nedum summam rem publicam, permitti, si ratio non sit reddenda? Qui ius aequum pati non possit, in eum uim haud iniustam esse. Haec agitata sermonibus, donec dies causae dicendae uenit. Nec alius antea quisquam nec ille ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis hominum frequentia quam reus illo die in forum est deductus. Iussus dicere causam sine ulla criminum mentione orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est exorsus, ut satis constaret neminem umquam neque melius neque uerius laudatum esse. Dicebantur enim ab ⟨eo⟩ eodem animo ingenioque, quo gesta erant, et aurium fastidium aberat, quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
 
==51==
Tribuni uetera luxuriae crimina Syracusanorum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad fidem praesentium criminum retulissent, suspicionibus magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt: filium captum sine pretio redditum, omnibusque aliis rebus Scipionem, tamquam in eius unius manu pax Romana bellumque esset, ab Antiocho cultum; dictatorem eum consuli, non legatum in prouincia fuisse; nec ad aliam rem eo profectum, quam ut, id quod Hispaniae Galliae Siciliae Africae iam pridem persuasum esset, hoc Graeciae Asiaeque et omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque appareret, unum hominem caput columenque imperii Romani esse, sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum latere, nutum eius pro decretis patrum, pro populi iussis esse. Infamia intactum inuidia, qua possunt, urgent. Orationibus in noctem perductis prodicta dies est. Vbi ea uenit, tribuni in Rostris prima luce consederunt; citatus reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam contionem ad Rostra subiit silentioque facto 'hoc' inquit 'die, tribuni plebis uosque, Quirites, cum Hannibale et Carthaginiensibus signis collatis in Africa bene ac feliciter pugnaui. Itaque, cum hodie litibus et iurgiis supersederi aequum sit, ego hinc extemplo in Capitolium ad Iouem optimum maximum Iunonemque et Mineruam ceterosque deos, qui Capitolio atque arci praesident, salutandos ibo, hisque gratias agam, quod mihi et hoc ipso die et saepe alias egregie gerendae rei publicae mentem facultatemque dederunt. Vestrum quoque quibus commodum est, Quirites, ite mecum, et orate deos, ut mei similes principes habeatis, ita, si ab annis septemdecim ad senectutem semper uos aetatem meam honoribus uestris anteistis, ego uestros honores rebus gerendis praecessi.' Ab Rostris in Capitolium ascendit. Simul se uniuersa contio auertit et secuta Scipionem est, adeo ut postremo scribae uiatoresque tribunos relinquerent, nec cum iis praeter seruilem comitatum et praeconem qui reum ex Rostris citabat, quisquam esset. Scipio non in Capitolio modo, sed per totam urbem omnia templa deum cum populo Romano circumiit. Celebratior is prope dies fauore hominum et aestimatione uera magnitudinis eius fuit, quam quo triumphans de Syphace rege et Carthaginiensibus urbem est inuectus.
 
==52==
Hic speciosus ultimus dies P. Scipioni illuxit. Post quem cum inuidiam et certamina cum tribunis prospiceret, die longiore prodicta in Literninum concessit certo consilio, ne ad causam dicendam adesset. Maior animus et natura erat ac maiori fortunae adsuetus, quam ut reus esse sciret et summittere se in humilitatem causam dicentium. Vbi dies uenit citarique absens est coeptus, L. Scipio morbum causae esse, cur abesset, excusabat. Quam excusationem cum tribuni, qui diem dixerant, non acciperent, et ab eadem superbia non uenire ad causam dicendam arguerent, qua iudicium et tribunos plebis et contionem reliquisset, et, quibus ius sententiae de se dicendae et libertatem ademisset, his comitatus, uelut captos trahens, triumphum de populo Romano egisset secessionemque eo die in Capitolium a tribunis plebis fecisset:--'habetis ergo temeritatis illius mercedem; quo duce et auctore nos reliquistis, ab eo ipsi relicti estis, et tantum animorum in dies nobis decrescit, ut, ad quem ante annos septemdecim exercitum et classem habentem tribunos plebis aedilemque mittere in Siciliam ausi sumus, qui prenderent eum et Romam reducerent, ad eum priuatum ex uilla sua extrahendum ad causam dicendam mittere non audeamus'--; tribuni plebis appellati ab L. Scipione ita decreuerunt: si morbi causa excusaretur, sibi placere accipi eam causam diemque a collegis prodici. Tribunus plebis eo tempore Ti. Sempronius Gracchus erat, cui inimicitiae cum P. Scipione intercedebant. Is, cum uetuisset nomen suum decreto collegarum adscribi, tristioremque omnes sententiam expectarent, ita decreuit: cum L. Scipio excusasset morbum esse causae fratri, satis id sibi uideri; se P. Scipionem, priusquam Romam redisset, accusari non passurum; tum quoque, si se appellet, auxilio ei futurum, ne causam dicat: ad id fastigium rebus gestis, honoribus populi Romani P. Scipionem deorum hominumque consensu peruenisse, ut sub Rostris reum stare et praebere aures adolescentium conuiciis populo Romano magis deforme quam ipsi sit.
 
==53==
Adiecit decreto indignationem: 'sub pedibus uestris stabit, tribuni, domitor ille Africae Scipio? Ideo quattuor nobilissimos duces Poenorum in Hispania, quattuor exercitus fudit fugauitque; ideo Syphacem cepit, Hannibalem deuicit, Carthaginem uectigalem nobis fecit, Antiochum--recipit enim fratrem consortem huius gloriae L. Scipio--ultra iuga Tauri emouit, ut duobus Petilliis succumberet? Vos de P. Africano palmam pet⟨i f⟩eretis? Nullisne meritis suis, nullis nostris honoribus umquam in arcem tutam et uelut sanctam clari uiri peruenient, ubi, si non uenerabilis, inuiolata saltem senectus eorum considat?' Mouit et decretum et adiecta oratio non ceteros modo, sed ipsos etiam accusatores, et deliberaturos se, quid iuris sui et officii esset, dixerunt. Senatus deinde concilio plebis dimisso haberi est coeptus. Ibi gratiae ingentes ab uniuerso ordine, praecipue a consularibus senioribusque, Ti. Graccho actae sunt, quod rem publicam priuatis simultatibus potiorem habuisset, et Petillii uexati sunt probris, quod splendere aliena inuidia uoluissent et spolia ex Africani triumpho peterent. Silentium deinde de Africano fuit. Vitam Literni egit sine desiderio urbis; morientem rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentumque ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret. Vir memorabilis, bellicis tamen quam pacis artibus memorabilior. ⟨nobilior⟩ prima pars uitae quam postrema fuit, quia in iuuenta bella adsidue gesta, cum senecta res quoque defloruere, nec praebita est materia ingenio. Quid ad primum consulatum secundus, etiam si censuram adicias? Quid Asiatica legatio, et ualetudine aduersa inutilis et filii casu deformata et post reditum necessitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi? Punici tamen belli perpetrati, quo nullum neque maius neque periculosius Romani gessere, unus praecipuam gloriam tulit.
 
==54==
Morte Africani creuere inimicorum animi, quorum princeps fuit M. Porcius Cato, qui uiuo quoque eo adlatrare magnitudinem eius solitus erat. Hoc auctore existimantur Petillii et uiuo Africano rem ingressi et mortuo rogationem promulgasse. Fuit autem rogatio talis: 'uelitis iubeatis, Quirites, quae pecunia capta ablata coacta ab rege Antiocho est quique sub imperio eius fuerunt, quod eius in publicum relatum non est, uti de ea re Ser. Sulpicius praetor urbanus ad senatum referat, quem eam rem uelit senatus quaerere de iis, qui praetores nunc sunt.' Huic rogationi primo Q. Et L. Mummii intercedebant, senatum quaerere de pecunia non relata in publicum, ita ut antea semper factum esset, aequum censebant. Petillii nobilitatem et regnum in senatu Scipionum accusabant. L. Furius Purpureo consularis, qui in decem legatis in Asia fuerat, latius rogandum censebat, non quae ab Antiocho modo pecuniae captae forent, sed quae ab aliis regibus gentibusque, Cn. Manlium inimicum incessens. Et L. Scipio, quem magis pro se quam aduersus legem dicturum apparebat, dissuasor processit. Is morte P. Africani fratris, uiri omnium fortissimi clarissimique, eam exortam rogationem est conquestus; parum enim fuisse non laudari pro Rostris P. Africanum post mortem, nisi etiam accusaretur; et Carthaginienses exilio Hannibalis contentos esse, populum Romanum ne morte quidem P. Scipionis exsatiari, nisi et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, accessio inuidiae, mactetur. M. Cato suasit rogationem--exstat oratio eius de pecunia regis Antiochi--et Mummios tribunos auctoritate deterruit, ne aduersarentur rogationi. Remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti rogassent iusserunt.
 
==55==
Ser. Sulpicio deinde referente, quem rogatione Petillia quaerere uellent, Q. Terentium Culleonem patres iusserunt. Ad hunc praetorem, adeo amicum Corneliae familiae, ut, qui Romae mortuum elatumque P. Scipionem--est enim ea quoque fama--tradunt, pilleatum, sicut in triumpho ierat, in funere quoque ante lectum isse memoriae prodiderint, et ad Portam Capenam mulsum prosecutis funus dedisse, quod ab eo inter alios captiuos in Africa ex hostibus receptus esset, aut adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab ea factione, quae aduersa Scipionibus erat, delectus sit potissimum ad quaestionem exercendam--; ceterum ad hunc nimis aequum aut iniquum praetorem reus extemplo factus L. Scipio. Simul et delata et recepta nomina legatorum eius, A. Et L. Hostiliorum Catonum, et C. Furii Aculeonis quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus uiderentur, scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et scribae et accensus, priusquam de Scipione iudicium fieret, absoluti sunt, Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius damnati: quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem sex milia pondo auri, quadringenta octoginta argenti plus accepisse, quam in aerarium retulerit, A. Hostilium octoginta pondo auri, argenti quadringenta tria, Furium quaestorem auri pondo centum triginta, argenti ducenta. Has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem inueni. In L. Scipione malim equidem librarii mendum quam mendacium scriptoris esse in summa auri atque argenti; similius enim ueri est argenti quam auri maius pondus fuisse, et potius quadragiens quam ducentiens quadragiens litem aestimatam, eo magis, quod tantae summae rationem etiam ab ipso P. Scipione requisitam esse in senatu tradunt, librumque rationis eius cum Lucium fratrem adferre iussisset, inspectante senatu suis ipsum manibus concerpsisse indignantem, quod, cum bis milliens in aerarium intulisset, quadragiens ratio ab se posceretur. Ab eadem fiducia animi, cum quaestores pecuniam ex aerario contra legem promere non auderent, poposcisse clauis et se aperturum aerarium dixisse, qui, ut clauderetur, effecisset.
 
==56==
Multa alia in Scipionis exitu maxime uitae dieque dicta, morte, funere, sepulcro, in diuersum trahunt, ut, cui famae, quibus scriptis adsentiar, non habeam. Non de accusatore conuenit: alii M. Naeuium, alii Petillios diem dixisse scribunt, non de tempore, quo dicta dies sit, non de anno, quo mortuus sit, non ubi mortuus aut elatus sit; alii Romae, alii Literni et mortuum et sepultum. Vtrobique monumenta ostenduntur et statuae; nam et Literni monumentum monumentoque statua superimposita fuit, quam tempestate deiectam nuper uidimus ipsi, et Romae extra portam Capenam in Scipionum monumento tres statuae sunt, quarum duae P. Et L. Scipionum dicuntur esse, tertia poetae Q. Ennii. Nec inter scriptores rerum discrepat solum, sed orationes quoque, si modo ipsorum sunt quae feruntur, P. Scipionis et Ti. Gracchi abhorrent inter se. Index orationis P. Scipionis nomen M. Naeuii tribuni plebis habet, ipsa oratio sine nomine est accusatoris; modo nebulonem, modo nugatorem appellat. Ne Gracchi quidem oratio aut Petilliorum accusatorum Africani aut diei dictae Africano ullam mentionem habet. Alia tota serenda fabula est Gracchi orationi conueniens, et illi auctores sequendi sunt, qui, cum L. Scipio et accusatus et damnatus sit pecuniae captae ab rege legatum in Etruria fuisse Africanum tradunt; qua post famam de casu fratris adlatam relicta legatione cucurrisse eum Romam et, cum a porta recta ad forum se contulisset, quod in uincula duci fratrem dictum erat, reppulisse a corpore eius uiatorem, et tribunis retinentibus magis pie quam ciuiliter uim fecisse. Haec enim ipsa Ti. Gracchus queritur dissolutam esse a priuato tribuniciam potestatem, et ad postremum, cum auxilium L. Scipioni pollicetur, adicit tolerabilioris exempli esse a tribuno plebis potius quam a priuato uictam uideri et tribuniciam potestatem et rem publicam esse. Sed ita hanc unam impotentem eius iniuriam inuidia onerat, ut increpando, quod degenerarit tantum a se ipse, cumulatas ei ueteres laudes moderationis et temperantiae pro reprehensione praesenti reddat; castigatum enim quondam ab eo populum ait, quod eum perpetuum consulem et dictatorem uellet facere; prohibuisse statuas sibi in comitio, in Rostris, in curia, in Capitolio, in cella Iouis poni; prohibuisse, ne decerneretur, ut imago sua triumphali ornatu e templo Iouis optimi maximi exiret.
 
==57==
Haec uel in laudatione posita ingentem magnitudinem animi moderantis ad ciuilem habitum honoribus significarent, quae exprobrando inimicus fatetur. Huic Graccho minorem ex duabus filiis--nam maior P. Cornelio Nasicae haud dubie a patre collocata erat--nuptam fuisse conuenit. Illud parum constat, utrum post mortem patris et desponsa sit et nupserit, an uerae illae opiniones sint, Gracchum, cum L. Scipio in uincula duceretur, nec quisquam collegarum auxilio esset, iurasse sibi inimicitias cum Scipionibus, quae fuissent, manere, nec se gratiae quaerendae causa quicquam facere, sed, in quem carcerem reges et imperatores hostium ducentem uidisset P. Africanum, in eum se fratrem eius duci non passurum. Senatum eo die forte in Capitolio cenantem consurrexisse et petisse, ut inter epulas Graccho filiam Africanus desponderet. Quibus ita inter publicum sollemne sponsalibus rite factis cum se domum recepisset, Scipionem Aemiliae uxori dixisse filiam se minorem despondisse. Cum illa, muliebriter indignabunda nihil de communi filia secum consultatum, adiecisset non, si Ti. Graccho daret, expertem consilii debuisse matrem esse, laetum Scipionem tam concordi iudicio ei ipsi desponsam respondisse. Haec de tanto uiro quam et opinionibus et monumentis litterarum uariarent, proponenda erant.
 
==58==
Iudiciis a Q. Terentio praetore perfectis, Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam accepisset pecuniam in aerario esse, nec se quicquam publici habere, in uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica tribunos appellauit orationemque habuit plenam ueris decoribus non communiter modo Corneliae gentis, sed proprie familiae suae. Parentes suos et P. Africani ac L. Scipionis, qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. Et P. Scipiones, clarissimos uiros. Eos, cum per aliquot annos in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorumque et duces et exercitus nominis Romani famam auxissent non bello solum, sed quod Romanae temperantiae fideique specimen illis gentibus dedissent, ad extremum ambo pro republica mortem occubuisse. Cum illorum gloriam tueri posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superiecisse laudes, ut fidem fecerit non sanguine humano sed stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem, de quo agatur, ut, quae in Hispania, quae in Africa, cum legatus fratris esset, gessisset, praetereantur, consulem et ab senatu dignum habitum, cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum Antiocho rege decerneretur, et a fratre, cui post duos consulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret. Ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis officeret, forte ita incidisse, ut, quo die ad Magnesiam signis collatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio Elaeae dierum aliquot uia abesset. Non fuisse minorem eum exercitum quam Hannibalis, cum quo in Africa esset pugnatum; Hannibalem eundem fuisse inter multos alios regios duces, qui imperator Punici belli fuerit. Et bellum quidem ita gestum esse, ut ne fortunam quidem quisquam criminari possit; in pace crimen quaeri; eam dici uenisse. Hic decem legatos simul argui, quorum ex consilio data pax esset; quamquam exstitissent ex decem legatis, qui Cn. Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem, sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem ualuisse.
 
==59==
At hercule in Scipione leges ipsas pacis, ut nimium accommodatas Antiocho, suspectas esse; integrum enim ei regnum relictum; omnia possidere eum uictum, quae ante bellum eius fuerint; auri et argenti cum uim magnam habuisset, nihil in publicum relatum, omne in priuatum uersum; an praeter omnium oculos tantum auri argentique in triumpho L. Scipionis, quantum non decem aliis triumphis, si omne in unum conferatur, latum? Nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem et proxima Europae tenuisse Antiochum. Ea quanta regio orbis terrarum sit, a Tauro monte in Aegaeum usque prominens mare, quot non urbes modo sed gentes amplectatur, omnes scire. Hanc regionem dierum plus triginta ⟨iter⟩ in longitudinem, decem inter duo maria in latitudinem patentem usque ad Tauri montis iuga Antiocho ademptam, expulso in ultimum angulum orbis terrarum. Quid, si gratuita pax esset, plus adimi ei potuisse? Philippo uicto Macedoniam, Nabidi Lacedaemonem relictam, nec Quinctio crimen quaesitum; non enim habuisse eum Africanum fratrem; cuius ⟨cum⟩ gloria prodesse L. Scipioni debuisset, inuidiam nocuisse. Tantum auri argentique iudicatum esse in domum L. Scipionis illatum, quantum uenditis omnibus bonis redigi non posset. Vbi ergo esse regium aurum, ubi tot hereditates acceptas? In domo, quam sumptus non exhauserint, exstare debuisse nouae fortunae cumulum. At enim, quod ex bonis redigi non possit, ex corpore et tergo per uexationem et contumelias L. Scipionis petituros inimicos, ut in carcere inter fures nocturnos et latrones uir clarissimus includatur et in robore et tenebris exspiret, deinde nudus ante carcerem proiciatur. Non id Corneliae magis familiae quam urbi Romanae fore erubescendum.
 
==60==
Aduersus ea Terentius praetor rogationem Petilliam et senatus consultum et iudicium de L. Scipione factum recitauit; se, ni referatur pecunia in publicum, quae iudicata sit, nihil habere quod faciat, nisi ut prendi damnatum et in uincula duci iubeat. Tribuni cum in consilium secessissent, paulo post C. Fannius ex sua collegarumque aliorum, praeter Gracchum, sententia pronuntiauit praetori non intercedere tribunos, quo minus sua potestate utatur. Ti. Gracchus ita decreuit, quo minus ex bonis L. Scipionis quod iudicatum sit redigatur, se non intercedere praetori; L. Scipionem, qui regem opulentissimum orbis terrarum deuicerit, imperium populi Romani propagauerit in ultimos terrarum fines, regem Eumenem, Rhodios, alias tot Asiae urbes deuinxerit populi Romani beneficiis, plurimos duces hostium in triumpho ductos carcere incluserit, non passurum inter hostes populi Romani in carcere et uinculis esse, mittique eum se iubere. Tanto adsensu auditum est decretum, adeo dimissum Scipionem laeti homines uiderunt, ut uix in eadem ciuitate uideretur factum iudicium. In bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores praetor misit. Neque in iis non modo uestigium ullum comparuit pecuniae regiae, sed nequaquam tantum redactum est, quantae summae damnatus fuerat. Collata ea pecunia a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni, ut, si acciperet eam, locupletior aliquanto esset, quam ante calamitatem fuerat. Nihil accepit; quae necessaria ad cultum erant, redempta ei a proximis cognatis sunt; uerteratque Scipionum inuidia in praetorem et consilium eius et accusatores.
{{Liber
|Ante= Liber XXXVII
|AnteNomen= Ab urbe condita/Liber XXXVII
|Post= Liber XXXIX
|PostNomen= Ab urbe condita/Liber XXXIX
}}
&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:From the Founding of the City/Book 38]]
[[fr:Histoire romaine (Tite-Live)/Livre XXXVIII]]</text>
      <sha1>qecu09bxpdq2w3iw165cbk2w4mxscc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amphitruo (Leo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6482</id>
    <revision>
      <id>270736</id>
      <parentid>249105</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T13:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* IV.iii */</comment>
      <origin>270736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75100" sha1="1kve63ttczerabazo6s8olg2i0b7d7h" xml:space="preserve">{{Titulus2
|Scriptor=Titus Maccius Plautus
|OperaeTitulus=Amphitruo
|OperaeWikiPagina=Amphitruo
|Annus= saeculum III a.Ch.n.
|SubTitulus=
|Genera=Comoediae
|Editio=
|Fons= [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/amphitruo.shtml thelatinlibrary.com]
}}
{| align=center id=toc
|- align=center
| ACTVS I - [[#I.i|i]] ⸱ [[#I.ii|ii]] ⸱ [[#I.iii|iii]]&lt;br&gt;ACTVS II - [[#II.i|i]] ⸱ [[#II.ii|ii]]&lt;br&gt;ACTVS III - [[#III.i|i]] ⸱ [[#III.ii|ii]] ⸱ [[#III.iii|iii]] ⸱ [[#III.iv|iv]]&lt;br&gt;ACTVS IV - [[#IV.i|i]] ⸱ [[#IV.ii|ii]] ⸱ [[#IV.iii|iii]]&lt;br&gt;ACTVS V - [[#V.i|i]] ⸱ [[#V.ii|ii]] ⸱ [[#V.iii|iii]]
|}
__NOTOC__

==PERSONAE==
&lt;poem&gt;MERCVRIVS DEVS
SOSIA SERVVS
IVPPITER DEVS
ALCVMENA MATRONA
AMPHITRVO DVX
BLEPHARO GVBERNATOR
BROMIA ANCILLA&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='argumentum.1.0'&gt;&lt;/span&gt;ARGVMENTVM I==
&lt;poem&gt;In faciem versus Amphitruonis Iuppiter,
dum bellum gereret cum Telobois hostibus,
Alcmenam uxorem cepit usurariam.
Mercurius formam Sosiae servi gerit
absentis: his Alcmena decipitur dolis.{{r|argumentum.1.5|5}}
Postquam rediere veri Amphitruo et Sosia,
uterque deluduntur in mirum modum.
Hinc iurgium, tumultus uxori et viro,
donec cum tonitru voce missa ex aethere
adulterum se Iuppiter confessus est.{{r|argumentum.1.10|10}}&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='argumentum.2.0'&gt;&lt;/span&gt;ARGVMENTVM II==
&lt;poem&gt;'''A'''more captus Alcumenas Iuppiter
'''M'''utavit sese in formam eius coniugis,
'''P'''ro patria Amphitruo dum decernit cum hostibus.
'''H'''abitu Mercurius ei subservit Sosiae.
'''I'''s advenientis servum ac dominum frustra habet.{{r|argumentum.2.5|5}}
'''T'''urbas uxori ciet Amphitruo, atque invicem
'''R'''aptant pro moechis. Blepharo captus arbiter
'''V'''ter sit non quit Amphitruo decernere.
'''O'''mnem rem noscunt. Geminos Alcumena enititur.&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='prologus.0.0'&gt;&lt;/span&gt;PROLOGVS==
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS DEVS]
'''MERCVRIVS''' Vt vos in vostris voltis mercimoniis
emundis vendundisque me laetum lucris
adficere atque adiuvare in rebus omnibus
et ut res rationesque vostrorum omnium
bene &lt;me&gt; expedire voltis peregrique et domi{{l|5}}{{r|prologus.0.5|5}}
bonoque atque amplo auctare perpetuo lucro
quasque incepistis res quasque inceptabitis,
et uti bonis vos vostrosque omnis nuntiis
me adficere voltis, ea adferam, ea uti nuntiem
quae maxime in rem vostram communem sient—{{l|10}}{{r|prologus.0.10|10}}
nam vos quidem id iam scitis concessum et datum
mi esse ab dis aliis, nuntiis praesim et lucro—:
haec ut me voltis adprobare adnitier,
[lucrum ut perenne vobis semper suppetat]
ita huic facietis fabulae silentium{{l|15}}{{r|prologus.0.15|15}}
itaque aequi et iusti hic eritis omnes arbitri.
Nunc cuius iussu venio et quam ob rem venerim
dicam simulque ipse eloquar nomen meum.
Iovis iussu venio, nomen Mercurio est mihi.
Pater huc me misit ad vos oratum meus,{{l|20}}{{r|prologus.0.20|20}}
tam etsi, pro imperio vobis quod dictum foret,
scibat facturos, quippe qui intellexerat
vereri vos se et metuere, ita ut aequom est Iovem;
verum profecto hoc petere me precario
a vobis iussit, leniter, dictis bonis.{{l|25}}{{r|prologus.0.25|25}}
Etenim ille, cuius huc iussu venio, Iuppiter
non minus quam vostrum quivis formidat malum:
humana matre natus, humano patre,
mirari non est aequom, sibi si praetimet;
atque ego quoque etiam, qui Iovis sum filius,{{l|30}}{{r|prologus.0.30|30}}
contagione mei patris metuo malum.
Propterea pace advenio et pacem ad vos affero:†
iustam rem et facilem esse oratam a vobis volo,
nam iusta ab iustis iustus sum orator datus.
Nam iniusta ab iustis impetrari non decet,{{l|35}}{{r|prologus.0.35|35}}
iusta autem ab iniustis petere insipientia est;
quippe illi iniqui ius ignorant neque tenent.
Nunc iam huc animum omnes quae loquar advortite.
Debetis velle quae velimus: meruimus
et ego et pater de vobis et re publica;{{l|40}}{{r|prologus.0.40|40}}
nam quid ego memorem,—ut alios in tragoediis
vidi, Neptunum Virtutem Victoriam
Martem Bellonam, commemorare quae bona
vobis fecissent,— quis bene factis meus pater,
deorum regnator &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; architectus omnibus?{{l|45}}{{r|prologus.0.45|45}}
Sed mos numquam illi fuit patri meo,†
ut exprobraret quod bonis faceret boni;
gratum arbitratur esse id a vobis sibi
meritoque vobis bona se facere quae facit.
Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar,{{l|50}}{{r|prologus.0.50|50}}
post argumentum huius eloquar tragoediae.
Quid? Contraxistis frontem, quia tragoediam
dixi futuram hanc? Deus sum, commutavero.
Eandem hanc, si voltis, faciam ex tragoedia
comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus.{{l|55}}{{r|prologus.0.55|55}}
Utrum sit an non voltis? Sed ego stultior,
quasi nesciam vos velle, qui divos siem.
Teneo quid animi vostri super hac re siet:
faciam ut commixta sit: &lt;sit&gt; tragicomoedia.
Nam me perpetuo facere ut sit comoedia,{{l|60}}{{r|prologus.0.60|60}}
reges quo veniant et di, non par arbitror.
Quid igitur? Quoniam hic servos quoque partes habet,
faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia.
Nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter,
ut conquaestores singula in subsellia{{l|65}}{{r|prologus.0.65|65}}
eant per totam caveam spectatoribus,
si cui favitores delegatos viderint,
ut is in cavea pignus capiantur togae;
sive qui ambissint palmam histrionibus
sive cuiquam artifici, si per scriptas litteras{{l|70}}{{r|prologus.0.70|70}}
sive qui ipse ambissit seu per internuntium,
sive adeo aediles perfidiose cui duint,
sirempse legem iussit esse Iuppiter,
quasi magistratum sibi alterive ambiverit.
Virtute dixit vos victores vivere,{{l|75}}{{r|prologus.0.75|75}}
non ambitione neque perfidia: qui minus
eadem histrioni sit lex quae summo viro?
Virtute ambire oportet, non favitoribus.
Sat habet favitorum semper qui recte facit,
si illis fides est quibus est ea res in manu.{{l|80}}{{r|prologus.0.80|80}}
Hoc quoque etiam mihi &lt;pater&gt; in mandatis dedit,
ut conquaestores fierent histrionibus:
qui sibi mandasset delegati ut plauderent
quive quo placeret alter fecisset minus,
eius ornamenta et corium uti conciderent.{{l|85}}{{r|prologus.0.85|85}}
Mirari nolim vos, quapropter Iuppiter
nunc histriones curet; ne miremini:
ipse hanc acturust Iuppiter comoediam.
Quid? Admirati estis? Quasi vero novom
nunc proferatur, Iovem facere histrioniam;{{l|90}}{{r|prologus.0.90|90}}
etiam, histriones anno cum in proscaenio hic
Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit.
[Praeterea certo prodit in tragoedia.]
Hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,
et ego una cum illo. Nunc &lt;vos&gt; animum advortite,{{l|95}}{{r|prologus.0.95|95}}
dum huius argumentum eloquar comoediae.
Haec urbs est Thebae. In illisce habitat aedibus
Amphitruo, natus Argis ex Argo patre,
quicum Alcumena est nupta, Electri filia.
Is nunc Amphitruo praefectust legionibus,{{l|100}}{{r|prologus.0.100|100}}
nam cum Telobois bellum est Thebano poplo.
Is prius quam hinc abiit ipsemet in exercitum,
gravidam Alcumenam uxorem fecit suam.
Nam ego vos novisse credo iam ut sit pater meus,
quam liber harum rerum multarum siet{{l|105}}{{r|prologus.0.105|105}}
quantusque amator sit quod complacitum est semel.
Is amare occepit Alcumenam clam virum
usuramque eius corporis cepit sibi,
et gravidam fecit is eam compressu suo.
Nunc de Alcumena ut rem teneatis rectius,{{l|110}}{{r|prologus.0.110|110}}
utrimque est gravida, et ex viro et ex summo Iove.
Et meus pater nunc intus hic cum illa cubat,
et haec ob eam rem nox est facta longior,
dum &lt;cum&gt; illa quacum volt voluptatem capit;
sed ita adsimulavit se, quasi Amphitruo siet.{{l|115}}{{r|prologus.0.115|115}}
Nunc ne hunc ornatum vos meum admiremini,
quod ego huc processi sic cum servili schema:
veterem atque antiquam rem novam ad vos proferam,
propterea ornatus in novom incessi modum.
Nam meus pater intus nunc est eccum Iuppiter;{{l|120}}{{r|prologus.0.120|120}}
in Amphitruonis vertit sese imaginem
omnesque eum esse censent servi qui vident:
ita versipellem se facit quando lubet.
Ego servi sumpsi Sosiae mi imaginem,
qui cum Amphitruone abiit hinc in exercitum,{{l|125}}{{r|prologus.0.125|125}}
ut praeservire amanti meo possem patri
atque ut ne, qui essem, familiares quaererent,
versari crebro hic cum viderent me domi;
nunc, cum esse credent servom et conservom suom,
haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim.{{l|130}}{{r|prologus.0.130|130}}
Pater nunc intus suo animo morem gerit:
cubat complexus cuius cupiens maxime est;
quae illi ad legionem facta sunt memorat pater
meus Alcumenae: illa illum censet virum
suom esse, quae cum moecho est. Ibi nunc meus pater{{l|135}}{{r|prologus.0.135|135}}
memorat, legiones hostium ut fugaverit,
quo pacto sit donis donatus plurimis.
Ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,
abstulimus: facile meus pater quod volt facit.
Nunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu{{l|140}}{{r|prologus.0.140|140}}
et servos, cuius ego hanc fero imaginem.
Nunc internosse ut nos possitis facilius,
ego has habebo usque in petaso pinnulas;
tum meo patri autem torulus inerit aureus
sub petaso: id signum Amphitruoni non erit.{{l|145}}{{r|prologus.0.145|145}}
Ea signa nemo horum familiarium
videre poterit: verum vos videbitis.
Sed Amphitruonis illic est servos Sosia:
a portu illic nunc cum lanterna advenit.
Abigam iam ego illum advenientem ab aedibus.{{l|150}}{{r|prologus.0.150|150}}
Adeste: erit operae pretium hic spectantibus
Iovem et Mercurium facere histrioniam.&lt;/poem&gt;

==ACTVS I==

===&lt;span id='1.1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.i===
&lt;poem&gt;[SOSIA ⸱ MERCVRIVS]
'''SOSIA''' Qui me alter est audacior homo aut qui confidentior,
iuventutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem?
Quid faciam nunc, si tres viri me in carcerem compegerint?{{l|155}}
Inde cras quasi e promptaria cella depromar ad flagrum,
nec causam liceat dicere mihi, neque in ero quicquam auxili{{r|1.1.5|5}}
nec quisquam sit quin me &lt;malo&gt; omnes esse dignum deputent.
Ita quasi incudem me miserum homines octo validi caedant:{{l|160|159-160}}
ita peregre adveniens hospitio publicitus accipiar.{{l|161-162}}
Haec eri immodestia{{l|163}}
coegit, me qui hoc noctis a portu ingratiis excitavit.{{r|1.1.10|10}}
Nonne idem hoc luci me mittere potuit?
Opulento homini hoc servitus dura est,
hoc magis miser est divitis servos:
noctesque diesque assiduo satis superque est
quod facto aut dicto adeost opus, quietus ne sis.{{r|1.1.15|15}}
Ipse dominus dives, operis et laboris expers,{{l|170}}
quodcumque homini accidit libere, posse retur:
aequom esse putat, non reputat laboris quid sit.
[Nec aequom anne iniquom imperet cogitabit.]
Ergo in servitute expetunt multa iniqua:{{r|1.1.20|20}}
habendum et ferundum hoc onust cum labore.{{l|175}}
'''MERC.''' Satius me queri illo modo servitutem:
hodie qui fuerim liber,
eum nunc potivit pater servitutis,
hic qui verna natus est queritur.{{r|1.1.25|25}}
'''SOS.''' Sum vero verna verbero: num numero mi in mentem fuit,{{l|180}}
dis advenientem gratias pro meritis agere atque alloqui?
Ne illi edepol si merito meo referre studeant gratiam,
aliquem hominem allegent qui mihi advenienti os occillet probe,
quoniam bene quae in me fecerunt ingrata ea habui atque inrita.{{r|1.1.30|30}}
'''MERC.''' Facit ille quod volgo haud solent, ut quid se sit dignum sciat.{{l|185}}
'''SOS.''' Quod numquam opinatus fui neque alius quisquam civium
sibi eventurum, id contigit, ut salvi poteremur domi.
Victores victis hostibus legiones reveniunt domum,
duello exstincto maximo atque internecatis hostibus.{{r|1.1.35|35}}
Quod multa Thebano poplo acerba obiecit funera,{{l|190}}
id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est
imperio atque auspicio eri mei Amphitruonis maxime.
Praeda atque agro adoriaque adfecit populares suos
regique Thebano Creoni regnum stabilivit suom.{{r|1.1.40|40}}
Me a portu praemisit domum, ut haec nuntiem uxori suae,{{l|195}}
ut gesserit rem publicam ductu imperio auspicio suo.
Ea nunc meditabor quo modo illi dicam, cum illo advenero.
Si dixero mendacium, solens meo more fecero.
Nam cum pugnabant maxume, ego tum fugiebam maxume;{{r|1.1.45|45}}
verum quasi adfuerim tamen simulabo atque audita eloquar.{{l|200}}
Sed quo modo et verbis quibus me deceat fabularier,
prius ipse mecum etiam volo hic meditari. Sic hoc proloquar.
Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus,
continuo Amphitruo delegit viros primorum principes;{{r|1.1.50|50}}
eos legat, Telobois iubet sententiam ut dicant suam:{{l|205}}
si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere,
si quae asportassent redderent, se exercitum extemplo domum
reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque otium
dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat,{{r|1.1.55|55}}
sese igitur summa vi virisque eorum oppidum oppugnassere.{{l|210}}
Haec ubi Telobois ordine iterarunt quos praefecerat
Amphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus
superbe nimis ferociter legatos nostros increpant,
respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti{{r|1.1.60|60}}
propere &lt;irent&gt;, de suis finibus exercitus deducerent.{{l|215}}
Haec ubi legati pertulere, Amphitruo castris ilico
producit omnem exercitum. Teloboae contra ex oppido
legiones educunt suas nimis pulcris armis praeditas.
Postquam utrimque exitum est maxima copia,{{r|1.1.65|65}}
dispertiti viri, dispertiti ordines,{{l|220}}
nos nostras more nostro et modo instruximus
legiones, item hostes contra legiones suas instruont.
Deinde utrique imperatores in medium exeunt,
extra turbam ordinum colloquontur simul.{{r|1.1.70|70}}
Convenit, victi utri sint eo proelio,{{l|225}}
urbem agrum aras focos seque uti dederent.
Postquam id actum est, tubae contra utrimque occanunt,
consonat terra, clamorem utrimque efferunt.
Imperator utrimque, hinc et illinc, Iovi{{r|1.1.75|75}}
vota suscipere, &lt;utrimque&gt; hortari exercitum.{{l|230}}
&lt;tum&gt; pro se quisque id quod quisque potest et valet
edit, ferro ferit, tela frangunt, boat
caelum fremitu virum, ex spiritu atque anhelitu
nebula constat, cadunt volnerum vi viri.{{r|1.1.80|80}}
Denique, ut voluimus, nostra superat manus:{{l|235}}
hostes crebri cadunt, nostri contra ingruont
[vicimus] vi feroces.
Sed †fugam in se tamen nemo convortitur
nec recedit loco quin statim rem gerat;{{r|1.1.85|85}}
animam omittunt prius quam loco demigrent:{{l|240}}
quisque ut steterat iacet optinetque ordinem.
Hoc ubi Amphitruo erus conspicatust,
ilico equites iubet dextera inducere.
Equites parent citi: ab dextera maximo{{r|1.1.90|90}}
cum clamore involant impetu alacri,{{l|245}}
foedant et proterunt hostium copias
iure iniustas.
'''MERC.''' Numquam etiam quicquam adhuc verborum est prolocutus perperam:
namque ego fui illi in re praesenti et meus, cum pugnatum est, pater.{{r|1.1.95|95}}
'''SOS.''' Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additust:{{l|250}}
vortentibus Telobois telis complebantur corpora,
ipsusque Amphitruo regem Pterelam sua obtruncavit manu.
Haec illic est pugnata pugna usque a mani ad vesperum—
hoc adeo hoc commemini magis, quia illo die inpransus fui—{{r|1.1.100|100}}
sed proelium id tandem diremit nox interventu suo.{{l|255}}
Postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes:
velatis manibus orant ignoscamus peccatum suom,
deduntque se, divina humanaque omnia, urbem et liberos
in dicionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo.{{r|1.1.105|105}}
Post ob virtutem ero Amphitruoni patera donata aurea est,{{l|260}}
qui Pterela potitare solitus est rex. Haec sic dicam erae.
Nunc pergam eri imperium exequi et me domum capessere.
'''MERC.''' Attat, illic huc iturust. Ibo ego illi obviam,
neque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam umquam accedere;{{r|1.1.110|110}}
quando imago est huius in me, certum est hominem eludere.{{l|265}}
Et enim vero quoniam formam cepi huius in med et statum,
decet et facta moresque huius habere me similes item.
Itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum
atque hunc, telo suo sibi, malitia a foribus pellere.{{r|1.1.115|115}}
Sed quid illuc est? Caelum aspectat. Observabo quam rem agat.{{l|270}}
'''SOS.''' Certe edepol, si quicquamst aliud quod credam aut certo sciam,
credo ego hac noctu Nocturnum obdormivisse ebrium.
Nam neque se Septentriones quoquam in caelo commovent,
neque se Luna quoquam mutat atque uti exorta est semel,{{r|1.1.120|120}}
nec Iugulae neque Vesperugo neque Vergiliae occidunt.{{l|275}}
Ita statim stant signa, neque nox quoquam concedit die.
'''MERC.''' Perge, Nox, ut occepisti, gere patri morem meo:
optumo optume optumam operam das, datam pulchre locas.
'''SOS.''' Neque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo,{{r|1.1.125|125}}
nisi item unam, verberatus quam pependi perpetem;{{l|280}}
eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine.
Credo edepol equidem dormire Solem, atque adpotum probe;
mira sunt nisi invitavit sese in cena plusculum.
'''MERC.''' Ain vero, verbero? Deos esse tui similis putas?{{r|1.1.130|130}}
Ego pol te istis tuis pro dictis et male factis, furcifer,{{l|285}}
accipiam; modo sis veni huc: invenies infortunium.
'''SOS.''' Vbi sunt isti scortatores, qui soli inviti cubant?
Haec nox scita est exercendo scorto conducto male.
'''MERC.''' Meus pater nunc pro huius verbis recte et sapienter facit,{{r|1.1.135|135}}
qui complexus cum Alcumena cubat amans animo obsequens.{{l|290}}
'''SOS.''' Ibo ut erus quod imperavit Alcumenae nuntiem.
Sed quis hic est homo, quem ante aedis video hoc noctis? Non placet.
'''MERC.''' Nullust hoc metuculosus aeque. '''SOS.''' Mi in mentem venit,
illic homo hoc de umero volt pallium detexere.{{r|1.1.140|140}}
'''MERC.''' Timet homo: deludam ego illum. '''SOS.''' Perii, dentes pruriunt;{{l|295}}
certe advenientem hic me hospitio pugneo accepturus est.
Credo misericors est: nunc propterea quod me meus erus
fecit ut vigilarem, hic pugnis faciet hodie ut dormiam.
Oppido interii. Obsecro hercle, quantus et quam validus est.{{r|1.1.145|145}}
'''MERC.''' Clare advorsum fabulabor, &lt;ut&gt; hic auscultet quae loquar;{{l|300}}
igitur magis demum maiorem in sese concipiet metum.
Agite, pugni, iam diu est quod&lt;ref&gt;''sive'' quom, ''saepe emendatum''&lt;/ref&gt; ventri victum non datis:
iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor
in soporem collocastis nudos. '''SOS.''' Formido male,{{r|1.1.150|150}}
ne ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia;{{l|305}}
quattuor nudos sopori se dedisse hic autumat:
metuo ne numerum augeam illum. '''MERC.''' Em, nunciam ergo: sic volo.
'''SOS.''' Cingitur: certe expedit se. '''MERC.''' Non feret quin vapulet.
'''SOS.''' Quis homo? '''MERC.''' Quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet.{{r|1.1.155|155}}
'''SOS.''' Apage, non placet me hoc noctis esse: cenavi modo;{{l|310}}
proin tu istam cenam largire, si sapis, esurientibus.
'''MERC.''' Haud malum huic est pondus pugno. '''SOS.''' Perii, pugnos ponderat.
'''MERC.''' Quid si ego illum tractim tangam, ut dormiat? '''SOS.''' Servaveris,
nam continuas has tris noctes pervigilavi. '''MERC.''' Pessumest,{{r|1.1.160|160}}
facimus nequiter, ferire malam male discit manus;{{l|315}}
alia forma esse oportet quem tu pugno legeris.
'''SOS.''' Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo.
'''MERC.''' Exossatum os esse oportet quem probe percusseris.
'''SOS.''' Mirum ni hic me quasi murenam exossare cogitat.{{r|1.1.165|165}}
Ultro istunc qui exossat homines. Perii, si me aspexerit.{{l|320}}
'''MERC.''' Olet homo quidam malo suo. '''SOS.''' Ei, numnam ego obolui?
'''MERC.''' Atque haud longe abesse oportet, verum longe hinc afuit.
'''SOS.''' Illic homo superstitiosust. '''MERC.''' Gestiunt pugni mihi.
'''SOS.''' Si in me exercituru's, quaeso in parietem ut primum domes.{{r|1.1.170|170}}
'''MERC.''' Vox mi ad aures advolavit. '''SOS.''' Ne ego homo infelix fui,{{l|325}}
qui non alas intervelli: volucrem vocem gestito.
'''MERC.''' Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo.
'''SOS.''' Non equidem ullum habeo iumentum. '''M.''' Onerandus est pugnis probe.
'''SOS.''' Lassus sum hercle, navi ut vectus huc sum: etiam nunc nauseo;{{r|1.1.175|175}}
vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existimes.{{l|330}}
'''MERC.''' Certe enim hic nescio quis loquitur. '''SOS.''' Salvos sum, non me videt:
nescioquem loqui autumat; mihi certo nomen Sosiaest.
'''MERC.''' Hinc enim mihi dextra vox auris, ut videtur, verberat.
'''SOS.''' Metuo, vocis ne vicem hodie hic vapulem, quae hunc verberat.{{r|1.1.180|180}}
'''MERC.''' Optume eccum incedit ad me. '''SOS.''' Timeo, totus torpeo.{{l|335}}
Non edepol nunc ubi terrarum sim scio, si quis roget,
neque miser me commovere possum prae formidine.
Ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia.
Verum certum est confidenter hominem contra conloqui,{{r|1.1.185|185}}
qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat manum.{{l|340}}
'''MERC.''' Quo ambulas tu, qui Volcanum in cornu conclusum geris?
'''SOS.''' Quid id exquiris tu, qui pugnis os exossas hominibus?
'''MERC.''' Servosne &lt;es&gt; an liber? '''SOS.''' Vtcumque animo conlibitum est meo.
'''MERC.''' Ain vero? '''SOS.''' Aio enim vero. '''M.''' Verbero. '''S.''' Mentiris nunc.{{r|1.1.190|190}}
'''MERC.''' At iam faciam ut verum dicas dicere. '''SOS.''' Quid eo est opus?{{l|345}}
'''MERC.''' Possum scire, quo profectus, cuius sis aut quid veneris?
'''SOS.''' Huc eo, eri &lt;iussu, eius&gt; sum servos. Numquid nunc es certior?
'''M.''' Ego tibi istam hodie, sceleste, comprimam linguam. '''S.''' Haud potes:
bene pudiceque adservatur. '''MERC.''' Pergin argutarier?{{r|1.1.195|195}}
Quid apud hasce aedis negoti est tibi? '''SOS.''' Immo quid tibi est?{{l|350}}
'''MERC.''' Rex Creo vigiles nocturnos singulos semper locat.
'''SOS.''' Bene facit: quia nos eramus peregre, tutatust domi;
at nunc abi sane, advenisse familiares dicito.
'''MERC.''' Nescio quam tu familiaris sis: nisi actutum hinc abis,{{r|1.1.200|200}}
familiaris accipiere faxo haud familiariter.{{l|355}}
'''S.''' Hic inquam habito ego atque horunc servos sum. '''M.''' At scin quo modo?
Faciam ego hodie te superbum, nisi hinc abis. '''SOS.''' Quonam modo?
'''MERC.''' Auferere, non abibis, si ego fustem sumpsero.
'''SOS.''' Quin me esse huius familiai familiarem praedico.{{r|1.1.205|205}}
'''MERC.''' Vide sis quam mox vapulare vis, nisi actutum hinc abis.{{l|360}}
'''SOS.''' Tun domo prohibere peregre me advenientem postulas?
'''M.''' Haecine tua domust? '''S.''' Ita inquam. '''M.''' Quis erus est igitur tibi?
'''SOS.''' Amphitruo, qui nunc praefectust Thebanis legionibus,
quicum nupta est Alcumena. '''MERC.''' Quid ais? Quid nomen tibi est?{{r|1.1.210|210}}
'''SOS.''' Sosiam vocant Thebani, Davo prognatum patre.{{l|365}}
'''MERC.''' Ne tu istic hodie malo tuo compositis mendaciis
advenisti, audaciai columen, consutis dolis.
'''SOS.''' Immo equidem tunicis consutis huc advenio, non dolis.
'''MERC.''' At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis.{{r|1.1.215|215}}
'''SOS.''' Ita profecto. '''MERC.''' Nunc profecto vapula ob mendacium.{{l|370}}
'''SOS.''' Non edepol volo profecto. '''MERC.''' At pol profecto ingratiis.
Hoc quidem profecto certum est, non est arbitrarium.
'''SOS.''' Tuam fidem obsecro. '''MERC.''' Tun te audes Sosiam esse dicere,
qui ego sum? '''S.''' Perii. '''M.''' Parum etiam, praeut futurum est, praedicas.{{r|1.1.220|220}}
Quoius nunc es? '''SOS.''' Tuos, nam pugnis usu fecisti tuom.{{l|375}}
Pro fidem, Thebani cives. '''MERC.''' Etiam clamas, carnifex?
Loquere, quid venisti? '''SOS.''' Vt esset quem tu pugnis caederes.
'''M.''' Cuius es? '''S.''' Amphitruonis, inquam, Sosia. '''M.''' Ergo istoc magis,
quia vaniloquo's, vapulabis: ego sum, non tu, Sosia.{{r|1.1.225|25}}
'''SOS.''' Ita di faciant, ut tu potius sis atque ego te ut verberem.{{l|380}}
'''M.''' Etiam muttis? '''S.''' Iam tacebo. '''M.''' Quis tibi erust? '''S.''' Quem tu voles.
'''MERC.''' Quid igitur? Qui nunc vocare? '''SOS.''' Nemo nisi quem iusseris.
'''MERC.''' Amphitruonis te esse aiebas Sosiam. '''SOS.''' Peccaveram,
nam Amphitruonis †socium ne me esse volui dicere.{{r|1.1.230|230}}
'''MERC.''' Scibam equidem nullum esse nobis nisi me servom Sosiam.{{l|385}}
Fugit te ratio. '''SOS.''' Vtinam istuc pugni fecissent tui.
'''MERC.''' Ego sum Sosia ille quem tu dudum esse aiebas mihi.
'''SOS.''' Obsecro ut per pacem liceat te alloqui, ut ne vapulem.
'''MERC.''' Immo indutiae parumper fiant, si quid vis loqui.{{r|1.1.235|235}}
'''SOS.''' Non loquar nisi pace facta, quando pugnis plus vales.{{l|390}}
'''MERC.''' Dic si quid vis, non nocebo. '''SOS.''' Tuae fide credo? '''MERC.''' Meae.
'''SOS.''' Quid si falles? '''MERC.''' Tum Mercurius Sosiae iratus siet.
'''SOS.''' Animum advorte. Nunc licet mihi libere quidvis loqui.
Amphitruonis ego sum servos Sosia. '''MERC.''' Etiam denuo?{{r|1.1.240|240}}
'''SOS.''' Pacem feci, foedus feci. Vera dico. '''MERC.''' Vapula.{{l|395}}
'''SOS.''' Vt libet quid tibi libet fac, quoniam pugnis plus vales;
verum, utut es facturus, hoc quidem hercle haud reticebo tamen.
'''MERC.''' Tu me vivos hodie numquam facies quin sim Sosia.
'''SOS.''' Certe edepol tu me alienabis numquam quin noster siem;{{r|1.1.245|245}}
nec nobis praeter med alius quisquam est servos Sosia.{{l|400}}
[Qui cum Amphitruone hinc una ieram in exercitum.]
'''M.''' Hic homo sanus non est. '''S.''' Quod mihi praedicas vitium, id tibi est.
Quid, malum, non sum ego servos Amphitruonis Sosia?
Nonne hac noctu nostra navis &lt;huc&gt; ex portu Persico{{r|1.1.250|250}}
venit, quae me advexit? Nonne me huc erus misit meus?{{l|405}}
Nonne ego nunc sto ante aedes nostras? Non mi est lanterna in manu?
Non loquor, non vigilo? Nonne hic homo modo me pugnis contudit?
Fecit hercle, nam etiam misero nunc &lt;mihi&gt; malae dolent.
Quid igitur ego dubito, aut cur non intro eo in nostram domum?{{r|1.1.255|255}}
'''M.''' Quid, domum vostram? '''S.''' Ita enim vero. '''M.''' Quin quae dixisti modo{{l|410}}
omnia ementitu's: equidem Sosia Amphitruonis sum.
Nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico,
et ubi Pterela rex regnavit oppidum expugnavimus,
et legiones Teloboarum vi pugnando cepimus,{{r|1.1.260|260}}
et ipsus Amphitruo optruncavit regem Pterelam in proelio.{{l|415}}
'''SOS.''' Egomet mihi non credo, cum illaec autumare illum audio;
hic quidem certe quae illic sunt res gestae memorat memoriter.
Sed quid ais? Quid Amphitruoni &lt;doni&gt; a Telobois datum est?
'''MERC.''' Pterela rex qui potitare solitus est patera aurea.{{r|1.1.265|265}}
'''SOS.''' Elocutus est. Ubi patera nunc est? '''MERC.''' &lt;Est&gt; in cistula;{{l|420}}
Amphitruonis obsignata signo est. '''SOS.''' Signi dic quid est?
'''MERC.''' Cum quadrigis Sol exoriens. Quid me captas, carnufex?
'''SOS.''' Argumentis vicit, aliud nomen quaerundum est mihi.
Nescio unde haec hic spectavit. Iam ego hunc decipiam probe;{{r|1.1.270|270}}
nam quod egomet solus feci, nec quisquam alius affuit,{{l|425}}
in tabernaclo, id quidem hodie numquam poterit dicere.
Si tu Sosia es, legiones cum pugnabant maxume,
quid in tabernaclo fecisti? Victus sum, si dixeris.
'''MERC.''' Cadus erat vini, inde implevi hirneam. '''SOS.''' Ingressust viam.{{r|1.1.275|275}}
'''MERC.''' Eam ego, ut matre fuerat natum, vini eduxi meri.{{l|430}}
'''SOS.''' Factum est illud, ut ego illic vini hirneam ebiberim meri.
Mira sunt nisi latuit intus illic in illac hirnea.
'''MERC.''' Quid nunc? Vincon argumentis, te non esse Sosiam?
'''SOS.''' Tu negas med esse? '''MERC.''' Quid ego ni negem, qui egomet siem?{{r|1.1.280|280}}
'''SOS.''' Per Iovem iuro med esse neque me falsum dicere.{{l|435}}
'''MERC.''' At ego per Mercurium iuro, tibi Iovem non credere;
nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi.
'''SOS.''' Quis ego sum saltem, si non sum Sosia? Te interrogo.
'''MERC.''' Vbi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia;{{r|1.1.285|285}}
nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis, ignobilis.{{l|440}}
'''SOS.''' Certe edepol, quom illum contemplo et formam cognosco meam,
quem ad modum ego sum—saepe in speculum inspexi—nimis similest mei;
itidem habet petasum ac vestitum: tam consimilest atque ego;
sura, pes, statura, tonsus, oculi, nasum vel labra,{{r|1.1.290|290}}
malae, mentum, barba, collus: totus. Quid verbis opust?{{l|445}}
Si tergum cicatricosum, nihil hoc similist similius.
Sed quom cogito, equidem certo idem sum qui semper fui.
Novi erum, novi aedis nostras; sane sapio et sentio.
Non ego illi obtempero quod loquitur. Pultabo foris.{{r|1.1.295|295}}
'''MERC.''' Quo agis te? '''S.''' Domum. '''M.''' Quadrigas si nunc inscendas Iovis{{l|450}}
atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortunium.
'''SOS.''' Nonne erae meae nuntiare quod erus meus iussit licet?
'''MERC.''' Tuae si quid vis nuntiare: hanc nostram adire non sinam.
Nam si me inritassis, hodie lumbifragium hinc auferes.{{r|1.1.300|300}}
'''SOS.''' Abeo potius. Di immortales, obsecro vostram fidem,{{l|455}}
ubi ego perii? Ubi immutatus sum? Ubi ego formam perdidi?
An egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui?
Nam hic quidem omnem imaginem meam, quae antehac fuerat, possidet.
Vivo fit quod numquam quisquam mortuo faciet mihi.{{r|1.1.305|305}}
Ibo ad portum atque haec uti sunt facta ero dicam meo;{{l|460}}
nisi etiam is quoque me ignorabit: quod ille faxit Iuppiter,
ut ego hodie raso capite calvos capiam pilleum.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.2.0'&gt;&lt;/span&gt;I.ii===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS]
'''MERC.''' Bene prospere hoc hodie operis processit mihi:
amovi a foribus maximam molestiam,
patri ut liceret tuto illam amplexarier.{{l|465}}
Iam ille illuc ad erum cum Amphitruonem advenerit,
narrabit servom hinc sese a foribus Sosiam{{r|1.2.5|5}}
amovisse; ille adeo illum mentiri sibi
credet, neque credet huc profectum, ut iusserat.
Erroris ambo ego illos et dementiae{{l|470}}
complebo atque omnem Amphitruonis familiam,
adeo usque, satietatem dum capiet pater{{r|1.2.10|10}}
illius quam amat. Igitur demum omnes scient
quae facta. Denique Alcumenam Iuppiter
rediget antiquam coniugi in concordiam.{{l|475}}
Nam Amphitruo actutum uxori turbas conciet
atque insimulabit eam probri; tum meus pater{{r|1.2.15|15}}
eam seditionem illi in tranquillum conferet.
Nunc de Alcumena dudum quod dixi minus,
hodie illa pariet filios geminos duos{{l|480}}
alter decumo post mense nascetur puer
quam seminatust, alter mense septumo;{{r|1.2.20|20}}
eorum Amphitruonis alter est, alter Iovis:
verum minori puero maior est pater,
minor maiori. Iamne hoc scitis quid siet?{{l|485}}
Sed Alcumenae huius honoris gratia
pater curavit uno ut fetu fieret,{{r|1.2.25|25}}
uno ut labore absolvat aerumnas duas.
[Et ne in suspicione ponatur stupri
et clandestina ut celetur consuetio.]{{l|490}}
quamquam, ut iam dudum dixi, resciscet tamen
Amphitruo rem omnem. Quid igitur? Nemo id probro{{r|1.2.30|30}}
profecto ducet Alcumenae; nam deum
non par videtur facere, delictum suom
suamque ut culpam expetere in mortalem ut sinat.{{l|495}}
Orationem comprimam: crepuit foris.
Amphitruo subditivos eccum exit foras{{r|1.2.35|35}}
cum Alcumena uxore usuraria.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.3.0'&gt;&lt;/span&gt;I.iii===
&lt;poem&gt;[IVPPITER ⸱ ALCVMENA ⸱ MERCVRIVS]
'''IVPPITER''' Bene vale, Alcumena, cura rem communem, quod facis;
atque inperce quaeso: menses iam tibi esse actos vides.{{l|500}}
Mihi necesse est ire hinc; verum quod erit natum tollito.
'''ALCVMENA''' Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo
abeas? '''IVPP.''' Edepol haud quod tui me neque domi distaedeat;{{r|1.3.5|5}}
sed ubi summus imperator non adest ad exercitum,
citius quod non facto est usus fit quam quod facto est opus.{{l|505}}
'''MERC.''' Nimis hic scitust sycophanta, qui quidem meus sit pater.
Observatote &lt;eum&gt;, quam blande mulieri palpabitur.
'''ALC.''' Ecastor te experior quanti facias uxorem tuam.{{r|1.3.10|10}}
'''IVPP.''' Satin habes, si feminarum nulla est quam aeque diligam?
'''MERC.''' Edepol ne illa si istis rebus te sciat operam dare,{{l|510}}
ego faxim ted Amphitruonem esse malis, quam Iovem.
'''ALC.''' Experiri istuc mavellem me quam mi memorarier.
Prius abis quam lectus ubi cubuisti concaluit locus.{{r|1.3.15|15}}
Heri venisti media nocte, nunc abis. Hocin placet?
'''MERC.''' Accedam atque hanc appellabo et subparasitabor patri.{{l|515}}
Numquam edepol quemquam mortalem credo ego uxorem suam
sic ecflictim amare, proinde ut hic te ecflictim deperit.
'''IVPP.''' Carnufex, non ego te novi? Abin e conspectu meo?{{r|1.3.20|20}}
Quid tibi hanc curatio est rem, verbero, aut muttitio?
Quoii ego iam hoc scipione—'''ALC.''' Ah noli. '''IVPP.''' Muttito modo.{{l|520}}
'''MERC.''' Nequiter paene expedivit prima parasitatio.
'''IVPP.''' Verum quod tu dicis, mea uxor, non te mi irasci decet.
Clanculum abii a legione: operam hanc subrupui tibi,{{r|1.3.25|25}}
ex me primo &lt;ut&gt; prima scires, rem ut gessissem publicam.
Ea tibi omnia enarravi. Nisi te amarem plurimum,{{l|525}}
non facerem. '''MERC.''' Facitne ut dixi? Timidam palpo percutit.
'''IVPP.''' Nunc, ne legio persentiscat, clam illuc redeundum est mihi,
ne me uxorem praevertisse dicant prae re publica.{{r|1.3.30|30}}
'''ALC.''' Lacrimantem ex abitu concinnas tu tuam uxorem. '''IVPP.''' Tace,
ne corrumpe oculos, redibo actutum. '''ALC.''' Id actutum diu est.{{l|530}}
'''IVPP.''' Non ego te hic lubens relinquo neque abeo abs te. '''ALC.''' Sentio,
nam qua nocte ad me venisti, eadem abis. '''IVPP.''' Cur me tenes?
Tempus &lt;est&gt;: exire ex urbe prius quam lucescat volo.{{r|1.3.35|35}}
Nunc tibi hanc pateram, quae dono mi illi ob virtutem data est,
Pterela rex qui potitavit, quem ego mea occidi manu,{{l|535}}
Alcumena, tibi condono. '''ALC.''' Facis ut alias res soles.
Ecastor condignum donum, qualest qui donum dedit.
'''MERC.''' Immo sic: condignum donum, qualest cui dono datumst.{{r|1.3.40|40}}
'''IVPP.''' Pergin autem? Nonne ego possum, furcifer, te perdere?
'''ALC.''' Noli amabo, Amphitruo, irasci Sosiae causa mea.{{l|540}}
'''IVPP.''' Faciam ita ut vis. '''MERC.''' Ex amore hic admodum quam saevos est.
'''I.''' Numquid vis? '''A.''' Vt quom absim me ames, me tuam te absente tamen.
'''MERC.''' Eamus, Amphitruo. Lucescit hoc iam. '''IVPP.''' Abi prae, Sosia,{{r|1.3.45|45}}
iam ego sequar. Numquid vis? '''A.''' Etiam: ut actutum advenias. '''I.''' Licet,
prius tua opinione hic adero: bonum animum habe.—{{l|545}}
nunc te, nox, quae me mansisti, mitto uti cedas die,
ut mortalis inlucescat luce clara et candida.
Atque quanto, nox, fuisti longior hac proxuma,{{r|1.3.50|50}}
tanto brevior dies ut fiat faciam, ut aeque disparet.
Sed dies e nocte accedat. Ibo et Mercurium sequar.—{{l|550}}&lt;/poem&gt;

==ACTVS II==

===&lt;span id='2.1.0'&gt;&lt;/span&gt;II.i===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO ⸱ SOSIA]
'''AMPHITRVO''' Age i tu secundum. '''SOSIA''' Sequor, subsequor te.
'''AMPH.''' Scelestissimum te arbitror. '''SOS.''' Nam quam ob rem?
'''AMPH.''' Quia id quod neque est neque fuit neque futurum est
mihi praedicas. '''SOS.''' Eccere, iam tuatim
facis &lt;tu&gt;, ut tuis nulla apud te fides sit.{{l|555}}{{r|2.1.5|5}}
'''AMPH.''' Quid est? Quo modo? Iam quidem hercle ego tibi istam
scelestam, scelus, linguam abscidam. '''SOS.''' Tuos sum,
proinde ut commodumst et lubet quidque facias;
tamen quin loquar haec uti facta sunt hic,
numquam ullo modo me potes deterrere.{{l|560}}{{r|2.1.10|10}}
'''AMPH.''' Scelestissime, audes mihi praedicare id,
domi te esse nunc, qui hic ades? '''SOS.''' Vera dico.
'''AMPH.''' Malum quod tibi di dabunt, atque ego hodie
dabo. '''SOS.''' Istuc tibist in manu, nam tuos sum.
'''AMPH.''' Tun me, verbero, audes erum ludificari?{{l|565}}{{r|2.1.15|15}}
Tune id dicere audes, quod nemo umquam homo antehac
vidit nec potest fieri, tempore uno
homo idem duobus locis ut simul sit?
'''SOS.''' Profecto ut loquor res ita est. '''AMPH.''' Iuppiter te
perdat. '''SOS.''' Quid mali sum, ere, tua ex re promeritus?{{l|570}}{{r|2.1.20|20}}
'''AMPH.''' Rogasne, improbe, etiam, qui ludos facis me?
'''SOS.''' Merito maledicas mihi, si id ita factum est.†
Verum haud mentior, resque uti facta dico.
'''AMPH.''' Homo hic ebrius est, ut opinor.
'''SOS.''' Vtinam ita essem. '''AMPH.''' Optas quae facta.{{l|575}}{{r|2.1.25|25}}
'''SOS.''' Egone? '''AMPH.''' Tu istic. Ubi bibisti?
'''SOS.''' Nusquam equidem bibi. '''AMPH.''' Quid hoc sit{{l|576a}}
hominis? '''SOS.''' Equidem decies dixi:
domi ego sum, inquam, ecquid audis?{{l|577a}}
Et apud te adsum Sosia idem.{{r|2.1.30|30}}
Satin hoc plane, satin diserte,{{l|578a}}
ere, nunc videor
tibi locutus esse? '''AMPH.''' Vah,{{l|579a}}
apage te a me. '''SOS.''' Quid est negoti?{{l|580}}
'''AMPH.''' Pestis te tenet. '''SOS.''' Nam quor istuc{{r|2.1.35|35}}
dicis? Equidem valeo et salvos
sum recte, Amphitruo. '''AMPH.''' At te ego faciam
hodie proinde ac meritus es,
ut minus valeas et miser sis, {{l|584a}}
salvos domum si rediero: iam {{l|584b}}{{r|2.1.40|40}}
sequere sis, erum qui ludificas{{l|585a}}
dictis delirantibus, {{l|585b}}
qui quoniam erus quod imperavit neglexisti persequi,
nunc venis etiam ultro inrisum dominum: quae neque fieri
possunt neque fando umquam accepit quisquam profers, carnifex;{{r|2.1.45|45}}
quoius ego hodie in tergum faxo ista expetant mendacia.
'''SOS.''' Amphitruo, miserrima istaec miseria est servo bono,{{l|590}}
apud erum qui vera loquitur, si id vi verum vincitur.
'''AMPH.''' Quo id, malum, pacto potest nam—mecum argumentis puta —
fieri, nunc uti tu &lt;et&gt; hic sis et domi? Id dici volo.{{r|2.1.50|50}}
'''SOS.''' Sum profecto et hic et illic. Hoc cuivis mirari licet,
neque tibi istuc mirum &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; magis videtur quam mihi.{{l|595}}
'''AMPH.''' Quo modo? '''S.''' Nihilo, inquam, mirum magis tibi istuc quam mihi;
neque, ita me di ament, credebam primo mihimet Sosiae,
donec Sosia illic egomet fecit sibi uti crederem.{{r|2.1.55|55}}
Ordine omne, uti quicque actum est, dum apud hostis sedimus,
edissertavit. Tum formam una abstulit cum nomine.{{l|600}}
Neque lac lactis magis est simile quam ille ego similest mei.
Nam ut dudum ante lucem a portu me praemisisti domum—
'''A.''' Quid igitur? '''S.''' Prius multo ante aedis stabam quam illo adveneram.{{r|2.1.60|60}}
'''AMPH.''' Quas, malum, nugas? Satin tu sanus es? '''SOS.''' Sic sum ut vides.
'''AMPH.''' Huic homini nescio quid est mali mala obiectum manu,{{l|605}}
postquam a me abiit. '''SOS.''' Fateor, nam sum obtusus pugnis pessume.
'''AMPH.''' Quis te verberavit? '''SOS.''' Egomet memet, qui nunc sum domi.
'''AMPH.''' Cave quicquam, nisi quod rogabo te, mihi responderis.{{r|2.1.65|65}}
Omnium primum iste qui sit Sosia, hoc dici volo.
'''SOS.''' Tuos est servos. '''AMPH.''' Mihi quidem uno te plus etiam est quam volo,{{l|610}}
neque postquam sum natus habui nisi te servom Sosiam.
'''SOS.''' At ego nunc, Amphitruo, dico: Sosiam servom tuom
praeter me alterum, inquam, adveniens faciam ut offendas domi,{{r|2.1.70|70}}
Davo prognatum patre eodem quo ego sum, forma, aetate item
qua ego sum. Quid opust verbis? Geminus Sosia hic factust tibi.{{l|615}}
'''AMPH.''' Nimia memoras mira. Sed vidistin uxorem meam?
'''S.''' Quin intro ire in aedis numquam licitum est. '''A.''' Quis te prohibuit?
'''SOS.''' Sosia ille, quem iam dudum dico, is qui me contudit.{{r|2.1.75|75}}
'''AMPH.''' Quis istic Sosia est? '''SOS.''' Ego, inquam. Quotiens dicendum est tibi?
'''AMPH.''' Sed quid ais? Num obdormivisti dudum? '''SOS.''' Nusquam gentium.{{l|620}}
'''AMPH.''' Ibi forte istum si vidisses quendam in somnis Sosiam—
'''SOS.''' Non soleo ego somniculose eri imperia persequi.
Vigilans vidi, vigilans nunc &lt;te&gt; video, vigilans fabulor,{{r|2.1.80|80}}
vigilantem ille me iam dudum vigilans pugnis contudit.
'''AMPH.''' Quis homo? '''SOS.''' Sosia, inquam, ego ille. Quaeso, nonne intellegis?{{l|625}}
'''AMPH.''' Qui, malum, intellegere quisquam potis est? Ita nugas blatis.
'''SOS.''' Verum actutum nosces, quom illum nosces servom Sosiam.
'''AMPH.''' Sequere hac igitur me, nam mi istuc primum exquisito est opus.{{r|2.1.85|85}}
[Sed vide ex navi efferantur quae imperavi iam omnia.
'''SOS.''' Et memor sum et diligens, ut quae imperes compareant;{{l|630}}
non ego cum vino simitu ebibi imperium tuom.
'''AMPH.''' Vtinam di faxint, infecta dicta re eveniant tua.]&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='2.2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.ii===
&lt;poem&gt;[ALCVMENA ⸱ AMPHITRVO ⸱ SOSIA]
'''ALCVMENA''' Satin parva res est voluptatum in vita atque in aetate agunda
praequam quod molestum est? Ita cuique comparatum est in aetate hominum;
ita divis est placitum, voluptatem ut maeror comes consequatur:{{l|635}}
quin incommodi plus malique ilico adsit, boni si optigit quid.
Nam ego id nunc experior domo atque ipsa de me scio, cui voluptas{{r|2.2.5|5}}
parumper datast, dum viri mei mihi potestas videndi fuit
noctem unam modo; atque is repente abiit a me hinc ante lucem.
Sola hic mihi nunc videor, quia ille hinc abest quem ego amo praeter omnes.{{l|640}}
Plus aegri ex abitu viri, quam ex adventu voluptatis cepi.
Sed hoc me beat{{r|2.2.10|10}}
saltem, quom perduellis vicit et domum laudis compos revenit:
id solacio est.
Absit, dum modo laude parta
domum recipiat se; feram et perferam usque{{l|645}}
abitum eius animo forti atque offirmato, id modo si mercedis{{r|2.2.15|15}}
datur mi, ut meus victor vir belli clueat.
Satis mi esse ducam.
Virtus praemium est optimum;
virtus omnibus rebus anteit profecto:
libertas salus vita res et parentes, patria et prognati{{l|650}}{{r|2.2.20|20}}
tutantur, servantur:
virtus omnia in sese habet, omnia adsunt
bona quem penest virtus.
'''AMPH.''' Edepol me uxori exoptatum credo adventurum domum,
quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene,{{l|655}}{{r|2.2.25|25}}
victis hostibus: quos nemo posse superari ratust,
eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus.
Certe enim med illi expectatum optato venturum scio.
'''SOS.''' Quid? Me non rere expectatum amicae venturum meae?
'''ALC.''' Meus vir hic quidem est. '''AMPH.''' Sequere hac tu me. '''ALC.''' Nam quid ille revortitur{{l|660}}{{r|2.2.30|30}}
qui dudum properare se aibat? An ille me temptat sciens
atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem?
Ecastor med haud invita se domum recipit suam.
'''SOS.''' Amphitruo, redire ad navem meliust nos. '''AMPH.''' Qua gratia?
'''SOS.''' Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus.{{l|665}}{{r|2.2.35|35}}
'''AM.''' Qui tibi nunc istuc in mentemst? '''S.''' Quia enim sero advenimus.
'''AMPH.''' Qui? '''SOS.''' Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego.
'''AMPH.''' Gravidam ego illanc hic reliqui quom abeo. '''SOS.''' Ei perii miser.
'''AM.''' Quid tibi est? '''S.''' Ad aquam praebendam commodum adveni domum,
decumo post mense, ut rationem te putare intellego.{{l|670}}{{r|2.2.40|40}}
'''AM.''' Bono animo es. '''S.''' Scin quam bono animo sim? Si situlam cepero,
numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem,
ni ego illi puteo, si occepso, animam omnem intertraxero.
'''AMPH.''' Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time.
'''AL.'''  Magis nunc &lt;me&gt; meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror.{{l|675}}{{r|2.2.45|45}}
'''AMPH.''' Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam,
quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat,
quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam.
Valuistin usque? Exspectatum advenio? '''SOS.''' Haud vidi magis.
Exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem.{{l|680}}{{r|2.2.50|50}}
'''AM.''' Et quom te †gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo.
'''ALC.''' Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia
sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris
quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus?
[Atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?]{{l|685}}{{r|2.2.55|55}}
'''AMPH.''' Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium.
'''ALC.''' Cur negas? '''AM.''' Quia vera didici dicere. '''AL.'''  Haud aequom facit
qui quod didicit id dediscit. An periclitamini
quid animi habeam? Sed quid huc vos revortimini tam cito?
An te auspicium commoratum est an tempestas continet{{l|690}}{{r|2.2.60|60}}
qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras?
'''AM.''' Dudum? Quam dudum istuc factum est? '''AL.'''  Temptas. Iam dudum, modo.
'''AMPH.''' Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo?
'''ALC.''' Quid enim censes? Te ut deludam contra lusorem meum,
qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris.{{l|695}}{{r|2.2.65|65}}
'''AMPH.''' Haec quidem deliramenta loquitur. '''SOS.''' Paulisper mane,
dum edormiscat unum somnum. '''AMPH.''' Quaene vigilans somniat?
'''ALC.''' Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor.
Nam dudum ante lucem et istunc et te vidi. '''AMPH.''' Quo in loco?
'''AL.'''  Hic in aedibus ubi tu habitas. '''AM.''' Numquam factum est. '''S.''' Non taces?{{l|700}}{{r|2.2.70|70}}
Quid si e portu navis huc nos dormientis detulit?
'''AMPH.''' Etiam tu quoque adsentaris huic? '''SOS.''' Quid vis fieri?
Non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier,
ex insana insaniorem facies, feriet saepius;
si obsequare, una resolvas plaga. '''AMPH.''' At pol qui certa res{{l|705}}{{r|2.2.75|75}}
hanc est obiurgare, quae me hodie advenientem domum
noluerit salutare. '''SOS.''' Inritabis crabrones. '''AMPH.''' Tace.
Alcumena, unum rogare te volo. '''ALC.''' Quid vis roga.
'''AMPH.''' Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia?
'''ALC.''' Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier?{{l|710}}{{r|2.2.80|80}}
'''AMPH.''' Quia salutare advenientem me solebas antidhac,
appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent.
Eo more expertem te factam adveniens offendi domi.
'''ALC.''' Ecastor equidem te certo heri advenientem ilico,
et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul,{{l|715}}{{r|2.2.85|85}}
mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi.
'''SOS.''' Tun heri hunc salutavisti? '''ALC.''' Et te quoque etiam, Sosia.
'''SOS.''' Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium;
verum non est puero gravida. '''AMPH.''' Quid igitur? '''SOS.''' Insania.
'''ALC.''' Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium.{{l|720}}{{r|2.2.90|90}}
Verum tu malum magnum habebis, si hic suom officium facit:
ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet.
'''SOS.''' Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari,
ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit.
'''AMPH.''' Tu me heri hic vidisti? '''ALC.''' Ego, inquam, si vis decies dicere.{{l|725}}{{r|2.2.95|95}}
'''AM.''' In somnis fortasse? '''AL.'''  Immo vigilans vigilantem. '''AM.''' Ei misero mihi.
'''SOS.''' Quid tibi est? '''AMPH.''' Delirat uxor. '''SOS.''' Atra bili percita est.
Nulla res tam delirantis homines concinnat cito.
'''AMPH.''' Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier?
'''ALC.''' Equidem ecastor sana et salva sum. '''AMPH.''' Quor igitur praedicas,{{l|730}}{{r|2.2.100|100}}
te heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus?
Ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem,
neque meum pedem huc intuli etiam in aedis, ut cum exercitu
hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus.
'''ALC.''' Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti. '''AMPH.''' Quid est?{{l|735}}{{r|2.2.105|105}}
'''ALC.''' Vera dico. '''AMPH.''' Non de hac quidem hercle re; de aliis nescio.
'''ALC.''' Primulo diluculo abiisti ad legiones. '''AMPH.''' Quo modo?
'''SOS.''' Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi.
Sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi
aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit.{{l|740}}{{r|2.2.110|110}}
'''ALC.''' Vae capiti tuo. '''SOS.''' Tua istuc refert—si curaveris.
'''ALC.''' Iterum iam hic in me inclementer dicit, atque id sine malo.
'''AMPH.''' Tace tu. Tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo?
'''ALC.''' Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium?
'''AM.''' An etiam id tu scis? '''AL.'''  Quippe qui ex te audivi, ut urbem maximam{{l|745}}{{r|2.2.115|115}}
expugnavisses regemque Pterelam tute occideris.
'''AMPH.''' Egone istuc dixi? '''ALC.''' Tute istic, etiam adstante hoc Sosia.
'''AMPH.''' Audivistin tu me narrare haec hodie? '''SOS.''' Vbi ego audiverim?
'''AM.''' Hanc roga. '''S.''' Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam.
'''ALC.''' Mirum quin te adversus dicat. '''AMPH.''' Sosia, age me huc aspice.{{l|750}}{{r|2.2.120|120}}
'''SOS.''' Specto. '''AMPH.''' Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi.
Audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat?
'''SOS.''' Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas,
qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul?
'''AM.''' Quid nunc, mulier? Audin illum? '''AL.'''  Ego vero, ac falsum dicere.{{l|755}}{{r|2.2.125|125}}
'''AMPH.''' Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis? '''ALC.''' Eo fit quia mihi
plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor.
'''AM.''' Tun me heri advenisse dicis? '''AL.'''  Tun te abiisse hodie hinc negas?
'''AMPH.''' Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum.
'''ALC.''' Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi{{l|760}}{{r|2.2.130|130}}
dedisse dono hodie, qua te illi donatum esse dixeras?
'''AMPH.''' Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui
itaque nunc sum, ut ea te patera donem. Sed quis istuc tibi
dixit? '''ALC.''' Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu
pateram. '''AMPH.''' Mane, mane, obsecro te. Nimis demiror, Sosia,{{l|765}}{{r|2.2.135|135}}
qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat,
nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia.
'''SOS.''' Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul.
'''AM.''' Quid hoc sit hominis? '''AL.'''  Vin proferri pateram? '''AM.''' Proferri volo.
'''ALC.''' Fiat. &lt;heus&gt; tu, Thessala, intus pateram proferto foras,{{l|770}}{{r|2.2.140|140}}
qua hodie meus vir donavit me. '''AMPH.''' Secede huc tu, Sosia,
enim vero illud praeter alia mira miror maxime,
si haec habet pateram illam. '''SOS.''' An etiam credis id, quae in hac cistellula
tuo signo obsignata fertur? '''AMPH.''' Salvom signum est? '''SOS.''' Inspice.
'''AMPH.''' Recte, ita est ut obsignavi. '''SOS.''' Quaeso, quin tu istanc iubes{{l|775}}{{r|2.2.145|145}}
pro cerrita circumferri? '''AMPH.''' Edepol qui facto est opus;
nam haec quidem edepol laruarum plenast. '''ALC.''' Quid verbis opust?
Em tibi pateram, eccam. '''AM.''' Cedo mi. '''ALC.''' Age aspice huc sis nunciam
tu qui quae facta infitiare; quem ego iam hic convincam palam.
Estne haec patera, qua donatu's illi? '''AMPH.''' Summe Iuppiter,{{l|780}}{{r|2.2.150|150}}
quid ego video? Haec ea est profecto patera. Perii, Sosia.
'''SOS.''' Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est
aut pateram hic inesse oportet. '''AMPH.''' Agedum, exsolve cistulam.
'''SOS.''' Quid ego istam exsolvam? Obsignatast recte, res gesta est bene:
tu peperisti Amphitruonem, ego alium peperi Sosiam;{{l|785}}{{r|2.2.155|155}}
nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus.
'''AMPH.''' Certum est aperire atque inspicere. '''SOS.''' Vide sis signi quid siet,
ne posterius in me culpam conferas. '''AMPH.''' Aperi modo;
nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat.
'''ALC.''' Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est?{{l|790}}{{r|2.2.160|160}}
'''AMPH.''' Opus mi est istuc exquisito. '''SOS.''' Iuppiter, pro Iuppiter.
'''AM.''' Quid tibi est? '''S.''' Hic patera nulla in cistulast. '''AM.''' Quid ego audio?
'''SOS.''' Id quod verumst. '''AMPH.''' At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo.
'''AL.'''  Haec quidem apparet. '''AM.''' Quis igitur tibi dedit? '''AL.'''  Qui me rogat.
'''SOS.''' Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via{{l|795}}{{r|2.2.165|165}}
praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam
huic dedisti, post hanc rursum obsignasti clanculum.
'''AMPH.''' Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam?
Ain heri nos advenisse huc? '''ALC.''' Aio, adveniensque ilico
me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi.{{l|800}}{{r|2.2.170|170}}
'''SOS.''' Iam illud non placet principium de osculo. '''AMPH.''' Perge exsequi.
'''ALC.''' Lavisti. '''AM.''' Quid postquam lavi? '''AL.'''  Accubuisti. '''S.''' Euge optime.
Nunc exquire. '''AMPH.''' Ne interpella. Perge porro dicere.
'''ALC.''' Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul.
'''AMPH.''' In eodem lecto? '''ALC.''' In eodem. '''SOS.''' Ei, non placet convivium.{{l|805}}{{r|2.2.175|175}}
'''AMPH.''' Sine modo argumenta dicat. Quid postquam cenavimus?
'''ALC.''' Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus.
'''AMPH.''' Vbi tu cubuisti? '''ALC.''' In eodem lecto tecum una in cubiculo.
'''AM.''' Perdidisti. '''SOS.''' Quid tibi est? '''AM.''' Haec me modo ad mortem dedit.
'''AL.'''  Quid iam, amabo? '''AM.''' Ne me appella. '''S.''' Quid tibi est? '''A.''' Perii miser,{{l|810}}{{r|2.2.180|180}}
quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum.
'''ALC.''' Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio?
'''AMPH.''' Vir ego tuos sim? Ne me appella, falsa, falso nomine.
'''SOS.''' Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro.
'''ALC.''' Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi?{{l|815}}{{r|2.2.185|185}}
'''AMPH.''' Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris.
'''ALC.''' Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui?
'''AMPH.''' Tun mecum fueris? Quid illac impudente audacius?
Saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom.
'''ALC.''' Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet.{{l|820}}{{r|2.2.190|190}}
Tu si me inpudicitiai captas, capere non potes.
'''AMPH.''' Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia?
'''SOS.''' Propemodum. '''AMPH.''' Cenavin ego heri in navi in portu Persico?
'''ALC.''' Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant.
'''SOS.''' Nescio quid istuc negoti dicam, nisi si quispiam est{{l|825}}{{r|2.2.195|195}}
Amphitruo alius, qui forte ted hinc absenti tamen
tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom.
Nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis,
certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis.
'''AMPH.''' Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem.{{l|830}}{{r|2.2.200|200}}
'''ALC.''' Per supremi regis regnum iuro et matrem familias
Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume,
ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore
contigit, quo me impudicam faceret. '''AMPH.''' Vera istaec velim.
'''ALC.''' Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere.{{l|835}}{{r|2.2.205|205}}
'''AMPH.''' Mulier es, audacter iuras. '''ALC.''' Quae non deliquit, decet
audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui.
'''AMPH.''' Satis audacter. '''ALC.''' Vt pudicam decet. '''AM.''' †In verbis probas.
'''ALC.''' Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur,
sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem,{{l|840}}{{r|2.2.210|210}}
deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam,
tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis.
'''SOS.''' Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima.
'''AMPH.''' Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam.
'''SOS.''' Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis:{{l|845}}{{r|2.2.215|215}}
ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus.
'''AMPH.''' Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere.
'''ALC.''' Edepol me libente facies. '''AMPH.''' Quid ais? Responde mihi,
quid si adduco tuom cognatum huc a navi Naucratem,
qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat{{l|850}}{{r|2.2.220|220}}
facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri?
Numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio?
'''ALC.''' Si deliqui, nulla causa est. '''AMPH.''' Convenit. Tu, Sosia,
duc hos intro. Ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.—
'''SOS.''' Nunc quidem praeter nos nemo est. Dic mihi verum serio:{{l|855}}{{r|2.2.225|225}}
ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet?
'''ALC.''' Abin hinc a me dignus domino servos? '''SOS.''' Abeo, si iubes.—
'''ALC.''' Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet
meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum.
Quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.—{{l|860}}{{r|2.2.230|230}}
&lt;/poem&gt;

==ACTVS III==

===&lt;span id='3.1.0'&gt;&lt;/span&gt;III.i===
&lt;poem&gt;[IVPPITER]
'''IVPPITER''' Ego sum ille Amphitruo, cui est servos Sosia,
idem Mercurius qui fit, quando commodumst,
in superiore qui habito cenaculo,
qui interdum fio Iuppiter, quando lubet;
huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico{{l|865}}{{r|3.1.5|5}}
Amphitruo fio et vestitum immuto meum.
Nunc huc honoris vostri venio gratia,
ne hanc incohatam transigam comoediam;
simul Alcumenae, quam vir insontem probri
Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram:{{l|870}}{{r|3.1.10|10}}
nam mea sit culpa, quod egomet contraxerim,
si id Alcumenae innocenti expetat.
Nunc Amphitruonem memet, ut occepi semel,
esse adsimulabo, atque in horum familiam
frustrationem hodie iniciam maxumam;{{l|875}}{{r|3.1.15|15}}
post igitur demum faciam res fiat palam
atque Alcumenae in tempore auxilium feram
faciamque ut uno fetu et quod gravida est viro
et me quod gravidast pariat sine doloribus.
Mercurium iussi me continuo consequi,{{l|880}}{{r|3.1.20|20}}
si quid vellem imperare. Nunc hanc adloquar.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.2.0'&gt;&lt;/span&gt;III.ii===
&lt;poem&gt;[ALCVMENA ⸱ IVPPITER]
'''ALCVMENA''' Durare nequeo in aedibus. Ita me probri,
stupri, dedecoris a viro argutam meo!
Ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat,
quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit;{{l|885}}
atque id me susque deque esse habituram putat.{{r|3.2.5|5}}
Non edepol faciam, neque me perpetiar probri
falso insimulatam, quin ego illum aut deseram
aut satis faciat mi ille atque adiuret insuper,
nolle esse dicta quae in me insontem protulit.{{l|890}}
'''IVPP.''' Faciundum est mi illud, fieri quod illaec postulat,{{r|3.2.10|10}}
si me illam amantem ad sese studeam recipere,
quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit
atque illi dudum meus amor negotium
insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi{{l|895}}
illius ira in hanc et male dicta expetent.{{r|3.2.15|15}}
'''ALC.''' Sed eccum video qui me miseram arguit
stupri, dedecoris. '''IVPP.''' Te volo, uxor, conloqui.
Quo te avortisti? &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; '''ALC.''' Ita ingenium meumst:
inimicos semper osa sum optuerier.{{l|900}}
'''IVPP.''' Heia autem inimicos? '''ALC.''' Sic est, vera praedico;{{r|3.2.20|20}}
nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es.
'''IVPP.''' Nimis iracunda es. '''ALC.''' Potin ut abstineas manum?
Nam certo, si sis sanus aut sapias satis,
quam tu impudicam esse arbitrere et praedices,{{l|905}}
cum ea tu sermonem nec ioco nec serio{{r|3.2.25|25}}
tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo.
'''IVPP.''' Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror,
et id huc revorti uti me purgarem tibi.
Nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius,{{l|910}}
quam postquam audivi ted esse iratam mihi.{{r|3.2.30|30}}
Cur dixisti? Inquies. Ego expediam tibi.
Non edepol quo te esse impudicam crederem;
verum periclitatus sum animum tuom,
quid faceres et quo pacto id ferre induceres.{{l|915}}
Equidem ioco illa dixeram dudum tibi,{{r|3.2.35|35}}
ridiculi causa. Vel hunc rogato Sosiam.
'''ALC.''' Quin huc adducis meum cognatum Naucratem,
testem quem dudum te adducturum dixeras,
te huc non venisse? '''IVPP.''' Si quid dictum est per iocum,{{l|920}}
non aequom est id te serio praevortier.{{r|3.2.40|40}}
'''ALC.''' Ego illud scio quam doluerit cordi meo.
'''IVPP.''' Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro,
da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies.
'''ALC.''' Ego istaec feci verba virtute irrita;{{l|925}}
nunc, quando factis me impudicis abstini,{{r|3.2.45|45}}
ab impudicis dictis avorti volo.
Valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas.
Iuben mi ire comites? '''IVPP.''' Sanan es? '''ALC.''' Si non iubes,
ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.†{{l|930}}
'''IVPP.''' Mane. Arbitratu tuo ius iurandum dabo,{{r|3.2.50|50}}
me meam pudicam esse uxorem arbitrarier.
Id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter,
quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies.
'''ALC.''' A, propitius sit potius. '''IVPP.''' Confido fore;{{l|935}}
nam ius iurandum verum te advorsum dedi.{{r|3.2.55|55}}
Iam nunc irata non es? '''ALC.''' Non sum. '''IVPP.''' Bene facis.
Nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi:
capiunt voluptates, capiunt rursum miserias;
irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam.{{l|940}}
Verum irae si quae forte eveniunt huius modi{{r|3.2.60|60}}
inter eos, rursum si reventum in gratiam est,
bis tanto amici sunt inter se quam prius.
'''ALC.''' Primum cavisse oportuit ne diceres,
verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt.{{l|945}}
'''IVPP.''' Iube vero vasa pura adornari mihi,{{r|3.2.65|65}}
ut quae apud legionem vota vovi, si domum
rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia.
'''ALC.''' Ego istuc curabo. '''IVPP.''' Evocate huc Sosiam;
gubernatorem qui in mea navi fuit{{l|950}}
Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat.{{r|3.2.70|70}}
Is adeo &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; inpransus ludificabitur,
cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham.
'''ALC.''' Mirum quid solus secum secreto ille agat.
Atque aperiuntur aedes. Exit Sosia.{{l|955}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.3.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iii===
&lt;poem&gt;[SOSIA ⸱ IVPPITER ⸱ ALCUMENA]
'''SOSIA''' Amphitruo, assum. Si quid opus est, impera, imperium exequar.
'''IVPP.''' &lt;Sosia&gt;, optume advenis. '''SOS.''' Iam pax est inter vos duos?
Nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi.
Atque ita servom par videtur frugi sese instituere:
proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet:{{l|960}}{{r|3.3.5|5}}
tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant.
Sed age responde: iam vos rediistis in concordiam?
'''IVPP.''' Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum.
'''SOS.''' An id ioco dixisti? Equidem serio ac vero ratus.
'''IVPP.''' Habui expurigationem; facta pax est. '''SOS.''' Optume est.{{l|965}}{{r|3.3.10|10}}
'''IVPP.''' Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt. '''SOS.''' Censeo.
'''IVPP.''' Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis
Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat.
'''SOS.''' Iam hic ero, cum illic censebis esse me.— '''IVPP.''' Actutum huc redi.
'''ALC.''' Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust?{{l|970}}{{r|3.3.15|15}}
'''IVPP.''' I sane, et quantum potest parata fac sint omnia.
'''ALC.''' Quin venis quando vis intro? Faxo haud quicquam sit morae.—
'''IVPP.''' Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet.
Iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo,
qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe.{{l|975}}{{r|3.3.20|20}}
Nunc tu divine huc fac adsis Sosia—
audis quae dico, tam etsi praesens non ades—
fac Amphitruonem advenientem ab aedibus
ut abigas; quovis pacto fac commentus sis.
Volo deludi illunc, dum cum hac usuraria{{l|980}}{{r|3.3.25|25}}
uxore nunc mihi morigero. Haec curata sint
fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis,
atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.4.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iv===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS]
'''MERCVRIVS''' Concedite atque abscedite omnes, de via decedite,
nec quisquam tam audax fuat homo, qui obviam obsistat mihi.{{l|985}}
Nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier
populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis?
Ille navem salvam nuntiat aut irati adventum senis:{{r|3.4.5|5}}
ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero.
Quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere.{{l|990}}
Pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens;
ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri.
Amanti subparasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo.{{r|3.4.10|10}}
Si quid patri volup est, voluptas ea mi multo maxumast.
Amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo,{{l|995}}
quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono.
Nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe
iam hic deludetur, spectatores, vobis inspectantibus.{{r|3.4.15|15}}
Capiam coronam mi in caput, adsimulabo me esse ebrium;
atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum{{l|1000}}
de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius.
Deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia:
eum fecisse ille hodie arguet quae ego fecero hic. Quid mea?{{r|3.4.20|20}}
Meo me aequomst morigerum patri, eius studio servire addecet.
Sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe,{{l|1005}}
siquidem vos voltis auscultando operam dare.
Ibo intro, ornatum capiam qui potis decet;
dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.{{r|3.4.25|25}}
&lt;/poem&gt;

==ACTVS IV==

===&lt;span id='4.1.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.i===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO]
'''AMPHITRVO''' Naucratem quem convenire volui, in navi non erat,
neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit.{{l|1010}}
Nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia;
apud emporium atque in macello, in palaestra atque in foro,
in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras{{r|4.1.5|5}}
sum defessus quaeritando: nusquam invenio Naucratem.
Nunc domum ibo atque ex uxore hanc rem pergam exquirere,{{l|1015}}
quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit.
Nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere,{{r|4.1.10|10}}
mortuom satiust. Sed aedis occluserunt. Eugepae,
pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. Feriam foris.
Aperite hoc. Heus, ecquis hic est? Ecquis hoc aperit ostium?{{l|1020}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.2.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.ii===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS ⸱ AMPHITRVO ⸱ ALCVMENA ⸱ BLEPHARO]
'''MERCVRIVS''' Quis ad fores est? '''AMPH.''' Ego sum. '''MERC.''' Quid ego sum. '''AMPH.''' Ita loquor. '''MERC.''' Tibi Iuppiter
dique omnes irati certo sunt, qui sic frangas fores.
'''AMPH.''' Quo modo? '''MERC.''' Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser.
'''AMPH.''' Sosia. '''MERC.''' Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas.
Quid nunc vis? '''AMPH.''' Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas?{{l|1025}}{{r|4.2.5|5}}
'''MERC.''' Ita, rogo. Paene effregisti, fatue, foribus cardines.
An foris censebas nobis publicitus praeberier?
Quid me aspectas, stolide? Quid nunc vis tibi? Aut quis tu es homo?
'''AMPH.''' Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns?
Quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris.{{l|1030}}{{r|4.2.10|10}}
'''MERC.''' Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia.
'''AMPH.''' Quidum? '''MERC.''' Quia senecta aetate a me mendicas malum.
'''AMPH.''' Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas.
'''MERC.''' Sacrufico ego tibi. '''A.''' Qui? '''M.''' Quia enim te macto infortunio.

&lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt;
Non. 342M: '''AMPH.''' At ego te cruce et cruciatu mactabo, mastigia.{{l|1034a}}{{r|4.2.15|15}}
Non. 354M: ('''MERC.''') Erus Amphitruo&lt;st&gt; occupatus.{{l|1034b}}
Prisc. GL 2.564K: ('''MERC.''') abiendi nunc tibi etiam occasiost.{{l|1034c}}
Non. 543M: ('''MERC.''') Optimo iure infringatur aula cineris in caput.{{l|1034d}}
Non. 543M: ('''MERC.''') Ne tu postules matulam unam tibi aquae infundi in caput.{{l|1034e}}
Non. 44M: ('''MERC.''') Laruatu's. Edepol hominem miserum. Medicum quaerita.{{l|1034f}}{{r|4.2.20|20}}
Non. 105M: ('''ALC.''') Exiuravisti te mihi dixe per iocum.{{l|1034g}}
Non. 44M, 247M: ('''ALC.''') Quaeso advenienti morbo medicari iube:{{l|1034h}}
tu certe aut laruatus aut cerritus es.{{l|1034i}}
Non. 237M: ('''ALC.''') Nisi hoc ita factum est, proinde ut factum esse autumo,{{l|1034j}}
non causam dico quin vero insimules probri{{l|1034k}}{{r|4.2.25|25}}
Non. 182M: ('''AMPH.''') Cuius? Quae me absente corpus volgavit suom.{{l|1034l}}
Non. 473M: ('''AMPH.''') Quid minitabas te facturum, si istas pepulissem fores?{{l|1034m}}
Prisc. GL 2.168K, 2.321K: ('''AMPH.''') Ibi scrobes ecfodito &lt;tu&gt; plus sexagenos in die.{{l|1034n}}
Serv. A. 8.127: ('''AMPH.''') Noli pessimo precari.{{l|1034o}}
Non. 233M: ('''BLEPH.''') animam comprime{{l|1034p}}{{r|4.2.30|30}}
Non. 453M: ('''IVPP.''') Manifestum hunc optorto collo teneo furem flagiti.{{l|1034q}}
Non. 331M: ('''AMPH.''') Immo ego hunc, Thebani cives, qui domi uxorem meam{{l|1034r}}
impudicitia impedivit, teneo, thensaurum stupri.{{l|1034s}}
Non. 454M: ('''AMPH.''') Nilne te pudet, sceleste, populi in conspectum ingredi?{{l|1034t}}
Gloss. Plaut.: ('''AMPH.''') clandestino{{l|1034u}}{{r|4.2.35|35}}
Non. 285M: ('''AMPH.''' sive '''IVPP.''') Qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere.{{l|1034v}}
&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.3.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.iii===
&lt;poem&gt;[BLEPHARO ⸱ AMPHITRVO ⸱ IVPPITER]
('''BLEPH.''') Vos inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est;
neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo.
'''AMPH.''' Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas. '''BLEPH.''' Vale.
Quid opust me advocato, qui utri sim advocatus nescio?—
'''IVPP.''' Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.— '''AMPH.''' Perii miser.{{r|4.3.5|5}}
Quid ego &lt;faciam&gt;, quem advocati iam atque amici deserunt?{{l|1040}}
Numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est;
nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.†
Ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum,
qui pervorse perturbavit familiae mentem meae.{{r|4.3.10|10}}
Sed ubi illest? Intro edepol abiit, credo ad uxorem meam.{{l|1045}}
Qui me Thebis alter vivit miserior? Quid nunc agam,
quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet.
Certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero,
si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum{{r|4.3.15|15}}
seu patrem sive avom videbo, obtruncabo in aedibus.{{l|1050}}
Neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent,
quin sic faciam ut constitui. Pergam in aedis nunciam.&lt;/poem&gt;

==ACTVS V==

===&lt;span id='5.1.0'&gt;&lt;/span&gt;V.i===
&lt;poem&gt;[BROMIA ⸱ AMPHITRVO]
'''BROMIA''' Spes atque opes vitae meae iacent sepultae in pectore,
neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;
ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi,{{l|1055}}
iam ut opprimar, ut enicer. Me miseram, quid agam nescio.
Ita tanta mira in aedibus sunt facta. Vae miserae mihi,{{r|5.1.5|5}}
animo malest, aquam velim. Corrupta sum atque absumpta sum.
Caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,
nec me miserior femina est neque ulla videatur magis.{{l|1060}}
Ita erae meae hodie contigit. Nam ubi parturit, deos sibi invocat,
strepitus, crepitus, sonitus, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!{{r|5.1.10|10}}
Ubi quisque institerat, concidit crepitu. Ibi nescio quis maxuma
voce exclamat: 'Alcumena, adest auxilium, ne time:
et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit.{{l|1065}}
Exsurgite' inquit 'qui terrore meo occidistis prae metu.'
Ut iacui, exsurgo. Ardere censui aedis, ita tum confulgebant.{{r|5.1.15|15}}
Ibi me inclamat Alcumena; iam ea res me horrore adficit,
erilis praevertit metus: accurro, ut sciscam quid velit.
Atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor;{{l|1070}}
neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.
Sed quid hoc? Quis hic est senex, qui ante aedis nostras sic iacet?{{r|5.1.20|20}}
Numnam hunc percussit Iuppiter?
Credo edepol, nam, pro Iuppiter, sepultust quasi sit mortuos.
Ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo hic quidem &lt;est&gt; erus meus.{{l|1075}}
Amphitruo. '''A.''' Perii. '''B.''' Surge. '''A.''' Interii. '''B.''' Cedo manum. '''A.''' Quis me tenet?
'''BR.''' Tua Bromia ancilla. '''AM.''' Totus timeo, ita me increpuit Iuppiter.{{r|5.1.25|25}}
Nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. Sed quid tu foras
egressa es? '''BROM.''' Eadem nos formido timidas terrore impulit
in aedibus, tu ubi habitas. Nimia mira vidi. Vae mihi,{{l|1080}}
Amphitruo, ita mihi animus etiam nunc abest. '''AMPH.''' Agedum expedi:
scin me tuom esse erum Amphitruonem? '''B.''' Scio. '''A.''' Vide etiam nunc. '''B.''' Scio.{{r|5.1.30|30}}
'''AMPH.''' Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.
'''BROM.''' Immo omnes sani sunt profecto. '''A.''' At me uxor insanum facit
suis foedis factis. '''BROM.''' At ego faciam, tu idem ut aliter praedices,{{l|1085}}
Amphitruo, piam et pudicam esse tuam uxorem ut scias.
De ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.{{r|5.1.35|35}}
Omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.
'''A.''' Ain tu, geminos? '''B.''' Geminos. '''A.''' Di me servant. '''B.''' Sine me dicere,
ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios.{{l|1090}}
'''AMPH.''' Loquere. '''BROM.''' Postquam parturire hodie uxor occepit tua,
ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae{{r|5.1.40|40}}
invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,
manibus puris, capite operto. Ibi continuo contonat
sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas.{{l|1095}}
Aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.
'''AMPH.''' Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.{{r|5.1.45|45}}
Quid fit deinde? '''BROM.''' Dum haec aguntur, interea uxorem tuam
neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;
ita profecto sine dolore peperit. '''AMPH.''' Iam istuc gaudeo,{{l|1100}}
utut erga me merita est. '''BROM.''' Mitte ista atque haec quae dicam accipe.
Postquam peperit, pueros lavere iussit nos. Occepimus.{{r|5.1.50|50}}
Sed puer ille quem ego lavi, ut magnust et multum valet!
Neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.
'''AMPH.''' Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus{{l|1105}}
non metuo quin meae uxori latae suppetiae sient.
'''BROM.''' Magis iam faxo mira dices. Postquam in cunas conditust,{{r|5.1.55|55}}
devolant angues iubati deorsum in impluvium duo
maximi: continuo extollunt ambo capita. '''AMPH.''' Ei mihi.
'''BROM.''' Ne pave. Sed angues oculis omnis circumvisere.{{l|1110}}
Postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.
Ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,{{r|5.1.60|60}}
metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius
persequi. Postquam conspexit angues ille alter puer,
citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum:{{l|1115}}
alterum altera prehendit eos manu perniciter.
'''AMPH.''' Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;{{r|5.1.65|65}}
nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.
Quid fit deinde? Porro loquere. '''BROM.''' Puer ambo angues enicat.
Dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam—{{l|1120}}
'''A.''' Quis homo? '''B.''' Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.
Is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,{{r|5.1.70|70}}
eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;
alterum tuom esse dixit puerum. '''AMPH.''' Pol me haud paenitet,
si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove.{{l|1125}}
Abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,
ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.{{r|5.1.75|75}}
Ego Teresiam coniectorem advocabo et consulam
quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.
Sed quid hoc? Quam valide tonuit. Di, obsecro vostram fidem.{{l|1130}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.2.0'&gt;&lt;/span&gt;V.ii===
&lt;poem&gt;[IVPPITER]
'''IVPPITER''' Bono animo es, adsum auxilio, Amphitruo, tibi et tuis:
nihil est quod timeas. Hariolos, haruspices
mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar,
multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter.
Primum omnium Alcumenae usuram corporis{{l|1135}}{{r|5.2.5|5}}
cepi, et concubitu gravidam feci filio.
Tu gravidam item fecisti, cum in exercitum
profectu's: uno partu duos peperit simul.
Eorum alter, nostro qui est susceptus semine,
suis factis te immortali adficiet gloria.{{l|1140}}{{r|5.2.10|10}}
Tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam
redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres;
mea vi subactast facere. Ego in caelum migro.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.3.0'&gt;&lt;/span&gt;V.iii===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO]
'''AMPH.''' Faciam ita ut iubes et te oro, promissa ut serves tua.
Ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem.{{l|1145}}&lt;/poem&gt;
&lt;references/&gt;


&lt;center&gt;{{Bouton cliquable|[[#PERSONAE|ad initium operae]]}}&lt;/center&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>1kve63ttczerabazo6s8olg2i0b7d7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270738</id>
      <parentid>270736</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Recensiones a conlatore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]]) factas in superiorem redactionem a conlatore [[User:GuilelmusDugard|GuilelmusDugard]] factam restitui</comment>
      <origin>232296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67654" sha1="tkdervnsn19cvls1jwux514skd5lrzu" xml:space="preserve">{{Titulus2
|Scriptor=Titus Maccius Plautus
|OperaeTitulus=Amphitruo
|OperaeWikiPagina=Amphitruo
|Annus= saeculum III a.Ch.n.
|SubTitulus=
|Genera=Comoediae
|Editio=
|Fons= [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/amphitruo.shtml thelatinlibrary.com]
}}

== PERSONAE ==
&lt;poem&gt;MERCVRIVS DEVS
SOSIA SERVVS
IVPPITER DEVS
ALCVMENA MATRONA
AMPHITRVO DVX
BLEPHARO GVBERNATOR
BROMIA ANCILLA&lt;/poem&gt;

== ARGVMENTVM I ==
&lt;poem&gt;In faciem versus Amphitruonis Iuppiter,
dum bellum gereret cum Telobois hostibus,
Alcmenam uxorem cepit usurariam.
Mercurius formam Sosiae servi gerit
absentis: his Alcmena decipitur dolis.
postquam rediere veri Amphitruo et Sosia,
uterque deluduntur in mirum modum.
hinc iurgium, tumultus uxori et viro,
donec cum tonitru voce missa ex aethere
adulterum se Iuppiter confessus est.&lt;/poem&gt;

== ARGVMENTVM II ==
&lt;poem&gt;Amore captus Alcumenas Iuppiter
Mutavit sese in formam eius coniugis,
Pro patria Amphitruo dum decernit cum hostibus.
Habitu Mercurius ei subservit Sosiae.
Is advenientis servum ac dominum frustra habet.
Turbas uxori ciet Amphitruo, atque invicem
Raptant pro moechis. Blepharo captus arbiter
Vter sit non quit Amphitruo decernere.
Omnem rem noscunt. geminos Alcumena enititur.&lt;/poem&gt;

== PROLOGVS ==
&lt;poem&gt;MERCVRIVS DEVS

Vt vos in vostris voltis mercimoniis
emundis vendundisque me laetum lucris
adficere atque adiuvare in rebus omnibus
et ut res rationesque vostrorum omnium
bene &lt;me&gt; expedire voltis peregrique et domi {{versus|5}}
bonoque atque amplo auctare perpetuo lucro
quasque incepistis res quasque inceptabitis,
et uti bonis vos vostrosque omnis nuntiis
me adficere voltis, ea adferam, ea uti nuntiem
quae maxime in rem vostram communem sient— {{versus|10}}
nam vos quidem id iam scitis concessum et datum
mi esse ab dis aliis, nuntiis praesim et lucro—:
haec ut me voltis adprobare adnitier,
[lucrum ut perenne vobis semper suppetat]
ita huic facietis fabulae silentium {{versus|15}}
itaque aequi et iusti hic eritis omnes arbitri.
    Nunc cuius iussu venio et quam ob rem venerim
dicam simulque ipse eloquar nomen meum.
Iovis iussu venio, nomen Mercurio est mihi.
pater huc me misit ad vos oratum meus, {{versus|20}}
tam etsi, pro imperio vobis quod dictum foret,
scibat facturos, quippe qui intellexerat
vereri vos se et metuere, ita ut aequom est Iovem;
verum profecto hoc petere me precario
a vobis iussit, leniter, dictis bonis. {{versus|25}}
etenim ille, cuius huc iussu venio, Iuppiter
non minus quam vostrum quivis formidat malum:
humana matre natus, humano patre,
mirari non est aequom, sibi si praetimet;
atque ego quoque etiam, qui Iovis sum filius, {{versus|30}}
contagione mei patris metuo malum.
propterea pace advenio et pacem ad vos affero:~
iustam rem et facilem esse oratam a vobis volo,
nam iusta ab iustis iustus sum orator datus.
nam iniusta ab iustis impetrari non decet, {{versus|35}}
iusta autem ab iniustis petere insipientia est;
quippe illi iniqui ius ignorant neque tenent.
nunc iam huc animum omnes quae loquar advortite.
debetis velle quae velimus: meruimus
et ego et pater de vobis et re publica; {{versus|40}}
nam quid ego memorem,—ut alios in tragoediis
vidi, Neptunum Virtutem Victoriam
Martem Bellonam, commemorare quae bona
vobis fecissent,— quis bene factis meus pater,
deorum regnator *** architectus omnibus? {{versus|45}}
sed mos numquam illi fuit patri meo,~
ut exprobraret quod bonis faceret boni;
gratum arbitratur esse id a vobis sibi
meritoque vobis bona se facere quae facit.
    Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar, {{versus|50}}
post argumentum huius eloquar tragoediae.
quid? contraxistis frontem, quia tragoediam
dixi futuram hanc? deus sum, commutavero.
eandem hanc, si voltis, faciam ex tragoedia
comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus. {{versus|55}}
utrum sit an non voltis? sed ego stultior,
quasi nesciam vos velle, qui divos siem.
teneo quid animi vostri super hac re siet:
faciam ut commixta sit: &lt;sit&gt; tragicomoedia.
nam me perpetuo facere ut sit comoedia, {{versus|60}}
reges quo veniant et di, non par arbitror.
quid igitur? quoniam hic servos quoque partes habet,
faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia.
nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter,
ut conquaestores singula in subsellia {{versus|65}}
eant per totam caveam spectatoribus,
si cui favitores delegatos viderint,
ut is in cavea pignus capiantur togae;
sive qui ambissint palmam histrionibus
sive cuiquam artifici, si per scriptas litteras {{versus|70}}
sive qui ipse ambissit seu per internuntium,
sive adeo aediles perfidiose cui duint,
sirempse legem iussit esse Iuppiter,
quasi magistratum sibi alterive ambiverit.
virtute dixit vos victores vivere, {{versus|75}}
non ambitione neque perfidia: qui minus
eadem histrioni sit lex quae summo viro?
virtute ambire oportet, non favitoribus.
sat habet favitorum semper qui recte facit,
si illis fides est quibus est ea res in manu. {{versus|80}}
hoc quoque etiam mihi &lt;pater&gt; in mandatis dedit,
ut conquaestores fierent histrionibus:
qui sibi mandasset delegati ut plauderent
quive quo placeret alter fecisset minus,
eius ornamenta et corium uti conciderent. {{versus|85}}
mirari nolim vos, quapropter Iuppiter
nunc histriones curet; ne miremini:
ipse hanc acturust Iuppiter comoediam.
quid? admirati estis? quasi vero novom
nunc proferatur, Iovem facere histrioniam; {{versus|90}}
etiam, histriones anno cum in proscaenio hic
Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit.
[praeterea certo prodit in tragoedia.]
hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,
et ego una cum illo. nunc &lt;vos&gt; animum advortite, {{versus|95}}
dum huius argumentum eloquar comoediae.
    Haec urbs est Thebae. in illisce habitat aedibus
Amphitruo, natus Argis ex Argo patre,
quicum Alcumena est nupta, Electri filia.
is nunc Amphitruo praefectust legionibus, {{versus|100}}
nam cum Telobois bellum est Thebano poplo.
is prius quam hinc abiit ipsemet in exercitum,
gravidam Alcumenam uxorem fecit suam.
nam ego vos novisse credo iam ut sit pater meus,
quam liber harum rerum multarum siet {{versus|105}}
quantusque amator sit quod complacitum est semel.
is amare occepit Alcumenam clam virum
usuramque eius corporis cepit sibi,
et gravidam fecit is eam compressu suo.
nunc de Alcumena ut rem teneatis rectius, {{versus|110}}
utrimque est gravida, et ex viro et ex summo Iove.
et meus pater nunc intus hic cum illa cubat,
et haec ob eam rem nox est facta longior,
dum &lt;cum&gt; illa quacum volt voluptatem capit;
sed ita adsimulavit se, quasi Amphitruo siet. {{versus|115}}
nunc ne hunc ornatum vos meum admiremini,
quod ego huc processi sic cum servili schema:
veterem atque antiquam rem novam ad vos proferam,
propterea ornatus in novom incessi modum.
nam meus pater intus nunc est eccum Iuppiter; {{versus|120}}
in Amphitruonis vertit sese imaginem
omnesque eum esse censent servi qui vident:
ita versipellem se facit quando lubet.
ego servi sumpsi Sosiae mi imaginem,
qui cum Amphitruone abiit hinc in exercitum, {{versus|125}}
ut praeservire amanti meo possem patri
atque ut ne, qui essem, familiares quaererent,
versari crebro hic cum viderent me domi;
nunc, cum esse credent servom et conservom suom,
haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim. {{versus|130}}
    Pater nunc intus suo animo morem gerit:
cubat complexus cuius cupiens maxime est;
quae illi ad legionem facta sunt memorat pater
meus Alcumenae: illa illum censet virum
suom esse, quae cum moecho est. ibi nunc meus pater {{versus|135}}
memorat, legiones hostium ut fugaverit,
quo pacto sit donis donatus plurimis.
ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,
abstulimus: facile meus pater quod volt facit.
nunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu {{versus|140}}
et servos, cuius ego hanc fero imaginem.
nunc internosse ut nos possitis facilius,
ego has habebo usque in petaso pinnulas;
tum meo patri autem torulus inerit aureus
sub petaso: id signum Amphitruoni non erit. {{versus|145}}
ea signa nemo horum familiarium
videre poterit: verum vos videbitis.
sed Amphitruonis illic est servos Sosia:
a portu illic nunc cum lanterna advenit.
abigam iam ego illum advenientem ab aedibus. {{versus|150}}
adeste: erit operae pretium hic spectantibus
Iovem et Mercurium facere histrioniam.&lt;/poem&gt;


== ACTVS I ==

===I.I===
&lt;poem&gt;
SOSIA Qui me alter est audacior homo aut qui confidentior,
iuventutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem?
quid faciam nunc, si tres viri me in carcerem compegerint? {{versus|155}}
inde cras quasi e promptaria cella depromar ad flagrum,
nec causam liceat dicere mihi, neque in ero quicquam auxili
nec quisquam sit quin me &lt;malo&gt; omnes esse dignum deputent.
ita quasi incudem me miserum homines octo validi caedant:     {{versus|159-160}}
ita peregre adveniens hospitio publicitus accipiar.         {{versus|161-162}}
haec eri immodestia {{versus|163}}
coegit, me qui hoc noctis a portu ingratiis excitavit.
nonne idem hoc luci me mittere potuit?
opulento homini hoc servitus dura est,
hoc magis miser est divitis servos:
noctesque diesque assiduo satis superque est
quod facto aut dicto adeost opus, quietus ne sis.
ipse dominus dives, operis et laboris expers, {{versus|170}}
quodcumque homini accidit libere, posse retur:
aequom esse putat, non reputat laboris quid sit.
[nec aequom anne iniquom imperet cogitabit.]
ergo in servitute expetunt multa iniqua:
habendum et ferundum hoc onust cum labore. {{versus|175}}
MERC. Satius me queri illo modo servitutem:
hodie qui fuerim liber,
eum nunc potivit pater servitutis,
hic qui verna natus est queritur.
SOS. Sum vero verna verbero: num numero mi in mentem fuit, {{versus|180}}
dis advenientem gratias pro meritis agere atque alloqui?
ne illi edepol si merito meo referre studeant gratiam,
aliquem hominem allegent qui mihi advenienti os occillet probe,
quoniam bene quae in me fecerunt ingrata ea habui atque inrita.
MERC. Facit ille quod volgo haud solent, ut quid se sit dignum sciat. {{versus|185}}
SOS. Quod numquam opinatus fui neque alius quisquam civium
sibi eventurum, id contigit, ut salvi poteremur domi.
victores victis hostibus legiones reveniunt domum,
duello exstincto maximo atque internecatis hostibus.
quod multa Thebano poplo acerba obiecit funera, {{versus|190}}
id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est
imperio atque auspicio eri mei Amphitruonis maxime.
praeda atque agro adoriaque adfecit populares suos
regique Thebano Creoni regnum stabilivit suom.
me a portu praemisit domum, ut haec nuntiem uxori suae, {{versus|195}}
ut gesserit rem publicam ductu imperio auspicio suo.
ea nunc meditabor quo modo illi dicam, cum illo advenero.
si dixero mendacium, solens meo more fecero.
nam cum pugnabant maxume, ego tum fugiebam maxume;
verum quasi adfuerim tamen simulabo atque audita eloquar. {{versus|200}}
sed quo modo et verbis quibus me deceat fabularier,
prius ipse mecum etiam volo hic meditari. sic hoc proloquar.
    Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus,
continuo Amphitruo delegit viros primorum principes;
eos legat, Telobois iubet sententiam ut dicant suam: {{versus|205}}
si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere,
si quae asportassent redderent, se exercitum extemplo domum
reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque otium
dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat,
sese igitur summa vi virisque eorum oppidum oppugnassere. {{versus|210}}
haec ubi Telobois ordine iterarunt quos praefecerat
Amphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus
superbe nimis ferociter legatos nostros increpant,
respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti
propere &lt;irent&gt;, de suis finibus exercitus deducerent. {{versus|215}}
haec ubi legati pertulere, Amphitruo castris ilico
producit omnem exercitum. Teloboae contra ex oppido
legiones educunt suas nimis pulcris armis praeditas.
postquam utrimque exitum est maxima copia,
dispertiti viri, dispertiti ordines, {{versus|220}}
nos nostras more nostro et modo instruximus
legiones, item hostes contra legiones suas instruont.
deinde utrique imperatores in medium exeunt,
extra turbam ordinum colloquontur simul.
convenit, victi utri sint eo proelio, {{versus|225}}
urbem agrum aras focos seque uti dederent.
postquam id actum est, tubae contra utrimque occanunt,
consonat terra, clamorem utrimque efferunt.
imperator utrimque, hinc et illinc, Iovi
vota suscipere, &lt;utrimque&gt; hortari exercitum. {{versus|230}}
&lt;tum&gt; pro se quisque id quod quisque potest et valet
edit, ferro ferit, tela frangunt, boat
caelum fremitu virum, ex spiritu atque anhelitu
nebula constat, cadunt volnerum vi viri.
denique, ut voluimus, nostra superat manus: {{versus|235}}
hostes crebri cadunt, nostri contra ingruont
[vicimus] vi feroces.
sed ~fugam in se tamen nemo convortitur
nec recedit loco quin statim rem gerat;
animam omittunt prius quam loco demigrent: {{versus|240}}
quisque ut steterat iacet optinetque ordinem.
hoc ubi Amphitruo erus conspicatust,
ilico equites iubet dextera inducere.
equites parent citi: ab dextera maximo
cum clamore involant impetu alacri, {{versus|245}}
foedant et proterunt hostium copias
iure iniustas.
MERC. Numquam etiam quicquam adhuc verborum est prolocutus perperam:
namque ego fui illi in re praesenti et meus, cum pugnatum est, pater.
SOS. Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additust: {{versus|250}}
vortentibus Telobois telis complebantur corpora,
ipsusque Amphitruo regem Pterelam sua obtruncavit manu.
haec illic est pugnata pugna usque a mani ad vesperum—
hoc adeo hoc commemini magis, quia illo die inpransus fui—
sed proelium id tandem diremit nox interventu suo. {{versus|255}}
postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes:
velatis manibus orant ignoscamus peccatum suom,
deduntque se, divina humanaque omnia, urbem et liberos
in dicionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo.
post ob virtutem ero Amphitruoni patera donata aurea est, {{versus|260}}
qui Pterela potitare solitus est rex. haec sic dicam erae.
nunc pergam eri imperium exequi et me domum capessere.
MERC. Attat, illic huc iturust. ibo ego illi obviam,
neque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam umquam accedere;
quando imago est huius in me, certum est hominem eludere. {{versus|265}}
et enim vero quoniam formam cepi huius in med et statum,
decet et facta moresque huius habere me similes item.
itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum
atque hunc, telo suo sibi, malitia a foribus pellere.
sed quid illuc est? caelum aspectat. observabo quam rem agat. {{versus|270}}
SOS. Certe edepol, si quicquamst aliud quod credam aut certo sciam,
credo ego hac noctu Nocturnum obdormivisse ebrium.
nam neque se Septentriones quoquam in caelo commovent,
neque se Luna quoquam mutat atque uti exorta est semel,
nec Iugulae neque Vesperugo neque Vergiliae occidunt. {{versus|275}}
ita statim stant signa, neque nox quoquam concedit die.
MERC. Perge, Nox, ut occepisti, gere patri morem meo:
optumo optume optumam operam das, datam pulchre locas.
SOS. Neque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo,
nisi item unam, verberatus quam pependi perpetem; {{versus|280}}
eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine.
credo edepol equidem dormire Solem, atque adpotum probe;
mira sunt nisi invitavit sese in cena plusculum.
MERC. Ain vero, verbero? deos esse tui similis putas?
ego pol te istis tuis pro dictis et male factis, furcifer, {{versus|285}}
accipiam; modo sis veni huc: invenies infortunium.
SOS. Vbi sunt isti scortatores, qui soli inviti cubant?
haec nox scita est exercendo scorto conducto male.
MERC. Meus pater nunc pro huius verbis recte et sapienter facit,
qui complexus cum Alcumena cubat amans animo obsequens. {{versus|290}}
SOS. Ibo ut erus quod imperavit Alcumenae nuntiem.
sed quis hic est homo, quem ante aedis video hoc noctis? non placet.
MERC. Nullust hoc metuculosus aeque. SOS. Mi in mentem venit,
illic homo hoc de umero volt pallium detexere.
MERC. Timet homo: deludam ego illum. SOS. Perii, dentes pruriunt; {{versus|295}}
certe advenientem hic me hospitio pugneo accepturus est.
credo misericors est: nunc propterea quod me meus erus
fecit ut vigilarem, hic pugnis faciet hodie ut dormiam.
oppido interii. obsecro hercle, quantus et quam validus est.
MERC. Clare advorsum fabulabor, &lt;ut&gt; hic auscultet quae loquar; {{versus|300}}
igitur magis demum maiorem in sese concipiet metum.
agite, pugni, iam diu est quom ventri victum non datis:
iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor
in soporem collocastis nudos. SOS. Formido male,
ne ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia; {{versus|305}}
quattuor nudos sopori se dedisse hic autumat:
metuo ne numerum augeam illum. MERC. em, nunciam ergo: sic volo.
SOS. Cingitur: certe expedit se. MERC. Non feret quin vapulet.
SOS. Quis homo? MERC. Quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet.
SOS. Apage, non placet me hoc noctis esse: cenavi modo; {{versus|310}}
proin tu istam cenam largire, si sapis, esurientibus.
MERC. Haud malum huic est pondus pugno. SOS. Perii, pugnos ponderat.
MERC. Quid si ego illum tractim tangam, ut dormiat? SOS. Servaveris,
nam continuas has tris noctes pervigilavi. MERC. Pessumest,
facimus nequiter, ferire malam male discit manus; {{versus|315}}
alia forma esse oportet quem tu pugno legeris.
SOS. Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo.
MERC. Exossatum os esse oportet quem probe percusseris.
SOS. Mirum ni hic me quasi murenam exossare cogitat.
ultro istunc qui exossat homines. perii, si me aspexerit. {{versus|320}}
MERC. Olet homo quidam malo suo. SOS. ei, numnam ego obolui?
MERC. Atque haud longe abesse oportet, verum longe hinc afuit.
SOS. Illic homo superstitiosust. MERC. Gestiunt pugni mihi.
SOS. Si in me exercituru's, quaeso in parietem ut primum domes.
MERC. Vox mi ad aures advolavit. SOS. Ne ego homo infelix fui, {{versus|325}}
qui non alas intervelli: volucrem vocem gestito.
MERC. Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo.
SOS. Non equidem ullum habeo iumentum. M. Onerandus est pugnis probe.
SOS. Lassus sum hercle, navi ut vectus huc sum: etiam nunc nauseo;
vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existimes. {{versus|330}}
MERC. Certe enim hic nescio quis loquitur. SOS. Salvos sum, non me videt:
nescioquem loqui autumat; mihi certo nomen Sosiaest.
MERC. Hinc enim mihi dextra vox auris, ut videtur, verberat.
SOS. Metuo, vocis ne vicem hodie hic vapulem, quae hunc verberat.
MERC. Optume eccum incedit ad me. SOS. Timeo, totus torpeo. {{versus|335}}
non edepol nunc ubi terrarum sim scio, si quis roget,
neque miser me commovere possum prae formidine.
ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia.
verum certum est confidenter hominem contra conloqui,
qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat manum. {{versus|340}}
MERC. Quo ambulas tu, qui Volcanum in cornu conclusum geris?
SOS. Quid id exquiris tu, qui pugnis os exossas hominibus?
MERC. Servosne &lt;es&gt; an liber? SOS. Vtcumque animo conlibitum est meo.
MERC. Ain vero? SOS. Aio enim vero. M. Verbero. S. Mentiris nunc.
MERC. At iam faciam ut verum dicas dicere. SOS. Quid eo est opus? {{versus|345}}
MERC. Possum scire, quo profectus, cuius sis aut quid veneris?
SOS. Huc eo, eri &lt;iussu, eius&gt; sum servos. numquid nunc es certior?
M. Ego tibi istam hodie, sceleste, comprimam linguam. S. Haud potes:
bene pudiceque adservatur. MERC. Pergin argutarier?
quid apud hasce aedis negoti est tibi? SOS. Immo quid tibi est? {{versus|350}}
MERC. Rex Creo vigiles nocturnos singulos semper locat.
SOS. Bene facit: quia nos eramus peregre, tutatust domi;
at nunc abi sane, advenisse familiares dicito.
MERC. Nescio quam tu familiaris sis: nisi actutum hinc abis,
familiaris accipiere faxo haud familiariter. {{versus|355}}
S. Hic inquam habito ego atque horunc servos sum. M. At scin quo modo?
faciam ego hodie te superbum, nisi hinc abis. SOS. Quonam modo?
MERC. Auferere, non abibis, si ego fustem sumpsero.
SOS. Quin me esse huius familiai familiarem praedico.
MERC. Vide sis quam mox vapulare vis, nisi actutum hinc abis. {{versus|360}}
SOS. Tun domo prohibere peregre me advenientem postulas?
M. Haecine tua domust? S. Ita inquam. M. Quis erus est igitur tibi?
SOS. Amphitruo, qui nunc praefectust Thebanis legionibus,
quicum nupta est Alcumena. MERC. Quid ais? quid nomen tibi est?
SOS. Sosiam vocant Thebani, Davo prognatum patre. {{versus|365}}
MERC. Ne tu istic hodie malo tuo compositis mendaciis
advenisti, audaciai columen, consutis dolis.
SOS. Immo equidem tunicis consutis huc advenio, non dolis.
MERC. At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis.
SOS. Ita profecto. MERC. Nunc profecto vapula ob mendacium. {{versus|370}}
SOS. Non edepol volo profecto. MERC. At pol profecto ingratiis.
hoc quidem profecto certum est, non est arbitrarium.
SOS. Tuam fidem obsecro. MERC. Tun te audes Sosiam esse dicere,
qui ego sum? S. Perii. M. Parum etiam, praeut futurum est, praedicas.
quoius nunc es? SOS. Tuos, nam pugnis usu fecisti tuom. {{versus|375}}
pro fidem, Thebani cives. MERC. Etiam clamas, carnifex?
loquere, quid venisti? SOS. Vt esset quem tu pugnis caederes.
M. Cuius es? S. Amphitruonis, inquam, Sosia. M. Ergo istoc magis,
quia vaniloquo's, vapulabis: ego sum, non tu, Sosia.
SOS. Ita di faciant, ut tu potius sis atque ego te ut verberem. {{versus|380}}
M. Etiam muttis? S. Iam tacebo. M. Quis tibi erust? S. Quem tu voles.
MERC. Quid igitur? qui nunc vocare? SOS. Nemo nisi quem iusseris.
MERC. Amphitruonis te esse aiebas Sosiam. SOS. Peccaveram,
nam Amphitruonis ~socium ne me esse volui dicere.
MERC. Scibam equidem nullum esse nobis nisi me servom Sosiam. {{versus|385}}
fugit te ratio. SOS. Vtinam istuc pugni fecissent tui.
MERC. Ego sum Sosia ille quem tu dudum esse aiebas mihi.
SOS. Obsecro ut per pacem liceat te alloqui, ut ne vapulem.
MERC. Immo indutiae parumper fiant, si quid vis loqui.
SOS. Non loquar nisi pace facta, quando pugnis plus vales. {{versus|390}}
MERC. Dic si quid vis, non nocebo. SOS. Tuae fide credo? MERC. Meae.
SOS. Quid si falles? MERC. Tum Mercurius Sosiae iratus siet.
SOS. Animum advorte. nunc licet mihi libere quidvis loqui.
Amphitruonis ego sum servos Sosia. MERC. Etiam denuo?
SOS. Pacem feci, foedus feci. vera dico. MERC. Vapula. {{versus|395}}
SOS. Vt libet quid tibi libet fac, quoniam pugnis plus vales;
verum, utut es facturus, hoc quidem hercle haud reticebo tamen.
MERC. Tu me vivos hodie numquam facies quin sim Sosia.
SOS. Certe edepol tu me alienabis numquam quin noster siem;
nec nobis praeter med alius quisquam est servos Sosia. {{versus|400}}
[qui cum Amphitruone hinc una ieram in exercitum.]
M. Hic homo sanus non est. S. Quod mihi praedicas vitium, id tibi est.
quid, malum, non sum ego servos Amphitruonis Sosia?
nonne hac noctu nostra navis &lt;huc&gt; ex portu Persico
venit, quae me advexit? nonne me huc erus misit meus? {{versus|405}}
nonne ego nunc sto ante aedes nostras? non mi est lanterna in manu?
non loquor, non vigilo? nonne hic homo modo me pugnis contudit?
fecit hercle, nam etiam misero nunc &lt;mihi&gt; malae dolent.
quid igitur ego dubito, aut cur non intro eo in nostram domum?
M. Quid, domum vostram? S. Ita enim vero. M. Quin quae dixisti modo {{versus|410}}
omnia ementitu's: equidem Sosia Amphitruonis sum.
nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico,
et ubi Pterela rex regnavit oppidum expugnavimus,
et legiones Teloboarum vi pugnando cepimus,
et ipsus Amphitruo optruncavit regem Pterelam in proelio. {{versus|415}}
SOS. Egomet mihi non credo, cum illaec autumare illum audio;
hic quidem certe quae illic sunt res gestae memorat memoriter.
sed quid ais? quid Amphitruoni &lt;doni&gt; a Telobois datum est?
MERC. Pterela rex qui potitare solitus est patera aurea.
SOS. Elocutus est. ubi patera nunc est? MERC. &lt;Est&gt; in cistula; {{versus|420}}
Amphitruonis obsignata signo est. SOS. Signi dic quid est?
MERC. Cum quadrigis Sol exoriens. quid me captas, carnufex?
SOS. Argumentis vicit, aliud nomen quaerundum est mihi.
nescio unde haec hic spectavit. iam ego hunc decipiam probe;
nam quod egomet solus feci, nec quisquam alius affuit, {{versus|425}}
in tabernaclo, id quidem hodie numquam poterit dicere.
si tu Sosia es, legiones cum pugnabant maxume,
quid in tabernaclo fecisti? victus sum, si dixeris.
MERC. Cadus erat vini, inde implevi hirneam. SOS. Ingressust viam.
MERC. Eam ego, ut matre fuerat natum, vini eduxi meri. {{versus|430}}
SOS. Factum est illud, ut ego illic vini hirneam ebiberim meri.
mira sunt nisi latuit intus illic in illac hirnea.
MERC. Quid nunc? vincon argumentis, te non esse Sosiam?
SOS. Tu negas med esse? MERC. Quid ego ni negem, qui egomet siem?
SOS. Per Iovem iuro med esse neque me falsum dicere. {{versus|435}}
MERC. At ego per Mercurium iuro, tibi Iovem non credere;
nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi.
SOS. Quis ego sum saltem, si non sum Sosia? te interrogo.
MERC. Vbi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia;
nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis, ignobilis. {{versus|440}}
SOS. Certe edepol, quom illum contemplo et formam cognosco meam,
quem ad modum ego sum—saepe in speculum inspexi—nimis similest mei;
itidem habet petasum ac vestitum: tam consimilest atque ego;
sura, pes, statura, tonsus, oculi, nasum vel labra,
malae, mentum, barba, collus: totus. quid verbis opust? {{versus|445}}
si tergum cicatricosum, nihil hoc similist similius.
sed quom cogito, equidem certo idem sum qui semper fui.
novi erum, novi aedis nostras; sane sapio et sentio.
non ego illi obtempero quod loquitur. pultabo foris.
MERC. Quo agis te? S. Domum. M. Quadrigas si nunc inscendas Iovis {{versus|450}}
atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortunium.
SOS. Nonne erae meae nuntiare quod erus meus iussit licet?
MERC. Tuae si quid vis nuntiare: hanc nostram adire non sinam.
nam si me inritassis, hodie lumbifragium hinc auferes.
SOS. Abeo potius. di immortales, obsecro vostram fidem, {{versus|455}}
ubi ego perii? ubi immutatus sum? ubi ego formam perdidi?
an egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui?
nam hic quidem omnem imaginem meam, quae antehac fuerat, possidet.
vivo fit quod numquam quisquam mortuo faciet mihi.
ibo ad portum atque haec uti sunt facta ero dicam meo; {{versus|460}}
nisi etiam is quoque me ignorabit: quod ille faxit Iuppiter,
ut ego hodie raso capite calvos capiam pilleum.—&lt;/poem&gt;

===I.II===
&lt;poem&gt;MERC. Bene prospere hoc hodie operis processit mihi:
amovi a foribus maximam molestiam,
patri ut liceret tuto illam amplexarier. {{versus|465}}
iam ille illuc ad erum cum Amphitruonem advenerit,
narrabit servom hinc sese a foribus Sosiam
amovisse; ille adeo illum mentiri sibi
credet, neque credet huc profectum, ut iusserat.
erroris ambo ego illos et dementiae {{versus|470}}
complebo atque omnem Amphitruonis familiam,
adeo usque, satietatem dum capiet pater
illius quam amat. igitur demum omnes scient
quae facta. denique Alcumenam Iuppiter
rediget antiquam coniugi in concordiam. {{versus|475}}
nam Amphitruo actutum uxori turbas conciet
atque insimulabit eam probri; tum meus pater
eam seditionem illi in tranquillum conferet.
nunc de Alcumena dudum quod dixi minus,
hodie illa pariet filios geminos duos {{versus|480}}
alter decumo post mense nascetur puer
quam seminatust, alter mense septumo;
eorum Amphitruonis alter est, alter Iovis:
verum minori puero maior est pater,
minor maiori. iamne hoc scitis quid siet? {{versus|485}}
sed Alcumenae huius honoris gratia
pater curavit uno ut fetu fieret,
uno ut labore absolvat aerumnas duas.
[et ne in suspicione ponatur stupri
et clandestina ut celetur consuetio.] {{versus|490}}
quamquam, ut iam dudum dixi, resciscet tamen
Amphitruo rem omnem. quid igitur? nemo id probro
profecto ducet Alcumenae; nam deum
non par videtur facere, delictum suom
suamque ut culpam expetere in mortalem ut sinat. {{versus|495}}
orationem comprimam: crepuit foris.
Amphitruo subditivos eccum exit foras
cum Alcumena uxore usuraria.&lt;/poem&gt;

===I.III===
&lt;poem&gt;IVPPITER Bene vale, Alcumena, cura rem communem, quod facis;
atque inperce quaeso: menses iam tibi esse actos vides. {{versus|500}}
mihi necesse est ire hinc; verum quod erit natum tollito.
ALCVMENA Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo
abeas? IVPP. Edepol haud quod tui me neque domi distaedeat;
sed ubi summus imperator non adest ad exercitum,
citius quod non facto est usus fit quam quod facto est opus. {{versus|505}}
MERC. Nimis hic scitust sycophanta, qui quidem meus sit pater.
observatote &lt;eum&gt;, quam blande mulieri palpabitur.
ALC. Ecastor te experior quanti facias uxorem tuam.
IVPP. Satin habes, si feminarum nulla est quam aeque diligam?
MERC. Edepol ne illa si istis rebus te sciat operam dare, {{versus|510}}
ego faxim ted Amphitruonem esse malis, quam Iovem.
ALC. Experiri istuc mavellem me quam mi memorarier.
prius abis quam lectus ubi cubuisti concaluit locus.
heri venisti media nocte, nunc abis. hocin placet?
MERC. Accedam atque hanc appellabo et subparasitabor patri. {{versus|515}}
numquam edepol quemquam mortalem credo ego uxorem suam
sic ecflictim amare, proinde ut hic te ecflictim deperit.
IVPP. Carnufex, non ego te novi? abin e conspectu meo?
quid tibi hanc curatio est rem, verbero, aut muttitio?
quoii ego iam hoc scipione—ALC. Ah noli. IVPP. Muttito modo. {{versus|520}}
MERC. Nequiter paene expedivit prima parasitatio.
IVPP. Verum quod tu dicis, mea uxor, non te mi irasci decet.
clanculum abii a legione: operam hanc subrupui tibi,
ex me primo &lt;ut&gt; prima scires, rem ut gessissem publicam.
ea tibi omnia enarravi. nisi te amarem plurimum, {{versus|525}}
non facerem. MERC. Facitne ut dixi? timidam palpo percutit.
IVPP. Nunc, ne legio persentiscat, clam illuc redeundum est mihi,
ne me uxorem praevertisse dicant prae re publica.
ALC. Lacrimantem ex abitu concinnas tu tuam uxorem. IVPP. Tace,
ne corrumpe oculos, redibo actutum. ALC. Id actutum diu est. {{versus|530}}
IVPP. Non ego te hic lubens relinquo neque abeo abs te. ALC. Sentio,
nam qua nocte ad me venisti, eadem abis. IVPP. Cur me tenes?
tempus &lt;est&gt;: exire ex urbe prius quam lucescat volo.
nunc tibi hanc pateram, quae dono mi illi ob virtutem data est,
Pterela rex qui potitavit, quem ego mea occidi manu, {{versus|535}}
Alcumena, tibi condono. ALC. Facis ut alias res soles.
ecastor condignum donum, qualest qui donum dedit.
MERC. Immo sic: condignum donum, qualest cui dono datumst.
IVPP. Pergin autem? nonne ego possum, furcifer, te perdere?
ALC. Noli amabo, Amphitruo, irasci Sosiae causa mea. {{versus|540}}
IVPP. Faciam ita ut vis. MERC. Ex amore hic admodum quam saevos est.
I. Numquid vis? A. Vt quom absim me ames, me tuam te absente tamen.
MERC. Eamus, Amphitruo. lucescit hoc iam. IVPP. Abi prae, Sosia,
iam ego sequar. numquid vis? A. Etiam: ut actutum advenias. I. Licet,
prius tua opinione hic adero: bonum animum habe.— {{versus|545}}
nunc te, nox, quae me mansisti, mitto uti cedas die,
ut mortalis inlucescat luce clara et candida.
atque quanto, nox, fuisti longior hac proxuma,
tanto brevior dies ut fiat faciam, ut aeque disparet.
sed dies e nocte accedat. ibo et Mercurium sequar.— {{versus|550}}&lt;/poem&gt;


== ACTVS II ==
===II.I===
&lt;poem&gt;AMPHITRVO Age i tu secundum. SOSIA Sequor, subsequor te.
AMPH. Scelestissimum te arbitror. SOS. Nam quam ob rem?
AMPH. Quia id quod neque est neque fuit neque futurum est
mihi praedicas. SOS. Eccere, iam tuatim
facis &lt;tu&gt;, ut tuis nulla apud te fides sit. {{versus|555}}
AMPH. Quid est? quo modo? iam quidem hercle ego tibi istam
scelestam, scelus, linguam abscidam. SOS. Tuos sum,
proinde ut commodumst et lubet quidque facias;
tamen quin loquar haec uti facta sunt hic,
numquam ullo modo me potes deterrere. {{versus|560}}
AMPH. Scelestissime, audes mihi praedicare id,
domi te esse nunc, qui hic ades? SOS. Vera dico.
AMPH. Malum quod tibi di dabunt, atque ego hodie
dabo. SOS. Istuc tibist in manu, nam tuos sum.
AMPH. Tun me, verbero, audes erum ludificari? {{versus|565}}
tune id dicere audes, quod nemo umquam homo antehac
vidit nec potest fieri, tempore uno
homo idem duobus locis ut simul sit?
SOS. Profecto ut loquor res ita est. AMPH. Iuppiter te
perdat. SOS. Quid mali sum, ere, tua ex re promeritus? {{versus|570}}
AMPH. Rogasne, improbe, etiam, qui ludos facis me?
SOS. Merito maledicas mihi, si id ita factum est.~
verum haud mentior, resque uti facta dico.
AMPH. Homo hic ebrius est, ut opinor.
SOS. Vtinam ita essem. AMPH. Optas quae facta. {{versus|575}}
SOS. Egone? AMPH. Tu istic. ubi bibisti?
SOS. Nusquam equidem bibi. AMPH. Quid hoc sit
hominis? SOS. equidem decies dixi:
domi ego sum, inquam, ecquid audis?
et apud te adsum Sosia idem.
satin hoc plane, satin diserte,
ere, nunc videor
tibi locutus esse? AMPH. Vah,
apage te a me. SOS. Quid est negoti? {{versus|580}}
AMPH. Pestis te tenet. SOS. Nam quor istuc
dicis? equidem valeo et salvos
sum recte, Amphitruo. AMPH. At te ego faciam
hodie proinde ac meritus es,
ut minus valeas et miser sis,          584a
salvos domum si rediero: iam        584b
sequere sis, erum qui ludificas       585a
dictis delirantibus,                          585b
qui quoniam erus quod imperavit neglexisti persequi,
nunc venis etiam ultro inrisum dominum: quae neque fieri
possunt neque fando umquam accepit quisquam profers, carnifex;
quoius ego hodie in tergum faxo ista expetant mendacia.
SOS. Amphitruo, miserrima istaec miseria est servo bono, {{versus|590}}
apud erum qui vera loquitur, si id vi verum vincitur.
AMPH. Quo id, malum, pacto potest nam—mecum argumentis puta —
fieri, nunc uti tu &lt;et&gt; hic sis et domi? id dici volo.
SOS. Sum profecto et hic et illic. hoc cuivis mirari licet,
neque tibi istuc mirum *** magis videtur quam mihi. {{versus|595}}
AMPH. Quo modo? S. Nihilo, inquam, mirum magis tibi istuc quam mihi;
neque, ita me di ament, credebam primo mihimet Sosiae,
donec Sosia illic egomet fecit sibi uti crederem.
ordine omne, uti quicque actum est, dum apud hostis sedimus,
edissertavit. tum formam una abstulit cum nomine. {{versus|600}}
neque lac lactis magis est simile quam ille ego similest mei.
nam ut dudum ante lucem a portu me praemisisti domum—
A. Quid igitur? S. Prius multo ante aedis stabam quam illo adveneram.
AMPH. Quas, malum, nugas? satin tu sanus es? SOS. Sic sum ut vides.
AMPH. Huic homini nescio quid est mali mala obiectum manu, {{versus|605}}
postquam a me abiit. SOS. Fateor, nam sum obtusus pugnis pessume.
AMPH. Quis te verberavit? SOS. Egomet memet, qui nunc sum domi.
AMPH. Cave quicquam, nisi quod rogabo te, mihi responderis.
omnium primum iste qui sit Sosia, hoc dici volo.
SOS. Tuos est servos. AMPH. Mihi quidem uno te plus etiam est quam volo, {{versus|610}}
neque postquam sum natus habui nisi te servom Sosiam.
SOS. At ego nunc, Amphitruo, dico: Sosiam servom tuom
praeter me alterum, inquam, adveniens faciam ut offendas domi,
Davo prognatum patre eodem quo ego sum, forma, aetate item
qua ego sum. quid opust verbis? geminus Sosia hic factust tibi. {{versus|615}}
AMPH. Nimia memoras mira. sed vidistin uxorem meam?
S. Quin intro ire in aedis numquam licitum est. A. Quis te prohibuit?
SOS. Sosia ille, quem iam dudum dico, is qui me contudit.
AMPH. Quis istic Sosia est? SOS. Ego, inquam. quotiens dicendum est tibi?
AMPH. Sed quid ais? num obdormivisti dudum? SOS. Nusquam gentium. {{versus|620}}
AMPH. Ibi forte istum si vidisses quendam in somnis Sosiam—
SOS. Non soleo ego somniculose eri imperia persequi.
vigilans vidi, vigilans nunc &lt;te&gt; video, vigilans fabulor,
vigilantem ille me iam dudum vigilans pugnis contudit.
AMPH. Quis homo? SOS. Sosia, inquam, ego ille. quaeso, nonne intellegis? {{versus|625}}
AMPH. Qui, malum, intellegere quisquam potis est? ita nugas blatis.
SOS. Verum actutum nosces, quom illum nosces servom Sosiam.
AMPH. Sequere hac igitur me, nam mi istuc primum exquisito est opus.
[sed vide ex navi efferantur quae imperavi iam omnia.
SOS. Et memor sum et diligens, ut quae imperes compareant; {{versus|630}}
non ego cum vino simitu ebibi imperium tuom.
AMPH. Vtinam di faxint, infecta dicta re eveniant tua.]&lt;/poem&gt;

===II.II===
&lt;poem&gt;ALCVMENA Satin parva res est voluptatum in vita atque in aetate agunda
praequam quod molestum est? ita cuique comparatum est in aetate hominum;
ita divis est placitum, voluptatem ut maeror comes consequatur: {{versus|635}}
quin incommodi plus malique ilico adsit, boni si optigit quid.
nam ego id nunc experior domo atque ipsa de me scio, cui voluptas
parumper datast, dum viri mei mihi potestas videndi fuit
noctem unam modo; atque is repente abiit a me hinc ante lucem.
sola hic mihi nunc videor, quia ille hinc abest quem ego amo praeter omnes. {{versus|640}}
plus aegri ex abitu viri, quam ex adventu voluptatis cepi.
sed hoc me beat
saltem, quom perduellis vicit et domum laudis compos revenit:
id solacio est.
absit, dum modo laude parta
domum recipiat se; feram et perferam usque {{versus|645}}
abitum eius animo forti atque offirmato, id modo si mercedis
datur mi, ut meus victor vir belli clueat.
satis mi esse ducam.
virtus praemium est optimum;
virtus omnibus rebus anteit profecto:
libertas salus vita res et parentes, patria et prognati {{versus|650}}
tutantur, servantur:
virtus omnia in sese habet, omnia adsunt
bona quem penest virtus.
AMPH. Edepol me uxori exoptatum credo adventurum domum,
quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene, {{versus|655}}
victis hostibus: quos nemo posse superari ratust,
eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus.
certe enim med illi expectatum optato venturum scio.
SOS. Quid? me non rere expectatum amicae venturum meae?
ALC. Meus vir hic quidem est. AMPH. Sequere hac tu me. ALC. Nam {{versus|660}}
    quid ille revortitur
qui dudum properare se aibat? an ille me temptat sciens
atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem?
ecastor med haud invita se domum recipit suam.
SOS. Amphitruo, redire ad navem meliust nos. AMPH. Qua gratia?
SOS. Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus. {{versus|665}}
AM. Qui tibi nunc istuc in mentemst? S. Quia enim sero advenimus.
AMPH. Qui? SOS. Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego.
AMPH. Gravidam ego illanc hic reliqui quom abeo. SOS. Ei perii miser.
AM. Quid tibi est? S. Ad aquam praebendam commodum adveni domum,
decumo post mense, ut rationem te putare intellego. {{versus|670}}
AM. Bono animo es. S. Scin quam bono animo sim? si situlam cepero,
numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem,
ni ego illi puteo, si occepso, animam omnem intertraxero.
AMPH. Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time.
AL. Magis nunc &lt;me&gt; meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror. {{versus|675}}
AMPH. Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam,
quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat,
quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam.
valuistin usque? exspectatum advenio? SOS. Haud vidi magis.
exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem. {{versus|680}}
AM. Et quom te ~gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo.
ALC. Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia
sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris
quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus?
[atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?] {{versus|685}}
AMPH. Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium.
ALC. Cur negas? AM. Quia vera didici dicere. AL. Haud aequom facit
qui quod didicit id dediscit. an periclitamini
quid animi habeam? sed quid huc vos revortimini tam cito?
an te auspicium commoratum est an tempestas continet {{versus|690}}
qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras?
AM. Dudum? quam dudum istuc factum est? AL. Temptas. iam dudum, modo.
AMPH. Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo?
ALC. Quid enim censes? te ut deludam contra lusorem meum,
qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris. {{versus|695}}
AMPH. Haec quidem deliramenta loquitur. SOS. Paulisper mane,
dum edormiscat unum somnum. AMPH. Quaene vigilans somniat?
ALC. Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor.
nam dudum ante lucem et istunc et te vidi. AMPH. Quo in loco?
AL. Hic in aedibus ubi tu habitas. AM. Numquam factum est. S. Non taces? {{versus|700}}
quid si e portu navis huc nos dormientis detulit?
AMPH. Etiam tu quoque adsentaris huic? SOS. Quid vis fieri?
non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier,
ex insana insaniorem facies, feriet saepius;
si obsequare, una resolvas plaga. AMPH. At pol qui certa res {{versus|705}}
hanc est obiurgare, quae me hodie advenientem domum
noluerit salutare. SOS. Inritabis crabrones. AMPH. Tace.
Alcumena, unum rogare te volo. ALC. Quid vis roga.
AMPH. Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia?
ALC. Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier? {{versus|710}}
AMPH. Quia salutare advenientem me solebas antidhac,
appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent.
eo more expertem te factam adveniens offendi domi.
ALC. Ecastor equidem te certo heri advenientem ilico,
et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul, {{versus|715}}
mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi.
SOS. Tun heri hunc salutavisti? ALC. Et te quoque etiam, Sosia.
SOS. Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium;
verum non est puero gravida. AMPH. Quid igitur? SOS. Insania.
ALC. Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium. {{versus|720}}
verum tu malum magnum habebis, si hic suom officium facit:
ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet.
SOS. Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari,
ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit.
AMPH. Tu me heri hic vidisti? ALC. Ego, inquam, si vis decies dicere. {{versus|725}}
AM. In somnis fortasse? AL. Immo vigilans vigilantem. AM. Ei misero mihi.
SOS. Quid tibi est? AMPH. Delirat uxor. SOS. Atra bili percita est.
nulla res tam delirantis homines concinnat cito.
AMPH. Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier?
ALC. Equidem ecastor sana et salva sum. AMPH. Quor igitur praedicas, {{versus|730}}
te heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus?
ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem,
neque meum pedem huc intuli etiam in aedis, ut cum exercitu
hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus.
ALC. Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti. AMPH. Quid est? {{versus|735}}
ALC. Vera dico. AMPH. Non de hac quidem hercle re; de aliis nescio.
ALC. Primulo diluculo abiisti ad legiones. AMPH. Quo modo?
SOS. Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi.
sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi
aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit. {{versus|740}}
ALC. Vae capiti tuo. SOS. Tua istuc refert—si curaveris.
ALC. Iterum iam hic in me inclementer dicit, atque id sine malo.
AMPH. Tace tu. tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo?
ALC. Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium?
AM. An etiam id tu scis? AL. Quippe qui ex te audivi, ut urbem maximam {{versus|745}}
expugnavisses regemque Pterelam tute occideris.
AMPH. Egone istuc dixi? ALC. Tute istic, etiam adstante hoc Sosia.
AMPH. Audivistin tu me narrare haec hodie? SOS. Vbi ego audiverim?
AM. Hanc roga. S. Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam.
ALC. Mirum quin te adversus dicat. AMPH. Sosia, age me huc aspice. {{versus|750}}
SOS. Specto. AMPH. Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi.
audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat?
SOS. Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas,
qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul?
AM. Quid nunc, mulier? audin illum? AL. Ego vero, ac falsum dicere. {{versus|755}}
AMPH. Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis? ALC. Eo fit quia mihi
plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor.
AM. Tun me heri advenisse dicis? AL. Tun te abiisse hodie hinc negas?
AMPH. Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum.
ALC. Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi {{versus|760}}
dedisse dono hodie, qua te illi donatum esse dixeras?
AMPH. Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui
itaque nunc sum, ut ea te patera donem. sed quis istuc tibi
dixit? ALC. Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu
pateram. AMPH. Mane, mane, obsecro te. nimis demiror, Sosia, {{versus|765}}
qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat,
nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia.
SOS. Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul.
AM. Quid hoc sit hominis? AL. Vin proferri pateram? AM. Proferri volo.
ALC. Fiat. &lt;heus&gt; tu, Thessala, intus pateram proferto foras, {{versus|770}}
qua hodie meus vir donavit me. AMPH. Secede huc tu, Sosia,
enim vero illud praeter alia mira miror maxime,
si haec habet pateram illam. SOS. An etiam credis id, quae in hac cistellula
tuo signo obsignata fertur? AMPH. Salvom signum est? SOS. Inspice.
AMPH. Recte, ita est ut obsignavi. SOS. Quaeso, quin tu istanc iubes {{versus|775}}
pro cerrita circumferri? AMPH. Edepol qui facto est opus;
nam haec quidem edepol laruarum plenast. ALC. Quid verbis opust?
em tibi pateram, eccam. AM. Cedo mi. ALC. Age aspice huc sis nunciam
tu qui quae facta infitiare; quem ego iam hic convincam palam.
estne haec patera, qua donatu's illi? AMPH. Summe Iuppiter, {{versus|780}}
quid ego video? haec ea est profecto patera. perii, Sosia.
SOS. Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est
aut pateram hic inesse oportet. AMPH. Agedum, exsolve cistulam.
SOS. Quid ego istam exsolvam? obsignatast recte, res gesta est bene:
tu peperisti Amphitruonem, ego alium peperi Sosiam; {{versus|785}}
nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus.
AMPH. Certum est aperire atque inspicere. SOS. Vide sis signi quid siet,
ne posterius in me culpam conferas. AMPH. Aperi modo;
nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat.
ALC. Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est? {{versus|790}}
AMPH. Opus mi est istuc exquisito. SOS. Iuppiter, pro Iuppiter.
AM. Quid tibi est? S. Hic patera nulla in cistulast. AM. Quid ego audio?
SOS. Id quod verumst. AMPH. At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo.
AL. Haec quidem apparet. AM. Quis igitur tibi dedit? AL. Qui me rogat.
SOS. Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via {{versus|795}}
praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam
huic dedisti, post hanc rursum obsignasti clanculum.
AMPH. Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam?
ain heri nos advenisse huc? ALC. Aio, adveniensque ilico
me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi. {{versus|800}}
SOS. Iam illud non placet principium de osculo. AMPH. Perge exsequi.
ALC. Lavisti. AM. Quid postquam lavi? AL. Accubuisti. S. Euge optime.
nunc exquire. AMPH. Ne interpella. perge porro dicere.
ALC. Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul.
AMPH. In eodem lecto? ALC. In eodem. SOS. Ei, non placet convivium. {{versus|805}}
AMPH. Sine modo argumenta dicat. quid postquam cenavimus?
ALC. Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus.
AMPH. Vbi tu cubuisti? ALC. In eodem lecto tecum una in cubiculo.
AM. Perdidisti. SOS. Quid tibi est? AM. Haec me modo ad mortem dedit.
AL. Quid iam, amabo? AM. Ne me appella. S. Quid tibi est? A. Perii miser, {{versus|810}}
quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum.
ALC. Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio?
AMPH. Vir ego tuos sim? ne me appella, falsa, falso nomine.
SOS. Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro.
ALC. Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi? {{versus|815}}
AMPH. Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris.
ALC. Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui?
AMPH. Tun mecum fueris? quid illac impudente audacius?
saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom.
ALC. Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet. {{versus|820}}
tu si me inpudicitiai captas, capere non potes.
AMPH. Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia?
SOS. Propemodum. AMPH. Cenavin ego heri in navi in portu Persico?
ALC. Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant.
SOS. Nescio quid istuc negoti dicam, nisi si quispiam est {{versus|825}}
Amphitruo alius, qui forte ted hinc absenti tamen
tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom.
nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis,
certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis.
AMPH. Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem. {{versus|830}}
ALC. Per supremi regis regnum iuro et matrem familias
Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume,
ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore
contigit, quo me impudicam faceret. AMPH. Vera istaec velim.
ALC. Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere. {{versus|835}}
AMPH. Mulier es, audacter iuras. ALC. Quae non deliquit, decet
audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui.
AMPH. Satis audacter. ALC. Vt pudicam decet. AM. ~In verbis probas.
ALC. Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur,
sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem, {{versus|840}}
deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam,
tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis.
SOS. Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima.
AMPH. Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam.
SOS. Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis: {{versus|845}}
ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus.
AMPH. Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere.
ALC. Edepol me libente facies. AMPH. Quid ais? responde mihi,
quid si adduco tuom cognatum huc a navi Naucratem,
qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat {{versus|850}}
facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri?
numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio?
ALC. Si deliqui, nulla causa est. AMPH. Convenit. tu, Sosia,
duc hos intro. ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.—
SOS. Nunc quidem praeter nos nemo est. dic mihi verum serio: {{versus|855}}
ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet?
ALC. Abin hinc a me dignus domino servos? SOS. Abeo, si iubes.—
ALC. Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet
meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum.
quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.— {{versus|860}}
&lt;/poem&gt;

== ACTVS III ==
===III.I===
&lt;poem&gt;IVPPITER Ego sum ille Amphitruo, cui est servos Sosia,
idem Mercurius qui fit, quando commodumst,
in superiore qui habito cenaculo,
qui interdum fio Iuppiter, quando lubet;
huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico {{versus|865}}
Amphitruo fio et vestitum immuto meum.
nunc huc honoris vostri venio gratia,
ne hanc incohatam transigam comoediam;
simul Alcumenae, quam vir insontem probri
Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram: {{versus|870}}
nam mea sit culpa, quod egomet contraxerim,
si id Alcumenae innocenti expetat.
nunc Amphitruonem memet, ut occepi semel,
esse adsimulabo, atque in horum familiam
frustrationem hodie iniciam maxumam; {{versus|875}}
post igitur demum faciam res fiat palam
atque Alcumenae in tempore auxilium feram
faciamque ut uno fetu et quod gravida est viro
et me quod gravidast pariat sine doloribus.
Mercurium iussi me continuo consequi, {{versus|880}}
si quid vellem imperare. nunc hanc adloquar.&lt;/poem&gt;

===III.II===
&lt;poem&gt;ALCVMENA Durare nequeo in aedibus. ita me probri,
stupri, dedecoris a viro argutam meo!
ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat,
quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit; {{versus|885}}
atque id me susque deque esse habituram putat.
non edepol faciam, neque me perpetiar probri
falso insimulatam, quin ego illum aut deseram
aut satis faciat mi ille atque adiuret insuper,
nolle esse dicta quae in me insontem protulit. {{versus|890}}
IVPP. Faciundum est mi illud, fieri quod illaec postulat,
si me illam amantem ad sese studeam recipere,
quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit
atque illi dudum meus amor negotium
insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi {{versus|895}}
illius ira in hanc et male dicta expetent.
ALC. Sed eccum video qui me miseram arguit
stupri, dedecoris. IVPP. Te volo, uxor, conloqui.
quo te avortisti? *** ALC. Ita ingenium meumst:
inimicos semper osa sum optuerier. {{versus|900}}
IVPP. Heia autem inimicos? ALC. Sic est, vera praedico;
nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es.
IVPP. Nimis iracunda es. ALC. Potin ut abstineas manum?
nam certo, si sis sanus aut sapias satis,
quam tu impudicam esse arbitrere et praedices, {{versus|905}}
cum ea tu sermonem nec ioco nec serio
tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo.
IVPP. Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror,
et id huc revorti uti me purgarem tibi.
nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius, {{versus|910}}
quam postquam audivi ted esse iratam mihi.
cur dixisti? inquies. ego expediam tibi.
non edepol quo te esse impudicam crederem;
verum periclitatus sum animum tuom,
quid faceres et quo pacto id ferre induceres. {{versus|915}}
equidem ioco illa dixeram dudum tibi,
ridiculi causa. vel hunc rogato Sosiam.
ALC. Quin huc adducis meum cognatum Naucratem,
testem quem dudum te adducturum dixeras,
te huc non venisse? IVPP. Si quid dictum est per iocum, {{versus|920}}
non aequom est id te serio praevortier.
ALC. Ego illud scio quam doluerit cordi meo.
IVPP. Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro,
da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies.
ALC. Ego istaec feci verba virtute irrita; {{versus|925}}
nunc, quando factis me impudicis abstini,
ab impudicis dictis avorti volo.
valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas.
iuben mi ire comites? IVPP. Sanan es? ALC. Si non iubes,
ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.~ {{versus|930}}
IVPP. Mane. arbitratu tuo ius iurandum dabo,
me meam pudicam esse uxorem arbitrarier.
id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter,
quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies.
ALC. A, propitius sit potius. IVPP. Confido fore; {{versus|935}}
nam ius iurandum verum te advorsum dedi.
iam nunc irata non es? ALC. Non sum. IVPP. Bene facis.
nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi:
capiunt voluptates, capiunt rursum miserias;
irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam. {{versus|940}}
verum irae si quae forte eveniunt huius modi
inter eos, rursum si reventum in gratiam est,
bis tanto amici sunt inter se quam prius.
ALC. Primum cavisse oportuit ne diceres,
verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt. {{versus|945}}
IVPP. Iube vero vasa pura adornari mihi,
ut quae apud legionem vota vovi, si domum
rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia.
ALC. Ego istuc curabo. IVPP. Evocate huc Sosiam;
gubernatorem qui in mea navi fuit {{versus|950}}
Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat.
is adeo *** inpransus ludificabitur,
cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham.
ALC. Mirum quid solus secum secreto ille agat.
atque aperiuntur aedes. exit Sosia. {{versus|955}}&lt;/poem&gt;

===III.III===
&lt;poem&gt;SOSIA Amphitruo, assum. si quid opus est, impera, imperium exequar.
IVPP. &lt;Sosia&gt;, optume advenis. SOS. Iam pax est inter vos duos?
nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi.
atque ita servom par videtur frugi sese instituere:
proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet: {{versus|960}}
tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant.
sed age responde: iam vos rediistis in concordiam?
IVPP. Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum.
SOS. An id ioco dixisti? equidem serio ac vero ratus.
IVPP. Habui expurigationem; facta pax est. SOS. Optume est. {{versus|965}}
IVPP. Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt. SOS. Censeo.
IVPP. Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis
Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat.
SOS. Iam hic ero, cum illic censebis esse me.— IVPP. Actutum huc redi.
ALC. Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust? {{versus|970}}
IVPP. I sane, et quantum potest parata fac sint omnia.
ALC. Quin venis quando vis intro? faxo haud quicquam sit morae.—
IVPP. Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet.
iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo,
qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe. {{versus|975}}
nunc tu divine huc fac adsis Sosia—
audis quae dico, tam etsi praesens non ades—
fac Amphitruonem advenientem ab aedibus
ut abigas; quovis pacto fac commentus sis.
volo deludi illunc, dum cum hac usuraria {{versus|980}}
uxore nunc mihi morigero. haec curata sint
fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis,
atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.&lt;/poem&gt;

===III.IV===
&lt;poem&gt;MERCVRIVS Concedite atque abscedite omnes, de via decedite,
nec quisquam tam audax fuat homo, qui obviam obsistat mihi. {{versus|985}}
nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier
populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis?
ille navem salvam nuntiat aut irati adventum senis:
ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero.
quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere. {{versus|990}}
pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens;
ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri.
amanti subparasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo.
si quid patri volup est, voluptas ea mi multo maxumast.
amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo, {{versus|995}}
quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono.
nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe
iam hic deludetur, spectatores, vobis inspectantibus.
capiam coronam mi in caput, adsimulabo me esse ebrium;
atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum {{versus|1000}}
de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius.
deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia:
eum fecisse ille hodie arguet quae ego fecero hic. quid mea?
meo me aequomst morigerum patri, eius studio servire addecet.
sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe, {{versus|1005}}
siquidem vos voltis auscultando operam dare.
ibo intro, ornatum capiam qui potis decet;
dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.
&lt;/poem&gt;

== ACTVS IV ==
===IV.I===
&lt;poem&gt;
AMPHITRVO Naucratem quem convenire volui, in navi non erat,
neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit. {{versus|1010}}
nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia;
apud emporium atque in macello, in palaestra atque in foro,
in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras
sum defessus quaeritando: nusquam invenio Naucratem.
nunc domum ibo atque ex uxore hanc rem pergam exquirere, {{versus|1015}}
quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit.
nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere,
mortuom satiust. sed aedis occluserunt. eugepae,
pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. feriam foris.
aperite hoc. heus, ecquis hic est? ecquis hoc aperit ostium? {{versus|1020}}&lt;/poem&gt;

===IV.II===
&lt;poem&gt;MERCVRIVS Quis ad fores est? AMPH. Ego sum. MERC. Quid ego sum. AMPH.
     Ita loquor. MERC. Tibi Iuppiter
dique omnes irati certo sunt, qui sic frangas fores.
AMPH. Quo modo? MERC. Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser.
AMPH. Sosia. MERC. Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas.
quid nunc vis? AMPH. Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas? {{versus|1025}}
MERC. Ita, rogo. paene effregisti, fatue, foribus cardines.
an foris censebas nobis publicitus praeberier?
quid me aspectas, stolide? quid nunc vis tibi? aut quis tu es homo?
AMPH. Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns?
quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris. {{versus|1030}}
MERC. Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia.
AMPH. Quidum? MERC. Quia senecta aetate a me mendicas malum.
AMPH. Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas.
MERC. Sacrufico ego tibi. A. Qui? M. Quia enim te macto infortunio.&lt;/poem&gt;

*** Non. 342M
AMPH. At ego te cruce et cruciatu mactabo, mastigia.    1034a

Non. 354M
(MERC.) Erus Amphitruo&lt;st&gt; occupatus.    1034b

Prisc. GL 2.564K
(MERC.) abiendi nunc tibi etiam occasiost.     1034c

Non. 543M
(MERC.) Optimo iure infringatur aula cineris in caput.  1034d

Non. 543M
(MERC.) Ne tu postules matulam unam tibi aquae infundi in caput.  1034e

Non. 44M
(MERC.) Laruatu's. edepol hominem miserum. medicum quaerita.    1034f

Non. 105M
(ALC.) Exiuravisti te mihi dixe per iocum.      1034g

Non. 44M, 247M
(ALC.) Quaeso advenienti morbo medicari iube:     1034h
tu certe aut laruatus aut cerritus es.                1034i

Non. 237M
(ALC.) Nisi hoc ita factum est, proinde ut factum esse autumo,    1034j
non causam dico quin vero insimules probri              1034k

Non. 182M
(AMPH.) Cuius? quae me absente corpus volgavit suom.   1034l

Non. 473M
(AMPH.) Quid minitabas te facturum, si istas pepulissem fores?   1034m

Prisc. GL 2.168K, 2.321K
(AMPH.) Ibi scrobes ecfodito &lt;tu&gt; plus sexagenos in die.    1034n

Serv. A. 8.127
(AMPH.) Noli pessimo precari.         1034o

Non. 233M
(BLEPH.) animam comprime           1034p

Non. 453M
(IVPP.) Manifestum hunc optorto collo teneo furem flagiti.   1034q

Non. 331M
(AMPH.) Immo ego hunc, Thebani cives, qui domi uxorem meam    1034r
impudicitia impedivit, teneo, thensaurum stupri.                   1034s

Non. 454M
(AMPH.) Nilne te pudet, sceleste, populi in conspectum ingredi?    1034t

Gloss. Plaut.
(AMPH.) clandestino                 1034u

Non. 285M
(AMPH sive IVPP.) Qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere.   1034v

===IV.III===
&lt;poem&gt;(BLEPH.) Vos inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est;
neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo.
AMPH. Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas. BLEPH. Vale.
quid opust me advocato, qui utri sim advocatus nescio?—
IVPP. Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.— AMPH. Perii miser.
quid ego &lt;faciam&gt;, quem advocati iam atque amici deserunt? {{versus|1040}}
numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est;
nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.~
ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum,
qui pervorse perturbavit familiae mentem meae.
sed ubi illest? intro edepol abiit, credo ad uxorem meam. {{versus|1045}}
qui me Thebis alter vivit miserior? quid nunc agam,
quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet.
certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero,
si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum
seu patrem sive avom videbo, obtruncabo in aedibus. {{versus|1050}}
neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent,
quin sic faciam ut constitui. pergam in aedis nunciam.&lt;/poem&gt;


== ACTVS V ==
===V.I===
&lt;poem&gt;
BROMIA Spes atque opes vitae meae iacent sepultae in pectore,
neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;
ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi, {{versus|1055}}
iam ut opprimar, ut enicer. me miseram, quid agam nescio.
ita tanta mira in aedibus sunt facta. vae miserae mihi,
animo malest, aquam velim. corrupta sum atque absumpta sum.
caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,
nec me miserior femina est neque ulla videatur magis. {{versus|1060}}
ita erae meae hodie contigit. nam ubi parturit, deos sibi invocat,
strepitus, crepitus, sonitus, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!
ubi quisque institerat, concidit crepitu. ibi nescio quis maxuma
voce exclamat: 'Alcumena, adest auxilium, ne time:
et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit. {{versus|1065}}
exsurgite' inquit 'qui terrore meo occidistis prae metu.'
ut iacui, exsurgo. ardere censui aedis, ita tum confulgebant.
ibi me inclamat Alcumena; iam ea res me horrore adficit,
erilis praevertit metus: accurro, ut sciscam quid velit.
atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor; {{versus|1070}}
neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.
sed quid hoc? quis hic est senex, qui ante aedis nostras sic iacet?
numnam hunc percussit Iuppiter?
credo edepol, nam, pro Iuppiter, sepultust quasi sit mortuos.
ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo hic quidem &lt;est&gt; erus meus. {{versus|1075}}
Amphitruo. A. Perii. B. Surge. A. Interii. B. Cedo manum. A. Quis me tenet?
BR. Tua Bromia ancilla. AM. Totus timeo, ita me increpuit Iuppiter.
nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. sed quid tu foras
egressa es? BROM. Eadem nos formido timidas terrore impulit
in aedibus, tu ubi habitas. nimia mira vidi. vae mihi, {{versus|1080}}
Amphitruo, ita mihi animus etiam nunc abest. AMPH. Agedum expedi:
scin me tuom esse erum Amphitruonem? B. Scio. A. Vide etiam nunc. B. Scio.
AMPH. Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.
BROM. Immo omnes sani sunt profecto. A. At me uxor insanum facit
suis foedis factis. BROM. At ego faciam, tu idem ut aliter praedices, {{versus|1085}}
Amphitruo, piam et pudicam esse tuam uxorem ut scias.
de ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.
omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.
A. Ain tu, geminos? B. Geminos. A. Di me servant. B. Sine me dicere,
ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios. {{versus|1090}}
AMPH. Loquere. BROM. Postquam parturire hodie uxor occepit tua,
ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae
invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,
manibus puris, capite operto. ibi continuo contonat
sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas. {{versus|1095}}
aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.
AMPH. Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.
quid fit deinde? BROM. Dum haec aguntur, interea uxorem tuam
neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;
ita profecto sine dolore peperit. AMPH. Iam istuc gaudeo, {{versus|1100}}
utut erga me merita est. BROM. Mitte ista atque haec quae dicam accipe.
postquam peperit, pueros lavere iussit nos. occepimus.
sed puer ille quem ego lavi, ut magnust et multum valet!
neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.
AMPH. Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus {{versus|1105}}
non metuo quin meae uxori latae suppetiae sient.
BROM. Magis iam faxo mira dices. postquam in cunas conditust,
devolant angues iubati deorsum in impluvium duo
maximi: continuo extollunt ambo capita. AMPH. Ei mihi.
BROM. Ne pave. sed angues oculis omnis circumvisere. {{versus|1110}}
postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.
ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,
metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius
persequi. postquam conspexit angues ille alter puer,
citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum: {{versus|1115}}
alterum altera prehendit eos manu perniciter.
AMPH. Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;
nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.
quid fit deinde? porro loquere. BROM. Puer ambo angues enicat.
dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam— {{versus|1120}}
A. Quis homo? B. Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.
is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,
eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;
alterum tuom esse dixit puerum. AMPH. Pol me haud paenitet,
si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove. {{versus|1125}}
abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,
ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.
ego Teresiam coniectorem advocabo et consulam
quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.
sed quid hoc? quam valide tonuit. di, obsecro vostram fidem. {{versus|1130}}&lt;/poem&gt;

===V.II===
&lt;poem&gt;IVPPITER Bono animo es, adsum auxilio, Amphitruo, tibi et tuis:
nihil est quod timeas. hariolos, haruspices
mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar,
multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter.
primum omnium Alcumenae usuram corporis {{versus|1135}}
cepi, et concubitu gravidam feci filio.
tu gravidam item fecisti, cum in exercitum
profectu's: uno partu duos peperit simul.
eorum alter, nostro qui est susceptus semine,
suis factis te immortali adficiet gloria. {{versus|1140}}
tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam
redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres;
mea vi subactast facere. ego in caelum migro.—&lt;/poem&gt;

===V.III===
&lt;poem&gt;AMPH. Faciam ita ut iubes et te oro, promissa ut serves tua.
ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem. {{versus|1145}}&lt;/poem&gt;
{{finis}}</text>
      <sha1>tkdervnsn19cvls1jwux514skd5lrzu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270739</id>
      <parentid>270738</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Abrogans recensionem [[Special:Diff/270738|270738]] ab usore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]])</comment>
      <origin>270739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75100" sha1="1kve63ttczerabazo6s8olg2i0b7d7h" xml:space="preserve">{{Titulus2
|Scriptor=Titus Maccius Plautus
|OperaeTitulus=Amphitruo
|OperaeWikiPagina=Amphitruo
|Annus= saeculum III a.Ch.n.
|SubTitulus=
|Genera=Comoediae
|Editio=
|Fons= [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/amphitruo.shtml thelatinlibrary.com]
}}
{| align=center id=toc
|- align=center
| ACTVS I - [[#I.i|i]] ⸱ [[#I.ii|ii]] ⸱ [[#I.iii|iii]]&lt;br&gt;ACTVS II - [[#II.i|i]] ⸱ [[#II.ii|ii]]&lt;br&gt;ACTVS III - [[#III.i|i]] ⸱ [[#III.ii|ii]] ⸱ [[#III.iii|iii]] ⸱ [[#III.iv|iv]]&lt;br&gt;ACTVS IV - [[#IV.i|i]] ⸱ [[#IV.ii|ii]] ⸱ [[#IV.iii|iii]]&lt;br&gt;ACTVS V - [[#V.i|i]] ⸱ [[#V.ii|ii]] ⸱ [[#V.iii|iii]]
|}
__NOTOC__

==PERSONAE==
&lt;poem&gt;MERCVRIVS DEVS
SOSIA SERVVS
IVPPITER DEVS
ALCVMENA MATRONA
AMPHITRVO DVX
BLEPHARO GVBERNATOR
BROMIA ANCILLA&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='argumentum.1.0'&gt;&lt;/span&gt;ARGVMENTVM I==
&lt;poem&gt;In faciem versus Amphitruonis Iuppiter,
dum bellum gereret cum Telobois hostibus,
Alcmenam uxorem cepit usurariam.
Mercurius formam Sosiae servi gerit
absentis: his Alcmena decipitur dolis.{{r|argumentum.1.5|5}}
Postquam rediere veri Amphitruo et Sosia,
uterque deluduntur in mirum modum.
Hinc iurgium, tumultus uxori et viro,
donec cum tonitru voce missa ex aethere
adulterum se Iuppiter confessus est.{{r|argumentum.1.10|10}}&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='argumentum.2.0'&gt;&lt;/span&gt;ARGVMENTVM II==
&lt;poem&gt;'''A'''more captus Alcumenas Iuppiter
'''M'''utavit sese in formam eius coniugis,
'''P'''ro patria Amphitruo dum decernit cum hostibus.
'''H'''abitu Mercurius ei subservit Sosiae.
'''I'''s advenientis servum ac dominum frustra habet.{{r|argumentum.2.5|5}}
'''T'''urbas uxori ciet Amphitruo, atque invicem
'''R'''aptant pro moechis. Blepharo captus arbiter
'''V'''ter sit non quit Amphitruo decernere.
'''O'''mnem rem noscunt. Geminos Alcumena enititur.&lt;/poem&gt;

==&lt;span id='prologus.0.0'&gt;&lt;/span&gt;PROLOGVS==
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS DEVS]
'''MERCVRIVS''' Vt vos in vostris voltis mercimoniis
emundis vendundisque me laetum lucris
adficere atque adiuvare in rebus omnibus
et ut res rationesque vostrorum omnium
bene &lt;me&gt; expedire voltis peregrique et domi{{l|5}}{{r|prologus.0.5|5}}
bonoque atque amplo auctare perpetuo lucro
quasque incepistis res quasque inceptabitis,
et uti bonis vos vostrosque omnis nuntiis
me adficere voltis, ea adferam, ea uti nuntiem
quae maxime in rem vostram communem sient—{{l|10}}{{r|prologus.0.10|10}}
nam vos quidem id iam scitis concessum et datum
mi esse ab dis aliis, nuntiis praesim et lucro—:
haec ut me voltis adprobare adnitier,
[lucrum ut perenne vobis semper suppetat]
ita huic facietis fabulae silentium{{l|15}}{{r|prologus.0.15|15}}
itaque aequi et iusti hic eritis omnes arbitri.
Nunc cuius iussu venio et quam ob rem venerim
dicam simulque ipse eloquar nomen meum.
Iovis iussu venio, nomen Mercurio est mihi.
Pater huc me misit ad vos oratum meus,{{l|20}}{{r|prologus.0.20|20}}
tam etsi, pro imperio vobis quod dictum foret,
scibat facturos, quippe qui intellexerat
vereri vos se et metuere, ita ut aequom est Iovem;
verum profecto hoc petere me precario
a vobis iussit, leniter, dictis bonis.{{l|25}}{{r|prologus.0.25|25}}
Etenim ille, cuius huc iussu venio, Iuppiter
non minus quam vostrum quivis formidat malum:
humana matre natus, humano patre,
mirari non est aequom, sibi si praetimet;
atque ego quoque etiam, qui Iovis sum filius,{{l|30}}{{r|prologus.0.30|30}}
contagione mei patris metuo malum.
Propterea pace advenio et pacem ad vos affero:†
iustam rem et facilem esse oratam a vobis volo,
nam iusta ab iustis iustus sum orator datus.
Nam iniusta ab iustis impetrari non decet,{{l|35}}{{r|prologus.0.35|35}}
iusta autem ab iniustis petere insipientia est;
quippe illi iniqui ius ignorant neque tenent.
Nunc iam huc animum omnes quae loquar advortite.
Debetis velle quae velimus: meruimus
et ego et pater de vobis et re publica;{{l|40}}{{r|prologus.0.40|40}}
nam quid ego memorem,—ut alios in tragoediis
vidi, Neptunum Virtutem Victoriam
Martem Bellonam, commemorare quae bona
vobis fecissent,— quis bene factis meus pater,
deorum regnator &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; architectus omnibus?{{l|45}}{{r|prologus.0.45|45}}
Sed mos numquam illi fuit patri meo,†
ut exprobraret quod bonis faceret boni;
gratum arbitratur esse id a vobis sibi
meritoque vobis bona se facere quae facit.
Nunc quam rem oratum huc veni primum proloquar,{{l|50}}{{r|prologus.0.50|50}}
post argumentum huius eloquar tragoediae.
Quid? Contraxistis frontem, quia tragoediam
dixi futuram hanc? Deus sum, commutavero.
Eandem hanc, si voltis, faciam ex tragoedia
comoedia ut sit omnibus isdem vorsibus.{{l|55}}{{r|prologus.0.55|55}}
Utrum sit an non voltis? Sed ego stultior,
quasi nesciam vos velle, qui divos siem.
Teneo quid animi vostri super hac re siet:
faciam ut commixta sit: &lt;sit&gt; tragicomoedia.
Nam me perpetuo facere ut sit comoedia,{{l|60}}{{r|prologus.0.60|60}}
reges quo veniant et di, non par arbitror.
Quid igitur? Quoniam hic servos quoque partes habet,
faciam sit, proinde ut dixi, tragicomoedia.
Nunc hoc me orare a vobis iussit Iuppiter,
ut conquaestores singula in subsellia{{l|65}}{{r|prologus.0.65|65}}
eant per totam caveam spectatoribus,
si cui favitores delegatos viderint,
ut is in cavea pignus capiantur togae;
sive qui ambissint palmam histrionibus
sive cuiquam artifici, si per scriptas litteras{{l|70}}{{r|prologus.0.70|70}}
sive qui ipse ambissit seu per internuntium,
sive adeo aediles perfidiose cui duint,
sirempse legem iussit esse Iuppiter,
quasi magistratum sibi alterive ambiverit.
Virtute dixit vos victores vivere,{{l|75}}{{r|prologus.0.75|75}}
non ambitione neque perfidia: qui minus
eadem histrioni sit lex quae summo viro?
Virtute ambire oportet, non favitoribus.
Sat habet favitorum semper qui recte facit,
si illis fides est quibus est ea res in manu.{{l|80}}{{r|prologus.0.80|80}}
Hoc quoque etiam mihi &lt;pater&gt; in mandatis dedit,
ut conquaestores fierent histrionibus:
qui sibi mandasset delegati ut plauderent
quive quo placeret alter fecisset minus,
eius ornamenta et corium uti conciderent.{{l|85}}{{r|prologus.0.85|85}}
Mirari nolim vos, quapropter Iuppiter
nunc histriones curet; ne miremini:
ipse hanc acturust Iuppiter comoediam.
Quid? Admirati estis? Quasi vero novom
nunc proferatur, Iovem facere histrioniam;{{l|90}}{{r|prologus.0.90|90}}
etiam, histriones anno cum in proscaenio hic
Iovem invocarunt, venit, auxilio is fuit.
[Praeterea certo prodit in tragoedia.]
Hanc fabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,
et ego una cum illo. Nunc &lt;vos&gt; animum advortite,{{l|95}}{{r|prologus.0.95|95}}
dum huius argumentum eloquar comoediae.
Haec urbs est Thebae. In illisce habitat aedibus
Amphitruo, natus Argis ex Argo patre,
quicum Alcumena est nupta, Electri filia.
Is nunc Amphitruo praefectust legionibus,{{l|100}}{{r|prologus.0.100|100}}
nam cum Telobois bellum est Thebano poplo.
Is prius quam hinc abiit ipsemet in exercitum,
gravidam Alcumenam uxorem fecit suam.
Nam ego vos novisse credo iam ut sit pater meus,
quam liber harum rerum multarum siet{{l|105}}{{r|prologus.0.105|105}}
quantusque amator sit quod complacitum est semel.
Is amare occepit Alcumenam clam virum
usuramque eius corporis cepit sibi,
et gravidam fecit is eam compressu suo.
Nunc de Alcumena ut rem teneatis rectius,{{l|110}}{{r|prologus.0.110|110}}
utrimque est gravida, et ex viro et ex summo Iove.
Et meus pater nunc intus hic cum illa cubat,
et haec ob eam rem nox est facta longior,
dum &lt;cum&gt; illa quacum volt voluptatem capit;
sed ita adsimulavit se, quasi Amphitruo siet.{{l|115}}{{r|prologus.0.115|115}}
Nunc ne hunc ornatum vos meum admiremini,
quod ego huc processi sic cum servili schema:
veterem atque antiquam rem novam ad vos proferam,
propterea ornatus in novom incessi modum.
Nam meus pater intus nunc est eccum Iuppiter;{{l|120}}{{r|prologus.0.120|120}}
in Amphitruonis vertit sese imaginem
omnesque eum esse censent servi qui vident:
ita versipellem se facit quando lubet.
Ego servi sumpsi Sosiae mi imaginem,
qui cum Amphitruone abiit hinc in exercitum,{{l|125}}{{r|prologus.0.125|125}}
ut praeservire amanti meo possem patri
atque ut ne, qui essem, familiares quaererent,
versari crebro hic cum viderent me domi;
nunc, cum esse credent servom et conservom suom,
haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim.{{l|130}}{{r|prologus.0.130|130}}
Pater nunc intus suo animo morem gerit:
cubat complexus cuius cupiens maxime est;
quae illi ad legionem facta sunt memorat pater
meus Alcumenae: illa illum censet virum
suom esse, quae cum moecho est. Ibi nunc meus pater{{l|135}}{{r|prologus.0.135|135}}
memorat, legiones hostium ut fugaverit,
quo pacto sit donis donatus plurimis.
Ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,
abstulimus: facile meus pater quod volt facit.
Nunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu{{l|140}}{{r|prologus.0.140|140}}
et servos, cuius ego hanc fero imaginem.
Nunc internosse ut nos possitis facilius,
ego has habebo usque in petaso pinnulas;
tum meo patri autem torulus inerit aureus
sub petaso: id signum Amphitruoni non erit.{{l|145}}{{r|prologus.0.145|145}}
Ea signa nemo horum familiarium
videre poterit: verum vos videbitis.
Sed Amphitruonis illic est servos Sosia:
a portu illic nunc cum lanterna advenit.
Abigam iam ego illum advenientem ab aedibus.{{l|150}}{{r|prologus.0.150|150}}
Adeste: erit operae pretium hic spectantibus
Iovem et Mercurium facere histrioniam.&lt;/poem&gt;

==ACTVS I==

===&lt;span id='1.1.0'&gt;&lt;/span&gt;I.i===
&lt;poem&gt;[SOSIA ⸱ MERCVRIVS]
'''SOSIA''' Qui me alter est audacior homo aut qui confidentior,
iuventutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem?
Quid faciam nunc, si tres viri me in carcerem compegerint?{{l|155}}
Inde cras quasi e promptaria cella depromar ad flagrum,
nec causam liceat dicere mihi, neque in ero quicquam auxili{{r|1.1.5|5}}
nec quisquam sit quin me &lt;malo&gt; omnes esse dignum deputent.
Ita quasi incudem me miserum homines octo validi caedant:{{l|160|159-160}}
ita peregre adveniens hospitio publicitus accipiar.{{l|161-162}}
Haec eri immodestia{{l|163}}
coegit, me qui hoc noctis a portu ingratiis excitavit.{{r|1.1.10|10}}
Nonne idem hoc luci me mittere potuit?
Opulento homini hoc servitus dura est,
hoc magis miser est divitis servos:
noctesque diesque assiduo satis superque est
quod facto aut dicto adeost opus, quietus ne sis.{{r|1.1.15|15}}
Ipse dominus dives, operis et laboris expers,{{l|170}}
quodcumque homini accidit libere, posse retur:
aequom esse putat, non reputat laboris quid sit.
[Nec aequom anne iniquom imperet cogitabit.]
Ergo in servitute expetunt multa iniqua:{{r|1.1.20|20}}
habendum et ferundum hoc onust cum labore.{{l|175}}
'''MERC.''' Satius me queri illo modo servitutem:
hodie qui fuerim liber,
eum nunc potivit pater servitutis,
hic qui verna natus est queritur.{{r|1.1.25|25}}
'''SOS.''' Sum vero verna verbero: num numero mi in mentem fuit,{{l|180}}
dis advenientem gratias pro meritis agere atque alloqui?
Ne illi edepol si merito meo referre studeant gratiam,
aliquem hominem allegent qui mihi advenienti os occillet probe,
quoniam bene quae in me fecerunt ingrata ea habui atque inrita.{{r|1.1.30|30}}
'''MERC.''' Facit ille quod volgo haud solent, ut quid se sit dignum sciat.{{l|185}}
'''SOS.''' Quod numquam opinatus fui neque alius quisquam civium
sibi eventurum, id contigit, ut salvi poteremur domi.
Victores victis hostibus legiones reveniunt domum,
duello exstincto maximo atque internecatis hostibus.{{r|1.1.35|35}}
Quod multa Thebano poplo acerba obiecit funera,{{l|190}}
id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est
imperio atque auspicio eri mei Amphitruonis maxime.
Praeda atque agro adoriaque adfecit populares suos
regique Thebano Creoni regnum stabilivit suom.{{r|1.1.40|40}}
Me a portu praemisit domum, ut haec nuntiem uxori suae,{{l|195}}
ut gesserit rem publicam ductu imperio auspicio suo.
Ea nunc meditabor quo modo illi dicam, cum illo advenero.
Si dixero mendacium, solens meo more fecero.
Nam cum pugnabant maxume, ego tum fugiebam maxume;{{r|1.1.45|45}}
verum quasi adfuerim tamen simulabo atque audita eloquar.{{l|200}}
Sed quo modo et verbis quibus me deceat fabularier,
prius ipse mecum etiam volo hic meditari. Sic hoc proloquar.
Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus,
continuo Amphitruo delegit viros primorum principes;{{r|1.1.50|50}}
eos legat, Telobois iubet sententiam ut dicant suam:{{l|205}}
si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere,
si quae asportassent redderent, se exercitum extemplo domum
reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque otium
dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat,{{r|1.1.55|55}}
sese igitur summa vi virisque eorum oppidum oppugnassere.{{l|210}}
Haec ubi Telobois ordine iterarunt quos praefecerat
Amphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus
superbe nimis ferociter legatos nostros increpant,
respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti{{r|1.1.60|60}}
propere &lt;irent&gt;, de suis finibus exercitus deducerent.{{l|215}}
Haec ubi legati pertulere, Amphitruo castris ilico
producit omnem exercitum. Teloboae contra ex oppido
legiones educunt suas nimis pulcris armis praeditas.
Postquam utrimque exitum est maxima copia,{{r|1.1.65|65}}
dispertiti viri, dispertiti ordines,{{l|220}}
nos nostras more nostro et modo instruximus
legiones, item hostes contra legiones suas instruont.
Deinde utrique imperatores in medium exeunt,
extra turbam ordinum colloquontur simul.{{r|1.1.70|70}}
Convenit, victi utri sint eo proelio,{{l|225}}
urbem agrum aras focos seque uti dederent.
Postquam id actum est, tubae contra utrimque occanunt,
consonat terra, clamorem utrimque efferunt.
Imperator utrimque, hinc et illinc, Iovi{{r|1.1.75|75}}
vota suscipere, &lt;utrimque&gt; hortari exercitum.{{l|230}}
&lt;tum&gt; pro se quisque id quod quisque potest et valet
edit, ferro ferit, tela frangunt, boat
caelum fremitu virum, ex spiritu atque anhelitu
nebula constat, cadunt volnerum vi viri.{{r|1.1.80|80}}
Denique, ut voluimus, nostra superat manus:{{l|235}}
hostes crebri cadunt, nostri contra ingruont
[vicimus] vi feroces.
Sed †fugam in se tamen nemo convortitur
nec recedit loco quin statim rem gerat;{{r|1.1.85|85}}
animam omittunt prius quam loco demigrent:{{l|240}}
quisque ut steterat iacet optinetque ordinem.
Hoc ubi Amphitruo erus conspicatust,
ilico equites iubet dextera inducere.
Equites parent citi: ab dextera maximo{{r|1.1.90|90}}
cum clamore involant impetu alacri,{{l|245}}
foedant et proterunt hostium copias
iure iniustas.
'''MERC.''' Numquam etiam quicquam adhuc verborum est prolocutus perperam:
namque ego fui illi in re praesenti et meus, cum pugnatum est, pater.{{r|1.1.95|95}}
'''SOS.''' Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additust:{{l|250}}
vortentibus Telobois telis complebantur corpora,
ipsusque Amphitruo regem Pterelam sua obtruncavit manu.
Haec illic est pugnata pugna usque a mani ad vesperum—
hoc adeo hoc commemini magis, quia illo die inpransus fui—{{r|1.1.100|100}}
sed proelium id tandem diremit nox interventu suo.{{l|255}}
Postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes:
velatis manibus orant ignoscamus peccatum suom,
deduntque se, divina humanaque omnia, urbem et liberos
in dicionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo.{{r|1.1.105|105}}
Post ob virtutem ero Amphitruoni patera donata aurea est,{{l|260}}
qui Pterela potitare solitus est rex. Haec sic dicam erae.
Nunc pergam eri imperium exequi et me domum capessere.
'''MERC.''' Attat, illic huc iturust. Ibo ego illi obviam,
neque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam umquam accedere;{{r|1.1.110|110}}
quando imago est huius in me, certum est hominem eludere.{{l|265}}
Et enim vero quoniam formam cepi huius in med et statum,
decet et facta moresque huius habere me similes item.
Itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum
atque hunc, telo suo sibi, malitia a foribus pellere.{{r|1.1.115|115}}
Sed quid illuc est? Caelum aspectat. Observabo quam rem agat.{{l|270}}
'''SOS.''' Certe edepol, si quicquamst aliud quod credam aut certo sciam,
credo ego hac noctu Nocturnum obdormivisse ebrium.
Nam neque se Septentriones quoquam in caelo commovent,
neque se Luna quoquam mutat atque uti exorta est semel,{{r|1.1.120|120}}
nec Iugulae neque Vesperugo neque Vergiliae occidunt.{{l|275}}
Ita statim stant signa, neque nox quoquam concedit die.
'''MERC.''' Perge, Nox, ut occepisti, gere patri morem meo:
optumo optume optumam operam das, datam pulchre locas.
'''SOS.''' Neque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo,{{r|1.1.125|125}}
nisi item unam, verberatus quam pependi perpetem;{{l|280}}
eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine.
Credo edepol equidem dormire Solem, atque adpotum probe;
mira sunt nisi invitavit sese in cena plusculum.
'''MERC.''' Ain vero, verbero? Deos esse tui similis putas?{{r|1.1.130|130}}
Ego pol te istis tuis pro dictis et male factis, furcifer,{{l|285}}
accipiam; modo sis veni huc: invenies infortunium.
'''SOS.''' Vbi sunt isti scortatores, qui soli inviti cubant?
Haec nox scita est exercendo scorto conducto male.
'''MERC.''' Meus pater nunc pro huius verbis recte et sapienter facit,{{r|1.1.135|135}}
qui complexus cum Alcumena cubat amans animo obsequens.{{l|290}}
'''SOS.''' Ibo ut erus quod imperavit Alcumenae nuntiem.
Sed quis hic est homo, quem ante aedis video hoc noctis? Non placet.
'''MERC.''' Nullust hoc metuculosus aeque. '''SOS.''' Mi in mentem venit,
illic homo hoc de umero volt pallium detexere.{{r|1.1.140|140}}
'''MERC.''' Timet homo: deludam ego illum. '''SOS.''' Perii, dentes pruriunt;{{l|295}}
certe advenientem hic me hospitio pugneo accepturus est.
Credo misericors est: nunc propterea quod me meus erus
fecit ut vigilarem, hic pugnis faciet hodie ut dormiam.
Oppido interii. Obsecro hercle, quantus et quam validus est.{{r|1.1.145|145}}
'''MERC.''' Clare advorsum fabulabor, &lt;ut&gt; hic auscultet quae loquar;{{l|300}}
igitur magis demum maiorem in sese concipiet metum.
Agite, pugni, iam diu est quod&lt;ref&gt;''sive'' quom, ''saepe emendatum''&lt;/ref&gt; ventri victum non datis:
iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor
in soporem collocastis nudos. '''SOS.''' Formido male,{{r|1.1.150|150}}
ne ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia;{{l|305}}
quattuor nudos sopori se dedisse hic autumat:
metuo ne numerum augeam illum. '''MERC.''' Em, nunciam ergo: sic volo.
'''SOS.''' Cingitur: certe expedit se. '''MERC.''' Non feret quin vapulet.
'''SOS.''' Quis homo? '''MERC.''' Quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet.{{r|1.1.155|155}}
'''SOS.''' Apage, non placet me hoc noctis esse: cenavi modo;{{l|310}}
proin tu istam cenam largire, si sapis, esurientibus.
'''MERC.''' Haud malum huic est pondus pugno. '''SOS.''' Perii, pugnos ponderat.
'''MERC.''' Quid si ego illum tractim tangam, ut dormiat? '''SOS.''' Servaveris,
nam continuas has tris noctes pervigilavi. '''MERC.''' Pessumest,{{r|1.1.160|160}}
facimus nequiter, ferire malam male discit manus;{{l|315}}
alia forma esse oportet quem tu pugno legeris.
'''SOS.''' Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo.
'''MERC.''' Exossatum os esse oportet quem probe percusseris.
'''SOS.''' Mirum ni hic me quasi murenam exossare cogitat.{{r|1.1.165|165}}
Ultro istunc qui exossat homines. Perii, si me aspexerit.{{l|320}}
'''MERC.''' Olet homo quidam malo suo. '''SOS.''' Ei, numnam ego obolui?
'''MERC.''' Atque haud longe abesse oportet, verum longe hinc afuit.
'''SOS.''' Illic homo superstitiosust. '''MERC.''' Gestiunt pugni mihi.
'''SOS.''' Si in me exercituru's, quaeso in parietem ut primum domes.{{r|1.1.170|170}}
'''MERC.''' Vox mi ad aures advolavit. '''SOS.''' Ne ego homo infelix fui,{{l|325}}
qui non alas intervelli: volucrem vocem gestito.
'''MERC.''' Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo.
'''SOS.''' Non equidem ullum habeo iumentum. '''M.''' Onerandus est pugnis probe.
'''SOS.''' Lassus sum hercle, navi ut vectus huc sum: etiam nunc nauseo;{{r|1.1.175|175}}
vix incedo inanis, ne ire posse cum onere existimes.{{l|330}}
'''MERC.''' Certe enim hic nescio quis loquitur. '''SOS.''' Salvos sum, non me videt:
nescioquem loqui autumat; mihi certo nomen Sosiaest.
'''MERC.''' Hinc enim mihi dextra vox auris, ut videtur, verberat.
'''SOS.''' Metuo, vocis ne vicem hodie hic vapulem, quae hunc verberat.{{r|1.1.180|180}}
'''MERC.''' Optume eccum incedit ad me. '''SOS.''' Timeo, totus torpeo.{{l|335}}
Non edepol nunc ubi terrarum sim scio, si quis roget,
neque miser me commovere possum prae formidine.
Ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia.
Verum certum est confidenter hominem contra conloqui,{{r|1.1.185|185}}
qui possim videri huic fortis, a me ut abstineat manum.{{l|340}}
'''MERC.''' Quo ambulas tu, qui Volcanum in cornu conclusum geris?
'''SOS.''' Quid id exquiris tu, qui pugnis os exossas hominibus?
'''MERC.''' Servosne &lt;es&gt; an liber? '''SOS.''' Vtcumque animo conlibitum est meo.
'''MERC.''' Ain vero? '''SOS.''' Aio enim vero. '''M.''' Verbero. '''S.''' Mentiris nunc.{{r|1.1.190|190}}
'''MERC.''' At iam faciam ut verum dicas dicere. '''SOS.''' Quid eo est opus?{{l|345}}
'''MERC.''' Possum scire, quo profectus, cuius sis aut quid veneris?
'''SOS.''' Huc eo, eri &lt;iussu, eius&gt; sum servos. Numquid nunc es certior?
'''M.''' Ego tibi istam hodie, sceleste, comprimam linguam. '''S.''' Haud potes:
bene pudiceque adservatur. '''MERC.''' Pergin argutarier?{{r|1.1.195|195}}
Quid apud hasce aedis negoti est tibi? '''SOS.''' Immo quid tibi est?{{l|350}}
'''MERC.''' Rex Creo vigiles nocturnos singulos semper locat.
'''SOS.''' Bene facit: quia nos eramus peregre, tutatust domi;
at nunc abi sane, advenisse familiares dicito.
'''MERC.''' Nescio quam tu familiaris sis: nisi actutum hinc abis,{{r|1.1.200|200}}
familiaris accipiere faxo haud familiariter.{{l|355}}
'''S.''' Hic inquam habito ego atque horunc servos sum. '''M.''' At scin quo modo?
Faciam ego hodie te superbum, nisi hinc abis. '''SOS.''' Quonam modo?
'''MERC.''' Auferere, non abibis, si ego fustem sumpsero.
'''SOS.''' Quin me esse huius familiai familiarem praedico.{{r|1.1.205|205}}
'''MERC.''' Vide sis quam mox vapulare vis, nisi actutum hinc abis.{{l|360}}
'''SOS.''' Tun domo prohibere peregre me advenientem postulas?
'''M.''' Haecine tua domust? '''S.''' Ita inquam. '''M.''' Quis erus est igitur tibi?
'''SOS.''' Amphitruo, qui nunc praefectust Thebanis legionibus,
quicum nupta est Alcumena. '''MERC.''' Quid ais? Quid nomen tibi est?{{r|1.1.210|210}}
'''SOS.''' Sosiam vocant Thebani, Davo prognatum patre.{{l|365}}
'''MERC.''' Ne tu istic hodie malo tuo compositis mendaciis
advenisti, audaciai columen, consutis dolis.
'''SOS.''' Immo equidem tunicis consutis huc advenio, non dolis.
'''MERC.''' At mentiris etiam: certo pedibus, non tunicis venis.{{r|1.1.215|215}}
'''SOS.''' Ita profecto. '''MERC.''' Nunc profecto vapula ob mendacium.{{l|370}}
'''SOS.''' Non edepol volo profecto. '''MERC.''' At pol profecto ingratiis.
Hoc quidem profecto certum est, non est arbitrarium.
'''SOS.''' Tuam fidem obsecro. '''MERC.''' Tun te audes Sosiam esse dicere,
qui ego sum? '''S.''' Perii. '''M.''' Parum etiam, praeut futurum est, praedicas.{{r|1.1.220|220}}
Quoius nunc es? '''SOS.''' Tuos, nam pugnis usu fecisti tuom.{{l|375}}
Pro fidem, Thebani cives. '''MERC.''' Etiam clamas, carnifex?
Loquere, quid venisti? '''SOS.''' Vt esset quem tu pugnis caederes.
'''M.''' Cuius es? '''S.''' Amphitruonis, inquam, Sosia. '''M.''' Ergo istoc magis,
quia vaniloquo's, vapulabis: ego sum, non tu, Sosia.{{r|1.1.225|25}}
'''SOS.''' Ita di faciant, ut tu potius sis atque ego te ut verberem.{{l|380}}
'''M.''' Etiam muttis? '''S.''' Iam tacebo. '''M.''' Quis tibi erust? '''S.''' Quem tu voles.
'''MERC.''' Quid igitur? Qui nunc vocare? '''SOS.''' Nemo nisi quem iusseris.
'''MERC.''' Amphitruonis te esse aiebas Sosiam. '''SOS.''' Peccaveram,
nam Amphitruonis †socium ne me esse volui dicere.{{r|1.1.230|230}}
'''MERC.''' Scibam equidem nullum esse nobis nisi me servom Sosiam.{{l|385}}
Fugit te ratio. '''SOS.''' Vtinam istuc pugni fecissent tui.
'''MERC.''' Ego sum Sosia ille quem tu dudum esse aiebas mihi.
'''SOS.''' Obsecro ut per pacem liceat te alloqui, ut ne vapulem.
'''MERC.''' Immo indutiae parumper fiant, si quid vis loqui.{{r|1.1.235|235}}
'''SOS.''' Non loquar nisi pace facta, quando pugnis plus vales.{{l|390}}
'''MERC.''' Dic si quid vis, non nocebo. '''SOS.''' Tuae fide credo? '''MERC.''' Meae.
'''SOS.''' Quid si falles? '''MERC.''' Tum Mercurius Sosiae iratus siet.
'''SOS.''' Animum advorte. Nunc licet mihi libere quidvis loqui.
Amphitruonis ego sum servos Sosia. '''MERC.''' Etiam denuo?{{r|1.1.240|240}}
'''SOS.''' Pacem feci, foedus feci. Vera dico. '''MERC.''' Vapula.{{l|395}}
'''SOS.''' Vt libet quid tibi libet fac, quoniam pugnis plus vales;
verum, utut es facturus, hoc quidem hercle haud reticebo tamen.
'''MERC.''' Tu me vivos hodie numquam facies quin sim Sosia.
'''SOS.''' Certe edepol tu me alienabis numquam quin noster siem;{{r|1.1.245|245}}
nec nobis praeter med alius quisquam est servos Sosia.{{l|400}}
[Qui cum Amphitruone hinc una ieram in exercitum.]
'''M.''' Hic homo sanus non est. '''S.''' Quod mihi praedicas vitium, id tibi est.
Quid, malum, non sum ego servos Amphitruonis Sosia?
Nonne hac noctu nostra navis &lt;huc&gt; ex portu Persico{{r|1.1.250|250}}
venit, quae me advexit? Nonne me huc erus misit meus?{{l|405}}
Nonne ego nunc sto ante aedes nostras? Non mi est lanterna in manu?
Non loquor, non vigilo? Nonne hic homo modo me pugnis contudit?
Fecit hercle, nam etiam misero nunc &lt;mihi&gt; malae dolent.
Quid igitur ego dubito, aut cur non intro eo in nostram domum?{{r|1.1.255|255}}
'''M.''' Quid, domum vostram? '''S.''' Ita enim vero. '''M.''' Quin quae dixisti modo{{l|410}}
omnia ementitu's: equidem Sosia Amphitruonis sum.
Nam noctu hac soluta est navis nostra e portu Persico,
et ubi Pterela rex regnavit oppidum expugnavimus,
et legiones Teloboarum vi pugnando cepimus,{{r|1.1.260|260}}
et ipsus Amphitruo optruncavit regem Pterelam in proelio.{{l|415}}
'''SOS.''' Egomet mihi non credo, cum illaec autumare illum audio;
hic quidem certe quae illic sunt res gestae memorat memoriter.
Sed quid ais? Quid Amphitruoni &lt;doni&gt; a Telobois datum est?
'''MERC.''' Pterela rex qui potitare solitus est patera aurea.{{r|1.1.265|265}}
'''SOS.''' Elocutus est. Ubi patera nunc est? '''MERC.''' &lt;Est&gt; in cistula;{{l|420}}
Amphitruonis obsignata signo est. '''SOS.''' Signi dic quid est?
'''MERC.''' Cum quadrigis Sol exoriens. Quid me captas, carnufex?
'''SOS.''' Argumentis vicit, aliud nomen quaerundum est mihi.
Nescio unde haec hic spectavit. Iam ego hunc decipiam probe;{{r|1.1.270|270}}
nam quod egomet solus feci, nec quisquam alius affuit,{{l|425}}
in tabernaclo, id quidem hodie numquam poterit dicere.
Si tu Sosia es, legiones cum pugnabant maxume,
quid in tabernaclo fecisti? Victus sum, si dixeris.
'''MERC.''' Cadus erat vini, inde implevi hirneam. '''SOS.''' Ingressust viam.{{r|1.1.275|275}}
'''MERC.''' Eam ego, ut matre fuerat natum, vini eduxi meri.{{l|430}}
'''SOS.''' Factum est illud, ut ego illic vini hirneam ebiberim meri.
Mira sunt nisi latuit intus illic in illac hirnea.
'''MERC.''' Quid nunc? Vincon argumentis, te non esse Sosiam?
'''SOS.''' Tu negas med esse? '''MERC.''' Quid ego ni negem, qui egomet siem?{{r|1.1.280|280}}
'''SOS.''' Per Iovem iuro med esse neque me falsum dicere.{{l|435}}
'''MERC.''' At ego per Mercurium iuro, tibi Iovem non credere;
nam iniurato scio plus credet mihi quam iurato tibi.
'''SOS.''' Quis ego sum saltem, si non sum Sosia? Te interrogo.
'''MERC.''' Vbi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia;{{r|1.1.285|285}}
nunc, quando ego sum, vapulabis, ni hinc abis, ignobilis.{{l|440}}
'''SOS.''' Certe edepol, quom illum contemplo et formam cognosco meam,
quem ad modum ego sum—saepe in speculum inspexi—nimis similest mei;
itidem habet petasum ac vestitum: tam consimilest atque ego;
sura, pes, statura, tonsus, oculi, nasum vel labra,{{r|1.1.290|290}}
malae, mentum, barba, collus: totus. Quid verbis opust?{{l|445}}
Si tergum cicatricosum, nihil hoc similist similius.
Sed quom cogito, equidem certo idem sum qui semper fui.
Novi erum, novi aedis nostras; sane sapio et sentio.
Non ego illi obtempero quod loquitur. Pultabo foris.{{r|1.1.295|295}}
'''MERC.''' Quo agis te? '''S.''' Domum. '''M.''' Quadrigas si nunc inscendas Iovis{{l|450}}
atque hinc fugias, ita vix poteris effugere infortunium.
'''SOS.''' Nonne erae meae nuntiare quod erus meus iussit licet?
'''MERC.''' Tuae si quid vis nuntiare: hanc nostram adire non sinam.
Nam si me inritassis, hodie lumbifragium hinc auferes.{{r|1.1.300|300}}
'''SOS.''' Abeo potius. Di immortales, obsecro vostram fidem,{{l|455}}
ubi ego perii? Ubi immutatus sum? Ubi ego formam perdidi?
An egomet me illic reliqui, si forte oblitus fui?
Nam hic quidem omnem imaginem meam, quae antehac fuerat, possidet.
Vivo fit quod numquam quisquam mortuo faciet mihi.{{r|1.1.305|305}}
Ibo ad portum atque haec uti sunt facta ero dicam meo;{{l|460}}
nisi etiam is quoque me ignorabit: quod ille faxit Iuppiter,
ut ego hodie raso capite calvos capiam pilleum.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.2.0'&gt;&lt;/span&gt;I.ii===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS]
'''MERC.''' Bene prospere hoc hodie operis processit mihi:
amovi a foribus maximam molestiam,
patri ut liceret tuto illam amplexarier.{{l|465}}
Iam ille illuc ad erum cum Amphitruonem advenerit,
narrabit servom hinc sese a foribus Sosiam{{r|1.2.5|5}}
amovisse; ille adeo illum mentiri sibi
credet, neque credet huc profectum, ut iusserat.
Erroris ambo ego illos et dementiae{{l|470}}
complebo atque omnem Amphitruonis familiam,
adeo usque, satietatem dum capiet pater{{r|1.2.10|10}}
illius quam amat. Igitur demum omnes scient
quae facta. Denique Alcumenam Iuppiter
rediget antiquam coniugi in concordiam.{{l|475}}
Nam Amphitruo actutum uxori turbas conciet
atque insimulabit eam probri; tum meus pater{{r|1.2.15|15}}
eam seditionem illi in tranquillum conferet.
Nunc de Alcumena dudum quod dixi minus,
hodie illa pariet filios geminos duos{{l|480}}
alter decumo post mense nascetur puer
quam seminatust, alter mense septumo;{{r|1.2.20|20}}
eorum Amphitruonis alter est, alter Iovis:
verum minori puero maior est pater,
minor maiori. Iamne hoc scitis quid siet?{{l|485}}
Sed Alcumenae huius honoris gratia
pater curavit uno ut fetu fieret,{{r|1.2.25|25}}
uno ut labore absolvat aerumnas duas.
[Et ne in suspicione ponatur stupri
et clandestina ut celetur consuetio.]{{l|490}}
quamquam, ut iam dudum dixi, resciscet tamen
Amphitruo rem omnem. Quid igitur? Nemo id probro{{r|1.2.30|30}}
profecto ducet Alcumenae; nam deum
non par videtur facere, delictum suom
suamque ut culpam expetere in mortalem ut sinat.{{l|495}}
Orationem comprimam: crepuit foris.
Amphitruo subditivos eccum exit foras{{r|1.2.35|35}}
cum Alcumena uxore usuraria.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='1.3.0'&gt;&lt;/span&gt;I.iii===
&lt;poem&gt;[IVPPITER ⸱ ALCVMENA ⸱ MERCVRIVS]
'''IVPPITER''' Bene vale, Alcumena, cura rem communem, quod facis;
atque inperce quaeso: menses iam tibi esse actos vides.{{l|500}}
Mihi necesse est ire hinc; verum quod erit natum tollito.
'''ALCVMENA''' Quid istuc est, mi vir, negoti, quod tu tam subito domo
abeas? '''IVPP.''' Edepol haud quod tui me neque domi distaedeat;{{r|1.3.5|5}}
sed ubi summus imperator non adest ad exercitum,
citius quod non facto est usus fit quam quod facto est opus.{{l|505}}
'''MERC.''' Nimis hic scitust sycophanta, qui quidem meus sit pater.
Observatote &lt;eum&gt;, quam blande mulieri palpabitur.
'''ALC.''' Ecastor te experior quanti facias uxorem tuam.{{r|1.3.10|10}}
'''IVPP.''' Satin habes, si feminarum nulla est quam aeque diligam?
'''MERC.''' Edepol ne illa si istis rebus te sciat operam dare,{{l|510}}
ego faxim ted Amphitruonem esse malis, quam Iovem.
'''ALC.''' Experiri istuc mavellem me quam mi memorarier.
Prius abis quam lectus ubi cubuisti concaluit locus.{{r|1.3.15|15}}
Heri venisti media nocte, nunc abis. Hocin placet?
'''MERC.''' Accedam atque hanc appellabo et subparasitabor patri.{{l|515}}
Numquam edepol quemquam mortalem credo ego uxorem suam
sic ecflictim amare, proinde ut hic te ecflictim deperit.
'''IVPP.''' Carnufex, non ego te novi? Abin e conspectu meo?{{r|1.3.20|20}}
Quid tibi hanc curatio est rem, verbero, aut muttitio?
Quoii ego iam hoc scipione—'''ALC.''' Ah noli. '''IVPP.''' Muttito modo.{{l|520}}
'''MERC.''' Nequiter paene expedivit prima parasitatio.
'''IVPP.''' Verum quod tu dicis, mea uxor, non te mi irasci decet.
Clanculum abii a legione: operam hanc subrupui tibi,{{r|1.3.25|25}}
ex me primo &lt;ut&gt; prima scires, rem ut gessissem publicam.
Ea tibi omnia enarravi. Nisi te amarem plurimum,{{l|525}}
non facerem. '''MERC.''' Facitne ut dixi? Timidam palpo percutit.
'''IVPP.''' Nunc, ne legio persentiscat, clam illuc redeundum est mihi,
ne me uxorem praevertisse dicant prae re publica.{{r|1.3.30|30}}
'''ALC.''' Lacrimantem ex abitu concinnas tu tuam uxorem. '''IVPP.''' Tace,
ne corrumpe oculos, redibo actutum. '''ALC.''' Id actutum diu est.{{l|530}}
'''IVPP.''' Non ego te hic lubens relinquo neque abeo abs te. '''ALC.''' Sentio,
nam qua nocte ad me venisti, eadem abis. '''IVPP.''' Cur me tenes?
Tempus &lt;est&gt;: exire ex urbe prius quam lucescat volo.{{r|1.3.35|35}}
Nunc tibi hanc pateram, quae dono mi illi ob virtutem data est,
Pterela rex qui potitavit, quem ego mea occidi manu,{{l|535}}
Alcumena, tibi condono. '''ALC.''' Facis ut alias res soles.
Ecastor condignum donum, qualest qui donum dedit.
'''MERC.''' Immo sic: condignum donum, qualest cui dono datumst.{{r|1.3.40|40}}
'''IVPP.''' Pergin autem? Nonne ego possum, furcifer, te perdere?
'''ALC.''' Noli amabo, Amphitruo, irasci Sosiae causa mea.{{l|540}}
'''IVPP.''' Faciam ita ut vis. '''MERC.''' Ex amore hic admodum quam saevos est.
'''I.''' Numquid vis? '''A.''' Vt quom absim me ames, me tuam te absente tamen.
'''MERC.''' Eamus, Amphitruo. Lucescit hoc iam. '''IVPP.''' Abi prae, Sosia,{{r|1.3.45|45}}
iam ego sequar. Numquid vis? '''A.''' Etiam: ut actutum advenias. '''I.''' Licet,
prius tua opinione hic adero: bonum animum habe.—{{l|545}}
nunc te, nox, quae me mansisti, mitto uti cedas die,
ut mortalis inlucescat luce clara et candida.
Atque quanto, nox, fuisti longior hac proxuma,{{r|1.3.50|50}}
tanto brevior dies ut fiat faciam, ut aeque disparet.
Sed dies e nocte accedat. Ibo et Mercurium sequar.—{{l|550}}&lt;/poem&gt;

==ACTVS II==

===&lt;span id='2.1.0'&gt;&lt;/span&gt;II.i===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO ⸱ SOSIA]
'''AMPHITRVO''' Age i tu secundum. '''SOSIA''' Sequor, subsequor te.
'''AMPH.''' Scelestissimum te arbitror. '''SOS.''' Nam quam ob rem?
'''AMPH.''' Quia id quod neque est neque fuit neque futurum est
mihi praedicas. '''SOS.''' Eccere, iam tuatim
facis &lt;tu&gt;, ut tuis nulla apud te fides sit.{{l|555}}{{r|2.1.5|5}}
'''AMPH.''' Quid est? Quo modo? Iam quidem hercle ego tibi istam
scelestam, scelus, linguam abscidam. '''SOS.''' Tuos sum,
proinde ut commodumst et lubet quidque facias;
tamen quin loquar haec uti facta sunt hic,
numquam ullo modo me potes deterrere.{{l|560}}{{r|2.1.10|10}}
'''AMPH.''' Scelestissime, audes mihi praedicare id,
domi te esse nunc, qui hic ades? '''SOS.''' Vera dico.
'''AMPH.''' Malum quod tibi di dabunt, atque ego hodie
dabo. '''SOS.''' Istuc tibist in manu, nam tuos sum.
'''AMPH.''' Tun me, verbero, audes erum ludificari?{{l|565}}{{r|2.1.15|15}}
Tune id dicere audes, quod nemo umquam homo antehac
vidit nec potest fieri, tempore uno
homo idem duobus locis ut simul sit?
'''SOS.''' Profecto ut loquor res ita est. '''AMPH.''' Iuppiter te
perdat. '''SOS.''' Quid mali sum, ere, tua ex re promeritus?{{l|570}}{{r|2.1.20|20}}
'''AMPH.''' Rogasne, improbe, etiam, qui ludos facis me?
'''SOS.''' Merito maledicas mihi, si id ita factum est.†
Verum haud mentior, resque uti facta dico.
'''AMPH.''' Homo hic ebrius est, ut opinor.
'''SOS.''' Vtinam ita essem. '''AMPH.''' Optas quae facta.{{l|575}}{{r|2.1.25|25}}
'''SOS.''' Egone? '''AMPH.''' Tu istic. Ubi bibisti?
'''SOS.''' Nusquam equidem bibi. '''AMPH.''' Quid hoc sit{{l|576a}}
hominis? '''SOS.''' Equidem decies dixi:
domi ego sum, inquam, ecquid audis?{{l|577a}}
Et apud te adsum Sosia idem.{{r|2.1.30|30}}
Satin hoc plane, satin diserte,{{l|578a}}
ere, nunc videor
tibi locutus esse? '''AMPH.''' Vah,{{l|579a}}
apage te a me. '''SOS.''' Quid est negoti?{{l|580}}
'''AMPH.''' Pestis te tenet. '''SOS.''' Nam quor istuc{{r|2.1.35|35}}
dicis? Equidem valeo et salvos
sum recte, Amphitruo. '''AMPH.''' At te ego faciam
hodie proinde ac meritus es,
ut minus valeas et miser sis, {{l|584a}}
salvos domum si rediero: iam {{l|584b}}{{r|2.1.40|40}}
sequere sis, erum qui ludificas{{l|585a}}
dictis delirantibus, {{l|585b}}
qui quoniam erus quod imperavit neglexisti persequi,
nunc venis etiam ultro inrisum dominum: quae neque fieri
possunt neque fando umquam accepit quisquam profers, carnifex;{{r|2.1.45|45}}
quoius ego hodie in tergum faxo ista expetant mendacia.
'''SOS.''' Amphitruo, miserrima istaec miseria est servo bono,{{l|590}}
apud erum qui vera loquitur, si id vi verum vincitur.
'''AMPH.''' Quo id, malum, pacto potest nam—mecum argumentis puta —
fieri, nunc uti tu &lt;et&gt; hic sis et domi? Id dici volo.{{r|2.1.50|50}}
'''SOS.''' Sum profecto et hic et illic. Hoc cuivis mirari licet,
neque tibi istuc mirum &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; magis videtur quam mihi.{{l|595}}
'''AMPH.''' Quo modo? '''S.''' Nihilo, inquam, mirum magis tibi istuc quam mihi;
neque, ita me di ament, credebam primo mihimet Sosiae,
donec Sosia illic egomet fecit sibi uti crederem.{{r|2.1.55|55}}
Ordine omne, uti quicque actum est, dum apud hostis sedimus,
edissertavit. Tum formam una abstulit cum nomine.{{l|600}}
Neque lac lactis magis est simile quam ille ego similest mei.
Nam ut dudum ante lucem a portu me praemisisti domum—
'''A.''' Quid igitur? '''S.''' Prius multo ante aedis stabam quam illo adveneram.{{r|2.1.60|60}}
'''AMPH.''' Quas, malum, nugas? Satin tu sanus es? '''SOS.''' Sic sum ut vides.
'''AMPH.''' Huic homini nescio quid est mali mala obiectum manu,{{l|605}}
postquam a me abiit. '''SOS.''' Fateor, nam sum obtusus pugnis pessume.
'''AMPH.''' Quis te verberavit? '''SOS.''' Egomet memet, qui nunc sum domi.
'''AMPH.''' Cave quicquam, nisi quod rogabo te, mihi responderis.{{r|2.1.65|65}}
Omnium primum iste qui sit Sosia, hoc dici volo.
'''SOS.''' Tuos est servos. '''AMPH.''' Mihi quidem uno te plus etiam est quam volo,{{l|610}}
neque postquam sum natus habui nisi te servom Sosiam.
'''SOS.''' At ego nunc, Amphitruo, dico: Sosiam servom tuom
praeter me alterum, inquam, adveniens faciam ut offendas domi,{{r|2.1.70|70}}
Davo prognatum patre eodem quo ego sum, forma, aetate item
qua ego sum. Quid opust verbis? Geminus Sosia hic factust tibi.{{l|615}}
'''AMPH.''' Nimia memoras mira. Sed vidistin uxorem meam?
'''S.''' Quin intro ire in aedis numquam licitum est. '''A.''' Quis te prohibuit?
'''SOS.''' Sosia ille, quem iam dudum dico, is qui me contudit.{{r|2.1.75|75}}
'''AMPH.''' Quis istic Sosia est? '''SOS.''' Ego, inquam. Quotiens dicendum est tibi?
'''AMPH.''' Sed quid ais? Num obdormivisti dudum? '''SOS.''' Nusquam gentium.{{l|620}}
'''AMPH.''' Ibi forte istum si vidisses quendam in somnis Sosiam—
'''SOS.''' Non soleo ego somniculose eri imperia persequi.
Vigilans vidi, vigilans nunc &lt;te&gt; video, vigilans fabulor,{{r|2.1.80|80}}
vigilantem ille me iam dudum vigilans pugnis contudit.
'''AMPH.''' Quis homo? '''SOS.''' Sosia, inquam, ego ille. Quaeso, nonne intellegis?{{l|625}}
'''AMPH.''' Qui, malum, intellegere quisquam potis est? Ita nugas blatis.
'''SOS.''' Verum actutum nosces, quom illum nosces servom Sosiam.
'''AMPH.''' Sequere hac igitur me, nam mi istuc primum exquisito est opus.{{r|2.1.85|85}}
[Sed vide ex navi efferantur quae imperavi iam omnia.
'''SOS.''' Et memor sum et diligens, ut quae imperes compareant;{{l|630}}
non ego cum vino simitu ebibi imperium tuom.
'''AMPH.''' Vtinam di faxint, infecta dicta re eveniant tua.]&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='2.2.0'&gt;&lt;/span&gt;II.ii===
&lt;poem&gt;[ALCVMENA ⸱ AMPHITRVO ⸱ SOSIA]
'''ALCVMENA''' Satin parva res est voluptatum in vita atque in aetate agunda
praequam quod molestum est? Ita cuique comparatum est in aetate hominum;
ita divis est placitum, voluptatem ut maeror comes consequatur:{{l|635}}
quin incommodi plus malique ilico adsit, boni si optigit quid.
Nam ego id nunc experior domo atque ipsa de me scio, cui voluptas{{r|2.2.5|5}}
parumper datast, dum viri mei mihi potestas videndi fuit
noctem unam modo; atque is repente abiit a me hinc ante lucem.
Sola hic mihi nunc videor, quia ille hinc abest quem ego amo praeter omnes.{{l|640}}
Plus aegri ex abitu viri, quam ex adventu voluptatis cepi.
Sed hoc me beat{{r|2.2.10|10}}
saltem, quom perduellis vicit et domum laudis compos revenit:
id solacio est.
Absit, dum modo laude parta
domum recipiat se; feram et perferam usque{{l|645}}
abitum eius animo forti atque offirmato, id modo si mercedis{{r|2.2.15|15}}
datur mi, ut meus victor vir belli clueat.
Satis mi esse ducam.
Virtus praemium est optimum;
virtus omnibus rebus anteit profecto:
libertas salus vita res et parentes, patria et prognati{{l|650}}{{r|2.2.20|20}}
tutantur, servantur:
virtus omnia in sese habet, omnia adsunt
bona quem penest virtus.
'''AMPH.''' Edepol me uxori exoptatum credo adventurum domum,
quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene,{{l|655}}{{r|2.2.25|25}}
victis hostibus: quos nemo posse superari ratust,
eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus.
Certe enim med illi expectatum optato venturum scio.
'''SOS.''' Quid? Me non rere expectatum amicae venturum meae?
'''ALC.''' Meus vir hic quidem est. '''AMPH.''' Sequere hac tu me. '''ALC.''' Nam quid ille revortitur{{l|660}}{{r|2.2.30|30}}
qui dudum properare se aibat? An ille me temptat sciens
atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem?
Ecastor med haud invita se domum recipit suam.
'''SOS.''' Amphitruo, redire ad navem meliust nos. '''AMPH.''' Qua gratia?
'''SOS.''' Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus.{{l|665}}{{r|2.2.35|35}}
'''AM.''' Qui tibi nunc istuc in mentemst? '''S.''' Quia enim sero advenimus.
'''AMPH.''' Qui? '''SOS.''' Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego.
'''AMPH.''' Gravidam ego illanc hic reliqui quom abeo. '''SOS.''' Ei perii miser.
'''AM.''' Quid tibi est? '''S.''' Ad aquam praebendam commodum adveni domum,
decumo post mense, ut rationem te putare intellego.{{l|670}}{{r|2.2.40|40}}
'''AM.''' Bono animo es. '''S.''' Scin quam bono animo sim? Si situlam cepero,
numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem,
ni ego illi puteo, si occepso, animam omnem intertraxero.
'''AMPH.''' Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time.
'''AL.'''  Magis nunc &lt;me&gt; meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror.{{l|675}}{{r|2.2.45|45}}
'''AMPH.''' Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam,
quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat,
quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam.
Valuistin usque? Exspectatum advenio? '''SOS.''' Haud vidi magis.
Exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem.{{l|680}}{{r|2.2.50|50}}
'''AM.''' Et quom te †gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo.
'''ALC.''' Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia
sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris
quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus?
[Atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?]{{l|685}}{{r|2.2.55|55}}
'''AMPH.''' Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium.
'''ALC.''' Cur negas? '''AM.''' Quia vera didici dicere. '''AL.'''  Haud aequom facit
qui quod didicit id dediscit. An periclitamini
quid animi habeam? Sed quid huc vos revortimini tam cito?
An te auspicium commoratum est an tempestas continet{{l|690}}{{r|2.2.60|60}}
qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras?
'''AM.''' Dudum? Quam dudum istuc factum est? '''AL.'''  Temptas. Iam dudum, modo.
'''AMPH.''' Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo?
'''ALC.''' Quid enim censes? Te ut deludam contra lusorem meum,
qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris.{{l|695}}{{r|2.2.65|65}}
'''AMPH.''' Haec quidem deliramenta loquitur. '''SOS.''' Paulisper mane,
dum edormiscat unum somnum. '''AMPH.''' Quaene vigilans somniat?
'''ALC.''' Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor.
Nam dudum ante lucem et istunc et te vidi. '''AMPH.''' Quo in loco?
'''AL.'''  Hic in aedibus ubi tu habitas. '''AM.''' Numquam factum est. '''S.''' Non taces?{{l|700}}{{r|2.2.70|70}}
Quid si e portu navis huc nos dormientis detulit?
'''AMPH.''' Etiam tu quoque adsentaris huic? '''SOS.''' Quid vis fieri?
Non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier,
ex insana insaniorem facies, feriet saepius;
si obsequare, una resolvas plaga. '''AMPH.''' At pol qui certa res{{l|705}}{{r|2.2.75|75}}
hanc est obiurgare, quae me hodie advenientem domum
noluerit salutare. '''SOS.''' Inritabis crabrones. '''AMPH.''' Tace.
Alcumena, unum rogare te volo. '''ALC.''' Quid vis roga.
'''AMPH.''' Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia?
'''ALC.''' Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier?{{l|710}}{{r|2.2.80|80}}
'''AMPH.''' Quia salutare advenientem me solebas antidhac,
appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent.
Eo more expertem te factam adveniens offendi domi.
'''ALC.''' Ecastor equidem te certo heri advenientem ilico,
et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul,{{l|715}}{{r|2.2.85|85}}
mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi.
'''SOS.''' Tun heri hunc salutavisti? '''ALC.''' Et te quoque etiam, Sosia.
'''SOS.''' Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium;
verum non est puero gravida. '''AMPH.''' Quid igitur? '''SOS.''' Insania.
'''ALC.''' Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium.{{l|720}}{{r|2.2.90|90}}
Verum tu malum magnum habebis, si hic suom officium facit:
ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet.
'''SOS.''' Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari,
ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit.
'''AMPH.''' Tu me heri hic vidisti? '''ALC.''' Ego, inquam, si vis decies dicere.{{l|725}}{{r|2.2.95|95}}
'''AM.''' In somnis fortasse? '''AL.'''  Immo vigilans vigilantem. '''AM.''' Ei misero mihi.
'''SOS.''' Quid tibi est? '''AMPH.''' Delirat uxor. '''SOS.''' Atra bili percita est.
Nulla res tam delirantis homines concinnat cito.
'''AMPH.''' Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier?
'''ALC.''' Equidem ecastor sana et salva sum. '''AMPH.''' Quor igitur praedicas,{{l|730}}{{r|2.2.100|100}}
te heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus?
Ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem,
neque meum pedem huc intuli etiam in aedis, ut cum exercitu
hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus.
'''ALC.''' Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti. '''AMPH.''' Quid est?{{l|735}}{{r|2.2.105|105}}
'''ALC.''' Vera dico. '''AMPH.''' Non de hac quidem hercle re; de aliis nescio.
'''ALC.''' Primulo diluculo abiisti ad legiones. '''AMPH.''' Quo modo?
'''SOS.''' Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi.
Sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi
aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit.{{l|740}}{{r|2.2.110|110}}
'''ALC.''' Vae capiti tuo. '''SOS.''' Tua istuc refert—si curaveris.
'''ALC.''' Iterum iam hic in me inclementer dicit, atque id sine malo.
'''AMPH.''' Tace tu. Tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo?
'''ALC.''' Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium?
'''AM.''' An etiam id tu scis? '''AL.'''  Quippe qui ex te audivi, ut urbem maximam{{l|745}}{{r|2.2.115|115}}
expugnavisses regemque Pterelam tute occideris.
'''AMPH.''' Egone istuc dixi? '''ALC.''' Tute istic, etiam adstante hoc Sosia.
'''AMPH.''' Audivistin tu me narrare haec hodie? '''SOS.''' Vbi ego audiverim?
'''AM.''' Hanc roga. '''S.''' Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam.
'''ALC.''' Mirum quin te adversus dicat. '''AMPH.''' Sosia, age me huc aspice.{{l|750}}{{r|2.2.120|120}}
'''SOS.''' Specto. '''AMPH.''' Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi.
Audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat?
'''SOS.''' Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas,
qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul?
'''AM.''' Quid nunc, mulier? Audin illum? '''AL.'''  Ego vero, ac falsum dicere.{{l|755}}{{r|2.2.125|125}}
'''AMPH.''' Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis? '''ALC.''' Eo fit quia mihi
plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor.
'''AM.''' Tun me heri advenisse dicis? '''AL.'''  Tun te abiisse hodie hinc negas?
'''AMPH.''' Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum.
'''ALC.''' Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi{{l|760}}{{r|2.2.130|130}}
dedisse dono hodie, qua te illi donatum esse dixeras?
'''AMPH.''' Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui
itaque nunc sum, ut ea te patera donem. Sed quis istuc tibi
dixit? '''ALC.''' Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu
pateram. '''AMPH.''' Mane, mane, obsecro te. Nimis demiror, Sosia,{{l|765}}{{r|2.2.135|135}}
qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat,
nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia.
'''SOS.''' Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul.
'''AM.''' Quid hoc sit hominis? '''AL.'''  Vin proferri pateram? '''AM.''' Proferri volo.
'''ALC.''' Fiat. &lt;heus&gt; tu, Thessala, intus pateram proferto foras,{{l|770}}{{r|2.2.140|140}}
qua hodie meus vir donavit me. '''AMPH.''' Secede huc tu, Sosia,
enim vero illud praeter alia mira miror maxime,
si haec habet pateram illam. '''SOS.''' An etiam credis id, quae in hac cistellula
tuo signo obsignata fertur? '''AMPH.''' Salvom signum est? '''SOS.''' Inspice.
'''AMPH.''' Recte, ita est ut obsignavi. '''SOS.''' Quaeso, quin tu istanc iubes{{l|775}}{{r|2.2.145|145}}
pro cerrita circumferri? '''AMPH.''' Edepol qui facto est opus;
nam haec quidem edepol laruarum plenast. '''ALC.''' Quid verbis opust?
Em tibi pateram, eccam. '''AM.''' Cedo mi. '''ALC.''' Age aspice huc sis nunciam
tu qui quae facta infitiare; quem ego iam hic convincam palam.
Estne haec patera, qua donatu's illi? '''AMPH.''' Summe Iuppiter,{{l|780}}{{r|2.2.150|150}}
quid ego video? Haec ea est profecto patera. Perii, Sosia.
'''SOS.''' Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est
aut pateram hic inesse oportet. '''AMPH.''' Agedum, exsolve cistulam.
'''SOS.''' Quid ego istam exsolvam? Obsignatast recte, res gesta est bene:
tu peperisti Amphitruonem, ego alium peperi Sosiam;{{l|785}}{{r|2.2.155|155}}
nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus.
'''AMPH.''' Certum est aperire atque inspicere. '''SOS.''' Vide sis signi quid siet,
ne posterius in me culpam conferas. '''AMPH.''' Aperi modo;
nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat.
'''ALC.''' Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est?{{l|790}}{{r|2.2.160|160}}
'''AMPH.''' Opus mi est istuc exquisito. '''SOS.''' Iuppiter, pro Iuppiter.
'''AM.''' Quid tibi est? '''S.''' Hic patera nulla in cistulast. '''AM.''' Quid ego audio?
'''SOS.''' Id quod verumst. '''AMPH.''' At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo.
'''AL.'''  Haec quidem apparet. '''AM.''' Quis igitur tibi dedit? '''AL.'''  Qui me rogat.
'''SOS.''' Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via{{l|795}}{{r|2.2.165|165}}
praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam
huic dedisti, post hanc rursum obsignasti clanculum.
'''AMPH.''' Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam?
Ain heri nos advenisse huc? '''ALC.''' Aio, adveniensque ilico
me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi.{{l|800}}{{r|2.2.170|170}}
'''SOS.''' Iam illud non placet principium de osculo. '''AMPH.''' Perge exsequi.
'''ALC.''' Lavisti. '''AM.''' Quid postquam lavi? '''AL.'''  Accubuisti. '''S.''' Euge optime.
Nunc exquire. '''AMPH.''' Ne interpella. Perge porro dicere.
'''ALC.''' Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul.
'''AMPH.''' In eodem lecto? '''ALC.''' In eodem. '''SOS.''' Ei, non placet convivium.{{l|805}}{{r|2.2.175|175}}
'''AMPH.''' Sine modo argumenta dicat. Quid postquam cenavimus?
'''ALC.''' Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus.
'''AMPH.''' Vbi tu cubuisti? '''ALC.''' In eodem lecto tecum una in cubiculo.
'''AM.''' Perdidisti. '''SOS.''' Quid tibi est? '''AM.''' Haec me modo ad mortem dedit.
'''AL.'''  Quid iam, amabo? '''AM.''' Ne me appella. '''S.''' Quid tibi est? '''A.''' Perii miser,{{l|810}}{{r|2.2.180|180}}
quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum.
'''ALC.''' Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio?
'''AMPH.''' Vir ego tuos sim? Ne me appella, falsa, falso nomine.
'''SOS.''' Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro.
'''ALC.''' Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi?{{l|815}}{{r|2.2.185|185}}
'''AMPH.''' Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris.
'''ALC.''' Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui?
'''AMPH.''' Tun mecum fueris? Quid illac impudente audacius?
Saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom.
'''ALC.''' Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet.{{l|820}}{{r|2.2.190|190}}
Tu si me inpudicitiai captas, capere non potes.
'''AMPH.''' Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia?
'''SOS.''' Propemodum. '''AMPH.''' Cenavin ego heri in navi in portu Persico?
'''ALC.''' Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant.
'''SOS.''' Nescio quid istuc negoti dicam, nisi si quispiam est{{l|825}}{{r|2.2.195|195}}
Amphitruo alius, qui forte ted hinc absenti tamen
tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom.
Nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis,
certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis.
'''AMPH.''' Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem.{{l|830}}{{r|2.2.200|200}}
'''ALC.''' Per supremi regis regnum iuro et matrem familias
Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume,
ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore
contigit, quo me impudicam faceret. '''AMPH.''' Vera istaec velim.
'''ALC.''' Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere.{{l|835}}{{r|2.2.205|205}}
'''AMPH.''' Mulier es, audacter iuras. '''ALC.''' Quae non deliquit, decet
audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui.
'''AMPH.''' Satis audacter. '''ALC.''' Vt pudicam decet. '''AM.''' †In verbis probas.
'''ALC.''' Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur,
sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem,{{l|840}}{{r|2.2.210|210}}
deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam,
tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis.
'''SOS.''' Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima.
'''AMPH.''' Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam.
'''SOS.''' Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis:{{l|845}}{{r|2.2.215|215}}
ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus.
'''AMPH.''' Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere.
'''ALC.''' Edepol me libente facies. '''AMPH.''' Quid ais? Responde mihi,
quid si adduco tuom cognatum huc a navi Naucratem,
qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat{{l|850}}{{r|2.2.220|220}}
facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri?
Numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio?
'''ALC.''' Si deliqui, nulla causa est. '''AMPH.''' Convenit. Tu, Sosia,
duc hos intro. Ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.—
'''SOS.''' Nunc quidem praeter nos nemo est. Dic mihi verum serio:{{l|855}}{{r|2.2.225|225}}
ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet?
'''ALC.''' Abin hinc a me dignus domino servos? '''SOS.''' Abeo, si iubes.—
'''ALC.''' Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet
meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum.
Quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.—{{l|860}}{{r|2.2.230|230}}
&lt;/poem&gt;

==ACTVS III==

===&lt;span id='3.1.0'&gt;&lt;/span&gt;III.i===
&lt;poem&gt;[IVPPITER]
'''IVPPITER''' Ego sum ille Amphitruo, cui est servos Sosia,
idem Mercurius qui fit, quando commodumst,
in superiore qui habito cenaculo,
qui interdum fio Iuppiter, quando lubet;
huc autem quom extemplo adventum adporto, ilico{{l|865}}{{r|3.1.5|5}}
Amphitruo fio et vestitum immuto meum.
Nunc huc honoris vostri venio gratia,
ne hanc incohatam transigam comoediam;
simul Alcumenae, quam vir insontem probri
Amphitruo accusat, veni ut auxilium feram:{{l|870}}{{r|3.1.10|10}}
nam mea sit culpa, quod egomet contraxerim,
si id Alcumenae innocenti expetat.
Nunc Amphitruonem memet, ut occepi semel,
esse adsimulabo, atque in horum familiam
frustrationem hodie iniciam maxumam;{{l|875}}{{r|3.1.15|15}}
post igitur demum faciam res fiat palam
atque Alcumenae in tempore auxilium feram
faciamque ut uno fetu et quod gravida est viro
et me quod gravidast pariat sine doloribus.
Mercurium iussi me continuo consequi,{{l|880}}{{r|3.1.20|20}}
si quid vellem imperare. Nunc hanc adloquar.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.2.0'&gt;&lt;/span&gt;III.ii===
&lt;poem&gt;[ALCVMENA ⸱ IVPPITER]
'''ALCVMENA''' Durare nequeo in aedibus. Ita me probri,
stupri, dedecoris a viro argutam meo!
Ea quae sunt facta infecta ut reddat clamitat,
quae neque sunt facta neque ego in me admisi arguit;{{l|885}}
atque id me susque deque esse habituram putat.{{r|3.2.5|5}}
Non edepol faciam, neque me perpetiar probri
falso insimulatam, quin ego illum aut deseram
aut satis faciat mi ille atque adiuret insuper,
nolle esse dicta quae in me insontem protulit.{{l|890}}
'''IVPP.''' Faciundum est mi illud, fieri quod illaec postulat,{{r|3.2.10|10}}
si me illam amantem ad sese studeam recipere,
quando ego quod feci, id factum Amphitruoni offuit
atque illi dudum meus amor negotium
insonti exhibuit, nunc autem insonti mihi{{l|895}}
illius ira in hanc et male dicta expetent.{{r|3.2.15|15}}
'''ALC.''' Sed eccum video qui me miseram arguit
stupri, dedecoris. '''IVPP.''' Te volo, uxor, conloqui.
Quo te avortisti? &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; '''ALC.''' Ita ingenium meumst:
inimicos semper osa sum optuerier.{{l|900}}
'''IVPP.''' Heia autem inimicos? '''ALC.''' Sic est, vera praedico;{{r|3.2.20|20}}
nisi etiam hoc falso dici insimulaturus es.
'''IVPP.''' Nimis iracunda es. '''ALC.''' Potin ut abstineas manum?
Nam certo, si sis sanus aut sapias satis,
quam tu impudicam esse arbitrere et praedices,{{l|905}}
cum ea tu sermonem nec ioco nec serio{{r|3.2.25|25}}
tibi habeas, nisi sis stultior stultissimo.
'''IVPP.''' Si dixi, nihilo magis es, neque ego esse arbitror,
et id huc revorti uti me purgarem tibi.
Nam numquam quicquam meo animo fuit aegrius,{{l|910}}
quam postquam audivi ted esse iratam mihi.{{r|3.2.30|30}}
Cur dixisti? Inquies. Ego expediam tibi.
Non edepol quo te esse impudicam crederem;
verum periclitatus sum animum tuom,
quid faceres et quo pacto id ferre induceres.{{l|915}}
Equidem ioco illa dixeram dudum tibi,{{r|3.2.35|35}}
ridiculi causa. Vel hunc rogato Sosiam.
'''ALC.''' Quin huc adducis meum cognatum Naucratem,
testem quem dudum te adducturum dixeras,
te huc non venisse? '''IVPP.''' Si quid dictum est per iocum,{{l|920}}
non aequom est id te serio praevortier.{{r|3.2.40|40}}
'''ALC.''' Ego illud scio quam doluerit cordi meo.
'''IVPP.''' Per dexteram tuam te, Alcumena, oro obsecro,
da mihi hanc veniam, ignosce, irata ne sies.
'''ALC.''' Ego istaec feci verba virtute irrita;{{l|925}}
nunc, quando factis me impudicis abstini,{{r|3.2.45|45}}
ab impudicis dictis avorti volo.
Valeas, tibi habeas res tuas, reddas meas.
Iuben mi ire comites? '''IVPP.''' Sanan es? '''ALC.''' Si non iubes,
ibo egomet; comitem mihi Pudicitiam duxero.†{{l|930}}
'''IVPP.''' Mane. Arbitratu tuo ius iurandum dabo,{{r|3.2.50|50}}
me meam pudicam esse uxorem arbitrarier.
Id ego si fallo, tum te, summe Iuppiter,
quaeso, Amphitruoni ut semper iratus sies.
'''ALC.''' A, propitius sit potius. '''IVPP.''' Confido fore;{{l|935}}
nam ius iurandum verum te advorsum dedi.{{r|3.2.55|55}}
Iam nunc irata non es? '''ALC.''' Non sum. '''IVPP.''' Bene facis.
Nam in hominum aetate multa eveniunt huius modi:
capiunt voluptates, capiunt rursum miserias;
irae interveniunt, redeunt rursum in gratiam.{{l|940}}
Verum irae si quae forte eveniunt huius modi{{r|3.2.60|60}}
inter eos, rursum si reventum in gratiam est,
bis tanto amici sunt inter se quam prius.
'''ALC.''' Primum cavisse oportuit ne diceres,
verum eadem si isdem purgas mi, patiunda sunt.{{l|945}}
'''IVPP.''' Iube vero vasa pura adornari mihi,{{r|3.2.65|65}}
ut quae apud legionem vota vovi, si domum
rediissem salvos, ea ego exsolvam omnia.
'''ALC.''' Ego istuc curabo. '''IVPP.''' Evocate huc Sosiam;
gubernatorem qui in mea navi fuit{{l|950}}
Blepharonem arcessat, qui nobiscum prandeat.{{r|3.2.70|70}}
Is adeo &lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt; inpransus ludificabitur,
cum ego Amphitruonem collo hinc obstricto traham.
'''ALC.''' Mirum quid solus secum secreto ille agat.
Atque aperiuntur aedes. Exit Sosia.{{l|955}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.3.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iii===
&lt;poem&gt;[SOSIA ⸱ IVPPITER ⸱ ALCUMENA]
'''SOSIA''' Amphitruo, assum. Si quid opus est, impera, imperium exequar.
'''IVPP.''' &lt;Sosia&gt;, optume advenis. '''SOS.''' Iam pax est inter vos duos?
Nam quia vos tranquillos video, gaudeo et volup est mihi.
Atque ita servom par videtur frugi sese instituere:
proinde eri ut sint, ipse item sit; voltum e voltu comparet:{{l|960}}{{r|3.3.5|5}}
tristis sit, si eri sint tristes; hilarus sit, si gaudeant.
Sed age responde: iam vos rediistis in concordiam?
'''IVPP.''' Derides, qui scis haec dudum me dixisse per iocum.
'''SOS.''' An id ioco dixisti? Equidem serio ac vero ratus.
'''IVPP.''' Habui expurigationem; facta pax est. '''SOS.''' Optume est.{{l|965}}{{r|3.3.10|10}}
'''IVPP.''' Ego rem divinam intus faciam, vota quae sunt. '''SOS.''' Censeo.
'''IVPP.''' Tu gubernatorem a navi huc evoca verbis meis
Blepharonem, qui re divina facta mecum prandeat.
'''SOS.''' Iam hic ero, cum illic censebis esse me.— '''IVPP.''' Actutum huc redi.
'''ALC.''' Numquid vis, quin abeam iam intro, ut apparentur quibus opust?{{l|970}}{{r|3.3.15|15}}
'''IVPP.''' I sane, et quantum potest parata fac sint omnia.
'''ALC.''' Quin venis quando vis intro? Faxo haud quicquam sit morae.—
'''IVPP.''' Recte loquere et proinde diligentem ut uxorem decet.
Iam hisce ambo, et servos et era, frustra sunt duo,
qui me Amphitruonem rentur esse: errant probe.{{l|975}}{{r|3.3.20|20}}
Nunc tu divine huc fac adsis Sosia—
audis quae dico, tam etsi praesens non ades—
fac Amphitruonem advenientem ab aedibus
ut abigas; quovis pacto fac commentus sis.
Volo deludi illunc, dum cum hac usuraria{{l|980}}{{r|3.3.25|25}}
uxore nunc mihi morigero. Haec curata sint
fac sis, proinde adeo ut velle med intellegis,
atque ut ministres mihi, mihi cum sacruficem.&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='3.4.0'&gt;&lt;/span&gt;III.iv===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS]
'''MERCVRIVS''' Concedite atque abscedite omnes, de via decedite,
nec quisquam tam audax fuat homo, qui obviam obsistat mihi.{{l|985}}
Nam mihi quidem hercle qui minus liceat deo minitarier
populo, ni decedat mihi, quam servolo in comoediis?
Ille navem salvam nuntiat aut irati adventum senis:{{r|3.4.5|5}}
ego sum Iovi dicto audiens, eius iussu nunc huc me adfero.
Quam ob rem mihi magis par est via decedere et concedere.{{l|990}}
Pater vocat me, eum sequor, eius dicto imperio sum audiens;
ut filium bonum patri esse oportet, itidem ego sum patri.
Amanti subparasitor, hortor, adsto, admoneo, gaudeo.{{r|3.4.10|10}}
Si quid patri volup est, voluptas ea mi multo maxumast.
Amat: sapit; recte facit, animo quando obsequitur suo,{{l|995}}
quod omnis homines facere oportet, dum id modo fiat bono.
Nunc Amphitruonem volt deludi meus pater: faxo probe
iam hic deludetur, spectatores, vobis inspectantibus.{{r|3.4.15|15}}
Capiam coronam mi in caput, adsimulabo me esse ebrium;
atque illuc sursum escendero: inde optume aspellam virum{{l|1000}}
de supero, cum huc accesserit; faciam ut sit madidus sobrius.
Deinde illi actutum sufferet suos servos poenas Sosia:
eum fecisse ille hodie arguet quae ego fecero hic. Quid mea?{{r|3.4.20|20}}
Meo me aequomst morigerum patri, eius studio servire addecet.
Sed eccum Amphitruonem, advenit; iam ille hic deludetur probe,{{l|1005}}
siquidem vos voltis auscultando operam dare.
Ibo intro, ornatum capiam qui potis decet;
dein susum ascendam in tectum, ut illum hinc prohibeam.{{r|3.4.25|25}}
&lt;/poem&gt;

==ACTVS IV==

===&lt;span id='4.1.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.i===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO]
'''AMPHITRVO''' Naucratem quem convenire volui, in navi non erat,
neque domi neque in urbe invenio quemquam qui illum viderit.{{l|1010}}
Nam omnis plateas perreptavi, gymnasia et myropolia;
apud emporium atque in macello, in palaestra atque in foro,
in medicinis, in tonstrinis, apud omnis aedis sacras{{r|4.1.5|5}}
sum defessus quaeritando: nusquam invenio Naucratem.
Nunc domum ibo atque ex uxore hanc rem pergam exquirere,{{l|1015}}
quis fuerit quem propter corpus suom stupri compleverit.
Nam me, quam illam quaestionem inquisitam hodie amittere,{{r|4.1.10|10}}
mortuom satiust. Sed aedis occluserunt. Eugepae,
pariter hoc fit atque ut alia facta sunt. Feriam foris.
Aperite hoc. Heus, ecquis hic est? Ecquis hoc aperit ostium?{{l|1020}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.2.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.ii===
&lt;poem&gt;[MERCVRIVS ⸱ AMPHITRVO ⸱ ALCVMENA ⸱ BLEPHARO]
'''MERCVRIVS''' Quis ad fores est? '''AMPH.''' Ego sum. '''MERC.''' Quid ego sum. '''AMPH.''' Ita loquor. '''MERC.''' Tibi Iuppiter
dique omnes irati certo sunt, qui sic frangas fores.
'''AMPH.''' Quo modo? '''MERC.''' Eo modo, ut profecto vivas aetatem miser.
'''AMPH.''' Sosia. '''MERC.''' Ita, sum Sosia, nisi me esse oblitum existimas.
Quid nunc vis? '''AMPH.''' Sceleste, at etiam quid velim, id tu me rogas?{{l|1025}}{{r|4.2.5|5}}
'''MERC.''' Ita, rogo. Paene effregisti, fatue, foribus cardines.
An foris censebas nobis publicitus praeberier?
Quid me aspectas, stolide? Quid nunc vis tibi? Aut quis tu es homo?
'''AMPH.''' Verbero, etiam quis ego sim me rogitas, ulmorum Acheruns?
Quem pol ego hodie ob istaec dicta faciam ferventem flagris.{{l|1030}}{{r|4.2.10|10}}
'''MERC.''' Prodigum te fuisse oportet olim in adulescentia.
'''AMPH.''' Quidum? '''MERC.''' Quia senecta aetate a me mendicas malum.
'''AMPH.''' Cum cruciatu tuo istaec hodie, verna, verba funditas.
'''MERC.''' Sacrufico ego tibi. '''A.''' Qui? '''M.''' Quia enim te macto infortunio.

&lt;nowiki&gt;* * *&lt;/nowiki&gt;
Non. 342M: '''AMPH.''' At ego te cruce et cruciatu mactabo, mastigia.{{l|1034a}}{{r|4.2.15|15}}
Non. 354M: ('''MERC.''') Erus Amphitruo&lt;st&gt; occupatus.{{l|1034b}}
Prisc. GL 2.564K: ('''MERC.''') abiendi nunc tibi etiam occasiost.{{l|1034c}}
Non. 543M: ('''MERC.''') Optimo iure infringatur aula cineris in caput.{{l|1034d}}
Non. 543M: ('''MERC.''') Ne tu postules matulam unam tibi aquae infundi in caput.{{l|1034e}}
Non. 44M: ('''MERC.''') Laruatu's. Edepol hominem miserum. Medicum quaerita.{{l|1034f}}{{r|4.2.20|20}}
Non. 105M: ('''ALC.''') Exiuravisti te mihi dixe per iocum.{{l|1034g}}
Non. 44M, 247M: ('''ALC.''') Quaeso advenienti morbo medicari iube:{{l|1034h}}
tu certe aut laruatus aut cerritus es.{{l|1034i}}
Non. 237M: ('''ALC.''') Nisi hoc ita factum est, proinde ut factum esse autumo,{{l|1034j}}
non causam dico quin vero insimules probri{{l|1034k}}{{r|4.2.25|25}}
Non. 182M: ('''AMPH.''') Cuius? Quae me absente corpus volgavit suom.{{l|1034l}}
Non. 473M: ('''AMPH.''') Quid minitabas te facturum, si istas pepulissem fores?{{l|1034m}}
Prisc. GL 2.168K, 2.321K: ('''AMPH.''') Ibi scrobes ecfodito &lt;tu&gt; plus sexagenos in die.{{l|1034n}}
Serv. A. 8.127: ('''AMPH.''') Noli pessimo precari.{{l|1034o}}
Non. 233M: ('''BLEPH.''') animam comprime{{l|1034p}}{{r|4.2.30|30}}
Non. 453M: ('''IVPP.''') Manifestum hunc optorto collo teneo furem flagiti.{{l|1034q}}
Non. 331M: ('''AMPH.''') Immo ego hunc, Thebani cives, qui domi uxorem meam{{l|1034r}}
impudicitia impedivit, teneo, thensaurum stupri.{{l|1034s}}
Non. 454M: ('''AMPH.''') Nilne te pudet, sceleste, populi in conspectum ingredi?{{l|1034t}}
Gloss. Plaut.: ('''AMPH.''') clandestino{{l|1034u}}{{r|4.2.35|35}}
Non. 285M: ('''AMPH.''' sive '''IVPP.''') Qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere.{{l|1034v}}
&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='4.3.0'&gt;&lt;/span&gt;IV.iii===
&lt;poem&gt;[BLEPHARO ⸱ AMPHITRVO ⸱ IVPPITER]
('''BLEPH.''') Vos inter vos partite; ego abeo, mihi negotium est;
neque ego umquam usquam tanta mira me vidisse censeo.
'''AMPH.''' Blepharo, quaeso ut advocatus mi adsis neve abeas. '''BLEPH.''' Vale.
Quid opust me advocato, qui utri sim advocatus nescio?—
'''IVPP.''' Intro ego hinc eo. Alcumena parturit.— '''AMPH.''' Perii miser.{{r|4.3.5|5}}
Quid ego &lt;faciam&gt;, quem advocati iam atque amici deserunt?{{l|1040}}
Numquam edepol me inultus istic ludificabit, quisquis est;
nam iam ad regem recta me ducam resque ut facta est eloquar.†
Ego pol illum ulciscar hodie Thessalum veneficum,
qui pervorse perturbavit familiae mentem meae.{{r|4.3.10|10}}
Sed ubi illest? Intro edepol abiit, credo ad uxorem meam.{{l|1045}}
Qui me Thebis alter vivit miserior? Quid nunc agam,
quem omnes mortales ignorant et ludificant ut lubet.
Certumst, intro rumpam in aedis: ubi quemque hominem aspexero,
si ancillam seu servom sive uxorem sive adulterum{{r|4.3.15|15}}
seu patrem sive avom videbo, obtruncabo in aedibus.{{l|1050}}
Neque me Iuppiter neque di omnes id prohibebunt, si volent,
quin sic faciam ut constitui. Pergam in aedis nunciam.&lt;/poem&gt;

==ACTVS V==

===&lt;span id='5.1.0'&gt;&lt;/span&gt;V.i===
&lt;poem&gt;[BROMIA ⸱ AMPHITRVO]
'''BROMIA''' Spes atque opes vitae meae iacent sepultae in pectore,
neque ullast confidentia iam in corde, quin amiserim;
ita mihi videntur omnia, mare terra caelum, consequi,{{l|1055}}
iam ut opprimar, ut enicer. Me miseram, quid agam nescio.
Ita tanta mira in aedibus sunt facta. Vae miserae mihi,{{r|5.1.5|5}}
animo malest, aquam velim. Corrupta sum atque absumpta sum.
Caput dolet, neque audio, nec oculis prospicio satis,
nec me miserior femina est neque ulla videatur magis.{{l|1060}}
Ita erae meae hodie contigit. Nam ubi parturit, deos sibi invocat,
strepitus, crepitus, sonitus, tonitrus: ut subito, ut propere, ut valide tonuit!{{r|5.1.10|10}}
Ubi quisque institerat, concidit crepitu. Ibi nescio quis maxuma
voce exclamat: 'Alcumena, adest auxilium, ne time:
et tibi et tuis propitius caeli cultor advenit.{{l|1065}}
Exsurgite' inquit 'qui terrore meo occidistis prae metu.'
Ut iacui, exsurgo. Ardere censui aedis, ita tum confulgebant.{{r|5.1.15|15}}
Ibi me inclamat Alcumena; iam ea res me horrore adficit,
erilis praevertit metus: accurro, ut sciscam quid velit.
Atque illam geminos filios pueros peperisse conspicor;{{l|1070}}
neque nostrum quisquam sensimus, quom peperit, neque providimus.
Sed quid hoc? Quis hic est senex, qui ante aedis nostras sic iacet?{{r|5.1.20|20}}
Numnam hunc percussit Iuppiter?
Credo edepol, nam, pro Iuppiter, sepultust quasi sit mortuos.
Ibo et cognoscam, quisquis est. Amphitruo hic quidem &lt;est&gt; erus meus.{{l|1075}}
Amphitruo. '''A.''' Perii. '''B.''' Surge. '''A.''' Interii. '''B.''' Cedo manum. '''A.''' Quis me tenet?
'''BR.''' Tua Bromia ancilla. '''AM.''' Totus timeo, ita me increpuit Iuppiter.{{r|5.1.25|25}}
Nec secus est, quasi si ab Acherunte veniam. Sed quid tu foras
egressa es? '''BROM.''' Eadem nos formido timidas terrore impulit
in aedibus, tu ubi habitas. Nimia mira vidi. Vae mihi,{{l|1080}}
Amphitruo, ita mihi animus etiam nunc abest. '''AMPH.''' Agedum expedi:
scin me tuom esse erum Amphitruonem? '''B.''' Scio. '''A.''' Vide etiam nunc. '''B.''' Scio.{{r|5.1.30|30}}
'''AMPH.''' Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium.
'''BROM.''' Immo omnes sani sunt profecto. '''A.''' At me uxor insanum facit
suis foedis factis. '''BROM.''' At ego faciam, tu idem ut aliter praedices,{{l|1085}}
Amphitruo, piam et pudicam esse tuam uxorem ut scias.
De ea re signa atque argumenta paucis verbis eloquar.{{r|5.1.35|35}}
Omnium primum: Alcumena geminos peperit filios.
'''A.''' Ain tu, geminos? '''B.''' Geminos. '''A.''' Di me servant. '''B.''' Sine me dicere,
ut scias tibi tuaeque uxori deos esse omnis propitios.{{l|1090}}
'''AMPH.''' Loquere. '''BROM.''' Postquam parturire hodie uxor occepit tua,
ubi utero exorti dolores, ut solent puerperae{{r|5.1.40|40}}
invocat deos immortales, ut sibi auxilium ferant,
manibus puris, capite operto. Ibi continuo contonat
sonitu maxumo; aedes primo ruere rebamur tuas.{{l|1095}}
Aedes totae confulgebant tuae, quasi essent aureae.
'''AMPH.''' Quaeso absolvito hinc me extemplo, quando satis deluseris.{{r|5.1.45|45}}
Quid fit deinde? '''BROM.''' Dum haec aguntur, interea uxorem tuam
neque gementem neque plorantem nostrum quisquam audivimus;
ita profecto sine dolore peperit. '''AMPH.''' Iam istuc gaudeo,{{l|1100}}
utut erga me merita est. '''BROM.''' Mitte ista atque haec quae dicam accipe.
Postquam peperit, pueros lavere iussit nos. Occepimus.{{r|5.1.50|50}}
Sed puer ille quem ego lavi, ut magnust et multum valet!
Neque eum quisquam colligare quivit incunabulis.
'''AMPH.''' Nimia mira memoras; si istaec vera sunt, divinitus{{l|1105}}
non metuo quin meae uxori latae suppetiae sient.
'''BROM.''' Magis iam faxo mira dices. Postquam in cunas conditust,{{r|5.1.55|55}}
devolant angues iubati deorsum in impluvium duo
maximi: continuo extollunt ambo capita. '''AMPH.''' Ei mihi.
'''BROM.''' Ne pave. Sed angues oculis omnis circumvisere.{{l|1110}}
Postquam pueros conspicati, pergunt ad cunas citi.
Ego cunas recessim rursum vorsum trahere et ducere,{{r|5.1.60|60}}
metuens pueris, mihi formidans; tantoque angues acrius
persequi. Postquam conspexit angues ille alter puer,
citus e cunis exilit, facit recta in anguis impetum:{{l|1115}}
alterum altera prehendit eos manu perniciter.
'''AMPH.''' Mira memoras, nimis formidolosum facinus praedicas;{{r|5.1.65|65}}
nam mihi horror membra misero percipit dictis tuis.
Quid fit deinde? Porro loquere. '''BROM.''' Puer ambo angues enicat.
Dum haec aguntur, voce clara exclamat uxorem tuam—{{l|1120}}
'''A.''' Quis homo? '''B.''' Summus imperator divom atque hominum Iuppiter.
Is se dixit cum Alcumena clam consuetum cubitibus,{{r|5.1.70|70}}
eumque filium suom esse qui illos angues vicerit;
alterum tuom esse dixit puerum. '''AMPH.''' Pol me haud paenitet,
si licet boni dimidium mihi dividere cum Iove.{{l|1125}}
Abi domum, iube vasa pura actutum adornari mihi,
ut Iovis supremi multis hostiis pacem expetam.{{r|5.1.75|75}}
Ego Teresiam coniectorem advocabo et consulam
quid faciundum censeat; simul hanc rem ut facta est eloquar.
Sed quid hoc? Quam valide tonuit. Di, obsecro vostram fidem.{{l|1130}}&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.2.0'&gt;&lt;/span&gt;V.ii===
&lt;poem&gt;[IVPPITER]
'''IVPPITER''' Bono animo es, adsum auxilio, Amphitruo, tibi et tuis:
nihil est quod timeas. Hariolos, haruspices
mitte omnes; quae futura et quae facta eloquar,
multo adeo melius quam illi, quom sum Iuppiter.
Primum omnium Alcumenae usuram corporis{{l|1135}}{{r|5.2.5|5}}
cepi, et concubitu gravidam feci filio.
Tu gravidam item fecisti, cum in exercitum
profectu's: uno partu duos peperit simul.
Eorum alter, nostro qui est susceptus semine,
suis factis te immortali adficiet gloria.{{l|1140}}{{r|5.2.10|10}}
Tu cum Alcumena uxore antiquam in gratiam
redi: haud promeruit quam ob rem vitio vorteres;
mea vi subactast facere. Ego in caelum migro.—&lt;/poem&gt;

===&lt;span id='5.3.0'&gt;&lt;/span&gt;V.iii===
&lt;poem&gt;[AMPHITRVO]
'''AMPH.''' Faciam ita ut iubes et te oro, promissa ut serves tua.
Ibo ad uxorem intro, missum facio Teresiam senem.{{l|1145}}&lt;/poem&gt;
&lt;references/&gt;


&lt;center&gt;{{Bouton cliquable|[[#PERSONAE|ad initium operae]]}}&lt;/center&gt;
{{finis}}
{{textquality|75%}}</text>
      <sha1>1kve63ttczerabazo6s8olg2i0b7d7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Formulae litterarum</title>
    <ns>14</ns>
    <id>20488</id>
    <revision>
      <id>270760</id>
      <parentid>261545</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6042" sha1="18omuc4bft4hp310qphkocgmpu43ull" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, et integram Latinam pro abbreviatione praebent. Commendatur uti Transkribus modelo Incunabulorum Latinorum. Adduntur automatice cum nova pagina textus scansilis servatur, hoc scripto utendo: [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis in exemplari Vicifontis spatii principalis, hoc institue:

Usor:JimKillock/common.js et aut relinquas citationem ad (aut exscribas) Usor:JimKillock/incunabula.js

Incunabula.js renovandum est, quoties nova exemplaria (templates) adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>18omuc4bft4hp310qphkocgmpu43ull</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270761</id>
      <parentid>270760</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="gvfmncxslglt59j1adm8dolnfnc5e22" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, et integram Latinam pro abbreviatione praebent. Commendatur uti Transkribus modelo Incunabulorum Latinorum. Adduntur automatice cum nova pagina textus scansilis servatur, hoc scripto utendo: [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis in exemplari Vicifontis spatii principalis, hoc institue:

[[Usor:JimKillock/common.js]] et aut relinquas citationem ad (aut exscribas) Usor:JimKillock/incunabula.js

Incunabula.js renovandum est, quoties nova exemplaria (templates) adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>gvfmncxslglt59j1adm8dolnfnc5e22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270762</id>
      <parentid>270761</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="ne6iny32gp1hbudldqqpdtr6r3lutpw" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, atque abbreviationes Latinas integras praebent. Commendatur usus exemplaris Transkribus, cui nomen est ''Incunabula Latina''.

Formulae automatice adduntur cum nova pagina textus e imagine inspecta servatur, hoc scripto adhibito: [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis, stilo Vicifontis in spatio principali, hoc institue:

* [[Usor:JimKillock/common.js]]

et aut nexum ad [[Usor:JimKillock/incunabula.js]] relinque, aut scriptum ipsum exscribe.

[[Usor:JimKillock/incunabula.js|Incunabula.js]] renovandum est, quoties nova exemplaria adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>ne6iny32gp1hbudldqqpdtr6r3lutpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270763</id>
      <parentid>270762</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>270763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="sdx96tume23gidceqt9lkcqegp63qsi" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, atque abbreviationes Latinas integras praebent. Commendatur usus exemplaris Transkribus, cui nomen est ''Incunabula Latina''.

Formulae automatice adduntur cum nova pagina textus e imagine inspecta servatur, hoc scripto adhibito: 
* [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis, stilo Vicifontis in spatio principali, hoc institue:

* [[Usor:JimKillock/common.js]]

et aut nexum ad [[Usor:JimKillock/incunabula.js]] relinque, aut scriptum ipsum exscribe.

[[Usor:JimKillock/incunabula.js|Incunabula.js]] renovandum est, quoties nova exemplaria adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>sdx96tume23gidceqt9lkcqegp63qsi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270764</id>
      <parentid>270763</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>270764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="nbffsf9a3v6vut0wxnkom3i3hqnvzob" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, atque abbreviationes Latinas integras praebent.
* Commendatur usus exemplaris Transkribus, cui nomen est ''Incunabula Latina''.

Formulae automatice adduntur cum nova pagina textus e imagine inspecta servatur, hoc scripto adhibito: 
* [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis, stilo Vicifontis in spatio principali, hoc institue:

* [[Usor:JimKillock/common.js]]

et aut nexum ad [[Usor:JimKillock/incunabula.js]] relinque, aut scriptum ipsum exscribe.

[[Usor:JimKillock/incunabula.js|Incunabula.js]] renovandum est, quoties nova exemplaria adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>nbffsf9a3v6vut0wxnkom3i3hqnvzob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270771</id>
      <parentid>270764</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6057" sha1="q6l12wbswuqcuwgj802sm8rxmmeoksf" xml:space="preserve">Hae formulae locum tenent characterum incunabulorum vel scribalium, atque abbreviationes Latinas integras praebent.
* Commendatur usus exemplaris Transkribus, cui nomen est ''Incunabula Latina''.

Formulae automatice adduntur cum nova pagina textus e imagine inspecta servatur, hoc scripto adhibito: 
* [[Usor:JimKillock/incunabula.js]].

Ut characteres originales in pagina videre possis, stilo Vicifontis in spatio principali, hoc institue:

* [[Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js]]

[[Usor:JimKillock/incunabula.js|formae-incunabulares.js]] renovandum est, quoties nova exemplaria adduntur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Formulae breves
|-
! Formula brevis !! Liber / Usor !! Spatium principale !! Formula originalis || Notae
|-
| &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt; || ſ || s || &lt;nowiki&gt;{{Littera s longa}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{an}}&lt;/nowiki&gt;   || ã  || an || &lt;nowiki&gt;{{Atildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{am}}&lt;/nowiki&gt;  || ã || am || &lt;nowiki&gt;{{Atildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{en}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ|| en || &lt;nowiki&gt;{{Etildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{em}}&lt;/nowiki&gt;  || ẽ || em  || &lt;nowiki&gt;{{etildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ĩ}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || im  || &lt;nowiki&gt;{{iim}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{in}}&lt;/nowiki&gt;  || ĩ || in  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{on}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || on || &lt;nowiki&gt;{{otildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{om}}&lt;/nowiki&gt;  || õ || om  || &lt;nowiki&gt;{{otildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{un}}&lt;/nowiki&gt; ||  ũ || un  || &lt;nowiki&gt;{{utildan}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{um}}&lt;/nowiki&gt;  || ũ || um  || &lt;nowiki&gt;{{utildam}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eae}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || ae   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaae}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{eoe}}&lt;/nowiki&gt;  || ę || oe   || &lt;nowiki&gt;{{ecaudaoe}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ae}}&lt;/nowiki&gt; || æ || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{AEC}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || AE || &lt;nowiki&gt;{{AE}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Aec}}&lt;/nowiki&gt; || Æ || Ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{e-ae}}&lt;/nowiki&gt; || e || ae ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{oe}}&lt;/nowiki&gt; || œ || oe || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ss}}&lt;/nowiki&gt; ||  ß || ss || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{con}}&lt;/nowiki&gt; || ꝯ || con || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{et}}&lt;/nowiki&gt; ||  &amp; || et || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tet}}, {{-et}}&lt;/nowiki&gt; || ⁊ || et || || [[:wikipedia:la:Notae tironianae|''et'' tironianae]]
|-
| &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ}}&lt;/nowiki&gt; || Ꝫ || et / definitus ab usore ||  || Exempli gratia: &lt;nowiki&gt;{{Ꝫ|m}}&lt;/nowiki&gt; producit m.
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ}}, {{-is}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || is ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝭ|e}}, {{es}}&lt;/nowiki&gt; || ꝭ || es  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨}}, {{ↄ̨|on}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || con  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ↄ̨|om}}&lt;/nowiki&gt; || ↄ̨ || {{ↄ̨|om}}  ||  || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dns}}&lt;/nowiki&gt; || dñs || dominus || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dni}}&lt;/nowiki&gt;  || dñi || domini || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{dno}}&lt;/nowiki&gt; || dño || domino || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ene}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || ene || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ñ|n}}, {{ñ|on}}&lt;/nowiki&gt; || ñ || {{ñ|n}}, {{ñ|on}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || m || || terminus verbi
|-
| &lt;nowiki&gt;{{m̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{m̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{õ}}, p{{õ|s}}t&lt;/nowiki&gt; || {{õ}}, p{{õ|s}}t || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{c̃}}&lt;/nowiki&gt; || {{c̃}} || usor || || 
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|ar}}, {{par}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || par || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝑ|er}} {{per}}&lt;/nowiki&gt; || ꝑ || per || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄}}, {{prae}}&lt;/nowiki&gt; || p̄ || prae || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc&lt;/nowiki&gt; || p̄ || {{p̄|rae}}, {{p̄|re}}, etc || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝓ}}, {{pro}}&lt;/nowiki&gt; || ꝓ || pro || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quam}}&lt;/nowiki&gt; || q&amp;#771;&amp;#42859; || quam || || same as &lt;nowiki&gt;{{q̈|ua}}{{m}}&lt;/nowiki&gt;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̃uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̃ || quam || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ̈ || {{ꝗ̈}}, {{ꝗ̈|ua}} {{ꝗ̈|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}}&lt;/nowiki&gt; || qͣ || {{qͣ}}, {{qͣ|ua}} {{qͣ|uam}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{que}}&lt;/nowiki&gt; || qꝫ || que || &lt;nowiki&gt;{{qz}}&lt;/nowiki&gt; ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q}}&lt;/nowiki&gt; || ꝙ || que ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝫ}}, {{ꝫ|}}&lt;/nowiki&gt; || ꝫ || et;  ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qui}}, {{ꝗ|ui}}&lt;/nowiki&gt; || ꝗ || qui ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quo}}&lt;/nowiki&gt; || qͦ || quo ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quod}}&lt;/nowiki&gt; || q̃ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̃ || {{q̈|uod}}, {{q̈|ua}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̄}}, {{q̄|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || quid, {{q̄|uod}} ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{q̃}}, {{q̄|uando}}, {{q̄|uomodo}} etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{q̃}}, {{q̄|uando}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc&lt;/nowiki&gt; || q̄ || {{ꝙ}}, {{ꝙ|uod}}, etc ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{quodcharon}}&lt;/nowiki&gt; || qď || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{qd̓}}&lt;/nowiki&gt; || qd̓ || quod ||  ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a&lt;/nowiki&gt;, etc || r̄ || {{r̄}}, n{{r̄|ostr}}a ||  || ra, aut definitus ab usore
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum}}, {{rum|sc}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA776; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{rum|s}}&lt;/nowiki&gt; || &amp;#xA75D; || rum || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ter}}&lt;/nowiki&gt; || ť || ter || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{tur}}&lt;/nowiki&gt; || ť || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ttur}}&lt;/nowiki&gt; || t̃ || tur || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{us}}&lt;/nowiki&gt; || ꝰ || us || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}}&lt;/nowiki&gt; || ꝟ || {{ꝟ}}, {{ꝟ|ir}} || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{vl̓}}&lt;/nowiki&gt; || vl̓ || vel || ||
|-
| &lt;nowiki&gt;{{po|&amp;amp;semi;}}, {{po|?}}, etc&lt;/nowiki&gt; || &amp;#11852; || definitus ab usore || || Cave! noli ; uti, sed &amp;amp;semi;
|-
| &lt;nowiki&gt;{{scr|pagina scripta|spatium principale}}&lt;/nowiki&gt; || pagina scripta&lt;br/&gt;definitus ab usore || spatium principale&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter abbrevationes alias
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;/nowiki&gt; ||  || {{~|litterae omissae}}, n{{~|o}}stra&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter litteras omissas
|-
| &lt;nowiki&gt;{{~.}}; Dom{{~.|inus}}&lt;/nowiki&gt; || . || Dom{{~.|inus}}&lt;br/&gt;definitus ab usore || || Propter verba contra
|-
| &lt;nowiki&gt;{{err|opt|opt}}&lt;/nowiki&gt; || error typographicus || litterae correctae || || Non apparebit error in pagina aut in libro
|-
|}

[[Categoria:Formulae]]</text>
      <sha1>q6l12wbswuqcuwgj802sm8rxmmeoksf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio Usoris:JimKillock</title>
    <ns>3</ns>
    <id>33391</id>
    <revision>
      <id>270750</id>
      <parentid>264586</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T03:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>/* Last year's sins typoes */ nova pars</comment>
      <origin>270750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61388" sha1="p64qzan3g458tp3j9dxkuqs4324fzxy" xml:space="preserve">== Salve! ==

{{Salve}}[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 14:24, 16 Augusti 2019 (UTC)

== span ==

please wait to add &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; in the pages; I will add a parameter for that in the revised [[Formula:Titulus]]. just give me some time till monday :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:57, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Sure :) was just seeing if it works on other exports – I will remove once I've exported one or two. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:58, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::ok, it was just to be sure :). the template will have a parameter ''Frons='' to specify the (eventual) cover page, like [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;type=revision&amp;diff=126321&amp;oldid=126320 this] (seems to work). now, we have to understand why the export fails with pdf, and how/if we can center the resulting image... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)

== [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement|Community_Tech/Ebook_Export_Improvement]] ==

hi, I just wanted to inform you that at the link above on Meta they are looking for comments or feedbacks about the export of Wikisource contents as ebooks; since you seemed interested in the matter, feel free to join the conversation there if you want :) have a nice day, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:57, 28 Maii 2020 (UTC)
:Thanks! Will take a look. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:30, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Colloquia Erasmi ==
Salve! Optime fecisti quod transcriptionem Colloquiorum aggressus es, quo in opere libenter te adjuvabo. Qui in Vicifonte tiro sim, dubius sum: https://la.wikisource.org/wiki/Disputatio_Libri:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu Etiam nescio quam ob rem efficere non possum ut alter dialogus in propria pagina appareat: https://la.wikisource.org/wiki/Colloquia_familiaria/Epithalamium_Petri_Aegidii --[[Usor:Quasus|Quasus]] ([[Disputatio Usoris:Quasus|disputatio]]) 19:10, 16 Septembris 2020 (UTC)
:{{at||Quasus}} Salve Quaese! Et multas gratias! Corrigo hoc paginam, et addere aliquae notae formatae. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 18:52, 25 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

==De italico==

Typographi me docebant numquam voces Graecas scriptura italica (''sic'') designare; nam scriptura Graeca usitata ipsa per se italica est. In libro, quem transcribimus, verba Graeca non italico designata sunt, — ipsa scriptura italica est. Sed si putas sic recte esse, cum continuero, designabo Graeca italico. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:03, 17 Martii 2021 (UTC)
:{{Ping|Demetrius Talpa}} Puto tu recte dicis; formae litterae in libro sunt quasi-italicae, sed nescio quomodo litterae graeciae sint. Non est magni momenti! Possumus eligere formam te putare recte esse. Et multas gratias! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:08, 17 Martii 2021 (UTC)

== Ora Maritima: English or Latin? ==

I've added Sonnenschein's ''[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Ora_Maritima.djvu Ora Maritima]'' to Wikisource. I accidentally added it to the English namespace. I'm not sure I was wrong, though. ''Ora Maritima'' has a lot of exercises and so on that are written in English. So I'm not sure whether to view it as a Latin book with English bits or an English book about Latin. What do you think? I'd like to get this resolved before I start editing the pages, because I think migrating it across namespaces will be a pain if there are a lot of pages to move. [[Usor:Persimmon and Hazelnut|Persimmon and Hazelnut]] ([[Disputatio Usoris:Persimmon and Hazelnut|disputatio]]) 15:30, 7 Octobris 2021 (UTC)
:Hi {{ping|Persimmon and Hazelnut}} I think the case is arguable either way; things are a bit more relaxed here but there are more users at en.ws; maybe ask on their forum before pressing ahead? Either way I will try to give you a bit of help with it. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:36, 9 Octobris 2021 (UTC)

== Suggestion ==

Hello! How are you?

My name is Erick, I'm from Brazil, and I have added this [[:oldwikisource:Reproduction fac-similé d'un dessin (Bartholomeu Lourenço de Gusmão)/Delineatio machinæ artificiosæ|work]] by [[Scriptor:Bartholomæus de Gusmão|Bartolomeu de Gusmão]] at the Multilingual Wikisource, since it is pretty much a French-Latin bilingual book. You might find it interesting and, if possible, I would like to know if the writing &quot;Bartholomæus de Gusmão&quot; (at the &quot;Scriptor&quot; page) is correct. He was a quite fascinating character and also mastered the Latin-language (I have tried to find more Latin-language versions of his works online, but to no avail). I've found the Latin-language quite interesting, and I hope to learn it enough for reading and writing some day (but grammar lessons don't really work with me) to edit here and in the Latin Wiki. Cheers! [[Usor:Erick Soares3|Erick Soares3]] ([[Disputatio Usoris:Erick Soares3|disputatio]]) 00:11, 16 Novembris 2024 (UTC)

== Epistulae ==

Hi, I'm asking for help/ideas here. Sorry for not writing in Latin, but creating original Latin texts is a bit out of my league. I got a book with scans and transcriptions of letters between Johann Scopoli and Carl Linnae, two famous biologists. I've started transcribing these letters (only those of Scopoli, so far) at [[Epistulae ad Carolum Linnaeum (Ioannes Antonius Scopoli)]]. I am wondering, since there is a lot of letters if there's a better way to organise them (I still have to do ie. text placement on the already transcribed ones). I was thinking to maybe make a disambiguation type page which would contain a list of all letters? Or would standalone pages be more appropriate? Anyhow, thanks for your response! Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 21:00, 1 Maii 2025 (UTC)

:Hi there, yes usually an index page with links to the letters would make sense. See [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)]] for example. Is the source in the public domain or only the contents of the letters btw? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:13, 2 Maii 2025 (UTC)
::Even though the book isn’t old, I believe they are public domain. Scans do not renew copyright in Slovenia and a known author died before 1945, so they should be in public domain (book was made in Slovenia, hence Slovene copyright laws apply). Translations are likely copyrightable, as is the introduction. Don’t worry, I’m not uploading these, just letters :) If anything is wrong, please let me know. Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 09:42, 2 Maii 2025 (UTC)
:::Sure, I was just wondering whether there was a reason for not uploading the source document. If this is included and linked, this helps with provenance, double proof reading and long term error correction. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:41, 2 Maii 2025 (UTC)
::::I believe I could upload scanned scans of letters, but once in the future since I'm a bit occupied with other more important things onwiki. Thanks for your help! Stay safe, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 13:45, 2 Maii 2025 (UTC)
:::::I uploaded the first letter at [[:File:Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760).pdf]], but I have a little problem when referencing it at [[Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760)]] (throws an error that the index page wasn't created yet, which is expected). Since not the whole book is in Latin nor is in public domain, is there a way to connect both the Wikisource page with the scanned PDF? Thanks a lot, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 19:56, 2 Maii 2025 (UTC)
::::::Hi there, yes this all very non-obvious. I have linked the transcription; you use &quot;Liber:filename&quot;; and then add at least &lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt; into the fields. Pagelist has lots of options, so you can exclude pages and number them in specific ways.
::::::Then, on the compiled public pages, you need to reference the pages you want from the ''Liber'' you want. You can probably use multiple ''Liberi'', or else you can add pages to your PDF by adding new versions to WP Commons on the same file page (ie, '''replace''' the file, rather than create new copies with new file names). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:03, 3 Maii 2025 (UTC)
:::::::I see you have done most of this at [[:Liber:Scopoli-1777 Introductio ad historiam naturalem.pdf]], except for setting up a public / compiled version. usually the transcription is not viewed as the &quot;final&quot; product; the pages are set up as just HTML, eg ''[[De Principe]]'' which compiles the transcription made at [[:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]; this allows export and easier reading, etc. Hope that helps! Also pages of a finished book need to sit underneath the main book page, so that export to epub PDF etc works correctly. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:15, 3 Maii 2025 (UTC)
::::::::Many thanks for your response! [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 07:20, 3 Maii 2025 (UTC)

== [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]] ==

Thank you so much for your interest and assistance. With the help of Google Translate and other ai tool, the text now makes sense. 

I hope you're not too busy and we can manage to finish it within a month or two.

Best regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:36, 19 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, no problem and sure, the timescale depends really how much prep you can do on the pages before I proof them. The more coherent they are, the easier it is for me to tidy them up. I appreciate tho it might be a lot of work for you to get to the standard you had for the first couple of pages. Let me know how you want to approach it; I do have other things on (eg, [[De Principe]], but if the pages are fairly tidy, doing two or three of pages a day on average is quite possible. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:27, 20 Iunii 2025 (UTC)
::Hi,
::Here a another copy of the book Foenix
::* https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001198-001/page/n11/mode/1up
::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:43, 22 Iunii 2025 (UTC)
::It's slow going, but we're making progress. Have a look when you get a chance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:50, 28 Iunii 2025 (UTC)
:::Will do, can you take a look at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/30|page 30]] again when you have a chance? The second part got forgot :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:52, 28 Iunii 2025 (UTC)
::::I am cross referencing the text using the other copies as guide. So it will take a while.
::::# [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Phoenix]]
::::# [[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu|Phoenix]]
::::# [[Liber:Phoenix (Petrus Ravennas, 1600).djvu|Phoenix]]
::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 07:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::by the way this is the clearest copy to work on. So I need your help on this page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/20|20]]
:::::[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:03, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::Do you want to pause and transfer the work to the new book, rather than work on two copies? It seems a waste of effort to transcribe both, if this version is clearer and easier. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:43, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::Well this is done. So go ahead and check transcription and no need to work on the new book
:::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:24, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I am using the other copy to find mistake in the first one [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:39, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::OK, no problem, I will leave to you and work on the long edition. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:46, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Do you know the copy below contains two book in one ([[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]]). 
:::::::::So, I am trying to finish ([[Foenix]]) first.
:::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:08, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::I spotted you have split these up. The second on looks a lot more troublesome, with the gothic font. Is it all set like that? And if so, is there another, easier copy to work off? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:10, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::There is another copy for (Congestorium Artificiose Memorie)
:::::::::::[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::That looks about the same, in terms of typsetting, unless I have missed something. 
::::::::::::There is also a critical edition recently published, access to which would help. See [https://editorialsinderesis.com/wp-content/uploads/texto-the-congestorium-artificiose-memorie-.pdf this sample of the book]. You could [https://www.ujaen.es/departamentos/lycm/contactos/ramos-grane-marta contact the author via this page] and ask if they would be prepared to share their raw transcription? They might appreciate the interest and share the pain of doing this, and wish to save you the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:19, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Not sure if the author agree due to copyright by the publisher [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:38, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::Sure, except:
::::::::::::::* the raw transcript is a literal copy of a public domain text and therefore not subject to copyright
::::::::::::::* as we would match the text to the PD document, this would ensure no copyright was infringed
::::::::::::::In any case, there is no harm in asking (and a lot to gain). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:40, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Also, another copy with more gothic font just in case
:::::::::::::* https://books.google.com/books?id=6XVSN-GYrl0C&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false
:::::::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:47, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::I can contact the author, if you prefer - let me know! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:51, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Yes that would be great [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Again, thank you for your support and assistance. [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:12, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I noticed that you left a &lt;!--chck--&gt; tag on pages [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/23|23]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/24|24]]. I reviewed those sections against another source on page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] and corrected some error. However, I'm unsure how to proceed with the other comment in the text and would appreciate your guidance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:59, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Thanks; the main issue now is all the medieval style references, which need to be comprehensible for a modern reader. This will take some research and checking but it is not necessarily for you to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:06, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Excellent. When you have a moment, kindly take a look at page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] &lt;br&gt;[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I successfully removed hidden characters (such as hidden hyphens) from the text resulting from OCR processing. 
:::::::::I will now begin working on the second copy of the book &quot;[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]]&quot; 
:::::::::Second time's the charm. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:17, 30 Iunii 2025 (UTC)

:Where do I do the proofing for ''Congestorium Artificiose Memorie''? Or is that paused? 
:On ''Foenix'', I will work through the various pages marked as ''problematic''. 
:Re page 21 of the second version of ''Foenix'', I don't understand the purpose of me proofing a second copy of this book, could you explain what you are trying to do? 
:I can work on one copy of a book, but I cannot help proofread two versions of the same thing. If it helps you, then you can do what you like of course, but my help has to be limited to one copy of each text. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:54, 30 Iunii 2025 (UTC)
::I don't know why some of the pages marked as ''problematic''. So I am trying find out from other copy [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 11:09, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::Sure. I have marked them as problematic because they have contractions that I don't understand, or because the characters are sometimes hard to read - sit and fit look very similar, meaning &quot;it would be&quot; and &quot;it makes&quot;, roughly. I am going through the contractions asking ChatGPT or Claude what it makes of them. This is a task for me, which is easiest done this way. It is probably easiest if you let me reduce these to the very difficult to solve issues. There is one, at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/29|29]], where the contraction e. is unclear. This is his memory aid, but at this point you may need a Latin specialist and a mnemnonics specialist to make an educated guess! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:15, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::That is done now, first pass complete. One query, and maybe some assumptions on the abbreviations relating to the mnemnonics, particulary ''rotunda'' (''.r.'') which might be double checked. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:39, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::You might find ChatGPT or Claude helpful for transcription the '' Congestorium Artificiose Memorie'' [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:12, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::Hi, see my comments at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] - the OCR tools here do a really good job, if you choose the right one. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:16, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:21, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::If this was what you have been doing on the other pages of this book then the results are very poor compared with Tesseract OCR which is nearly spot on [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::I can btw give some simple instructions for importing and cleaning up the Tesseract OCR, which would be a lot of help for me to proof the result: Basically:
:::::* Import OCR
:::::* Using an external text tool, search and replace ſ for &lt;nowiki&gt;{{s}};&lt;/nowiki&gt; remove the line breaks and hyphen character (join the hyphened words together)
:::::*&lt;nowiki&gt; replace qꝫ with {{que}}, ⁊ with {{tet}}&lt;/nowiki&gt; etc
:::::[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:19, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::As above, looking at the prior work you had done, I don't think it is very helpful [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Whatever you did on Foenix was pretty decent, but the results on the second book are borderline nonsense at time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:24, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::It might just surprise you [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:26, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I just tried for [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|page 56]], which [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|I did withTesseract]] 
:::::::::I got this:
:::::::::&lt;blockquote&gt;
:::::::::simit doctois sollicitarione dum adolescentior
:::::::::esset in unum congesti libellum qui inde Lon-
:::::::::gestovium artificiose nemozatioe nomen sorti-
:::::::::tus est. Interposita itaq; per me appellatione
:::::::::cum devolveretur ad S. Apostolicam causā
:::::::::Jacobi hochstrassen inquisitoria contra *Spe-
:::::::::culum ocularezibq; inter cardinei cœtus vi-
:::::::::ros pecularius committeretur / veluti iuriscon-
:::::::::sultissimis: &amp; quod præcipuum erat: quia inter
:::::::::Theologicum agmen facile primatum tribit ve-
:::::::::dicasset vir alter eque acu (absq; iniuria di-
:::::::::cetur) quid nam fideri archodoceæ consentane
:::::::::um: quidue dissimum internoscere. Cumq;
:::::::::ille reverendissimus pater &amp; procurator age-
:::::::::ret apud Episcopum Spirē. factus apud
:::::::::Reuerendiff. Domi. tuam sollicitator con-
:::::::::sumptis aliquoties vigiliis abs te institit:
:::::::::dum indices vel rectius horarum edes tuas fre-
:::::::::quentares: tuo potissimum erant: quæ longe
:::::::::noscē molestiam nonnulli alleviarent: Impzi-
:::::::::mis quidem locorum arte Symonidis compa-
:::::::::ratio optaram in sum amplo spacioso perspicu-
:::::::::o tuo cum dissertinijs ad rem ipsam necessariijs
:::::::::exornatissimo palatio. Ne modo ut Liceronis
:::::::::est præcepto centum inibi concederentur lo-
:::::::::caverum penetrare que Ioan. M. Ischaelis
:::::::::&amp; Petrus ravennas: atq; alij suadent facillimē
:::::::::illuc coniurare liceret. Si quippe religiosorū
:::::::::domus Theologorum: Iuristarum / &amp; Medicorū
:::::::::/ Philosophorum: id genus hominum maiore
:::::::::nōs ingredi liberet quatenus inibi nobis loca
:::::::::vendicemus a Palatio tuo volefcius nulla ra&lt;/blockquote&gt;
:::::::::Tesseract picks up all of the weird characters, much, much better. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:30, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Here is a [[Usor:JimKillock/Transcribe_test|table showing a comparison for pge 57]]. Tesseract is doing much better and would save us both a lot of time, I am certain. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Hi there, Marta came back to say that she is contractually obliged not to share her transcription. 
::::::::::I played a bit more with the two transcription tools. I am not anti CHatGPT or anything, I use it for various things, but it is doing a lot worse than the scanning tools we have. This second book is a lot more old fashioned and uses a lot more medieval scribal contractions, which ChatGPT is not picking up (along with some other errors). See [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina%3AFoenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_%28Petrus%29_%28IA_hin-wel-all-00002799-001%29.pdf%2F54&amp;diff=235384&amp;oldid=234977 this edit for example], where I replaced what you were able to do with ChatGPT with a Tesseract transcription. 
::::::::::If we go with Tesseract, and you can do the initial work, then I can commit to finishing the pages that way. If I have to work from ChatGPT output, without it being substantially cleaned up, I fear that will be too much work as I will just end up re-scanning the pages.  Considering how long this book is as well,  I will probably have to bow out at this point. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:55, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::I see your point, and you’re right. Also, I have a crazy idea — it just might work I need time to test it. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 03:51, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::https://www.youtube.com/watch?v=KE4xEzFGSU8 [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 04:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::That might be a stretch! I am njot sure it is needed, the error rate is not so high. The text we have is very close in style to what is known as a Latin [[:w:en:Incunabula|Incunabulum]]; ie early printed book, and the Tesseract Latin-Incunabula engine is trained on these kinds of books and fonts already.
::::::::::::There is another thing we can automate tho, which is the search and replace. Since a lot of the work is basically finding the characters long-s and son on, and replacing with a template, eg &lt;nowiki&gt;{{s}}, {{et}}, {{tet}}, {{qui}}&lt;/nowiki&gt;, and so on, we could get a Wikimedia bot to work through the pages on the book,  and do all the replacements.
::::::::::::That would cut the time significantly, I think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Note that I am working on a bot for this. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::OK, so the folks at Wikisource helped write a js to do this for us. You can find my version of it at [[Usor:JimKillock/scribal.js]]. The first line of [[Usor:JimKillock/common.js]] also needs to be included, to summon it. What this does is to clean up the output from the scan on the''' first save of the new page only'''.  This should speed up the process immensely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::okay, have look at page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/52|52]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/53|53]]
:::::::::::::Is this the right way to do it?
:::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? 
:::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:07, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Is this the right way to do it? - this looks good yes, altho the script would not work of course, as the page was already in existence.
::::::::::::::I corrected some templates which did not exist / were not needed. If in doubt, use &lt;nowiki&gt;{{scr|origchar|result}}&lt;/nowiki&gt;
::::::::::::::I will vibecode a bash script to do the same job as the js tool, for the existing raw pages
::::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? Yes and yes
::::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; - It is what later became a ' mark - so it just means &quot;something missing follows&quot;. So we use&lt;nowiki&gt; {{Scr| ꝰ|us}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:29, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::(we can add an {{us}} template tho, for readability etc - but not all 9's will be us), so IDK if we should transform it automatically) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:30, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::In fact it seems you are right and this is always -us, so I added it into the scripts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:51, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::[https://gist.github.com/JimKillock/853b4b8baf23bac5fd55b5499c1bf93a Here is a bash script] that will replace the characters automatically, not sure if you are familiar with using terminal scripts etc but it is not difficult. If made executable, and named as below, it would run with 
::::::::::::::&lt;code&gt;./wikimedia_transform.sh filename.txt&lt;/code&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 2 Iulii 2025 (UTC)
Checking in, if you want to help (and don't want to add transcriptions) you can format and check pages up to page 100. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:57, 3 Iulii 2025 (UTC)

:Update, I have {{exp|nearly}} done the first pass. Some of the layouts look quite hard work tho, with text on the sie o upside down. These might need to be images? SVGs? I am not sure. Let me know if you are still working on this, and how you feel able to help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:24, 4 Iulii 2025 (UTC)
:Hi there, I have listed the pages that I hope you or your friends can help format at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]]. Be good to hear from you, and know if you are still interested in finishing this project. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:12, 5 Iulii 2025 (UTC)
::I'm really sorry I haven’t been in touch—I was sick over the past few days and needed some time to rest and recover. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:33, 5 Iulii 2025 (UTC)
:::No problem at all, hope you feel better. Let me know if you ate able to help with the page formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:35, 5 Iulii 2025 (UTC)
::::Feeling better now—working on fixing the Header [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173|2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173]] 20:44, 7 Iulii 2025 (UTC)
::::I have create a table for the pages
::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 10:19, 8 Iulii 2025 (UTC)
:::::That's great, good to see progress on these. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:37, 8 Iulii 2025 (UTC)
::::::Hi
::::::Two templates are required for this page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/216|216]] and possibly others.
::::::* &quot;Template:Upside down&quot;
::::::* &quot;Template:Transform-rotate&quot;
::::::[[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E|2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E]] 23:20, 9 Iulii 2025 (UTC)
:::::::OK, copied across to &lt;nowiki&gt;{{Inversus}} {{Rotatus}}; and also {{Dsiplay}} was needed, at {{Ostensio}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:28, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::{{Inversus|Inversus}}, {{Rotatus|90|Rotatus}} [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:34, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::Rotate has something wrong / missing, will investigate later or tomorrow [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:40, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::👍 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791|2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791]] 15:57, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::OK, it is working, in fact, but you need sytax like &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; giving &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;. See the documentation at [[Formula:Rotatus]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::you can also just use [[Formula:Littera rotata]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:17, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Great [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B|2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B]] 13:24, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Before I start splitting the book into chapters, please take a look at the table of contents I’ve created and share your feedback 
:::::::::::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/82.167.150.133|82.167.150.133]] 17:26, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Thanks, my only comment was to use forward slashes. Are you OK with the Wikimarkup around spltting pages, chapters etc? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:27, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::not a problem [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 17:37, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Like that [[Congestorium Artificiosae Memoriae/Conclusio|Conclusio]] [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:14, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Have you thought of a fitting title for the opening section of the book?
:::::::::::::::from page 53 to 61 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:18, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::What do we have? Some poems (Poema) and some dedicatory letters (Epistolae). That would do for now I think? They can always be moved later, we could also check how Marta has done it, altho this is not obvious from the introductory chapters and contents page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:37, 12 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]] [[Specialis:Conlationes/37.106.15.196|37.106.15.196]] 00:39, 2 Augusti 2025 (UTC)

== Ars Memorativa ==

Welcome back! I noticed you haven't been working on the [[Congestorium Artificiosae Memoriae]] lately. It's perfectly fine to pause and take breaks from time to time.

In the meantime, would you be interested in working on another book together?

[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
Best Regret [[Specialis:Conlationes/37.106.2.89|37.106.2.89]] 03:40, 20 Augusti 2025 (UTC)

:Hi there, will take a look at this in a week or so, am busy this month tho. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:22, 26 Augusti 2025 (UTC)
::Great [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 07:00, 27 Augusti 2025 (UTC)
::So are you ready? [[Specialis:Conlationes/37.105.235.52|37.105.235.52]] 10:16, 29 Augusti 2025 (UTC)
:::Hi there, no I have some other things I need to do but will take a look mid September. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:34, 29 Augusti 2025 (UTC)
::::I hope you are doing well. 
::::Are you ready now? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:16, 23 Septembris 2025 (UTC)
:::::Hi there I can make a start and help but my time is a bit limited. Which of these is the higher priority? The shorter text might be more realistic. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:43, 26 Septembris 2025 (UTC)
::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|The Ars Memorativa of Gulielmus Leporeus of Avallon]] may be accomplished in a short time. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:12, 27 Septembris 2025 (UTC)
::::::Just apply the same approach you used last time to the entire book, and I’ll go through it to make adjustments. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:19, 27 Septembris 2025 (UTC)
:::::::OK. Will start on this. Something to think about, especially if we go back to the longer text, we could consider doing a &quot;time / skills swap&quot;; for example I have a book here [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]]; and I have a text which is already transcribed which I need to copy paste back. I can provide the text in wiki format, and the page numbers are clearly marked. I could ask you to do the copy paste work in return for the time proof reading pages at [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]. we don't have to be exact about the time, but could let erach other know a rough estimate of time given; this would help me feel like I am able to progress my projects while helping you, rather than having to choose not to do my own projects in order to help you. Let me know what you think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:58, 28 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Agreed on &quot;time / skills swap&quot; for both books
::::::::* [[Liber:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] 
::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Congestorium Artificiosae Memoriae]]
::::::::in exchange for transcribing 
::::::::* [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf|Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi]]
::::::::[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 03:00, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Ah great! it is just copy pasting; I will create a document with the text that needs moving over shortly. Thank you very much :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:16, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::15 pages everyday maybe by the next month it will be done. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 08:50, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::Hi there, the text to copy is here: [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] - please note, use this text, rather than trasnscribing anew, as it is '''already proofed'''. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:55, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::Don’t worry, it’s easy for me to make a new transcription, better than just copying another text.[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 16:49, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::::Sure, but then I have extra working validating it? The text I have is checked. Unless you have a way to check your work against the copy I have? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:15, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::::I have completed 15 pages using my current approach. Could you review and validate it to determine if I should proceed further? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::https://www.diffchecker.com/text-compare/ [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 06:02, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::Hi there, Ok carry on, you are doing a good job with the formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:48, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::I want to use [[en:Template:Overfloat image|Overfloat image]] template on [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/7|page number 7]] but I didn't find it. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 10:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::Sure I can copy this across. I will take a look at the page and what you need to achieve. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::That's now available using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Imago superposita}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. I haven't tested it, and please remember that text renders differently according to user preferences, so this will be very inexact. In the case of this title page, using Alt text could be a perfectly acceptable or preferable way of showing the page text and illutration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::Done.
::::::::::[[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:11, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::another [[en:Template:Scan page link]] is needed [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:15, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::Added [[Formula:Nexus ad facsimile]]; but it might break, there are a lot of sub templates by the look of it. If you try it somewhere I can debug it and add whatever else is missing. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:05, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::I would like to include it in the table of contents to make it easier for me to review and jump to any chapter.
::::::::::::[[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/9|Table of Contents]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:10, 5 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::Can you set this up where you want it to work, eg put the transcription pages with the ToC on Liber page to list the contents, or make a book page with the ToC displayed on the page, so we can see if it works? The '''template applies differently to all three different spaces''', transcription page; Liber (transcription project) page; and mainspace (book), so we can only test it if it is displayed in all three contexts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:43, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::I didn't understand what do you want me to do [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 11:47, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::The template is designed to work on content transcluded on Index (Liber) pages (see [[en:Template:Scan_page_link]]. I'm assuming you want to use the contents page on the Liber / Index page. It behaves differently when transcluded on the normal book pages. So you should set up the contents page transclusion on [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] and also at [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] so we can test it is all working (or not). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:49, 7 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::::I added it but it does not seem to be working; can you check and confirm? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:40, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::::Yes it does not work [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 23:24, 7 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;s&gt;Two&lt;/s&gt; One formula&lt;s&gt;e&lt;/s&gt; to fix? ==

Noticed your talk page is listed in [[:Categoria:Formulae]]. Searched through the templates used on the talk page and found two with misplaced references to the category:
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt; 

Oh, wait, [[Formula:Exp]] is a redirect, and not a problem.

Could you fix up [[:Formula:Textus expunctus]] to put the category inside the noinclude
::&lt;nowiki&gt;[[:Categoria:Formulae]]&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
and then check your talk page disappears from [[:Categoria:Formulae]] ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:10, 3 Septembris 2025 (UTC)

:I think that is done, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:39, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Transcription request: Ars_Memorativa, Josephus Publicius ==

If it’s not too much trouble, could you please take some time to transcribe this book? You don’t need to make an exact transcription — just enough to get things started so that table of contents, images and decorative drop caps can be added.
I understand this is quite a big request, and I truly appreciate your patience, effort, and willingness to help make the content more accessible and visually.
*[[Liber:Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio).djvu]]
[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 22:57, 14 Octobris 2025 (UTC
:I am only interested in the Ars Memorativa section ([[Pagina:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu/111|page 111]] onward), in order to maintain a clear and focused scope. The remainder of the book may be considered at a later stage, if time permits. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:37, 15 Octobris 2025 (UTC)
::Hi, can we keep topics to topic? You can request this with a new topic on my user page or on the discussion page for the book. Otherwise it gets really hard to keep track of what we are discussing and where to find things. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:27, 15 Octobris 2025 (UTC)
:The long and short of it is that it depends if you can help me in return. Some point I may find this a bit much, but for now it is OK and I do have other tasks that you could do in return in a skills - a time swap, even after you finish the Nos in Schola Latine Loquimur textbook. 
:I ran a couple of test pages of your new text through the OCR tool and they seem to have gone quite well.
:I am less keen on only doing part of the text though. I don't like leaving projects half done, but also I think the work itself is likely to work as a unit from a little reading around.
:I think we should complete the current [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] book first though before considering taking on another one. 
:At the moment with the current book it takes me about 30-40 mins per page to correct the scan and check my work for errors via ChatGPT.  I have time this week so I might clear up the text by the end of the week. So that would be about 30 hours work for the current text, hopefully by the end of the week,  how is it going on your side? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:50, 15 Octobris 2025 (UTC)
::So far, the first part—copying and pasting the text into the corresponding pages—has been completed, which fulfills my part of our time and skills exchange. In addition, I’ve developed a script that automatically generates a table of contents for each chapter. And because I don’t like leaving projects unfinished, I’m now working on validating each page, which is the final step to complete the project.
::I’d also like to take this opportunity to thank you for the excellent job you did transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]—it really made the process much smoother and the content far more readable.
::For the next book, ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''., could you please use the script to extract the entire text for the whole book, just like you did before with ''Nos in schola Latine loquimur''? I’ll take care of copying and pasting the extracted text into the corresponding pages afterward. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:22, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::Thank you. Because this will be a long project I think we should be clear and accountable with each other, so that the exchange is a fair one. What I am asking is whether you have spent or will have spent about 30 hours on the school book. The easiest way to estimate this is to estimate how long page scanning / and page validation takes for you per page.
:::If your work on the book takes longer than 30 hours, that is fine, and I will match it on the next transcription project. Once done, you can help me with another simple transcription job.
:::For me, it was taking about an hour per page but this has reduced to about 30-40 minutes. So I've estimated I've given you about 30 hours (it's probably more but don't worry about that)
:::On ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa,'' you could do the page extraction yourself, you don't need me to do this. You would however need to set up the scripts in your user page, and remember to choose the correct OCR model, but that is all. I can give you instructions on this if you like.
:::Otherwise I will get to this after I've done with the current book. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::I’m not completely sure, but it seems to be over 30 hours.
::::On 3 October 2025, I worked on transcribing pages from [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/190|176]] to [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/329|315]] between 01:26 and 23:14, which took roughly 11 hours including some breaks. You can verify this in the page history.
::::Now I’ll take my time to carefully validate the text on each page — hopefully one chapter per day.
::::It’s no big deal — I’m glad to help! And if there’s another simple transcription task similar to the previous one, I’d be happy to assist. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:55, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::Once again, thank you for your kind assistance. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 11:00, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::::Thanks very much, that is good to hear! I'll wait until we are done with Nos In Schola before suggesting anything else. Do you want me to set up scripts in your user space so you can start work on ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''? Once they are added, you can just use the inbuilt OCR tools, and they will save with my templates for the scribal shorthand. Even tho you have a temporary account, this should all work. I can also give you screenshots and a guide so you can do the scanning. Let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:21, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::::Many thanks for transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]. With the help of AI translation, I’m finally able to dive into its insights and discover the wisdom hidden within its pages.
::::::I’m still moving forward with my [[Liber:Nos_in_schola_latine_loquimur_-_Ars_latine_loquendi.pdf|current task]], though a bit slowly—about one chapter each day—as I also continue transcribing another [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|memory book]]. It’s so much easier working with the printed text than trying to make sense of the handwritten one!
::::::By the way, your skill in reading and transcribing handwritten manuscripts is truly impressive. That’s such a rare talent, and it really brings these old works back to life. 
::::::You should definitely keep focusing on that—it’s a gift that few people have! [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-30550-29|&amp;#126;2025-30550-29]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-30550-29|talk]]) 00:27, 3 Novembris 2025 (UTC)
:::::::Thanks, I hope you don't mind me saying that I can tell when AI has helped you with your messages! They are a bit too fulsome in their praise, which is one of the dangers of these tools, they mislead you about the strength of your own talents.
:::::::I noticed you'd found a new memory book to transcribe. I can certainly take a look at this when you are done. As you say working with more modern printing is much easier. Even  seventeenth and eighteenth century books are easier than the fifteenth / early sixteenth century texts you have been interested in.
:::::::I will keep going with the Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa, but need to try some other things meantime just to take a bit of a break. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:26, 3 Novembris 2025 (UTC)

== Ecclesiastical Latin  ==

Hello.  I've been taking a break.  I was just looking at the formulae you were working on for letters.  Still struggling with them a bit, but I will persevere.  

I was wondering if you had given any consideration to a way to display accents in &quot;Church Latin.&quot;  These are the acute marks showing where to place the accent when reading aloud, and are present in missals and many prayer books.  

á é í ó ú ǽ æ Æ Ǽ Œ œ and of course the Versicle and Response glyphs, ℣ and ℟ , and ✠ .

Here is an example page:  [[:Pagina:Missale_Romanum_1862.djvu/301]]    

In a missal page like the above, some of the text, specifically the rubrics (instructions), do not include the accents, only the text meant to be spoken.  

These glyphs (and their display) is I think different from the abbreviations in incunabula and early printed works.  I think it will be a while before I am comfortable displaying the abbreviations (instead of their expanded transcriptions) to read, but the accents are helpful when reading, even when not reading aloud.  

I have spent some time recently hunting for fonts that include all these glyphs.  

It will be important to be able to specify such fonts that include all the relevant glyphs in displaying them on WS or when downloading them in an epub;  do you know if that sort of thing is doable here?  (I think a lot of it is a browser problem.)  

Should we move or copy these discussions to someplace more publicly visible?  I would suggest the Category you created, unless that is supposed to be limited to discussions about the Category itself.  Or anywhere else suitable.  

Did you ever find the unicodes for ℣ and ℟ ?  Would the results of my research into these various glyphs and the fonts that display them be useful to you? [[Usor:Laura1822|Laura1822]] ([[Disputatio Usoris:Laura1822|disputatio]]) 20:56, 23 Octobris 2025 (UTC)  

:Hi @[[Usor:Laura1822|Laura1822]]
:There is a lot here! And yes we can find a better place to discuss this.
:(1) Church accents: these you want to preferve in the mainspace (not transcription) pages that people see, so just use the characters as-is. ie á é í ó ú. Then ǽ poses a bit of a problem. You could either  leave æ  in place on mainspace pages for consistency, or just accent ǽ. These accents as you know are to indicate stress, so are as you say an aid to speaking, which explains their absence in the small print. Likewise, with ℣ and ℟ , and ✠ you should leave these in place.
:I can see that this poses a problem for some users tho, who might not have fonts containing ℣ and ℟ , and ✠ .
:(2) Fonts: the idea with the templates is that users never see the abbreviations unless they want to. So for most people, they will not see them. Compare [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/8]] (transcription page) with [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Gulielmus_Leporeus_Domino_Gulielmo_Iornoer]] (mainspace). users will look at the second of these, normally at least. These aren't set up yet for [[Arra aeternae salutis]] or [[Missale Romanum (1496)]]. Let me know if you'd like help with that so you can see better how this is working for your transcriptions.
:I have developed a means to toggle the abbreviations in the mainspace.
:(3) Installation of fonts on Wikisource / ebooks: this ought to be doable, it's there for blackletter scripts I think. It's more relevant if the characters are visible in mainspace. Transcriptions (Liber / Pagina) don't matter so much to users. But of course for your Missal with ℣ and ℟ , and ✠, these are needed. Interesting that these were preserved!
:(4) We can use the category for discussions for now; some point I should write up the whole system especially if you or others are using it. I know the documentation for the templates has slipped a bit. Regarding ℣ and ℟ , and ✠ in the Missal, the best place to have this discussion is at [[Vicifons:Scriptorium]]; I will open something up there for you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:33, 24 Octobris 2025 (UTC)

p.s.  ''Thank you'' for the several pages you edited of ''Arra Aeternis''!!
:No problem! Happy to help some more if it's useful! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:35, 24 Octobris 2025 (UTC)

== ꝓ is always pro, never prae or pre ==

I have already checked and corrected the instances were [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ꝓ|rae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; were used instead of [[Formula:pro|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{pro}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]]. I also updated the [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template]].

I suggest you update your [[Usor:JimKillock/incunabula.js|javascript]] so to not commit this mistake. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 17:36, 5 Aprilis 2026 (UTC)

:Thanks very much, will amend! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:03, 4 Maii 2026 (UTC)

== Last year's &lt;s&gt;sins&lt;/s&gt; typoes ==

(Btw: Congratulations!)

Last year you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82]] and 
[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/82&amp;diff=next&amp;oldid=236403 introduced] {{tlx|-|ost}} into the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas

Separately you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198]] and [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/198&amp;diff=prev&amp;oldid=236544 added] {{tlx|-|itu}} near the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.

It seems that someone then copied you and made a similar change to [[Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13]] 
::&lt;nowiki&gt;opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis:&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis

The formula/template {{tlx|-}} is a redirect to {{tlx|clear}}. The effect of these uses of {{tlx|clear}} is as though someone had put a linebreak &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; into the text. The first example above produces
::&lt;nowiki&gt;&lt;br style=&quot;clear:ost;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;

Can you look at these three instances (which are the only ones found using a search for insource:/[{][{]-[|]/ ) and try and figure out what was intended? That is, what formula/template was meant to be used?

'''Oh!''', was it supposed to be {{tlx|~}} ?
::&lt;nowiki&gt;n{{~|ost}}{{r̄}}a&lt;/nowiki&gt;
::n{{~|ost}}{{r̄}}a

Ahh, fixed the linebreak thing in all three pages and then two books they showed up in:
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Secundus/Capitulum_1]]
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Quartus/Capitulum_1]]

Can you explain...
:are you trying to make the pagina: view look as close to the page image as possible,
:but then trying to have the final text view have all the abbreviations expanded?
[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:28, 13 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p64qzan3g458tp3j9dxkuqs4324fzxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270759</id>
      <parentid>270750</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T10:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Last year's sins typoes */ Reply</comment>
      <origin>270759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61976" sha1="cjpntav327bzgkwdcb4elf9w8xvve5c" xml:space="preserve">== Salve! ==

{{Salve}}[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 14:24, 16 Augusti 2019 (UTC)

== span ==

please wait to add &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; in the pages; I will add a parameter for that in the revised [[Formula:Titulus]]. just give me some time till monday :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:57, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Sure :) was just seeing if it works on other exports – I will remove once I've exported one or two. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:58, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::ok, it was just to be sure :). the template will have a parameter ''Frons='' to specify the (eventual) cover page, like [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;type=revision&amp;diff=126321&amp;oldid=126320 this] (seems to work). now, we have to understand why the export fails with pdf, and how/if we can center the resulting image... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)

== [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement|Community_Tech/Ebook_Export_Improvement]] ==

hi, I just wanted to inform you that at the link above on Meta they are looking for comments or feedbacks about the export of Wikisource contents as ebooks; since you seemed interested in the matter, feel free to join the conversation there if you want :) have a nice day, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:57, 28 Maii 2020 (UTC)
:Thanks! Will take a look. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:30, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Colloquia Erasmi ==
Salve! Optime fecisti quod transcriptionem Colloquiorum aggressus es, quo in opere libenter te adjuvabo. Qui in Vicifonte tiro sim, dubius sum: https://la.wikisource.org/wiki/Disputatio_Libri:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu Etiam nescio quam ob rem efficere non possum ut alter dialogus in propria pagina appareat: https://la.wikisource.org/wiki/Colloquia_familiaria/Epithalamium_Petri_Aegidii --[[Usor:Quasus|Quasus]] ([[Disputatio Usoris:Quasus|disputatio]]) 19:10, 16 Septembris 2020 (UTC)
:{{at||Quasus}} Salve Quaese! Et multas gratias! Corrigo hoc paginam, et addere aliquae notae formatae. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 18:52, 25 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

==De italico==

Typographi me docebant numquam voces Graecas scriptura italica (''sic'') designare; nam scriptura Graeca usitata ipsa per se italica est. In libro, quem transcribimus, verba Graeca non italico designata sunt, — ipsa scriptura italica est. Sed si putas sic recte esse, cum continuero, designabo Graeca italico. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:03, 17 Martii 2021 (UTC)
:{{Ping|Demetrius Talpa}} Puto tu recte dicis; formae litterae in libro sunt quasi-italicae, sed nescio quomodo litterae graeciae sint. Non est magni momenti! Possumus eligere formam te putare recte esse. Et multas gratias! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:08, 17 Martii 2021 (UTC)

== Ora Maritima: English or Latin? ==

I've added Sonnenschein's ''[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Ora_Maritima.djvu Ora Maritima]'' to Wikisource. I accidentally added it to the English namespace. I'm not sure I was wrong, though. ''Ora Maritima'' has a lot of exercises and so on that are written in English. So I'm not sure whether to view it as a Latin book with English bits or an English book about Latin. What do you think? I'd like to get this resolved before I start editing the pages, because I think migrating it across namespaces will be a pain if there are a lot of pages to move. [[Usor:Persimmon and Hazelnut|Persimmon and Hazelnut]] ([[Disputatio Usoris:Persimmon and Hazelnut|disputatio]]) 15:30, 7 Octobris 2021 (UTC)
:Hi {{ping|Persimmon and Hazelnut}} I think the case is arguable either way; things are a bit more relaxed here but there are more users at en.ws; maybe ask on their forum before pressing ahead? Either way I will try to give you a bit of help with it. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:36, 9 Octobris 2021 (UTC)

== Suggestion ==

Hello! How are you?

My name is Erick, I'm from Brazil, and I have added this [[:oldwikisource:Reproduction fac-similé d'un dessin (Bartholomeu Lourenço de Gusmão)/Delineatio machinæ artificiosæ|work]] by [[Scriptor:Bartholomæus de Gusmão|Bartolomeu de Gusmão]] at the Multilingual Wikisource, since it is pretty much a French-Latin bilingual book. You might find it interesting and, if possible, I would like to know if the writing &quot;Bartholomæus de Gusmão&quot; (at the &quot;Scriptor&quot; page) is correct. He was a quite fascinating character and also mastered the Latin-language (I have tried to find more Latin-language versions of his works online, but to no avail). I've found the Latin-language quite interesting, and I hope to learn it enough for reading and writing some day (but grammar lessons don't really work with me) to edit here and in the Latin Wiki. Cheers! [[Usor:Erick Soares3|Erick Soares3]] ([[Disputatio Usoris:Erick Soares3|disputatio]]) 00:11, 16 Novembris 2024 (UTC)

== Epistulae ==

Hi, I'm asking for help/ideas here. Sorry for not writing in Latin, but creating original Latin texts is a bit out of my league. I got a book with scans and transcriptions of letters between Johann Scopoli and Carl Linnae, two famous biologists. I've started transcribing these letters (only those of Scopoli, so far) at [[Epistulae ad Carolum Linnaeum (Ioannes Antonius Scopoli)]]. I am wondering, since there is a lot of letters if there's a better way to organise them (I still have to do ie. text placement on the already transcribed ones). I was thinking to maybe make a disambiguation type page which would contain a list of all letters? Or would standalone pages be more appropriate? Anyhow, thanks for your response! Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 21:00, 1 Maii 2025 (UTC)

:Hi there, yes usually an index page with links to the letters would make sense. See [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)]] for example. Is the source in the public domain or only the contents of the letters btw? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:13, 2 Maii 2025 (UTC)
::Even though the book isn’t old, I believe they are public domain. Scans do not renew copyright in Slovenia and a known author died before 1945, so they should be in public domain (book was made in Slovenia, hence Slovene copyright laws apply). Translations are likely copyrightable, as is the introduction. Don’t worry, I’m not uploading these, just letters :) If anything is wrong, please let me know. Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 09:42, 2 Maii 2025 (UTC)
:::Sure, I was just wondering whether there was a reason for not uploading the source document. If this is included and linked, this helps with provenance, double proof reading and long term error correction. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:41, 2 Maii 2025 (UTC)
::::I believe I could upload scanned scans of letters, but once in the future since I'm a bit occupied with other more important things onwiki. Thanks for your help! Stay safe, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 13:45, 2 Maii 2025 (UTC)
:::::I uploaded the first letter at [[:File:Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760).pdf]], but I have a little problem when referencing it at [[Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760)]] (throws an error that the index page wasn't created yet, which is expected). Since not the whole book is in Latin nor is in public domain, is there a way to connect both the Wikisource page with the scanned PDF? Thanks a lot, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 19:56, 2 Maii 2025 (UTC)
::::::Hi there, yes this all very non-obvious. I have linked the transcription; you use &quot;Liber:filename&quot;; and then add at least &lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt; into the fields. Pagelist has lots of options, so you can exclude pages and number them in specific ways.
::::::Then, on the compiled public pages, you need to reference the pages you want from the ''Liber'' you want. You can probably use multiple ''Liberi'', or else you can add pages to your PDF by adding new versions to WP Commons on the same file page (ie, '''replace''' the file, rather than create new copies with new file names). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:03, 3 Maii 2025 (UTC)
:::::::I see you have done most of this at [[:Liber:Scopoli-1777 Introductio ad historiam naturalem.pdf]], except for setting up a public / compiled version. usually the transcription is not viewed as the &quot;final&quot; product; the pages are set up as just HTML, eg ''[[De Principe]]'' which compiles the transcription made at [[:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]; this allows export and easier reading, etc. Hope that helps! Also pages of a finished book need to sit underneath the main book page, so that export to epub PDF etc works correctly. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:15, 3 Maii 2025 (UTC)
::::::::Many thanks for your response! [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 07:20, 3 Maii 2025 (UTC)

== [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]] ==

Thank you so much for your interest and assistance. With the help of Google Translate and other ai tool, the text now makes sense. 

I hope you're not too busy and we can manage to finish it within a month or two.

Best regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:36, 19 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, no problem and sure, the timescale depends really how much prep you can do on the pages before I proof them. The more coherent they are, the easier it is for me to tidy them up. I appreciate tho it might be a lot of work for you to get to the standard you had for the first couple of pages. Let me know how you want to approach it; I do have other things on (eg, [[De Principe]], but if the pages are fairly tidy, doing two or three of pages a day on average is quite possible. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:27, 20 Iunii 2025 (UTC)
::Hi,
::Here a another copy of the book Foenix
::* https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001198-001/page/n11/mode/1up
::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:43, 22 Iunii 2025 (UTC)
::It's slow going, but we're making progress. Have a look when you get a chance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:50, 28 Iunii 2025 (UTC)
:::Will do, can you take a look at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/30|page 30]] again when you have a chance? The second part got forgot :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:52, 28 Iunii 2025 (UTC)
::::I am cross referencing the text using the other copies as guide. So it will take a while.
::::# [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Phoenix]]
::::# [[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu|Phoenix]]
::::# [[Liber:Phoenix (Petrus Ravennas, 1600).djvu|Phoenix]]
::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 07:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::by the way this is the clearest copy to work on. So I need your help on this page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/20|20]]
:::::[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:03, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::Do you want to pause and transfer the work to the new book, rather than work on two copies? It seems a waste of effort to transcribe both, if this version is clearer and easier. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:43, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::Well this is done. So go ahead and check transcription and no need to work on the new book
:::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:24, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I am using the other copy to find mistake in the first one [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:39, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::OK, no problem, I will leave to you and work on the long edition. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:46, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Do you know the copy below contains two book in one ([[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]]). 
:::::::::So, I am trying to finish ([[Foenix]]) first.
:::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:08, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::I spotted you have split these up. The second on looks a lot more troublesome, with the gothic font. Is it all set like that? And if so, is there another, easier copy to work off? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:10, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::There is another copy for (Congestorium Artificiose Memorie)
:::::::::::[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::That looks about the same, in terms of typsetting, unless I have missed something. 
::::::::::::There is also a critical edition recently published, access to which would help. See [https://editorialsinderesis.com/wp-content/uploads/texto-the-congestorium-artificiose-memorie-.pdf this sample of the book]. You could [https://www.ujaen.es/departamentos/lycm/contactos/ramos-grane-marta contact the author via this page] and ask if they would be prepared to share their raw transcription? They might appreciate the interest and share the pain of doing this, and wish to save you the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:19, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Not sure if the author agree due to copyright by the publisher [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:38, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::Sure, except:
::::::::::::::* the raw transcript is a literal copy of a public domain text and therefore not subject to copyright
::::::::::::::* as we would match the text to the PD document, this would ensure no copyright was infringed
::::::::::::::In any case, there is no harm in asking (and a lot to gain). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:40, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Also, another copy with more gothic font just in case
:::::::::::::* https://books.google.com/books?id=6XVSN-GYrl0C&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false
:::::::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:47, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::I can contact the author, if you prefer - let me know! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:51, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Yes that would be great [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Again, thank you for your support and assistance. [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:12, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I noticed that you left a &lt;!--chck--&gt; tag on pages [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/23|23]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/24|24]]. I reviewed those sections against another source on page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] and corrected some error. However, I'm unsure how to proceed with the other comment in the text and would appreciate your guidance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:59, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Thanks; the main issue now is all the medieval style references, which need to be comprehensible for a modern reader. This will take some research and checking but it is not necessarily for you to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:06, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Excellent. When you have a moment, kindly take a look at page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] &lt;br&gt;[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I successfully removed hidden characters (such as hidden hyphens) from the text resulting from OCR processing. 
:::::::::I will now begin working on the second copy of the book &quot;[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]]&quot; 
:::::::::Second time's the charm. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:17, 30 Iunii 2025 (UTC)

:Where do I do the proofing for ''Congestorium Artificiose Memorie''? Or is that paused? 
:On ''Foenix'', I will work through the various pages marked as ''problematic''. 
:Re page 21 of the second version of ''Foenix'', I don't understand the purpose of me proofing a second copy of this book, could you explain what you are trying to do? 
:I can work on one copy of a book, but I cannot help proofread two versions of the same thing. If it helps you, then you can do what you like of course, but my help has to be limited to one copy of each text. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:54, 30 Iunii 2025 (UTC)
::I don't know why some of the pages marked as ''problematic''. So I am trying find out from other copy [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 11:09, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::Sure. I have marked them as problematic because they have contractions that I don't understand, or because the characters are sometimes hard to read - sit and fit look very similar, meaning &quot;it would be&quot; and &quot;it makes&quot;, roughly. I am going through the contractions asking ChatGPT or Claude what it makes of them. This is a task for me, which is easiest done this way. It is probably easiest if you let me reduce these to the very difficult to solve issues. There is one, at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/29|29]], where the contraction e. is unclear. This is his memory aid, but at this point you may need a Latin specialist and a mnemnonics specialist to make an educated guess! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:15, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::That is done now, first pass complete. One query, and maybe some assumptions on the abbreviations relating to the mnemnonics, particulary ''rotunda'' (''.r.'') which might be double checked. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:39, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::You might find ChatGPT or Claude helpful for transcription the '' Congestorium Artificiose Memorie'' [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:12, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::Hi, see my comments at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] - the OCR tools here do a really good job, if you choose the right one. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:16, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:21, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::If this was what you have been doing on the other pages of this book then the results are very poor compared with Tesseract OCR which is nearly spot on [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::I can btw give some simple instructions for importing and cleaning up the Tesseract OCR, which would be a lot of help for me to proof the result: Basically:
:::::* Import OCR
:::::* Using an external text tool, search and replace ſ for &lt;nowiki&gt;{{s}};&lt;/nowiki&gt; remove the line breaks and hyphen character (join the hyphened words together)
:::::*&lt;nowiki&gt; replace qꝫ with {{que}}, ⁊ with {{tet}}&lt;/nowiki&gt; etc
:::::[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:19, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::As above, looking at the prior work you had done, I don't think it is very helpful [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Whatever you did on Foenix was pretty decent, but the results on the second book are borderline nonsense at time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:24, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::It might just surprise you [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:26, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I just tried for [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|page 56]], which [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|I did withTesseract]] 
:::::::::I got this:
:::::::::&lt;blockquote&gt;
:::::::::simit doctois sollicitarione dum adolescentior
:::::::::esset in unum congesti libellum qui inde Lon-
:::::::::gestovium artificiose nemozatioe nomen sorti-
:::::::::tus est. Interposita itaq; per me appellatione
:::::::::cum devolveretur ad S. Apostolicam causā
:::::::::Jacobi hochstrassen inquisitoria contra *Spe-
:::::::::culum ocularezibq; inter cardinei cœtus vi-
:::::::::ros pecularius committeretur / veluti iuriscon-
:::::::::sultissimis: &amp; quod præcipuum erat: quia inter
:::::::::Theologicum agmen facile primatum tribit ve-
:::::::::dicasset vir alter eque acu (absq; iniuria di-
:::::::::cetur) quid nam fideri archodoceæ consentane
:::::::::um: quidue dissimum internoscere. Cumq;
:::::::::ille reverendissimus pater &amp; procurator age-
:::::::::ret apud Episcopum Spirē. factus apud
:::::::::Reuerendiff. Domi. tuam sollicitator con-
:::::::::sumptis aliquoties vigiliis abs te institit:
:::::::::dum indices vel rectius horarum edes tuas fre-
:::::::::quentares: tuo potissimum erant: quæ longe
:::::::::noscē molestiam nonnulli alleviarent: Impzi-
:::::::::mis quidem locorum arte Symonidis compa-
:::::::::ratio optaram in sum amplo spacioso perspicu-
:::::::::o tuo cum dissertinijs ad rem ipsam necessariijs
:::::::::exornatissimo palatio. Ne modo ut Liceronis
:::::::::est præcepto centum inibi concederentur lo-
:::::::::caverum penetrare que Ioan. M. Ischaelis
:::::::::&amp; Petrus ravennas: atq; alij suadent facillimē
:::::::::illuc coniurare liceret. Si quippe religiosorū
:::::::::domus Theologorum: Iuristarum / &amp; Medicorū
:::::::::/ Philosophorum: id genus hominum maiore
:::::::::nōs ingredi liberet quatenus inibi nobis loca
:::::::::vendicemus a Palatio tuo volefcius nulla ra&lt;/blockquote&gt;
:::::::::Tesseract picks up all of the weird characters, much, much better. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:30, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Here is a [[Usor:JimKillock/Transcribe_test|table showing a comparison for pge 57]]. Tesseract is doing much better and would save us both a lot of time, I am certain. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Hi there, Marta came back to say that she is contractually obliged not to share her transcription. 
::::::::::I played a bit more with the two transcription tools. I am not anti CHatGPT or anything, I use it for various things, but it is doing a lot worse than the scanning tools we have. This second book is a lot more old fashioned and uses a lot more medieval scribal contractions, which ChatGPT is not picking up (along with some other errors). See [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina%3AFoenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_%28Petrus%29_%28IA_hin-wel-all-00002799-001%29.pdf%2F54&amp;diff=235384&amp;oldid=234977 this edit for example], where I replaced what you were able to do with ChatGPT with a Tesseract transcription. 
::::::::::If we go with Tesseract, and you can do the initial work, then I can commit to finishing the pages that way. If I have to work from ChatGPT output, without it being substantially cleaned up, I fear that will be too much work as I will just end up re-scanning the pages.  Considering how long this book is as well,  I will probably have to bow out at this point. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:55, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::I see your point, and you’re right. Also, I have a crazy idea — it just might work I need time to test it. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 03:51, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::https://www.youtube.com/watch?v=KE4xEzFGSU8 [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 04:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::That might be a stretch! I am njot sure it is needed, the error rate is not so high. The text we have is very close in style to what is known as a Latin [[:w:en:Incunabula|Incunabulum]]; ie early printed book, and the Tesseract Latin-Incunabula engine is trained on these kinds of books and fonts already.
::::::::::::There is another thing we can automate tho, which is the search and replace. Since a lot of the work is basically finding the characters long-s and son on, and replacing with a template, eg &lt;nowiki&gt;{{s}}, {{et}}, {{tet}}, {{qui}}&lt;/nowiki&gt;, and so on, we could get a Wikimedia bot to work through the pages on the book,  and do all the replacements.
::::::::::::That would cut the time significantly, I think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Note that I am working on a bot for this. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::OK, so the folks at Wikisource helped write a js to do this for us. You can find my version of it at [[Usor:JimKillock/scribal.js]]. The first line of [[Usor:JimKillock/common.js]] also needs to be included, to summon it. What this does is to clean up the output from the scan on the''' first save of the new page only'''.  This should speed up the process immensely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::okay, have look at page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/52|52]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/53|53]]
:::::::::::::Is this the right way to do it?
:::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? 
:::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:07, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Is this the right way to do it? - this looks good yes, altho the script would not work of course, as the page was already in existence.
::::::::::::::I corrected some templates which did not exist / were not needed. If in doubt, use &lt;nowiki&gt;{{scr|origchar|result}}&lt;/nowiki&gt;
::::::::::::::I will vibecode a bash script to do the same job as the js tool, for the existing raw pages
::::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? Yes and yes
::::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; - It is what later became a ' mark - so it just means &quot;something missing follows&quot;. So we use&lt;nowiki&gt; {{Scr| ꝰ|us}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:29, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::(we can add an {{us}} template tho, for readability etc - but not all 9's will be us), so IDK if we should transform it automatically) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:30, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::In fact it seems you are right and this is always -us, so I added it into the scripts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:51, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::[https://gist.github.com/JimKillock/853b4b8baf23bac5fd55b5499c1bf93a Here is a bash script] that will replace the characters automatically, not sure if you are familiar with using terminal scripts etc but it is not difficult. If made executable, and named as below, it would run with 
::::::::::::::&lt;code&gt;./wikimedia_transform.sh filename.txt&lt;/code&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 2 Iulii 2025 (UTC)
Checking in, if you want to help (and don't want to add transcriptions) you can format and check pages up to page 100. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:57, 3 Iulii 2025 (UTC)

:Update, I have {{exp|nearly}} done the first pass. Some of the layouts look quite hard work tho, with text on the sie o upside down. These might need to be images? SVGs? I am not sure. Let me know if you are still working on this, and how you feel able to help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:24, 4 Iulii 2025 (UTC)
:Hi there, I have listed the pages that I hope you or your friends can help format at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]]. Be good to hear from you, and know if you are still interested in finishing this project. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:12, 5 Iulii 2025 (UTC)
::I'm really sorry I haven’t been in touch—I was sick over the past few days and needed some time to rest and recover. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:33, 5 Iulii 2025 (UTC)
:::No problem at all, hope you feel better. Let me know if you ate able to help with the page formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:35, 5 Iulii 2025 (UTC)
::::Feeling better now—working on fixing the Header [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173|2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173]] 20:44, 7 Iulii 2025 (UTC)
::::I have create a table for the pages
::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 10:19, 8 Iulii 2025 (UTC)
:::::That's great, good to see progress on these. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:37, 8 Iulii 2025 (UTC)
::::::Hi
::::::Two templates are required for this page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/216|216]] and possibly others.
::::::* &quot;Template:Upside down&quot;
::::::* &quot;Template:Transform-rotate&quot;
::::::[[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E|2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E]] 23:20, 9 Iulii 2025 (UTC)
:::::::OK, copied across to &lt;nowiki&gt;{{Inversus}} {{Rotatus}}; and also {{Dsiplay}} was needed, at {{Ostensio}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:28, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::{{Inversus|Inversus}}, {{Rotatus|90|Rotatus}} [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:34, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::Rotate has something wrong / missing, will investigate later or tomorrow [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:40, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::👍 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791|2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791]] 15:57, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::OK, it is working, in fact, but you need sytax like &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; giving &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;. See the documentation at [[Formula:Rotatus]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::you can also just use [[Formula:Littera rotata]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:17, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Great [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B|2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B]] 13:24, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Before I start splitting the book into chapters, please take a look at the table of contents I’ve created and share your feedback 
:::::::::::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/82.167.150.133|82.167.150.133]] 17:26, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Thanks, my only comment was to use forward slashes. Are you OK with the Wikimarkup around spltting pages, chapters etc? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:27, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::not a problem [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 17:37, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Like that [[Congestorium Artificiosae Memoriae/Conclusio|Conclusio]] [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:14, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Have you thought of a fitting title for the opening section of the book?
:::::::::::::::from page 53 to 61 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:18, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::What do we have? Some poems (Poema) and some dedicatory letters (Epistolae). That would do for now I think? They can always be moved later, we could also check how Marta has done it, altho this is not obvious from the introductory chapters and contents page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:37, 12 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]] [[Specialis:Conlationes/37.106.15.196|37.106.15.196]] 00:39, 2 Augusti 2025 (UTC)

== Ars Memorativa ==

Welcome back! I noticed you haven't been working on the [[Congestorium Artificiosae Memoriae]] lately. It's perfectly fine to pause and take breaks from time to time.

In the meantime, would you be interested in working on another book together?

[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
Best Regret [[Specialis:Conlationes/37.106.2.89|37.106.2.89]] 03:40, 20 Augusti 2025 (UTC)

:Hi there, will take a look at this in a week or so, am busy this month tho. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:22, 26 Augusti 2025 (UTC)
::Great [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 07:00, 27 Augusti 2025 (UTC)
::So are you ready? [[Specialis:Conlationes/37.105.235.52|37.105.235.52]] 10:16, 29 Augusti 2025 (UTC)
:::Hi there, no I have some other things I need to do but will take a look mid September. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:34, 29 Augusti 2025 (UTC)
::::I hope you are doing well. 
::::Are you ready now? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:16, 23 Septembris 2025 (UTC)
:::::Hi there I can make a start and help but my time is a bit limited. Which of these is the higher priority? The shorter text might be more realistic. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:43, 26 Septembris 2025 (UTC)
::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|The Ars Memorativa of Gulielmus Leporeus of Avallon]] may be accomplished in a short time. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:12, 27 Septembris 2025 (UTC)
::::::Just apply the same approach you used last time to the entire book, and I’ll go through it to make adjustments. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:19, 27 Septembris 2025 (UTC)
:::::::OK. Will start on this. Something to think about, especially if we go back to the longer text, we could consider doing a &quot;time / skills swap&quot;; for example I have a book here [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]]; and I have a text which is already transcribed which I need to copy paste back. I can provide the text in wiki format, and the page numbers are clearly marked. I could ask you to do the copy paste work in return for the time proof reading pages at [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]. we don't have to be exact about the time, but could let erach other know a rough estimate of time given; this would help me feel like I am able to progress my projects while helping you, rather than having to choose not to do my own projects in order to help you. Let me know what you think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:58, 28 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Agreed on &quot;time / skills swap&quot; for both books
::::::::* [[Liber:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] 
::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Congestorium Artificiosae Memoriae]]
::::::::in exchange for transcribing 
::::::::* [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf|Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi]]
::::::::[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 03:00, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Ah great! it is just copy pasting; I will create a document with the text that needs moving over shortly. Thank you very much :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:16, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::15 pages everyday maybe by the next month it will be done. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 08:50, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::Hi there, the text to copy is here: [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] - please note, use this text, rather than trasnscribing anew, as it is '''already proofed'''. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:55, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::Don’t worry, it’s easy for me to make a new transcription, better than just copying another text.[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 16:49, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::::Sure, but then I have extra working validating it? The text I have is checked. Unless you have a way to check your work against the copy I have? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:15, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::::I have completed 15 pages using my current approach. Could you review and validate it to determine if I should proceed further? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::https://www.diffchecker.com/text-compare/ [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 06:02, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::Hi there, Ok carry on, you are doing a good job with the formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:48, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::I want to use [[en:Template:Overfloat image|Overfloat image]] template on [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/7|page number 7]] but I didn't find it. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 10:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::Sure I can copy this across. I will take a look at the page and what you need to achieve. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::That's now available using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Imago superposita}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. I haven't tested it, and please remember that text renders differently according to user preferences, so this will be very inexact. In the case of this title page, using Alt text could be a perfectly acceptable or preferable way of showing the page text and illutration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::Done.
::::::::::[[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:11, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::another [[en:Template:Scan page link]] is needed [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:15, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::Added [[Formula:Nexus ad facsimile]]; but it might break, there are a lot of sub templates by the look of it. If you try it somewhere I can debug it and add whatever else is missing. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:05, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::I would like to include it in the table of contents to make it easier for me to review and jump to any chapter.
::::::::::::[[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/9|Table of Contents]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:10, 5 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::Can you set this up where you want it to work, eg put the transcription pages with the ToC on Liber page to list the contents, or make a book page with the ToC displayed on the page, so we can see if it works? The '''template applies differently to all three different spaces''', transcription page; Liber (transcription project) page; and mainspace (book), so we can only test it if it is displayed in all three contexts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:43, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::I didn't understand what do you want me to do [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 11:47, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::The template is designed to work on content transcluded on Index (Liber) pages (see [[en:Template:Scan_page_link]]. I'm assuming you want to use the contents page on the Liber / Index page. It behaves differently when transcluded on the normal book pages. So you should set up the contents page transclusion on [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] and also at [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] so we can test it is all working (or not). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:49, 7 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::::I added it but it does not seem to be working; can you check and confirm? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:40, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::::Yes it does not work [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 23:24, 7 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;s&gt;Two&lt;/s&gt; One formula&lt;s&gt;e&lt;/s&gt; to fix? ==

Noticed your talk page is listed in [[:Categoria:Formulae]]. Searched through the templates used on the talk page and found two with misplaced references to the category:
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt; 

Oh, wait, [[Formula:Exp]] is a redirect, and not a problem.

Could you fix up [[:Formula:Textus expunctus]] to put the category inside the noinclude
::&lt;nowiki&gt;[[:Categoria:Formulae]]&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
and then check your talk page disappears from [[:Categoria:Formulae]] ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:10, 3 Septembris 2025 (UTC)

:I think that is done, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:39, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Transcription request: Ars_Memorativa, Josephus Publicius ==

If it’s not too much trouble, could you please take some time to transcribe this book? You don’t need to make an exact transcription — just enough to get things started so that table of contents, images and decorative drop caps can be added.
I understand this is quite a big request, and I truly appreciate your patience, effort, and willingness to help make the content more accessible and visually.
*[[Liber:Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio).djvu]]
[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 22:57, 14 Octobris 2025 (UTC
:I am only interested in the Ars Memorativa section ([[Pagina:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu/111|page 111]] onward), in order to maintain a clear and focused scope. The remainder of the book may be considered at a later stage, if time permits. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:37, 15 Octobris 2025 (UTC)
::Hi, can we keep topics to topic? You can request this with a new topic on my user page or on the discussion page for the book. Otherwise it gets really hard to keep track of what we are discussing and where to find things. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:27, 15 Octobris 2025 (UTC)
:The long and short of it is that it depends if you can help me in return. Some point I may find this a bit much, but for now it is OK and I do have other tasks that you could do in return in a skills - a time swap, even after you finish the Nos in Schola Latine Loquimur textbook. 
:I ran a couple of test pages of your new text through the OCR tool and they seem to have gone quite well.
:I am less keen on only doing part of the text though. I don't like leaving projects half done, but also I think the work itself is likely to work as a unit from a little reading around.
:I think we should complete the current [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] book first though before considering taking on another one. 
:At the moment with the current book it takes me about 30-40 mins per page to correct the scan and check my work for errors via ChatGPT.  I have time this week so I might clear up the text by the end of the week. So that would be about 30 hours work for the current text, hopefully by the end of the week,  how is it going on your side? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:50, 15 Octobris 2025 (UTC)
::So far, the first part—copying and pasting the text into the corresponding pages—has been completed, which fulfills my part of our time and skills exchange. In addition, I’ve developed a script that automatically generates a table of contents for each chapter. And because I don’t like leaving projects unfinished, I’m now working on validating each page, which is the final step to complete the project.
::I’d also like to take this opportunity to thank you for the excellent job you did transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]—it really made the process much smoother and the content far more readable.
::For the next book, ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''., could you please use the script to extract the entire text for the whole book, just like you did before with ''Nos in schola Latine loquimur''? I’ll take care of copying and pasting the extracted text into the corresponding pages afterward. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:22, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::Thank you. Because this will be a long project I think we should be clear and accountable with each other, so that the exchange is a fair one. What I am asking is whether you have spent or will have spent about 30 hours on the school book. The easiest way to estimate this is to estimate how long page scanning / and page validation takes for you per page.
:::If your work on the book takes longer than 30 hours, that is fine, and I will match it on the next transcription project. Once done, you can help me with another simple transcription job.
:::For me, it was taking about an hour per page but this has reduced to about 30-40 minutes. So I've estimated I've given you about 30 hours (it's probably more but don't worry about that)
:::On ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa,'' you could do the page extraction yourself, you don't need me to do this. You would however need to set up the scripts in your user page, and remember to choose the correct OCR model, but that is all. I can give you instructions on this if you like.
:::Otherwise I will get to this after I've done with the current book. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::I’m not completely sure, but it seems to be over 30 hours.
::::On 3 October 2025, I worked on transcribing pages from [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/190|176]] to [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/329|315]] between 01:26 and 23:14, which took roughly 11 hours including some breaks. You can verify this in the page history.
::::Now I’ll take my time to carefully validate the text on each page — hopefully one chapter per day.
::::It’s no big deal — I’m glad to help! And if there’s another simple transcription task similar to the previous one, I’d be happy to assist. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:55, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::Once again, thank you for your kind assistance. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 11:00, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::::Thanks very much, that is good to hear! I'll wait until we are done with Nos In Schola before suggesting anything else. Do you want me to set up scripts in your user space so you can start work on ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''? Once they are added, you can just use the inbuilt OCR tools, and they will save with my templates for the scribal shorthand. Even tho you have a temporary account, this should all work. I can also give you screenshots and a guide so you can do the scanning. Let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:21, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::::Many thanks for transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]. With the help of AI translation, I’m finally able to dive into its insights and discover the wisdom hidden within its pages.
::::::I’m still moving forward with my [[Liber:Nos_in_schola_latine_loquimur_-_Ars_latine_loquendi.pdf|current task]], though a bit slowly—about one chapter each day—as I also continue transcribing another [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|memory book]]. It’s so much easier working with the printed text than trying to make sense of the handwritten one!
::::::By the way, your skill in reading and transcribing handwritten manuscripts is truly impressive. That’s such a rare talent, and it really brings these old works back to life. 
::::::You should definitely keep focusing on that—it’s a gift that few people have! [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-30550-29|&amp;#126;2025-30550-29]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-30550-29|talk]]) 00:27, 3 Novembris 2025 (UTC)
:::::::Thanks, I hope you don't mind me saying that I can tell when AI has helped you with your messages! They are a bit too fulsome in their praise, which is one of the dangers of these tools, they mislead you about the strength of your own talents.
:::::::I noticed you'd found a new memory book to transcribe. I can certainly take a look at this when you are done. As you say working with more modern printing is much easier. Even  seventeenth and eighteenth century books are easier than the fifteenth / early sixteenth century texts you have been interested in.
:::::::I will keep going with the Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa, but need to try some other things meantime just to take a bit of a break. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:26, 3 Novembris 2025 (UTC)

== Ecclesiastical Latin  ==

Hello.  I've been taking a break.  I was just looking at the formulae you were working on for letters.  Still struggling with them a bit, but I will persevere.  

I was wondering if you had given any consideration to a way to display accents in &quot;Church Latin.&quot;  These are the acute marks showing where to place the accent when reading aloud, and are present in missals and many prayer books.  

á é í ó ú ǽ æ Æ Ǽ Œ œ and of course the Versicle and Response glyphs, ℣ and ℟ , and ✠ .

Here is an example page:  [[:Pagina:Missale_Romanum_1862.djvu/301]]    

In a missal page like the above, some of the text, specifically the rubrics (instructions), do not include the accents, only the text meant to be spoken.  

These glyphs (and their display) is I think different from the abbreviations in incunabula and early printed works.  I think it will be a while before I am comfortable displaying the abbreviations (instead of their expanded transcriptions) to read, but the accents are helpful when reading, even when not reading aloud.  

I have spent some time recently hunting for fonts that include all these glyphs.  

It will be important to be able to specify such fonts that include all the relevant glyphs in displaying them on WS or when downloading them in an epub;  do you know if that sort of thing is doable here?  (I think a lot of it is a browser problem.)  

Should we move or copy these discussions to someplace more publicly visible?  I would suggest the Category you created, unless that is supposed to be limited to discussions about the Category itself.  Or anywhere else suitable.  

Did you ever find the unicodes for ℣ and ℟ ?  Would the results of my research into these various glyphs and the fonts that display them be useful to you? [[Usor:Laura1822|Laura1822]] ([[Disputatio Usoris:Laura1822|disputatio]]) 20:56, 23 Octobris 2025 (UTC)  

:Hi @[[Usor:Laura1822|Laura1822]]
:There is a lot here! And yes we can find a better place to discuss this.
:(1) Church accents: these you want to preferve in the mainspace (not transcription) pages that people see, so just use the characters as-is. ie á é í ó ú. Then ǽ poses a bit of a problem. You could either  leave æ  in place on mainspace pages for consistency, or just accent ǽ. These accents as you know are to indicate stress, so are as you say an aid to speaking, which explains their absence in the small print. Likewise, with ℣ and ℟ , and ✠ you should leave these in place.
:I can see that this poses a problem for some users tho, who might not have fonts containing ℣ and ℟ , and ✠ .
:(2) Fonts: the idea with the templates is that users never see the abbreviations unless they want to. So for most people, they will not see them. Compare [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/8]] (transcription page) with [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Gulielmus_Leporeus_Domino_Gulielmo_Iornoer]] (mainspace). users will look at the second of these, normally at least. These aren't set up yet for [[Arra aeternae salutis]] or [[Missale Romanum (1496)]]. Let me know if you'd like help with that so you can see better how this is working for your transcriptions.
:I have developed a means to toggle the abbreviations in the mainspace.
:(3) Installation of fonts on Wikisource / ebooks: this ought to be doable, it's there for blackletter scripts I think. It's more relevant if the characters are visible in mainspace. Transcriptions (Liber / Pagina) don't matter so much to users. But of course for your Missal with ℣ and ℟ , and ✠, these are needed. Interesting that these were preserved!
:(4) We can use the category for discussions for now; some point I should write up the whole system especially if you or others are using it. I know the documentation for the templates has slipped a bit. Regarding ℣ and ℟ , and ✠ in the Missal, the best place to have this discussion is at [[Vicifons:Scriptorium]]; I will open something up there for you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:33, 24 Octobris 2025 (UTC)

p.s.  ''Thank you'' for the several pages you edited of ''Arra Aeternis''!!
:No problem! Happy to help some more if it's useful! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:35, 24 Octobris 2025 (UTC)

== ꝓ is always pro, never prae or pre ==

I have already checked and corrected the instances were [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ꝓ|rae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; were used instead of [[Formula:pro|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{pro}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]]. I also updated the [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template]].

I suggest you update your [[Usor:JimKillock/incunabula.js|javascript]] so to not commit this mistake. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 17:36, 5 Aprilis 2026 (UTC)

:Thanks very much, will amend! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:03, 4 Maii 2026 (UTC)

== Last year's &lt;s&gt;sins&lt;/s&gt; typoes ==

(Btw: Congratulations!)

Last year you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82]] and 
[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/82&amp;diff=next&amp;oldid=236403 introduced] {{tlx|-|ost}} into the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas

Separately you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198]] and [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/198&amp;diff=prev&amp;oldid=236544 added] {{tlx|-|itu}} near the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.

It seems that someone then copied you and made a similar change to [[Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13]] 
::&lt;nowiki&gt;opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis:&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis

The formula/template {{tlx|-}} is a redirect to {{tlx|clear}}. The effect of these uses of {{tlx|clear}} is as though someone had put a linebreak &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; into the text. The first example above produces
::&lt;nowiki&gt;&lt;br style=&quot;clear:ost;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;

Can you look at these three instances (which are the only ones found using a search for insource:/[{][{]-[|]/ ) and try and figure out what was intended? That is, what formula/template was meant to be used?

'''Oh!''', was it supposed to be {{tlx|~}} ?
::&lt;nowiki&gt;n{{~|ost}}{{r̄}}a&lt;/nowiki&gt;
::n{{~|ost}}{{r̄}}a

Ahh, fixed the linebreak thing in all three pages and then two books they showed up in:
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Secundus/Capitulum_1]]
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Quartus/Capitulum_1]]

Can you explain...
:are you trying to make the pagina: view look as close to the page image as possible,
:but then trying to have the final text view have all the abbreviations expanded?
[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:28, 13 Iunii 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], yes: the idea is threefold:
:* to preserve the original marking so these are available to users, scholars etc
:* to ensure a modern reader can get something closer to modern orthography
:* to allow a modern reader to be able to choose between these two views using javascript
:The procedures for easing scanning, adding the templates and installing toggling views etc can be found on the category page at present. See [[:Categoria:Formulae litterarum]]. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:39, 13 Iunii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cjpntav327bzgkwdcb4elf9w8xvve5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:JimKillock</title>
    <ns>2</ns>
    <id>34496</id>
    <revision>
      <id>270767</id>
      <parentid>246238</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5069" sha1="n8so7ffkz5m5u6bpq3m6sdv14778use" xml:space="preserve">Active work: 
* [[Liber:Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi.pdf]]
* [[Liber:Sal Terrae, sive Apologia pro Ministerio Evangelico.pdf]]
* [[Lūdī Persicī]] / [[Liber:APPLETON – Ludi Persici.pdf]]
* [[Liber:Initium; a first Latin course on the direct method (IA initiumfirstlati00appl).pdf]]
* [[Second Latin Reading Book]] / [[Liber:Second Latin reading book With Key.pdf]]
* [[A First Latin Reader]] / [[Liber:A First Latin Reader.pdf]] &gt; [[Formula:Wkref]], [[Modulus:Wkref]]
* [[A New Latin Primer]] / [[Liber:MAXEY, Mima; FAY, Marjorie - A New Latin Primer (1933).pdf]]

* [[Liber:Machiavelli-letter.pdf]]
* [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]
* [[De Principe]]

Incunabulae:
* [[:Categoria:Formulae litterarum]]; [[Usor:JimKillock/common.js]]; [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]; [[Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js]]

* [[Template:Wkref]]

Ready to start:

* [[Liber:Annales monastici Vol IV.djvu]]
* [[Liber:Insula Thesauraria.pdf]]
* [[Liber:Hermeneumata Pseudodositheana.pdf]]
** using [[[[Liber:Corpus glossariorum latinorum-Vol III-Hermeneumata Pseudodositheana.pdf]]

==Other people's projects:==

===Incunabula===
* [[Liber:Arra aeternae salutis (1495) by Lambsheim.pdf]]
* [[Congestorium Artificiose Memorie]] / [[Foenix]]; [[Liber:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
* [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
* [[Liber:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu]] # [[Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa.]]
===Other ===
* [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu]]
* [[Liber:Statius (Mozley 1928) v1.djvu]]
* [[Liber:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu]] / [[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)]]
* [[Liber:De bello rustico Valentino.pdf]]
* [[Liber:Gesta Romanorum - Oesterley 1872.djvu]]
* [[Liber:Cartesius - Meditationes de prima philosophia.djvu]]
* [[Liber:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf]]; [[Historia Naturalis Brasiliae]]

==More or less complete:==
* [[Nicolai Klimii iter subterraneum]] / [[Liber:Nicolai_Klimii_Iter_Subterraneum.djvu]]
* [[Liber:Privilegiebrev för Jönköping från 1284.tif]]
* [[Dialogues of Roman Life]] / [[Liber:Dialogues of Roman Life.djvu]]
* [[Liber:Ad Alpēs]]; [[Ad Alpēs]]
* [[Pro Patria]] [[Liber:Pro Patria A Latin Story for Beginners.pdf]]
* [[Colloquia familiaria]] / Transcription: [[Liber:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu]](transcription / copy paste is done; proofing is needed now)
** Combined index [[Usor:JimKillock/Colloquia familiaria index]]
* [[Cothvrnvlvs]] / [[Liber:Cothvrnvlvs three short Latin historical plays for the use of beginners.djvu]]
* [[Liber:Easy Latin Plays.pdf]] / [[Easy Latin Plays]]
* [[Easy Latin Stories]]; Source: [[Liber:Easy Latin Stories.djvu]] 
*[[Ólim]] / [[Liber:Olim Ludi Scaenici.pdf]]
* [[Ora Maritima]] / [[Liber:Ora Maritima.djvu]]
* [[Cornelia Puella Americana]] / [[Liber:Cornelia Mima Maxey.pdf]]

Main part done
* [[Carolus et Maria]] / [[Liber:Marjorie Fay - Carolus Et Maria.pdf]]

===STOA texts===
Completed project to move Stoa abandoned texts [https://web.archive.org/web/20100808165422/http://www.stoa.org/hopper/collection.jsp?collection=Stoa%3Acollection%3Acolloquia from this link]. 

* Franciscus Cervantes de Salazar. [[Ad Exercitia Linguae Latinae Dialogi]]
* Sebastianus Castalio. [[Dialogorum sacrorum libri quattuor]]
* Maturinus Corderius. [[Colloquia scholastica]]. 
* [[Scriptor:Laurentius Corvinus|Laurentius Corvinus]]. [[Latinum Ydeoma]]. 
* Desiderius Erasmus. Colloquia familiaria. ''(already here)''
* [[Scriptor:Ioannes Fontanus]]. [[Hortulus puerorum pergratus ac perutilis Latine discentibus]]. 
* [[Scriptor:Nicolaus Beraldus]]. [[Dialogus quo rationes quaedam explicantur quibus dicendi ex tempore facultas parari possit]]. 
* [[Scriptor:Jacobus Pontanus]]. Jacobi Pontani de Societate Jesu [[Progymnasmatum Latinitatis]], sive Dialogorum Volumen primum, cum annotationibus. De Rebus Literariis.. 
* [[Scriptor:Petrus Popon]]. [[Colloquia de Scholis Herbipolensibus]]
* [[Scriptor:Ioannes Ludovicus Vives]]. [[Exercitatio Linguae Latinae]]
* [[Scriptor:Petrus Mosellanus]]. [[Paedologia]]. 
* [[Scriptor:Martinus Duncanus]]. [[Praetextata Latine Loquendi Ratio]]

==Contributing to EN Wikisource==
* [[:en:Key to Easy Latin Stories for beginners]] / [[:en:Index:Key to Easy Latin Stories for beginners.djvu]]
* [[:en:Latin_for_beginners_(1911)|Latin for beginners]] (esp [[:en:Latin for beginners (1911)/Reading Matter|Reading Matter]]); and 
* [[:en:Familiar Colloquies/Table of Contents|Familiar Colloquies]]

===See also:===
* [[:en:user:JimKillock]]
* [[user:JimKillock/Orthography]]
* [[Wikiversity:User:JimKillock]] and [[Wikiversity:Latin]] (not my course, just my import)
* [[Wikibooks:User:JimKillock]]
* [[Wikipedia:User:JimKillock]]
* [[Wikidata:User:JimKillock]]
* [[Commons:User:JimKillock]]
* [[Wikidata:User:JimKillock]]
Additional account:
* [[:en:user:GuilelmusDugard]] / * [[Usor:GuilelmusDugard]]

{{s}}, {{ae}}, {{oe}}, {{que}}</text>
      <sha1>n8so7ffkz5m5u6bpq3m6sdv14778use</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:JimKillock/common.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>71121</id>
    <revision>
      <id>270765</id>
      <parentid>243956</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270765</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2176" sha1="3jlrg23lby2r63l1wn64zr3jl7ht54y" xml:space="preserve">importScript(&quot;Usor:JimKillock/incunabula.js&quot;)
importScript(&quot;Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js.js&quot;)
window.scribalApplyAllPages = false; // or false

mw.loader.using('jquery', function () {
    $(function () {
        var title = mw.config.get('wgPageName');

        // List of root pages to apply the script to
        var rootPages = ['De_Principe', 'Foenix', 'Ars_Memorativa_(Leporeus)', 'Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio)'];

        // Check if the current page matches any of the root pages or their subpages
        var shouldRun = rootPages.some(function (root) {
            return title === root || title.startsWith(root + '/');
        });

        if (shouldRun) {
            mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) {
                console.log(&quot;✅ wikipage.content hook triggered&quot;);

                // Ligature replacements
                const ligatureMap = {
                    &quot;ae&quot;: &quot;æ&quot;,
                    &quot;oe&quot;: &quot;œ&quot;,
                    &quot;AE&quot;: &quot;Æ&quot;,
                    &quot;OE&quot;: &quot;Œ&quot;,
                    &quot;que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;Que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;an&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;am&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;en&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;ę&quot;: &quot;ę&quot;,
                    &quot;em&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;in&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;im&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;on&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;om&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;un&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;um&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;et&quot;: &quot;&amp;&quot;
                };

                $content.find(&quot;span.typographic-long-s&quot;).each(function () {
                    const original = this.textContent.trim();
                    const replacement = ligatureMap[original];
                    if (replacement) {
                        console.log(`Replacing &quot;${original}&quot; → &quot;${replacement}&quot;`);
                        this.textContent = replacement;
                    }
                });

                // Replace span.typographic-po with ⹌
                $content.find(&quot;span.typographic-po&quot;).each(function () {
                    this.textContent = '⹌';
                });
            });
        }
    });
});</text>
      <sha1>3jlrg23lby2r63l1wn64zr3jl7ht54y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270766</id>
      <parentid>270765</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270766</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2173" sha1="909igiv3ht074n5ygkliqqoxay6rfri" xml:space="preserve">importScript(&quot;Usor:JimKillock/incunabula.js&quot;)
importScript(&quot;Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js&quot;)
window.scribalApplyAllPages = false; // or false

mw.loader.using('jquery', function () {
    $(function () {
        var title = mw.config.get('wgPageName');

        // List of root pages to apply the script to
        var rootPages = ['De_Principe', 'Foenix', 'Ars_Memorativa_(Leporeus)', 'Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio)'];

        // Check if the current page matches any of the root pages or their subpages
        var shouldRun = rootPages.some(function (root) {
            return title === root || title.startsWith(root + '/');
        });

        if (shouldRun) {
            mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) {
                console.log(&quot;✅ wikipage.content hook triggered&quot;);

                // Ligature replacements
                const ligatureMap = {
                    &quot;ae&quot;: &quot;æ&quot;,
                    &quot;oe&quot;: &quot;œ&quot;,
                    &quot;AE&quot;: &quot;Æ&quot;,
                    &quot;OE&quot;: &quot;Œ&quot;,
                    &quot;que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;Que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;an&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;am&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;en&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;ę&quot;: &quot;ę&quot;,
                    &quot;em&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;in&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;im&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;on&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;om&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;un&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;um&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;et&quot;: &quot;&amp;&quot;
                };

                $content.find(&quot;span.typographic-long-s&quot;).each(function () {
                    const original = this.textContent.trim();
                    const replacement = ligatureMap[original];
                    if (replacement) {
                        console.log(`Replacing &quot;${original}&quot; → &quot;${replacement}&quot;`);
                        this.textContent = replacement;
                    }
                });

                // Replace span.typographic-po with ⹌
                $content.find(&quot;span.typographic-po&quot;).each(function () {
                    this.textContent = '⹌';
                });
            });
        }
    });
});</text>
      <sha1>909igiv3ht074n5ygkliqqoxay6rfri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270768</id>
      <parentid>270766</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>multa contenta ex pagina removit, contenta nova: 'importScript(&quot;Usor:JimKillock/incunabula.js&quot;) importScript(&quot;Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js&quot;)'</comment>
      <origin>270768</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="101" sha1="g0f22b0jyz20uvg648rtka3kyvsg60e" xml:space="preserve">importScript(&quot;Usor:JimKillock/incunabula.js&quot;)
importScript(&quot;Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js&quot;)</text>
      <sha1>g0f22b0jyz20uvg648rtka3kyvsg60e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>71472</id>
    <revision>
      <id>270747</id>
      <parentid>238157</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T03:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>try changing {{tlx|-}} to {{tlx|~}}</comment>
      <origin>270747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="ctmrbd3p2hvotn8p0oufxxgftgozqpa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sp1nd01&quot; /&gt;{{rh||Capitulum Primum|16}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;memoiam. Cui alludit Tullius dicens Memo­ ria artificialis con{{s}}tat ex locis {{et}} imaginibus. Quod mạgꝫ Aristo{{s}}teles dicit po{{s}}ito sub odii­ ne: hoc Tullius ex locis appellat: et Tullius ait {{s}}tudiendo. Ex imaginibus itidem plu{{s}}is frequens meditatio ni{{s}}cupavit nec quidem in in{{s}}ula dicere pene. Et quippe medicari ad se imagines et in Copara relecturi materie: capet. 

¶ Quamobrem Joannes rior meo vbi {{s}}upra comparat memoriam vtero mulieris rite ad quemadmodum nam{{que}} in utero concipitur sic alia materia in animo memoria hoc est specie et memoria {{s}}ervata concipitur verbum mentis Ob{{s}}er­ vando et quasi pollex eius. Est poinde tibi con{{s}}tanda vi­ {{s}}ulrum phanta{{s}}ia tenebris. Si cupitis esse memo­ ria qua oratio accipiat claves. Est vocans mentis fi{{s}}t obuias atque benignus. Quod {{s}}ic et numerus mentis frequens fuerit. Artificiosa nam{{que}} memoria hiisce aditus fuerit (teste Tullio Cicerone ad Herennium lib. 3.) {{s}}eri profert ut que accepimus quali legentes reddamus: neque mul­ tum inseritur an a vertice an a calce incipias.  
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{c|Tractatus Secundus de locorum natura {{-et}} fabricatione.}}

{{c|¶ De Agendorum ordine et loco{{rum|s}} de {{s}}criptione.}}

{{c|Capitulum Primum.}}  
{{dropinitial|L|image=Foenix - Initial L.png|imgsize=80px}}Oca imagines {{-et}} ordin{{em}} in hoc erigi opificio non, nam pri{{s}}coti acceptar auctoritate et coniunc{{t̉}} praxi quotidiana: g{{en}}nus memorando{{rum|s}} ima­gines {{s}}imulachra idola {{s}}iue ideas lo­cis n{{~|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas recta figura{{rum|s}} di{{s}}pos
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ctmrbd3p2hvotn8p0oufxxgftgozqpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>71832</id>
    <revision>
      <id>270749</id>
      <parentid>260951</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T03:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>try</comment>
      <origin>270749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="d1l7bi27fzqnog8z6vv794gh2cz2kh0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;{{rh||Capitulum Decim{{um}}nonum|74}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;hac oratione Ioannes {{s}}cribit: {{s}}ummatur ali{{qui}}&lt;!--check--&gt;s {{s}}cribens cui hoc nomen {{s}}it: {{-et}} c{{on}}uenientia erit no{{in}}s {{-et}} ge{{s}}tus corporis ab actu {{s}}umpta. Et plu res {{pro}}&lt;!--check--&gt;po{{s}}itiones ab vna {{per}}{{s}}ona diuer{{s}}os {{s}}imul exercente actus {{s}}ummere poterimus: vt de illo dicitur qui {{-et}} {{s}}imul potum cibum{{que}} iuge{{s}}{{s}}it {{-et}} ege{{s}}{{s}}it manu phelem propellens/ ore ridens/ oculis conniuens pedibus ambulans: omnes {{s}}iquidem i{{s}}te {{pro}}&lt;!--check--&gt;po{{s}}itiones: Ioannes comedit: Io{{am}}. bibit: Ioan. mingit: Io{{am}}. ({{s}}alua hone{{s}}tate) merdat: Io{{am}}. catum percutit: Ioan. ridet. Io{{am}}. oculis annuit {{-et}} Io{{am}}. ambulat: vnica ima gine repre{{s}}entant̉: Ioco accipias hanc imaginem: {{s}}icuti {{-et}} {{s}}imul mi{{s}}{{s}}am audientis cunas in fantis mou{{en}}tis/ debit{{um}} matrimonij {{per}}{{s}}olu{{en}}tis: famul{{un}}{{que}} excit{{an}}tis: hec hactenus. Ex plurib{{us}} actibus vna imago plures repre{{s}}entare {{pro}}&lt;!--check--&gt;po{{s}}i tiones nobis v{{s}}itati{{s}}{{s}}imum {{s}}it quatenus {{s}}u{{per}}fluitas vitet̉. Si qn̄ mi Ioannes {{s}}eria locis {{per}}mi{{s}}ceamus n{{on}} in{{s}}imules huiu{{s}}cemodi me{{am}} de decere {{pro}}&lt;!--check--&gt;fe{{s}}{{s}}ionem: cum omnia munda mundis: Et harpiarum colluuies non cuiu{{s}}{{que}} defe d{{en}}t m{{em}}{{s}}am. Ad alia {{s}}tilum extendimus. 
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{c|¶ Tractatus Quartus de applicatione artiad partes {{s}}ubiectiuas eius.}}

{{c|¶ De applicatione loco{{rum|s}} {{-et}} imaginum ad res naͣles: artificiales {{-et}} mixtas.}} 

{{c|Cap{{~|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.}}

{{Init|A}}Mplius dilucid{{an}}tes in{{s}}tituta: t{{un}}c arbiLtramur locos n{{r̄}}&lt;!--check--&gt;os optime applicatos: {{s}}i penes {{p̄}}&lt;!--check--&gt;ceptionem {{s}}u{{per}}iorem fabricati: rite {{s}}uo ordine ad memorabile referant̉: quatenus videl{{ꝫ}}&lt;!--check--&gt; imagines {{s}}iue re{{rum|s}} memoranda{{rum|s}} ab{{s}}tra cte {{s}}p{{en}}s ip{{s}}is quo {{pro}}&lt;!--check--&gt;n{{un}}ci{{an}}de veni{{un}}t res ordine:
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{right|K|4em}}
&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1l7bi27fzqnog8z6vv794gh2cz2kh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>71933</id>
    <revision>
      <id>270748</id>
      <parentid>236757</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T03:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>try changing {{tlx|-}} to {{tlx|~}}</comment>
      <origin>270748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="43vujsonqoa2mpf8kjbvpfcl37263mp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;91.198.251.56&quot; /&gt;{{dhr|3}}&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|Conge{{s}}toriu{{m}} Artificio{{s}}e Me&lt;br&gt;
mori{{ae}} V. P. F. Io{{an}}nis Rom}}

berch de Kyr{{s}}pe. Regularis ob{{s}}ervantie&lt;br&gt;
predicatorie: Omnium de me­moria precepti{{on}}es aggregatim complectens:&lt;br&gt;
opus o{{~|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis: predica­toribus {{-et}}

confe{{s}}{{s}}oribus: Juri{{s}}tis: iudicibus procuratoribus: aduocatis {{-et}} notarijs:&lt;br&gt;
medicis: philo{{s}}ophis. Arti{{us}}&lt;br&gt;
liberalium profe{{s}}{{s}}oribus.&lt;br&gt;
In{{s}}uper mercatorib{{us}}
nuntijs {{-et}} tabel­larijs perne­ce{{s}}{{s}}arium.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43vujsonqoa2mpf8kjbvpfcl37263mp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72153</id>
    <revision>
      <id>270743</id>
      <parentid>238071</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T21:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>270743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5153" sha1="qo6eqvo0zfsyvhgt5u8e2h9pnlx9hv9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Avium Lib. V.}}|213}}&lt;/noinclude&gt;## XII ##
&lt;noinclude&gt;dum,&lt;/noinclude&gt; ro{{s}}trum breve, aduncum, flave{{s}}cens, duo foramina narium; oculos pulchros, magnos, rotundos, flavos, pupilla nigra: {{s}}ub oculis {{et}} circa ro{{s}}trum multos habet pilos, longi{{s}}u{{s}}culos, fu{{s}}cos. Crura brevia, totaliter pennis ve{{s}}tita, flava, uti {{et}} pedes: in iis autem quatuor digitos more vulgari, unguibus {{s}}emilunaribus, acutis, nigris: caudam latam, prope cujus exortum al{{ae}} definunt. In toto capite, dor{{s}}o, alis, cauda, coloris e{{s}}t umbr{{ae}} dilut{{ae}}: ac in capite {{et}} collo minimis, in alis majoribus maculis albis variegatur. Cauda vero albo e{{s}}t undata. Pectus {{et}} infimus venter albicant {{et}} maculis umbr{{ae}} dilut{{ae}} variegantur. Facile man{{s}}ue{{s}}cit. Collum ita circumagere pote{{s}}t, ut ro{{s}}tri acies exacte dore{{s}}um medietatem o{{s}}tendat. Ludit cum hominibus in{{s}}tar {{s}}imi{{ae}} {{et}} varios mimos facit ad{{s}}pectu {{s}}uo, {{et}} crepitus ro{{s}}tello; pr{{ae}}terea pennas ad latera capitis erigere pote{{s}}t ut cornicul{{ae}} {{s}}eu auriculas repr{{ae}}{{s}}entent. Victitat carne cruda. 

{{sc|Andira aca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Ve{{s}}pertilio cornutus. Multi hic reperiuntur in Palmis nuciferis degentes; paulo majores no{{s}}tratibus, pr{{ae}}pingues, cinerei coloris, mollibus {{et}} longioribus pilis, auribus latis: in {{s}}ingulis pedibus habent quinque digitos, acutis unguibus armatos. Dentes candidi, {{et}} {{s}}upra na{{s}}um corpulculum, eju{{s}}dem cum auribus longitudinis, {{s}}atis grande ex materia qualis illius rictus, flexile {{s}}eu mobile. Alarum longitudo {{ae}}quat {{s}}emipedem Rhenlandicum. 

{{sc|Annotatio}}. Vide Car. Clu{{s}}ium, Exoticor. lib. {{sc|v.}} cap. {{sc|i.}} Eju{{s}}dem autem generis cum hoc no{{s}}tro {{s}}unt de quibus {{s}}cribit Oviedus, in in{{s}}ula D. Joannis valde pingues reperiri, quibus aqu{{ae}} ferventi immer{{s}}is {{et}} excoriatis incol{{ae}} ve{{s}}cuntur; nam pa{{s}}{{s}}eribus non minus albos e{{s}}{{s}}e, nec minus, ut a{{s}}{{s}}erunt, boni {{s}}aporis. 
## XIII ##
{{c|{{sc|Cap. XIII.}}}}
{{c|{{larger|''Macucagua. Columb{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}pecies. Anas {{s}}ilve{{s}}tris. Urubitinga. Mareca utraque. Tiiegucu paroara. Tangara utraque.''}}}}
{{sc|Macucagua.}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Gallin{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}pecies, magnitudine Gallin{{ae}} no{{s}}tratis vel etiam major. Ro{{s}}trum habet nigrum, plus {{s}}e{{s}}quidigito longum, anterius paulo {{FI
|file=Historia naturalis Brasiliae (Page 213) BHL289306 (cropped).jpg
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} incurvum ut perdicis: in ro{{s}}tri medietate duo narium foramina ampla; oculos nigros, po{{s}}t eos aliquanto {{s}}upra cireos mol{{ae}} Gallinarum: corpus cra{{s}}{{s}}um, Al{{ae}} cum eo definunt, nullam enim habet caudam. Crura inferiora nuda, duos {{et}} {{s}}emis digitos longa; in pedibus tres habet digitos antror{{s}}um ver{{s}}os, cra{{s}}{{s}}u{{s}}culos, unguibus brevibus, obtu{{s}}is. Calcaneus rotundus ut in Struthione, {{et}} paulum {{s}}upra illum brevi{{s}}{{s}}uculos digitus ver{{s}}us interiora, ungue obtulo. Totum caput {{et}} collum punctulatum e{{s}}t ob{{s}}cure flavo {{et}} nigro, {{s}}ub gutture albicat. Pectus, venter {{et}} dor{{s}}um ob{{s}}cure cinerei {{s}}unt coloris. Al{{ae}} umbr{{ae}} coloris per totum undat{{ae}} nigro, pr{{ae}}ter remiges pennas, qu{{ae}} totaliter nigr{{ae}}. Crura {{s}}uperiora pennis ve{{s}}tita uti venter, inferiora carule{{s}}cunt cum pedibus, ungues gry{{s}}ei. Carno{{s}}a admodum e{{s}}t avis, {{et}} tantum carnis habet quantum du{{ae}} Gallin{{ae}} dome{{s}}tic{{ae}} vix habeant; e{{s}}tque boni {{s}}aporis. Sub cute cra{{s}}{{s}}a {{et}} pingui cuticulam habet aliam qua caro tegitur. Victitat variis fructibus qui ex arboribus {{s}}ylve{{s}}tribus decidunt. In ventriculo illius inveni fabas {{s}}ylve{{s}}tres, {{s}}emina Araticu. Humi currit, nam pedes inepti ad arbores a{{s}}cendendum. Ova ponit Gallinaceis paulo majora, coloris caruleo-viridis. 

{{sc|Columb{{ae}}}} Silve{{s}}tris {{s}}pecies ex in{{s}}ula S. Thom{{ae}} allata, no{{s}}tratum magnitudine {{et}} figura: {{s}}ed ro{{s}}tro {{s}}uperius adunco {{et}} coloris in medietate anteriori tota carulei, cum albo {{et}} pauco flavo mixti, in po{{s}}teriore medietate tota {{s}}anguinei: oculi nigri circulo caruleo: pennis tegitur per totum viridibus ut P{{s}}itacus: remiges alarum ex viridi fu{{s}}ce{{s}}cunt; ut {{et}} extremitas caud{{ae}}: {{s}}ub ano flavas habet pennas. Crura {{et}} pedes eleganter crocei coloris, ungues autem fu{{s}}ci. 

{{sc|Anas}} {{s}}ilve{{s}}tris, magnitudine an{{s}}eris, Ro{{s}}trum habet nigrum, crura fu{{s}}ca uti {{et}} pedes. Tota nigra e{{s}}t, exceptis principiis alarum, quae alba; nigredini tamen illi viridis color tran{{s}}plendet. Cri{{s}}tam in capite gerit nigris plumis con{{s}}tantem, {{et}} ma{{s}}{{s}}am carno{{s}}am corrugatam, rubram {{s}}upra ro{{s}}tri {{s}}uperioris exortum. Cutem quoque habet rubram circum oculos. Caro {{pt|bo-|bona }}&lt;noinclude&gt;{{rh||Dd 3|na {{et}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo6eqvo0zfsyvhgt5u8e2h9pnlx9hv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270744</id>
      <parentid>270743</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T21:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <origin>270744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="daferm2td5xrbjq09abnve2558gdksc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Avium Lib. V.}}|213}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;dum,&lt;/noinclude&gt; ro{{s}}trum breve, aduncum, flave{{s}}cens, duo foramina narium; oculos pulchros, magnos, rotundos, flavos, pupilla nigra: {{s}}ub oculis {{et}} circa ro{{s}}trum multos habet pilos, longi{{s}}u{{s}}culos, fu{{s}}cos. Crura brevia, totaliter pennis ve{{s}}tita, flava, uti {{et}} pedes: in iis autem quatuor digitos more vulgari, unguibus {{s}}emilunaribus, acutis, nigris: caudam latam, prope cujus exortum al{{ae}} definunt. In toto capite, dor{{s}}o, alis, cauda, coloris e{{s}}t umbr{{ae}} dilut{{ae}}: ac in capite {{et}} collo minimis, in alis majoribus maculis albis variegatur. Cauda vero albo e{{s}}t undata. Pectus {{et}} infimus venter albicant {{et}} maculis umbr{{ae}} dilut{{ae}} variegantur. Facile man{{s}}ue{{s}}cit. Collum ita circumagere pote{{s}}t, ut ro{{s}}tri acies exacte dore{{s}}um medietatem o{{s}}tendat. Ludit cum hominibus in{{s}}tar {{s}}imi{{ae}} {{et}} varios mimos facit ad{{s}}pectu {{s}}uo, {{et}} crepitus ro{{s}}tello; pr{{ae}}terea pennas ad latera capitis erigere pote{{s}}t ut cornicul{{ae}} {{s}}eu auriculas repr{{ae}}{{s}}entent. Victitat carne cruda. 

{{sc|Andira aca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Ve{{s}}pertilio cornutus. Multi hic reperiuntur in Palmis nuciferis degentes; paulo majores no{{s}}tratibus, pr{{ae}}pingues, cinerei coloris, mollibus {{et}} longioribus pilis, auribus latis: in {{s}}ingulis pedibus habent quinque digitos, acutis unguibus armatos. Dentes candidi, {{et}} {{s}}upra na{{s}}um corpulculum, eju{{s}}dem cum auribus longitudinis, {{s}}atis grande ex materia qualis illius rictus, flexile {{s}}eu mobile. Alarum longitudo {{ae}}quat {{s}}emipedem Rhenlandicum. 

{{sc|Annotatio}}. Vide Car. Clu{{s}}ium, Exoticor. lib. {{sc|v.}} cap. {{sc|i.}} Eju{{s}}dem autem generis cum hoc no{{s}}tro {{s}}unt de quibus {{s}}cribit Oviedus, in in{{s}}ula D. Joannis valde pingues reperiri, quibus aqu{{ae}} ferventi immer{{s}}is {{et}} excoriatis incol{{ae}} ve{{s}}cuntur; nam pa{{s}}{{s}}eribus non minus albos e{{s}}{{s}}e, nec minus, ut a{{s}}{{s}}erunt, boni {{s}}aporis. 
&lt;section end=&quot;XII&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;XIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIII.}}}}
{{c|{{larger|''Macucagua. Columb{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}pecies. Anas {{s}}ilve{{s}}tris. Urubitinga. Mareca utraque. Tiiegucu paroara. Tangara utraque.''}}}}
{{sc|Macucagua.}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Gallin{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}pecies, magnitudine Gallin{{ae}} no{{s}}tratis vel etiam major. Ro{{s}}trum habet nigrum, plus {{s}}e{{s}}quidigito longum, anterius paulo {{FI
|file=Historia naturalis Brasiliae (Page 213) BHL289306 (cropped).jpg
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} incurvum ut perdicis: in ro{{s}}tri medietate duo narium foramina ampla; oculos nigros, po{{s}}t eos aliquanto {{s}}upra cireos mol{{ae}} Gallinarum: corpus cra{{s}}{{s}}um, Al{{ae}} cum eo definunt, nullam enim habet caudam. Crura inferiora nuda, duos {{et}} {{s}}emis digitos longa; in pedibus tres habet digitos antror{{s}}um ver{{s}}os, cra{{s}}{{s}}u{{s}}culos, unguibus brevibus, obtu{{s}}is. Calcaneus rotundus ut in Struthione, {{et}} paulum {{s}}upra illum brevi{{s}}{{s}}uculos digitus ver{{s}}us interiora, ungue obtulo. Totum caput {{et}} collum punctulatum e{{s}}t ob{{s}}cure flavo {{et}} nigro, {{s}}ub gutture albicat. Pectus, venter {{et}} dor{{s}}um ob{{s}}cure cinerei {{s}}unt coloris. Al{{ae}} umbr{{ae}} coloris per totum undat{{ae}} nigro, pr{{ae}}ter remiges pennas, qu{{ae}} totaliter nigr{{ae}}. Crura {{s}}uperiora pennis ve{{s}}tita uti venter, inferiora carule{{s}}cunt cum pedibus, ungues gry{{s}}ei. Carno{{s}}a admodum e{{s}}t avis, {{et}} tantum carnis habet quantum du{{ae}} Gallin{{ae}} dome{{s}}tic{{ae}} vix habeant; e{{s}}tque boni {{s}}aporis. Sub cute cra{{s}}{{s}}a {{et}} pingui cuticulam habet aliam qua caro tegitur. Victitat variis fructibus qui ex arboribus {{s}}ylve{{s}}tribus decidunt. In ventriculo illius inveni fabas {{s}}ylve{{s}}tres, {{s}}emina Araticu. Humi currit, nam pedes inepti ad arbores a{{s}}cendendum. Ova ponit Gallinaceis paulo majora, coloris caruleo-viridis. 

{{sc|Columb{{ae}}}} Silve{{s}}tris {{s}}pecies ex in{{s}}ula S. Thom{{ae}} allata, no{{s}}tratum magnitudine {{et}} figura: {{s}}ed ro{{s}}tro {{s}}uperius adunco {{et}} coloris in medietate anteriori tota carulei, cum albo {{et}} pauco flavo mixti, in po{{s}}teriore medietate tota {{s}}anguinei: oculi nigri circulo caruleo: pennis tegitur per totum viridibus ut P{{s}}itacus: remiges alarum ex viridi fu{{s}}ce{{s}}cunt; ut {{et}} extremitas caud{{ae}}: {{s}}ub ano flavas habet pennas. Crura {{et}} pedes eleganter crocei coloris, ungues autem fu{{s}}ci. 

{{sc|Anas}} {{s}}ilve{{s}}tris, magnitudine an{{s}}eris, Ro{{s}}trum habet nigrum, crura fu{{s}}ca uti {{et}} pedes. Tota nigra e{{s}}t, exceptis principiis alarum, quae alba; nigredini tamen illi viridis color tran{{s}}plendet. Cri{{s}}tam in capite gerit nigris plumis con{{s}}tantem, {{et}} ma{{s}}{{s}}am carno{{s}}am corrugatam, rubram {{s}}upra ro{{s}}tri {{s}}uperioris exortum. Cutem quoque habet rubram circum oculos. Caro {{pt|bo-|bona }}
&lt;section end=&quot;XIII&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||Dd 3|na {{et}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daferm2td5xrbjq09abnve2558gdksc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72155</id>
    <revision>
      <id>270746</id>
      <parentid>238081</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T22:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>270746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="4y7tvasvngoxwm3fd38bxibww09yfe0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;{{rh||{{sc|Histor. Avium Lib. V.}}|215}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIII&quot;/&gt;exortum cauda ve{{s}}titur plumis luteis. Totus infimus venter egregie c{{ae}}rule{{s}}cit. Al{{ae}} nigr{{ae}} {{s}}unt {{FI
|file=Tangara - Historia naturalis Brasiliae (Page 215) BHL289308 (cropped).jpg
|tsize=200px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} {{et}} earum extremitates laterales c{{oe}}rule{{ae}}, ita ut totaliter c{{oe}}rule{{ae}} appareant complicat{{ae}} {{et}} {{s}}ola extremitas nigra videatur. Initium alarum exterius etiam thal{{s}}inis pennis nitet, {{et}} cuique al{{ae}} {{s}}uperius in dor{{s}}o feu in extremitate {{s}}uperiori laterali flav{{ae}} penn{{ae}} {{s}}unt mixt{{ae}}. Caudam habet latam, {{s}}e{{s}}quidigitum circiter longam, nigram pennis, {{s}}ed quarum extremitates laterales c{{oe}}rule{{ae}} {{s}}unt: extremitas caud{{ae}} e{{s}}t nigra. Includitur c{{ae}}va {{et}} clamat ''zip, Zip'', {{s}}eu ut Rubrica Germanis ''Gympe'', ve{{s}}citur farina {{et}} pane.

''Secunda {{s}}pecies'': figura {{et}} magnitudine pa{{s}}{{s}}eris no{{s}}tratis. Ro{{s}}tellum habet ex flavo fu{{s}}cum, lati{{s}}culum, in extremitate acutum, cujus inferior pars multo brevior {{s}}uperiore: ocellos nigros. Totum caput, egregie miniatis tegitur pennis, totum reliquum corpus cum alis {{et}} cauda {{s}}plendide nigris. Crura {{s}}uperiora albi pennis {{et}} in latere exteriori maculam oblongam miniatam habent, qua{{s}}i {{s}}anguine maculata. Crura inferiora {{et}} pedes cinerei {{s}}unt; in pedibus digiti quatuor more vulgari. Cauda brevis digitum longa, {{et}} al{{ae}} prope illius exortum definunt.
&lt;section end=&quot;XIII&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIV.}}}}
{{c|{{larger|''Anhima. Pitangua guacu. Aingacu camucu. Guira acangatara.''}}}}

{{Initiumstilatum|A}}{{sc|Nhima}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Avis aquatica ex rapacium genere, major Cigno. Caput habet haud magnum, Gallinaceo {{s}}imile {{et}} ro{{s}}tro nigro: cujus {{s}}uperior pars paulo longior {{FI
|file=Anhima - Historia naturalis Brasiliae (Page 215) BHL289308 (cropped).jpg
|tsize=250px
|float=left
|margin-right=0.3em
|margin-top=0.3em
|margin-bottom=0.3em}} inferiori {{et}} in extremitate deor{{s}}um incurvatum: oculos pulchros aureos, pupilla nigra {{et}} exterius nigro circulo. In capite prope exortum ro{{s}}tri cornu gerit erectum, extremitate {{s}}ua antror{{s}}um ver{{s}}us incurvatum, paulo plus quam duos digitos longum, cra{{s}}{{s}}itiei chord{{ae}} majoris in viola majore, rotundum qua{{s}}i tornatum e{{s}}{{s}}et, coloris albicantis {{s}}eu offei: circa cornu plumell{{ae}} {{s}}ubtiles breves eriguntur alb{{ae}} {{et}} nigr{{ae}}. Colli habet plus {{s}}eptem digitis longum, reliquum corpus ad caud{{ae}} exortum fere {{s}}e{{s}}quipedem: Alas ampli{{s}}{{s}}imas, utpote quarum plumarum longitudo {{s}}e{{s}}quipedem {{s}}uperet. In cuju{{s}}que al{{ae}} antica parte duo cornua recta triangulata ex ip{{s}}o offe al{{ae}} enata obtinet, cra{{s}}{{s}}a minimi digiti apicem {{et}} conic{{ae}} triangulat{{ae}} figur{{ae}}. E{{s}}t autem quodque anteriorum digitum longum, po{{s}}teriora paulo breviora coloris fu{{s}}ci. Caudam habet decem digitos longam, in{{s}}tar an{{s}}erin{{ae}} latam. Crura {{s}}uperiora quatuor digitos longa {{et}} quoad medietatem inferiorem pennis nuda: inferiora quinque digitos longa: fere duos cra{{s}}{{s}}a. In quolibet pede quatuor digitos obtinet more Gallinarum di{{s}}po{{s}}itos, quorum medius trium anteriorum quatuor {{et}} {{s}}emis digitos longus, reliqui duo tres {{et}} {{s}}emis: po{{s}}terior autem fere duos: quilibet unguem habet corniculatum nigrum, digitum longum {{et}} in po{{s}}terioribus digitis paulo longiorem. Cute fu{{s}}ca {{et}} {{s}}quamofa teguntur {{et}} digiti {{et}} crura nuda. Capitis vertex plumulis variegatus e{{s}}t albis {{et}} nigris: ad latera, in gutture {{et}} colli medietate {{s}}uperiori nigricat, inferior medietas colli {{et}} pectus variegantur albis, cinereis {{et}} nigris pennis. Venter inferior albas in totum habet pennas, ad latera {{s}}ub alis {{et}} in dor{{s}}o {{s}}unt nigr{{ae}}, {{s}}ed quibus alba hinc inde permiscentur. Cauda e{{s}}t nigra; al{{ae}} etiam nigr{{ae}} exceptis oris extremis (prope offa) ubi ex albo flave{{s}}centibus pennis variegat{{ae}} {{s}}unt. Terribilem clamorem edit vvhu, vvhu, vociferando. Numquam {{s}}ola {{pt|inveni-|invenitur, }}
&lt;section end=&quot;XIV&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{d|tur,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4y7tvasvngoxwm3fd38bxibww09yfe0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Matthaeus Polus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>77885</id>
    <revision>
      <id>270737</id>
      <parentid>252118</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T16:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>270737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="cp3nq3gsaeu0q58qosv940o0f2leilm" xml:space="preserve">{{Scriptor
|Alias= Matthew Poole
|Munera= 
|Natio= 
|NomenImago= 
}}

== Opera ==
*''Synopsis Criticorum Aliorumque S. Scripturae Interpretum'' (1669) [https://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_synopsis-criticorum-alio_poole-matthew_1669-1676_1-2/page/n1/mode/2up]</text>
      <sha1>cp3nq3gsaeu0q58qosv940o0f2leilm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.2, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83596</id>
    <revision>
      <id>270773</id>
      <parentid>270666</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>270773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="cfai6yg0t3pftq8xw9j81bvcs5d1yau" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|228|NONIVS MARCELLVS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;&lt;poem&gt;minabant, si in vindemia uvam diutius coctam legerent eamque
passi essent in sole aduri ⁎ ⁎ ⁎
{{l|551.25|25}}{{gap|2em}}{{sc|moriolam}}. Varro de vita populi Romani lib. I: vino addito
loram, passum mutare coeperunt; {{spatium|muriolam}} nominabant, quom ex
uvis expressum erat passum et ad folliculos reiculos et vinacia 
{{l|552.1}}adiecerant sapam.
{{gap|2em}}{{sc|tvrvndam}}, ut libum, sacrum quoddam ec farre genus panificii.
Varro Cato vel de liberis educandis: alii adferunt libum ac
turundam.&lt;/poem&gt;
{{c|{{regula|5em}}}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{c|{{l|552.5}}{{x-maior|XX.&lt;br&gt;INCIPIT&lt;br&gt;DE GENERIBVS ARMORVM.}}}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;
{{gap|2em}}{{sc|catapvlta}}, iaculum celer vel sagitta. Plautus in Curculione:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}átquie ita te nervó torquebo . . ut catapultaé solent.}}
{{l|552.10}}{{gap|2em}}Titinius in Setina:&lt;/poem&gt;&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfai6yg0t3pftq8xw9j81bvcs5d1yau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.2, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83600</id>
    <revision>
      <id>270752</id>
      <parentid>270726</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>270752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="czebv1rrw3ogrs40us50ib09d8cpwvr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS. XX.|237}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{sc|ansatae}}, iaculamenta cum ansis. Ennius lib. V:
{{gap|4em}}{{l|556.20|20}}{{font-size|85%|ansatas mittunt de turribus.}}&lt;ref&gt;deest [[Annalium fragmenta#168|fragmenta]] vide.&lt;/ref&gt;
{{gap|2em}}{{sc|coryti}}, leve missile in modum sagittarum. Vergilius:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|corytique leves humeris et letifer arcus.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#165|Aeneis 10.169]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{regula|5em}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{c|{{x-maior|XX.&lt;br&gt;INCIPIT&lt;br&gt;DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS.}}{{l|556.25}}}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{l|556.26}}{{sc|caesares}} dicti qui caesa matre nascuntur.
{{l|557.1}}{{gap|2em}}{{sc|agrippae}}, qui cum labore matris eduntur, hoc est per pedes
contra naturam, non per caput, quasi ab aegro partu.
{{gap|2em}}{{sc|vopiscvs}}, qui ex duobus conceptis uno abortu excluso ad
partum legitimum deducitur.&lt;/poem&gt;&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czebv1rrw3ogrs40us50ib09d8cpwvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270753</id>
      <parentid>270752</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Abrogans recensionem [[Special:Diff/270752|270752]] ab usore [[Special:Contributions/Saumache|Saumache]] ([[User talk:Saumache|Disputatio]])</comment>
      <origin>270753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="1uqs7vldzpfh05idivry360zm75ms7n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS. XX.|237}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{sc|ansatae}}, iaculamenta cum ansis. Ennius lib. V:
{{gap|4em}}{{l|556.20|20}}{{font-size|85%|ansatas mittunt de turribus.}}&lt;ref&gt;deest [[Annalium fragmenta#168|fragmenta]] vide.&lt;/ref&gt;
{{gap|2em}}{{sc|coryti}}, leve missile in modum sagittarum. Vergilius:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|corytique leves humeris et letifer arcus.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#165|Aeneis 10.169]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{regula|5em}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{c|{{x-maior|XX.&lt;br&gt;INCIPIT&lt;br&gt;DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS.}}{{l|556.25}}}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{l|556.26}}{{sc|caesares}} dicti qui caesa matre nascuntur.
{{l|557.1}}{{gap|2em}}{{sc|agrippae}}, qui cum labore matris eduntur, hoc est per pedes contra naturam, non per caput, quasi ab aegro partu.
{{gap|2em}}{{sc|vopiscvs}}, qui ex duobus conceptis uno abortu excluso ad partum legitimum deducitur.&lt;/poem&gt;&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1uqs7vldzpfh05idivry360zm75ms7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270755</id>
      <parentid>270753</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>270755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="czebv1rrw3ogrs40us50ib09d8cpwvr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS. XX.|237}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{sc|ansatae}}, iaculamenta cum ansis. Ennius lib. V:
{{gap|4em}}{{l|556.20|20}}{{font-size|85%|ansatas mittunt de turribus.}}&lt;ref&gt;deest [[Annalium fragmenta#168|fragmenta]] vide.&lt;/ref&gt;
{{gap|2em}}{{sc|coryti}}, leve missile in modum sagittarum. Vergilius:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|corytique leves humeris et letifer arcus.}}&lt;ref&gt;[[Aeneis/Liber X#165|Aeneis 10.169]]&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
{{regula|5em}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{c|{{x-maior|XX.&lt;br&gt;INCIPIT&lt;br&gt;DE PROPINQVITATVM VOCABVLIS.}}{{l|556.25}}}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;{{gap|2em}}{{l|556.26}}{{sc|caesares}} dicti qui caesa matre nascuntur.
{{l|557.1}}{{gap|2em}}{{sc|agrippae}}, qui cum labore matris eduntur, hoc est per pedes
contra naturam, non per caput, quasi ab aegro partu.
{{gap|2em}}{{sc|vopiscvs}}, qui ex duobus conceptis uno abortu excluso ad
partum legitimum deducitur.&lt;/poem&gt;&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czebv1rrw3ogrs40us50ib09d8cpwvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.2, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83602</id>
    <revision>
      <id>270756</id>
      <parentid>270727</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>270756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="643" sha1="0cjeop27aub2a7zqc702zldrzkt9t2c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|238|NON. MARC. DE PROP. VOC.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{l|557.5|5}}{{gap|2em}}{{sc|glos}} appellatur mariti soror atque item fratris uxor.
{{gap|2em}}{{sc|levir}} dicitur frater mariti, quasi levus vir.
{{gap|2em}}{{sc|fratriae}} appellantur fratrum inter se uxores.
{{gap|2em}}{{sc|amitini}}, fratrum maris et feminae filii.
{{gap|2em}}{{sc|patrveles}}, marium fratrum filii.
{{l|557.10|10}}{{gap|2em}}{{sc|''consobrini}}, quasi'' consororini, ex duabus editi sororibus.
{{gap|2em}}de quibus exempla multa sunt in antiquis auctoribus, et
maxime in Afranio et iuris vetustissimis scriptoribus.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{c|EXPLICIT.}}&lt;br&gt;&lt;/noinclude&gt;{{regula|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0cjeop27aub2a7zqc702zldrzkt9t2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Shenme</title>
    <ns>2</ns>
    <id>83607</id>
    <revision>
      <id>270742</id>
      <parentid>270733</parentid>
      <timestamp>2026-06-12T21:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>Wikimedia hiccup destroyed previous user page</comment>
      <origin>270742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="ge9grll3rmr3ls9jdb6mtpn5hup1d2o" xml:space="preserve">My favorite [[Wikiquote:Lewis_Mumford#Sourced|quote]]:
::I'm a pessimist about probabilities; I'm an optimist about possibilities.
::::[[w:en:Lewis Mumford|Lewis Mumford]]  (1895-1990)   

I wander a bit: [[:en:User:Shenme|en Wikisource]], [[:el:User:Shenme|Greek Wikisource]],  [[:es:User:Shenme|es Wikisource]], [[:zh:User:Shenme|Chinese Wikisource]]

[[Special:Prefixindex/User:Shenme|Subpages]]</text>
      <sha1>ge9grll3rmr3ls9jdb6mtpn5hup1d2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/V/XIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83610</id>
    <revision>
      <id>270745</id>
      <timestamp>2026-06-12T21:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Trooper57</username>
        <id>22870</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=363 to=365 fromsection=XIII tosection=XIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/VII/XII|Caput XII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/VII/XIV|Caput XIV]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>270745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="9q7pyb5u833veg8y1hr5en4o3pyrr49" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot;
from=363
to=365
fromsection=XIII
tosection=XIII
header=1
prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/VII/XII|Caput XII]]&quot;
next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Historiae Rerum Naturalium Brasiliae/VII/XIV|Caput XIV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>9q7pyb5u833veg8y1hr5en4o3pyrr49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Shenme/notes</title>
    <ns>2</ns>
    <id>83611</id>
    <revision>
      <id>270751</id>
      <timestamp>2026-06-13T03:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>starting to list templates and their uses</comment>
      <origin>270751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4482" sha1="s6pt5z3a808n0bqdu77p2pry4thgeq7" xml:space="preserve">===Charming templates / formulae===
Categoria:Dispositionis formulae


* {{tl|tl}}
show formula/template name without invoking template 
* {{tlx|tlx|1|2|3|4|5}}
as for {{tl|tl}}, show example parameters


* {{tl|}}

* {{tlx|iwpage|es}}
* {{tlx|hebraica}}  aka {{tlx|hebrew}}   {{tlx|Hebraica|ת}} {{Hebraica|ת}}
* {{tlx|graeca}}    aka {{tlx|greek}}  {{tlx|Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}} {{Graeca|τὸν ἐπ᾽ Ἀριστείδου φόρον}}
* {{tlx|gothica}}  via {{tlx|ULS|1|lang=|mode=}} lang= mode=
* {{tlx|}}
* {{tlx|}}
* {{tlx|}}


* {{tlx|underline|underlined}}  aka {{tlx|u}}
format text as {{Underline|underlined}}

{{tlx|ae}}

* {{tlx|Bl|Deutſch}}   {{Bl|Deutſch}}
* {{tlx|blackletter|Edelgebohren}} {{blackletter|Edelgebohren}}

* {{tlx|sc}}   {{tlx|sc|Henricus}}   {{sc|Henricus}}
* {{tlx|right}}

* {{tlx|nowiki|&lt;cr&gt;}}


* {{tlx|versus}} line number to the right


Page stuff
* {{tlx|TextusSupra}}
* {{tlx|Pt|Gręci|Græci}}


to be categorized
* {{tlx|Rotatus}}   {{nowiki|span style=&quot;{{Rotatus|270}}&quot;&gt;5&lt;/span&gt;}}
* {{tlx|Littera rotata}} wrapper for {{tlx|rotatus}}
* {{tlx|frac}}   &amp;nbsp; {{tlx|frac|5|16}}  {{frac|5|16}}
* {{tlx|Sfrac}} &amp;nbsp; {{tlx|sfrac|A|B|C}} {{sfrac|A|B|C}} &amp;nbsp; {{tlx|sfrac|A|B}} {{sfrac|A|B}} &amp;nbsp; {{tlx|sfrac|A}} {{sfrac|A}}

* {{tlx|Ast}}  a separator line with three spaced asterisks
* {{tlx|Vsep}}  vertical space  {{tlx|vsep|44px}}  {{tlx|vsep|12}}
* {{tlx|Hsep}}  horizontal space inline  {{tlx|hsep|44px}}  {{tlx|hsep|12}}
* {{tlx|Initiumstilatum}}  aka {{tlx|is}}  {tlx|Initialis ornata}} 
dropped capital letter
* {{tlx|Initiummagnum}} 

* {{tlx|init}}  ???
* {{tlx|in}}  ???

* {{tlx|lsp}} 


* {{tlx|Float right}} 
* {{tlx|type|'''INSTRUMENTA AD LASCURRENSEM ECCLESIAM'''|f=120%|l=0.3em|i=2.5}}
To finely format titles with following parameters:
f= font size
l= letter spacing
w= word spacing
i= line-height  in em's
a= line-height  in pc's
v=
lh=
t=
s=
it:template:Type
c=
&lt;nowiki&gt;
|color:{{{c}}}; }}{{ #if:{{{f|}}}
|font-size: {{{f}}}; }}{{ #if:{{{l|}}}
|letter-spacing: {{{l}}}; }}{{ #if:{{{w|}}}
|word-spacing: {{{w}}}; }}{{ #if:{{{i|}}}
|line-height: {{{i}}}em; margin-top: -{{#expr:({{{i}}})/4}}em; }}{{ #if:{{{a|}}}
|line-height: {{{a}}}pc; margin-top: -{{#expr:({{{a}}})/4}}pc; }}{{ #if:{{{v|}}}
|margin-bottom:{{{v|1}}}pc; }} {{ #if:{{{t|}}}
|margin-top:{{{t|1}}}pc; }}{{ #if:{{{s|}}}
|{{{s}}}; }}{{ #if:{{{i|}}}{{{a|}}}{{{v|}}}{{{t|}}}
|display:block;}}{{#if:{{{v|}}}{{{t|}}}
|line-height:{{{lh|1em}}}; text-indent:0;}}&quot;&gt;{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}&lt;/span&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentazione}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;/nowiki&gt;


* {{tlx|iwtrans|oldwikisource|User:somebody}}
* {{tlx|pagina}}
* {{tlx|rh|a|b|c}} aka  {{tlx|RunningHeader}}
header line in three parts: left,center,right
* {{tlx|}}
* {{tlx|regula}} horizontal line  {{tlx|regula|12em}} {{tlx|regula|6em|mt=2em|mb=4em}} 
latitudo= altitudo= locus=sinistra mt=2em mb=4em m=6em style=
* aka {{tl|Rule}}
* aka {{tl|Hline}}
* {{tlx|Regula4}}   {{Regula4}}
* {{tlx|separator}}  {{separator|8}}

* {{tlx|-}}      {{tlx|-|both}}

* {{tlx|center}} 
* {{tlx|clear}} 
* {{tlx|hws}} 
* {{tlx|rh}} 
* {{tlx|sc}} 

* {{tlx|Quadrum}}  {{tlx|quadrum|{{tlx|lorem ipsum}}}}
* {{tlx|Ancora+}}   aka {{tlx|anchor+}} anchor to text visible on page
{{tlx|anchor+|Anchor1|Visible anchor text}}
* {{tlx|Ancora}}   aka {{tlx|anchor}}  {{tlx|anchor|point1|point2|point3|...|point20}}
* {{tlx|clear}}   aka {{tlx|-}}
* {{tlx|marginalia dextra|Imagines ab{{s}}tracta{{rum|s}} rerum.}} {{marginalia dextra|depth=-7em|Imagines ab{{s}}tracta{{rum|s}} rerum.}}
depth= width= top= align= size= 
* {{tlx|right sidenote}}
* {{tlx|Marginalia sinistra}} 
depth= width= top= align= size=
* {{tlx|left sidenote|''Ex chartario eccleſiæ Aquenſis.''}}

* {{tlx|dropinitial|N|3em}}
* {{tlx|Multicol|85%|align=center|15px}}

* {{tlx|scr}}

Project conversation 
* {{tlx|ping|}}
Subst
* {{tlx|Unsigned}}
* {{tlx|UnsignedIP}}
* {{tlx|Undated}}
* {{tlx|Unsigned2}}
* {{tlx|factum}} aka {{tlx|done}}  a pretty 'done'
* {{tlx|Infectus}} box saying this page in-progress, not done

Page templates
* {{tlx|FI}}
* {{Tlx|Titulus}}
* {{tlx|Index Categoriae}}

Template maintenance templates
* {{tlx|Should be substituted}}
* {{tlx|Must be substituted}}

Weird
{{{background|#E0E8EF}}}
{{{border|#E0E8EF}}}


Looking for 
* {{tlx|tsc|rotate}}
* {{tlx|tsh|rotate}}

Unicode characters
¼ ½ ¾ ⅓ ⅔ ⅛ ⅜ ⅝ ⅞
{{tlx|iim}} {{iim}} ĩ

{{tlx|-ct}}
{{tlx|-et}}
{{tlx|-is}}</text>
      <sha1>s6pt5z3a808n0bqdu77p2pry4thgeq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.2, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83612</id>
    <revision>
      <id>270754</id>
      <timestamp>2026-06-13T09:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>270754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="7x9hk7g9pdlpdakzuk1ksm71muiz04p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|236|NONIVS MARCELLVS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;lib. III ⁎ ⁎ ⁎ conmotus tamen ec tempore singula constituit et,
{{l|566.5|5}}sicut steterant, maniplos obverti iussit. — idem lib. IIII ⁎ ⁎ ⁎
{{gap|2em}}{{sc|materae}}, tela gravia Gallica. Sisenna Hist. lib. III: Gallei
materibus aut lanceis confligunt. — idem lib. IIII: Galli materibus
ac lanceis tamen medium perturbant agmen.
{{gap|2em}}{{sc|malleoli}}, manipuli spartei pice contecti, qui incensi aut in
muros aut in testudines iaciuntur. {{l|556.10|10}}Sisenna Hist. lib. IIII: de
quibus partim malleolos, partim fasces sarmentorum incensos supra
vallum frequentes.
{{gap|2em}}{{sc|catafractae}}&lt;sup&gt;&lt;small&gt;†&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;. Sisenna Hist. lib. IIII: custodiae in muro
statuuntur catafractarum. — Sallustius Hist. lib. IIII: cui {{l|556.15|15}}praegrediebantur equites cataphracti, ferrea omnis specie.
{{gap|2em}}{{sc|falces}} et {{sc|harpagae}}, armorum genera murorum obpugnationi
apta. Sisenna Hist. lib. IIII: falces iniectas conminuunt; pluteos
propius conlocatos harpagis deiciunt. 
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7x9hk7g9pdlpdakzuk1ksm71muiz04p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270757</id>
      <parentid>270754</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T09:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>270757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="nn89klewj69n55582fv1kz5qdlq8lmm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh|236|NONIVS MARCELLVS}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;lib. III ⁎ ⁎ ⁎ conmotus tamen ec tempore singula constituit et,
{{l|566.5|5}}sicut steterant, maniplos obverti iussit. — idem lib. IIII ⁎ ⁎ ⁎
{{gap|2em}}{{sc|materae}}, tela gravia Gallica. Sisenna Hist. lib. III: Gallei
materibus aut lanceis confligunt. — idem lib. IIII: Galli materibus
ac lanceis tamen medium perturbant agmen.
{{gap|2em}}{{sc|malleoli}}, manipuli spartei pice contecti, qui incensi aut in
muros aut in testudines iaciuntur. {{l|556.10|10}}Sisenna Hist. lib. IIII: de
quibus partim malleolos, partim fasces sarmentorum incensos supra
vallum frequentes.
{{gap|2em}}{{sc|catafractae}}&lt;sup&gt;&lt;small&gt;†&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;. Sisenna Hist. lib. IIII: custodiae in muro
statuuntur catafractarum. — Sallustius Hist. lib. IIII: cui praegrediebantur
{{l|556.15|15}}equites cataphracti, ferrea omnis specie.
{{gap|2em}}{{sc|falces}} et {{sc|harpagae}}, armorum genera murorum obpugnationi
apta. Sisenna Hist. lib. IIII: falces iniectas conminuunt; pluteos
propius conlocatos harpagis deiciunt. 
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nn89klewj69n55582fv1kz5qdlq8lmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Noni Marcelli Compendiosa doctrina (v.2, ed. Lucianus Mueller, 1888).djvu/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83613</id>
    <revision>
      <id>270758</id>
      <timestamp>2026-06-13T10:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;poem&gt;{{gap|2em}}et dictum hoc genus teli a falis, id est turribus ligneis. {{l|555.20|20}}{{gap|2em}}{{sc|sparvm}}, telum agreste. Vergilius lib. XI: {{gap|4em}}{{font-size|85%|agrestisque manus armat sparus.}} {{gap|2em}}Varro Meleagris: {{font-size|85%|{{gap|4em}}aut ílle, cervum qui volabileí cursu {{gap|4em}}sparó secutus trágulave tráiecit.}} {{l|555.25|25}}{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. III: sparis ac lanceis eminus peterent hostis. {{g...</comment>
      <origin>270758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="muepzfwtrvzvfxqnjixt743vsrbjx3f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE GENERIBVS ARMORVM. XVIIII.|235}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}et dictum hoc genus teli a falis, id est turribus ligneis.
{{l|555.20|20}}{{gap|2em}}{{sc|sparvm}}, telum agreste. Vergilius lib. XI:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|agrestisque manus armat sparus.}}
{{gap|2em}}Varro Meleagris:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}aut ílle, cervum qui volabileí cursu
{{gap|4em}}sparó secutus trágulave tráiecit.}}
{{l|555.25|25}}{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. III: sparis ac lanceis eminus peterent hostis.
{{gap|2em}}{{sc|ballistae}}, ''tormenta'', quibus saxa maiora et gravia iaciuntur.
Lucilius lib. XXVIII:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}quid síc ballistas iáctas centenárias?}}
{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. IIII: ballistas talentarias quattuor.
{{l|555.30|30}}{{sc|venabvlvm}}, venantium telum latius a ceteris, aciei longitudine
praestans. Vergilius lib. VIIII:
{{font-size|85%|{{gap|11em}}supra venabula fertur.}}
{{gap|2em}}Varro &quot;Ovos IvQag: nempe sues silvaticos in montibus sectaris 
venabulo aut cervos. 
1 
CONTI, hastae longiores et robustae. Vergilius || lib. VIIII: 
ac duris detrudere contis. 
MANIPVLI+ sunt manus militum vel collecti viri. Sisenua Hist. &lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muepzfwtrvzvfxqnjixt743vsrbjx3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270772</id>
      <parentid>270758</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>270772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="k63411qgubntk6qassuf924da9kh6qx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE GENERIBVS ARMORVM. XVIIII.|235}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}et dictum hoc genus teli a falis, id est turribus ligneis.
{{l|555.20|20}}{{gap|2em}}{{sc|sparvm}}, telum agreste. Vergilius lib. XI:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|agrestisque manus armat sparus.}}
{{gap|2em}}Varro Meleagris:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}aut ílle, cervum qui volabileí cursu
{{gap|4em}}sparó secutus trágulave tráiecit.}}
{{l|555.25|25}}{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. III: sparis ac lanceis eminus peterent hostis.
{{gap|2em}}{{sc|ballistae}}, ''tormenta'', quibus saxa maiora et gravia iaciuntur.
Lucilius lib. XXVIII:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}quid síc ballistas iáctas centenárias?}}
{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. IIII: ballistas talentarias quattuor.
{{l|555.30|30}}{{gap|2em}}{{sc|venabvlvm}}, venantium telum latius a ceteris, aciei longitudine
''praestans''. Vergilius lib. VIIII:
{{font-size|85%|{{gap|11em}}supra venabula fertur.}}
{{gap|2em}}Varro {{graeca|''Ὄνος λύρας''}}: nempe sues silvaticos in montibus sectaris
venabulo aut cervos.
{{l|556.1}}{{gap|2em}}{{sc|conti}}, hastae longiores et robustae. Vergilius lib. VIIII:
{{font-size|85%|{{gap|11em}}ac duris detrudere contis.}}
{{gap|2em}}{{sc|manipvli}}&lt;sup&gt;&lt;small&gt;†&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; sunt manus militum vel collecti viri. Sisenua Hist.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k63411qgubntk6qassuf924da9kh6qx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270774</id>
      <parentid>270772</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>270774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="jcgd68u291zhmppgyp2submhmcu1iw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Saumache&quot; /&gt;{{rh||DE GENERIBVS ARMORVM. XVIIII.|235}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;{{gap|2em}}et dictum hoc genus teli a {{spatium|falis}}, id est turribus ligneis.
{{l|555.20|20}}{{gap|2em}}{{sc|sparvm}}, telum agreste. Vergilius lib. XI:
{{gap|4em}}{{font-size|85%|agrestisque manus armat sparus.}}
{{gap|2em}}Varro Meleagris:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}aut ílle, cervum qui volabileí cursu
{{gap|4em}}sparó secutus trágulave tráiecit.}}
{{l|555.25|25}}{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. III: sparis ac lanceis eminus peterent hostis.
{{gap|2em}}{{sc|ballistae}}, ''tormenta'', quibus saxa maiora et gravia iaciuntur.
Lucilius lib. XXVIII:
{{font-size|85%|{{gap|4em}}quid síc ballistas iáctas centenárias?}}
{{gap|2em}}Sisenna Hist. lib. IIII: ballistas talentarias quattuor.
{{l|555.30|30}}{{gap|2em}}{{sc|venabvlvm}}, venantium telum latius a ceteris, aciei longitudine
''praestans''. Vergilius lib. VIIII:
{{font-size|85%|{{gap|11em}}supra venabula fertur.}}
{{gap|2em}}Varro {{graeca|''Ὄνος λύρας''}}: nempe sues silvaticos in montibus sectaris
venabulo aut cervos.
{{l|556.1}}{{gap|2em}}{{sc|conti}}, hastae longiores et robustae. Vergilius lib. VIIII:
{{font-size|85%|{{gap|11em}}ac duris detrudere contis.}}
{{gap|2em}}{{sc|manipvli}}&lt;sup&gt;&lt;small&gt;†&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; sunt manus militum vel collecti viri. Sisenua Hist.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jcgd68u291zhmppgyp2submhmcu1iw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>83614</id>
    <revision>
      <id>270769</id>
      <timestamp>2026-06-13T11:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens 'window.scribalApplyAllPages = false; // or false  mw.loader.using('jquery', function () {     $(function () {         var title = mw.config.get('wgPageName');          // List of root pages to apply the script to         var rootPages = ['De_Principe', 'Foenix', 'Ars_Memorativa_(Leporeus)', 'Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio)'];          // Check if the current page matches any of the root pages or their subpages         var shouldRun = r...'</comment>
      <origin>270769</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="2071" sha1="k7vv7qlxk8bf1o8fy6wxhhmbnrldp0p" xml:space="preserve">window.scribalApplyAllPages = false; // or false

mw.loader.using('jquery', function () {
    $(function () {
        var title = mw.config.get('wgPageName');

        // List of root pages to apply the script to
        var rootPages = ['De_Principe', 'Foenix', 'Ars_Memorativa_(Leporeus)', 'Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio)'];

        // Check if the current page matches any of the root pages or their subpages
        var shouldRun = rootPages.some(function (root) {
            return title === root || title.startsWith(root + '/');
        });

        if (shouldRun) {
            mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) {
                console.log(&quot;✅ wikipage.content hook triggered&quot;);

                // Ligature replacements
                const ligatureMap = {
                    &quot;ae&quot;: &quot;æ&quot;,
                    &quot;oe&quot;: &quot;œ&quot;,
                    &quot;AE&quot;: &quot;Æ&quot;,
                    &quot;OE&quot;: &quot;Œ&quot;,
                    &quot;que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;Que&quot;: &quot;&quot;,
                    &quot;an&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;am&quot;: &quot;ã&quot;,
                    &quot;en&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;ę&quot;: &quot;ę&quot;,
                    &quot;em&quot;: &quot;ẽ&quot;,
                    &quot;in&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;im&quot;: &quot;ĩ&quot;,
                    &quot;on&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;om&quot;: &quot;õ&quot;,
                    &quot;un&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;um&quot;: &quot;ũ&quot;,
                    &quot;et&quot;: &quot;&amp;&quot;
                };

                $content.find(&quot;span.typographic-long-s&quot;).each(function () {
                    const original = this.textContent.trim();
                    const replacement = ligatureMap[original];
                    if (replacement) {
                        console.log(`Replacing &quot;${original}&quot; → &quot;${replacement}&quot;`);
                        this.textContent = replacement;
                    }
                });

                // Replace span.typographic-po with ⹌
                $content.find(&quot;span.typographic-po&quot;).each(function () {
                    this.textContent = '⹌';
                });
            });
        }
    });
});</text>
      <sha1>k7vv7qlxk8bf1o8fy6wxhhmbnrldp0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>270770</id>
      <parentid>270769</parentid>
      <timestamp>2026-06-13T11:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>270770</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="1165" sha1="p6jhsusdtdo3ygcwdxmiw5ys6xjaeb0" xml:space="preserve">/* &lt;nowiki&gt; global mw, $ */
&quot;use strict&quot;;

mw.loader.using(&quot;jquery&quot;, function () {
	$(function () {
		const title = mw.config.get(&quot;wgPageName&quot;);

		const rootPages = [
			&quot;De_Principe&quot;,
			&quot;Foenix&quot;,
			&quot;Ars_Memorativa_(Leporeus)&quot;,
			&quot;Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio)&quot;
		];

		const shouldRun = rootPages.some(function (root) {
			return title === root || title.startsWith(root + &quot;/&quot;);
		});

		if (!shouldRun) return;

		mw.hook(&quot;wikipage.content&quot;).add(function ($content) {
			const ligatureMap = {
				&quot;ae&quot;: &quot;æ&quot;,
				&quot;oe&quot;: &quot;œ&quot;,
				&quot;AE&quot;: &quot;Æ&quot;,
				&quot;OE&quot;: &quot;Œ&quot;,
				&quot;que&quot;: &quot;&quot;,
				&quot;Que&quot;: &quot;&quot;,
				&quot;an&quot;: &quot;ã&quot;,
				&quot;am&quot;: &quot;ã&quot;,
				&quot;en&quot;: &quot;ẽ&quot;,
				&quot;em&quot;: &quot;ẽ&quot;,
				&quot;in&quot;: &quot;ĩ&quot;,
				&quot;im&quot;: &quot;ĩ&quot;,
				&quot;on&quot;: &quot;õ&quot;,
				&quot;om&quot;: &quot;õ&quot;,
				&quot;un&quot;: &quot;ũ&quot;,
				&quot;um&quot;: &quot;ũ&quot;,
				&quot;et&quot;: &quot;&amp;&quot;
			};

			$content.find(&quot;span.typographic-long-s&quot;).each(function () {
				const original = this.textContent.trim();
				const replacement = ligatureMap[original];
				if (replacement) {
					this.textContent = replacement;
				}
			});

			$content.find(&quot;span.typographic-po&quot;).each(function () {
				this.textContent = &quot;⹌&quot;;
			});
		});
	});
});
/* &lt;/nowiki&gt; */</text>
      <sha1>p6jhsusdtdo3ygcwdxmiw5ys6xjaeb0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>